เอกสารนำเสนอเข้าสู่บัญชีรายชื่อมรดกโลก เมืองโบราณศรีเทพ

280

องค์ประกอบ สถานภาพการอนุรกั ษ์
เลขที่ ชื่อ/หมายเลข
สภาพปัจจุบนั แผนงานอนรุ กั ษ์ ภยั คกุ คาม มาตรการลด ระดบั
29 โบราณสถาน ผลกระทบ ผลกระทบ
หมายเลข 29 พ้นื ที่ท่มี ีการดแู ลรักษาอย่าง ไมม่ ี
เขม้ งวด มีการบำรงุ รกั ษาทำ - -
30 โบราณสถาน ความสะอาด เกบ็ ขยะ ถาก
หมายเลข 30 ถางวชั พืช และตดั แตง่ กิง่ ไม้
ตลอดทั้งปี
31 โบราณสถาน
หมายเลข 31 พน้ื ท่ที ่ีมกี ารดูแลรกั ษาอย่าง ไมม่ ี --
เขม้ งวด มีการบำรุงรกั ษาทำ
ความสะอาด เกบ็ ขยะ ถาก
ถางวชั พืช และตดั แต่งกง่ิ ไม้
ตลอดทั้งปี

พื้นที่ท่มี กี ารดแู ลรกั ษาอยา่ ง ไมม่ ี --
เขม้ งวด มีการบำรุงรกั ษาทำ
ความสะอาด เกบ็ ขยะ ถาก
ถางวัชพชื และตัดแตง่ ก่ิงไม้
ตลอดท้ังปี

32 โบราณสถาน พื้นทท่ี ่ีมกี ารดูแลรกั ษาอยา่ ง ไม่มี --
หมายเลข 32 เข้มงวด มีการบำรงุ รกั ษาทำ
ความสะอาด เกบ็ ขยะ ถาก
ถางวชั พืช และตัดแตง่ กง่ิ ไม้
ตลอดทัง้ ปี

281

องคป์ ระกอบ สถานภาพการอนรุ ักษ์
เลขท่ี ช่อื /หมายเลข
สภาพปจั จบุ ัน แผนงานอนุรักษ์ ภัยคกุ คาม มาตรการลด ระดบั
33 โบราณสถาน ผลกระทบ ผลกระทบ
หมายเลข 33 พ้ืนทท่ี ่มี ีการดูแลรักษาอย่าง ไม่มี
เขม้ งวด มกี ารบำรุงรกั ษาทำ - -
34 โบราณสถาน ความสะอาด เก็บขยะ ถาก
หมายเลข ถางวัชพชื และตัดแตง่ ก่ิงไม้
0283 ตลอดทั้งปี

35 โบราณสถาน พ้นื ทที่ ี่มีการดูแลรกั ษาอยา่ ง ไม่มี --
หมายเลข เขม้ งวด มกี ารบำรงุ รักษาทำ
0352/1 ความสะอาด เก็บขยะ ถาก
ถางวัชพชื และตดั แตง่ ก่งิ ไม้
36 โบราณสถาน ตลอดทัง้ ปี
หมายเลข
0352/2 พ้นื ทที่ ม่ี กี ารดแู ลรกั ษาอย่าง ไม่มี --
เข้มงวด มกี ารบำรงุ รกั ษาทำ
37 โบราณสถาน ความสะอาด เก็บขยะ ถาก
หมายเลข ถางวชั พืช และตัดแตง่ กงิ่ ไม้
0857 ตลอดทง้ั ปี

พนื้ ทที่ ีม่ ีการดูแลรกั ษาอย่าง ไม่มี --
เขม้ งวด มีการบำรุงรกั ษาทำ --
ความสะอาด เกบ็ ขยะ ถาก
ถางวชั พืช และตดั แต่งกงิ่ ไม้
ตลอดทง้ั ปี

พน้ื ทท่ี ่ีมีการดูแลรักษาอยา่ ง ไมม่ ี
เข้มงวด มีการบำรุงรกั ษาทำ
ความสะอาด เกบ็ ขยะ ถาก
ถางวัชพืช และตัดแตง่ กิ่งไม้
ตลอดท้งั ปี

282

องค์ประกอบ สถานภาพการอนรุ กั ษ์
เลขท่ี ชื่อ/หมายเลข
สภาพปัจจบุ ัน แผนงานอนุรักษ์ ภยั คกุ คาม มาตรการลด ระดบั
38 โบราณสถาน ผลกระทบ ผลกระทบ
หมายเลข พ้นื ทท่ี มี่ กี ารดแู ลรกั ษาอยา่ ง ไมม่ ี
0953/1 เขม้ งวด มีการบำรงุ รกั ษาทำ - -
ความสะอาด เกบ็ ขยะ ถาก
39 โบราณสถาน ถางวัชพชื และตัดแต่งก่ิงไม้
หมายเลข ตลอดทั้งปี
0953/2
พื้นที่ทีม่ ีการดแู ลรักษาอยา่ ง ไมม่ ี --
40 โบราณสถาน เขม้ งวด มีการบำรงุ รักษาทำ --
หมายเลข ความสะอาด เกบ็ ขยะ ถาก
0953/3 ถางวัชพชื และตัดแตง่ กง่ิ ไม้
ตลอดทั้งปี
41 โบราณสถาน
หมายเลข พน้ื ทที่ ี่มกี ารดแู ลรกั ษาอย่าง ไม่มี
0972 เขม้ งวด มีการบำรุงรักษาทำ
ความสะอาด เก็บขยะ ถาก
ถางวชั พชื และตดั แตง่ กงิ่ ไม้
ตลอดทั้งปี

พน้ื ที่ที่มกี ารดแู ลรกั ษาอยา่ ง ไม่มี --
เขม้ งวด มีการบำรุงรกั ษาทำ
ความสะอาด เก็บขยะ ถาก
ถางวัชพชื และตดั แตง่ ก่งิ ไม้
ตลอดทง้ั ปี

283

องค์ประกอบ สถานภาพการอนรุ ักษ์
เลขที่ ชื่อ/หมายเลข
สภาพปจั จบุ ัน แผนงานอนุรกั ษ์ ภัยคกุ คาม มาตรการลด ระดบั
42 โบราณสถาน ผลกระทบ ผลกระทบ
หมายเลข พื้นท่ที ่ีมีการดแู ลรักษาอยา่ ง ไมม่ ี
0995 เข้มงวด มีการบำรุงรักษาทำ - -
ความสะอาด เก็บขยะ ถาก
43 โบราณสถาน ถางวชั พืช และตดั แต่งกงิ่ ไม้
หมายเลข ตลอดทัง้ ปี
1602
พ้ืนที่ที่มีการดูแลรักษาอยา่ ง ไมม่ ี --
เขม้ งวด มีการบำรุงรกั ษาทำ
ความสะอาด เกบ็ ขยะ ถาก
ถางวัชพชื และตัดแต่งกิง่ ไม้
ตลอดท้งั ปี

44 โบราณสถาน พื้นที่ทมี่ กี ารดูแลรักษาอยา่ ง ไมม่ ี --
หมายเลข เข้มงวด มกี ารบำรงุ รักษาทำ
1726 ความสะอาด เกบ็ ขยะ ถาก
ถางวชั พืช และตดั แตง่ ก่งิ ไม้
ตลอดทั้งปี

284

เมอื งนอก
1) สระขวัญ และสระนำ้ ขนาดเลก็ อน่ื ๆ
ในพน้ื ท่ีเมอื งนอกมีสระนำ้ ขนาดตา่ ง ๆ กระจายอยู่ทัว่ ไปประมาณ 30 แหง่ โดยมสี ระขวัญเป็นสระนำ้
โบราณขนาดใหญ่ต้งั อยกู่ ลางเมอื ง มอี ายุราวพุทธศตวรรษท่ี 16-18 สภาพปัจจุบนั สระขวัญมขี นาดประมาณ
70 x 120 เมตร ได้รับการบรู ณะฟ้ืนฟตู ามแผนแม่บทอุทยานประวัตศิ าสตรศ์ รีเทพ พ.ศ 2434 -2544

รปู ท่ี 4-13 สระขวญั

2) โบราณสถานขนาดเลก็
โบราณสถานทพ่ี บในเขตเมืองนอกมลี ักษณะเปน็ ซากของส่งิ กอ่ สร้างกระจายอยู่ทวั่ ไปจำนวน 64 แหง่
โดยมีรายละเอยี ดสภาพของโบราณสถานตาม ตาราง 4.2

รูปที่ 4-14 สภาพทั่วไปรวมของโบราณสถานทพี่ บในเขตเมอื งนอก

285

ตาราง 4.2 แสดงสถานภาพการอนรุ กั ษ์ของโบราณสถานขนาดเล็กทพ่ี บในพ้นื ทเี่ มืองนอก

องค์ประกอบของแหล่ง สภาพปัจจบุ ัน สถานภาพการอนรุ ักษ์ มาตรการลดผลกระทบ ระดบั
เลขท่ี ช่อื /หมายเลข แผนงานอนรุ กั ษ์ ภัยคกุ คาม ผลกระทบ

กลุ่มโบราณสถานกลางเมืองสระขวญั

1 โบราณสถาน ขดุ แตง่ แลว้ ยงั ไมไ่ ด้บรู ณะ บูรณะเสรมิ 1.การเส่อื ม 1.สำรวจและบนั ทึก นอ้ ย
หมายเลข ความมั่นคง สภาพโดยอายุ รปู แบบ
1200 2. ความชื้น 2.ตดิ ตามตรวจสอบ
สภาพอยา่ งสมำ่ เสมอ

2 โบราณสถาน ไม่สามารถเขา้ ถึงได/้ ไม่สามารถ ทำความสะอาด การเสอ่ื มสภาพ 1.สำรวจและบนั ทึก น้อย

หมายเลข มองเหน็ ไดช้ ดั เจนเนอ่ื งจากถูกวชั พชื ถากถางวชั พืช โดย โดยอายุ รปู แบบ
1275 ปกคลุม แตเ่ คยมกี ารสำรวจบันทกึ เฉลีย่ เดอื นละครั้ง 2.ติดตามตรวจสอบ
ขอ้ มลู ไว้ สภาพอยา่ งสมำ่ เสมอ

3 โบราณสถาน ทำความสะอาด 1.การเส่ือม 1.สำรวจและบนั ทึก น้อย

หมายเลข ถากถางวัชพชื โดย สภาพโดยอายุ รูปแบบ
1291/20 เฉลยี่ เดือนละคร้งั 2. ความช้ืน 2.ตดิ ตามตรวจสอบ
สภาพอยา่ งสมำ่ เสมอ

4 โบราณสถาน ทำความสะอาด 1.การเสือ่ ม 1.สำรวจและบนั ทึก น้อย
หมายเลข ถากถางวชั พชื โดย สภาพโดยอายุ รูปแบบ
1291/80 เฉลยี่ เดือนละครง้ั 2. ความชืน้ 2.ตดิ ตามตรวจสอบ
สภาพอยา่ งสมำ่ เสมอ

5 โบราณสถาน ไมส่ ามารถเขา้ ถงึ ได/้ ไม่สามารถ ทำความสะอาด 1.การเส่อื ม 1.สำรวจและบันทกึ น้อย

หมายเลข มองเหน็ ได้ชัดเจนเนื่องจากถกู วัชพืช ถากถางวัชพืช โดย สภาพโดยอายุ รปู แบบ

1291/99 ปกคลุม แต่เคยมกี ารสำรวจบนั ทกึ เฉลย่ี เดอื นละครั้ง 2. ความชื้น 2.ติดตามตรวจสอบ
6 โบราณสถาน ขอ้ มลู ไว้ สภาพอย่างสม่ำเสมอ

หมายเลข

1292

286

องค์ประกอบของแหล่ง สภาพปัจจุบนั สถานภาพการอนุรักษ์ มาตรการลดผลกระทบ ระดบั
เลขท่ี ช่ือ/หมายเลข แผนงานอนุรกั ษ์ ภัยคกุ คาม ผลกระทบ
1.สำรวจและบันทึก นอ้ ย
7 โบราณสถาน ทำความสะอาด 1.การเสอ่ื ม รูปแบบ
หมายเลข ถากถางวัชพืช โดย สภาพโดยอายุ 2.ตดิ ตามตรวจสอบ
1293 เฉลย่ี เดือนละคร้ัง 2. ความช้ืน สภาพอย่างสม่ำเสมอ

8 โบราณสถาน ทำความสะอาด 1.การเสื่อม 1.สำรวจและบนั ทกึ น้อย
หมายเลข ถากถางวชั พชื โดย สภาพโดยอายุ รูปแบบ
1294 เฉลี่ยเดือนละคร้ัง 2. ความชื้น 2.ตดิ ตามตรวจสอบ
สภาพอย่างสม่ำเสมอ

9 โบราณสถาน ไม่สามารถเขา้ ถงึ ได้/ไมส่ ามารถ ทำความสะอาด 1.การเสอ่ื ม 1.สำรวจและบันทึก นอ้ ย

หมายเลข มองเหน็ ได้ชัดเจนเนื่องจากถกู วัชพืช ถากถางวัชพืช โดย สภาพโดยอายุ รปู แบบ
1295 ปกคลมุ แตเ่ คยมกี ารสำรวจบนั ทกึ เฉลี่ยเดือนละครั้ง 2. ความช้นื 2.ติดตามตรวจสอบ
ข้อมูลไว้ สภาพอยา่ งสมำ่ เสมอ

10 โบราณสถาน ทำความสะอาด 1.การเสอ่ื ม 1.สำรวจและบนั ทึก น้อย

หมายเลข ถากถางวัชพืช โดย สภาพโดยอายุ รูปแบบ
1296 เฉลย่ี เดือนละครง้ั 2. ความชน้ื 2.ติดตามตรวจสอบ
สภาพอย่างสม่ำเสมอ

11 โบราณสถาน ไมส่ ามารถเขา้ ถึงได้/ไม่สามารถ ทำความสะอาด 1.การเส่อื ม 1.สำรวจและบันทกึ นอ้ ย

หมายเลข มองเห็นไดช้ ัดเจนเนื่องจากถกู วชั พืช ถากถางวัชพืช โดย สภาพโดยอายุ รูปแบบ
1298 ปกคลมุ แต่เคยมกี ารสำรวจบนั ทกึ เฉลี่ยเดอื นละครั้ง 2. ความชื้น 2.ติดตามตรวจสอบ
ขอ้ มูลไว้ สภาพอย่างสม่ำเสมอ

12 โบราณสถาน ทำความสะอาด 1.การเสอ่ื ม 1.สำรวจและบนั ทกึ น้อย

หมายเลข ถากถางวชั พชื โดย สภาพโดยอายุ รปู แบบ
1389 เฉลีย่ เดือนละครั้ง 2. ความชืน้ 2.ตดิ ตามตรวจสอบ
สภาพอย่างสมำ่ เสมอ

287

องคป์ ระกอบของแหลง่ สภาพปัจจุบนั สถานภาพการอนุรักษ์ มาตรการลดผลกระทบ ระดับ
เลขที่ ชอ่ื /หมายเลข แผนงานอนรุ กั ษ์ ภัยคกุ คาม ผลกระทบ
1.สำรวจและบันทกึ น้อย
13 โบราณสถาน ทำความสะอาด 1.การเสื่อม รปู แบบ
หมายเลข ถากถางวชั พชื โดย สภาพโดยอายุ 2.ตดิ ตามตรวจสอบ
1390 เฉลีย่ เดือนละครงั้ 2. ความชน้ื สภาพอย่างสมำ่ เสมอ

14 โบราณสถาน บรู ณะเสริมความ 1.การเสอ่ื ม 1.สำรวจและบันทกึ น้อย
หมายเลข มัน่ คง สภาพโดยอายุ รูปแบบ
1392 2. ความชนื้ 2.ติดตามตรวจสอบ
สภาพอยา่ งสมำ่ เสมอ
15 โบราณสถาน
หมายเลข บูรณะเสริมความ 1.การเส่ือม 1.สำรวจและบนั ทึก น้อย
1394 มน่ั คง สภาพโดยอายุ รูปแบบ
2. ความชน้ื 2.ติดตามตรวจสอบ
16 โบราณสถาน สภาพอยา่ งสม่ำเสมอ
หมายเลข
1396 ทำความสะอาด 1.การเสื่อม 1.สำรวจและบนั ทึก นอ้ ย
ถากถางวัชพชื โดย สภาพโดยอายุ รูปแบบ
เฉล่ยี เดือนละครั้ง 2. ความช้นื 2.ติดตามตรวจสอบ
สภาพอยา่ งสม่ำเสมอ

288

องคป์ ระกอบของแหลง่ สภาพปจั จบุ ัน สถานภาพการอนรุ กั ษ์ ระดบั
เลขท่ี ชอื่ /หมายเลข แผนงานอนุรกั ษ์ ภยั คกุ คาม มาตรการลดผลกระทบ ผลกระทบ
นอ้ ย
17 โบราณสถาน ทำความสะอาด 1.การเสือ่ ม 1.สำรวจและบนั ทกึ
หมายเลข ถากถางวัชพชื โดย สภาพโดย รปู แบบ
1398 เฉลย่ี เดอื นละครั้ง อายุ 2.ตดิ ตามตรวจสอบ
2. ความชืน้ สภาพอยา่ งสม่ำเสมอ

18 โบราณสถาน ทำความสะอาด 1.การเส่อื ม 1.สำรวจและบันทึก น้อย
หมายเลข ถากถางวัชพชื โดย สภาพโดย รปู แบบ
1399 เฉล่ยี เดือนละครั้ง อายุ 2.ติดตามตรวจสอบ
2. ความช้นื สภาพอยา่ งสม่ำเสมอ

19 โบราณสถาน ทำความสะอาด 1.การเส่อื ม 1.สำรวจและบนั ทกึ น้อย
หมายเลข ถากถางวัชพืช โดย สภาพโดย รูปแบบ
1492 เฉลยี่ เดอื นละครั้ง อายุ 2.ติดตามตรวจสอบ
2. ความชนื้ สภาพอย่างสมำ่ เสมอ

289

องคป์ ระกอบของแหล่ง สภาพปจั จุบัน สถานภาพการอนรุ ักษ์ มาตรการลดผลกระทบ ระดบั
เลขที่ ชื่อ/หมายเลข แผนงานอนุรกั ษ์ ภัยคุกคาม ผลกระทบ
1.สำรวจและบนั ทึก น้อย
20 โบราณสถาน ทำความสะอาด 1.การเสอื่ ม รปู แบบ
หมายเลข ถากถางวัชพชื โดย สภาพโดยอายุ 2.ติดตามตรวจสอบ
1810 เฉลี่ยเดือนละคร้ัง 2. ความช้นื สภาพอย่างสมำ่ เสมอ

21 โบราณสถาน ไมส่ ามารถเข้าถึงได้/ไม่สามารถ สำรวจและบนั ทกึ 1.การก่อสรา้ ง 1.สรา้ งความเข้าใจและ น้อย

หมายเลข มองเหน็ ไดช้ ัดเจนเนื่องจากถูกวชั พชื ขอ้ มูลอีกครัง้ จากการขยายตัว ความร่วมมือกบั ชมุ ชน
1492 ปกคลมุ แตเ่ คยมกี ารสำรวจบนั ทึก ของชมุ ชน
22 โบราณสถาน ข้อมลู ไว้ 2.การประกอบ
เกษตรกรรม
หมายเลข

1902

23 โบราณสถาน บูรณะเสรมิ ความ 1.การเส่อื ม 1.สำรวจและบันทกึ นอ้ ย
หมายเลข มน่ั คง สภาพโดยอายุ รปู แบบ
1903 2. ความช้นื 2.ติดตามตรวจสอบ
สภาพอย่างสมำ่ เสมอ

290

องคป์ ระกอบของแหล่ง สภาพปัจจุบนั สถานภาพการอนุรักษ์ ระดบั
เลขท่ี ชอื่ /หมายเลข แผนงานอนุรักษ์ ภัยคุกคาม มาตรการลดผลกระทบ ผลกระทบ
นอ้ ย
24 โบราณสถาน บูรณะเสรมิ ความ 1.การเส่ือม 1.สำรวจและบันทึก
หมายเลข ม่ันคง สภาพโดย รูปแบบ
1904 อายุ 2.ติดตามตรวจสอบ
2. ความช้นื สภาพอย่างสม่ำเสมอ

25 โบราณสถาน ทำความสะอาด 1.การเส่ือม 1.สำรวจและบนั ทึก นอ้ ย
หมายเลข ถากถางวัชพืช โดย สภาพโดย รูปแบบ
1906/22 เฉลย่ี เดือนละครง้ั อายุ 2.ตดิ ตามตรวจสอบ
2. ความช้ืน สภาพอยา่ งสม่ำเสมอ
26 โบราณสถาน
หมายเลข ทำความสะอาด 1.การเส่อื ม 1.สำรวจและบันทึก นอ้ ย
1906/42 ถากถางวชั พืช โดย สภาพโดย รปู แบบ
เฉลีย่ เดือนละครั้ง อายุ 2.ติดตามตรวจสอบ
(อยู่ในบรเิ วณ 2. ความชน้ื สภาพอยา่ งสม่ำเสมอ
เดยี วกนั
1906/22-
1906/42)

291

องค์ประกอบของแหล่ง สภาพปัจจบุ ัน สถานภาพการอนุรักษ์ ระดบั
เลขที่ ชอื่ /หมายเลข แผนงานอนุรักษ์ ภยั คุกคาม มาตรการลดผลกระทบ ผลกระทบ
น้อย
27 โบราณสถาน บูรณะเสริมความ 1.การเสื่อม 1.สำรวจและบันทึก
หมายเลข มัน่ คง สภาพโดย รูปแบบ
1907 อายุ 2.ตดิ ตามตรวจสอบ
2. ความชน้ื สภาพอยา่ งสม่ำเสมอ
(ขุดแต่งแลว้ ยงั
ไม่ได้บรู ณะ) ทำความสะอาด 1.การเส่อื ม 1.สำรวจและบนั ทกึ น้อย
ถากถางวัชพืช โดย สภาพโดย รปู แบบ
28 โบราณสถาน เฉลี่ยเดอื นละครั้ง อายุ 2.ตดิ ตามตรวจสอบ
หมายเลข 2. ความช้นื สภาพอยา่ งสม่ำเสมอ
2082

29 โบราณสถาน ไม่สามารถเข้าถงึ ได/้ ไม่สามารถ สำรวจและบนั ทึก 1.การ 1.สรา้ งความเข้าใจและ นอ้ ย
ข้อมูลอีกคร้งั กอ่ สร้างจาก ความรว่ มมอื กับชุมชน
หมายเลข มองเหน็ ไดช้ ดั เจนเนือ่ งจากถกู วชั พชื การขยายตัว
2082/25 ปกคลุม แตเ่ คยมกี ารสำรวจบนั ทึก ของชุมชน
ขอ้ มูลไว้ 2.การ
ประกอบ
เกษตรกรรม

กลุม่ โบราณสถานประตูศรีเทพ บรู ณะเสริมความ 1.การเสอื่ ม 1.สำรวจและบันทึก น้อย
ม่ันคง สภาพโดย รปู แบบ นอ้ ย
30 โบราณสถาน ขุดแต่งแลว้ ยงั ไม่ได้บรู ณะ อายุ 2.ติดตามตรวจสอบ นอ้ ย
หมายเลข บรู ณะเสริมความ 2. ความชื้น สภาพอยา่ งสม่ำเสมอ
0472 มน่ั คง 1.การเส่ือม 1.สำรวจและบันทึก
สภาพโดย รปู แบบ
31 โบราณสถาน ขดุ แต่งแล้วยงั ไม่ได้บูรณะ บูรณะเสริมความ อายุ 2.ติดตามตรวจสอบ
หมายเลข ม่ันคง 2. ความช้นื สภาพอยา่ งสมำ่ เสมอ
1010 1.การเสอื่ ม 1.สำรวจและบนั ทกึ
สภาพโดย รูปแบบ
32 โบราณสถาน ขดุ แตง่ แลว้ ยงั ไม่ไดบ้ รู ณะ อายุ 2.ตดิ ตามตรวจสอบ
หมายเลข 2. ความชื้น สภาพอย่างสมำ่ เสมอ
1020

292

องค์ประกอบของแหล่ง สภาพปจั จุบัน สถานภาพการอนรุ ักษ์ ระดบั
เลขที่ ชอื่ /หมายเลข แผนงานอนรุ กั ษ์ ภยั คกุ คาม มาตรการลดผลกระทบ ผลกระทบ
นอ้ ย
33 โบราณสถาน ขุดแตง่ แลว้ ยงั ไม่ไดบ้ ูรณะ บรู ณะเสรมิ ความ 1.การเสอ่ื ม 1.สำรวจและบันทกึ
หมายเลข มั่นคง สภาพโดย รปู แบบ นอ้ ย
1101 อายุ 2.ติดตามตรวจสอบ
บูรณะเสรมิ ความ 2. ความชืน้ สภาพอย่างสม่ำเสมอ นอ้ ย
34 โบราณสถาน ขดุ แต่งแล้วยังไม่ไดบ้ รู ณะ มั่นคง 1.การเสอื่ ม 1.สำรวจและบนั ทกึ
หมายเลข สภาพโดย รูปแบบ น้อย
1191 บรู ณะเสรมิ ความ อายุ 2.ตดิ ตามตรวจสอบ
ม่ันคง 2. ความชื้น สภาพอยา่ งสม่ำเสมอ น้อย
35 โบราณสถาน ขดุ แตง่ แลว้ ยังไมไ่ ดบ้ รู ณะ 1.การเสื่อม 1.สำรวจและบันทึก
หมายเลข บรู ณะเสรมิ ความ สภาพโดย รปู แบบ นอ้ ย
1192 มั่นคง อายุ 2.ตดิ ตามตรวจสอบ
2. ความชื้น สภาพอย่างสมำ่ เสมอ
36 โบราณสถาน ขุดแต่งแล้วยังไมไ่ ดบ้ ูรณะ บรู ณะเสริมความ 1.การเส่อื ม 1.สำรวจและบนั ทกึ
หมายเลข มน่ั คง สภาพโดย รปู แบบ
1193 อายุ 2.ตดิ ตามตรวจสอบ
สำรวจและบันทึก 2. ความชนื้ สภาพอยา่ งสมำ่ เสมอ
37 โบราณสถาน ขดุ แต่งแลว้ ยังไมไ่ ดบ้ รู ณะ ข้อมลู อกี ครั้ง 1.การเสื่อม 1.สำรวจและบนั ทกึ
หมายเลข สภาพโดย รูปแบบ
1194 อายุ 2.ตดิ ตามตรวจสอบ
2. ความชน้ื สภาพอย่างสม่ำเสมอ
38 โบราณสถาน ไมส่ ามารถเขา้ ถึงได้/ไมส่ ามารถ 1.การ 1.สร้างความเขา้ ใจและ
กอ่ สรา้ ง ความร่วมมือกบั ชมุ ชน
หมายเลข มองเหน็ ได้ชัดเจนเน่ืองจากถูกวชั พชื จากการ
1811 ปกคลุม แต่เคยมีการสำรวจบนั ทกึ ขยายตัว
ข้อมลู ไว้ ของชมุ ชน
2.การ
ประกอบ
เกษตรกรรม

293

องคป์ ระกอบของแหลง่ สภาพปจั จุบนั สถานภาพการอนรุ กั ษ์ ระดบั
เลขที่ ช่อื /หมายเลข แผนงานอนุรกั ษ์ ภัยคกุ คาม มาตรการลดผลกระทบ ผลกระทบ
น้อย
39 โบราณสถาน ทำความสะอาด 1.การเสอ่ื ม 1.สำรวจและบนั ทึก
หมายเลข ถากถางวชั พืช โดย สภาพโดย รปู แบบ
1814 เฉลีย่ เดอื นละครง้ั อายุ 2.ติดตามตรวจสอบ
2. ความชื้น สภาพอย่างสมำ่ เสมอ

40 โบราณสถาน ทำความสะอาด 1.การเสอื่ ม 1.สำรวจและบนั ทกึ นอ้ ย
หมายเลข ถากถางวัชพืช โดย สภาพโดย รูปแบบ
1826 เฉลย่ี เดอื นละครง้ั อายุ 2.ติดตามตรวจสอบ
2. ความชน้ื สภาพอย่างสม่ำเสมอ

41 โบราณสถาน ทำความสะอาด 1.การเสอ่ื ม 1.สำรวจและบนั ทกึ นอ้ ย
หมายเลข ถากถางวัชพชื โดย สภาพโดย รูปแบบ
1827/62 เฉลย่ี เดอื นละครั้ง อายุ 2.ติดตามตรวจสอบ
2. ความชน้ื สภาพอย่างสม่ำเสมอ

294

องค์ประกอบของแหลง่ สภาพปัจจุบนั สถานภาพการอนุรกั ษ์ ระดบั
เลขที่ ช่ือ/หมายเลข แผนงานอนรุ กั ษ์ ภยั คกุ คาม มาตรการลดผลกระทบ ผลกระทบ
น้อย
42 โบราณสถาน ทำความสะอาด 1.การเสือ่ ม 1.สำรวจและบันทึก
หมายเลข ถากถางวชั พืช โดย สภาพโดย รูปแบบ
1827/64 เฉลยี่ เดอื นละครงั้ อายุ 2.ตดิ ตามตรวจสอบ
2. ความชืน้ สภาพอยา่ งสมำ่ เสมอ

43 โบราณสถาน ทำความสะอาด 1.การเสือ่ ม 1.สำรวจและบันทึก นอ้ ย
หมายเลข ถากถางวชั พืช โดย สภาพโดย รปู แบบ
1828 เฉลยี่ เดือนละคร้งั อายุ 2.ตดิ ตามตรวจสอบ
2. ความชน้ื สภาพอย่างสมำ่ เสมอ

44 โบราณสถาน ทำความสะอาด 1.การเสื่อม 1.สำรวจและบันทึก น้อย
หมายเลข ถากถางวัชพชื โดย สภาพโดย รูปแบบ
1829 เฉล่ยี เดือนละครงั้ อายุ 2.ติดตามตรวจสอบ
2. ความชืน้ สภาพอยา่ งสมำ่ เสมอ

295

องค์ประกอบของแหลง่ สภาพปัจจุบนั สถานภาพการอนุรักษ์ มาตรการลด ระดบั
เลขที่ ชอื่ /หมายเลข แผนงานอนุรักษ์ ภัยคกุ คาม ผลกระทบ ผลกระทบ
1.สำรวจและบนั ทกึ
45 โบราณสถาน ทำความสะอาด ถาก 1.การเส่ือม รูปแบบ นอ้ ย
หมายเลข ถางวัชพชื โดยเฉลยี่ สภาพโดยอายุ 2.ตดิ ตามตรวจสอบ
1837 2. ความชื้น สภาพอย่าง
เดอื นละคร้ัง สมำ่ เสมอ

46 โบราณสถาน ทำความสะอาด ถาก 1.การเสอื่ ม 1.สำรวจและบนั ทึก น้อย
หมายเลข ถางวชั พืช โดยเฉลยี่ สภาพโดยอายุ รปู แบบ
1840 เดอื นละคร้งั 2. ความชื้น 2.ตดิ ตามตรวจสอบ
สภาพอยา่ ง
สม่ำเสมอ

47 โบราณสถาน ทำความสะอาด ถาก 1.การเส่ือม 1.สำรวจและบนั ทกึ น้อย
หมายเลข ถางวชั พชื โดยเฉลย่ี สภาพโดยอายุ รูปแบบ
1850 เดือนละครัง้ 2. ความช้นื 2.ตดิ ตามตรวจสอบ
สภาพอย่าง
สมำ่ เสมอ

296

องคป์ ระกอบของแหลง่ สภาพปัจจบุ ัน สถานภาพการอนรุ กั ษ์ มาตรการลด ระดบั
เลขที่ ช่อื /หมายเลข แผนงานอนรุ กั ษ์ ภัยคุกคาม ผลกระทบ ผลกระทบ
1.สร้างความเข้าใจ นอ้ ย
48 โบราณสถาน ไมส่ ามารถเข้าถึงได้/ไม่สามารถ สำรวจและบันทึกข้อมูล 1.การกอ่ สร้าง และความร่วมมือกบั
หมายเลข มองเห็นไดช้ ดั เจนเนือ่ งจากถูก อีกครัง้ จากการ ชมุ ชน น้อย
1851 วัชพชื ปกคลุม แตเ่ คยมกี ารสำรวจ ขยายตวั ของ
ชมุ ชน
บันทึกข้อมูลไว้ 2.การ
ประกอบ
49 โบราณสถาน เกษตรกรรม
หมายเลข
1859 ทำความสะอาด ถาก 1.การเสอ่ื ม 1.สำรวจและบันทกึ
ถางวัชพชื โดยเฉลยี่ สภาพโดยอายุ รปู แบบ
50 โบราณสถาน เดือนละคร้งั 2. ความช้นื 2.ติดตามตรวจสอบ
หมายเลข สภาพอยา่ ง
1880/20 สมำ่ เสมอ

51 โบราณสถาน
หมายเลข
1880/62

กลุ่มโบราณสถานหนองสองหอ้ ง

52 โบราณสถาน
หมายเลข
1979

53 โบราณสถาน ทำความสะอาด ถาก 1.การเส่ือม 1.สำรวจและบนั ทกึ น้อย
หมายเลข ถางวชั พืช โดยเฉล่ีย สภาพโดยอายุ รปู แบบ
2051/02 เดือนละครั้ง 2. ความช้ืน 2.ตดิ ตามตรวจสอบ
สภาพอย่าง
สมำ่ เสมอ

297

องคป์ ระกอบของแหล่ง สภาพปจั จบุ ัน สถานภาพการอนุรกั ษ์ ระดบั
เลขที่ ชอ่ื /หมายเลข แผนงานอนุรักษ์ ภยั คกุ คาม มาตรการลดผลกระทบ ผลกระทบ
นอ้ ย
54 โบราณสถาน ทำความสะอาด ถาก 1.การเส่ือม 1.สำรวจและบนั ทึก
หมายเลข ถางวัชพชื โดยเฉลี่ย สภาพโดย รปู แบบ
2051/19 เดอื นละครัง้ อายุ 2.ตดิ ตามตรวจสอบ
2. ความช้นื สภาพอยา่ งสมำ่ เสมอ

55 โบราณสถาน ทำความสะอาด ถาก 1.การเส่ือม 1.สำรวจและบนั ทกึ นอ้ ย
หมายเลข ถางวชั พชื โดยเฉลย่ี สภาพโดย รูปแบบ
2051/95 เดอื นละครั้ง อายุ 2.ติดตามตรวจสอบ
2. ความช้นื สภาพอย่างสมำ่ เสมอ

56 โบราณสถาน ทำความสะอาด ถาก 1.การเส่อื ม 1.สำรวจและบันทึก น้อย
หมายเลข ถางวัชพชื โดยเฉล่ยี สภาพโดย รปู แบบ
2061 เดอื นละคร้ัง อายุ 2.ติดตามตรวจสอบ
2. ความชื้น สภาพอยา่ งสมำ่ เสมอ

57 โบราณสถาน ไม่สามารถเข้าถึงได้/ไม่ สา มาร ถ สำรวจและบันทกึ ข้อมลู 1.การ 1.สร้างความเข้าใจและ นอ้ ย

หมายเลข มองเห็นได้ชัดเจนเนื่องจากถกู อกี ครงั้ กอ่ สร้างจาก ความรว่ มมือกบั ชุมชน
2069 วชั พชื ปกคลุม แต่เคยมกี ารสำรวจ การขยายตัว
58 โบราณสถาน บนั ทกึ ข้อมูลไว้ ของชุมชน
2.การ
หมายเลข ประกอบ

2069/25 เกษตรกรรม

298

องค์ประกอบของแหล่ง สภาพปัจจบุ นั สถานภาพการอนรุ กั ษ์ มาตรการลดผลกระทบ ระดบั
เลขท่ี ชือ่ /หมายเลข แผนงานอนุรกั ษ์ ภยั คกุ คาม ผลกระทบ
1.สำรวจและบนั ทกึ นอ้ ย
59 โบราณสถาน ทำความสะอาด 1.การเสอ่ื ม รูปแบบ
หมายเลข ถากถางวชั พชื โดย สภาพโดยอายุ 2.ติดตามตรวจสอบ
2071 เฉลี่ยเดือนละครง้ั
2. ความช้นื สภาพอยา่ งสม่ำเสมอ

60 โบราณสถาน ทำความสะอาด 1.การเสือ่ ม 1.สำรวจและบันทกึ นอ้ ย
หมายเลข ถากถางวชั พชื โดย สภาพโดยอายุ รปู แบบ
2079 เฉลีย่ เดอื นละครงั้ 2. ความชืน้ 2.ติดตามตรวจสอบ
สภาพอยา่ งสมำ่ เสมอ

61 โบราณสถาน ไม่สามารถเข้าถงึ ได้/ไมส่ า มา รถ สำรวจและบันทึก 1.การกอ่ สร้าง 1.สร้างความเขา้ ใจและ นอ้ ย

หมายเลข มองเห็นได้ชัดเจนเนื่องจากถกู ขอ้ มลู อกี ครง้ั จากการขยายตวั ความร่วมมอื กบั ชุมชน
2081 วัชพืชปกคลุม แต่เคยมีการ ของชุมชน
สำรวจบันทึกขอ้ มลู ไว้ 2.การประกอบ

เกษตรกรรม

62 โบราณสถาน ทำความสะอาด 1.การเสื่อม 1.สำรวจและบันทกึ น้อย

หมายเลข ถากถางวชั พืช โดย สภาพโดยอายุ รปู แบบ
2081/02 เฉลีย่ เดอื นละคร้ัง 2. ความช้ืน 2.ติดตามตรวจสอบ
สภาพอยา่ งสมำ่ เสมอ

299

องค์ประกอบของแหล่ง สภาพปัจจุบนั สถานภาพการอนุรกั ษ์ มาตรการลดผลกระทบ ระดบั
เลขที่ ช่ือ/หมายเลข แผนงาน ภยั คกุ คาม ผลกระทบ
อนรุ กั ษ์ 1.สำรวจและบนั ทกึ
63 โบราณสถาน ทำความ 1.การเสอื่ ม รปู แบบ นอ้ ย
หมายเลข สะอาด ถาก สภาพโดยอายุ 2.ตดิ ตามตรวจสอบ
2627 ถางวัชพืช โดย 2. ความช้นื สภาพอยา่ งสม่ำเสมอ
เฉลีย่ เดือนละ

ครัง้

64 โบราณสถาน ทำความ 1.การเส่ือม 1.สำรวจและบนั ทึก น้อย
หมายเลข สะอาด ถาก สภาพโดยอายุ รปู แบบ
2731 ถางวัชพชื โดย 2. ความชื้น 2.ติดตามตรวจสอบ
เฉล่ยี เดอื นละ สภาพอยา่ งสม่ำเสมอ
ครงั้

65 โบราณสถาน ทำความ 1.การเสอื่ ม 1.สำรวจและบันทกึ นอ้ ย
หมายเลข สะอาด ถาก สภาพโดยอายุ รปู แบบ
2735 ถางวชั พชื โดย 2. ความชน้ื 2.ติดตามตรวจสอบ
เฉล่ียเดอื นละ สภาพอย่างสมำ่ เสมอ
คร้ัง

300

พ้นื ที่นอกเมอื ง (นอกกำแพงเมือง)
1) โบราณสถานเขาคลงั นอก เปน็ โบราณสถานสรา้ งด้วยศิลาแลงและอิฐ อย่ใู นแผนผังรูปส่ีเหลี่ยม
จตั ุรสั มรี ะบบผงั แบบยกเก็จ มีฐานประทกั ษิณขนาดใหญ่ซ้อนกัน 2 ชัน้ สว่ นบนเปน็ ลานประทักษิณ สว่ นกลาง
เหลอื เพยี งกองซากอิฐท่พี ังทลายลง แม้วา่ จะมกี ารศกึ ษารปู แบบสันนิษฐานของเขาคลงั นอกไว้แล้ว แต่ปจั จุบัน
เขาคลงั นอกได้รับการบูรณะฟื้นฟเู ฉพาะสถาปัตยกรรมหลักหรือเจดยี ์ประธานโดยมีการกอ่ เสรมิ ในสว่ นฐานของ
อาคาร และมกี ารบรู ณะฟนื้ ฟเู จดยี ์รายบางองค์เท่านน้ั เนื่องจากพืน้ ท่ีโบราณสถานเขาคลงั นอกปจั จบุ ันบางส่วน
เปน็ พน้ื ทีอ่ ยู่อาศยั ที่มีกรรมสทิ ธขิ์ องเอกชน

รูปท่ี 4-15 สภาพปัจจุบนั เขาคลงั นอกหลังบรู ณะ

รปู ท่ี 4-16 พืน้ ที่บรเิ วณเขาคลงั นอกในปัจจุบัน

301

2) ปรางคฤ์ าษี ประกอบดว้ ยปราสาท 2 หลัง มกี ำแพงแก้วก้ันระหว่างกัน โดยปราสาทท้ัง 2 หลัง
ก่อสร้างด้วยอฐิ บนฐานศิลาแลง พบร่องรอยการซอ่ มแซมและเปลย่ี นแปลงรปู แบบโดยเฉ พาะส่วนเรือน ธาตุ
ปราสาทประธานกอ่ ด้วยอิฐขัดฝนจนเรียบ มรี ะบบการกอ่ สรา้ งของฐานและเรอื นธาตุแบบเพ่ิมมุม ส่วนของ
กรอบซุ้มทเี่ ป็นวงโค้งแบบศิลปะเขมร มีระเบยี บของการประดบั ลวดบวั ท่เี รือนธาตุและเสาประดับกร อบปร ะตู
อาจกล่าวไดว้ ่าร่วมสมัยกับปรางค์ศรีเทพและปรางค์สองพี่น้อง ท่อี ยู่ในสมยั นครวัด (พทุ ธศตวรรษที่ 17) และ
น่าจะมกี ารสรา้ งเพ่มิ เติมเพอ่ื ใชง้ านในสมัยบายน (พุทธศตวรรษท่ี 18) เช่นสว่ นท่กี อ่ เพ่ิมเติมด้วยศลิ าแลง

รูปท่ี 4-17 ปรางค์ฤาษี

302

3) โบราณสถานถำ้ เขาถมอรัตน์ อยู่บนยอดเขาถมอรัตน์ มีถำ้ เพยี งคหู าเดียวหันหนา้ ไปทา งทิศเหนือ
ปากถำ้ กวา้ ง 4.60 เมตร สงู 13 เมตร ลกึ 20 เมตร พบร่องรอยการดดั แปลงจากถำ้ ธรรมชาติโดยบริเวณเกือบ
ก่งึ กลางถำ้ เปน็ แท่งคลา้ ยเสาขนาดใหญ่ กว้าง ยาว ประมาณ 2x5 เมตร สว่ นน้เี องที่มีประตมิ ากรรมใน ศาสนา
พุทธ มหายาน ขนาดความสงู ของประติมากรรมระหว่าง 1.50 ถึง 2.50 เมตร ประกอบดว้ ย รูปพระพุทธรูป
และพระโพธิสตั ว์ จงึ จดั เปน็ ศาสนสถานประเภทถำ้ ในวัฒนธรรมทวารวดี

รูปท่ี 4-18 เขาถมอรัตน์ (ขวา) รูปที่ 4-19 รปู สลักกลุ่มท่ี 1

งานประตมิ ากรรมท่ีพบในถำ้ บนเขาถมอรตั น์ แบง่ ออกไดเ้ ปน็ 3 กลมุ่ คือ
กลุ่มที่ 1 มพี ระพทุ ธรูปยืนปางแสดงธรรม 2 พระหตั ถ์ มขี นาดใหญ่สุด สูง 2.50 เมตร เปน็ องค์ประธาน
ดา้ นขา้ งท้งั สองมีพระพุทธรปู ยนื ขนาดเล็กประกอบอยู่ แต่ถกู สกัดทำลายไปเหลอื เฉพาะชายจีวรเพียงบางส่วน
พบคราบเขียวของตะไครน่ ำ้ และมลู สัตว์
กล่มุ ท่ี 2 อยูด่ ้านซ้ายของกลุ่มท่ี 1 เป็นประติมากรรมยนื 2 องคซ์ ่ึงเปน็ ประติมากรร มส่ีกร น่าจะ
หมายถึงพระโพธสิ ัตว์และด้านในสุดเป็นสถปู 1 องค์ เปน็ สถูปทรงระฆงั พบรอยคราบสดี ำและมีผิวผนังถ้ำ มี
ลักษณะขรขุ ระคล้ายถูกตอกสกัดดว้ ยโลหะ

303

รูปที่ 4-20 ร่องรอยความเสยี หายจากทำลายของผ้เู ยยี่ มเยอื น (ซา้ ย)
รปู ที่ 4-21 รูปสลักกลุ่มท่ี 2

กล่มุ ท่ี 3 สว่ นแรกเป็นพระพุทธรปู ปางสมาธิ เบื้องขวาของพระพุทธรูปประกอบด้วยเสาต้ังธรร มจักร
เบื้องซา้ ยเป็นสถูปทรงระฆัง และสว่ นทสี่ องอยู่ดา้ นขวาของพระพทุ ธรูปเป็นพระโพธสิ ัตว์ส่ีกรยืนเอียงตนในท่า
ตริภงั ค์ เป็นทส่ี งั เกตวา่ พบรอยคราบสีดำทเ่ี ห็นชดั บรเิ วณท่เี ปน็ ส่วนนนู ของรปู สลัก

แม้วา่ ภาพสลักนนู ต่ำบนเขาถมอรตั นจ์ ะเขา้ ถงึ ไดย้ าก ยงั ปรากฏรอ่ งรอยความเสยี หายจากผเู้ ยี่ยมเยือน
เช่น การขูดขดี ลวดลายลงบนผนังถำ้ รอยกระแทก ทัง้ น้ยี งั ไม่รวมถึงการลักลอบโจรกรร มตัดชิ้นส่วน ของ
ประติมากรรมภาพสลักนูนต่ำในอดีตซ่ึงปจั จุบันได้คน้ พบและส่งคืนมาเกบ็ รกั ษาไว้ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชา ติ
พระนคร กรมศิลปากร ดงั น้นั ควรมมี าตรการเฝา้ ระวังในบริเวณพืน้ ทตี่ ั้งแต่ส่วนทางขึน้ เขา และมีการติดต้ัง
ระบบรักษาความปลอดภยั บริเวณถำ้ บนเขาถมอรัตน์ และบนั ทกึ รายละเอยี ดของภาพสลักไว้เป็นข้อมูลในการ
อนุรกั ษใ์ นอนาคต

4) โบราณสถานขนาดเลก็ ที่อยนู่ อกเมือง
เน่ืองจากเมอื งโบราณศรีเทพเป็นแหล่งโบราณคดที ี่ครอบคลุมพืน้ ที่กวา้ งขวาง นอกจากหลักฐานทาง
โบราณคดที ่ีคาดวา่ จะยังมีอยู่ใต้ดนิ อีกมาก ยงั พบโบราณสถานซ่ึงเปน็ ซากของส่ิงกอ่ สร้า งใน หลา ยยุคสมัย
โดยเฉพาะสมยั วฒั นธรรมทวารวดแี ละวัฒนธรรมเขมรกระจายอยู่บริเวณพนื้ ที่นอกเมืองเปน็ 2 กลมุ่ หลกั ๆ คือ
กลมุ่ โบราณสถานบรเิ วณเขาคลังนอก และกลมุ่ โบราณสถานบริเวณเขาคลงั สระแก้ว โดยมรี ายละเอียดสภา พ
ของโบราณสถานตามตาราง 4.3

304

ตาราง 4.3 แสดงสถานภาพการอนุรักษ์ของโบราณสถานขนาดเลก็ ทพ่ี บในพื้นทนี่ อกเมือง

องค์ประกอบของแหล่ง สภาพปจั จุบัน สถานภาพการอนรุ ักษ์ มาตรการลดผลกระทบ ระดบั
เลขท่ี ชอ่ื /หมายเลข แผนงานอนุรกั ษ์ ภัยคุกคาม ผลกระทบ

กลุ่มโบราณสถานเขาคลังนอก (ไมร่ วมเขาคลังนอก)

1 โบราณสถาน ขดุ แต่งแล้วยังไม่ได้บรู ณะ บรู ณะเสริมความ 1.การ 1.สำรวจและบนั ทกึ ปานกลาง
คน.2 มัน่ คง กอ่ สรา้ งจาก รปู แบบ
การขยายตัว 2.ติดตามตรวจสอบสภาพ
ของชมุ ชน อยา่ งสมำ่ เสมอ
2.การประกอบ 3.สรา้ งความเขา้ ใจและ
เกษตรกรรม ความร่วมมือกับชมุ ชน
3.การเสอ่ื ม
สภาพโดยอายุ
4.ความช้นื

2 โบราณสถาน ขุดแตง่ แล้วยงั ไมไ่ ดบ้ รู ณะ บูรณะเสริมความ 1.การ 1.สำรวจและบันทึก ปานกลาง
คน.3 มน่ั คง กอ่ สรา้ งจาก รูปแบบ
การขยายตวั 2.ตดิ ตามตรวจสอบสภาพ
3 โบราณสถาน ขดุ แต่งแลว้ ยงั ไมไ่ ดบ้ รู ณะ บูรณะเสริมความ ของชุมชน อยา่ งสมำ่ เสมอ
คน.4 มัน่ คง 2.การประกอบ 3.สร้างความเข้าใจและ
เกษตรกรรม ความรว่ มมอื กับชมุ ชน
3.การเสือ่ ม
สภาพโดยอายุ 1.สำรวจและบันทกึ ปานกลาง
4.ความชื้น รูปแบบ
1.การ 2.ตดิ ตามตรวจสอบสภาพ
ก่อสร้างจาก อยา่ งสมำ่ เสมอ
การขยายตวั 3.สรา้ งความเข้าใจและ
ของชมุ ชน ความร่วมมอื กบั ชุมชน
2.การประกอบ
เกษตรกรรม
3.การเส่ือม
สภาพโดยอายุ
4.ความชื้น

305

องคป์ ระกอบของแหล่ง สภาพปจั จบุ ัน สถานภาพการอนรุ กั ษ์ มาตรการลดผลกระทบ ระดับ
เลขท่ี ชื่อ/หมายเลข ไมส่ ามารถเขา้ ถึงได้/ไมส่ ามารถ แผนงานอนรุ กั ษ์ ภัยคุกคาม ผลกระทบ
มองเหน็ ไดช้ ดั เจนเนื่องจากถูก 1.การกอ่ สรา้ งจากการ 1.สรา้ ง
4 โบราณสถาน วัชพชื ปกคลุม แต่เคยมกี ารสำรวจ ไมส่ ามารถเขา้ ถึงได้/ สำรวจและ ขยายตัวของชมุ ชน ความเขา้ ใจ
คน.5 บันทึกขอ้ มูลไว้ ไม่สามารถมองเหน็ บนั ทกึ ขอ้ มูลอีก 2.การประกอบ และความ
ได้ชดั เจนเนือ่ งจาก ครง้ั เกษตรกรรม ร่วมมอื กับ
5 โบราณสถาน ขดุ แต่งแล้วยงั ไม่ไดบ้ รู ณะ ถกู วัชพชื ปกคลุม ชุมชน
คน.6 1.สำรวจและบันทกึ ปานกลาง
มีการดูแลตรวจตรา 1.การ รูปแบบ
6 โบราณสถาน แตป่ ลอ่ ยพืน้ ท่ีให้ ก่อสรา้ งจาก 2.ติดตามตรวจสอบสภาพ
คน.7 เป็นไปตามธรรมชาติ การขยายตวั อย่างสม่ำเสมอ
ของชมุ ชน 3.สร้างความเขา้ ใจและ
7 โบราณสถาน บรู ณะเสริมความ 2.การประกอบ ความรว่ มมือกับชุมชน
คน.8 มัน่ คง เกษตรกรรม
3.การเสื่อม 1.สำรวจและบนั ทึก ปานกลาง
มีการดูแลตรวจตรา สภาพโดยอายุ รูปแบบ
แตป่ ล่อยพน้ื ท่ใี ห้ 4.ความชื้น 2.ตดิ ตามตรวจสอบสภาพ
เปน็ ไปตามธรรมชาติ 1.การ อยา่ งสม่ำเสมอ
กอ่ สร้างจาก 3.สร้างความเขา้ ใจและ
การขยายตวั ความรว่ มมอื กบั ชมุ ชน
ของชุมชน
2.การประกอบ 1.สำรวจและบันทกึ ปานกลาง
เกษตรกรรม รปู แบบ
3.การเสื่อม 2.ติดตามตรวจสอบสภาพ
สภาพโดยอายุ อย่างสมำ่ เสมอ
4.ความชื้น 3.สร้างความเขา้ ใจและ
1.การ ความรว่ มมือกับชุมชน
กอ่ สรา้ งจาก
การขยายตัว
ของชุมชน
2.การประกอบ
เกษตรกรรม
3.การเส่ือม
สภาพโดยอายุ
4.ความชนื้

306

องคป์ ระกอบของแหล่ง สภาพปัจจุบนั สถานภาพการอนุรักษ์ มาตรการลดผลกระทบ ระดบั
เลขที่ ชอ่ื /หมายเลข แผนงานอนุรักษ์ ภัยคุกคาม ผลกระทบ
1.สำรวจและบนั ทกึ ปานกลาง
8 โบราณสถาน ขุดแตง่ แลว้ ยงั ไมไ่ ดบ้ ูรณะ บรู ณะเสรมิ ความ 1.การกอ่ สร้าง รปู แบบ
คน.9 มน่ั คง จากการ 2.ติดตามตรวจสอบสภาพ
ขยายตวั ของ อยา่ งสมำ่ เสมอ
บูรณะเสริมความ ชุมชน 3.สรา้ งความเข้าใจและ
มนั่ คง 2.การประกอบ ความร่วมมอื กบั ชุมชน
เกษตรกรรม
9 โบราณสถาน บูรณะเสริมความ 3.การเสอ่ื ม 1.สำรวจและบนั ทึก ปานกลาง
คน.10 มั่นคง สภาพโดยอายุ รูปแบบ
4.ความชื้น 2.ตดิ ตามตรวจสอบสภาพ
บรู ณะเสริมความ 1.การก่อสร้าง อย่างสมำ่ เสมอ
ม่นั คง จากการ 3.สร้างความเขา้ ใจและ
ขยายตัวของ ความรว่ มมือกับชุมชน
ชมุ ชน
10 โบราณสถาน ขดุ แต่งแล้วยังไมไ่ ด้บรู ณะ 2.การประกอบ 1.สำรวจและบันทึก ปานกลาง
คน.11 เกษตรกรรม รูปแบบ
3.การเสอ่ื ม 2.ตดิ ตามตรวจสอบสภาพ
สภาพโดยอายุ อยา่ งสมำ่ เสมอ
4.ความชน้ื 3.สรา้ งความเข้าใจและ
1.การกอ่ สรา้ ง ความรว่ มมือกับชมุ ชน
จากการ
11 โบราณสถาน ขุดแต่งแลว้ ยงั ไม่ไดบ้ รู ณะ ขยายตัวของ 1.สำรวจและบนั ทึก ปานกลาง
คน.12 ชุมชน รูปแบบ
2.การประกอบ 2.ตดิ ตามตรวจสอบสภาพ
เกษตรกรรม อยา่ งสม่ำเสมอ
3.การเสือ่ ม 3.สรา้ งความเขา้ ใจและ
สภาพโดยอายุ ความร่วมมอื กับชมุ ชน
4.ความชน้ื
1.การกอ่ สร้าง
จากการ
ขยายตวั ของ
ชุมชน
2.การประกอบ
เกษตรกรรม
3.การเสื่อม
สภาพโดยอายุ
4.ความชื้น

307

องคป์ ระกอบของแหลง่ สภาพปัจจุบนั สถานภาพการอนุรักษ์ มาตรการลดผลกระทบ ระดับ
เลขท่ี ช่อื /หมายเลข ไม่สามารถเข้าถงึ ได/้ ไม่สามารถ แผนงานอนรุ ักษ์ ภัยคกุ คาม ผลกระทบ
มองเหน็ ไดช้ ัดเจนเนื่องจากถกู 1.สรา้ งความเข้าใจและ ปานกลาง
12 โบราณสถาน วัชพืชปกคลมุ แต่เคยมีการสำรวจ สำรวจและบนั ทกึ 1.การก่อสร้างจาก ความร่วมมือกับชมุ ชน ปานกลาง
คน.13 บันทึกข้อมูลไว้ ข้อมูลอีกครัง้ การขยายตวั ของ ปานกลาง
ไม่สามารถเข้าถงึ ได้/ไมส่ ามารถ ชมุ ชน 1.สรา้ งความเขา้ ใจและ
13 โบราณสถาน มองเหน็ ได้ชัดเจนเนื่องจากถกู สำรวจและบนั ทึก 2.การประกอบ ความร่วมมือกับชมุ ชน ปานกลาง
คน.14 วชั พืชปกคลมุ แตเ่ คยมกี ารสำรวจ ข้อมลู อกี ครั้ง เกษตรกรรม
บันทึกข้อมลู ไว้ 1.การก่อสร้างจาก 1.สำรวจและบนั ทกึ ปานกลาง
14 โบราณสถาน มีการดแู ลตรวจตรา การขยายตวั ของ รูปแบบ
คน.15 ไม่สามารถเขา้ ถงึ ได้/ไมส่ ามารถ แตป่ ลอ่ ยพื้นที่ให้ ชมุ ชน 2.ติดตามตรวจสอบสภาพ
มองเหน็ ไดช้ ดั เจนเนอื่ งจากถกู เป็นไปตามธรรมชาติ 2.การประกอบ อย่างสมำ่ เสมอ
15 โบราณสถาน วชั พืชปกคลุม เกษตรกรรม 3.สรา้ งความเข้าใจและ
คน.16 มกี ารดแู ลตรวจตรา 1.การ ความร่วมมือกบั ชุมชน
ไม่สามารถเข้าถึงได/้ ไม่สามารถ แตป่ ลอ่ ยพ้ืนทใี่ ห้ ก่อสรา้ งจาก
16 – โบราณสถาน มองเห็นไดช้ ัดเจนเนอ่ื งจากถูก เป็นไปตามธรรมชาติ การขยายตัว 1.สำรวจและบนั ทึก
26 คน.17 – วชั พชื ปกคลุม แต่เคยมกี ารสำรวจ ของชุมชน รูปแบบ
บนั ทึกขอ้ มลู ไว้ สำรวจและบนั ทกึ 2.การประกอบ 2.ตดิ ตามตรวจสอบสภาพ
โบราณสถาน ข้อมูลอกี คร้ัง เกษตรกรรม อย่างสม่ำเสมอ
คน.27 3.การเสอื่ ม 3.สรา้ งความเข้าใจและ
จำนวน 121 สภาพโดยอายุ ความรว่ มมอื กับชุมชน
รายการ 4.ความช้นื
1.การ 1.สรา้ งความเขา้ ใจและ
ก่อสรา้ งจาก ความร่วมมือกบั ชุมชน
การขยายตัว
ของชมุ ชน
2.การประกอบ
เกษตรกรรม
3.การเส่ือม
สภาพโดยอายุ
4.ความชืน้
1.การกอ่ สรา้ ง
จากการขยายตัว
ของชุมชน
2.การประกอบ
เกษตรกรรม

องค์ประกอบของแหลง่ สภาพปัจจุบนั สถานภาพการอนรุ ักษ์ 308
เลขท่ี ชือ่ /หมายเลข แผนงานอนรุ กั ษ์ ภัยคุกคาม
มาตรการลดผลกระทบ ระดับ
27 สระแกว้ มกี ารดแู ลตรวจตรา ผลกระทบ
แต่ปล่อยพ้นื ท่ีให้
เปน็ ไปตามธรรมชาติ

กลุ่มโบราณสถานเขาคลังสระแกว้

28 - โบราณสถาน ไม่สามารถเข้าถึงได้/ไมส่ ามารถ สำรวจและบันทกึ 1.การกอ่ สร้าง 1.สร้างความเข้าใจและ ปานกลาง
ข้อมูลอีกครัง้ จากการขยายตัว ความร่วมมือกบั ชุมชน
35 สก.1 – มองเห็นได้ชดั เจนเนือ่ งจากถูก ของชมุ ชน
2.การประกอบ
โบราณสถาน วชั พชื ปกคลุม เกษตรกรรม

สก 8

4.a.1.4 โบราณวัตถุ และจารกึ
ธรรมจักรศิลา ขนาดใหญซ่ ง่ึ ได้รบั มอบมาจากอำเภอศรีเทพแต่ไม่ทราบว่าเดิมตั้งอยทู่ ่ีใด โดยปกติ

ธรรมจักรศลิ านี้จะต้ังอยู่บนยอดเสาท่ีอยู่หน้าศาสนสถานทส่ี ำคัญในสมัยทวารวดี แต่ขอ้ มูลจากแผน แม่บท
อทุ ยานประวตั ิศาสตร์ศรีเทพ ระบุวา่ ธรรมจักรศลิ าน้อี ยู่ที่เขาคลังนอก อยา่ งไรก็ตามคาดว่า ด้าน หน้า ของ
โบราณสถานเขาคลังในคงจะเคยมีธรรมจักรศลิ าตง้ั อยู่ดา้ นหนา้ เช่นกัน นอกจากนั้นยังพบจารึกในบริเวณเมือง
โบราณศรีเทพราว 10 หลัก มที งั้ ท่ีจารกึ ด้วยอักษรปัลลวะ ภาษาบาลี และสันสกฤต และอักษรขอม รวมท้ัง
โบราณวัตถุ เชน่ พระพุทธรปู ในศาสนาพทุ ธแบบมหายาน เป็นตน้

ทั้งนี้ โบราณวัตถุ และจารกึ เหลา่ น้ี ไดร้ ับการอนุรกั ษ์และเก็บรกั ษาไว้ในพิพธิ ภณั ฑต์ ่าง ๆ ที่เก่ยี วขอ้ ง
ไดแ้ ก่ พิพธิ ภณั ฑสถานแหง่ ชาติ พระนคร พิพธิ ภณั ฑสถานแหง่ ชาติ ลพบุรี และอุทยานประวัติศาสตร์ศรเี ทพ
จังหวัดเพชรบูรณ์

309

รปู ท่ี 4-22 ธรรมจกั รศลิ า

รูปท่ี 4-23 โบราณวัตถุจากเมอื งโบราณศรเี ทพ

4.a.2 ภัยคุกคามในปัจจบุ ันทม่ี ีตอ่ แหล่งโบราณคดเี มอื งโบราณศรีเทพ
ปัจจบุ ันภัยคกุ คามทม่ี ตี ่อแหลง่ โบราณคดเี มอื งโบราณศรีเทพมีค่อนขา้ งน้อยเน่ืองจากตง้ั อยู่ในจงั หวัดท่ีไม่ได้อยู่
ในเสน้ ทางการเดนิ ทางหลักของประเทศทำใหโ้ ครงการพัฒนาขนาดใหญ่และปัจจัยต่าง ๆ ที่อาจทำให้เกิดผล
กระทบกบั พ้นื ทม่ี ีนอ้ ย ภยั คุกคามที่เหน็ ได้ชัดจะคล้ายกับสถานการณ์ภัยคุกคามของแหล่งโบราณคดอี น่ื ๆ ใน
ประเทศ คอื การลักลอบขุดหาโบราณวัตถุโดยเฉพาะลูกปัดซงึ่ มีความนยิ มเป็นช่วง ๆ ในขณะทใ่ี นอดีตปัญหา

310

สำคญั คอื การโจรกรรมชนิ้ สว่ นของโบราณสถานเพอื่ นำไปขายซ่งึ โบราณสถานหลายแหง่ ในเมืองโบราณศรีเทพ
ไดถ้ กู โจรกรรมชนิ้ ส่วนประดบั รวมถงึ เศียรพระคงเหลือแต่องค์พระให้เห็น อย่างไรก็ตาม ภยั คกุ คามจากการ
โจรกรรมนี้ได้บรรเทาลงไปอยา่ งมากจากความรว่ มมืออยา่ งจรงิ จงั ของประเทศต่าง ๆ ในภูมิภาคเอเชีย
ตะวันออกเฉยี งใต้ทีป่ ระสบปญั หาเดียวกนั และประเทศในภูมภิ าคอน่ื ซ่งึ เปน็ ปลายทางในการรับซื้อช้นิ ส่วนที่ถูก
โจรกรรมไป โดยมคี วามเข้มงวดเครง่ ครัดในการปราบปราม และแบง่ ปันข้อมูลทจี่ ำเป็นเกย่ี วข้อง ส่วนภัย
คกุ คามที่เกิดจากการเปลยี่ นแปลงในด้านต่าง ๆ เชน่ เศรษฐกิจ สังคม สภาพแวดล้อม ตลอดจนการสภาวะ
อากาศนัน้ แมจ้ ะมีบา้ งแต่ผลกระทบอาจจะยังไม่ชดั เจนเน่อื งจากปัจจบุ ันอทุ ยานประวัติศาสตร์ศรเี ทพยังไม่ได้
เป็นที่รู้จักและนิยมสำหรับนกั ท่องเทีย่ ว ทั้งน้ี ได้บรรจุรายละเอียดภัยคกุ คาม สถานการณ์ปัจจุบัน และ
มาตรการลดผลกระทบไว้ในตาราง 4.4

ตาราง 4.4 แสดงประเดน็ ภัยคุกคามในปัจจุบันท่มี ตี อ่ แหลง่ โบราณคดเี มืองโบราณศรีเทพ

ประเภท ลกั ษณะ สถานการณป์ ัจจุบัน มาตรการลดผลกระทบ

โครงการกอ่ สร้างและ บา้ นพกั อาศัย มกี ารขยายตัวของชุมชนอยู่ - จัดทำระเบยี บ/ขอ้ ตกลงในการ

พัฒนา ความสูงไม่เกิน 2 พอสมควร แต่ยังคงเปน็ การอยู่อาศัย ควบคุมการกอ่ สร้าง

ชัน้ แบบชุมชนเกษตรกรรม

อาคารทอ่ี ยู่อาศัย มีการเพิม่ ปรมิ าณอาคารขนาดใหญ่ - จัดทำระเบียบ/ขอ้ ตกลงในการ

ขนาดใหญ่ ไม่มาก ควบคุมการก่อสร้าง

โรงแรม/ท่พี กั รปู แบบท่พี ักยังเปน็ ลักษณะอาคาร - จดั ทำแผนบริหารจดั การท่ีมกี ารบรู

นกั ทอ่ งเทยี่ ว แนวราบ หรือ ห้องบงั กะโล และยัง ณาการระหวา่ งหน่วยงานท่เี กย่ี วข้อง

มีอยนู่ อ้ ย แตม่ แี นวโนมท้ จี่ ะขยายตวั รวมท้ังการมสี ่วนรว่ มของชมุ ชน

หากเมอื งโบราณศรเี ทพได้รับการ - จัดทำระเบยี บ/ขอ้ ตกลงในการ

สนบั สนุนให้เปน็ แหลง่ ทอ่ งเที่ยว ควบคุมการก่อสรา้ ง

อย่างจริงจัง

ระบบ มกี ารก่อสรา้ งถนนคอนกรีตสายใหม่ - จัดทำแผนบรหิ ารจดั การทีม่ กี ารบรู

สาธารณูปโภค เพ่ิมขึ้น มีการใช้นำ้ จากคูเมืองเพื่อ ณาการระหวา่ งหน่วยงานท่ีเกีย่ วขอ้ ง

การบรโิ ภค รวมท้งั การมสี ่วนรว่ มของชมุ ชน

ระบบ ยังไม่มแี นวโนม้ การขยายตัวของ - จัดทำแผนบรหิ ารจดั การท่ีมีการบูร

สาธารณปู การ ระบบสาธารณปู การทมี่ อี ยู่ ณาการระหวา่ งหนว่ ยงานท่ีเกย่ี วข้อง

รวมทัง้ การมีสว่ นรว่ มของชุมชน

311

ส่ิงแวดลอ้ มทาง การเสือ่ มสภาพ วสั ดุโบราณสถานสว่ นใหญ่มกี าร - จดั ทำแผนการตดิ ตามตรวจสอบ
ธรรมชาติ ตามอายุ
สงิ่ แวดล้อมทาง น้ำฝน เสอ่ื มสภาพตามอายุ สภาพอย่างสม่ำเสมอ
ธรรมชาติ (ตอ่ ) การกดั เซาะตลิง่
ไม่พบปญั หาจากนำ้ ฝน
ภัยธรรมชาติ วัชพืช
ไม่พบปญั หาการกัดเซาะตล่งิ คเู มือง
การจดั การขยะ
จากโรงงาน แต่แม่น้ำป่าสกั ไหลแรงในฤดนู ้ำ
อตุ สาหกรรม
มลภาวะทาง หลากทำใหม้ ีการกดั เซาะตลิง่
อากาศ
พบวชั พชื ขึ้นบนโบราณสถานโดย - ทำความสะอาด ถากถางวัชพืชเป็น

เฉพาะทีอ่ ยนู่ อกเขตอทุ ยาน ประจำ

- จัดทำแผนการตดิ ตามตรวจสอบ

สภาพอย่างสมำ่ เสมอ

การขยายตวั ของโรงงาน - บงั คบั ใชม้ าตรการการบำบัดของเสีย

อตุ สาหกรรม (โรงงานผลติ น้ำตาล) และขยะจากโรงงานอย่างเคร่งครดั

ทำใหเ้ กดิ ขยะจากการผลติ

การขยายตวั ของโรงงาน - ควบคุมการขยายตวั ของโรงงาน

อุตสาหกรรม (โรงงานผลติ น้ำตาล) - บงั คบั ใช้มาตรการการบำบดั ของเสีย

ทำใหม้ กี ารระบายน้ำเสียออกสู่พ้ืนที่ และขยะจากโรงงานอยา่ งเครง่ ครัด

สาธารณะก่อใหเ้ กดิ กลิ่นไม่พึง

ประสงค์ และเกดิ มลพิษในแหลง่ นำ้

นำ้ ท่วม เป็นนำ้ หลากซ้ำซากในชว่ งฤดูมรสมุ - จดั ทำแผนบรรเทาผลกระทบจากภัย
แผน่ ดนิ ไหว อยู่ใกลแ้ นวรอยเลือ่ นท่ียงั มพี ลังอยู่ พบิ ัติ

- จดั ทำทะเบยี นและฐานขอ้ มลู
โบราณสถานและแหล่งโบราณคดี
รวมทัง้ จดั ทำรปู แบบทาง
สถาปัตยกรรมของโบราณสถานทุก
แห่ง

- เตรียมความพร้อมเป็นประจำทุกปี
- จัดทำแผนบรรเทาผลกระทบจากภยั

พบิ ตั ิ
- จัดทำทะเบียนและฐานข้อมูล

โบราณสถานและแหลง่ โบราณคดี
รวมทั้งจัดทำรปู แบบทาง

312

สถาปัตยกรรมของโบราณสถานทุก
แห่ง
- ติดตามเฝา้ ระวังการเคล่ือนตัวของ
รอยเลือ่ น

ไฟปา่ พืน้ ที่ทางเหนอื ของจังหวัดเปน็ พนื้ ที่ - จัดทำแผนบรรเทาผลกระทบจากภัย
ดินถลม่
การบกุ รกุ ทดี่ ิน เส่ยี งสงู จากไฟป่า เมืองโบราณศรี พบิ ัติ

การลกั ลอบขดุ หา เทพอาจได้รับผลกระทบจากควันไฟ - ติดตามเฝา้ ระวัง และเตรยี มความ
โบราณวตั ถุ
และข้ีเถ้าหากเกิดไฟปา่ ขนาดใหญไ่ ด้ พรอ้ มในการรบั มือ

ไม่พบว่ามผี ลกระทบกบั

โบราณสถาน เนือ่ งจากลักษณะภูมิ

ประเทศทเี่ ปน็ ทร่ี าบ มเี พียงเขาลกู

โดด

ภัยจากมนุษย์ มีชมุ ชนตง้ั อย่ใู นเขตโบราณสถานแต่ - ดำเนินการอนรุ ักษ์โดยเน้นการมสี ว่ น

ไมน่ บั วา่ เป็นการบกุ รกุ ที่ดิน รว่ มกบั ชมุ ชนในการรว่ มกนั ดูแล

เนื่องจากเป็นการอยู่อาศยั ทซ่ี อ้ นอยู่ โบราณสถาน

บนแหลง่ โบราณคดี - ชดเชยคา่ ตอบแทนท่เี หมาะสมใน

กรณที จ่ี ำเปน็ ตอ้ งมกี ารเวนคืนทด่ี ิน

มกี ารลกั ลอบมากข้นึ เนอื่ งจากเมือง - ดำเนินการอนรุ กั ษโ์ ดยเนน้ การมสี ว่ น

โบราณศรเี ทพเปน็ แหลง่ โบราณคดีที่ รว่ มกับชุมชนในการรว่ มกนั ดแู ล

ถกู รบกวนค่อนขา้ งน้อยจึงคาดวา่ ยัง โบราณสถาน

มหี ลักฐานทางโบราณคดี เชน่ - สร้างความเข้าใจและจติ สำนกึ ในการ

ลูกปดั อยใู่ ต้ดินอีกมาก อนรุ ักษ์

โจรกรรมชนิ้ สว่ น ปัจจบุ นั ปญั หาลดนอ้ ยลง - ดำเนนิ การอนรุ กั ษโ์ ดยเนน้ การมสี ว่ น
โบราณสถาน รว่ มกับชมุ ชนในการร่วมกันดูแล
อาจมกี ารเผาทีเ่ พ่อื เกษตรกรรมบ้าง โบราณสถาน
ไฟไหม้ แตผ่ ลกระทบกบั โบราณสถานไม่
- สร้างความเขา้ ใจและจติ สำนึกในการ
อนุรักษ์

- ดำเนินการอนุรักษโ์ ดยเน้นการมสี ่วน
รว่ มกับชุมชนในการร่วมกันดูแล
โบราณสถาน

313

มาก เน่ืองจากวสั ดุสว่ นใหญ่ไม่ - สรา้ งความเขา้ ใจและจติ สำนกึ ในการ

เปราะบางต่อไฟ อนุรักษ์

เกษตรกรรม การเพาะปลูก การเพาะปลกู ทมี่ กี ารไถพรวนหนา้ - ดำเนินการอนุรกั ษโ์ ดยเนน้ การมีสว่ น

การท่องเท่ียว พฤตกิ รรม ดินทำให้มีการพบหลกั ฐานทาง ร่วมกบั ชุมชนในการร่วมกันดแู ล
นักทอ่ งเที่ยว
การพัฒนาศักยภาพ การจราจร โบราณคดีท่ีอยูใ่ ตด้ ิน โบราณสถาน
เจา้ หน้าท่ีและความ ส่ิงอำนวยความ
ชำนาญในการอนรุ กั ษ์ สะดวก - สร้างความเข้าใจและจิตสำนึกในการ
ความขาดแคลน
งบประมาณ ร้านคา้ อนุรักษ์
การฝกึ อบรม
เจา้ หน้าที่ ไมพ่ บผลกระทบเนอื่ งจากปรมิ าณ
งบประมาณเพอ่ื
การอนุรกั ษ์ นกั ทอ่ งเท่ยี วยังนอ้ ย และสว่ นใหญ่
โดยตรงคอ่ นขา้ ง
น้อย เป็นนักท่องเท่ียวชาวไทย

มีการตดิ ขัดบ้างในฤดูกาลทอ่ งเท่ยี ว - เตรยี มความพร้อมรว่ มกับหน่วยงาน

ทีเ่ กี่ยวข้องกอ่ นฤดทู ่องเทย่ี ว

มีการกอ่ สรา้ งสง่ิ อำนวยความสะดวก - การพจิ ารณาผลกระทบต่อแหลง่

เพ่อื รองรบั นกั ทอ่ งเที่ยวซึ่งสว่ นใหญ่ โบราณคดีก่อนดำเนนิ งาน

เปน็ การดำเนนิ งานของอุทยาน

ประวตั ศิ าตรศ์ รเี ทพ

ยงั มีจำนวนไม่มากทจ่ี ะส่งผลกระทบ

ตอ่ แหล่ง

ยังไมม่ ีการดำเนนิ งานท่เี พยี งพอ - มกี ารฝกึ อบรมเจา้ หนา้ ทใี่ นด้านต่างๆ

เป็นประจำ

มกี ารสนับสนนุ งบประมาณเพ่ือ - เพิม่ งบประมาณโดยการพิจารณา
พฒั นาการทอ่ งเท่ียวเป็นหลกั ทำให้ ส่วนแบ่งภาษีจากกจิ การท่สี รา้ ง
บางครัง้ เกิดผลกระทบกับแหล่ง ผลกระทบใหพ้ ืน้ ท่ี เช่น โรงงาน
โบราณคดี น้ำตาล เปน็ ต้น

4.a.3 มาตรการอนุรักษแ์ หลง่ โบราณคดเี มืองโบราณศรีเทพ
ตามแผนแม่บทการอนรุ กั ษ์และพฒั นาอทุ ยานประวตั ิศาสตร์ศรีเทพ พ.ศ. 2561 - 2565 ซงึ่ เปน็ ไป

ตามกรอบทิศทางยุทธศาสตร์ 20 ปี ดา้ นวัฒนธรรมตามกรอบยุทธศาสตร์ชาติ ระยะ 20 ปี มกี ารเสนอให้มี
มาตรการตามแผนแม่บทฯ ครอบคลุมพืน้ ท่นี อกอุทยานประวัตศิ าสตรศ์ รีเทพซึง่ ขอบเขตในปจั จุบันครอบคลุม
เพียงพ้ืนทใ่ี นคเู มอื งกำแพงเมือง โดยกำหนดพื้นทเี่ ป็น 3 สว่ น ไดแ้ ก่

314

1) เขตโบราณสถาน เป็นพน้ื ทีอ่ นุรักษเ์ ข้มขน้ ครอบคลมุ พืน้ ทโี่ บราณสถานทขี่ ึ้นทะเบียนแล้ว ได้แก่
เมืองโบราณศรีเทพ โบราณสถานเขาคลังนอก โบราณสถานปรางค์ฤาษี หรือ ปรางค์นอก
โบราณสถานเขาคลังสระแก้ว ในเขตโบราณสถานห้ามมีการก่อสรา้ งอาคารท้งั ชั่วคราวและถาวร
ห้ามมีการทำเกษตรกรรม พาณชิ ยกรรม และอุตสาหกรรม รวมทั้งหา้ มมกี ารถือครองกรร มสิทธ์ิ
ท่ดี นิ โดยเดด็ ขาด หา้ มมกี ารปรบั พืน้ ทส่ี ภาพภมู ิประเทศหรอื เปล่ียนแปลงภูมิประเทศ

2) เขตอนรุ ักษ์ศิลปกรรม เป็นพืน้ ทีโ่ ดยรอบเขตโบราณสถานเพ่ือเป็นแนวกันชนให้เขตโบราณสถาน
มกี ารควบคุมการใช้ท่ีดนิ โดยสามารถปรบั พ้ืนที่สภาพภูมิประเทศไดแ้ ต่ห้า มเปล่ียนแปลงภูมิ
ประเทศ สามารถปลูกสร้างสิง่ กอ่ สรา้ งชว่ั คราวหรอื อาคารขนาดเล็ก พ้นื ท่ไี มเ่ กนิ 46 ตารางเมตร
สูงถงึ ยอดหลงั คาไมเ่ กิน 12 เมตร ทำการเกษตรกรรมและถอื ครองกรรมสิทธ์ิทดี่ นิ ได้ แตย่ ังคงห้าม
การใช้ประโยชนด์ า้ นพาณิชยกรรมและอุตสาหกรรม

3) เขตทอ่ี ยู่อาศัย เปน็ พนื้ ที่ชมุ ชนทอ่ี ยู่ใกล้เขตโบราณสถานหรืออยใู่ นหรือรอบเขตอนรุ กั ษ์ศิลปกรรม
มีทง้ั ส้ิน 4 หมบู่ ้าน แบง่ เป็น 3 กลมุ่ ไดแ้ ก่ ชมุ ชนบ้านบึงนาจาน-บ้านหลกั เมือง ชุมชนบา้ นศรีเทพ
น้อย และชมุ ชนบา้ นสระปรือ สามารถดำเนนิ การใด ๆ ในพน้ื ที่ไดย้ กเวน้ การใชป้ ร ะโยชน์ด้าน
พาณิชยกรรมและอตุ สาหกรรม และการก่อสรา้ งอาคารขนาดใหญ่ที่มพี ื้นท่เี กินกวา่ 400 ตาราง
เมตร และสงู เกนิ กวา่ 15 เมตร

ท้งั น้ี อุทยานประวัติศาสตร์ศรเี ทพ สำนักศิลปากรท่ี 4 ลพบรุ ี กรมศลิ ปากร เป็นหน่วยงานหลักในการ
ดำเนนิ มาตราการด้านการอนุรักษ์ตามแผนแม่บทฯ ซงึ่ ได้กำหนดมาตรการดา้ นต่าง ๆ ไว้ ดังน้ี

4.a.3.1 แผนงานดา้ นโบราณคดี
1) รวบรวมและจดั ทำฐานขอ้ มลู การดำเนนิ งานดา้ นโบราณคดที ผ่ี า่ นมาตัง้ แต่อดีตจนถึงปจั จบุ ัน
2) การขุดคน้ ทางโบราณคดใี นพ้ืนที่ที่ยังไม่ได้มีการศึกษา
3) การศกึ ษาวิจยั ข้อมลู ประวตั ศิ าสตร์โบราณคดีในพ้ืนท่ี

4.a.3.2 แผนงานดา้ นการอนรุ ักษ์
1) ขยายเขตอุทยานประวตั ิศาสตร์ศรีเทพให้เหมาะต่อการปกป้องและใชป้ ระโยชน์โบราณสถาน อีกทัง้

เพอื่ สรา้ งความเข้าใจกบั ชุมชนในพ้นื ทีแ่ ละสอดคลอ้ งกบั การสถานการณท์ ี่เปลย่ี นแปลงในปจั จบุ นั
2) สำรวจ และประเมินค่าทดแทนการเวนคืนทด่ี นิ บริเวณโบราณสถานเขาคลังนอก และโบราณสถาน

เขาคลังสระแกว้

315

3) ประเมนิ คุณคา่ โบราณสถานแต่ละแห่งเพื่อกำหนดแนวทางในการอนุรักษแ์ ละพฒั นาต่อไป
4) บูรณะเสริมความมั่นเจดีย์ประธานโบราณสถานเขาคลังนอก ในส่วนฐานชั้นที่ 1 และ 2 ให้มี
องคป์ ระกอบทางสถาปัตยกรรมครบถ้วนตามรูปแบบด้ังเดิมที่ได้มีการศึกษาไวจ้ ากหลักฐานทางโบราณคดีและ
ศิลปกรรม
5) บรู ณะขุดแตง่ โบราณสถานบริเวณเขาคลังนอก จำนวน 14 แห่ง
6) บรู ณะเสริมความมัน่ คงโบราณสถานในเขตเมืองนอก จำนวน 14 แห่ง

4.a.3.3 การดแู ลรกั ษาประจำวนั
อทุ ยานประวัตศิ าสตรม์ ภี ารกจิ ในการดูแลรักษาโบราณสถานและพ้นื ทใ่ี นเขตโบราณสถาน รวม 2,907

ไร่ โดยแบ่งเปน็ พื้นทตี่ า่ ง ๆ ดงั น้ี
- โบราณสถานท่ไี ดร้ บั การบรู ณะแล้ว 45 แห่ง
- พน้ื ท่เี มอื งใน เน้ือท่ปี ระมาณ 1,300 ไร่
- พืน้ ท่ีเมืองนอก เนอื้ ทปี่ ระมาณ 1,589 ไร่
- พื้นทีโ่ บราณสถานปรางคฤ์ าษี เนอ้ื ท่ปี ระมาณ 4 ไร่
- พืน้ ที่โบราณสถานเขาคลังนอก เนอ้ื ทป่ี ระมาณ 14 ไร่
มีการดำเนินการดแู ลรักษาประจำวัน ดังนี้
1) พื้นทท่ี ม่ี ีการดูแลรกั ษาอย่างเขม้ งวด เนอ้ื ท่ี 990 ไร่ มีการบำรุงรกั ษาทำความสะอาด เกบ็ ขยะ ถาก
ถางวัชพืช และตัดแต่งกงิ่ ไมต้ ลอดท้ังปี
2) พื้นทท่ี ท่ี ำความสะอาดระดับปานกลาง เน้ือท่ี 98 ไร่ มีการทำบำรงุ รักษาความสะอา ดโดยเฉลี่ย
เดือนละคร้งั
3) พ้ืนทปี่ กปอ้ งคุ้มครอง มกี ารดูแลตรวจตราแตป่ ล่อยพนื้ ท่ใี ห้เป็นไปตามธรรมชาติ เน้ือที่ 1,819 ไร่

4.b ปจั จัยท่มี ีผลกระทบตอ่ คณุ ค่าอันโดดเด่นเป็นสำคญั (FACTORS AFFECTING THE PROPERTY)
4.b.1 แรงกดดนั จากโครงการพฒั นาตา่ ง ๆ
4.b.1.1 การขุดเจาะนำ้ มนั

ใน พ.ศ. 2560 บรษิ ัท อโี ค่ โอเรียนท์ รีซอสเซส (ประเทศไทย) จำกัด และ อโี ค่ โอเรียนท์ เอน็ เนอย่ี
(ไทยแลนด)์ ลิมเิ ตด็ ได้รับสัปทานปโิ ตรเลยี มเลขที่ 3/2546/ 60 ในแปลงสำรวจบนบกหมายเลข L44/43 จาก
กรมเชอ้ื เพลงิ ธรรมให้เขา้ ดำเนนิ การสำรวจปโิ ตรเลียมในพนื้ ที่ท่ีได้รับสัมปทานโดย มแี ผนที่จะดำเนิน การผลิต

316

ปิโตรเลยี มเพ่ิมเติมจำนวน 1 แห่ง ได้แก่ ฐานหลุมผลิต STN-2 ซ่ึงตั้งอย่ใู นพนื้ ทผ่ี ลิตศรเี ทพเหนอื ทัง้ น้ี พื้นทท่ี าง
ตอนใตข้ องจังหวัดเพชรบรู ณ์ คือ อำเภอศรเี ทพ อำเภอวิเชยี รบุรี และอำเภอหล่มสัก เป็นพื้นที่ท่ีมีแหล่ง
นำ้ มนั ดิบจากการสำรวจโครงสรา้ งทางธรณีวิทยาทำให้มีการใหส้ ัมปทานขุดเจาะนำ้ มันมาตั้งแต่ พ.ศ. 2538
อย่างไรกต็ าม โครงการดงั กล่าว ไดถ้ ูกระงับการดำเนินงานไปใน พ.ศ. 2562 หลังจากทม่ี กี ารน ำเสน อเมือง
โบราณศรเี ทพเข้าสูบ่ ัญชีรายช่ือชัว่ คราวของคณะกรรมการมรดกโลก

รปู ท่ี 4-23 ฐานหลุมผลิต STN-2
ทีม่ า: พชรพร พนมวัน ณ อยธุ ยา (2560) https://thaipublica.org/2019/02/econoarchaeology9/

ท้ังนี้ บริเวณที่ต้งั ของฐานหลุมผลติ STN-2 น้ัน จะตัง้ อยู่ในบรเิ วณท่ีมีความเชอื่ มโยงทางสายตาระหว่าง
โบราณสถานเขาคลังนอกและถ้ำถมอรัตน์ซึ่งเปรียบดังภูเขาศกั ดส์ิ ิทธ์ขิ องเมืองศรีเทพ การมีสิ่งก่อสร้า งใน
บรเิ วณแนวเชื่อมตอ่ ทางสายตาจะทำใหค้ ุณคา่ ความสำคญั ของเมืองศรเี ทพถกู ทำลายลงโดยเฉพาะในปร ะเด็น
ความเปน็ ของแทด้ ง้ั เดิม (Authenticity) และความครบถ้วน (Integrity) อกี ท้ังการดำเนินการก่อสรา้ งและขุด
เจาะยงั อาจจะทำลายหลักฐานทางโบราณคดที ี่อยใู่ ต้ดนิ ในบรเิ วณดงั กล่าว กรณีการทำเหมอื งหรอื ขดุ เจาะนำ้ มัน
แม้จะมีเหตผุ ลสำคัญทางเศรษฐกจิ แต่เป็นกิจกรรมท่ไี ม่เปน็ ท่ยี อมรับในการคงสถานะมรดกโลกเห็นได้จา กการ
ถอดแหลง่ มรดกในประเทศโอมานออกจากบัญชรี ายช่ือมรดกโลกเนอ่ื งจากการให้การขุดเจาะน้ำ มันใน พ้ืนท่ี
มรดกโลก ดังน้ัน การดำเนนิ การขดุ เจาะในพ้ืนที่เมอื งโบราณศรีเทพที่นำเสนอเขา้ สู่บญั ชรี า ยชื่อมรดกโลก

317

รวมทงั้ ในพนื้ ท่กี ันชนจำเปน็ ตอ้ งมีการพิจารณาอยา่ งรอบคอบถึงผลกระทบต่อคุณคา่ ของแหลง่ มรดกวฒั น ธรรม
แห่งนี้

4.b.1.2 การก่อสร้างรถไฟความเร็วสูง
ประเทศไทยได้ดำเนินการวางแผนการกอ่ สรา้ งโครงการก่อสร้างรถไฟความเร็วสูงทว่ั ประเทศไทยโดย

ขณะน้ีอยู่ระหวา่ งการศึกษาผลกระทบส่ิงแวดล้อม โดยเสน้ ทางทางรถไฟความเรว็ สูงผา่ นและมีก่อสร้างสถานีจะ
ได้ผลกระทบทัง้ ในแง่ดีและแง่ร้าย อยา่ งไรกต็ าม จงั หวัดเพชรบูรณไ์ มอ่ ย่ใู นเส้นทางผ่านของโครงการนที้ ำให้ไม่มี
แรงกดดันโดยตรงจากการดำเนินโครงการ

4.b.1.3 โครงการพฒั นาพ้นื ท่ีลมุ่ นำ้ ปา่ สัก
ระบบการจัดการน้ำของเมืองโบราณศรีเทพมกี ารเชื่อมต่อโดยตรงกบั แมน่ ้ำป่าสกั และสาขา คือลำน้ำ

เหียง โครงการพฒั นาพืน้ ทลี่ ุ่มน้ำปา่ สักโดยกรมชลประทาน ระหวา่ ง พ.ศ.2537-2548 มกี ารสรา้ งเขอ่ื นเก็บกัก
นำ้ และโครงการสูบนำ้ ตามแนวแมน่ ้ำทำใหร้ ะบบนิเวศน์และการหมุนเวียนน้ำในแมน่ ำ้ ป่าสกั เปล่ียนแปลง บาง
พนื้ ทปี่ ริมาณนำ้ อาจจะน้อยลงในขณะทีบ่ างพืน้ ท่ีอาจกลายเป็นพนื้ ท่ีรับน้ำหลากไมส่ ามารถระบายนำ้ ออกได้ ใน
กรณีของเมืองโบราณศรเี ทพเปน็ พ้นื ที่ที่มคี วามเส่ยี งจากน้ำหลากในขณะเดียวกันก็มอี าจเกดิ ภาวะแลง้ ได้ซึ่งจ ะมี
ผลต่อระดบั น้ำใตด้ ินที่มีผลกบั การยบุ ตัวของดนิ ทร่ี องรับโครงสร้างโบราณสถาน

4.b.2 แรงกดดนั จากสภาพแวดลอ้ ม
4.b.2.1 มลพษิ ทางส่งิ แวดล้อม ดนิ น้ำ อากาศ พืชพรรณตามธรรมชาติ

ปัจจุบนั ในอำเภอศรเี ทพมโี รงงานน้ำตาลไทยรุ่งเรืองซ่ึงทำธุรกิจเกี่ยวกับอุตสาหกรรมอ้อยและน้ำตาล
ซึ่งมกี ารขยายตวั อยเู่ ป็นระยะ กลมุ่ โรงงานนำ้ ตาลตัง้ อยู่ระหว่างอทุ ยานประวตั ิศาสตรศ์ รีเทพกับแมน่ ำ้ ปา่ สักทาง
ตะวันตกซง่ึ เป็นพื้นท่ีเชื่อมต่อกับเขาถมอรัตน์ อยา่ งไรก็ตาม สถาปัตยกรรมของโรงงานมีลักษณะขยายตัวใน
แนวราบไมอ่ ยใู่ นระยะท่ีมองเห็น แตก่ ารดำเนินอตุ สาหกรรมก่อใหเ้ กิดปัญหาเร่ืองของเสียจากโรงงาน น้ำเสีย
และมลภาวะทางกลน่ิ นอกจากนัน้ จากการท่โี รงงานตงั้ อยใู่ นบรเิ วณน้ที ำให้มกี ารปลูกอ้อยเพ่ือขายโรงงานเป็น
บริเวณกวา้ งโดยเฉพาะบรเิ วณเชิงเขาถมอรตั น์ มีกรณศี กึ ษาในแหล่งมรดกโลกพยู ประเทศเมียนมาร์ มกี ารหา้ ม
ปลูกอ้อยในพื้นที่มรดกโลกและพ้นื ทีก่ ันชนเนื่องจากอา้ งวา่ ทำใหเ้ กิดความเสียหายต่อแหลง่ โบราณคดี อยา่ งไรก็
ตาม ปัจจุบนั ยังไมม่ ีหลักฐานหรือข้อพิสจู นถ์ ึงผลกระทบจากการปลูกอ้อยตอ่ แหล่งโบราณคดีในปร ะเทศไทย
หากแต่ควรมีการพิจารณาผลกระทบจากปลูกพชื เชิงเดี่ยวต่อพชื พรรณที่อยู่ในเขตปา่ สงวนเขาถมอรัตน์

318

นอกจากนนั้ ควรมกี ารควบคุมการขยายตวั ของโรงงานอุตสาหกรรมในพ้ืนท่กี ันชน รวมท้งั พิจารณาบังคับใช้
มาตรการบำบดั ของเสียจากโรงงานอยา่ งเคร่งครัด และมีการประเมินผลกระทบทางทศั นวสิ ัยอีกคร้งั

4.b.3 ภยั ธรรมชาติ และการเตรยี มความพร้อมรองรับภยั พิบตั ิ
4.b.3.1 น้ำท่วม

พืน้ ทต่ี ามแนวแมน่ ้ำปา่ สกั ในเขตตอนล่างของจังหวัดเพชรบรู ณ์ซ่ึงเปน็ ท่ีต้ังของเมืองโบราณศรีเทพเป็น
พนื้ ทีเ่ สย่ี งภัยต่ออทุ กภัยในระดับน้อยถึงปานกลางตามขอ้ มูลของศูนย์ป้องกันวิกฤติน้ำ กรมทรัพยากรน้ำ
เนื่องจากเมอื งโบราณศรีเทพต้ังอยู่ในเขตพื้นที่ลาดเชงิ เขาซึ่งเป็นพ้ืนที่ตอ่ เน่ืองระหวา่ งทร่ี าบภาคกลา งกับพ้ืนท่ี
ภูเขาทางภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงใต้ โดยพื้นท่เี สีย่ งภยั ส่วนใหญเ่ กดิ อุทกภัยประมาณ 1-4 คร้ังในรอบ
12 ปี ในขณะที่บางพ้ืนที่ซึง่ มีความเสีย่ งปานกลางเกิดอทุ กภยั ประมาณ 5-8 ครั้งในรอบ 12 ปี มลี กั ษณะเป็นน้ำ
หลากจากทางเหนือลงส่ทู รี่ าบภาคกลาง ไม่ใชน่ ำ้ ทว่ มทย่ี าวนานเหมอื นทร่ี าบภาคกลางตอนล่าง ชว่ งเวลาท่ีเกิด
นำ้ ท่วมหลากมกั จะเปน็ ราวเดือนสงิ หาคม – กันยายน น้ำจะไหลหลากมาอย่างรวดเรว็ ทำให้มีแรงปะทะสูง
สามารถพัดพาสิง่ ก่อสร้างท่ไี ม่ม่ันคงแข็งแรงใหเ้ สียหายหรือพังทลายได้ จึงควรมีการเตรยี มพร้อมโดยทำจัดทำ
ฐานขอ้ มูลโบราณสถานและแหล่งโบราณคดีเพ่ือช่วยในการบูรณะซ่อมแซมในภายหลงั มีการเฝ้าระวังและ
ติดตามการไหลหลากของน้ำโดยบูรณาการกับพื้นท่ีต้นน้ำ รวมทั้งมีการซักซ้อมในกรณีฉุกเฉนิ รวมถงึ
เตรียมพรอ้ มเปน็ ประจำทกุ ปี

4.b.3.2 นำ้ แล้ง
จากข้อมูลของศนู ย์ป้องกันวิกฤตนิ ำ้ กรมทรพั ยากรนำ้ พื้นทีจ่ ังหวดั เพชรบรู ณ์โดยตอนใตบ้ ริเวณอำเภอ

ศรีเทพและวิเชียรบรุ ีบางส่วนเปน็ พ้ืนท่ีเสี่ยงต่อปัญหาภยั แล้งในระดับปานกลาง (3-4 คร้งั ในรอบ 5 ปี) ถึง
ระดับสงู (5 คร้ังในรอบ 5 ปี) แสดงวา่ พบพ้ืนทีด่ ังกล่าวประสบปัญหาภยั แล้งแทบทกุ ปี ควรมีการศกึ ษาแหล่ง
น้ำใตด้ นิ เพอ่ื ตดิ ตามผลกระทบจากการลดลงหรือเพิ่มขึ้นของแหล่งนำ้ ใต้ดนิ ต่อการรับนำ้ หนกั ของดินที่ร องรับ
โบราณสถานหรือแหลง่ โบราณคดี เพอ่ื ปอ้ งกนั ปัญหาการทรดุ เอียง หรือ ความชนื้ ของโบราณสถาน อย่างไรก็
ตาม ในกรณีของพน้ื ทีเ่ มืองโบราณศรีเทพยังไม่เคยมีการศกึ ษาปัญหาของโบราณสถานจากผลกระทบของภัย
แล้ง

319

4.b.3.3 แผน่ ดนิ ไหว
จงั หวัดเพชรบูรณ์ทางตอนเหนอื ซึง่ เปน็ เทอื กเขาคอ้ เป็นบริเวณท่ีพบรอยเลื่อนทย่ี ังคงมีพลังอยู่ คือ รอย

เลอื่ นเพชรบูรณ์ จากการศกึ ษาของกรมทรพั ยากรธรณีบรเิ วณโดยรอบรอยเลื่อนดังกล่าวถือเป็นพ้ืน ที่เสี่ยงภัย
โดยระดับความรนุ แรงอยู่ในระดบั แรง คอื ส่งิ ปลูกสร้างทไี่ มแ่ ขง็ แรงอาจพังทลาย ของหนกั เคลื่อนท่ีได้ จนถึง
ระดบั แรงมาก คอื ผนงั แยกร้าว ฝา้ เพดานรว่ ง อยา่ งไรก็ตาม ณ ปจั จุบัน บริเวณตอนล่างของจงั หวัดใน พ้ืนที
ของเมืองโบราณศรเี ทพยังเป็นพน้ื ที่ท่ีได้รบั ผลกระทบคอ่ นข้างน้อย คอื อาจจะรับรู้การเกดิ แผน่ ดิน ไหวได้แต่
ความรนุ แรงไม่เพยี งพอท่ีจะก่อให้เกิดความเสียหาย อย่างไรก็ตาม เน่ืองจากโบราณสถานในแหลง่ โบราณคดีจะ
มีความเปราะบางจากการเส่อื มสภาพตามอายุ หากไมม่ กี ารเสรมิ ความมนั่ คงก็อาจจะมีความเสียหายได้ อีกทั้ง
รอยเล่อื นอาจมีการขยบั ตวั หรอื มีขนาดใหญ่ซ่งึ ผลกระทบที่จะเกดิ ข้นึ ก็อาจจะรุนแรงมากกว่าทีป่ ระเมินไว้ ดงั น้ัน
ควรมกี ารเฝ้าระวงั การเปล่ยี นแปลงของรอยเล่ือน และมีการเตรียมพรอ้ มรับมือโดยการบนั ทึกรูปแบบทาง
สถาปตั ยกรรมของโบราณสถานและจัดทำฐานข้อมูลไว้ใช้เปรยี บเทียบกรณีท่ีเกิดแผน่ ดนิ ไหวเพื่อวิเครา ะห์
สาเหตุของความเสียหายและแนวทางการบรู ณะ

4.b.3.4 ไฟปา่
ตามขอ้ มูลของส่วนควบคุมไฟป่า สำนักปอ้ งกัน ปราบปรามและควบคุมไฟปา่ กรมอทุ ยานแห่งชาติ

สัตว์ป่า และพันธุ์พชื ความเสี่ยงจากไฟป่าเมือ่ พจิ ารณาจากชนดิ ของปา่ ไมใ้ นจังหวัดเพชรบรู ณม์ ีความเสี่ยงมาก
ทางตอนเหนอื ซ่ึงเปน็ พ้ืนทปี่ ่าของเทือกเขาค้อ ในขณะทีบ่ ริเวณเมืองโบราณศรเี ทพตงั้ อยู่ในพื้นท่ีค่อน ข้างราบ
ทางใต้ของจังหวดั ซง่ึ ผลกระทบที่อาจจะเกิดน่าจะเป็นผลจากควันไฟ และละอองขี้เถา้ ซ่งึ อาจกอ่ ความเสียหาย
และรอยคราบทผี่ ิววัสดุของโบราณสถาน จำเปน็ ต้องใช้งบประมาณ และเวลาในการฟื้นฟูกลบั คนื สภาพ ท้ังน้ี
ยังไมเ่ คยมีการรายงานผลกระทบจากไฟปา่ ตอ่ เมืองโบราณศรีเทพ แต่แนวโนม้การเกิดไฟป่าไมไ่ ด้ลดลงจึง ควรมี
การเตรยี มความพร้อมในกรณที อ่ี าจเกดิ ข้ึนได้

4.b.4 การท่องเทีย่ วเยยี่ มเยือน
จากขอ้ มูลของสำนกั งานท่องเท่ียวและกฬี าจังหวัดเพชรบรู ณ์ ณ เดือน กุมภาพันธ์ 2562 จำนวน

นักท่องเที่ยวที่มายังพ้ืนทีจ่ ังหวัดเพชรบรู ณใ์ น พ.ศ. 2561 มีจำนวน 2,335,204 คน เพมิ่ ข้ึนประมาณร้อยละ
2.63 จาก พ.ศ. 2560 ซึ่งมีนักท่องเท่ียวจำนวน 2,275,426 คน ในขณะที่นักท่องเที่ยวต่างชาตมิ ีจำนวน
25,999 คน เพิม่ ขึ้นร้อยละ 1.69 จาก 25,567 คน ในพ.ศ. 2560 เป็นทนี่ ่าสงั เกตว่า นักทอ่ งเทีย่ วตา่ งชาติส่วน
ใหญ่จะเป็นนักท่องเที่ยวจากยุโรปโดยเฉพาะประเทศอังกฤษ จากสถิติดังกล่าวจะเห็นว่าการแนวโน้ม

320

นกั ท่องเทย่ี วในจงั หวัดมีปรมิ าณเพ่ิมขึ้นเพียงเล็กน้อย อยา่ งไรก็ตาม เนื่องจากแหลง่ ท่องเที่ยวท่ีสำคัญของ
จงั หวัดคอื อทุ ยานแหง่ ชาติเขาคอ้ ซ่ึงเป็นทร่ี ้จู กั และมีชอื่ เสยี ง ดังนัน้ ในปัจจบุ ันตวั เลขดังล่าวอาจไมไ่ ด้สะท้อนถึง
ปริมาณนักทอ่ งเท่ียวที่เขา้ มาเยยี่ มเยือนเมืองโบราณศรีเทพซึ่งต้ังอยู่ในเส้นทางผา่ น ของนักท่องเท่ียวที่จ ะ
เดนิ ทางไปอทุ ยานแหง่ ชาตเิ ขาค้อ

ทง้ั น้ี จังหวัดเพชรบูรณ์มีนโยบายทจี่ ะสง่ เสริมการท่องเที่ยวเมืองโบราณศรีเทพโดยการ สร้า งควา ม
เช่ือมโยงกับมรดกโลกอีก 3 แหง่ คอื นครประวัตศิ าสตรพ์ ระนครศรีอยธุ ยา เมืองประวัติศาสตร์สุโขทัย และ
เมืองเกย่ี วเนอื่ ง และหลวงพระบาง ในประเทศ สปป.ลาว จึงมคี วามเปน็ ไปได้ว่านักท่องเทีย่ วส่วนหนึง่ ท่ีมาเย่ียม
เยอื นจังหวดั เพชรบรู ณ์อาจจะแวะชมเมืองโบราณศรีเทพหากเมืองโบราณศรีเทพได้รับการบร รจุไว้ในบัญชี
รายชอ่ื มรดกโลกแล้ว ควรมีการเตรยี มความพร้อมในรองรบั ปริมาณนักท่องเท่ียวที่น่าจะเพ่ิมอย่างมาก

4.b.5 ประชากรทอ่ี าศยั ในพนื้ ทม่ี รดกโลก และพ้ืนท่ีกันชน

เลขที่ ชอื่ หมบู่ า้ น องคก์ ารบรหิ ารส่วน จำนวน จำนวนประชากร พนื้ ท่นี ำเสนอมรดกโลก/
พื้นท่กี ันชน
ตำบล ครัวเรอื น 908 พืน้ ท่กี ันชน
804 พน้ื ทก่ี นั ชน
1 บ้านศรเี ทพนอ้ ย ศรีเทพ 316 1,155 พ้ืนท่ีกนั ชน
406 พืน้ ทกี่ นั ชน
2 บา้ นบงึ นาจาน ศรีเทพ 270 6,608 พน้ื ทก่ี นั ชน

3 บ้านหลกั เมือง ศรีเทพ 376

4 บา้ นสระปรอื ศรีเทพ 106

5 บา้ นโคกสะอาด เทศบาลตำบลโคกสะอาด 2,113

321

5. การปกปอ้ งคมุ้ ครองและการบริหารจัดการแหล่ง
(PROTECTION AND MANAGEMENT OF THE PROPERTY)

เมอื งโบราณศรีเทพ ที่จะไดน้ ำเสนอขึ้นทะเบียนมรดกโลกประกอบด้วย แหล่งสำคัญ 3 แหล่ง ได้แก่
เมอื งศรเี ทพ (เมอื งใน – เมืองนอก) โบราณสถานเขาคลงั นอก และโบราณสถานถ้ำเขาถมอรัตน์รวมทั้งตัวเขา
ถมอรตั น์ นอกจากนีย้ งั พบแหล่งดบราณคดีโดยรอบและระหว่างเมอื งศรเี ทพ เขาคลงั นอก และเขาถมอรัตน์
ทีค่ วรจะพจิ ารณาถึงคุณคา่ และความสำคัญต่อไป โดยมกี ฎหมายทเี่ กี่ยวข้องกบั การปกป้องคุ้มครองและการ
บรหิ ารจัดการเมืองโบราณศรีเทพ ดังน้ี

5.a เจ้าของผู้ครอบครอง (OWNERSHIP)
เมืองโบราณศรเี ทพ และโบราณสถานถำ้ เขาถมอรัตน์ ประกาศเป็นโบราณสถานตามพระราชบัญญัติ

โบราณสถาน โบราณวัตถุ และพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พ.ศ. 2504 แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติ
โบราณสถาน โบราณวตั ถุ ศิลปวัตถุ และพิพิธภณั ฑสถานแหง่ ชาติ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2535 หน่วยงานภาครัฐใน
ระดบั ชาติและทอ้ งถิ่น กำกบั ดแู ล ดังน้ี

- กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม ดแู ล เมอื งศรเี ทพ (เมืองใน เมืองนอก) โบราณสถานเขาคลังนอก
โบราณสถานถ้ำเขาถมอรตั น์และแหล่งโบราณคดโี ดยรอบ

- กรมธนารักษ์ กระทรวงการคลงั เป็นเจ้าของกรรมสิทธิท์ ีร่ าชพัสดใุ นพ้ืนที่
- พน้ื ท่ีเขาถมอรตั นแ์ ละบริเวณโดยรอบ ในเขตตำบลโคกสะอาด อำเภอศรเี ทพ เปน็ พ้ืนที่ป่าสงวน
แห่งชาติ (กฎกระทรวงฉบับท่ี 894 พ.ศ. 2523 ออกตามความใน พรบ.ปา่ สงวนแหง่ ชาติ พ.ศ. 2507)
- กรมปา่ ไม้ กระทรวงทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสิ่งแวดลอ้ ม พ้นื ทีโ่ บราณสถานถำ้ เขาถมอรัตน์
- สำนักงานปฏิรูปเพือ่ เกษตรกรรม กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ พนื้ ท่โี ดยรอบโบราณสถาน ถ้ำเขา
ถมอรตั น์
- ประชาชนในพนื้ ท่ี ทีถ่ อื ครองกรรมสทิ ธ์ิที่ดิน บริเวณนอกเขตอนุรกั ษ์หลัก

5.a.1 หนว่ ยงานทร่ี บั ผดิ ชอบ
องค์กรท่ีเก่ยี วข้องในการบริหารจัดการพื้นท่ีเมืองโบราณศรีเทพ และพน้ื ที่เกย่ี วข้องปร ะกอบด้วย

หนว่ ยงานในระดับนโยบาย หน่วยงานปฏบิ ตั งิ านและหนว่ ยงานสนับสนุน ดังต่อไปน้ี

322

1. ภาครัฐท้งั ในส่วนกลาง ส่วนภูมภิ าค และส่วนท้องถน่ิ เป็นหน่วยงานที่กำหนดนโยบาย จดั ทำแผน
และปฏิบัตงิ านตามแผนในด้านตา่ ง ๆ อนั ได้แก่

- กระทรวงวฒั นธรรม โดยกรมศลิ ปากร และสำนักงานอุทยานประวัตศิ าสตร์ศรเี ทพ
- กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ไดแ้ ก่ สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติ
และส่ิงแวดล้อม กรมปา่ ไม้ เปน็ หนว่ ยงานทร่ี ับผิดชอบในพืน้ ทเ่ี ขาถมอรัตนแ์ ละพื้นที่เกษตรกรรมโดยรอบ
- กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ไดแ้ ก่ สำนักงานปฏิรูปทดี่ นิ เพอื่ เกษตรกรรม
- กระทรวงมหาดไทย ได้แก่ จังหวดั เพชรบูรณ์ องค์กรปกครองส่วนท้องถิน่ อำเภอศรีเทพ จังหวัด
เพชรบูรณ์ เทศบาลตำบลโคกสะอาดตำบลโคกสะอาด อำเภอศรีเทพ จังหวัดเพชรบรู ณ์
2. องค์กรภาคประชาสงั คม เป็นองคก์ รทีม่ ีสว่ นในการส่งเสริม สนบั สนนุ การเผยแพรค่ วามรู้ และการ
สง่ เสรมิ สำนึกในการอนุรกั ษ์ เช่น ICOMOS Thailand เปน็ ตน้
3. เครอื ข่ายภาคประชาชน ท่ีตอ้ งจัดตั้งขึ้นโดยการรวบรวมกลมุ่ ประชาชน ภาคเอกชน ชุมชน ทมี่ พี ลัง
ในการขบั เคลอ่ื นกระบวนการอนรุ ักษแ์ ละพฒั นา

1. กฎหมายทใ่ี ช้ในการบรหิ ารจัดการพื้นที่ทจ่ี ะนำเสนอขึน้ ทะเบยี นเปน็ มรดกโลก Nominated Property
Area
1.1 พระราชบัญญัตโิ บราณสถาน โบราณวัตถุ ศลิ ปวัตถุ และพพิ ธิ ภณั ฑสถานแห่งชาติ พ.ศ. 2504
แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบญั ญตั ิโบราณสถาน โบราณวัตถุ ศิลปวัตถุ และพิพิธภัณฑสถาน
แห่งชาติ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2535 กฎหมายฉบับนี้บญั ญัติขนึ้ เพือ่ ปกป้องคมุ้ ครองโบราณสถานและเขต
ของโบราณสถาน ในมาตรา 7 กำหนดให้อธิบดีกรมศิลปากร มีอำนาจกำหนดเขตที่ดินตามท่ี
เหน็ สมควรเปน็ เขตของโบราณสถานโดยให้ถอื ว่าเปน็ เขตของโบราณสถาน และมขี ้อกำหนดเรื่อง การ
ควบคุมการก่อสรา้ งอาคารตามกฎหมายควบคุมการก่อสร้างอาคารในเขตโบราณสถานที่กรมศิลปากร
ประกาศขน้ึ ทะเบยี น (มาตรา 7 ทวิ) ตลอดจนการห้ามซ่อมแซม แก้ไข เปลีย่ นแปลง รื้อถอน ต่อเติม
ทำลาย เคล่อื นยา้ ยโบราณสถานหรือสว่ นต่าง ๆ ของโบราณสถาน หรอื ขุดค้นสง่ิ ใด ๆ ภายในบริเวณ
โบราณสถาน (มาตรา 10) เวน้ แตจ่ ะกระทำตามคำส่งั หรือได้รบั อนุญาตเปน็ หนงั สือจากอธิบดีกร ม
ศลิ ปากร โดย “อาคารตามกฎหมายวา่ ด้วยการควบคมุ การก่อสร้างอาคาร” คือคำวา่ “อาคาร” ที่
บญั ญัตใิ นมาตรา 4 ของพระราชบัญญัติควบคมุ อาคาร พ.ศ. 2522 ที่กำหนดให้ “อาคาร” หมายความ
ว่า ตกึ บา้ น เรือน โรง รา้ น แพ คลังสินคา้ สำนกั งาน และสง่ิ ทส่ี ร้างข้ึนอยา่ งอ่ืน ซ่งึ บุคคลอาจเข้าอยู่
หรือเข้าใช้สอยได้

323

โดยหากมีผู้ใดฝ่าฝืนมาตรา 7 ทวิและมาตรา 10 แห่งพระราชบัญญัติโบราณสถานฯ ส่งผลให้
โบราณสถานเสียหายถูกทำลาย เสื่อมคา่ หรอื ไร้ประโยชนจ์ ะตอ้ งระวางโทษตามมาตรา 32
1.2 พระราชบญั ญัตปิ ่าสงวนแหง่ ชาติ พ.ศ. 2507 กฎหมายฉบับนี้มวี ตั ถุประสงค์ ในการบัญญัติขึ้นมา
เพ่ือปกป้องค้มุ ครองปา่ สงวนแห่งชาติ ซง่ึ พน้ื ทขี่ องถ้ำเขาถมอรัตน์ ทจ่ี ะนำเสนอขึ้นทะเบียนเป็นมร ดก
โลก ตง้ั อยูใ่ นเขตป่าสงวนแหง่ ชาติบริเวณเขาถมอรัตน์ ทอ้ งทต่ี ำบลโคกสะอาด อำเภอศรีเทพ จังหวัด
เพชรบูรณ์ ตามประกาศราชกิจจานุเบกษาฉบบั พิเศษเลม่ ท่ี 103 ตอนท่ี 61 ลงวนั ท่ี 16 เมษายน 2529
และตามมาตรา 14 (2) ในเขตป่าสงวนแหง่ ชาติ ห้ามมิให้บุคคลใดยึดถือครอบครองทำประโยชน์หรือ
อยู่อาศัยในทีด่ ิน ก่อสรา้ ง แผ้วถาง เผาป่า ทำไม้ เก็บหาของปา่ หรือกระทำด้วยประการใด ๆ อนั เป็น
การเสอื่ มเสยี แก่สภาพปา่ สงวนแห่งชาติ

1.3 พระราชบญั ญัตกิ ารผงั เมอื ง พ.ศ. 2518 มาตรา 4 “การผงั เมอื ง” หมายความวา่ การวาง จดั ทำและ
ดำเนินการใหเ้ ปน็ ไปตามผงั เมืองรวมและผังเมืองเฉพาะในบริเวณเมืองและบริเวณที่เก่ียวข้องหรือ
ชนบท เพ่ือสร้างหรอื พฒั นาเมอื งหรือส่วนของเมืองข้นึ ใหม่หรือแทนเมืองหรอื สว่ นของเมืองที่ได้รับ
ความเสียหายเพื่อให้มีหรอื ทำให้ดยี งิ่ ขึ้น ซึง่ สุขลักษณะ ความสะดวกสบาย ความเปน็ ระเบียบ ความ
สวยงาม การใช้ประโยชน์ในทรัพย์สิน ความปลอดภยั ของประชาชน และสวัสดิภาพของสังคม เพื่อ
ส่งเสริมการเศรษฐกิจสังคม และสภาพแวดล้อม เพื่อดำรงรกั ษาหรือบูรณะสถานท่ีและวัตถุท่มี ี
ประโยชน์หรือคณุ ค่าในทางศิลปกรรม สถาปัตยกรรม ประวัติศาสตร์ หรือโบราณคดี หรือเพื่อ
บำรงุ รักษาทรพั ยากรธรรมชาติ ภูมปิ ระเทศทง่ี ดงาม หรอื มคี ณุ ค่าในทางธรรมชาติ

1.4 กฎกระทรวงให้ใช้บังคับผังเมืองรวมจังหวัดเพชรบูรณ์ พ.ศ. 2560 กฎกระทรวงฉบับนี้
กระทรวงมหาดไทย ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเลม่ ที่ 134 ตอนท่ี 8 ก ลงวนั ที่ 18 มกราคม 2560
ออกกฎกระทรวงไว้เพื่อให้ใชบ้ ังคับผังเมืองรวมในท้องที่จงั หวัดเพชรบูรณ์ โดยเฉพาะอยา่ งยิ่งใน เขต
อำเภอศรีเทพ ซงึ่ เปน็ ทีต่ ้ังของเมืองโบราณศรเี ทพ โดยกฎกระทรวงฉบับดังกลา่ ว

2. กฎหมายที่ใชใ้ นการบรหิ ารจดั การสว่ นของพืน้ ทีก่ ันชนท่ีอยู่ถัดออกไปจากพน้ื ทที่ ่ีจะนำเสนอขึน้ ทะเบียน
เป็นมรดกโลก Buffer Zone
2.1 พระราชบัญญตั ิการปฏิรูปที่ดินเพ่ือเกษตรกรรม พ.ศ. 2518 กฎหมายวา่ ดว้ ยการปฏิรูปทด่ี ินเพื่อการ
เกษตรกรรม เป็นการปรบั ปรงุ เกีย่ วกับสทิ ธแิ ละการถอื ครองในที่ดนิ เพ่ือการเกษตรกรรม รวมถงึ การจดั
ที่อยู่อาศัยในท่ีดนิ เพอ่ื เกษตรกรรมน้ัน โดยรฐั นำท่ีดินของรฐั ที่จัดซอื้ หรอื เวนคืนจากเจา้ ของท่ีดนิ เพ่ือ
จดั ให้แก่ เกษตรกร ผไู้ มม่ ีทด่ี นิ ของตนเอง ได้เชา่ ซ้อื เช่าหรือเข้าทำประโยชน์ โดยรัฐใหก้ ารช่วยเหลือ

324

ซง่ึ ผู้ครอบครองทด่ี นิ การปฏริ ูปทีด่ นิ เพือ่ เกษตรกรรมจะต้องใช้ท่ดี นิ เพอ่ื ประกอบอาชีพเกษตร กรร ม
เทา่ นนั้ หากเกษตรกรผใู้ ดไมท่ ำตามระเบยี บขอ้ บังคับของสำนักงานปฏิรปู ที่ดินเพื่อเกษตรกรรม ทาง
สำนักงานฯ โดยคณะกรรมการปฏิรปู ท่ีดนิ จังหวดั สามารถเพิกถอนสิทธใิ นการใชท้ ดี่ นิ ดงั กลา่ วได้
2.2 พระราชบัญญัตคิ วบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 พระราชบัญญัติดงั กลา่ ว มีวัตถปุ ระสงค์ เพื่อเพ่ิม
ประสทิ ธิภาพในการควบคุม เกี่ยวกบั ความม่ันคงแขง็ แรง ความปลอดภัย การป้องกันอคั คภี ัย การ
สาธารณสขุ การรกั ษาคณุ ภาพส่ิงแวดล้อม การผังเมือง การสถาปัตยกรรม และการอำนวยความ
สะดวกแกก่ ารจราจร โดยกฎหมายดังกลา่ วมีเนื้อหาสาระท่ีตอ้ งบังคับใช้ ให้สอดคล้องกบั กฎหมายว่า
ด้วยการผังเมือง ทั้งน้ีในมาตรา 13 ของพระราชบัญญัติ ควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 ให้อำนาจ
รฐั มนตรีวา่ การกระทรวงมหาดไทยและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีอำนาจประกาศกำหนด ห้าม
กอ่ สรา้ ง ดดั แปลงรือ้ ถอน เคลอ่ื นย้าย และใช้หรอื เปลยี่ นการใช้อาคารในบริเวณหนึง่ บรเิ วณใดได้
2.3 พระราชบญั ญตั ทิ ร่ี าชพสั ดุ พ.ศ.2562 และกฎกระทรวงการใช้ท่ีราชพัสดุ พ.ศ. 2563 ระบุว่าข้ันตอน
การขออนญุ าต และการพจิ ารณาในการร้ือถอนส่ิงปลกู สร้างในทรี่ าชพัสดุที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์
ศิลปะหรือสถาปตั ยกรรม เพ่ือปกป้องคุ้มครองป้องกนั การรอื้ ถอนอาคารสำคัญทางประวัตศิ าสตร์

5.b มาตรการการคุม้ ครอง (PROTECTIVE DESIGN)
1. อนสุ ัญญาวา่ ดว้ ยการคมุ้ ครองมรดกโลกทางวัฒนธรรมและธรรมชาติ ซึง่ รัฐบาลไทยไดล้ งนามรบั รองใน
อนุสัญญาว่าด้วยการคุม้ ครองมรดกโลกทางวัฒนธรรมและธรรมชาติ จึงมีภาระและหน้าท่ีตาม
กฎหมายเพื่อดำเนินการตามอนสุ ัญญาในการคุ้มครอง ป้องกนั อนุรักษ์ และนำเสนอมรดกทาง
วฒั นธรรมและธรรมชาตผิ ่านการกำหนดนโยบาย การจดั ตั้งองค์กรเพอ่ื การคุ้มครองอนุรกั ษร์ วมทั้งการ
กำหนดกระบวนการ การทำงานท่ีเหมาะสม การกำหนดมาตรการด้านต่าง ๆ เพอื่ ใหบ้ รรลุวัตถุประสงค์
ของแผน และการกำหนดมาตรการด้านกฎหมาย
2. พระราชบญั ญัติโบราณสถาน โบราณวตั ถุ ศลิ ปวัตถุ และพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พ.ศ. 2504 แก้ไข
เพม่ิ เตมิ ใน พ.ศ. 2535 พระราชบญั ญัติฉบับน้ีใชส้ ำหรับเขตพื้นทต่ี ามแผนแมบ่ ทการอนรุ ักษ์และพัฒนา
อทุ ยานประวตั ศิ าสตร์ศรีเทพ พ.ศ.2561-2565 ครอบคลุมโบราณสถาน แหลง่ โบราณคดี และพ้ืนท่ี
ชมุ ชนท่เี กีย่ วเนื่องรวมทงั้ เขาถมอรัตนท์ ี่เขตอนุรักษภ์ ูมทิ ัศน์วฒั นธรรมดว้ ย ปรากฎในเอกสาร 7.b.1
3. พระราชบญั ญัติปา่ สงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2507 สำหรบั การคุ้มครองพน้ื ที่เขาถมอรัตน์ โดยระบุถึง
ข้อจำกัด และข้อหา้ มในการครอบครอง การใช้ประโยชน์ทด่ี นิ การกอ่ สร้าง แผ้วถาง การทำไม้หรือหา
ของปา่ ทีจ่ ะมผี ลทำใหเ้ กิดการเส่ือมสภาพของป่าสงวนแห่งชาติ ปรากฎในเอกสาร 7.b.2

325

4. พระราชบญั ญัติการผังเมือง พ.ศ. 2518 โดยกำหนดเรอื่ ง “การผงั เมอื ง” ใหเ้ ปน็ ไปตามผงั เมืองรวม
และผังเมอื งเฉพาะในบรเิ วณเมืองและบรเิ วณที่เกยี่ วขอ้ งหรอื ชนบท การใชป้ ระโยชน์ในทรัพย์สิน เพื่อ
ส่งเสริมการเศรษฐกิจสังคม และสภาพแวดล้อม เพื่อดำรงรักษาหรือบูรณะสถานที่และวัตถุท่มี ี
ประโยชน์หรือคณุ ค่าในทางศิลปกรรม สถาปัตยกรรม ประวัติศาสตร์ หรือโบราณคดี หรือเพ่ือ
บำรุงรกั ษาทรพั ยากรธรรมชาติ ภูมปิ ระเทศทงี่ ดงาม หรือมคี ณุ ค่าในทางธรรมชาติ ปรากฎในเอกสาร
7.b.3

5. กฎกระทรวงเพี่อใช้บงั คับผังเมืองรวมจังหวัดเพชรบรู ณ์ พ.ศ. 2560 มผี ลบงั คบั ใช้กบั พืน้ ที่เขตอำ เภอ
ศรีเทพ โดยระบลุ ักษณะการใช้ประโยชน์ท่ดี ินบริเวณรอบอุทยานประวตั ิศาสตร์ศรีเทพในระยะ 2,000
เมตรและกำหนดความสูงอาคารเพ่ือการปกปอ้ งคุณคา่ ของเมืองโบราณศรเี ทพ ปรากฎในเอกสาร
7.b.4

6. พระราชบัญญัติการปฏริ ูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2518 ระบุถึงการจัดการพื้นที่เพื่อการ
เกษตรกรรมโดยรัฐ โดยให้สทิ ธิประชาชนในการครอบครองและการทำประโยชนเ์ พ่ือการปร ะกอบ
อาชีพเกษตรกรรมเทา่ น้ัน พน้ื ท่โี ดยรอบเขาถมอรัตน์เกอื บทั้งหมดจะอยใู่ นเขตการ ปฏิรูปที่ดิน เพ่ือ
เกษตรกรรม (สปก.) ทำใหพ้ ื้นทโี่ ดยรอบเขาถมอรัตน์มากกวา่ 1 กโิ ลเมตร ไดร้ บั การคุ้มคร องโดย
กฎหมายฉบับน้ี ซ่ึงปรากฎในเอกสาร 7.b.5

7. พระราชบัญญตั คิ วบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 องค์กรปกครองสว่ นท้องถิน่ โดยรอบเมืองโบราณศรีเทพ
สามารถพิจารณาออกข้อบญั ญัตทิ ้องถิ่นกำหนดบริเวณหา้ มก่อสรา้ งดัดแปลงหรือเปลีย่ นการใช้อา คาร
บางประเภทเพ่ือควบคมุ การพฒั นา และส่งเสริมการอนรุ ักษภ์ ายในพื้นทช่ี มุ ชนโดยรอบเมืองโบรา ณศรี
เทพได้ ปรากฎในเอกสาร 7.b.6

8. พระราชบัญญัตทิ ีร่ าชพสั ดุ พ.ศ.2562 และกฎกระทรวงการใช้ทีร่ าชพัสดุ พ.ศ. 2563 ซงึ่ พนื้ ท่ีในการ
จัดการบางส่วนทกี่ ำหนดตามแผนแม่บทการอนุรกั ษ์และพัฒนาอุทยานประวตั ิศาสตรศ์ รเี ทพ เปน็ ที่ราช
พัสดุ มีกรมธนารักษ์ กระทรวงการคลัง เป็นเจา้ ของกรรมสิทธิ์ ระบุวา่ ขั้นตอนการขออนญุ าต และการ
พิจารณาในการรื้อถอนสิ่งปลูกสร้างในที่ราชพัสดุที่มีคุณค่าทางปร ะวัติศา สตร์ ศิลปะหรือ
สถาปัตยกรรม เพ่อื ให้ดำเนนิ การให้ถูกต้องตามกฎหมาย และสามารถป้องกันการรือ้ ถอนอาคารสำคัญ
ทางประวัติศาสตรไ์ ด้ ปรากฎในเอกสาร 7.b.7

5.c กำหนดการใช้มาตรการการคุม้ ครอง (MEANS OF IMPLEMENT PROTECTION MEASURES)
การกำหนดใช้มาตรการในการปกป้องคุ้มครองเมืองโบราณศรีเทพ ดำเนินการโดยหน่วยงาน

ผู้รบั ผดิ ชอบ จาก 5.a และ 5.b ไดแ้ ก่

326

5.c.1 เมอื งศรีเทพ และ โบราณสถานเขาคลังนอก
เมอื งศรเี ทพ พืน้ ทอี่ ุทยานประวตั ิศาสตร์ศรีเทพ ซงึ่ รวมถงึ เมอื งใน – เมืองนอก ไดร้ บั การประกา ศ

ขนึ้ ทะเบียนโบราณสถานในราชกจิ จานุเบกษา เลม่ ที่ 80 ตอนท่ี 29 ลงวนั ท่ี 26 มีนาคม พ.ศ.2506 มีขนาด
พน้ื ที่ 2,887 ไร่ 2 งาน (474.011 เฮกเตอร์) และ โบราณสถานเขาคลังนอก มพี นื้ ท่ี 14 ไร่ 1 งาน (10.144
เฮกเตอร)์ ซ่ึงถอื เป็นพืน้ ท่นี ำเสนอหลัก (Nominated Property) โดยมกี ฎหมายที่ใช้ในการบริหารจัดการพ้ืนที่
ไดแ้ ก่ พระราชบัญญตั ิโบราณสถาน โบราณวัตถุ ศลิ ปวตั ถุ และพิพธิ ภัณฑสถานแห่งชาติ พ.ศ. 2504 แก้ไข
เพ่มิ เติมโดยพระราชบญั ญัติโบราณสถาน โบราณวตั ถุ ศิลปวัตถุ และพพิ ิธภัณฑสถานแห่งชาติ (ฉบับที่ 2)
พ.ศ. 2535 ซึง่ ไดก้ ำหนดหลกั เกณฑ์การปกปอ้ งคุ้มครองโบราณสถานทไี่ ด้ประกาศข้ึนทะเบียนตามมาตรา 7
ของพระราชบญั ญตั ิฯ ซ่งึ อธิบดีกรมศิลปากรมีอำนาจในการประกาศข้ึนทะเบียนโบราณสถานและกำหนดเขต
ทด่ี ินของโบราณสถาน

ใจความสำคัญของการปกปอ้ งคุ้มครองและการบริหารจดั การพน้ื ทโ่ี บราณสถานตามพระราชบัญญัติฯ
ยังไดก้ ำหนด มาตรา 7 ทวิ ห้ามมใิ ห้ผ้ใู ดปลูกสร้างอาคารตามกฎหมายว่าด้วยการควบคุมการก่อสร้างอาคาร
ภายในเขตโบราณสถาน เวน้ แตจ่ ะไดร้ ับอนุญาตเป็นหนังสือจากอธบิ ดีกรมศลิ ปากร ในกรณีทมี่ ี การก่อสร้าง
อาคารโดยมไิ ด้รับอนุญาตจากอธบิ ดีกรมศิลปากร อธิบดมี ีอำนาจใหร้ ะงบั การก่อสรา้ ง และร้ือถอนภายใน
กำหนดหกสิบวัน นอกจากนี้ ในมาตรา 10 ห้ามมใิ ห้ผู้ใดซอ่ มแซม แก้ไข เปลี่ยนแปลง ร้ือถอน ต่อเตมิ ทำลาย
เคลื่อนย้ายโบราณสถานหรือสว่ นตา่ ง ๆ ของโบราณสถาน หรือขุดค้นสงิ่ ใด ๆ หรือปลูกสรา้ งอา คาร ภายใน
บริเวณโบราณสถาน เวน้ แต่จะได้รับอนุญาตจากอธิบดกี รมศิลปากร

พระราชบญั ญัตฯิ ยังได้กำหนดโทษ ต่อผ้บู ุกรุกโบราณสถาน ทำให้เสียหาย ทำลาย ทำให้เสอื่ มคา่ ทำให้
ไร้ประโยชน์ ซงึ่ การกระทำผิดตอ่ โบราณสถาน ต้องระวางโทษจำคุก หรือ ปรบั ตามมาตรา 32 และตอ่ โบราณสถาน
ท่ีได้รบั การประกาศข้ึนทะเบียนโบราณสถานแล้ว ต้องระวางโทษจำคุก หรือ ปรับ ตามมาตรา 33 ด้วย

พน้ื ท่กี ันชน (Buffer Zone) ของอทุ ยานประวตั ศิ าสตร์ศรเี ทพและโบราณสถานเขาคลังนอกได้กำหนด
ตามขอบเขตภูมปิ ระเทศ โดยมีระยะจากพนื้ ทห่ี ลัก (Nominated Property) ไปตามลำนำ้ และแนวถนน ระยะ
ไม่เกนิ 2 กิโลเมตร ซ่ึงไดแ้ สดงไว้ใน รปู ที่ 2.1 ซง่ึ ในพื้นทีก่ ันชนน้ี มกี ฎกระทรวงให้ใชบ้ ังคับผังเมืองรวมจังหวัด
เพชรบรู ณ์ พ.ศ. 2560 ของกระทรวงมหาดไทยใชใ้ นการบรหิ ารจัดการพ้นื ที่ ใจความสำคญั ของกฎกระทรวง
ดังกล่าว เพื่อบงั คบั ใชต้ ่อผงั เมืองรวมในท้องท่ีจังหวดั เพชรบรู ณ์ ในส่วนของเขตอำเภอศรีเทพ และเมืองโบราณ
ศรเี ทพ ได้ระบไุ ว้ในขอ้ 7 ทีด่ นิ ประเภทชนบทและเกษตรกรรม ให้ใชป้ ระโยชน์ที่ดินเพือ่ เกษตรกรร มหรือ
เก่ียวขอ้ งกับเกษตรกรรม การอยอู่ าศัย สถาบนั การศกึ ษา สถาบนั ศาสนา สถาบนั ราชการ การสาธารณูปโภค
และสาธารณปู การ ทีด่ ินประเภทนเี้ วน้ แต่ทีด่ นิ ในบรเิ วณหมายเลข 2.16, 2.17 และ 2.19 ซ่งึ เขตท่ีดนิ ลอ้ มรอบ
อทุ ยานประวัตศิ าสตรศ์ รเี ทพ ในระยะ 2,000 เมตร หา้ มใชป้ ระโยชน์ท่ดี ินเพ่อื กจิ การตามท่กี ำหนด ดังต่อไปน้ี

327

1. โรงงาน
2. คลงั น้ำมัน
3. คลงั ก๊าซปโิ ตรเลียมเหลว
4. จัดสรรที่ดนิ เพ่ือประกอบอตุ สาหกรรม
5. จดั สรรทดี่ นิ เพื่อประกอบพาณิชยกรรม
6. จัดสรรท่ีดิน เพ่ือการอยู่อาศัย เว้นแต่ทด่ี นิ ในบริเวณหมายเลข 2.4 และ 2.7
ท่ีดินประเภทน้ี ในบรเิ วณหมายเลข 2.16, 2.17 และ 2.19 ในระยะ 2,000 เมตร จากแนวเขตอุทยาน
ประวัติศาสตร์ศรีเทพ ให้ดำเนินการหรือประกอบกิจการได้ในอาคารที่มีความสูงไม่เกิน 10 เมตร ซึ่งได้ระบุ
วัตถปุ ระสงคเ์ พอ่ื การปกป้องคุ้มครองพื้นทโ่ี ดยรอบเมอื งโบราณศรีเทพ ไม่ให้มกี ารประกอบกิจการ และการ
กอ่ สรา้ งอาคารที่จะมีผลกระทบตอ่ ความสำคัญอันโดดเด่นของเมอื งโบราณศรีเทพ ทัง้ ทางตรงและทางออ้ ม
ในส่วนของพ้นื ทีแ่ หล่งโบราณคดีทีส่ ำรวจพบแล้วในพนื้ ทก่ี นั ชน ตวั อย่างเช่น ปรางค์ฤาษีและระบบคูน้ำ
คันดินท่ีใช้ในการบรหิ ารจดั การน้ำของเมอื งศรเี ทพนน้ั ให้ถือเป็นองคป์ ระกอบสำคัญของเมืองและเปน็ ส่วนหนึ่ง
ของพื้นที่เมอื งโบราณศรีเทพซ่ึงจะใช้พระราชบญั ญัติโบราณสถานฯ ในการปกปักรกั ษาและบรหิ ารจดั การพ้ืนท่ี
ทัง้ นหี้ มายรวมถึงพื้นที่แหลง่ โบราณคดีท่ียงั อยู่ระหว่างการสำรวจด้วย

328
รูปท่ี 5.1 แสดงขอบเขตพื้นที่หลกั และพน้ื ที่กนั ชน เมอื งโบราณศรเี ทพ และ เขาคลังนอก

329

5.c.2 โบราณสถานถำ้ เขาถมอรัตน์
ได้กำหนดเขาถมอรัตน์เป็นพื้นที่หลัก (Nominated Property) 2,389 ไร่ 1 งาน 100 ตารางวา

(382.320 เฮกเตอร)์ และกำหนดให้บริเวณโดยรอบเขาถมอรตั น์ระยะ 2 กโิ ลเมตร 6,554 ไร่ 1 งาน 41 ตาราง
วา (1,048.696 เฮกเตอร)์ เปน็ พื้นท่ีกันชนตามแนวถนน และลำนำ้ ดงั แสดงในรปู ท่ี 2.2

พนื้ ทห่ี ลกั บรเิ วณเขาถมอรัตน์ ประกอบไปด้วย โบราณสถานถ้ำเขาถมอรตั นแ์ หล่งโบราณคดีโดยรอบ
เขา และเขาถมอรัตน์ ซึ่งโบราณสถานถ้ำถมอรัตน์และแหล่งโบราณคดีโดยรอบเขา ใช้กฎหมายท่ีใช้ในการ
บรหิ ารจดั การพื้นท่ีหลัก ได้แก่ พระราชบญั ญัตโิ บราณสถาน โบราณวัตถุ ศลิ ปวตั ถุ และพิพิธภัณฑสถาน
แหง่ ชาติ พ.ศ. 2504 แกไ้ ขเพิ่มเตมิ โดยพระราชบัญญัตโิ บราณสถาน โบราณวตั ถุ ศิลปวัตถุ และพพิ ธิ ภัณฑสถาน
แหง่ ชาติ (ฉบบั ที่ 2) พ.ศ. 2535 เช่นเดยี วกับพ้นื ทห่ี ลกั ของเมอื งโบราณศรีเทพ แนวทางในการปกปอ้ งคุ้มคร อง
และการบรหิ ารจดั การพน้ื ทโ่ี บราณสถานถำ้ ถมอรัตน์ ตามมาตรา 7 ทวิ คือ ห้ามมิให้ผู้ใดปลูกสร้างอาคารตา ม
กฎหมายว่าดว้ ยการควบคมุ การกอ่ สรา้ งอาคารภายในเขตโบราณสถาน เว้นแต่จะได้รับอนญุ าตเปน็ หนังสือจาก
อธบิ ดกี รมศิลปากร ในกรณีทม่ี ีการกอ่ สรา้ งอาคารโดยมไิ ด้รับอนุญาต อธิบดีกรมศิลปากรมีอำนาจใหร้ ะงับการ
ก่อสร้าง และรื้อถอนภายในกำหนดหกสิบวัน นอกจากนี้ ในมาตรา 10 ห้ามมิให้ผู้ใดซ่อมแซม แก้ไข
เปลีย่ นแปลง รอ้ื ถอน ตอ่ เติม ทำลาย เคลอื่ นย้ายโบราณสถานหรือส่วนตา่ ง ๆ ของโบราณสถาน หรอื ขดุ ค้นส่ิง
ใด ๆ หรือปลกู สร้างอาคารภายในบรเิ วณโบราณสถาน เว้นแตจ่ ะได้รบั อนุญาตจากอธิบดกี รมศิลปากร และบท
กำหนดโทษต้องระวางโทษจำคุก หรอื ปรบั ต่อผบู้ ุกรกุ โบราณสถาน ทำให้เสียหาย ทำลาย ทำให้เสือ่ มค่า ทำให้ไร้
ประโยชน์ ตามมาตรา 32