Maritime Transport E-book

74

ภำพที่ 2-34 เปรียบเทียบขนำดควำมสูงของตูส้ ูงกบั ตูท้ ว่ั ไป (ที่มำ: www.venixlogix.eu)
3.9 ตูส้ ำหรับเส้ือผำ้ (Garment Container) เป็นตูส้ ินคำ้ ท่ีออกแบบเฉพำะสำหรับใช้

บรรจุสินคำ้ ท่ีเป็นเส้ือผำ้ โดยมีรำวสำหรับแขวนเส้ือ ซ่ึงส่วนใหญม่ กั จะใชก้ บั สินคำ้ ท่ีเป็นแฟชนั่
ซ่ึงไมต่ อ้ งกำรท่ีจะมีกำรพบั หรือบรรจุในกล่องหรือลงั ท่ีจะมีผลทำใหเ้ ส้ือผำ้ มีกำรยบั หรือไม่สวยงำม

ภำพท่ี 2-35 ตูส้ ำหรับเส้ือผำ้ 1 (ท่ีมำ: www.hiwtc.com)

75

ภำพท่ี 2-36 ตูส้ ำหรับเส้ือผำ้ 2 (ที่มำ: www.alibaba.com)
3.10 ตูส้ ำหรับส่ิงมีชีวติ (Pen/ Livestock Container) เป็นตูส้ ำหรับใชบ้ รรจุสตั วท์ ่ีมี

ชีวติ ดำ้ นขำ้ งจะมีหนำ้ ตำ่ งเพื่อใหม้ ีอำกำศถ่ำยเทไดส้ ะดวกและดำ้ นล่ำงจะมีช่องสำหรับถ่ำยเทส่ิง
ปฏิกูลจำกสตั ว์

ภำพที่ 2-37 ตูส้ ำหรับสิ่งมีชีวิต (Pen/ Livestock Container) (ท่ีมำ: www.northlinkferries.co.uk)

76

2.6 สินค้าชนิดพเิ ศษอ่ืน ๆ (Special Bulk Cargo)

สินคำ้ บำงชนิดท่ีมีลกั ษณะพเิ ศษซ่ึงมีควำมจำเป็นท่ีตอ้ งทำกำรขนส่งทำงทะเลเนื่องดว้ ยมี
ตน้ ทุนกำรขนส่งท่ีต่ำและขนไดใ้ นปริมำณมำก หรือไมส่ ำมำรถขนส่งดว้ ยรูปแบบอ่ืนไดห้ รือถำ้ ได้
กม็ ีตน้ ทุนที่สูงมำก ไดแ้ ก่ อุปกรณ์ท่ีมีขนำดใหญ่ เช่น เครนติดต้งั หนำ้ ท่ำเรือ สินคำ้ ที่มีลอ้ หรือ
สำมำรถเคล่ือนยำ้ ยตวั เองเพ่ือข้ึนพำหนะบนเรือที่มีลกั ษณะเฉพำะท่ีเรียกวำ่ เรือ Ro-Ro (Roll-on
Roll-off) ได้ เช่น รถยนต์ หวั รถไฟ เคร่ืองบิน เป็ นตน้

ภำพที่ 2-38 สินคำ้ ท่ีมีลอ้ เช่น รถยนต์ (ที่มำ: www.apmterminalscallao.com.)

ภำพท่ี 2-39 เครนติดต้งั หนำ้ ทำ่ เรือ (ท่ีมำ: www.maersk.com)

77

2.7 การเปลยี่ นแปลงรูปแบบการขนส่งสินค้า: มูลเหตุ และกรณตี ัวอย่าง

ในกำรขนส่งสินคำ้ น้นั มีพฒั นำกำรและกำรเปล่ียนแปลงเกิดข้ึนอยำ่ งต่อเน่ือง โดยเฉพำะ
อยำ่ งยง่ิ ในปัจจุบนั ที่เรำไดใ้ ห้ควำมสำคญั ในกำรดำเนินงำนภำยใตแ้ นวคิดท่ีมุง่ สู่กำรลดตน้ ทุน กำร
สร้ำงมูลค่ำเพ่ิมในกำรใหบ้ ริกำร และกำรดำเนินงำนภำยใตก้ ำรตอบสนองควำมตอ้ งกำรของลูกคำ้ ท่ี
เปล่ียนแปลงไปอยำ่ งรวดเร็ว ท้งั ในแง่ของปริมำณกำรจดั ส่ง ควำมหลำกหลำยของผลิตภณั ฑ์ กำร
ติดตำมสถำนะของสินคำ้ และควำมตอ้ งกำรที่รวดเร็วข้ึนจำกอดีต จำกปัจจยั ดงั กล่ำวจึงนำมำซ่ึงกำร
เปลี่ยนแปลงในกำรเปล่ียนรูปแบบในกำรขนส่งของสินคำ้ หลำยชนิดในปัจจุบนั

บทบาททเี่ พมิ่ มากขึน้ ของตู้สินค้าหรือตู้คอนเทนเนอร์
จำกแนวคิดของ Malcolm Mclean ในปี ค.ศ. 1956 ท่ีไดเ้ ริ่มมีกำรนำตูส้ ินคำ้ มำใชใ้ นกำร
ขนส่งจนในปัจจุบนั ไดพ้ ฒั นำรูปแบบและชนิดของตูส้ ินคำ้ จนใชอ้ ยำ่ งแพร่หลำย เหตุผลประกำร
สำคญั หน่ึงที่ทำใหก้ ำรขนส่งสินคำ้ ประเภทตูส้ ินคำ้ ไดร้ ับควำมนิยม เนื่องดว้ ยสะดวกในกำรยกหรือ
เคล่ือนยำ้ ยไดอ้ ยำ่ งรวดเร็ว รวมท้งั ควำมปลอดภยั ของสินคำ้ โดยเฉพำะกำรขนส่งระหวำ่ งประเทศที่
ตอ้ งมีกำรเคลื่อนยำ้ ยในหลำกหลำยรูปแบบร่วมกนั หรือเรียกวำ่ “กำรขนส่งต่อเน่ืองหลำยรูปแบบ”
(Multimodal Transport) ท่ีตอ้ งมีกำรเปล่ียนถ่ำยสินคำ้ ดว้ ยรูปแบบกำรขนส่งที่แตกตำ่ งกนั เช่น
จำกเรือไปรถ รถไฟไปเรือ ต้งั แต่ประเทศตน้ ทำงของผผู้ ลิตสู่ผบู้ ริโภคปลำยทำงในอีกประเทศหน่ึง
กำรใชต้ ูส้ ินคำ้ ที่เป็นมำตรฐำนเดียวกนั ทว่ั โลกจึงมีควำมสะดวกในกำรดำเนินกำร และสินคำ้ หลำย
ประเภทกเ็ ปล่ียนรูปแบบกำรขนส่งจำกเดิมหนั มำใชต้ ูส้ ินคำ้ ในกำรขนส่งเพิ่มมำกข้ึน เช่น กำรส่ง
เส้ือผำ้ ไปขำยในต่ำงประเทศโดยเฉพำะเส้ือผำ้ ในระดบั คุณภำพสูง (Premium) ในอดีตเรำอำจพบั
เส้ือผำ้ ใส่กล่องหรือพบั รวมกนั แลว้ ส่งไปโดยส่งไปในลกั ษณะของสินคำ้ ทวั่ ไป แต่พอในยคุ ปัจจุบนั
ที่ประเทศปลำยทำงมีควำมตอ้ งกำรท่ีเปลี่ยนไป ตอ้ งกำรที่จะนำเส้ือผำ้ ที่สัง่ นำเขำ้ มำแขวนขำยบน
หำ้ งสรรพสินคำ้ ไดเ้ ลย โดยหำกจะตอ้ งนำเส้ือผำ้ ที่ถูกส่งมำเป็นกล่องหรือพบั มำ เพื่อมำรีดก่อนจะ
ทำกำรแขวนขำยจะตอ้ งเสียเวลำในกำรดำเนินกำรรวมท้งั ตอ้ งเสียค่ำแรงซ่ึงมีตน้ ทุนที่สูงกวำ่ ประเทศ
ของผสู้ ่งออก จำกเหตุที่เกิดข้ึนขำ้ งตน้ จึงทำใหผ้ นู้ ำเขำ้ สัง่ นำเขำ้ สินคำ้ ในลกั ษณะพร้อมขำยโดยกำร
จะทำใหเ้ ส้ือผำ้ สำมำรถเป็ นแบบน้นั ไดจ้ ะตอ้ งเปล่ียนลกั ษณะของกำรขนส่งจำกลกั ษณะของหีบห่อ
มำเป็นแบบแขวนในตูส้ ินคำ้ หรือกรณีของกำรขนส่งสินคำ้ ท่ีตอ้ งแช่แขง็ หรืออุณหภูมิต่ำ ซ่ึงแต่เดิม
ที่จะขนส่งโดยใชเ้ รือประเภทเรือสินคำ้ แช่แขง็ (Reefer Ship) กห็ นั มำใชต้ ูค้ อนเทนเนอร์แบบหอ้ ง
เยน็ (Reefer or Refrigerated Container) ซ่ึงมีควำมสะดวกในกำรขนส่งหรือเปล่ียนถ่ำยรูปแบบใน
กำรขนส่ง

78

ภำพท่ี 2-40 กำรขนตูส้ ินคำ้ ดว้ ยรูปแบบกำรขนส่งต่ำง ๆ (ที่มำ: Jeroen de Hass)

ปัจจุบนั แมว้ ำ่ กำรขนส่งสินคำ้ ประเภทตูส้ ินคำ้ จะไมไ่ ดม้ ีปริมำณมำกที่สุดเมื่อเทียบกบั
สินคำ้ ประเภทเทกองแหง้ (Dry Bulk Cargo) และ เทกองเหลว (Liquid Bulk Cargo) เน่ืองดว้ ยสินคำ้
เทกองท้งั 2 ประเภทเป็นสินคำ้ ตน้ น้ำสำคญั ในภำคอุตสำหกรรมและอุตสำหกรรมเกษตร ในขณะท่ี
ส่วนใหญ่สินคำ้ ที่บรรจุในตูส้ ินคำ้ ส่วนใหญ่เป็ นสินคำ้ สำเร็จรูป (Finished Goods) หรือเป็นสินคำ้ ที่
ดดั แปลงรูปร่ำงเพ่ือบรรจุในตูส้ ินคำ้ โดยผลกระทบจำกกำรเปลี่ยนรูปแบบในกำรขนส่งสินคำ้ หลำย
ชนิดจำกเดิมมำเป็นตูส้ ินคำ้ ทำให้สินคำ้ ประเภทตูก้ ม็ ีแนวโนม้ กำรเติบโตท่ีเพมิ่ มำกข้ึนเรื่อย ๆ
ซ่ึงส่งผลตอ่ กองเรือพำณิชยโ์ ลกในอนำคตดว้ ยเช่นกนั โดยจะทำใหเ้ รือประเภทบรรทุกตูส้ ินคำ้ มี
แนวโนม้ จำนวนที่เพ่ิมมำกข้ึน ในขณะท่ีเรือสินคำ้ ประเภททวั่ ไปมีจำนวนท่ีลดลง แตอ่ ยำ่ งไรกต็ ำม
สินคำ้ ประเภทตูก้ ็หลีกหนีไม่พน้ จำกผลกระทบทำงเศรษฐกิจโลกไม่ต่ำงจำกสินคำ้ ประเภทอ่ืน
โดยในช่วง 20 ปี ที่ผำ่ นมำ จำกขอ้ มูลของ UNCTAD สินคำ้ ประเภทตูไ้ ดร้ ับผลกระทบรุนแรงสุดคือ
ในช่วงวกิ ฤติกำรแฮมเบอร์เกอร์ (ช่วงปี ค.ศ.2008 - 2009) และเริ่มเห็นผลกระทบอีกคร้ังและมี
แนวโนม้ จะรุนแรงเหมือนในอดีตหรืออำจจะมำกกวำ่ คือวกิ ฤติโรคระบำดโควทิ -19 หำกกำร
ควบคุมและป้องกนั รักษำโรคยงั ไมส่ ำมำรถดำเนินกำรไดอ้ ยำ่ งมีประสิทธิภำพ

79

ภำพท่ี 2-41 ดชั นีกำรเติบโตของสินคำ้ ประเภทต่ำง ๆ ระหวำ่ งปี 1990 - 2019
(ท่ีมำ: Review of Maritime Transport, 2020)
ด้านบวกของการขนส่ งด้ วยตู้สิ นค้ า
นอกจำกคุณสมบตั ิทำงกำยภำพท่ีทำใหก้ ำรขนส่งสินคำ้ ประเภทตูส้ ำมำรถขนยำ้ ยได้

โดยสะดวกแลว้ ปัจจุบนั ไดม้ ีกำรพฒั นำเทคโนโลยีตูส้ ินคำ้ โดยกำรติดต้งั อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์
ที่ทนั สมยั ทำใหม้ ีกำรเปล่ียนแปลงจำกตูส้ ินคำ้ ธรรมดำเป็ นตูส้ ินคำ้ ท่ีสำมำรถใหข้ อ้ มูลท่ีเป็น
ประโยชนเ์ พื่อใหก้ ำรขนส่งสินคำ้ ตูเ้ ป็ นไปอยำ่ งมีประสิทธิภำพสูงสุด เช่น บอกสถำนกำรณ์ขนส่ง
อุณหภูมิท้งั ภำยนอกและภำยในตู้ ควำมช้ืน กำรกระแทก เป็นตน้ ซ่ึงเรียกตูส้ ินคำ้ ประเภทน้ีวำ่
“ตูส้ ินคำ้ อจั ฉริยะ” (Smart Containers) ที่สำมำรถติดตำมและตรวจสอบขอ้ มูลต้งั แตต่ น้ ทำงจนถึง
ปลำยทำง หรือจะกล่ำวไดว้ ำ่ ตลอดห่วงโซ่อุปทำนของกิจกรรมเลยทีเดียว โดยกำรผำ่ นเครือขำ่ ย
สื่อสำรแบบไร้สำยระหวำ่ งเคร่ืองกบั เคร่ืองหรือเรียกวำ่ M2M (Machine-to-Machine) ซ่ึงเคร่ืองมือ
จะส่ือสำรแบบ 2 ทิศทำงและจะช่วยใหผ้ สู้ ่งสินคำ้ สำมำรถติดตำมสถำนะตูส้ ินคำ้ และรับทรำบกำร
รำยงำนขอ้ มูลท่ีตอ้ งกำรทรำบจำกอุปกรณ์หรือแอพพลิเคชนั่ ได้ ที่สำคญั ยงั สำมำรถป้องกนั และ
สร้ำงควำมปลอดภยั แก่สินคำ้ ในตูจ้ ำกกำรถูกโจรกรรมในระหวำ่ งกำรจดั เกบ็ หรือในระหวำ่ งขนส่ง
ดว้ ยอุปกรณ์ล็อคตูส้ ินคำ้ แบบอิเลก็ ทรอนิกส์ (E-Seal) โดยจะส่งสญั ญำณเตือนหำกมีผตู้ ดั หรือ
ทำลำยอุปกรณ์ลอ็ คตู้

80

ภำพท่ี 2-42 ระบบกำรทำงำนของตูส้ ินคำ้ อจั ฉริยะ
(ท่ีมำ: Hanane B., Todd F., Mikael L., Michael S., and Jaco V.)
กำรติดต้งั ระบบอิเล็กทรอนิกส์ตำ่ ง ๆ เพื่อพฒั นำเป็นตูอ้ จั ฉริยะมีมูลคำ่ ทำงกำรตลำด

ประมำณ 2.6 พนั ลำ้ นเหรียญสหรัฐในปี ค.ศ. 2019 และคำดวำ่ จะมีมูลคำ่ สูงถึง 5.7 พนั ลำ้ นเหรียญ
สหรัฐในอีก 5 ปี ขำ้ งหนำ้ โดยตูส้ ินคำ้ แช่แขง็ (Reefer Container) มีสดั ส่วนของตูอ้ จั ฉริยะมำกกวำ่
ตูช้ นิดอื่นที่ร้อยละ 41 ของท้งั หมด เน่ืองดว้ ยสินคำ้ แช่แขง็ เป็นสินคำ้ ท่ีตอ้ งมีกำรตรวจเช็คอุณหภูมิ
มีควำมละเอียดอ่อนในกำรดูแลรักษำสภำพสินคำ้ ซ่ึงหำกอุณหภูมิท่ีเปล่ียนแปลงไปและไม่ได้
ตรวจสอบอยำ่ งใกลช้ ิดจะส่งผลต่อคุณภำพของสินคำ้ โดยมีกำรคำดกำรวำ่ ใน ค.ศ. 2023 ตูส้ ินคำ้
อจั ฉริยะชนิดแช่แขง็ จะมีอตั รำกำรเติบโตสูงถึงร้อยละ 35 เม่ือเทียบกบั ปี ค.ศ. 2018 แตข่ อ้ จำกดั
สำคญั ประกำรหน่ึงคือเรื่องของรำคำที่ค่อนขำ้ งจะสูงเมื่อเทียบกบั ตูส้ ินคำ้ แบบธรรมดำ แต่กำร
พฒั นำทำงเทคโนโลยแี ละปริมำณกำรใชท้ ่ีเพมิ่ สูงข้ึนก็จะช่วยใหม้ ีแนวโนม้ ตน้ ทุนที่ต่ำลงไดใ้ น
อนำคต

81

Etc. 35%

Reefer Container 41%

Dry Container 17%

Tank Container 7% Tank Container Reefer Container

Etc. Dry Container

ภำพที่ 2-43 สดั ส่วนและอตั รำกำรเติบโตตูส้ ินคำ้ อจั ฉริยะ
(ท่ีมำ: Drewry’s Container Census α Leasing)

ด้านลบของการขนส่ งด้วยตู้สิ นค้ า
กำรใชต้ ูส้ ินคำ้ ในกำรบรรจุสินคำ้ เพ่อื กำรนำเขำ้ ส่งออก จำเป็นตอ้ งมีตูห้ มุนเวยี นให้
เพียงพอสำหรับกำรบรรจุสินคำ้ แต่ในควำมเป็นจริงเป็ นกำรยำกท่ีจะบริหำรจดั กำรใหต้ ูม้ ีควำม
สมดุล เนื่องจำกในกำรคำ้ ระหวำ่ งประเทศน้นั ประเทศใดประเทศหน่ึงมกั มีลกั ษณะของกำรนำเขำ้
กบั กำรส่งออกที่ไม่สมดุลกนั เช่น สหรัฐอเมริกำ เป็ นประเทศผบู้ ริโภคสินคำ้ นำนำชนิดรำยใหญ่
ของโลก จึงมีปริมำณสินคำ้ โดยเฉพำะประเภทตูส้ ินคำ้ เป็ นไปในลกั ษณะของกำรนำเขำ้ มำกกวำ่
ส่งออก ส่ิงท่ีตำมมำในระบบกำรขนส่งทำงทะเลระหวำ่ งประเทศจึงตอ้ งมีกำรขนส่งตูส้ ินคำ้ เปล่ำ
กลบั ไปยงั ประเทศตน้ ทำง หรือประเทศอื่นที่มีควำมตอ้ งกำรใช้ ซ่ึงถือวำ่ เป็ นตน้ ทุนที่ไมค่ วรเกิดข้ึน
ในระบบโลจิสติกส์ โดยจำกงำนวจิ ยั เร่ือง The Global Impact of Container Inventory Imbalance
and the Factors that Influence Container Inventory Management Strategies (Edirisinghe L.,
Zhihong J. and Wijeratne A.W., 2016) ไดน้ ำเสนอขอ้ มูลที่น่ำสนใจโดยแสดงให้เห็นวำ่ ควำมไม่
สมดุลในกำรขนส่งตูส้ ินคำ้ ระหวำ่ งกนั มีสัดส่วนถึงร้อยละ 22 ของตน้ ทุนสินคำ้ ประเภทตู้

82

ภำพท่ี 2-44 กำรไหลเวยี นของตูส้ ินคำ้ โดยทวั่ ไป (ที่มำ: Virve H.)

ตำรำงที่ 2-6 โครงสร้ำงตน้ ทุนสินคำ้ ประเภทตู้

ต้นทนุ จากการใช้ตู้สินค้า ร้อยละ
ค่ำเงินลงทุน 32
ค่ำซ่อมและตกแตง่ 25
ควำมไม่สมดุลในกำรหมุนเวียนใชง้ ำน 22
คำ่ บำรุงรักษำอื่น 11
ค่ำประกนั 10
(ที่มำ: Edirisinghe L., Zhihong J. and Wijeratne A.W.)

ปัญหำดงั กล่ำวเกิดข้ึนมำอยำ่ งยำวนำนในระบบกำรคำ้ ทำงทะเลโลก แต่อำจจะมีควำม
รุนแรงมำกนอ้ ยแตกตำ่ งกนั ไปตำมสภำวะเศรษฐกิจและกำรคำ้ โลกในแต่ละช่วงเวลำ กรณีล่ำสุดที่
ส่งผลกระทบอยำ่ งรุนแรงเกิดข้ึนในช่วงไตรมำสสุดทำ้ ยของปี ค.ศ. 2020 (โดยคำดวำ่ จะลำกยำวถึง
กลำงปี 2021) ที่มีปริมำณตูส้ ินคำ้ หมุนเวยี นใชอ้ ยใู่ นระบบกำรคำ้ ประมำณ 180 ลำ้ นตู้ แต่เกิดควำม
ไมส่ มดุลของปริมำณตู้ จึงทำใหข้ ำดแคลนตูอ้ ยำ่ งหนกั สำหรับประเทศที่ผสู้ ่งออก ทำใหค้ ำ่ ระวำงเรือ
ในช่วงปลำยเดือน ธ.ค. ปรับตวั สูงข้ึนกวำ่ ปกติถึงร้อยละ 264 ในเส้นทำงระหวำ่ งทวปี เอเชียและ
ยโุ รปเหนือ และร้อยละ 145 ในเส้นทำงระหวำ่ งเอเชียและอเมริกำฝ่ังตะวนั ตก เม่ือเทียบกบั ปี ค.ศ.
2019 มำ จำกขอ้ มูลของ สำนกั ขำ่ ว CNBC ของสหรัฐอเมริกำพบวำ่ คำ่ ระวำงเรือเส้นทำงจำกจีนไป
สหรัฐอเมริกำและยโุ รป หำกเทียบกบั ช่วงรำคำที่เคยต่ำสุดในช่วงเดือนมีนำคมของทุกปี มีกำรขยบั
รำคำข้ึนไปสูงถึงร้อยละ 300 โดยปัญหำกำรปรับตวั ท่ีสูงข้ึนของคำ่ ระวำงเรือท่ีเกิดจำกกำรขำด

83

แคลนตูส้ ินคำ้ ดงั กล่ำว เป็ นปัญหำที่ส่งผลกระทบเป็นวงกวำ้ งทวั่ โลกกวำ่ 200 ท่ำเรือ ใน 50 ประเทศ
โดยเฉพำะในภูมิภำคเอเชียรวมท้งั ประเทศไทยกห็ นีไม่พน้ จำกปัญหำน้ี จนกล่ำวไดว้ ำ่ เป็ นปัญหำ
ดำ้ นกำรขนส่งทำงทะเลในระดบั สำกล หรือ Global Transport Crisis

สำเหตุสำคญั ที่ทำให้เกิดปัญหำกำรขำดแคลนตูส้ ินคำ้ อยำ่ งรุนแรงในช่วงปลำยปี ค.ศ.
2020 จนถึงปัจจุบนั เกิดจำกผลกระทบจำกกำรเกิดโรคระบำดโควทิ -19 ที่เกิดข้ึนในประเทศจีนและ
แพร่ระบำดไปสู่ภูมิภำคตำ่ ง ๆ ทวั่ โลก ทำใหก้ ำรคำ้ ระหวำ่ งประเทศหยดุ ชะงกั ส่งผลโดยตรงต่อกำร
ขนส่งทำงทะเลซ่ึงเป็นกำรให้บริกำรท่ีเป็ นควำมตอ้ งกำรแบบตอ่ เน่ือง (Derived Demand) ผลจำก
กำรปิ ดเมืองและควำมเขม้ งวดในกำรเดินทำงยงิ่ ทำใหเ้ รือสินคำ้ มีใหบ้ ริกำรนอ้ ยลง โดยเจำ้ ของเรือ
เองกต็ อ้ งกำรควบคุมปริมำณเรือใหส้ มดุลกบั รำคำคำ่ ระวำง แตเ่ มื่อสถำนกำรณ์ในจีนเร่ิมดีข้ึน
รวมท้งั ประเทศผสู้ ่งออกอ่ืนท่ีไดร้ ับผลกระทบนอ้ ยหรือเริ่มควบคุมสถำนกำรณ์ได้ จึงเร่ิมมีสัญญำณ
กำรฟ้ื นตวั และกลบั มำดำเนินกิจกรรมทำงเศรษฐกิจอีกคร้ังคร้ัง แมจ้ ะยงั ไมเ่ ตม็ ท่ีก็ตำม เม่ือกำร
ส่งออกเริ่มกลบั มำ แต่ปริมำณตูส้ ินคำ้ ไปติดคำ้ งอยใู่ นสหรัฐอเมริกำอยเู่ ป็นจำนวนมำกต้งั แต่ ช่วง
ก่อนเทศกำลคริสมำสตร์ ำวเดือนกนั ยำยนเป็ นตน้ มำกวำ่ 900,000 ตู้ โดยในช่วงที่เกิดกำรระบำด
โควทิ -19 กำรดำเนินกำรในท่ำเรือในสหรัฐอเมริกำใชร้ ะยะเวลำดำเนินงำนที่นำนข้ึน จำกมำตรกำร
ควบคุมที่เขม้ งวด ทำใหข้ ำดแคลนดำ้ นเจำ้ หนำ้ ท่ีฝ่ ำยต่ำง ๆ ทำใหป้ กติตูเ้ ปล่ำท่ีอยใู่ นสหรัฐอเมริกำ
1-2 วนั กลำยเป็นเกือบหน่ึงสัปดำห์ จึงส่งผลใหก้ ำรหมุนเวียนกลบั สู่ทำ่ เรือประเทศผสู้ ่งออกต่ำง ๆ
ใชเ้ วลำนำนข้ึน ดงั น้นั ปัญหำกำรขำดแคลนตูส้ ินคำ้ จึงเป็ นปัญหำสำคญั ซ่ึงจะส่งผลตอ่ ตน้ ทุนของ
ผปู้ ระกอบกำรและส่งผลโดยรวมต่อกำรส่งออก

มีงำนวจิ ยั ท่ีเก่ียวขอ้ งกบั ตูส้ ินคำ้ และอำจเป็นทำงเลือกที่น่ำสนใจหน่ึงในอนำคต โดย
ศึกษำถึงเรื่องกำรใชต้ ูส้ ินคำ้ แบบพบั ได้ (Foldable/ Collapsible Container) ท่ีไดเ้ ผยแพร่ขอ้ มูล
ออกมำอยำ่ งตอ่ เน่ืองในรอบกวำ่ 20 ปี ตูป้ ระเภทน้ีสำมำรถพบั เก็บได้ ทำใหใ้ ชพ้ ้นื ท่ีในลำนตูส้ ินคำ้
นอ้ ย รวมท้งั กำรบรรทุกตูเ้ ปล่ำในกรณีกำรขนกลบั ก็สำมำรถขนจำนวนตูไ้ ดม้ ำกกวำ่ ตูส้ ินคำ้ ปกติ แต่
ตูป้ ระเภทน้ีอำจยงั ไม่เป็นที่นิยมแพร่หลำยมำกนกั ในอุตสำหกรรมพำณิชยนำวแี ละโลจิสติกส์ เน่ือง
ดว้ ยขอ้ จำกดั บำงประกำร เช่น ดำ้ นควำมสะดวกในกำรใชง้ ำน (ตอ้ งใชเ้ วลำในกำรติดต้งั หรือพบั เก็บ
ในขณะท่ีตูป้ กติสำมำรถทำกำรบรรจุสินคำ้ ไดท้ นั ที) ดำ้ นควำมมน่ั ใจในควำมปลอดภยั และท่ีสำคญั
ตน้ ทุนของตูป้ ระเภทน้ียงั สูงกวำ่ ตูป้ กติ แตใ่ นอนำคตเมื่อตูป้ ระเภทน้ีไดร้ ับกำรพฒั นำจนเกิดควำม
มนั่ ใจในกำรใชง้ ำน หรือมีตน้ ทุนอยใู่ นระดบั ท่ียอมรับไดม้ ำกข้ึน กอ็ ำจเป็ นตวั เลือกหน่ึงท่ีไดร้ ับ
ควำมนิยมในอนำคต หำกปัญหำกำรขำดแคลนตูส้ ินคำ้ ยงั รุนแรงจนส่งผลกระทบในระดบั ที่มำกข้ึน
ต่อผปู้ ระกอบกำรและท้งั ห่วงโซ่อุปทำนของกำรขนส่งทำงทะเล

84

ภำพที่ 2-45 ตูส้ ินคำ้ ชนิดพบั ได้ (Foldable/ Collapsible Container)
(ท่ีมำ: www.4foldcontainers.com)

2.8 บทสรุป

เนื่องดว้ ยกำรขนส่งสินคำ้ ทำงทะเลเป็นรูปแบบหลกั ของกำรขนส่งสินคำ้ ระหวำ่ งประเทศ
จึงมีสินคำ้ หลำกหลำยประเภทและหลำกหลำยขนำดที่แตกตำ่ งกนั ออกไปตำมควำมตอ้ งกำรของ
ผบู้ ริโภค ในหนงั สือเล่มน้ีไดแ้ บง่ สินคำ้ ออกเป็น 5 ประเภท โดยพจิ ำรณำจำกลกั ษณะทำงกำยภำพ
และสอดคลอ้ งกบั เรือท่ีทำกำรขนส่งทำงทะเล ไดแ้ ก่ 1) สินคำ้ ประเภททวั่ ไป (General Cargo or
Break Bulk Cargo) เป็นสินคำ้ ที่มีลกั ษณะหลำกหลำยรูปแบบทวั่ ๆ ไปหรือเป็นสินคำ้ ที่มีลกั ษณะ
เป็นหีบห่อ ที่สำมำรถมดั รวมกนั ได้ จะแตกตำ่ งกนั ไปตำมขนำด น้ำหนกั และลกั ษณะกำรบรรจุของ
สินคำ้ 2) สินคำ้ ประเภทเทกองแหง้ (Dry Bulk Cargo) เป็นสินคำ้ ทวั่ ไปท่ีไมจ่ ำเป็นตอ้ งนำมำบรรจุ
หีบห่อ สำมำรถขนส่งโดยนำไปเทกองในลำเรือหรือระวำงเรือสินคำ้ 3) สินคำ้ ประเภทเหลว (Liquid
Bulk Cargo) เป็นสินคำ้ จำพวกของเหลว ไม่มีหีบห่อ ถูกบรรจุในถงั ขนำดใหญ่ 4) สินคำ้ ประเภทตู้
(Container Cargo) เป็นสินคำ้ ชนิดตำ่ ง ๆ ที่สำมำรถบรรจุตูส้ ินคำ้ โดยตูส้ ินคำ้ มีดว้ ยกนั หลำยชนิด
และ 5) สินคำ้ ชนิดพเิ ศษอื่น ๆ ที่มีลกั ษณะเฉพำะ

กำรขนส่งสินคำ้ มีพฒั นำกำรและกำรเปล่ียนแปลงเกิดข้ึนอยำ่ งต่อเน่ืองโดยกำรดำเนินงำน
ในปัจจุบนั ไดใ้ หค้ วำมสำคญั ในเรื่องกำรลดตน้ ทุน กำรสร้ำงมูลคำ่ เพม่ิ ในกำรใหบ้ ริกำร และกำร
ดำเนินงำนภำยใตค้ วำมตอ้ งกำรของลูกคำ้ ทำใหส้ ินคำ้ หลำยอยำ่ งไดเ้ ปล่ียนรูปแบบในกำรกำรขนส่ง
โดยเปล่ียนมำใชต้ ูส้ ินคำ้ หรือตูค้ อนเทนเนอร์มำกข้ึน ซ่ึงมีแนวโนม้ กำรเติบโตท่ีเพ่ิมข้ึนอยำ่ งต่อเนื่อง

85

มีกำรพฒั นำทำงเทคโนโลยีเพือ่ เพมิ่ ประสิทธิภำพในกำรดำเนินงำนจนทำใหใ้ หเ้ กิด “ตูส้ ินคำ้
อจั ฉริยะ” (Smart Container) ที่สำมำรถใหข้ อ้ มูลท่ีเป็นประโยชน์ เช่น สถำนกำรณ์ขนส่ง อุณหภูมิ
ท้งั ภำยนอกและภำยในตู้ ควำมช้ืน กำรกระแทก แตข่ ณะเดียวกนั กำรใชต้ ูส้ ินคำ้ กม็ ีขอ้ เสียที่พบใน
ปัจจุบนั คือควำมไมส่ มดุลของจำนวนตูร้ ะหวำ่ งประเทศผูน้ ำเขำ้ และประเทศผสู้ ่งออก ผเู้ ขียนได้
ทบทวนงำนวจิ ยั และไดน้ ำเสนอทำงเลือกกำรใชต้ ูส้ ินคำ้ แบบพบั ได้ (Foldable/ Collapsible
Container) ที่เคยมีกำรศึกษำวิจยั กนั มำนำน แตย่ งั ไม่เป็นที่นิยมแพร่หลำยนกั เนื่องดว้ ยขอ้ จำกดั บำง
ประกำร แต่เป็นทำงเลือกหน่ึงที่น่ำสนใจในอนำคตตำมบริบททำงสังคมและเศรษฐกิจที่
เปลี่ยนแปลงไป

บทที่ 3
ท่าเรือ

ทา่ เรือเป็นหน่ึงในองคป์ ระกอบทางกายภาพของการขนส่งทางทะเลและเป็นหน่ึงใน
โซ่อุปทานสาคญั ของการคา้ ทางทะเลโลก จากขอ้ มูลของสหประชาชาติวา่ ดว้ ยการคา้ และการพฒั นา
หรือ UNCTAD (United Nation Conference on Trade and Development) พบวา่ ในปี ค.ศ. 2020
ท่ีผา่ นมา ท่าเรือทว่ั โลกไดท้ าหนา้ ที่ใหบ้ ริการในการรองรับการจอดเทียบทา่ ของเรือสินคา้ (ขนาด
มากกวา่ 100 ตนั กรอส) เพือ่ ขนถ่ายและกระจายสินคา้ ไมน่ อ้ ยกวา่ 98,000 ลา และมีแนวโนม้ ท่ีจะ
เพมิ่ ข้ึนอยา่ งต่อเน่ือง โดยปัจจุบนั ทา่ เรือท่ีมีขนาดใหญ่ และมีบทบาทสาคญั แห่งหน่ึงของโลกคือ
ทา่ เรือเซี่ยงไฮใ้ นสาธารณรัฐประชาชนจีน ต้งั อยสู่ ามเหล่ียมลุ่มแม่น้าแยงซี มีพ้นื ที่ประมาณ 3,600
ตร.กม. ที่มีปริมาณสินคา้ ขนถ่ายและหมุนเวยี นในท่าเรือกวา่ 744 ลา้ นตนั และสินคา้ ประเภทตู้
คอนเทนเนอร์กวา่ 43 ลา้ นตู้

3.1 ความหมายและความสาคญั

ความหมายของท่าเรือ
มีการใหน้ ิยามของ “Port” หรือ “ทา่ เรือ” ไวใ้ นหลายแหล่งขอ้ มูล เช่น UNCTAD (United
Nation Conference on Trade and Development) และ ESCAP (Economic and Social Commission
for Asia and the Pacific) ไดใ้ หน้ ิยามไปในทานองเดียวกนั วา่ เป็นสถานท่ีที่ใชส้ าหรับการบรรทุก
และการขนถ่ายสินคา้ ระหวา่ งเรือและฝั่ง Collins Dictionary ใหน้ ิยามวา่ เป็นสถานท่ีสาหรับจอดเรือ
เพอ่ื ขนถ่ายสินคา้ และผโู้ ดยสาร ส่วน Macmillan Dictionary ใหน้ ิยามวา่ เป็นพ้ืนที่จอดเรือรวมท้งั มี
สิ่งก่อสร้างโดยรอบ โดยจากหลายแหล่งท่ีมาของการใหน้ ิยามแลว้ สามารถสรุปโดยรวมไดว้ า่
ทา่ เรือ หมายถึง พ้นื ท่ีหรืออาณาเขตท่ีมีการติดต่อกนั ระหวา่ งเรือและชายฝ่ัง เรือกบั แมน่ ้า
โดยเกิดกิจกรรมระหวา่ งเรือและพ้นื ที่ที่ติดต่อ เป็นพ้ืนท่ีสาหรับใหเ้ รือจอดเทียบท่าหรือทอดสมอ
เรือ รวมท้งั มีอุปกรณ์หรือส่ิงอานวยความสะดวก สาหรับเรือที่จะดาเนินกิจกรรมตา่ ง ๆ เช่น การ
บรรทุกเพื่อขนถ่ายสินคา้ และผโู้ ดยสาร (กรณีที่เดินทางโดยทางเรือเพื่อการโดยสารและเพื่อการ
ท่องเที่ยว)
ในภาษาไทยใชค้ าวา่ ท่าเรือ เป็นคาหลกั ในความหมายดงั ท่ีกล่าวขา้ งตน้ แต่ใน
ภาษาองั กฤษ มีคาที่ใชห้ ลายคาเม่ือกล่าวถึงท่าเรือและพ้ืนที่จอดเรือ เช่น Harbour/ Harbor,
Terminal, Quay, Pier, Wharf ซ่ึงเป็นพ้นื ที่ยอ่ ยใน Port หรือมีขนาดเล็กกวา่ ทาหนา้ ที่ในการขนถ่าย

87
สินคา้ ชนิดต่าง ๆ และผโู้ ดยสาร แต่แตกตา่ งกนั ดว้ ยขนาดหรือการออกแบบลกั ษณะทางกายภาพ
เช่น พ้ืนที่ทา่ เรือแหลมฉบงั (Laemchabang Port) ประกอบไปดว้ ยท่าเรือ (Terminal) หลากหลาย
ประเภทสาหรับการใหบ้ ริการ ไดแ้ ก่ ท่าเรือบรรทุกสินคา้ ชนิดที่มีลอ้ หรือยานยนตท์ ่ีเคล่ือนยา้ ยได้
ดว้ ยตนเอง (Ro/ Ro Terminal) ทา่ เรืออเนกประสงค์ (Multi-purpose Terminal) ทา่ เรือบรรทุก
ตูค้ อนเทนเนอร์ (Container Terminal) และท่าเรือสินคา้ เทกอง (Bulk Cargo Terminal)

ภาพท่ี 3-1 เปรียบเทียบ Port กบั Terminal (ที่มา: www.namyongterminal.com)

ความสาคัญของท่าเรือ
ทา่ เรือเปรียบเสมือนประตูการคา้ (Gateway) เป็นจุดศูนยร์ วมเส้นทางการขนส่งสินคา้ ที่
สาคญั ของประเทศ และมีบทบาทสาคญั ของอยา่ งยง่ิ ในการคา้ ทางทะเล ทา่ เรือมีการพฒั นาและ
เติบโตตามการเปล่ียนแปลงของเทคโนโลยแี ละการคา้ โลก ท่าเรือสามารถเป็นท้งั โอกาสและใน
ขณะเดียวกนั กส็ ามารถเป็นอุปสรรคท่ีช่วยสนบั สนุนหรือลดทอนอานาจทางการแข่งขนั ทางการคา้
ของประเทศไดต้ ามแนวคิดดา้ นโลจิสติกส์ท่ีใหค้ วามสาคญั ในเรื่องของตน้ ทุนและลูกคา้ เป็นสาคญั
และนอกจากทา่ พ้ืนที่ทา่ เรือแลว้ ยงั มีพ้ืนท่ีที่เป็นพ้ืนที่แนวหลงั ทา่ เรือ (Hinterlands) ซ่ึงหมายถึง
พ้นื ที่แนวหลงั โดยรอบและใชเ้ ป็นทางเขา้ ออกทา่ เรือ เป็นพ้ืนที่ที่ส่งผลตอ่ ความเจริญและการพฒั นา
ของท่าเรือน้นั ๆดว้ ย เน่ืองดว้ ยมีกิจกรรมท่ีเกี่ยวขอ้ งและส่งผลกระทบท้งั ทางตรงและทางออ้ มต่อ
ทา่ เรือ เช่น เป็นพ้ืนท่ีผลิตสินคา้ ชุมชนขนาดใหญ่ โดยหน่ึงในปัจจยั สาคญั ที่ส่งผลตอ่ การพฒั นา
ท่าเรือและพ้ืนที่แนวหลงั ท่าเรือ คือโยบายในดา้ นกิจการท่าเรือของแตล่ ะประเทศ

88

3.2 ประเภทของท่าเรือ

3.2.1 ประเภทของท่าเรือ
ประเภทของท่าเรือ สามารถแบง่ ไดห้ ลายประเภท ข้ึนอยวู่ า่ จะนาปัจจยั และเง่ือนไขใดมา
เป็นเกณฑใ์ นการแบง่ ประเภท โดยในหนงั สือน้ีจะนาเสนอการแบ่งประเภทของท่าเรือโดยพิจารณา
จากปัจจยั และเงื่อนไขท่ีแตกต่างกนั ดงั น้ี
แบ่งตามหน้าทห่ี รือลกั ษณะการใช้งาน สามารถแบง่ ไดเ้ ป็ น 4 ประเภท คือ
1. ทา่ เรือเพอ่ื การหลบภยั เป็ นทา่ เรือท่ีสร้างเพ่ือใหเ้ รือใชห้ ลบภยั ธรรมชาติ เช่น หลบพายุ
หรือคลื่นลม บางคร้ังมีการใชท้ ่าเรือประเภทน้ีเพื่อการคา้ ขายในอดีตอีกดว้ ย
2. ทา่ เรือเพอื่ การทหาร เป็นทา่ เรือท่ีสร้างสาหรับดาเนินกิจกรรมทางทหาร เช่น จอดเรือ
รบ ใหค้ วามสะดวกหรือสนบั สนุนการส่งกาลงั บารุงใหแ้ ก่เรือรบ เช่น ทา่ เรือพาณิชยส์ ัตหีบ
ที่ดาเนินงานโดย ฐานทพั เรือสตั หีบ กองทพั เรือ
3. ทา่ เรือเพอื่ การท่องเที่ยว เป็นท่าเรือท่ีสร้างเพื่อใชร้ ับส่งผโู้ ดยสารทางเรือและมีพ้นื ที่
จอดรถยนตส์ าหรับอานวยความสะดวกดา้ นการทอ่ งเที่ยว
4. ท่าเรือเพื่อการคา้ ขาย หรือทา่ เรือเพ่อื การพาณิชย์ เป็นท่าเรือที่สร้างเพ่ือแลกเปล่ียน
สินคา้ เก็บสินคา้ และดาเนินธุรกิจต่าง ๆ ที่เก่ียวขอ้ งกบั การคา้
แบ่งตามสภาพภูมิประเทศหรือลกั ษณะของพืน้ ท่ี สามารถแบง่ ได้ 2 ประเภท คือ
1. ทา่ เรือทะเล (Sea Port)
เป็นท่าเรือที่สร้างอยชู่ ายฝั่งทะเล มีลกั ษณะเป็นเวงิ้ อ่าว และทา่ เรือทะเลสามารถแบ่งยอ่ ย
ได้ 2 ลกั ษณะ คือทา่ เรือแบบธรรมชาติ กล่าวคือ เป็นท่าเรือท่ีมีรูปร่างลกั ษณะตามธรรมชาติ เช่น มี
เกาะขวางแนวคลื่นหรือพายุ ลกั ษณะเป็นเวงิ้ อ่าว เพอ่ื ป้องกนั อนั ตรายต่าง ๆ ที่เกิดจากภยั ธรรมชาติ
เช่น ทา่ เรือนิวยอร์กและนิวเจอร์ซี (Port of New York & New Jersey) และทา่ เรือแบบก่ึงธรรมชาติ
กล่าวคือเป็นทา่ เรือที่มีบางส่วนของธรรมชาติช่วยป้องกนั ภยั ได้ แต่จาเป็ นตอ้ งมีการก่อสร้างแนวกนั
คลื่น (Breakwater) เพือ่ ป้องกนั ภยั จากพายแุ ละลม ตวั อยา่ งเช่น ท่าเรือแหลมฉบงั เป็นตน้ ขอ้ โดด
เด่นของท่าเรือทะเลคือสามารถรองรับเรือสินคา้ ขนาดใหญซ่ ่ึงมีแนวโนม้ ท่ีจะมีขนาดใหญ่มากข้ึน
กวา่ ในอดีต

89

ภาพที่ 3-2 Port of New York & New Jersey (ท่ีมา: www.portbreakingwaves.com)
2. ท่าเรือแมน่ ้า (River Port)
เป็นทา่ เรือที่ต้งั อยใู่ นแม่น้าหรือปากแม่น้า มกั จะต้งั อยใู่ นเมือง เนื่องจากอดีตการคา้ ขาย

มกั จะเกิดข้ึนท่ีเมืองและมีทา่ เรือเพื่อตอบสนองความตอ้ งการในการบริโภคสินคา้ การมีท่าเรือแมน่ ้า
ที่อยใู่ นเมืองเป็นความสะดวกสบายเน่ืองจากต้งั อยใู่ กลผ้ บู้ ริโภค การขนถ่ายและกระจายสินคา้ สู่
ผบู้ ริโภคทาไดอ้ ยา่ งรวดเร็ว แตป่ ัจจุบนั ขนาดเรือท่ีใหญ่ข้ึนทาใหท้ ่าเรือแม่น้าลดบทบาทลง เพราะ
ขีดจากดั ดา้ นความลึกของแม่น้าแต่ก็ข้ึนอยกู่ บั การปรับตวั และการกาหนดนโยบายยทุ ธศาสตร์ของ
ทา่ เรือ เช่น ท่าเรือกรุงเทพ ท่าเรือแอนตเ์ วริ ์ป (Antwerp Port) ในประเทศเบลเยยี ม เป็ นตน้

90

ภาพที่ 3-3 Port of Antwerp (ท่ีมา: www.portstrategy.com)
แบ่งตามประเภทของสินค้าและบริการ สามารถแบ่งได้ 7 ประเภท คือ
1. ทา่ เรือตูส้ ินคา้ หรือท่าเรือคอนเทนเนอร์ (Container Terminal) เป็นทา่ เรือสาหรับขน

ถ่ายสินคา้ ประเภทตูส้ ินคา้ หรือตูค้ อนเทนเนอร์

ภาพท่ี 3-4 ทา่ เรือตูส้ ินคา้ หรือท่าเรือคอนเทนเนอร์ (ที่มา: www.porttechnologo.org)

91
2. ทา่ เรือบรรทุกสินคา้ ประเภทมีลอ้ หรือยานยนต์ (Ro-Ro Terminal) เป็นทา่ เรือท่ีขนถ่าย
สินคา้ ที่มีลอ้ และเคลื่อนยา้ ยดว้ ยตนเองไดโ้ ดยไมต่ อ้ งใชอ้ ุปกรณ์ในการขนถ่าย เช่น รถยนต์

ภาพที่ 3-5 ท่าเรือบรรทุกสินคา้ ประเภทมีลอ้ หรือยานยนต์ (ที่มา: www.lissom-logistics.co.th)
3. ท่าเรือสินคา้ ทวั่ ไป (General Cargo Terminal) เป็นท่าเรือท่ีใชข้ นถ่ายสินคา้ ทวั่ ไป เช่น

สินคา้ ที่เป็นหีบห่อ กล่อง ลงั ไม้ และอ่ืน ๆ เป็นตน้

ภาพท่ี 3-6 ทา่ เรือสินคา้ ทวั่ ไป (ท่ีมา: www.portauthority.hr)

92
4. ท่าเรือบรรทุกสินคา้ เทกองเหลว (Liquid Bulk Terminal) เป็นทา่ เรือท่ีใชข้ นถ่ายสินคา้
ประเภทเทกองเหลว เช่น น้ามนั กา๊ ซ สารเคมี น้ามนั พืช น้ามนั ปาลม์ เป็นตน้

ภาพที่ 3-7 ทา่ เรือบรรทุกสินคา้ เทกองเหลว (ที่มา: www.irpc.co.th)
5. ทา่ เรือสินคา้ เทกองแหง้ (Dry Bulk Terminal) เป็นทา่ เรือท่ีใชข้ นถ่ายสินคา้ สินคา้

ประเภทเทกองแหง้ เช่น แร่เหลก็ ถ่านหิน

ภาพที่ 3-8 ทา่ เรือสินคา้ เทกองแหง้ (ท่ีมา: www.splash247.com)

93
6. ท่าเรือโดยสาร (Passenger Terminal) เป็นท่าเรือที่ใชร้ องรับการใหบ้ ริการผโู้ ดยสาร
เพ่ือการเดินทางและการทอ่ งเท่ียว เช่น เรือโดยสาร เรือเพื่อการท่องเที่ยว

ภาพที่ 3-9 ท่าเรือโดยสาร (ท่ีมา: www.en.intui.travel)
7. ทา่ เรือประมง (Fishing Terminal) เป็นทา่ เรือท่ีใชส้ าหรับกิจการประมงและอ่ืน ๆ

ที่เก่ียวขอ้ ง โดยทว่ั ไปจะมีขนาดเล็กกวา่ ทา่ เรือที่ทาการขนถ่ายสินคา้

ภาพที่ 3-10 ท่าเรือประมง (ท่ีมา: www.technologychaoban.com)

94

แบ่งตามประเภทของการให้บริการ สามารถแบง่ ได้ 2 ประเภท คือ
1. ประเภททา่ เรือถ่ายลา (Transshipment Port)
ทา่ เรือประเภทน้ีทาหนา้ ที่เป็ นศูนยร์ วมในการเกบ็ และกระจายสินคา้ เช่น การขนส่งตู้
สินคา้ โดยเปลี่ยนถ่ายลาจากเรือขนาดใหญ่ (Mother Vessel) สู่เรือลาขนาดเลก็ (Feeder Vessel) หรือ
ทาในลกั ษณะกลบั กนั โดยทา่ เรือส่วนใหญ่เหล่าน้ีจะเป็นศูนยก์ ลาง (Hub Port) ในการดาเนิน
กิจกรรม เช่น ทา่ เรือสิงคโปร์ ท่าเรือปูซานในเกาหลีใต้ ท่าเรือรอตเทอร์ดามในเนเธอร์แลนด์
เป็ นตน้
2. ประเภททา่ เรือตน้ ทางปลายทาง (Original and Destination Port)
ท่าเรือประเภทน้ีรองรับการเดินเรือโดยตรงระหวา่ งท่าเรือตน้ ทางและปลายทาง โดยอาจ
เป็นท้งั ท่าเรือขนาดใหญ่ท่ีรองรับเส้นทางการเดินเรือระหวา่ ง 2 ท่าเรือขนาดใหญ่ หรืออาจเป็ นการ
เดินเรือระหวา่ งทา่ เรือขนาดเล็กกบั ท่าเรือขนาดใหญ่ ที่ถูกถ่ายลาและเดินทางตอ่ มาดว้ ยเรือขนาดเลก็
ปัจจุบนั ทา่ เรือตา่ ง ๆ มีการแขง่ ขนั ที่สูงข้ึน และใหค้ วามสาคญั กบั การสร้างมูลคา่ เพมิ่ มาก
ข้ึน (Value Added) ในการดาเนินกิจกรรมในทา่ เรือ มีการใชเ้ กณฑเ์ ปรียบเทียบดา้ นวตั ถุประสงค์
หรือกาลงั การผลิตของท่าเรือแต่ละแห่ง เป็นการจดั ขนาดของทา่ เรือ (Port Size) และมีการกาหนด
ตวั ช้ีวดั ที่สาคญั โดยตวั เลขท่ีสามารถใชเ้ ป็นตวั ช้ีวดั น้นั ไดแ้ ก่ น้าหนกั สินคา้ ท้งั หมดที่ท่าเรือรองรับ
ในแตล่ ะปี มูลคา่ สินคา้ ที่เกิดข้ึนจากการดาเนินกิจกรรมในท่าเรือท้งั หมด จานวนเรือท้งั หมดที่ผา่ น
เขา้ ออกในแต่ละปี จานวนท่าเทียบเรือท่ีสามารถใชง้ านไดจ้ ริงและเรือขนาดใหญ่ท่ีเคยเขา้ ใชบ้ ริการ
และเพอ่ื ใหเ้ กิดประโยชน์สูงสุดในการสร้างมูลค่าหลายท่าเรือกไ็ ดก้ าหนดใหท้ า่ เรือของตนเองเป็น
การใหบ้ ริการในรูปแบบท่ีเรียกวา่ ท่าเรือเอนกประสงค์ (Multipurpose Port/ Multipurpose
Terminal) โดยไมไ่ ดก้ าหนดการใหบ้ ริการในการขนถ่ายสินคา้ เพยี งประเภทใดประเภทหน่ึงเทา่ น้นั
3.2.2 รูปแบบการบริหารท่าเรือ
การบริหารท่าเรือในแตล่ ะแห่งมีรูปแบบในการบริหารจดั การที่แตกตา่ งกนั ไปตามบริบท
และปัจจยั แวดลอ้ มของแตล่ ะแห่ง อาจแบง่ ไดเ้ ป็ นทา่ เรือที่เป็นรูปแบบรัฐ (Public Models) ที่มอบ
อานาจหรือการบริหารจดั การใหก้ บั หน่วยงานใดหน่วยงานหน่ึงของรัฐในรูปแบบต่าง ๆ เช่น
รัฐวสิ าหกิจ หน่วยงานทอ้ งถิ่น กบั ทา่ เรือที่เป็นรูปแบบเอกชน (Private Models) ที่มีเอกชนเขา้ มา
ดาเนินการในรูปแบบตา่ ง ๆ เช่น การร่วมทุนร่วมกนั ระหวา่ งเอกชน หรือในรูปแบบอื่น เช่น
ระหวา่ งรัฐกบั เอกชน โดยสามารถแบ่งรูปแบบการบริหารท่าเรือไดเ้ ป็น 4 ประเภทใหญ่ ๆ ดงั น้ี
1. การบริหารท่าเรือโดยรัฐ (Nationalized Ports or State - Owned Ports)
ทา่ เรือเหล่าน้ีจะถูกบริหารจดั การโดยรัฐบาล กล่าวคือรัฐบาลเป็นเจา้ ของท่าเรือน้นั เอง
ท้งั หมด รัฐจะส่งเจา้ หนา้ ท่ีไปดูแลตา่ งท่าเรือต่าง ๆ และศูนยก์ ลางการบริหารทา่ เรืออยทู่ ่ีรัฐท้งั หมด

95

การดาเนินการสามารถกระทาไดท้ ้งั การกระจายอานาจและรวมอานาจ โดยมีหน่วยงานราชการหรือ
อาจใหบ้ ริษทั เอกชนหรือเป็ นผปู้ ฏิบตั ิการในทา่ เรือ

2. การบริหารท่าเรือโดยเทศบาลเมือง (Municipal Ports)
เทศบาลเมืองในพ้นื ท่ีท่าเรือน้นั จะเป็นเจา้ ของและเป็นผบู้ ริหารจดั การทา่ เรือ โดยเทศบาล
เมืองจะถูกเลือกต้งั จากประชนชนและไดด้ ูแลทา่ เรือที่ต้งั อยใู่ นเขตของตน สภาเทศบาลเมืองจะ
แต่งต้งั คณะกรรมการหรือสมาชิกคนหน่ึงหรือกลุ่มใดกลุ่มหน่ึงตามที่ไดร้ ับมอบหมายเพ่อื ดูแล
ทา่ เรือโดยเฉพาะ
3. การบริหารท่าเรือโดยการทา่ เรือแบบองคก์ รอิสระ (Autonomous Ports Authority or
Trust Ports)
ผมู้ ีอานาจสูงสุดของการบริหารแบบน้ีคือคณะกรรมการบริหารจากหน่วยงานอิสระซ่ึง
จดั ต้งั ข้ึนโดยพระราชบญั ญตั ิและมกั จะเรียกวา่ “การท่าเรือ” พระราชบญั ญตั ิการท่าเรือจะกาหนด
สภาพภาพ อานาจและหนา้ ที่ไวอ้ ยา่ งชดั เจน โดยมีผอู้ านวยการท่าเรือเป็นหวั หนา้ ในการบริหาร
ทา่ เรือ
4. การบริหารท่าเรือโดยเอกชน (Private Owned Ports/ Company Ports)
ในท่ีน้ีสามารถแบ่งผดู้ าเนินการได้ 2 แบบ คือ การบริหารโดยบริษทั เอกชน ซ่ึงมี
เป้าหมายคือการแสวงหากาไร และการบริหารโดยบริษทั เอกชนร่วมหุน้ กบั รัฐบาล เช่น กรณีท่าเรือ
ปูซานในเกาหลีใตท้ ี่ดาเนินการดา้ นการขนถ่ายสินคา้ โดยบริษทั Busan Container Terminal
Operations Corporation แตบ่ ริษทั น้ีมีรัฐบาลเป็นผถู้ ือหุน้ ร่วม

ตารางท่ี 3-1 รูปแบบการบริหารท่าเรือ

Public Models Private Models
- Port Authority - Port Company
- Port Administration - Port Society
- National Administration - PPP - Public Private Partnership
- Regional Administration - Joint Venture
- City Administration - Corporation
(ที่มา: TrainMoss II)

96
ตารางที่ 3-2 ท่าเรือสาคญั ของโลกและรูปแบบการบริหาร

Port, Country Port Authority/ Administration and Governance
Shanghai, China Shanghai Municipal Transport and Port Authority - Public
institution under government department
Singapore, Singapore Maritime and Port Authority of Singapore - Government
statutory board
Shenzhen, China Shenzhen Municipal Port Administration Bureau -
Government department
Ningbo-Zhoushan, China Ningbo Municipal Port Administration Bureau -
Government department
Hong Kong, China Hong Kong Maritime and Port Board - Government agency
Busan, South Korea Busan Port Authority - Corporatized Government body
Guangzhou, China Guangzhou Municipal Port Administration Bureau -
Government department
Qingdao, China Qingdao Municipal Port Administration Bureau -
Government department
Jebel Ali, Dubai, United Arab Dubai Ports World - State-owned Corporation
Emirates
Tianjin, China Tianjin Transportation and Port Authority - Government
department
Rotterdam, Netherlands Port of Rotterdam Authority - State-owned Corporation
Port Klang, Malaysia Port Klang Authority - Statutory corporation
Kaohsiung, Taiwan Kaohsiung Harbor Bureau - State-owned Corporation
Antwerp, Belgium Antwerp Port Authority - State-owned Corporation
Dalian, China Dalian Municipal Port Authority - Government department
Xiamen, China Xiamen Port Authority - Government department
Hamburg, Germany Hamburg Port Authority - State-owned Corporation
Tanjung Pelepas, Malaysia Johor Port Authority - Government regulatory body

97

ตารางที่ 3-2 (ต่อ)

Port, Country Port Authority/ Administration and Governance

Los Angeles, U.S.A. Los Angeles Harbor Department - City department of los

Angeles

Long Beach, U.S.A. Long Beach Board of harbor Commissioners - City

department of Long Beach

(ท่ีมา: Jasmine Siu Lee Lam, 2019)

3.3 โครงสร้างพืน้ ฐาน เคร่ืองมือ และการเคลื่อนย้ายสินค้า: กรณศี ึกษาท่าเรือประเภท

ตู้สินค้า

3.3.1 โครงสร้างพืน้ ฐาน
โครงสร้างพ้นื ฐานของท่าเรือโดยทว่ั ไป คือ ถนน ไฟฟ้า น้าประปา เครือข่ายระบบการ
ส่ือสาร และอ่ืน ๆ ท่ีเก่ียวขอ้ ง ซ่ึงแตล่ ะทา่ เรือจะมีการสร้างและความพร้อมในการใหบ้ ริการที่
แตกต่างกนั ข้ึนอยกู่ ารออกแบบของแตล่ ะท่าเรือ โดยมีโครงสร้างพ้ืนฐานสาคญั ดงั น้ี
- ท่าเทียบเรือ (Wharf) มีไวส้ าหรับใชเ้ ทียบเรือบรรทุกตูส้ ินคา้ โดยขนาดความยาวของ
ท่าเทียบเรือจะข้ึนอยกู่ บั ขนาดของเรือ
- หนา้ ท่า (Apron) เป็นพ้ืนท่ีตอนหนา้ ของท่าเทียบเรือซ่ึงหนั หนา้ ออกสู่แมน่ ้าหรือทะเล
และเป็นพ้นื ที่สาหรับการขนถ่ายสินคา้ ตา่ ง ๆ โดยมีขนาดความกวา้ งประมาณ 20 - 30 เมตร
- ลานตูส้ ินคา้ (Container Yard หรือ CY) เป็นพ้นื ท่ีสาหรับจดั การตูส้ ินคา้ ตา่ ง ๆ ท้งั รับ
และส่งมอบตูส้ ินคา้ บรรจุสินคา้ เขา้ ตู้ อีกท้งั ยงั เป็นพ้ืนท่ีเก็บของในบางคราว เช่น ตูส้ ินคา้ เปล่า
รถพว่ ง โดยขนาดความกวา้ งของลานตูส้ ินคา้ จะข้ึนอยกู่ บั ปริมาณของตูส้ ินคา้ ที่ผา่ นเขา้ - ออก และ
ขนาดของเรือ
- ลานวางเรียงตูส้ ินคา้ (Marshalling Yard) เป็นพ้ืนที่ท่ีติดอยกู่ บั พ้ืนที่หนา้ ทา่ จะมีการวาง
เรียงตูส้ ินคา้ เพอ่ื รอการบรรทุกหรือขนถ่ายตูส้ ินคา้ โดยตรงกบั เรือ
- สถานีตูส้ ินคา้ (Container Freight Station หรือ CFS) เป็นพ้ืนที่จดั เกบ็ ตูส้ ินคา้ ประเภท
LCL (Less than Container Load) หรือการบรรทุกไม่เตม็ ตูน้ ้นั เอง อีกท้งั ยงั ทาหนา้ ท่ีในการบรรจุ
และนาสินคา้ ออกจากตู้ สถานีตูส้ ินคา้ มกั จะแยกออกจากลานตูส้ ินคา้ เพือ่ ความเป็นระเบียบ
เรียบร้อย ในการจดั การหรือวางเรียงตูส้ ินคา้

98

- ศูนยค์ วบคุม (Control Centre) เป็นจุดที่ทาการวางแผน ควบคุมการดาเนินงานต่าง ๆ
ภายในทา่ เรือ ท้งั การบรรทุกขนถ่าย การวางเรียงและการจดั เกบ็ ตูส้ ินคา้ ปัจจุบนั มีการนาโปรแกรม
ต่าง ๆ เช่น SAP (Systems, Applications and Products in Data Processing) เขา้ มาช่วยเพื่อการ
ดาเนินงานสะดวก รวดเร็วมากยง่ิ ข้ึน

- ประตู (Gate) เป็นจุดท่ีมีการตรวจสอบเอกสารรายละเอียดเก่ียวกบั สินคา้ เพ่อื ใหก้ ารรับ
มอบหรือส่งมอบตูส้ ินคา้ เป็นไปอยา่ งถูกตอ้ ง เช่น การแจง้ น้าหนกั รวมของสินคา้ หรือ VGM
(Verified Gross Mass) ตามมาตรฐานการรับรองน้าหนกั ตูส้ ินคา้ ภายใตอ้ นุสญั ญาระหวา่ งประเทศ
เกี่ยวกบั ความปลอดภยั ชีวติ ทางทะเลหรือ SOLAS ( International Convention for the Safety of Life
at Sea)

- โรงซ่อมบารุง (Maintenance Shop หรือ Maintenance & Repair Shop) เป็นพ้นื ท่ี
สาหรับการซ่อมแซม หรือบารุงรักษาอุปกรณ์ต่าง ๆ เช่น ป้ันจน่ั หนา้ ท่า เป็นตน้

- ลานสาหรับตูส้ ินคา้ ประเภทตูเ้ ยน็ (Reefer Container) เป็นพ้นื ที่ที่จะตอ้ งมีปลกั๊ และ
แหล่งกาเนิดไฟฟ้าในพ้นื ท่ี เพือ่ ใหต้ ูส้ ินคา้ ประเภทตูเ้ ยน็ สามารถทางานไดต้ ลอดเวลา ท้งั ในขณะ
บรรทุก ขนถ่าย และส่งมอบสินคา้

อยา่ งไรก็ตามการออกแบบอาจมีความแตกตา่ งกนั ในจดั ท่ีต้งั และเครื่องมือที่ใชใ้ นแตล่ ะ
ท่าเรือ ตามลกั ษณะทางกายภาพ อุปกรณ์ท่ีใช้ และนโยบายการบริหารจดั การในการใชพ้ ้ืนที่

พกุ คลอ้ ง 99 เชือก
เชือก
(Bollard) เรือสินคา้ (Vessel) ห่วงยาง
หนา้ ท่า (Apron) (Fender)
ทา่ เทียบเรือ (Wharf)

ลานตสู้ ินคา้ ลานวางเรียงตูส้ ินคา้ ลานสาหรับตูส้ ินคา้
(Container Yard) (Marshalling Yard) ประเภทตูเ้ ยน็

(Electric Power for
Refer Containers)

โรงซ่อมตูส้ ินคา้ ศูนยค์ วบคุม สถานีตสู้ ินคา้
(Maintenance Shop) (Control Centre)
(Container Freight Station: CFS)

ประตู (Gate)

ภาพท่ี 3-11 โครงสร้างพ้ืนฐานของท่าเรือประเภทตูส้ ินคา้

3.3.2 เครื่องมือ
ท่าเรือประเภทตูส้ ินคา้ มีเคร่ืองมือหลายชนิดดว้ ยกนั การดาเนินกิจกรรม ไดแ้ ก่
- ป้ันจน่ั หนา้ ทา่ (Rail Mounted Gantry Crane หรือ Ship to Shore Crane)
อุปกรณ์น้ีสามารถขนถ่ายตูค้ อนเทนเนอร์จากเรือมาสู่รถบรรทุกหวั ลากหรือรางรถไฟได้
มีขนาดใหญ่และติดต้งั บนราง เคล่ือนท่ีตามแนวของท่าเรือเพอ่ื ช่วยจดั ตาแหน่งตูค้ อนเทนเนอร์
บนเรือ

100

ภาพท่ี 3-12 Rail Mounted Gantry Crane หรือ Ship to Shore Crane (ท่ีมา: www.cargotec.com)
- เครนขาสูงแบบยาง (Rubber Tire Gantry Crane)
อุปกรณ์น้ีเป็นเครนสาหรับยกตูค้ อนเทนเนอร์จากเรือมาสู่รถบรรทุกหรือรางรถได้

ใชล้ อ้ ยางในการขบั เคล่ือนและเคล่ือนที่บนถนน

ภาพที่ 3-13 Rubber Tire Gantry Crane 1 (ท่ีมา: www.konecranes.com)

101

ภาพท่ี 3-14 Rubber Tire Gantry Crane 2 (ท่ีมา: www.alfis.lv)
- รถยกตูค้ อนเทนเนอร์ (Reach Stacker)
เป็นรถยกตูส้ ินคา้ และโครงรถบรรทุกแบบสับเปล่ียนได้ สามารถใชไ้ ดท้ ้งั พาหนะขนส่ง

ทางถนนและรางรถไฟ มีแขนยกและคานยน่ื ติดต้งั อยบู่ นรถ มีความคล่องตวั ในการทางานสูง

ภาพท่ี 3-15 Reach Stacker (ท่ีมา: www.antverpia.org)
- รถยกตูส้ ินคา้ สาหรับยกตูเ้ ปล่า (Empty Container Handler)
เป็นอุปกรณ์ที่มีความคล่องตวั ใชส้ าหรับขนยกตูบ้ รรทุกสินคา้ เปล่าเพื่อจดั เรียงและ

นาไปใชต้ อ่ ในการเกบ็ หรือบรรจุสินคา้

102

ภาพท่ี 3-16 รถยกตูค้ อนเทนเนอร์ สาหรับยกตูเ้ ปล่า (ที่มา: www.tips.co.th)
- รถบรรทุก (Truck) รถหวั ลาก (Chassis) และรถพว่ ง (Trailer)
หนา้ ท่ีหลกั ของรถเหล่าน้ี คือ ใชบ้ รรทุกสินคา้ หรือของตา่ ง ๆ โดยปกติแลว้ รถเหล่าน้ีมี

หลายรูปแบบมาก ดงั น้นั การเลือกใชร้ ถแตล่ ะชนิดจะตอ้ งคานึงถึงสินคา้ ท่ีจะบรรทุกดว้ ย

ภาพที่ 3-17 รถบรรทุก รถหวั ลาก และรถพว่ ง
(ที่มา: www.hikuzu.com, www.ftllogistics.co.th และ www.manager.co.th)

103
- รถยกสินคา้ (Forklift Truck)
รถโฟลค์ ลิฟท์ หรือเรียกอีกชื่อวา่ “รถยกสินคา้ ” โดยทวั่ ไปรถโฟลค์ ลิฟทส์ ามารถแบ่งได้
2 ประเภทหลกั คือ Engine Forklift Truck และ Electric Forklift Truck
Engine Forklift Truck เป็นรถยกท่ีมีเคร่ืองยนต์ และใชน้ ้ามนั เป็นเช้ือเพลิงในการ
ขบั เคล่ือน มี 3 แบบ คือ Diesel Engine, LPG Engine และ Gasoline Engine
Electric Forklift Truck เป็นรถยกท่ีมีมอเตอร์ และใชก้ ระแสไฟฟ้าในการขบั เคล่ือน
สามารถแบ่งไดห้ ลายแบบ ตามลกั ษณะโครงสร้างภายนอก อาทิเช่น Power Pallet Truck, Very
Narrow Aisle Truck เป็นตน้

ภาพที่ 3-18 รถโฟลค์ ลิฟท์ (Forklift) (ที่มา: www.hisupplier.com และ www.ecvv.com)

3.3.3 การเคลื่อนย้ายสินค้า
การปฏิบตั ิงานในทา่ เรือเพื่อทาการเคลื่อนยา้ ยตูส้ ินคา้ ตอ้ งมุ่งประสานงานจากหน่วยงาน
ต่าง ๆ อยา่ งเป็นระบบ โดยนาแนวคิดดา้ นโลจิสติกส์มาประยกุ ตใ์ ชโ้ ดยทาใหก้ ารไหล (Flow) ท้งั
ขอ้ มูลขา่ วสารและเอกสารตา่ ง ๆ ระหวา่ งแผนกเป็ นไปอยา่ งไร้รอยตอ่ (Seamless) จะทาใหเ้ กิด
ประโยชนก์ บั องคก์ รในการดาเนินงาน หน่วยงานหรือแผนกตา่ ง ๆ ท่ีอยใู่ นทา่ เรือมีดว้ ยกนั หลาย
ส่วน โดยการดาเนินงานมีแผนกที่สาคญั ในการดาเนินงานดงั น้ี
1. แผนกเอกสารและตรวจสอบสภาพตูส้ ินคา้ (Gate & Document)
มีหนา้ ท่ีตรวจสอบเอกสารต่าง ๆ เช่น ตว๋ั (Ticket) ใบตรวจรับสภาพตูส้ ินคา้ (Equipment
Interchange Receipt: EIR) และติดตอ่ ประสานงานระหวา่ งตวั แทนต่าง ๆ ศุลกากร หรือหน่วยงาน
อ่ืน ๆ ที่เก่ียวขอ้ ง

104

2. แผนกวางแผนปฏิบตั ิการเรือ (Ship Planning)
มีหนา้ ท่ีในการวางแผนการบรรทุกสินคา้ ของเรือ เคร่ืองมือขนถ่ายสินคา้ การเทียบทา่
ของเรือจดั ตารางเวลาเขา้ -ออกของเรือ และติดตอ่ ประสานงานระหวา่ งหน่วยงานที่เก่ียวขอ้ ง
3. แผนกลานตูส้ ินคา้ (Control Yard)
มีหนา้ ท่ีในการวางแผนการวางตูส้ ินคา้ ในลาน ท้งั การนาตูส้ ินคา้ เขา้ มา และนาตู้
สินคา้ ออกจากลาน โดยการวางเรียงตูส้ ินคา้ มีอยู่ 2 แบบดว้ ยกนั คือ แยกตามใบตราส่ง
(Bill of Lading: B/ L) และแยกตามผนู้ าเขา้ (Consignee)
4. แผนกโรงพกั สินคา้ ขาเขา้ และขาออกแผนก (Container Freight Station)
มีหนา้ ที่รับ บรรจุ และเปิ ดตูส้ ินคา้ ประเภทผสู้ ่งออกหลายเจา้ เปิ ดตูส้ ินคา้ ร่วมกนั หรือ
LCL (Less than Container Load) เพือ่ การส่งออก คดั แยก จดั เก็บ และรอส่งมอบใหล้ ูกคา้
กระบวนการนาเข้า (Import)
1. ขอ้ มูลต่าง ๆ จะถูกส่งมายงั ท่าเรือ เพ่ือใหส้ ามารถวางแผนในการปฏิบตั ิงานได้ โดย
ขอ้ มูลที่ส่งมาจะเป็นขอ้ มูลการวางตูบ้ นเรือ รายละเอียดของตูส้ ินคา้ ทาใหง้ ่ายต่อการวางแผนการใช้
งานเครื่องมือขนถ่ายในทา่ เรือ และวางแผนกาลงั แรงงาน
2. ในขณะที่ป้ันจนั่ หนา้ ทา่ กาลงั ทาการขนถ่ายสินคา้ จะมีรถหวั ลากหรือรถพว่ ง มารอรับ
ตูส้ ินคา้ ณ บริเวณหนา้ ทา่ เมื่อทาการขนถ่ายแลว้ เจา้ หนา้ ท่ีสารวจจะทาการตรวจสอบกุญแจลอ็ คตู้
สินคา้ (Seal) หมายเลขกญุ แจ (Seal No.) และหมายเลขตูส้ ินคา้ (Container No.) เพ่อื ทาการคดั แยก
ไปยงั ลานตูส้ ินคา้ หรือ CY (Container Yard) หรือโรงพกั สินคา้ CFS (Container Freight Station)
3. หากตูส้ ินคา้ ถูกนามาไวท้ ี่ลานตูส้ ินคา้ ทางแผนกลานตูส้ ินคา้ จะมีการวางเรียงตู้ เม่ือผู้
นาเขา้ หรือผปู้ ระกอบการรายใดตอ้ งการตูส้ ินคา้ ของตน จะนารถหวั ลากหรือรถพว่ ง มารับท่ีลานตู้
สินคา้ โดยคนขบั รถจะตอ้ งยน่ื เอกสารรายละเอียดตูส้ ินคา้ ให้แก่แผนกเอกสารและตรวจสอบสภาพ
ตูส้ ินคา้ เสียก่อน จึงจะนาตูส้ ินคา้ ไปได้ จุดหมายปลายทางของตูส้ ินคา้ น้นั อาจจะไปไดห้ ลายแห่ง
แตห่ ลกั ๆ แลว้ มีเพียง 3 แห่งเท่าน้นั คือ ลานจดั เก็บตูเ้ ปล่าหรือ EMP (Empty Container Depot)
โรงงาน และสถานีบรรจุและแยกสินคา้ กล่องหรือ ICD (Inland Container Depot) หากตูส้ ินคา้ ถูก
นามาไวท้ ี่โรงพกั สินคา้ การเปิ ดตูส้ ินคา้ จะเกิดข้ึน 2 แบบ คือ การเปิ ดตูห้ นา้ โรงพกั สินคา้ แลว้ ส่ง
มอบทนั ที กบั การเปิ ดตูส้ ินคา้ แลว้ นาสินคา้ เขา้ โรงพกั สินคา้
4. การเปิ ดตูห้ นา้ โรงพกั สินคา้ แลว้ ส่งมอบทนั ที จะเกิดข้ึนเมื่อตูส้ ินคา้ น้นั มีเพียงเจา้ ของ
เดียว หรือผูน้ าเขา้ รายเดียว ซ่ึงจะไม่ตอ้ งทาการตรวจสอบมากนกั สามารถส่งมอบไดเ้ ลยทนั ทีที่ผนู้ า
เขา้ ตอ้ งการสินคา้

105

5. การเปิ ดตูส้ ินคา้ แลว้ นาสินคา้ เขา้ โรงพกั สินคา้ จะเกิดข้ึนเม่ือสินคา้ ในตูน้ ้นั มีหลาย
เจา้ ของ หรือหลายผนู้ าเขา้ ซ่ึงจาเป็นจะตอ้ งเปิ ดตูส้ ินคา้ แลว้ นาเขา้ โรงพกั สินคา้ ก่อน เพ่ือทาการ
ตรวจสอบ จึงจะสามารถส่งมอบสินคา้ ได้ ในขณะเดียวกนั คนขบั รถจะตอ้ งยนื่ เอกสารรายละเอียด
ตูส้ ินคา้ ใหแ้ ก่แผนกเอกสารและตรวจสอบสภาพตูส้ ินคา้ เสียก่อน จึงจะนาตูส้ ินคา้ หรือสินคา้ ออก
ไปได้

ขนถ่าย แผนกลานตสู้ ินคา้ แผนกเอกสารและ ลานจดั เก็บตเู้ ปล่า
(Discharging) (CY) ตรวจสอบสภาพตู้ (EMP)

แผนกวางแผน ส่งสินคา้ (Delivery) สินคา้ โรงงาน (Factory)
ปฏิบตั ิการเรือ (Gate &
(Ship Planning) แผนกโรงพกั สินคา้ สถานีบรรจแุ ละ
ขาเขา้ และขาออก แยกสินคา้ กล่อง

(CFS) (ICD)
นาสินคา้ ออกจากตู้ (Strip)

ภาพท่ี 3-19 กระบวนการนาเขา้

กระบวนการส่งออก (Export)
1. ก่อนตูส้ ินคา้ ที่จะทาการส่งออก ไม่วา่ จะมาจากโรงงาน ลานจดั เก็บตูเ้ ปล่าหรือ EMP
สถานีบรรจุและแยกสินคา้ กล่องหรือ ICD จะตอ้ งมีการแจง้ ขอ้ มูลเบ้ืองตน้ ให้แก่แผนกเอกสารและ
ตรวจสอบสภาพตูส้ ินคา้ เพื่อที่แผนกจะแปลงขอ้ มูลใหเ้ ป็ นมาตรฐานเดียวกนั เช่น การเปล่ียนรหสั
เรียก หรือการแปลงหน่วยน้าหนกั เป็นตน้
2. ในระหวา่ งเขา้ ทา่ เรือน้นั ตูส้ ินคา้ จะถูกตรวจสอบดว้ ยเจา้ หนา้ ที่สารวจ เจา้ หนา้ ท่ีจะทา
การตรวจสอบสภาพตูส้ ินคา้ หมายเลขตูส้ ินคา้ กุญแจลอ็ คตู้ และหมายเลขกญุ แจ (กรณีท่ีทาการ
บรรจุสินคา้ มาแลว้ ) และบางคร้ังอาจจะถูกสุ่มใหเ้ ปิ ดตูส้ ินคา้ เพอ่ื ตรวจสอบสินคา้ ภายในวา่ ตรงกบั

106

เอกสารรายละเอียดตูส้ ินคา้ หรือไม่ หากตรวจสอบแลว้ พบวา่ มีความผดิ ปกติ ตูส้ ินคา้ น้นั ๆ จะถูก
ส่งออกนอกท่าเรือทนั ที

3. หากตูส้ ินคา้ เป็นประเภทบรรทุกสินคา้ เตม็ ตู้ FCL หรือ ตูส้ ินคา้ จะถูกนามาไวท้ ่ีลาน
ตูส้ ินคา้ เพือ่ รอแผนกลานตูส้ ินคา้ วางแผนการจดั เรียงตูใ้ นเรือและรอการส่งออกไปยงั จุดหมาย
ปลายทาง

4. หากสินคา้ เขา้ มารอท่ีโรงพกั สินคา้ เพ่อื ทาการบรรจุ เม่ือบรรจุสินคา้ เขา้ ตูเ้ รียบร้อยแลว้
ตูส้ ินคา้ จะถูกนามาวางรอท่ีลานตูส้ ินคา้ เพ่ือทาการส่งออก ในขณะเดียวกนั ตูส้ ินคา้ ประเภท LCL
เมื่อผา่ นเขา้ มาในทา่ เรือ ตูป้ ระเภทน้ีก็จะถูกนามาวางเรียงที่ลานตูส้ ินคา้ เพอื่ ทาการส่งออก

5. ก่อนการบรรทุกตูส้ ินคา้ ข้ึนเรือ แผนกวางแผนวางแผนปฏิบตั ิการเรือ จะวางแผนใน
การบรรทุกตูส้ ินคา้ ใหเ้ หมาะสมกบั เส้นทางที่เรือเดินทาง เพื่อใหง้ ่ายตอ่ การขนถ่ายตูส้ ินคา้ ในทา่ เรือ
ตอ่ ไป

ลานจดั เก็บตเู้ ปล่า แผนกเอกสารและ แผนกลานตสู้ ินคา้ แผนกวางแผน
(EMP) ตรวจสอบสภาพ (CY) ปฏิบตั ิการเรือ
ตสู้ ินคา้ (Gate & (Ship Planning)
โรงงาน (Factory) รับสินคา้ (Receive)
Document) บรรทกุ (Loading)
สถานีบรรจแุ ละ แผนกโรงพกั สินคา้
แยกสินคา้ กล่อง ขาเขา้ และขาออก

(ICD) (CFS)
บรรจุสินคา้ (Stuffing)

ภาพท่ี 3-20 กระบวนการส่งออก

107

3.4 โครงสร้างพืน้ ฐาน เครื่องมือ และการเคล่ือนย้ายสินค้า: กรณศี ึกษาท่าเรือประเภท
สินค้าเทกองเหลว

การออกแบบทา่ เรือและส่วนประกอบอ่ืน ๆ ตอ้ งคานึงถึงความเหมาะสมในการรับ-ส่ง
สินคา้ เหลวแตล่ ะประเภท ขนาดของเรือที่จะมารับ-ส่งสินคา้ ทาเลที่ต้งั ขอ้ กฎหมายและความคุม้ คา่
ในการลงทุนก่อสร้าง ท่าเรือประเภทน้ีมีลกั ษณะทางกายภาพของท่าเรือแบ่งไดเ้ ป็น 2 ประเภท
ไดแ้ ก่ ทา่ เรือท่ีมีโครงสร้างพ้ืนฐานและส่วนประกอบของท่าติดต่อหรือเป็นส่วนหน่ึงกบั แผน่ ดิน
และท่าเรือที่มีโครงสร้างพ้ืนฐานและส่วนประกอบของท่าต้งั อยกู่ ลางทะเลแยกจากพ้นื ดิน

ท่าเรือทมี่ โี ครงสร้างพืน้ ฐานและส่วนประกอบของท่าตดิ หรือเป็ นส่วนหน่ึงกบั แผ่นดิน
ท่าเรือน้ีโครงสร้างหลกั และส่วนประกอบอ่ืน ๆ เพอื่ ใชใ้ นการเทียบเรือและรับ - ส่ง
สินคา้ ต้งั อยบู่ นโครงสร้างทา่ เรือที่เป็นคอนกรีต ซ่ึงอาจจะสร้างจากพ้นื ที่ที่ติดกบั แผน่ ดินใหญแ่ ละ
ยนื่ ออกไปกลางทะเลหรือสร้างเฉพาะโครงสร้างสาหรับเทียบเรือและรับ - ส่งสินคา้ ยนื่ ออกไปใน
ทะเล และมีส่วนของถนนสร้างเช่ือมต่อระหวา่ งท่าเรือกบั แผน่ ดินใหญก่ ไ็ ด้ ซ่ึงจะเรียกทา่ เรือ
ประเภทน้ีดว้ ยชื่อเรียกที่แตกต่างกนั ออกไป เช่น Jetty, Berth หรือ Wharf เป็นตน้

ภาพท่ี 3-21 ท่าเรือท่ีมีโครงสร้างพ้ืนฐานและส่วนประกอบของทา่ ติดกบั แผน่ ดิน
(ท่ีมา: www.portofzeebrugge.be)

108

ภาพที่ 3-22 ทา่ เรือท่ีมีโครงสร้างพ้ืนฐานและส่วนประกอบของทา่ เป็นส่วนหน่ึงกบั แผน่ ดิน
(ที่มา: www.oilandgasmiddleeast.com)
ท่าเรือทมี่ โี ครงสร้างพืน้ ฐานและส่วนประกอบของท่าต้งั อยู่กลางทะเลโดยแยกจากพืน้ ดิน
ท่าเรือประเภทน้ีจะมีโครงสร้างหลกั และส่วนประกอบอ่ืน ๆ เพือ่ ใชใ้ นการเทียบเรือและ

รับ-ส่งสินคา้ ต้งั อยบู่ นโครงสร้างทา่ เรือท่ีเป็ นคอนกรีตเช่นเดียวกบั ประเภทแรก แตจ่ ะไมม่ ีถนน
หรือทางเชื่อมระหวา่ งทา่ เรือกบั แผน่ ดินใหญ่ การเดินทางไปทางานของเจา้ หนา้ ที่บนท่าจะใชก้ าร
เดินทางโดยเรือรับ - ส่งขนาดเลก็ หรือเรือบริการเป็นหลกั ทา่ เรือประเภทน้ีมกั เรียกวา่ BI หรือ
Berthing Island

109

ภาพที่ 3-23 ทา่ เรือท่ีมีโครงสร้างพ้นื ฐานและส่วนประกอบของท่าต้งั อยกู่ ลางทะเลโดยแยกขาด
จากพ้ืนดิน (ที่มา: www.bmt.org)

3.4.1 โครงสร้างพืน้ ฐานและเคร่ืองมือ ท่าเรือสินค้าเทกองเหลวทม่ี ีโครงสร้างท่าเรือหลกั
เป็ นคอนกรีต

ทา่ เรือสินคา้ สินคา้ เทกองเหลวที่มีโครงสร้างท่าเรือหลกั เป็นคอนกรีต โดยส่วนใหญ่จะ
ไม่แตกตา่ งจากท่าเรือทว่ั ไปนกั ยกเวน้ บางชนิดที่มีลกั ษณะเฉพาะตามคุณลกั ษณะของสินคา้

- ท่าเทียบเรือ (Jetty/ Berth/ Wharf/ Berthing Island) มีไวส้ าหรับใชเ้ ทียบเรือบรรทุก
สินคา้ เหลวเทกอง ท่ีเขา้ มารับ - ส่งสินคา้ โดยขนาดความยาวของท่าเทียบเรือจะข้ึนอยกู่ บั การ
ออกแบบเพือ่ รองรับขนาดของเรือของทา่ น้นั ๆ

- พ้นื ท่ีหนา้ ทา่ (Plat Form) เป็นพ้นื ที่ตอนหนา้ ของทา่ เทียบเรือ ซ่ึงหนั หนา้ ออกสู่แมน่ ้า
หรือทะเลและเป็นพ้ืนท่ีต้งั ของอุปกรณ์ที่ใชใ้ นการเช่ือมต่อทอ่ ทางเพอ่ื ขนถ่ายสินคา้ ระหวา่ งเรือ
กบั ทา่ รวมถึงเป็นท่ีต้งั ของระบบควบคุม และอุปกรณ์ป้องกนั ความเสียหายต่าง ๆ เช่น ระบบ
ตรวจจบั แก๊ส ระบบดบั เพลิง อุปกรณ์ขจดั คราบน้ามนั และอ่ืน ๆ ท้งั น้ีข้ึนอยกู่ บั การออกแบบของ
แต่ละทา่ เรือ

- หอ้ งควบคุมสินคา้ (Cargo Control Room) เป็นห้องที่ติดต้งั ระบบและอุปกรณ์เพื่อใชใ้ น
การควบคุมการสูบถ่าย ควบคุมระบบการเปิ ด - ปิ ดวาลว์ ระบบตรวจสอบและเฝ้าระวงั ระดบั
อุณหภูมิ แรงดนั ในถงั สินคา้ รวมถึงการเฝ้าระวงั เรื่องความปลอดภยั ตา่ ง ๆ ในระหวา่ งการรับ - ส่ง
สินคา้

- ป๊ัมสินคา้ (Cargo Pump) เป็ นอุปกรณ์ท่ีใชส้ าหรับสูบถ่ายสินคา้ เทกองเหลวจากถงั เกบ็
สินคา้ ลงสู่เรือ

110
- อุปกรณ์เชื่อมตอ่ (Loading Arm/ Flexible Hoses) เป็นอุปกรณ์ท่ีใชใ้ นการเช่ือมต่อท่อ
ระหวา่ งถงั เก็บสินคา้ บนเรือกบั ถงั เก็บสินคา้ บนทา่
- ท่อขนถ่ายสินคา้ (Pipeline) เป็นอุปกรณ์ที่ใชใ้ นการขนถ่ายเคล่ือนยา้ ยสินคา้ เทกองเหลว
ระหวา่ งถงั เกบ็ สินคา้ บนเรือกบั ถงั เกบ็ สินคา้ ของทางท่าเรือ ซ่ึงตามปกติจะแยกทอ่ ทางของสินคา้
แตล่ ะประเภทเพื่อป้องกนั การปนเป้ื อนซ่ึงกนั และกนั
- ถงั เกบ็ สินคา้ (Tanks Farm) เป็นอุปกรณ์ที่ใชส้ าหรับจดั เก็บสินคา้ เทกองเหลวประเภท
ตา่ ง ๆ ท้งั ท่ีเป็นส่วนของสินคา้ นาเขา้ ท่ีรับมาจากเรือหรือส่วนที่เก็บไวเ้ พ่อื ส่งออกหรือส่งลงเรือ เช่น
น้ามนั ดิบ และ/ หรือ ผลิตภณั ฑป์ ิ โตรเลียมตา่ ง ๆ

ภาพท่ี 3-24 ป๊ัมสินคา้ (ที่มา: www.desmi.com)

ภาพที่ 3-25 Loading Arm (ที่มา: www.indiamart.com)

111

ภาพที่ 3-26 Flexible Hoses (ท่ีมา: www.stapem-offshore.com)

ภาพที่ 3-27 ถงั เก็บสินคา้ (ท่ีมา: www.industrial-integration.com)
3.4.2 โครงสร้างพืน้ ฐานและเคร่ืองมือ ท่าเรือสินค้าเทกองทมี่ ลี กั ษณะเป็ นท่นุ ลอยนา้ กลาง

ทะเลสาหรับผูกยดึ เรือ
ทา่ เรือลกั ษณะน้ีแบง่ ไดเ้ ป็น 2 ประเภท คือ ประเภทท่าเรือกลางทะเลที่ใชท้ ุ่นหลาย ๆ ทุน่

เป็นจุดผกู ยดึ เรือไวก้ บั ที่หรือ MBM (Multi Buoy Mooring) และประเภททา่ เรือกลางทะเลท่ีใชท้ ุน่ 1
ทุน่ เป็นจุดผกู ยดึ เรือไวก้ บั ท่ีหรือ SBM ( Single Buoy Mooring))

ท่าเรือกลางทะเลทใี่ ช้ทุ่นหลาย ๆ ทุ่นเป็ นจุดผกู ยดึ เรือไว้กบั ทห่ี รือ MBM
ทา่ เรือประเภทน้ีจะมีโครงสร้างพ้ืนฐานที่แตกต่างจากทา่ เรือสินคา้ เทกองเหลวท่ีมี
โครงสร้างทา่ เรือหลกั เป็ นคอนกรีต เนื่องจากในการเทียบท่าเพ่อื รับ - ส่งสินคา้ จะใชก้ ารนาเรือเขา้

112
ผกู ยดึ ไวก้ บั ทุน่ ลอยน้าหลาย ๆ ทุ่น แทนการเทียบติดกบั ท่า และเช่ือมต่ออุปกรณ์เพื่อขนถ่าย
เคล่ือนยา้ ยสินคา้ ผา่ นทางท่อใตน้ ้า ซ่ึงเชื่อมต่อระหวา่ งถงั เก็บบนฝ่ังกบั ทา่ หรือจุดท่ีผกู ยดึ เรือไว้
โดยจะมีโครงสร้างและเครื่องมือหลกั ๆ ที่แตกตา่ งออกไปดงั น้ี

- ทุ่นผกู เรือ (Mooring Buoy) เป็นอุปกรณ์ที่ทาหนา้ ท่ีในการผกู ยดึ เรือใหอ้ ยกู่ บั ท่ี โดย
จานวนทุ่นผกู เรือข้ึนอยกู่ บั การออกแบบของแต่ละท่าเรือ ซ่ึงอาจจะออกแบบเป็นทุ่นผูกเรือท้งั หมด
4 ทุ่น 6 ทุ่น หรือ ออกแบบใหใ้ ชท้ ุ่นผกู เรือ 2 ทุ่น ร่วมกบั สมอ 2 ตวั ทุ่นผกู เรือ 3 ทุน่ ร่วมกบั สมอ
1 ตวั เป็นตน้ ท้งั น้ีข้ึนอยกู่ บั ขนาดของเรือท่ีจะเขา้ มารับ - ส่งสินคา้ และขอ้ จากดั ดา้ นต่าง ๆ ของ
แต่ละท่า

- ทอ่ สินคา้ ใตน้ ้า (Submarine Pipeline) เป็ นทอ่ ทางในการรับ - ส่งสินคา้ ท่ีถูกวางไวบ้ น
พ้ืนทอ้ งทะเลเป็นแนวยาวเริ่มจากจุดท่ีเรียกวา่ PLEM (Pipeline End Manifold) ซ่ึงเป็นจุดสิ้นสุดของ
ปลายท่อบริเวณทุ่นผกู เรือเชื่อมต่อไปยงั แนวทอ่ บนฝั่งเขา้ ไปสู่ถงั เก็บสินคา้ ที่ถงั เก็บ

- สายรัดทอ่ ใตท้ ะเล (Subsea Hose String) เป็นท่อยางที่เช่ือมต่อระหวา่ งท่อสินคา้ บนเรือ
กบั ทอ่ สินคา้ ของทางทา่

ภาพท่ี 3-28 ทุ่นผกู เรือ (ที่มา: www.marineinsight.com)

113

ภาพที่ 3-29 ทอ่ สินคา้ ใตน้ ้า (ท่ีมา: www.royalhaskoningdhv.com)

ภาพท่ี 3-30 ทา่ เรือกลางทะเลท่ีใชท้ ุน่ หลาย ๆ ทุน่ เป็นจุดผกู ยดึ เรือ
(ท่ีมา: www.bassioffshore.eu)
ท่าเทียบเรือกลางทะเลทใ่ี ช้ทุ่น 1 ทุ่นเป็ นจุดผูกยดึ เรือไว้กับทหี่ รือ SBM (Single Buoy

Mooring)
ทา่ เทียบเรือประเภทน้ีใชท้ ุ่นผกู เรือเป็นจุดยดึ เรือไว้ โดยออกแบบใหใ้ ชท้ ุ่นเพียงหน่ึงทุ่น

เช่ือมต่อดว้ ยเชือกที่ออกแบบเป็นพิเศษกบั จุดเช่ือมต่อทางหวั เรือ ซ่ึงตวั ทุ่นผกู เรือจะถูกออกแบบให้
สามารถหมุนไดร้ อบตวั ตามอิทธิพลของกระแสน้าและกระแสลม ใตท้ ุน่ จะมีทอ่ สินคา้ ขนาดใหญ่
วางตวั บนพ้ืนทอ้ งทะเลเป็นแนวยาวเช่ือมต่อไปยงั ถงั เกบ็ สินคา้ บนฝั่ง โดยมีชุดท่อยางลอยน้า

114
(Floating Hoses String) เป็นอุปกรณ์เช่ือมตอ่ ระหวา่ งท่อสินคา้ บนเรือกบั ทอ่ สินคา้ ของทางทา่ เรือ
ผา่ นชุดทอ่ สินคา้ บนตวั ทุ่น เพ่ือขนถ่ายเคล่ือนยา้ ยสินคา้ ระหวา่ งเรือกบั ทา่ เรือ โดยมีโครงสร้างและ
เคร่ืองมือหลกั ๆ ดงั น้ี

- ทุ่นน่ิงหลกั (Calm Buoy) เป็นทุน่ ผกู เรือแบบเดี่ยวท่ีทาหนา้ ที่ในการยดึ เรือไว้ โดยถูก
ออกแบบใหส้ ามารถหมุนไดร้ อบตวั ตามอิทธิพลของกระแสน้าและกระแสลม ตวั ทุน่ ถูกยดึ ไวก้ บั
พ้นื ทอ้ งทะเลดว้ ยสมอหลาย ๆ ตวั ภายในตวั ทุ่นจะมีท่อสินคา้ และจุดเชื่อมต่อระหวา่ งทอ่ สินคา้ ของ
เรือผา่ นทางสายท่อลอยน้าและทอ่ สินคา้ ใตน้ ้าของทางทา่ เรือ

- เชือกผกู เรือชนิดพิเศษ (Hawser) เป็นเชือกผกู เรือท่ีทาหนา้ ท่ียดึ เรือไวก้ บั ทุ่นผา่ นทางจุด
เช่ือมต่อดา้ นหวั เรือ

- ชุดทอ่ ยางลอยน้า (Floating Hoses String) ทาหนา้ ท่ีเชื่อมต่อระหวา่ งทอ่ สินคา้ บนเรือ
กบั ท่อสินคา้ ของทางทา่ ผา่ นชุดท่อสินคา้ ในตวั ทุน่ น่ิงหลกั

- เรือบริการขนาดเล็ก (Mooring Boat) ทาหนา้ ท่ีในการลากพยงุ ทอ่ และรับเชือกจากเรือ
ใหญ่เพอื่ มาเชื่อมต่อกบั เชือกผกู เรือชนิดพเิ ศษ

- เรือลากจูง (Tug Boat) ทาหนา้ ที่ในการดึงเรือใหญ่เพอ่ื รักษาระยะห่างใหป้ ลอดภยั จาก
ทุ่นผกู เรือ

ภาพท่ี 3-31 ทา่ เทียบเรือกลางทะเลที่ใชท้ ุน่ 1 ทุน่ เป็นจุดผกู ยดึ เรือ
(ที่มา: www.dhakatribune.com)

115

3.4.3 การเคล่ือนย้ายสินค้า
การเคลื่อนยา้ ยสินคา้ เทกองเหลวในทา่ เรือประเภทน้ีจะมีกระบวนการท่ีเป็ นมาตรฐาน
คลา้ ย ๆ กนั โดยกระบวนการจะเริ่มข้ึนหลงั จากเทียบเรือเสร็จสิ้นเรียบร้อยดงั น้ี
1. การแลกเปลี่ยนขอ้ มูลสินคา้ และขอ้ มูลความปลอดภยั ระหวา่ งเรือกบั ทา่ (Pre-Cargo
Information Exchange and Ship-Shore Safety Checklist) เป็นกระบวนการในการแลกเปลี่ยนและ
ทาขอ้ ตกลงในการทาสินคา้ รวมถึงการตรวจสอบความปลอดภยั ในการทาสินคา้ ในเท่ียวน้นั ๆ
2. การเชื่อมตอ่ ท่อสินคา้ (Hoses Connection) เป็นการเชื่อมต่อท่อสินคา้ ของทางเรือกบั
ทอ่ สินคา้ ของทางท่าเขา้ ดว้ ยกนั ท้งั น้ีอุปกรณ์ที่ใชเ้ ช่ือมต่อ ปกติทางท่าจะจดั เตรียมไว้ โดยการเลือก
อุปกรณ์ในการต่อข้ึนอยกู่ บั การออกแบบหรือความเหมาะสมของสินคา้ แตล่ ะประเภท
3. การตรวจสอบถงั สินคา้ / ปริมาณสินคา้ บนเรือ (Tanks Inspection/ Cargo
Measurement) เป็นกระบวนการตรวจสอบความพร้อมของถงั สินคา้ บนเรือในเที่ยวการบรรทุก
(Load) หรือเท่ียวท่ีจะส่งสินคา้ ลงเรือ และการตรวจสอบปริมาณสินคา้ บนเรือในเที่ยวการขนถ่าย
ออก (Unload) หรือการป๊ัมสินคา้ ข้ึนจากเรือเพือ่ ขนถ่ายสู่ท่าเรือ
4. การรับ - ส่งสินคา้ (Cargo Transfer) การเร่ิมรับ - ส่งสินคา้ จะเร่ิมข้ึนหลงั จาก
กระบวนการท้งั 3 ขอ้ ข้นั ตน้ เสร็จสิ้นลง และมีการยอมรับสถานะภาพถงั สินคา้ และปริมาณสินคา้
จากท้งั ทางเรือและทางท่าเรือ โดยในข้นั ตอนน้ีทางเรือและทางท่าเรือจะดาเนินการเปิ ดวาลว์ หรือ
เตรียมป๊ัม รวมถึงเดินระบบต่าง ๆ ท่ีเกี่ยวขอ้ งกบั การทาสินคา้ เมื่อท้งั 2 ฝ่ ายยนื ยนั วา่ พร้อมจึงจะ
เริ่มทาการรับ - ส่งสินคา้
5. การตรวจสอบและเฝ้าระวงั (Cargo Operation Monitoring) ในระหวา่ งการรับ - ส่ง
สินคา้ ทางเรือและทา่ เรือจะมีการตรวจสอบและเฝ้าระวงั ตามหวั ขอ้ ดา้ นความปลอดภยั (Ship Shore
Safety Checklist) รวมถึงการตรวจสอบปริมาณสินคา้ และความผดิ ปกติตา่ ง ๆ จนเสร็จสิ้นการขน
ถ่ายสินคา้
6. การตรวจสอบถงั สินคา้ / ปริมาณสินคา้ บนเรือ (Tanks Inspection/ Cargo
Measurement) เป็นกระบวนการตรวจสอบสภาพของถงั สินคา้ บนเรือในเที่ยวการขนถ่ายออก
(Unload) หรือเท่ียวท่ีจะส่งสินคา้ ข้ึนจากเรือเพ่ือยนื ยนั วา่ ทางเรือไดข้ นส่งสินคา้ เทกองเหลวใหท้ าง
ทา่ เรือจนหมด และการตรวจสอบปริมาณสินคา้ บนเรือในเท่ียวการบรรทุก (Load) หรือเท่ียวส่ง
สินคา้ ลงเรือเพ่ือตรวจสอบปริมาณสินคา้ บนเรือเปรียบเทียบกบั ปริมาณสินคา้ ที่ท่าเรือส่งให้
7. การทาเอกสารสินคา้ (Cargo Documentation) เป็นกระบวนการในการออกเอกสาร
ตา่ ง ๆ ท่ีเก่ียวขอ้ ง เพื่อเป็นหลกั ฐานในการรับ - ส่งสินคา้ ในเที่ยวน้นั ๆ

116

3.5 สภาพการณ์ปัจจุบนั และท่าเรือสาคญั

3.5.1 สภาพการณ์ปัจจุบัน
ทา่ เรือไดม้ ีพฒั นาการและการเปลี่ยนแปลงในการดาเนินกิจกรรมมาโดยลาดบั จากอดีต
ในยคุ ท่ีอาศยั แรงงานคนเป็ นหลกั และมีเพียงเครื่องมืออุปกรณ์พ้ืนฐาน จนเขา้ สู่ยคุ ปัจจุบนั ที่ใชค้ น
นอ้ ยลง แตเ่ ครื่องมือและอุปกรณ์ต่าง ๆ มีการพฒั นาทางเทคโนโลยจี นกระทงั่ สามารถปฏิบตั ิงานได้
เองแบบอตั โนมตั ิซ่ึงถือเป็น ยคุ ท่ี 5 ยคุ หรือยคุ ทา่ เรืออจั ฉริยะ (Smart Port) การเปลี่ยนแปลงของ
ศูนยก์ ลางของท่าเรือโลกเร่ิมชดั เจนและตอ่ เนื่องมาอยา่ งยาวนานต้งั แตช่ ่วงระหวา่ งยคุ ที่ 3 หรือยคุ
แลกเปลี่ยนเอกสารทางอิเล็คทรอนิกส์ (EDI Port) และยคุ ที่ 4 หรือยคุ แห่งท่าเรืออินเตอร์เน็ต
(Internet Port) โดยประเทศในภูมิภาคเอเชียไดพ้ ฒั นาและมีความเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจอยา่ ง
ต่อเน่ืองจนกลายเป็นศูนยก์ ลางใหมข่ องการคา้ ทางทะเล ส่งผลต่อการขยายตวั ของท่าเรือโดยเฉพาะ
การขยายตวั ทางเศรษฐกิจของจีนใหห้ ว้ งหลายปี ท่ีผา่ นมา
แมว้ า่ การเติบโตทางเศรษฐกิจทวั่ โลกที่ชะลอตวั ลงในปี ค.ศ. 2019 สืบเน่ืองจนถึงปี ค.ศ.
2020 จากหลายปัจจยั ท่ีรุมเร้า เช่น การแพร่ระบาดของโรคโควทิ -19 ท่ีเกิดข้ึนช่วงปลายปี สงคราม
การคา้ ระหวา่ งจีนกบั สหรัฐอเมริกา ส่งผลใหเ้ กิดการหดตวั ของ GDP โลกและกระทบต่อระบบ
กิจกรรมในห่วงโซ่อุปทานของการคา้ ทางทะเล โดยในปี ค.ศ. 2020 ปริมาณตูส้ ินคา้ ผา่ นท่าเรือ
เพ่ิมข้ึนท่ีร้อยละ 1.7 เมื่อเทียบกบั ปี ค.ศ. 2019 ลดลงจากปี ก่อนที่ขยายตวั ร้อยละ 2 เม่ือเทียบกบั ปี
ค.ศ. 2018 แตภ่ ูมิภาคเอเชียก็ยงั คงเป็นศูนยก์ ลางของท่าเรือในการขนถ่ายสินคา้ โดยเฉพาะประเภท
ตูส้ ินคา้ กระจายไปยงั ภูมิภาคต่าง ๆ ทวั่ โลก โดยมีสดั ส่วนประมาณร้อยละ 65 ของปริมาณตูส้ ินคา้
ท้งั หมด โดยกวา่ คร่ึงเป็ นทา่ เรือที่ต้งั อยใู่ นจีน

ตารางท่ี 3-3 ลาดบั พฒั นาการของท่าเรือ

รุ่นที่ 1 รุ่นท่ี 2 รุ่นที่ 3 รุ่นที่ 4 รุ่นที่ 5
1960 1980 2020
-----/1940 Container Port EDI Port 2000 Smart Port
Mechanic Port Free Zone International Internet Port ITS Port
Mechanical Nework Global
Operation Industrial Area Integrated Centre Network Logistics
Handicraft Port Community
Works Free Tax Port Commercial Area Community Smart City
Logistics Area

117

ตารางที่ 3-3 (ต่อ)

รุ่นท่ี 1 รุ่นที่ 2 รุ่นท่ี 3 รุ่นที่ 4 รุ่นท่ี 5
-----/1940 1960 2000 2020
Free Tax Port 1980 Logistics Area Smart City
Commercial
Area Intermodal Smart Hinterland
EDI Services Services
Internet Services Multimodal
Services
Sustainable port

(ท่ีมา: TrainMos II)

ร้อยละ

80
60
40
20
0

ภาพท่ี 3-32 สดั ส่วนปริมาณตูส้ ินคา้ ท่ีผา่ นท่าเรือในแตล่ ะภูมิภาค (ร้อยละ)
(ท่ีมา: UNCTAD)

ปัจจุบนั ในยคุ ที่ 5 ของทา่ เรือ การดาเนินงานในทา่ เรือมีทิศทางไปในการพฒั นาและ
ประยกุ ตใ์ ชใ้ นเร่ืองของเทคโนโลยเี พมิ่ มากข้ึน เพ่ือตอ้ งการใหก้ ารบริการทาไดอ้ ยา่ งมีประสิทธิภาพ
และรวดเร็ว ปัจจยั สาคญั ที่ใชใ้ นการเปรียบเทียบศกั ยภาพในการใหบ้ ริการของท่าเรือ นอกเหนือจาก
ดา้ นความสามารถท่ีเหนือกวา่ ทางกายภาพ เช่น พ้นื ท่ีหนา้ ท่า ท่ีต้งั ท่าเรือที่เหมาะสม ยงั มีปัจจยั ท่ีมี

118

ความสาคญั และถูกนามาเป็นดชั นีช้ีวดั ท่ีสาคญั ในปัจจุบนั คือระยะเวลาท่ีใชใ้ นท่าเรือ โดยในอนาคต
มีแนวโนม้ มีความเป็ นไปไดท้ ่ีจะใชเ้ วลานอ้ ยลงตามการพฒั นาของเทคโนโลยแี ละรูปแบบการ
บริหารจดั การที่เหมาะสม ในยคุ น้ีอาจไมใ่ ช่แคป่ ลาใหญ่กินปลานอ้ ยเหมือนในอดีต แต่เป็นยคุ ปลา
ไวกินปลาชา้ เพราะเวลาเป็นสิ่งท่ีมีมูลคา่ โดยทา่ เรือท่ีสามารถดาเนินการขนถ่ายสินคา้ หรือใชเ้ วลาที่
อยใู่ นท่าเรือไดน้ อ้ ยเทา่ ไหร่ จะทาใหส้ ามารถรับเรือลาต่อไปเขา้ เทียบท่าไดจ้ านวนที่มากข้ึน ซ่ึงนนั่
หมายถึงรายไดท้ ่ีเพิม่ ข้ึนของท่าเรือนนั่ เอง

เวลาเฉล่ียที่เรือใชใ้ นทา่ เรือทว่ั โลกลดลงร้อยละ 0.41 ในปี ค.ศ. 2019 เม่ือเทียบกบั ปี ค.ศ.
2018 จาก 0.970 วนั เป็ น 0.966 วนั โดยเรือบรรทุกตูส้ ินคา้ เป็นประเภทเรือที่มีจานวนเที่ยวเขา้ จอด
ท่าเรือมากท่ีสุดเมื่อเทียบกบั เรือประเภทอื่น รวมท้งั เวลาท่ีอยใู่ นทา่ เรือกใ็ ชเ้ วลานอ้ ยกวา่ เรือประเภท
อื่นดว้ ยเช่นกนั ในขณะท่ีเรือสินคา้ ประเภทเทกองแหง้ จะใชร้ ะยะเวลาในท่าเรือนานกวา่ เรือประเภท
อ่ืน เนื่องดว้ ยลกั ษณะสินคา้ เทกองแหง้ มีความหลากหลายของชนิดสินคา้ และไม่ไดม้ ีภาชนะห่อหุม้
ส่งผลใหก้ ารขนยา้ ยไม่สามารถทาไดส้ ะดวกรวดเร็วเม่ือเปรียบเทียบกบั สินคา้ ประเภทตู้ โดยหลาย
ทา่ เรือช้นั นาในโลกไดเ้ ลือกดาเนินการโดยใหเ้ อกชนเขา้ มาบริหารจดั การเน่ืองดว้ ยมีความคล่องตวั
ในการดาเนินการและเงินลงทุน โดยผปู้ ระกอบการเอกชนระดบั โลกรายสาคญั ที่เขา้ ไปบริหาร
ทา่ เรือบรรทุกตูส้ ินคา้ 5 ลาดบั แรกไดแ้ ก่ COSCO, PSA International, APM Terminals, Hutchison
Ports และDP World มีสัดส่วนในการบริหารทา่ เรือประเภทตูส้ ินคา้ รวมกนั มากกวา่ ร้อยละ 50 ของ
ท้งั หมด

ตารางที่ 3-4 ประเภทเรือ จานวนการจอดเทียบท่า และเวลาที่อยใู่ นท่าเรือ ปี ค.ศ. 2019

ประเภทเรือ จานวนการจอดเทยี บท่า เวลาทอ่ี ยู่ในท่าเรือ (วนั )
0.69
เรือบรรทุกตูส้ ินคา้ 474,553 1.10
2.01
เรือสินคา้ ทว่ั ไป 446,817 1.11
1.01
เรือสินคา้ เทกองแหง้ 277,872

เรือขนถ่ายก๊าซธรรมชาติ 12,222

เรือขนถ่ายปิ โตรเลี่ยมเหลว 55,227

(ท่ีมา: UNCTAD, Maritime Traffic 2019)

119
ตารางท่ี 3-5 ผปู้ ระกอบการทา่ เรือเอกชนประเภทตูส้ ินคา้ รายสาคญั 5 อนั ดบั แรกของโลก

อนั ดับ ผ้ปู ระกอบการ ส่วนแบ่งการตลาด (ร้อยละ)

1 COSCO 13.7
2 PSA International 10.6
3 APM Terminals 10.5
4 Hutchison Ports 10.3
5 DP World 8.7
(ท่ีมา: Drewry, Annual Report 2020)

3.5.2 ท่าเรือสาคัญ
เม่ือกล่าวถึงทา่ เรือท่ีมีบทบาทสาคญั ของโลก หน่ึงในทา่ เรือน้นั คงหนีไมพ่ น้ ท่าเรือเซ่ียง
ไฮ้ ซ่ึงเป็นทา่ เรือขนาดใหญข่ องจีน มีพ้ืนท่ีโดยรวมประมาณ 3,600 ตร.กม. เป็นทา่ เรือท่ีมีอตั ราการ
เติบโตอยา่ งรวดเร็วและมีปริมาณสินคา้ ประเภทตูผ้ า่ นเขา้ ออกทา่ เรือมากเป็นอนั ดบั 1 ของโลก แซง
หนา้ ท่าเรือสิงคโปร์แชมป์ เก่าต้งั แตป่ ี 2010 เป็นตน้ มาจนถึงปัจจุบนั โดยในปี ค.ศ. 2019 ที่ผา่ นมี
ปริมาณตูส้ ินคา้ ผา่ นเขา้ ออกท่าเรือประมาณ 4.3 ลา้ นตู้ (TEUs) เพิม่ ข้ึนจากปี ค.ศ. 2018 ร้อยละ 3.1
โดยทา่ เรือสิงคโปร์ที่ตามมาเป็นอนั ดบั สอง มีปริมาณปริมาณตูส้ ินคา้ ผา่ นเขา้ ออกทา่ เรือประมาณ
3.72 ลา้ นตู้ (TEUs) เพมิ่ ข้ึนจากปี ค.ศ. 2018 ร้อยละ 1.6 ส่วนทา่ เรือท่ีเป็ นศูนยก์ ลาง (Hub Port)
สาคญั ในยโุ รป คือ ท่าเรือรอตเตอร์ดมั ในเนเธอร์แลนด์ ท่าเรือแอนตเ์ วริ ์ปในเบลเยยี ม และท่าเรือ
ฮมั บูร์กในเยอรมนั ในขณะท่ีทา่ เรือสาคญั 3 อนั ดบั แรกในอเมริกาคือ ท่าเรือลอสแองเจอลิส ทา่ เรือ
ลองบีช และทา่ เรือนิวยอร์กตามลาดบั นอกจากน้ีมีการสารวจค่าดชั นีเช่ือมโยงเส้นทางเดินเรือของ
ทา่ เรือหรือ LSCI (Liner Shipping Connectivity Index) ใน 10 อนั ดบั แรกของโลก เป็นทา่ เรือใน
เอเชียถึง 6 แห่ง ในยโุ รป 3 แห่งและในสหรัฐอเมริกา 1 แห่ง โดย 5 อนั ดบั แรกตลอดระยะเวลา 10
กวา่ ปี ท่ีผา่ นมายงั คงเป็นทา่ เรือในจีนถึง 3 แห่ง (เซี่ยงไฮ้ หนิงโบ และเขตปกครองพเิ ศษฮอ่ งกง)
เกาหลีใต้ (ปูซาน) และสิงคโปร์

120

ภาพท่ี 3-33 คา่ ดชั นีเชื่อมโยงเส้นทางเดินเรือหรือ LSCI ทา่ เรือ 5 อนั ดบั แรกของโลก
(ท่ีมา: Review of Maritime Transport 2020)

จากการจดั อนั ดบั 20 ท่าเรือท่ีมีปริมาณตูส้ ินคา้ ผา่ นเขา้ ออกท่าเรือพบวา่ เป็นท่าเรือในจีน
(รวมเขตปกครองพิเศษฮ่องกง) มากถึง 9 แห่ง มีปริมาณตูส้ ินคา้ ผา่ นเขา้ ออกทา่ เรือรวมกนั เกือบ 200
ลา้ นตู้ (TEUs) เป็นทา่ เรือในกลุ่มประเทศอาเซียน 4 แห่ง จาก 3 ประเทศ ไดแ้ ก่ สิงคโปร์ มาเลเซีย
(แคลงและตนั จุงปาราปัส) และเวยี ดนาม (โฮจิมินห์) ท่าเรือในยโุ รป 3 แห่ง จากประเทศ
เนเธอร์แลนด์ (รอตเตอร์ดมั ) เบลเยียม (แอนตเ์ วิร์ป) และเยอรมนั (ฮมั บูร์ก) และประเทศละ 1 แห่ง
จากสหรัฐอเมริกา (ลอสแองลิส) สหรัฐอาหรับเอมิเรตต์ (เจเบลอาลี) เกาหลีใต้ (ปูซาน) และไตห้ วนั
(เกาซุง)

นอกเหนือจากทา่ เรือในจีนแลว้ ทา่ เรือในกลุ่มประเทศอาเซียนเป็นทา่ เรือท่ีมีความโดด
เด่น โดยเป็นกลุ่มท่าเรือที่มีอตั ราการขยายตวั โดยรวมท่ีสูงเม่ือเทียบกบั ภูมิภาคอื่น โดยเฉพาะอยา่ ง
ยง่ิ ทา่ เรือโฮจิมินห์ในเวยี ดนาม เป็นทา่ เรือที่มีอตั ราการขยายตวั สูงสุดถึงร้อยละ 72.5 สืบเนื่องจาการ
ขยายตวั ดา้ นการลงทุนและการเติบโตทางเศรษฐกิจของประเทศ และตามดว้ ยท่าเรือแคลงจาก
มาเลเซียท่ีขยายตวั ร้อยละ 10.2 ในขณะท่ีท่าเรือแหลมฉบงั ของไทยท่ีอยใู่ นอนั ดบั ที่ 22 (เคยติด
อนั ดบั 1 ใน 20) มีปริมาณปริมาณตูส้ ินคา้ ผา่ นเขา้ ออกทา่ เรือประมาณ 7.98 ลา้ นตู้ (TEUs) กลบั มี
อตั ราการขยายตวั ท่ีติดลบคือ -1.1 ส่วนทา่ เรือในยโุ รปเป็นท่าเรือแอนตเ์ วริ ์ปในเบลเยยี มที่มีการ
ขยายตวั สูงสุดที่ร้อยละ 6.8 แต่ปัจจยั สาคญั ท่ีจะมีผลอยา่ งมากในอนาคตต่อการขยายตวั ของปริมาณ

121

ตูส้ ินคา้ ผา่ นท่าเรือคือความสามารถในการบริหารจดั การและการควบคุมการแพร่ระบาดของโควทิ -
19 วา่ จะสามารถดาเนินการไดร้ วดเร็วและมีประสิทธิภาพมากนอ้ ยระดบั ใด

ตารางท่ี 3-6 20 อนั ดบั ทา่ เรือแรกของโลกท่ีมีปริมาณตูส้ ินคา้ ผา่ นเขา้ ออกมากท่ีสุด

อนั ดบั ท่าเรือ ประเทศ ปริมาณตู้ ปริมาณตู้ การ
ปี ค.ศ. 2019 สินค้า สินค้า เปลย่ี นแปลง
ปี ค.ศ. 2019 ปี ค.ศ. 2018
(ร้อยละ)
1. Shanghai จีน 43.30 42.0 3.0%
1.6%
2. Singapore สิงคโปร์ 37.20 36.6 4.5%
0.2%
3. Ningbo จีน 27.54 26.4 6.0%
1.5%
4. Shenzhen จีน 25.77 25.7 8.8%
-6.3%
5. Guangzhou จีน 23.24 21.9 8.1%
2.1%
6. Busan เกาหลีใต้ 21.99 21.7 -5.4%
10.2%
7. Qingdao จีน 21.01 19.3 6.8%
3.9%
8. Hong Kong จีน 18.36 19.6 72.5%
0.0%
9. Tianjin จีน 17.30 16.0 2.4%
5.8%
10. Rotterdam เนเธอร์แลนด์ 14.81 14.5 1.3%
-10.4%
11. Jebel Ali สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ 14.14 15.0

12. Port Klang มาเลเซีย 13.58 12.3

13. Antwerp เบลเยยี ม 11.86 11.1

14. Xiamen จีน 11.12 10.7

15. Ho Chi Minh เวยี ดนาม 10.92 6.3

16. Kaohsiung ไตห้ วนั 10.45 10.4

17. Los Angeles สหรัฐอเมริกา 9.69 9.5

18. Hamburg เยอรมนี 9.28 8.8

19. Tanjung Pelepas มาเลเซีย 9.08 9.0

20. Dalian จีน 8.76 9.8

(ท่ีมา: Sources: Port authorities, IHS Market: Ports & Terminals, Alphaliner)

122

ถา้ พจิ ารณาเฉพาะทา่ เรือในภูมิภาคอาเซียนไดม้ ีงานวจิ ยั เร่ือง “การวิเคราะห์ตาแหน่ง
เชิงกลยทุ ธ์ในการแข่งขนั ของทา่ เรือตูส้ ินคา้ และความสัมพนั ธ์ระหวา่ งปริมาณตูส้ ินคา้ กบั ผลิตภณั ฑ์
มวลรวมประเทศในภูมิภาคอาเซียน” ท่ีผเู้ ขียนและศุภลกั ษณ์ ศรีวไิ ลยไดร้ ่วมศึกษาวจิ ยั ไว้ เพอื่
วเิ คราะห์ตาแหน่งเชิงกลยทุ ธ์ของปริมาณตูส้ ินคา้ ที่ผา่ นทา่ เรือในภูมิภาคอาเซียน ดว้ ย BCG Matrix
ซ่ึงเป็นเคร่ืองมือท่ีใชว้ เิ คราะห์ศกั ยภาพวา่ องคก์ รอยใู่ นระดบั ใดในตลาดการแข่งขนั ซ่ึงประกอบดว้ ย
4 ระดบั ไดแ้ ก่ 1) มีส่วนแบ่งตลาดสูง อตั ราความเจริญเติบโตสูง (Star) 2) มีส่วนแบง่ ตลาดสูง อตั รา
การเจริญเติบโตต่า (Cash Cow) 3) มีส่วนแบง่ ตลาดต่าในตลาดที่มีอตั ราการเจริญเติบโตสูง
(Question Marks) และ 4) มีส่วนแบ่งตลาดต่า อตั ราการเจริญเติบโตต่า (Dogs) โดยเก็บขอ้ มูลโดย
เกบ็ ขอ้ มูลยอ้ นหลงั 16 ปี (ค.ศ. 2000-2016) จากปริมาณตูส้ ินคา้ ที่ผา่ นท่าเรือประเทศในภูมิภาค
อาเซียนใน 8 ประเทศ ไดแ้ ก่ มาเลเซีย อินโดนีเซีย เวยี ดนาม ไทย ฟิ ลิปปิ นส์ เมียนมาร์ กมั พูชา และ
บรูไนดารุสซาลาม โดยไม่นบั รวมสิงคโปร์เน่ืองจากมีปริมาณตูส้ ินคา้ ผา่ นทา่ เรือสูงที่สุดในภูมิภาค
อาเซียนมาอยา่ งยาวนาน

ผลการศึกษาพบวา่ ประเทศมาเลเซียมีความไดเ้ ปรียบมากกวา่ ประเทศอ่ืน ๆ ในจานวน 8
ประเทศ โดยเป็นประเทศที่ท่าเรือถูกจดั อยใู่ นระดบั สูง Star และ Cash Cow มาตลอดหว้ งหลายปี ท่ี
ผา่ นมา โดยมีทา่ เรือสาคญั 2 แห่งคือ ท่าเรือแคลงและทา่ เรือตนั จุงปาราปัสเน่ืองดว้ ยเป็ นท่าเรือที่
ต้งั อยใู่ นจุดยทุ ธศาสตร์สาคญั ในการขนส่งทางทะเลอยา่ งช่องแคบมะละกา ซ่ึงเป็นเส้นทางการ
เดินเรือหลกั ของโลกและมีการเติบโตทางเศรษฐกิจของประเทศเป็นปัจจยั สนบั สนุนสาคญั ในขณะ
ท่ีประเทศไทยมีตาแหน่งเชิงกลยทุ ธ์ท่ีเสียเปรียบประเทศมาเลเซียคืออยใู่ นตาแหน่ง Question Marks
และ Dogs และหลงั จากปี ค.ศ. 2016 เป็นตน้ มาจนถึงปัจจุบนั ทา่ เรือโฮจิมินห์ในเวยี ดนามมีอตั รา
การเติบโตที่สูงมากตามการขยายตวั ทางเศรษฐกิจของประเทศ ในขณะที่การขยายตวั ทางเศรษฐกิจ
ของไทยกลบั เป็นไปในทางตรงกนั ขา้ ม

3.6 แนวโน้มและทศิ ทางการเปลยี่ นแปลงในอนาคต: ท่าเรือสีเขยี ว (Green Port) ท่าเรือ
อจั ฉริยะ (Smart Port)

แนวโนม้ และการเปลี่ยนแปลงในอนาคตท่ีเกิดข้ึนในทา่ เรือน้นั ผูเ้ ขียนขอนาเสนอใน 2
ประเด็นสาคญั ที่มีการตื่นตวั และการดาเนินการมาอยา่ งต่อเนื่อง โดยเฉพาะท่าเรือขนาดใหญ่และมี
ความพร้อมในการดาเนินการ

3.6.1 ท่าเรือสีเขียวและยง่ั ยืน (Sustainable and Green Port)
กิจกรรมที่เกิดข้ึนในทา่ เรือน้นั มีมากมาย และกิจกรรมเหล่าน้นั ลว้ นส่งผลกระทบต่อ
ส่ิงแวดลอ้ มและสงั คมโดยรอบ ไดแ้ ก่ อากาศ น้า ดิน ระบบนิเวศน์ และอ่ืน ๆ จึงทาใหแ้ นวคิดการ

123

พฒั นาท่าเรือในปัจจุบนั และอนาคต โดยเฉพาะท่าเรือขนาดใหญห่ รือทา่ เรือท่ีอยใู่ กลช้ ุมชน เป็นไป
ในทิศทางท่ีคานึงถึงผลกระทบดงั กล่าวมากข้ึน แนวคิดท่าเรือสีเขียว (Green Port) จึงไดร้ ับความ
สนใจและต่ืนตวั กนั มากข้ึนมาโดยลาดบั แนวคิดน้ีเป็นแนวคิดท่ีมุ่งเนน้ การดาเนินกิจกรรมและการ
บริหารจดั การในทา่ เรือโดยใชท้ รัพยากรท่ีมีอยอู่ ยา่ งคุม้ คา่ และลดผลกระทบท่ีจะเกิดข้ึนต่อ
ส่ิงแวดลอ้ มและสังคม โดยตอ้ งมีมาตรการในการดาเนินงานท่ีชดั เจน เช่น การปลูกตน้ ไมใ้ นพ้นื ท่ี
ทา่ เรือเพ่ือลดมลพษิ ทางอากาศและเสียง การใชว้ สั ดุหมุนเวยี นหรือใชซ้ ้า และมีการประเมินดว้ ย
ตวั ช้ีวดั ที่เหมาะสมท่ีสะทอ้ นถึงการดาเนินงานในการเป็นท่าเรือสีเขียวอยา่ งเป็ นรูปธรรมของแต่ละ
ทา่ เรือที่มีบริบทแตกต่างกนั เพือ่ นาไปสู่การพฒั นาท่าเรือแบบยงั่ ยนื (Sustainable Port) ท่ีอยรู่ ่วมกนั
อยา่ งสมดุลท้งั ส่ิงแวดลอ้ ม สภาพเศรษฐกิจ และสงั คม

ตารางท่ี 3-7 ผลกระทบการดาเนินงานของทา่ เรือต่อสิ่งแวดลอ้ มและสงั คมโดยรอบในแต่ละดา้ น

Air Water Soil/ sediment Ecosystem Others

Activities/ Impacts Local Air
Pollution (NO2, SO2,
CO2,CO,VOC,PM

Noise
Vibration
Odour
Global Air pollution
impact
Water pollution
Water turbidity
Soll/sediment pollution
Acidification
Erosion
Land consumption
Blodly, loss
Habitat
loss/Degradation
Congestion
Waste generation

In ports Manoenvring
Loading &
unloading
operations on
terminals
Hoteling
(lighting,
heating,
refrigeration,
ventilation
etc.)
Dredging
Land traffic
(HDV,
railway)
Waste
disposal/
illegal
dumping