๓๕๑ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว แยกหากศพ เจ้าฮีตก็จะกล่าวว่า “ต่อไปนี้ ตัดญาติขาดมิตรกันเดินคนละทาง ทางใคร ทางมันเอ้ามวย บาไป ปูน ซึง ตาปัด ตัด ดิง เออ” (๑๒๓๔๕๖๗๘) พร้อมกับใช้มีดตัด ตรงกลางเถาวัลย์เส้นนั้นให้ขาด แล้วพูด ต่อไปอีกว่า “ทางคนละเส้น ตะเวนคนละ หน่วย” (ทางคนละเส้น ดวงอาทิตย์คนละ ดวง) จึงเป็นการเสร็จพิธีกรรมซางกะมูจ
๓๕๒ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมแบบ มภ. ๑ อำเภอ พรรณานิคม จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๘๙ พิสูจน์เชิง ประจักษ์ ปราสาทภูเพ็ก ปราสาทนา รายณ์เจงเวง และดอน สวรรค์ ความรู้ และการปฏิบัติ เกี่ยวกับธรรมชาติ และจักรวาล เป็นการพิสูจน์แบบใช้หลักทางดาราศาสตร์ โดยต้องรอให้ถึง "วสัตวิษฺวัต" ๒๑ มีนาคม ๒๕๕๗ เพราะวันดังกล่าวดวงอาทิตย์ขึ้น ที่ ตำแหน่งตะวันออกแท้และตก ที่ตำแหน่งทิศ ตะวันตกแท้ และที่มาของ "ปฏิบัติการภูเพ็ก ดอนสวรรค์"ปรากฏว่า ในตอนค่ำ เกิดพายุฝน กระหน่ำอย่างรุนแรง อำเภอพรรณา นิคม ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ ได้แก่ชื่อผู้สืบ ทอดได้แก่ นายสรรค์สนธิ บุณโยทยาน ๗๐๐/๔๔ หมู่บ้านอารียา ถนนเฉลิมพระ เกียรติ ต.ธาตุเชิงชุม อ. เมือง สกลนคร ๔๗๐๐๐ ✓
๓๕๓ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ อำเภอพรรณานิคม จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๙๐ ผ้าย้อมคราม งานช่างฝีมือ ดั้งเดิม กลุ่มทอผ้าย้อมครามบ้านดอนกอย มีสมาชิก ในกลุ่ม ๔๕ คน ก่อตั้งขึ้น วันที่๓๒ กันยายน ๒๕๔๖ โดย คุณถวิล อุปรีเป็นประธานกลุ่ม โดยมุ่งหวังจะคืนชีวิตให้ผ้าย้อมคราม ซึ่งใช้ เวลาหลายปีกว่าจะรื้อฟื้นและ พัฒนกระบวน การผลิตผ้าย้อม ครามขึ้นมาได้ อย่างเต็ม ภาคภูมิ โดยใช้กรรมวิธี ดั้งเดิมตั้งแต่ กระบวนการย้อม ไปจนถึงการทอผ้าแบบ โบราณ กลุ่มทอผ้าคราม บ้านดอนกอย บ้านนาขาม บ้านอูนดง อ.พรรณานิคม จ.สกลนคร ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ ได้แก่ชื่อผู้สืบ ทอดได้แก่ คุณแม่ถวิล อุปรี อายุ ๖๕ ปี ประธานกลุ่มทอ ผ้าครามบ้าน ดอนกอย ๑๕ หมู่ ๒ ต.สว่าง อ.พรรณานิคม จ.สกลนคร ✓
๓๕๔ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว โทร ๐๘๗- ๐๙๑๒๑๙๐ ชื่อผู้สืบทอดได้แก่ นางอนงค์ ดีแสง ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว
๓๕๕ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว อายุ ๖๒ ปี ๑๑๑ หมู่ ๒ ต.สว่าง นางบุญเรือง ศรีปัตถา อายุ ๖๕ ปี ๖๕ หมู่ ๒ ต.สว่าง อ.พรรณานิคม จ.สกลนคร
๓๕๖ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ อำเภอพรรณานิคม จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๙๑ เครื่องจักสาน และเครื่องมือ ดักสัตว์ งานช่างฝีมือ ดั้งเดิม เป็นงานหัตถกรรมอย่างหนึ่ง ที่ใช้วัสดุขนาด เล็กและยาวที่เรียกว่าตอก หรือต้นไผ่ที่นำมา ขัดจนกลายเป็นเส้นเล็กๆมาขัดประสานกัน และเครื่องมือสำหรับจับสัตว์น้ำและเครื่องมือ สำหรับดักจับสัตว์บกขนาดเล็กและสัตว์ปีก ประดิษฐ์ขึ้นให้สอดคล้องกับความเป็นอยู่ หรือการหลบซ่อนตัวของสัตว์ แต่ละชนิด บ้านกุดน้ำขุ่น สภาวัฒนธรรม ตำบลไร่ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ ได้แก่ชื่อผู้สืบ ทอดได้แก่ นายประจักษ์ ไชย เชษฐ์ ที่อยู่ ๑๔๙ หมู่ ๓ ต.ไร่ อ.พรรณานิคม จ. สกลนคร โทร ๐๙๑- ๐๕๓๓๕๔๒ ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ ✓
๓๕๗ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว นางสาวไข่มุก อิ้มพัฒน์
๓๕๘ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ที่อยู่ ๕๖/๑ หมู่ ๓ ต.ไร่ อ.พรรณานิคม จ. สกลนคร โทร ๐๘๖- ๒๒๙๑๓๙๖
๓๕๙ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ อำเภอพรรณานิคม จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๙๒ พานบายศรี แนวปฏิบัติ ทางสังคม พิธีกรรมประเพณี และเทศกาล เป็นภาชนะใส่เครื่องสังเวยก่อนทำพิธีสู่ขวัญ ต้องมีการจัดพาขวัญ หรือขันบายศรี หมายถึง ภาชนะใส่เครื่องสังเวยบูชาก่อนการเรียกขวัญ ที่มีการตกแต่งอย่างสวยงามด้วยใบตองกล้วย ที่หาได้ตามชุมชนพิธีสู่ขวัญนี้เป็นได้ทั้งการ แสดงความชื่นชมยินดี และเป็นการปลอบใจ ให้เจ้าของขวัญจากคณะญาติมิตรและบุคคล ทั่วไป บ้านเชิงชุม บ้านกุดน้ำขุ่น บ้านนาขาม ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ ได้แก่ชื่อผู้สืบ ทอดได้แก่ นางสำหรัด สุนา พรม ที่อยู่ ๓๐ หมู่ ๗ ต.เชิงชุม อ.พรรณานิคม จ.สกลนคร โทร ๐๘๙- ๘๘๓๐๓๔๙ ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ ✓
๓๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว นางสมหวัง อุสา พรหม ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว
๓๖๑ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ที่อยู่ ๓ หมู่ ๗ ต.เชิงชุม อ.พรรณานิคม จ.สกลนคร โทร ๐๙๓ ๔๒๕ ๗๗๖๖
๓๖๒ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ อำเภอพรรณานิคม จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๙๓ กลองเลง ศิลปะการแสดง เป็นเครื่องดนตรีที่ใช้ตีและมีเครื่องดนตรีอื่น เพื่อตีเข้าด้วยกันเป็น ทำนอง ได้แก่กลองตุ้ม ฉิ่ง ฉาบ ฆ้อง กลองยาวเพื่อความสนุกสนาน การเล่นกลองเลงจะนิยมเล่นในก่อนวันรวม บุญ ๑ วันพอค่ำลงเวลาประมาณ ๑ ทุ่ม ก็จะ มีหัวหน้าไปชักชวนกันหลาย ๆ คนมารวมกัน แล้วก็จะพากันนำกลองเลงไปเล่นตามหมู่บ้าน หรือชุมชนใกล้เคียงเพื่อแผ่ปัจจัย ข้าวต้ม ขนม สุรา สาโท เป็นต้น การเล่นกลองเลงจะ เล่นไปเรื่อยๆทุกหลังคาเรือน โดยจะมีหัวหน้า พาเซิ้งไปตามจังหวะ “โอ้ โฮ๊ะ โอ ฮะ โอ้ โฮ๊ะ โอ” บ้านวังยาง หมู่ ๑๐ ต.วังยาง อ.พรรณานิคม จ.สกลนคร ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ ได้แก่ชื่อผู้สืบ ทอดได้แก่ นายประทีป จันทร์มาลา ที่อยู่ ๑๓๒ หมู่ ๑๐ บ้านวังยาง อ.พรรณานิคม จ.สกลนคร ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ นายไพรัตน์ มา ตราช ✓
๓๖๓ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ที่อยู่ ๔๖ หมู่ ๑๐ บ้านวังยาง ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว
๓๖๔ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว อ.พรรณานิคม จ.สกลนคร โทร ๐๙๓- ๔๒๕๗๗๖๖
๓๖๕ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ อำเภอพรรณานิคม จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๙๕ บุญพระ เวสสันดร บุญมหาชาติ แนว ปฏิบัติทางสังคม พิธีกรรมประเพณี และเทศกาล บุญพระเวสหรือที่เรียกกันโดยทั่วไปว่า บุญมหาชาติ เป็นประเพณีบุญตามฮีตสิบ สองของชาวอีสาน แต่ถ้าถือเป็นเรื่องทานก็ เป็นประเพณีการบริจาคทานครั้งยิ่งใหญ่ ก็ พอจะอนุมานได้ถึงสภาพทั่วไปของชาว อีสาน ว่า ดอกจิกดอกจาน บานราว ต้นเดือน ๓ บ้านเชิงชุม พัฒนา บ้านถ่อนวัด ศรีธรรมราช ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ ได้แก่ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ นายมงคล ค่ำคูณ ที่อยู่ ๒๗๐ หมู่ ๒ บ้านถ่อน ต.เชิงชุม อ.พรรณานิคม จ.สกลนคร ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ นายสุภาพ รัตน อาษา ที่อยู่ ๒๗๔ หมู่ ๒ บ้านถ่อนต.เชิงชุม ✓
๓๖๖ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ อำเภอพรรณานิคม จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว อ.พรรณานิคม จ.สกลนคร
๓๖๗ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๙๕ งานน้อมรำลึก คล้ายวัน มรณะภาพ หลวงปู่มั่น ภูริทัตโต แนวปฏิบัติ ทางสังคม พิธีกรรมประเพณี และเทศกาล ทุกวันที่ ๙ - ๑๐ - ๑๑ เดือนพฤศจิกายนของ ทุกปีพุทธศาสนิกชนทั่วทุกสารทิศมาร่วม ทำบุญ ภาวนาโดยพร้อมเพียงกัน วัดป่าภูริทัต ตถิราวาส บ้านหนองผือ ต.นาใน อำเภอพรรณา นิคม จังหวัดสกลนคร ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ ได้แก่ชื่อผู้สืบ ทอดได้แก่ ชาวบ้านหนองผือ และพุทธ ศาสนิกชนทุก สารทิศ ต.นาใน อำเภอพรรณา นิคม จังหวัดสกลนคร ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ ชาวบ้านหนองผือ หมู่ ๒, ๘ ต.นาใน ✓ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ
๓๖๘ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว อำเภอพรรณา นิคม จังหวัดสกลนคร
๓๖๙ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ อำเภอพรรณานิคม จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐
๓๗๐ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ อำเภอพรรณานิคม จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๙๖ ประเพณีเลี้ยง ผี แนว ปฏิบัติทางสังคม พิธีกรรมประเพณี และเทศกาล เป็นประเพณีเลี้ยงผีเป็นประจำทุกๆปี ใน ฤดูกาลเดือน ๔ ของทุกปี ในช่วงขึ้น ๑-๔ ค่ำ ของเดือน โดยส่วนใหญ่แล้วผู้ที่เข้ามาร่วมใน พิธีเลี้ยงผีนี้เคยเป็นผู้ที่มีอาการเจ็บไข้ได้ป่วย มาก่อน ที่ได้ไปรักษาตามคลินิกตามโรงพยา บาลหรือรักษาด้วยวิธีการทางการแพทย์สมัย ใหม่แล้วไม่หาย หลายรายหมดหนทางในการ รักษา หลายรายถึงกับเสียชีวิต ขณะที่บางราย ไม่ถึงขั้นเสียชีวิตแต่ก็ใช้ชีวิตอยู่แบบทรมาน ร่างกายซูบผอม เมื่อเป็นเช่นนี้จึงมักเชื่อว่า สาเหตุมาจากอำนาจลี้ลับของภูตผีปีศาจ และ ต้องรักษาด้วยวิธีการทางไสยศาสตร์เท่านั้น ๓๒/๑ หมู่ ๕ บ้านสมสะอาด ตำบลพอกน้อย อำเภอพรรณา นิคม จังหวัดสกลนคร ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ ได้แก่ชื่อผู้สืบ ทอดได้แก่ นางปราณี นา เมืองรักษ์ ๓๒/๑ หมู่ ๕ บ้านสมสะอาด ต.พอกน้อย อ. พรรณานิคม จ.สกลนคร ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ นางวันดี นาเมือง รักษ์ ✓
๓๗๑ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๙๗ บุญประทาย ข้าวเปลือก บุญกองข้าว แนวปฏิบัติ ทางสังคม พิธีกรรมประเพณี และเทศกาล เป็นฤดูเก็บเกี่ยวช่วงเดือนกุมภาพันธ์ทางหมู่ บ้านจะมีการประชุมกันเรื่องการทำบุญ ประทายข้าว และกำหนดวันเวลา ชาวบ้านจะ นำข้าวมารวมกันที่วัด รุ่งเช้าทำพิธีถวาย ภัตตาหารพระพร้อมถวายข้าวเปลือก วัดศรีธรรมราช บ้านเชิงชุม พัฒนา บ้านถ่อน ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ ได้แก่ชื่อผู้สืบ ทอดได้แก่ นายมีชัย กลยณีย์ ที่อยู่ ๙๙ หมู่ ๓ บ้านดอนต้นม่วง ต.พอกน้อย อ.พรรณานิคม จ. สกลนคร โทร ๐๘๙- ๒๗๖๒๐๘๗ ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ นายพัฒนา กลยนี ที่อยู่ ๒๕/๑ หมู่ ✓
๓๗๒ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๒ ต.พอกน้อย อ.พรรณานิคม จ. สกลนคร โทร ๐๘๗- ๒๓๐๕๒๔๓
๓๗๓ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ อำเภอพรรณานิคม จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๙๘ บททำขวัญ วรรณกรรม พื้นบ้าน และภาษา บททำขวัญเป็นประเพณีที่สืบทอดกันมาตั้งแต่ บรรพบุรุษ เชื่อว่าถ้าสูตรขวัญก็จะทำให้บุคคล นั้นประสบแต่ความโชคดีทั้งตัวเอง และคนใน ครอบครัว บ้านถ่อน ม.๑๐ บ ้ า น เ ช ิ ง ชุ ม พัฒนา ตำบลเชิงชุม อำเภอพรรณา นิคม จังหวัดสกลนคร ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ ได้แก่ชื่อผู้สืบ ทอดได้แก่ นายสุภาพ รัตน อาษา ที่อยู่ ๒๗๔ หมู่ ๒ บ้านถ่อน ต.เชิงชุม อ. พรรณานิคม จ.สกลนคร โทร ๐๘๗- ๘๖๐๑๔๙๓ ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ ✓
๓๗๔ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว นายมงคล ค่ำ คูณ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว
๓๗๕ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ที่อยู่ ๒๗๐ หมู่ ๒ บ้านถ่อน ต.เชิงชุม อ.พรรณานิคม จ.สกลนคร โทร ๐๘๔- ๘๗๖๗๗๐๔
๓๗๖ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ อำเภอพรรณานิคม จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๙๙ ประเพณีเลี้ยง เจ้าปู่หรือปู่ตา แนว ปฏิบัติทางสังคม พิธีกรรมประเพณี และเทศกาล ทุกปีจะต้องมีการจัดเลี้ยงเจ้าปู่หรือปู่ตาในวัน พฤหัสบดีแรกของเดือน ๖ทุกปี ตามประเพณี ที่ยึดถือกันมาตั้งแต่บรรพบุรุษ เพราะชาวบ้าน เชื่อว่า ตาปู่เป็นผู้คุ้มครองภยันตรายทุกด้าน แกลูกหลานชาวบ้าน จึงเคารพตาปู่อย่าง จริงจัง บ้านผักคำภูใหม่ หมู่ ๙ บ.วังยาง บ.เชิงชุมพัฒนา อ.พรรณานิคม จ.สกลนคร ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ ได้แก่ชื่อผู้สืบ ทอดได้แก่ ✓
๓๗๗ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ อำเภอพรรณานิคม จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๑๐๐ ภาษาภูไทญ้อ วรรณกรรม พื้นบ้าน และภาษา ภาษาพูดเหมือนภาษาไทยลาว ต่างสำเนียง เล็กน้อย คือ น้ำเสียงสูงอ่อนหวาน ไม่ห้วนสั้น เหมือนไทยลาว ผิวขาว บ้านเรือนสะอาดตา เช่นเดียวกับชาวภูไท ชาวย้อถือว่ากลุ่มตนเป็น กลุ่มที่มีวัฒนธรรมแข็งกว่าไทยลาวถิ่นฐานเดิม ของไทยญ้อ อยู่ที่เมืองหงสา แขวงไชยบุรีของ ประเทศลาว หรือจังหวัดล้านช้างของไทยสมัย หนึ่ง บ้านกุดน้ำขุ่น ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ ได้แก่ชื่อผู้สืบ ทอดได้แก่ นายศรศิลป์ ฟอง อ่อน ที่อยู่ ๑๑๘ หมู่ ๑ ต.วังยาง อ.พรรณานิคม จ. สกลนคร โทร ๐๘๗- ๒๒๔๐๙๘๒ ✓
๓๗๘ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ นางเลิศชัย ธิวะ โต
๓๗๙ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ที่อยู่ ๒๓/๑ หมู่ ๑ ต.วังยาง อ.พรรณานิคม จ. สกลนคร โทร ๐๘๗- ๒๒๗๖๕๖๖
๓๘๐ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ อำเภอพรรณานิคม จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๑๐๑ ทำขวัญข้าว แนวปฏิบัติทาง สังคม พิธีกรรมประเพณี และเทศกาล เป็นการบำรุงขวัญและความเชื่อของชาวนา รวมถึงการแสดงความต่อพระแม่โพสพ เพื่อ บันดาลให้ข้าวในปีหน้าได้ผลผลิตดียิ่งขึ้นการ ทำขวัญข้าวนั้นเป็นการสร้างขวัญและกำลังใจ ให้กับชาวนาให้รู้ว่า การทำนาปลูกข้าวของตน นั้นจะไม่สูญเปล่า เพราะพระแม่โพสพเป็น ผู้ดูแล และเมื่อมีการเกี่ยวข้าวก็จะมาช่วยกัน เกี่ยวข้าว เป็นการสร้างความสมัครสมาน สามัคคี และที่สุดคือการร่วมสนุกสนานเมื่อ ทุกคนเหนื่อยยากและประสบความสำเร็จ ด้วยดี บ้านเชิงชุม พัฒนา บ้านกุดน้ำขุ่น ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ ได้แก่ชื่อผู้สืบ ทอดได้แก่ ชาวบ้าน บ้านเชิง ชุมพัฒนา บ้านกุดน้ำขุ่น ต. เชิงชุม อ.พรรณานิคม จ. สกลนคร ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ ชาวบ้าน บ้านเชิง ชุมพัฒนา ✓
๓๘๑ อำเภอพรรณานิคม จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว บ้านกุดน้ำขุ่น ต. เชิงชุมอ.พรรณา นิคม จ.สกลนคร แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑
๓๘๒ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๑๐๒ ประเพณีแข่ง เรือยาว แนวปฏิบัติ ทางสังคม พิธีกรรมประเพณี และเทศกาล เป็นประเพณีที่เกิดในช่วงเดือนกันยายนที่ทาง หมู่บ้านแต่เดิมนั้นจะแข่งเรือประเพณีกัน เพื่อ ความสนุกสนานภายในชุมชนและบ้าใกล้เคียง เพื่อความสามัคคี ลำน้ำอูน ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ ได้แก่ ชาวบ้านบริเวณ ลำน้ำอูน อ.พรรณานิคม จ.สกลนคร ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ ชาวบ้านบริเวณ ลำน้ำอูน อ.พรรณานิคม จ. สกลนคร ✓ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ อำเภอพรรณานิคม จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐
๓๘๓ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๑๐๓ ประเพณี โคตรเหง้า แนว ปฏิบัติทางสังคม พิธีกรรมประเพณี และเทศกาล ในพื้นที่ของคนภูไท เมื่อมีการตายหรือแต่ง ตาย จะมีญาติผู้ใหญ่ในกลุ่มนั้น ๆ เป็นประธานดำเนินการจนเสร็จงาน โดยเฉพาะการสั่งงานแต่ละครั้งจะใช้เขยและ สะใภ้ทำกับข้าวและยกอาหาร บ้านสว่าง ต. สว่าง อ.สว่างแดนดิน จ.สกลนคร ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ ได้แก่ นายสุภาพ มา ตราช ที่อยู่ ๒๑ หมู่ ๑๐ ต.สว่าง อ.พรรณานิคม จ. สกลนคร ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ นายแสงเดือน เถื่อนแก้ว ๑๗เทศบาลตำบล บัวสว่าง อ.พรรณานิคม จ. สกลนคร โทร ๐๙๖- ๘๔๒๙๗๕๗ ✓
๓๘๔ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ อำเภอพรรณานิคม จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐
๓๘๕ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๑๐๔ วงดนตรี ศิลปะการแสดง เป็นคณะหมอลำซิ่ง ชื่อว่า อลิษา ลำซิ่ง ตั้งอยู่บ้านบะหว้า หมู่ ๒ ตำบลบะฮี อำเภอพรรณานิคม จังหวัดสกลนคร มีท่วงทำนองคึกคักสนุกสนานและให้สาระอัน เป็นประโยชน์ ต่อการดำเนินชีวิตประจำวัน อีกด้วยลำซิ่ง เป็นการลำที่พัฒนาไปจากหมอ ลำกลอน ดังนั้นจึงเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า ลำ กลอนซิ่ง เป็นการลำกลอนในแนวใหม่ซึ่งมี รูปแบบ การแสดงที่ประกอบด้วย การลำ การ ร้อง การฟ้อน และการเต้นคำว่า "ซิ่ง" น่าจะ มาจากภาษาอังกฤษว่า "เรสซิ่ง" (racing) ซึ่ง แปลว่าการแข่งขัน ลำซิ่งจึงเป็นการลำที่ใช้ ลีลา จังหวะ ในการลำ การเต้น ที่รวดเร็ว ใช้ ทำนองลำเดิน (ลำย่าว) ซึ่งเป็นทำนองทางสั้น วาดขอนแก่น เป็นทำนองหลัก แต่ใช้สำเนียง แบบลำทางยาวลำซิ่ง เป็นท่วงทำนองในการ หมู่ ๒ ต.บะหว้า อ.พรรณานิคม จ.สกลนคร ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ ได้แก่ชื่อผู้สืบ ทอดได้แก่ นางสาวอลิษา สิงห์คำ หมู่ ๒ ต.บะหว้า อ.พรรณานิคม จ. สกลนคร ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ นางสาวอลิษา สิงห์คำ หมู่ ๒ ต.บะหว้า อ.พรรณานิคม จ. สกลนคร ✓ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว
๓๘๖ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ลำที่เกิดขึ้นในท้องถิ่นจังหวัดขอนแก่น ซึ่งเดิม ทีเดียวเกิดขึ้นในลำเพลินก่อน เนื่องจากมีการ นำดนตรีสากล พวกกลองชุดเข้ามาบรรเลง ประกอบการแสดง พร้อมทั้งใช้ทำนองลำ เพลิน ลำเดิน ลำเต้ย และเพลงลูกทุ่งประกอบ หมอลำซิ่ง ผู้แสดงประกอบด้วยหมอลำฝ่ายหญิงและฝ่าย ชายอย่างละ ๑ คน เหมือนหมอลำ กลอนแต่ ลำซิ่งจะมีหางเครื่องเต้นประกอบซึ่งมีทั้งชาย และหญิง คณะละ ๒ คน การแต่งกาย ลำฝ่ายชายจะแต่งกายชุดสากล ส่วนหมอลำฝ่ายหญิงจะสวม กระโปรงบาน เพื่อให้สะดวกในการเต้นกลอนที่ใช้ลำเหมือน กลอนลำของลำกลอน ให้ทั้งสาระทางคดีโลก และคดีธรรมดนตรีที่ใช้ประกอบ นอกจาก แคนซึ่งเป็นเครื่องดนตรีหลักแล้ว ยังมีดนตรี สากล เช่น กลองชุด กลองทอม เบส กีต้า เข้า มาร่วมบรรเลงประกอบการแสดงด้วย ✓
๓๘๗ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ อำเภอพรรณานิคม จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๑๐๕ ฮีตสิบสอง คองสิบสี่ แนวปฏิบัติทาง สังคม พิธีกรรมประเพณี และเทศกาล เป็นขนบธรรมเนียมประเพณีของชาติพันธ์ ลาวซึ่งร่วมถึงชาวลาวอีสานที่ปฏิบัติสืบ ต่อกัน มาจนถึงปัจจุบัน ซึ่งเป็นวัฒนธรรม แสดงถึง ความเป็นชาติเก่าแก่และเจริญรุ่งเรืองมานาน เป็นเอกลักษณ์ของชาติและท้องถิ่น และมี ส่วนช่วยให้ชาติดำรงความ เป็นชาติของตนอยู่ ตลอดไป ฮีตสิบสอง คลองสิบสี่ ประเพณีของ ดีอีสานภาคอีสานเป็นภาคที่มีขนบธรรม เนียมประเพณีวัฒนธรรมคติความเชื่อวิถี ปฏิบัติที่หลากหลายแต่ละฤดู เดือน จะมีพิธี ปฏิบัติกิจกรรมตามความเชื่อหลากหลาย ชาว อีสานจะรู้จักดี คือฮีตสิบสองคลองสิบสี่ฮีตสิบ สอง คลองสิบสี่ เป็นภูมิปัญญา มรดกอันล้ำค่า ของปราชญ์อีสานที่ทุกคนควรศึกษาและทำ บ้านวังยาง ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ ได้แก่ชื่อผู้สืบ ทอดได้แก่ นายจิระพงษ์ ทองไชย ๔๓/๑ ม.๓ ต.นา หัวบ่อ ๐๙๒- ๖๙๕๔๓๓๙ ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ นางนิตยา เจริญ จันทร์ ✓
๓๘๘ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ความเข้าใจในพื้นฐานความเชื่อคติเดิมชาว อีสานมากขึ้น เป็นส่วนที่ทำให้ชาวอีสานมี ๒๑๕ ม.๑ ต.นา หัวบ่อ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว
๓๘๙ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ความสงบสุขร่มเย็นมาโดยตลอดเพราะมีการ ยึดมั่นที่เปรียบเหมือนธรรมนูญชีวิตชาวอีสาน ตราบเท่าจนปัจจุบัน(บางส่วน) แต่ก็มีหลาย แห่งที่ทิ้งฮีตเก่าคลองเดิม นำวัฒนธรรม ต่างชาติมาโดยไม่พิจารณาทำให้สังคมส่วนนั้น มีความวุ่นวาย เกิดปัญหาหลายๆอย่างขึ้น โดยฮีตสิบสองคลองสิบสี่นี้ จะประกอบไปด้วย ฮีต 12 ฮีต และคลอง 4ประเภท มี14 คลอง ได้แก่ ฮีต บุญเข้ากรรม(บุญเดือนอ้าย) ฮีต บุญคูณลาน เดือนยี่ ฮีต บุญข้าวจี่(เดือนสาม) อีต บุญเผวสหรือบุญมหาชาติ (เดือนสี่) ฮีต บุญสงกรานต์ (บุญเดือนห้า) ฮีตบุญบั้งไฟ (บุญเดือนหก) ฮีตบุญซำฮะ(บุญเดือนเจ็ด) ฮีตบุญเข้าพรรษา ฮีตบุญข้าวประดับดิน ฮีต บุญข้าวสาก ฮีตบุญออกพรรษา ฮีตบุญกฐิน ฮีตสิบสอง เป็นประเพณีการทำบุญที่มี ประจำเดือนชาวอีสาน ประสมประสาน ระหว่างแนวคิดของพระพุทธเจ้า พราหมณ์ และผี ก่อนที่ศาสนาพุทธเข้าสู่ไทย อ.พรรณานิคม โทร ๐๘๖- ๖๓๒๖๐๒๙
๓๙๐ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมแบบ มภ. ๑ อำเภอ พรรณานิคม จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๑๐๖ ผีฟ้า แนวปฏิบัติทาง สังคม พิธีกรรมประเพณี และเทศกาล รอบปีช่วงเดือนเมษายนของทุกปีต้องมีการ ปรึกษาในกลุ่มหาฤกษ์ดีขึ้นแล้วเริ่มจัดการได้ และถ้าไม่เลี้ยงผีฟ้าจะมีการเจ็บไข้ได้ป่วย เกิดขึ้นและถือเป็นสิ่งเคารพและอนุรักษ์มา ตั้งแต่ บรรพบุรุษปู่ ย่า ตา ยาย และสืบทอด ต่อมาจนถึงปัจจุบันความเชื่อและพิธีกรรม เกี่ยวกับการนับถือผีในภาคอีสาน มีลักษณะที่ แตกต่างกันไปตามสภาพของกลุ่มชนในแต่ละ ท้องถิ่น โดยมีการนับถือผีกันหลายชนิด เช่น ผีฟ้าพระยาแถนมเหศักดิ์ ผีปู่ตา ผีแฮก ผี บรรพบุรุษ (ผีเชื้อ) นางธรณี ผีน้ำ ผีดง ผีฟ้า เป็นต้น ในบรรดาความเชื่อและพิธีกรรม เกี่ยวกับการนับถือผีในภารอีสานที่น่าสนใจ คือ การเลี้ยงผี หรือการรำผีฟ้าของบ้านโนน หมู่ ๖ บ้านโนน พอก ต.เชิงชุม อ.พรรณานิคม จ.สกลนคร ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ ได้แก่ชื่อผู้สืบ ทอดได้แก่ สมาชิกในกลุ่มผี ฟ้าทุกคน ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ สมาชิกในกลุ่มผี ฟ้าทุกคน ✓
๓๙๑ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว พอก ซึ่งเป็นพิธีกรรมที่ปฏิบัติเป็นประเพณีสืบ ทอดกันมาหลายชั่วอายุคน สาเหตุที่มีการ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว
๓๙๒ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ปฏิบัติสืบทอดกันมานาน เป็นเพราะ ประกอบด้วยดอกไม้ธูปเทียน เหล้าขาว ข้าวสาร ไข่ไก่ อาหารคาวหวาน เหล้า 4 ไห พวงมาลัย ดอกไม้ พอเริ่มพิธีผีมเหศักดิ์ (ผีซึ่ง เคยเป็นเจ้าเมืองมาก่อน) เข้าทรงนางเทียม แล้ว นางเทียมจะลุกขึ้นมาฟ้อนรำคนเดียว ส่วนผู้เฒ่าผู้แก่ทั้งหลายที่อยู่ในพิธีปรบมือไป ตามจังหวะ สร้างความประทับใจและความ ครื้นเครงไปตลอดพิธีนางเทียมถือว่าเป็น บุคคล สำคัญในการสืบทอดพิธีกรรมเพราะถ้า หากไม่มีนางเทียม รูปแบบของพิธีกรรมอาจ เปลี่ยนไปจากเดิม หรืออาจสูญหายไป การสืบ ทอดตำแหน่งของนางเทียมแต่ละคน ขึ้นอยู่ กับว่าตระกูลของตนเคยเป็นนางเทียมของ มเหศักดิ์องค์ใดก็จะเทียมองค์ นั้นตลอดไป แต่สามารถให้มเหศักดิ์อื่นลงเทียมได้ และโอน ตามสายตระกูลได้ชั่วคราว หากสายนั้นขาดผู้ สืบตำแหน่ง การสืบทอดมักจะเลือกถ่ายทอด ทางเครือญาติฝ่ายแม่มากกว่าฝ่ายพ่อ
๓๙๓ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว มีการตั้ง ข้อสังเกตว่า ในกลุ่มของผู้ร่วมพิธีคน อื่นๆ ไม่ว่าจะเป็นลูกเผิง ลูกเทียน หรือบุคคล ทั่วไป มีเพศหญิงมากกว่าเพศชาย และเป็น บุคคลที่เคยร่วมพิธีมาแล้วในปีก่อน หรือเป็น ลูกหลานของผู้เคยร่วมพิธี แม้กระทั่งเจ้าผีต่าง ถิ่นก็เป็นองค์เดิมที่เคยมาในปีก่อนๆ ซึ่งบาง ประชาชนส่วนหนึ่งเป็นชาวผู้ไทย หรือพุไทย หรือไทยแถน ซึ่งอพยพมาจากเมืองวังทัพ ทาง ตอนเหนือของแม่น้ำโขง เข้ามาอยู่ในประเทศ ไทย และแยกย้ายกันเป็นกลุ่มๆ ชาวผู้ไทย ส่วนใหญ่นับถือผีสาง นางไม้ และผีมเหศักดิ์ มาก มีความเชื่อว่า ถ้าปีใดได้เลี้ยงผีแล้ว ปีนั้น ลูกหลานตงอดจนเครือญาติจะอยู่กันอย่างมี ความสุข ข้าวกล้าหรือพืชผักสวนครัวอุดม สมบูรณ์ดี แต่ถ้าปีใดชาวผู้ไทยไม่ได้เลี้ยงผีแล้ว ปีนั้นจะมีสิ่งอาเพศเกิดขึ้นความ เชื่อในเรื่อง ภูตผีปีศาจ ซึ่งบรรพบุรุษได้ปฏิบัติกันเรื่อยมา
๓๙๔ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว เป็นสิ่งยึดเหนี่ยวทางด้านจิตใจให้พ้นต่อภัย อันตรายทั้งปวง
๓๙๕ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ความลี้ลับที่บันดาลให้เกิดสิ่งมหัศจรรย์ขึ้น มากมายตลอดเวลา ไม่มีผู้ใดทราบได้ว่าเกิด จากอะไร ยังคงทั้งความเชื่อ ความเคารพนับ ถือ และความเชื่อว่าผู้ใดเคารพนับถือก็รอด พ้นจากสิ่งเลวร้ายทั้งหลายทั้งปวง กำหนดงานวันขึ้น 10 ค่ำ เดือน 4 ของทุกปี สามารถตรวจสอบรายละเอียดได้ที่ กิจกรรม / พิธี พิธีประกอบด้วยนางเทียม (ผีฟ้า) หมอล่าม ผู้ เฒ่า ผู้แก่ แต่งกายเหมือนกันหมด เข้าประจำ พิธีเครื่องคาย (เครื่องเซ่นไหว้) ซึ่ง องค์ถือเป็นธรรมเนียมมาทุกปี จัดผ้านุ่ง จัด สำรับคาวหวาน จัดคายบูชา จัดเหล้าเสี่ยง ทาย ถวายขันนิมนต์ เป็นต้น ก็เป็นบุคคลเดิม หรือลูกหลานของผู้ที่เคยปฏิบัติหน้าที่เหล่านี้ มาก่อน ถ้ามีการเปลี่ยนแปลงตัวบุคคล มัก ไม่ได้รับการยอมรับจากมเหศักดิ์ บุคคล เหล่านี้จึงมีความสัมพันธ์แบบเครือญาติ
๓๙๖ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว เช่นเดิมกับนางเทียม ด้วยเหตุนี้จึงกล่าวได้ว่า การนับถือมเหศักดิ์เป็นความเชื่อของระบบ
๓๙๗ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ครอบครัวและเครือญาติ และโยงใยไปถึง ความเป็นมาของกลุ่มชาติพันธุ์
๓๙๘ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ อำเภอสว่างแดนดิน จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๑๐๗ ผ้าไหม งานช่างฝีมือ ดั่งเดิม การทอเสื่อเป็นงานฝีมือของชาวบ้านหนอง หลวงที่มีมาช้านาน โดยแรกชาวบ้านได้นำผือ ที่เกิดขึ้นริมฝั่งหนองหลวงซึ่งมีจำนวนมาก นำมาทอเป็นเสื่อ เพื่อใช้ในครอบครัวโดยจะ ใช้เวลาหลังจากฤดูกาลทำนาเสร็จแล้วจึงลง ไปเก็บผือมาตากให้แห้ง แล้วมัดเก็บไว้หลัง จากเก็บเกี่ยวข้าวในนาเสร็จแล้วชาวบ้านแต่ ละครอบครัวก็จะพากันทอเสื่อ ต่อมาชาวบ้าน ดอนสายอำเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานีได้ นำเสื่อที่ทอมาขายและแลก ข้าว ทำให้ชาวบ้านเริ่มให้ความสนใจ เสื่อ กก เพราะมีความสวยงามและใช้ งานได้ นานกว่าเสื่อผือ จึงนำพันธุ์จาก บ้านดอนสายมาปลูกและขายพันธุ์จน แพร่หลาย ในปัจจุบัน ๑๑๖ หมู่ที่ ๓ ต.โคกสี อ.สว่างแดนดิน จ.สกลนคร ๔๗๑๑๐ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ ได้แก่ชื่อผู้สืบ ทอดได้แก่ นางประไพพรรณ อาคะราช ๘๔๕ หมู่ที่ ๓ ต. โคกสี อ.สว่างแดนดิน จ. สกลนคร โทร ๐๘๖- ๒๒๔๐๕๕๕ ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่คุณเกษมณี อุ่นแก้กลุ่มทอผ้า ไหมบ้านเกษม ✓
๓๙๙ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว โทร o๘๖- ๒๓๒๘๗๔๔ o๔๒-๙๘๑๘๑๖
๔๐๐ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ อำเภอสว่างแดนดิน จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๑๐๘ เครื่องจักร สาน งานช่างฝีมือ ดั่งเดิม การเตรียมไม้ไผ่สำหรับการสานกระติบข้าว ไม้ไผ่ควรมีอายุไม่เกินหนึ่งปี โดยเลือกไผ่ที่โต เพียงฝนเดียวมาทำก่องข้าวหรือสานกระติบ สำหรับไผ่ที่ใช้ทำกระติบได้ดีที่สุดจะมีอายุ ประมาณ ๔ – ๕ เดือน การเลือกไม้ไผ่ จะเลือกไม้ที่มีข้อปล้องยาว และตรง มีผิวเรียบเป็นมันนำมาตัดข้อปล้อง ทางหัวและท้ายออก โดยใช้เลื่อยตัดรอบไม้ไผ่ เพื่อป้องกันผิวไผ่ฉีก ปล้องไม้ไผ่ควรมีความ ยาวประมาณ ๓๐ – ๔๐ เซนติเมตร จากนั้น จึงใช้มีดโต้ผ่าออกเป็นชิ้นๆ แล้วใช้มีดจักเป็น เส้นเล็ก จากนั้นนำตอกที่จักแล้วมาขูดเสี้ยน ไม้ออก เพื่อให้ตอกมีความเรียบและอ่อนที่สุด แล้วนำตอกไปตากแดดเพื่อเก็บรักษาเอาไว้ ก่อนจะทำงานสาน ถ้าหากว่าตอก บ้านเลขที่ ๓๓ หมู่ที่ ๗ ตำบล โพนสูง อำเภอ สว่างแดนดิน จังหวัดสกลนคร ๔๗๑๑๐ โ ท ร ๐ ๙ ๐ – ๓๕๑๖๑๘๗ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ ได้แก่ชื่อผู้สืบ ทอดได้แก่ นางกรนิภา แพง แก้ว ที่อยู่ 33 หมู่7 ตำบลโพนสูง อำเภอสว่างแดน ดิน จังหวัด สกลนคร 47110 ✓