๒๐๑ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว สิทธิยา สัพพะทุกขะ วินาสายะ ปริตตัง พรู ถะ มังคะลัง วิปัตติปะฏิพาหายะ สัพพะสัมปัตติ สิทธิยา สัพพะภะยะ วินาสายะ ปริตตัง พรู ถะ มังคะลัง วิปัตติปะฏิพาหายะ สัพพะสัมปัตติสิทธิยา สัพพะโรคะ วินาสายะ ปริตตัง พรูถะ มัง คะลัง 7.ตอนพระกำลังสวดมนต์ ให้ผู้ที่เป็น ประธานนั่งอยู่ใกล้ๆ บาตรน้ำมนต์ พอพระ สวดถึงบท “ อะเสวะนา จะพาลานัง ” ให้ เจ้าภาพจุดเทียนที่บาตรน้ำมนต์ แล้วก็ยก บาตรน้ำมนต์ถวายพระ 8.เมื่อพระสวดมนต์เรียบร้อยแล้ว ขั้นตอน ต่อไปคือการถวายเพลพระ เจ้าภาพต้องจัด สำรับ1ชุดเพื่อถวายข้าวพระพุทธ ก่อนที่จะ ถวายเพลพระให้นำสำรับที่จัดไว้ วางหน้าที่ บูชาพระแล้วกล่าวคำถวายข้าวพระพุทธ ดังนี้
๒๐๒ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว อิมัง สูปะพยัญชะนะสัมปันนัง สาลีนัง โภชะ นานัง อุทะกัง วะรัง พุทธัสสะ ปูเชมิ 9.เมื่อเจ้าภาพถวายข้าวพระพุทธแล้ว ลำดับ ต่อไปคือการถวายภัตตาหาร ให้เจ้าภาพ กล่าวดังนี้ อิมานิ มะยัง ภันเต ภัตตานิ สะปะริ วารานิ ภิกขุสังฆัสสะ โอโณชะยามะ สาธุโน ภันเต ภิกขุสังโฆ อิมานิ ภัตตานิ สะปะริวารานิ ปะฏิคคัณหาตุ อัมหากัง ทีฆะรัตตัง หิตายะ สุขายะ แล้วให้เจ้าภาพกล่าวเป็นภาษาไทยดังนี้ “ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าทั้งหลายขอน้อมถวายซึ่งภัตตาหารกับของที่เป็นบริวาร ทั้งหลายเหล่านี้แด่พระสงฆ์ ขอพระสงฆ์จง รับซึ่งภัตตาหารกับของที่เป็นบริวาร
๒๐๓ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ทั้งหลาย เหล่านี้เพื่อประโยชน์ เพื่อความสุข แก่ข้าพเจ้าทั้งหลายตลอดกาลนานเทอญ ” คณะสงฆ์จะกล่าวพร้อมกันว่า “สาธุ” ต่อจากนั้นประเคนอาหารให้พระ
๒๐๔ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว 10.เมื่อพระสงฆ์ฉันอาหารเสร็จแล้ว จะ กลับมานั่งประจำที่เดิม แล้วให้กรวดน้ำ เมื่อพระสงฆ์ที่เป็นหัวหน้าเริ่มว่า “ยะถา วาริวะหา ปูรา …” ฆารวาสก็เริ่มกรวดน้ำ เวลากรวดน้ำ อย่าเอามือหรือนิ้วมือ รองน้ำ ที่เทออกจากขวดหรือที่กรวด ดูไม่เหมาะสม และผู้กรวดน้ำพึงสำรวมจิตอุทิศส่วนกุศลไป ให้แก่ผู้ที่ตนประสงค์จะอุทิศ เมื่อพระสวด ถึง “ สัพพีตีโย วิวัชชันตุ……” ให้ประนมมือ รับพรพระ หลังจากเสร็จพิธีแล้วให้นำน้ำที่ กรวดไปเทที่โคนต้นไม้ใหญ่นอกชายคา อย่าเอาน้ำเทลงกระโถนหรือในที่สกปรก อย่างเด็ดขาด
๒๐๕ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ อำเภอโคกศรีสุพรรณ จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๔๖ โฮมสเตย์ (อยู่กิน เซา เฮือน) แนวปฏิบัติทาง สังคม พิธีกรรม ประเพณีและ เทศกาล เป็นกิจกรรมท่องเที่ยวที่นักท่องเที่ยว พักร่วมกับเจ้าของบ้าน ใช้เป็นศูนย์ กลางโดยเชื่อมโยงกับแหล่งท่องเที่ยว วัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณี วิถีชีวิตของชุมชนเข้าด้วยกัน ทั้งนัก ท่องเที่ยวและเจ้าของบ้านมีวัตถุ ประสงค์ร่วมกันที่จะแลกเปลี่ยนเรียนรู้ วัฒนธรรมและวิถีชีวิตด้วยความเต็มใจ พร้อมทั้งจัดที่พักและอาหาร นำเที่ยว ในแหล่งท่องเที่ยวที่ใกล้เคียง โดยได้รับ ค่าตอบแทนตามความเหมาะสม โฮมสเตย์ เป็นธุรกิจที่ให้บริการด้านที่พัก และนำเที่ยวแบบสัมผัสวิถีชีวิตของคนใน ท้องถิ่นได้สัมผัสธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม วัฒนธรรม ประเพณี ค่านิยมของชุมชน ที่ทำการกำนัน บ้านห้วยหีบ หมู่ ๑๑ และหมู่ ๑๒ ต.ตองโขบ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร ชื่อผู้ถือปฏิบัติ ได้แก่ นายผดุงชัย ชา ไชย ที่อยู่ ๒๑๖ หมู่ ๑๑ ต.ตองโขบ นายพิชัย ยาทอง ไชย ที่อยู่ ๕๘ หมู่ ๑๒ ต.ตองโขบ ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ นางสาวขวัญธิดา ชาไชย ✓
๒๐๖ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว อย่างใกล้ชิด ซึ่งสิ่งเหล่านี้เป็นปัจจัยสำคัญ ที่เอื้อต่อการจัดบริการธุรกิจท่องเที่ยวเชิง นางสาวไพลิน สมณะ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว
๒๐๗ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว นิเวศน์ เนื่องจากนักท่องเที่ยวสามารถใช้ เวลาที่พักในท้องถิ่นนั้นศึกษาและเรียนรู้ถึง ความเป็นอยู่และการใช้ชีวิตประจำวันของ ประชาชนในพื้นที่ จึงนับเป็นจุดขายที่มี เสน่ห์ดึงดูดลูกค้าของธุรกิจโฮมสเตย์เป็น อย่างยิ่ง ประกอบกับในแต่ละช่วงในรอบ 1 ปีนักท่องเที่ยวที่มาใช้บริการจะได้รับบริการ เสริมในรูปแบบการจัดกิจกรรมต่างๆ ที่ หลากหลายไม่ซ้ำกันขึ้นอยู่กับช่วงฤดูกาลที่ ลูกทัวร์ไปพัก โดยมีกิจกรรมที่น่าสนใจ ตัวอย่างเช่น การพาเข้าร่วมกิจกรรมการทำ นา การจับปูนา การหาสมุนไพรในป่า การ ทำปุ๋ยชนิดต่าง ๆ การสอนทำอาหาร พื้นเมือง นวดแผนโบราณ/สปาสมุนไพร การเดินป่า การไปส่องสัตว์ ฯลฯ ทั้งนี้ ควรเป็นกลุ่มบุคคลที่อาศัยในท้องถิ่นหรือใน พื้นที่นั้น หรือหากไม่ใช่คนในพื้นที่ก็จะต้อง มีความรู้และความเข้าใจวัฒนธรรม ประเพณีที่เป็นจุดเด่นของท้องถิ่นนั้น และได้รับความร่วมมือจากประชาชน ที่อยู่ ๒๑๖ หมู่ ๑๑ ต.ตองโขบ โทร ๐๙๕ - ๖๔๙๘๘๐๖
๒๐๘ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ในพื้นที่เป็นอย่างดี ในการนำมาจัดเป็น
๒๐๙ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว กิจกรรมเพื่อเผยแพร่ให้ชาวต่างประเทศได้ ร่วมสัมผัสอย่างใกล้ชิดและเกิดความ ประทับใจและ / หรือได้รับความรู้ที่ ประทับใจและแปลกใหม่นำไปเล่าสู่กันฟัง เมื่อกลับประเทศ เป็นการประชาสัมพันธ์ ประเทศให้ชาวต่างประเทศได้รับทราบอีก ทางหนึ่งด้วย
๒๑๐ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมแบบ มภ. ๑ อำเภอโคกศรีสุพรรณ จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๔๗ ผูกเสี่ยว แนวปฏิบัติ ทางสังคม พิธีกรรมประเพณี และเทศกาล เป็นการแสดงถึงการเป็นเพื่อนของบุคคลใน หมู่บ้าน เพื่อแสดงให้เห็นว่าเป็นเพื่อนกัน เนื่องจากคนอีสานมีการคบกันอยู่สองระดับ คือ คบกันเป็นเพื่อนฝูงระดับธรรมดาทั่วไป เรียกว่า"เป็นหมู่กัน" และถ้าคบกันในระดับ ที่สนิทแนบแน่นเป็นพิเศษ มีความรักผูกพัน จนถึงขั้นพึ่งพาอาศัยและตายแทนกันได้ เรียกว่า "เป็นเสี่ยวกัน" การได้เป็นเสี่ยวกัน นั้น ต้องผ่านขั้นตอนและพิธีผูกเสี่ยวก่อนจึง จะถือว่า "เป็นเสี่ยวแท้" อนึ่งการเป็นเสี่ยว กันนั้น เป็นได้ทั้งชายและหญิง เกิดจาก ความสมัครใจของทั้งสองฝ่าย ซึ่งมีอายุรุ่น ราวคราวเดียวกัน มีรูปร่างหน้าตาคล้ายคลึง กันหมอสูดขวัญ จะเริ่มพิธีโดยให้ ๑๓๔ หมู่ ๖ บ้านห้วยหีบ ต.ตองโขบ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร ชื่อผู้ถือปฏิบัติ ได้แก่ นายจันทร์เติม เกษมสานต์ อายุ ๘๗ ปี อาชีพ ทำนา ๘๔ หมู่ ๑๒ ต. ตองโขบ อ.โคกศรีสุพรรรณ จ.สกลนคร ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ นายบุญเติม นนท์คำวงค์ ✓
๒๑๑ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว อายุ ๗๔ ปี อาชีพ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว
๒๑๒ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว คู่เสี่ยวจุดเทียนที่ปักไว้ยอดขันหมากเบ็ง แล้วหมอจะนำไหว้พระจบแล้วหมอสูดขวัญ จะกล่าวเชิญเทวดา จากนั้นจึงสวดคำสู่ขวัญ จนจบ แล้วหมอสูดขวัญจะนำเอาข้าว เหนียวใส่มือให้คู่เสี่ยวคนละหนึ่งปั้น พร้อม ไข่ต้มคนละฟอง กล้วยน้ำว้าคนละใบ และ ผูกแขน(ความจริงผูกที่ข้อมือ) ให้แก่คู่เสี่ยว เป็นครั้งแรก โดยใช้เส้นด้าย (หรือฝ้าย) ที่ วางอยู่ในขันหมากเบ็งมาผูก ซึ่งตอนนี้ เรียกว่า "การผูกเสี่ยว" จากนั้นพ่อแม่พี่น้อง รวมทั้งเพื่อนฝูงของแต่ละฝ่าย ก็จะผูกแขน ให้คู่เสี่ยวพร้อมทั้งให้ศีลให้พรและบางคนก็ ให้โอวาทแก่คู่เสี่ยว ให้ทั้งสองรักกันเกื้อกู ล กัน ตลอดจนเคารพนับถือญาติของแต่ละ ฝ่ายจนตราบเท่าวันตาย ซึ่งตอนนี้เรียกว่า "ขอดเสี่ยว" เสร็จแล้วก็นำข้าวปลาอาหาร มาเลี้ยงดูผู้มาร่วมพิธีผูกเสี่ยวทุกคนการ ปฏิบัติตนต่อกันของคู่เสี่ยว เมื่อได้เป็นคู่ เสี่ยวกันแล้ว คู่เสี่ยวมีหน้าที่ต้องปฏิบัติตน ต่อกันดังนี้ ทำนา ๑๓๔ หมู่ ๖ ต. ตองโขบ อ.โคกศรีสุพรรรณ จ.สกลนคร
๒๑๓ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว 1 ให้ความช่วยเหลือเกื้อกูลกันในกิจกรรม
๒๑๔ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ทุกอย่าง เมื่ออีกฝ่ายตกทุกข์ได้ยาก 2 ให้ฮักแพงกันและเคารพนับถือญาติ ผู้ใหญ่ของแต่ละฝ่าย เปรียบประหนึ่งเป็น ญาติของตน 3 ให้เป็นดองกัน กล่าวคือ ให้ลูกสาว ลูก ชายของแต่ละฝ่ายแต่งงานกัน 4 ร่วมเป็นร่วมตายทั้งในยามทุกข์ และยาม เสี่ยว อาจจะเป็นบุคคลต่างเพศกันก็ได้ ถ้า หากมีความประสงค์จะเป็นเสี่ยวกัน ถ้ายิ่ง เกิดเดือน วัน และเวลาเดียวกันก็จะเป็น การดี แก่กว่า หรืออ่อนกว่าจะไม่นิยมใช้คำ นี้ สำหรับพิธีกรรมในการปฏิญาณเป็นเสี่ยว สำหรับชาวบ้านทั่วไป ในภาคเหนือปัจจุบัน นี้ไม่ ค่อยปรากฏ เมื่อเป็นสหชาติ (เกิดร่วม ปีเดียวกัน) ได้มีโอกาสคบหาสมาคมโดยอยู่ ใกล้ชิดสนิทสนม ทำงาน ร่วมกันหรือ เดินทางไปประกอบอาชีพด้วยกัน มีความ รักใคร่ชอบพอกันเป็นพิเศษถึงขั้นไว้เนื้อเชื่อ ใจกันแล้ว
๒๑๕ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ก็อาจพูดตกลงกันโดยปากเปล่า ไม่มี พิธีกรรมใดๆ ประกอบก็ได้ เช่นเดียวกับทาง ภาคอีสาน ก็ไม่มีรูปแบบที่ตายตัว อาจจะ เริ่มต้น จากวิธีง่ายที่สุด คือ เมื่อมีความ ตั้งใจจริงต่อกัน มีความถูกอกถูกใจซึ่งกัน และกัน หรือจิตใจตรงกัน ทั้งสองฝ่ายก็ทำ ความตกลงลั่นวาจาหรือแสดงออกถึงเจตนา ที่จะเป็นเสี่ยวกันได้เลย
๒๑๖ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมแบบ มภ. ๑ อำเภอโคกศรีสุพรรณ จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๔๘ กระติบข้าว งานช่างฝีมือ ดั้งเดิม เป็นงานหัตถกรรมอันทรงคุณค่าชนิดหนึ่งที่ มาก ด้วยภูมิปัญญาท้องถิ่น เป็นของที่มี ประจำบ้านของชาวไทยที่ใช้มายาวนาน ใช้ สำหรับบรรจุข้าวเหนียวสุกแล้วหรือใช้เก็บ เมล็ดพันธุ์พืช หรือแม้แต่ใช้เป็น เครื่องประดับครัวเรือนหรือตามสถานที่ ต่างๆเป็นเครื่องจักสานที่ทำจากวัสดุ ธรรมชาติ เช่น ไม้ไผ่ ใบจาก ใบลาน ต้น คล้า หรือจากต้นพืชที่มีลักษณะยาวเรียว กระติบข้าวของชาวอีสานเป็นภาชนะเก็บ อาหารที่ทางคุณค่ามากด้วยภูมิปัญญา เก็บ ความร้อนได้ดี ในขณะที่ยอมให้ไอน้ำระเหย ออกไปได้ ทำให้ข้าวเหนียวที่บรรจุภายใน กลุ่มจักสาน ๑๙๘ หมู่ ๑๑ บ้านห้วยหีบ ต.ตองโขบ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร ชื่อผู้ถือปฏิบัติ ได้แก่ นายทองใบ เกษมสานต์ อายุ ๗๘ ปี อาชีพ ทำนา ๑๙๘ หมู่ ๑๑ ต. ตองโขบ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ ✓
๒๑๗ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว กระติบไม่แฉะด้วยไอน้ำ ต่างจากกระติก น้ำแข็ง ที่พ่อค้าแม่ค้าข้าวเหนียวส้มตำบาง นายเสงี่ยม ยา ทองไชย อายุ ๗๖ ปี อาชีพ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว
๒๑๘ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ร้านนำมาใช้บรรจุข้าวเหนียวเพื่อรอขายซึ่ง จำเป็นต้องใช้ผ้าขาวรองอีกทีก่อนบรรจุข้าว เหนียว แต่เม็ดข้าวที่อยู่รอบขอบกระติกก็ ยังแฉะอยู่ดีเคล็ดลับของการสารกระติบข้าว อยู่ที่การสานภาชนะเป็นสองชั้น ชั้นในสุด จะสานด้วยตอกไม้ให้มีความห่างเล็กน้อย เพื่อให้ไอน้ำระเหยออกจากข้าวไปสู่ช่องว่าง ภายในก่องหรือกระติบข้าวได้ ชั้นนอกสุด จะสานด้วยตอกที่มีความชิดแน่นกว่าเพื่อ เก็บความร้อนเอาไว้ ไอน้ำที่มีความร้อนอยู่ ภายในช่องว่างนี้จะช่วยทำให้ข้าวเหนียวที่ อยู่ภายในกระติบยังคงความร้อนได้อีกนาน โดยเมล็ดข้าวจะไม่มีไอน้ำเกาะฝากระติบ และตัวกระติบจะมีลักษณะเหมือนกัน เพียงแต่มีขนาดที่ต่างกันเล็กน้อย สามารถ สวมใส่กันได้พอดี ในส่วนตัวกระติบจะมี ฐานรองทำจากก้านตาลขดเป็นวงกลม มี ขนาดเล็กกว่าตัวกระติบเล็กน้อย ยึดด้วย หวายให้ติดกับตัวกระติบ กระติบข้าวเป็น ทำนา ๕๘ หมู่ ๑๑ ต. ตองโขบ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร นายกิตติพงษ์ ชา ไชย อายุ ๒๙ ปี อาชีพ ทำนา ๒๑๖ หมู่ ๑๑ ต. ตองโขบ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร โทร ๐๙๐- ๓๔๐๑๐๕๕
๒๑๙ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ของใช้ประจำบ้านที่ใช้บรรจุข้าวเหนียว ทุก ครัวเรือน ทุกพื้นที่ที่รับประทานข้าวเหนียว
๒๒๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว เหตุผลที่ทำให้นิยมใช้กระติบข้าวบรรจุข้าว เหนียว 1. ทำให้ข้าวเหนียวที่บรรจุไม่เหนียวแฉะ ไม่ติดมือ 2. พกพาสะดวก หิ้วไปได้ทุกหนทุกแห่ง วัสดุที่ใช้ทำกระติบข้าว 1. ไม้ไผ่บ้าน 2. ด้ายไนล่อน 3. เข็มเย็บผ้าขนาดใหญ่ 4. กรรไกร 5. มีดโต้ 6. เลื่อย 7. เหล็กหมาด (เหล็กแหลม) 8. ก้านตาล 9. เครื่องขูดตอก 10. เครื่องกรอด้าย ขั้นตอนการสานกระติบข้าว 1. การเตรียมไม้ไผ่สำหรับการสานกระติบ ข้าวนั้น ควรมีอายุไม่เกินหนึ่งปี โดยเลือกไผ่ ที่โตเพียงฝนเดียวมาทำก่องข้าวหรือสาน กระติบ สำหรับไผ่ที่ใช้ทำกระติบได้ดีที่สุด จะมีอายุประมาณ 4-5 เดือน การเลือกไม้ ไผ่ จะเลือกไม้ที่มีข้อปล้องยาวและตรง มีผิว
๒๒๑ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว เรียบเป็นมันนำมาตัดข้อปล้องทางหัวและ ท้ายออก โดยใช้เลื่อยตัดรอบไม้ไผ่เพื่อ ป้องกันผิวไผ่ฉีก ขนาดของปล้องไม้ไผ่หนึ่ง ควรมีความยาวประมาณ 30-40 เซนติเมตร จากนั้นจึงใช้มีดโต้ผ่าออกเป็น ชิ้นๆ แล้วใช้มีดตอกจักเป็นตอกขูดเปลือกสี เขียว ของมันออกและตากแดดเพื่อเก็บ รักษาเอาไว้ก่อนจะทำงานสาน 2. เมื่อเหลาไม้ไผ่จนมีขนาดเหลือความหนา ประมาณ 0.05 เชนติเมตร ก็จะขูดเสี้ยนไม้ ออก เพื่อให้ตอกมีความเรียบและอ่อนบาง ที่สุด กระติบที่ได้ก็จะสวย และเวลาสานถ้า หากว่าเป็นตอกอ่อนก็จะทำให้สานง่ายไม่ เจ็บมืออีกด้วย 3. เมื่อได้ตอกมาประมาณ 100-150 เส้นแล้ว ก็จะเริ่มสานกระติบข้าวได้ บางครั้งผู้สานต้องการเพิ่มลวดลายในการ
๒๒๒ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว สานกระติบก็จะย้อมสีตอกก่อนก็มี ส่วน ใหญ่จะใช้สีผสมลงในกระบอกไม้ไผ่
๒๒๓ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว แล้วนำมาย้อมตอกให้เป็นสีสันตามที่ตัวเอง ต้องการเมื่อลงมือสานมักจะเริ่มต้นสานใช้ ตอก 6 เส้น แล้วสานด้วยลายสอง โดยทิ้ง ชายตอกให้เหลือประมาณ 5 เซนติเมตร เมื่อสานได้ยาวจนชายตอกอีกด้านเหลือ ประมาณ 3 เซนติเมตรให้นำชายทั้งสอง ข้างมาประกับกันโดยใช้ลายสอง และเมื่อ นำมาประกบกันได้แล้วด้วยลายสอง ก็จะ ม้วนชายตอกที่ไม่ต้องการอีกทีด้วยการสาน ลายสองเวียนการสานกระติบให้ประกบ ซ้อนกันเป็นสองชั้น ก็เพื่อช่วยเก็บความ ร้อนให้อยู่ได้ชั่วขณะหนึ่งพอที่จะทำให้ได้กิน ข้าวเหนียวที่ไม่แข็งเกินไป นอกจากนั้น กระติบข้าวที่ทำจากไม้ไผ่ยังช่วยดูดซับเอา หยาดน้ำที่อยู่ภายในที่จะเป็นตัวทำให้ข้าว เปียกหรือแฉะได้อีกด้วย4. การขึ้นลาย กระติบ ซึ่งจะขึ้นอยู่กับความต้องการของ คนที่สานว่าต้องการใช้ลายอะไร เพราะแต่
๒๒๔ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ละลายจะขึ้นต่างกัน ลายกระติบที่นิยมสาน คือ “ลายข้างกระแตสองยืนและสามยืน”
๒๒๕ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว การขึ้นลายสองนั้น จะยกตอก 2 เส้นแล้ว ทิ้ง 2 เส้นและเมื่อขึ้นลายไปได้ประมาณ ครึ่งหนึ่งของความยาวของตอกแล้ว ก็จะ สานต่อด้วยลายสามนอนหรือลายคุบ จากนั้นจึงสานด้วยลายสองยืนอีกครั้งเพื่อ ความแข็งแรงของกระติบข้าว จากนั้นจึง ม้วนเก็บชายตอกด้วยการพับครึ่งเข้าไปข้าง ในทั้งสองข้างและบีบเพื่อตกแต่งให้สวยงาม 5. ส่วนก้นของกระติบข้าวนั้นจะสานเป็น แผ่นแบนสองอันมาประกบกันเข้าแล้วผูก ติดกับส่วนตัวกระติบ เรียกขั้นตอนนี้ว่า “อัดตุ๋” ซึ่งมีการเย็บอยู่สองวิธีคือ การเย็บ โดยใช้หวาย กับเย็บด้วยการใช้ด้ายเย็บ แต่ การเย็บด้วยหวายนั้นให้ความสวยงามตาม ธรรมชาติ และมีความแข็งแรงกว่าการเย็บ ด้วยด้าย แต่ปัญหาก็คือหวาย จะหายากใน ปัจจุบัน 6. ฐานของกระติบ ซึ่งคนอีสานจะเรียกว่า “ตีนติบข้าว” เป็นส่วนหนึ่งมี่ต้องรับน้ำหนัก
๒๒๖ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว และจำเป็นที่จะต้องทำให้แข็งแรง ดังนั้น ส่วนใหญ่จึงใช้ก้านตาลมาเหลาแล้วโค้งให้ เป็นวงกลมเท่ากับขนาดของก้นกระติบข้าว ก้านตาลที่ใช้จะต้องตรงไม่คดเบี้ยวและมี ความยาวประมาณ 1 เมตรขึ้นไป นำก้าน ตาลที่ตัดได้มาเหลาเอาหนามตาลออก ผ่า ตามความยาวของก้านตาล ซึ่งก้านตาล 1 ก้านใหญ่สามารถทำตีนกระติบได้ 1-2 อัน จากนั้นจึงผ่าเกลาให้เรียบเสมอกัน นำมา ม้วนแล้วทิ้งไว้ให้แห้งโดยใช้เวลาประมาณ 15-20 วันเป็นอย่างน้อย 7. ฝากระติบข้าวนั้นจะสานเช่นเดียวกับตัว กระติบเพียงแต่ให้ใหญ่กว่าเพื่อสวมครอบ ปิดเปิดได้ กระติบข้าวที่สานเสร็จแล้วไม่ ควรเก็บไว้ในที่ชื้น เพราะจะทำให้ขึ้นราได้ ง่ายและมีมอดเจาะ และควรเก็บไว้ในที่มี อากาศถ่ายเทได้สะดวก ข้อเสนอแนะ
๒๒๗ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว 1. การเลือกไม่ไผ่ควรเลือกไม้ไผ่ที่มีปล้อง ยาวอายุประมาณ 10 เดือน ถึง 1 ปี
๒๒๘ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว 2. การจักตอกต้องมีความกว้าง ความยาว เท่าๆ กัน ทุกเส้น เพื่อจะได้กระติบรูปร่าง สวยงาม 3. ก่อนที่จะเหลาหรือขูดเส้นตอก ให้นำ เส้นที่จักแล้วแช่น้ำประมาณ 1 ชั่วโมง เพื่อให้เส้นตอกอ่อนนุ่มเพื่อจะได้ขูดเหลาได้ ง่ายขึ้น แล้วนำไปตากแดดให้แห้งสนิท 4. การสานเป็นลวดลายต่างๆ ที่น่าสนใจจะ สามารถจำหน่ายได้ในราคาดีขึ้น 5. สามารถประยุกต์เป็นของชำร่วยแบบ ต่างๆ ได้มากมาย เช่น กล่องใส่กระดาษ ชำระ กระเป๋า แจกัน 6. การใช้สีย้อมไหมมาย้อมเส้นตอกจะทำ ให้ลวดลายสีสันสวยงามขึ้น 7. การตกแต่งฝาบนด้วยการทำคิ้วจะทำให้ มีความสวยงามและคงทน
๒๒๙ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมแบบ มภ. ๑ อำเภอโคกศรีสุพรรณ จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๔๙ สงกรานต์ภูไท ห้วยหีบ แนวปฏิบัติทาง สังคม พิธีกรรมประเพณี และเทศกาล งานบุญประเพณีสงกรานต์ ภูไทห้วยหีบเป็น การปฏิบัติตามบุญฮีต ๑๒ คอง ๑๔ มา ยาวนานกว่า ๓๐ ปี มีเอกลักษณ์เป็นของ ตนเองคือการแต่งกาย การกราบไหว้บรรพ บุรุษ การรดน้ำดำหัวผู้ใหญ่ การจัดซุ้มตาม ที่กระทำโดยสุภาพพิธีสงกรานต์เป็น พิธีกรรมที่เกิดขึ้นในสมาชิกในครอบครัว หรือชุมชนบ้านใกล้เรือนเคียง แต่ปัจจุบันได้ เปลี่ยนไปสู่สังคมวงกว้าง และมีแนวโน้มที่ จะเปลี่ยนทัศนคติและความเชื่อไป ในความ เชื่อดั้งเดิมใช้สัญลักษณ์เป็นองค์ประกอบ หลักในพิธี ได้แก่ การใช้น้ำเป็นตัวแทน แก้ กันกับความหมายของฤดูร้อน ช่วงเวลาที่ พระอาทิตย์เคลื่อนเข้าสู่ราศีเมษ ใช้น้ำรด ให้แก่กันเพื่อความชุ่มชื่น มีการขอพรจาก ผู้ใหญ่ การรำลึกและกตัญญูต่อบรรพบุรุษที่ บ้านห้วยหีบ - นาสีนวล ต.ตองโขบ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร ชื่อผู้ถือปฏิบัติ ได้แก่ สภาวัฒธรรม ตำบลตองโขบ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ สภาวัฒธรรม ตำบลตองโขบ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร ✓
๒๓๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ล่วงลับ สังคมไทยสมัยใหม่เกิดประเพณีกลับ บ้านในเทศกาลสงกรานต์ นับวันสงกรานต์ เป็นวันครอบครัว ในพิธีเดิมมีการสรงน้ำ พระที่นำสิริมงคล เพื่อให้เป็นการเริ่มต้นปี ใหม่ที่มีความสุข ปัจจุบันมีกาประชาสัมพันธ์ ในเชิงท่องเที่ยว
๒๓๑ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ อำเภอบ้านม่วง จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๕๐ กลุ่มทำแชมพู สมุนไพร ความรู้และ การปฏิบัติ เกี่ยวกับธรรมชาติ และจักรวาล สภาพของกลุ่มส่วนใหญ่ประกอบอาชีพ ทำนา และใช้เวลาว่างในการประกอบอาชีพเสริม โดยทำแชมพูสมุนไพรซึ่งมี วัสดุที่พอหาได้ใน ท้องถิ่น กลุ่มแม่บ้านรวมตัวจัดตั้งกลุ่มเพื่อหา อาชีพเสริมโดยมีเจ้าหน้าที่ทางราชการสนับ สนุนความรู้ดำเนินการในรูปกลุ่ม มีทุนดำเนิน การมีระเบียบกลุ่ม และมีคณะกรรมการ บริหารกลุ่มทำแชมพูสมุนไพรบ้านสมาน สามัคคีจัดหาวัสดุสำหรับทำแชมพูและร่วมกัน ผลิต แล้วแจกจ่ายให้สมาชิกนำไปจำหน่าย รวมทั้งจำหน่ายที่กลุ่มนำรายได้ส่วนหนึ่งเข้า กลุ่ม ส่วนหนึ่งแบ่งให้สมาชิกตามระเบียบตก ลงกันปัจจุบันการเลือกใช้ แชมพูสมุนไพร นับว่าเป็นทางเลือกหนึ่งของผู้บริโภคจำนวน มาก ทั้งนี้เพื่อหลีกเหลี่ยงการสะสมของ ๙๙ หมู่ ๗ บ้านสมาสามัคคี ต.มาย อ.บ้านม่วง จ.สกลนคร ๔๗๑๔๐ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ ได้แก่ชื่อผู้สืบ ทอดได้แก่ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ ได้แก่ ชาวบ้าน ๙๙ หมู่ ๗ บ้านสมานสามัคคี ต.มาย อ.บ้านม่วง จ.สกลนคร ๔๗๑๔o ชื่อผู้สืบทอดได้แก่ ✓
๒๓๒ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว สารเคมีบนหนังศีรษะ โดยสรรพคุณของสาร สกัดสมุนไพรนั้นนอกจากจะไม่ทำให้ สภาพแวดล้อมเป็นพิษแล้ว แถมยังอ่อนโยน ต่อเส้นผมอีกด้วย ผู้ใช้ก็ไม่ต้องกังวลเรื่อง สารเคมีแรงๆ และปัญหาผมร่วง การทำ แชมพูสมุนไพร ไว้ใช้เอง น่าจะเป็นทางเลือกที่ ดีของผู้คนในยุคนี้ เพราะทำได้ง่าย ลงทุนไม่ มากนัก อีกทั้งราคาแชมพูทั่วไปตามท้องตลาด มีสารเคมีจำนวนมาก มีราคาเพิ่มสูงขึ้นทุกวัน วิธีการทำแชมพูสมุนไพร วัสดุ / อุปกรณ์ กระละมังสแตนเลส ขนาด 10 – 12 นิ้ว ราคาใบละ 60 – 80 บาท ไม้พายหน้ากว้าง 2 นิ้ว ยาวประมาณ 1 ฟุต ( ใช้คนน้ำยา ) ราคา 30 บาท เครื่องปั่น ราคาประมาณ 800 บาท ขวดบรรจุขนาด 360 ซีซี ราคา 4 – 5 บาท/ขวด ส่วนผสม หัวแชมพู 8,000 2 กิโลกรัม กลิ่นคาโอ 1 ออนซ์ ผงฟอง –ผง ข้น –ลาโนลีน ชนิดละ 100 กรัม น้ำมะกรูด 150 กรัม น้ำกลั่น 3 ลิตร สีผสมแชมพูสี เขียวหรือสีฟ้า 1 ห่อ สมุนไพร ( เลือกชนิดใด กลุ่มทำแชมพู สมุนไพร ๙๙ หมู่ ๗ บ้าน สนามสามัคคี ต.มาย อ.บ้านม่วง จ.สกลนคร ๔๗๑๔ o นางรุ่งนภา ศรี โคต ร
๒๓๓ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ชนิดหนึ่ง ) ตามน้ำหนักดังนี้ ว่านหางจระเข้ 150 กรัม น้ำดอกอัญชัน 200 กรัม ประดำ ดีควาย 200 กรัม วิธีทำ สูตรว่านหางจระเข้ นำว่านหางจระเข้ มาปลอกเปลือกแล้วนำมาปั่นให้ละเอียด สูตร ดอกอัญชัน นำดอกอัญชันมาปั่นละเอียดโดย เจือน้ำลงไปเล็กน้อยแล้วกรองเอากากทิ้ง สูตร ประคำดีควาย นำลูกประคำดีควายมาต้ม เสียก่อน จากนั้นนำมาตำให้ละเอียดทั้งเปลือก เจือน้ำเล็กน้อย แล้วกรองเอากากทิ้ง นำน้ำ กลั่น 1 ลิตรเทลงในกะละมัง นำผงฟองเทลง ผสม ใช้ไม้พายคนให้ละลายเข้ากัน ใส่หัว แชมพูตามลงไปคนให้เข้ากัน หลังจากนั้นนำ ลาโนลีนละลายกับน้ำร้อนเล็กน้อยเทผสมลง ไป คนให้เข้ากันอีกครั้ง เติมน้ำกลั่นลงผสมอีก 1 ลิตร ใส่กลิ่นคาโอ สีผสม และว่านหาง จ ร ะ เ ข ้ ห ร ื อ น ้ ำ ด อ ก อ ั ญ ชัน ห ร ื อ น้ ำ ประคำดีควาย และน้ำมะกรูด คนส่วนผสมให้ เข้ากัน นำผงข้นเทผสมลงไป โดยทยอยเติมที่ ละน้อยสลับกับการคนไปเรื่อย ๆ จนใส่ผงข้น
๒๓๔ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว หมด 100 กรัม เติมน้ำกลั่นลงไปผสมอีก 1 ลิตร คนจนแน่ใจว่าส่วนผสมทุกอย่างละลาย เข้ากันดีและมีความข้นพอเหมาะจึงหยุดคน ปิดกะละมังตั้งทิ้งไว้ 1 คืน นำแชมพูสระผม สมุนไพรมาบรรจุขวดปิดผนึก
๒๓๕ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมแบบ มภ. ๑ อำเภอบ้านม่วง จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๕๑ ผลิตภัณฑ์ เครื่องจักสาน ช่างฝีมือดั่งเดิม สภาพโดยทั่วไปชาวบ้านทำอาชีพทำนา ทำ สวนทำไร่ และทำการประมง เวลาว่างจาก การทำนา ทำสวน ทำไร่ชาวบ้านก็จะทำการ จักสานเพื่อทำเป็นเครื่องมือในการทำการ ประมงการ เช่น ตุ้มปลา ตุ้มกบ สุ่มไก่ และ เป็นอุปกรณ์ใช้ในชีวิตประจำ เช่นตะกร้า เป็นต้น วิธีการสานสุ่มไก่ขั้นตอนการสานสุ่มไก่ 1. การจักตอกไผ่ 1.1 ใช้เลื่อยคันธนูเลื่อยตัดข้อปล้องแรกของ ไผ่ทิ้งเพื่อให้ผ่าลำไผ่ได้สะดวก การใช้เลื่อยคันธนูตัดไม้ไผ่ 1.2 ผ่าลำไผ่ออกมาเป็นเส้นๆการใช้มีดพร้า ผ่าไม้ไผ่ออกมาเป็นเส้นๆ บ้านเลขที่ 38 บ้านท่าช้าง ดงเหนือ อำเภอบ้านม่วง จังหวัดสกนคร 47140 นายแสนทรัพย์ บุตรพรหม อายุ 6 ๐ ปี เบอร์โทร 0848439665 นายคำพันธ์ บุตร พรหม อายุ ๕๒ ปี นายเพชร แสน ดวง อายุ 65 ปี นายคำพา บุตร พรหม อายุ 45 ปี ✓
๒๓๖ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว 1.3จักตอกเส้นไผ่เป็นตอกยืน ตอกยาว และ ตอกไผ่ตีน (ส่วนข้อไผ่ที่ มีตาไผ่)ความกว้าง และความยาวของตอกแต่ละแบบ โดยประมาณ คือ ตอกยืน ยาว 150 – 200 ซม. กว้าง1.5–2.5 ซม. ตอกยาว ยาว ประ มาน 8 ม. กว้าง 1 - 2 ซม.และตอกไผ่ตีน 1.6–2.0 ซม. ซึ่งไผ่หนึ่งลำเหลาจักตอกได้ ตอกยืนที่ใช้สานสุ่มไก่ได้ 1 ใบ และตอกยาว สานสุ่มไก่ได้ 2 ใบ ลักษณะตอกยืนการจักตอกยาวตอกตีน 2.การสานสุ่มไก่ 2.1 ใช้ตอกยาว สานเป็นวงหัว ลักษณะของวงหัว 2.2 นำ วงหัว มาสานกับตอกยืนเป็นหัวสุ่ม แบบลายขัด การใช้ตอกยืนกับวงหัว สานเป็นลายขัด 2.3 ใช้ตอกยาวสานรอบ ๆ สุ่มไก่เพื่อขึ้น รูปแบบลายหนึ่ง (ยกหนึ่งข้ามหนึ่ง) โดย จุดเริ่มต้นของตอกยาว
๒๓๗ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว แต่ละเส้นเปลี่ยน ตำแหน่งไปเรื่อย ๆ เพื่อให้ สุ่มไก่ได้รูปทรงกลม การนำลายขัดที่สานแล้ว มาสานกับตอกยาว เพื่อขึ้นรูป 2.4 สานตีนสุ่มไก่ โดยใช้ตอกไผ่ตีนประมาณ 2- 5 เส้น การสานตีนสุ่ม ทำให้ฐานสุ่มไก่แข็งแรง ใช้ค้อนทุบ เพื่อให้ตีนสุ่มแน่นขึ้น 2.5 ใช้เลื่อยคันธนูเลื่อยหรือใช้ขวานตัดส่วน ตอกยืนที่ยื่นยาวออกมาตรงตีนสุ่มไก่ทิ้งไป เพื่อมีฐานที่เท่ากันตอกยืนที่ยื่นออกมา 2.6 นำสุ่มไก่ที่สานเสร็จแล้วมาลนไฟเพื่อที่ ทำให้ เศษเสี้ยวหนามของไม้ไผ่หายไป และทำ ให้สุ่มไก่ทนทานและมีอายุการใช้งานมากขึ้น การลนไฟสุ่มไก่ที่สานเสร็จสมบูรณ์ พร้อมใช้ งาน
๒๓๘ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ อำเภอบ้านม่วง จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐
๒๓๙ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๕๒ ผ้ามัดหมี่ ช่างฝีมือดั้งเดิม สภาพโดยทั่วไปชาวบ้านทำอาชีพทำนา ทำ สวนทำไร่ และทำการประมง เวลาว่างจาก การทำนา ทำสวน ทำไร่ผู้เฒ่าผู้แกที่ไม่ค่อยได้ ทำงานก็จะทำการทอผ้าเวลาว่าง เช่น ผ้า มัดหมี่ ผ้าห่ม ทอเสื่อกก เป็นต้น การมัดหมี่ การมัดหมี่ เป็นการทำลวดลายของผืนผ้า โดย การใช้วัสดุกันน้ำมัดกลุ่มเส้นฝ้ายเป็นลวดลาย ตามต้องการ ก่อนนำฝ้ายย้อมน้ำสี เมื่อแก้ วัสดุกันน้ำออกจึงเกิดสีแตกต่างกัน ถ้าต้องการเพียง 2 สี จะแก้วัสดุมัดฝ้ายเพียง ครั้งเดียว หากต้องการหลายสีจะมีการแก้มัด วัสดุหลายครั้งก่อนมัดหมี่ ต้องค้นหมี่ก่อน โดยการนำเส้นฝ้ายพันรอบหลักหมี่ 1 คู่ นับ จำนวนเส้นฝ้ายให้สัมพันธ์กับลายหมี่ที่จะมัด จากนั้นจึงทำการมัดหมี่กลุ่มเส้นฝ้ายในหลัก หมี่ ตามลวดลายหมี่ที่ต้องการ เมื่อถอดฝ้าย มัดหมี่ออกจากหลักหมี่ นำไปย้อมสี บิดให้ หมาดแล้วจึงแก้ปอมัดหมี่ออก ทำให้เกิด ลวดลายตรงที่แก้ปอออก นำฝ้ายที่แก้ปอมัด บ้านเลขที่21 หมู่ ๑๐ บ้านท่า ช้าง ตำบลดง เหนือ อำเภอ บ้านม่วง จังหวัดสกนคร 47140 นางแมว พรม เพ็ญ อายุ 67 ปี นางมอง พรม เพ็ญ อายุ 78 ปี ✓
๒๔๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว แล้วนี้ไปพันรอบหลอดไม้ไผ่เรียกว่า การปั่น หลอด ร้อยหลอดฝ้ายตามลำดับก่อน-หลัง เก็บไว้อย่างดีระวังไม่ให้ถูกรบกวนจนเชือก ร้อยขาด ฝ้ายมัดหมี่ในหลอดฝ้ายใช้เป็นเส้น พุ่งในการทอการค้นหมี่ เส้นฝ้ายมีไขฉาบโดย ธรรมชาติ ก่อนนำมาใช้ต้องชุบน้ำให้เปียกทั่ว อณูของเส้นฝ้าย โดยชุบน้ำแล้วทุบด้วยท่อน ไม้ผิวเรียบ เรียกว่า การฆ่าฝ้าย ก่อนจะชุบ ฝ้ายหมาดน้ำในน้ำแป้งและตากให้แห้ง คล้อง ฝ้ายใส่กงแล้วถ่ายเส้นฝ้ายไปพันรอบอัก ตั้ง อักถ่ายเส้นฝ้ายพันรอบหลักหมี่ ซึ่งมีความ กว้างสัมพันธ์กับความกว้างของฟืมที่ใช้ทอผ้า นับจำนวนเส้นฝ้ายให้เป็นหมวดหมู่ แต่ละหมู่ มีจำนวนเส้นฝ้ายสัมพันธ์กับลายหมี่ มัด หมวดหมู่ฝ้ายด้วยเชือกฟาง วิธีการค้นหมี่ 1. เอาฝ้ายที่เตรียมมาแล้วมัดหลักหมี่ด้านล่าง ก่อน แล้วพันรอบหลักหมี่ไปเรื่อยๆ เรียกว่า การก่อหมี่
๒๔๑ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว 2. การค้นหมี่จะต้องค้นจากล่างขึ้นบน หรือ บนลงล่างจนกว่าจะครบจำนวนรอบที่ต้องการ ภาษาท้องถิ่นเรียกแต่ละจำนวนว่าลูกหรือลำ ถ้าก่อหมี่ผูก ฝ้ายด้านขวา ก็ต้องวนซ้ายมา ขวาทุกครั้ง 3. ควรผูกฝ้ายไว้ทุกลูกด้วยสายแนม เพื่อ ไม่ให้หมี่พันกัน หรือหลุดออกจากกัน วิธีการมัดหมี่ 1. มัดกลุ่มฝ้ายแต่ละลูกหมี่ด้วยเชือกฟาง จน ครบหลักหมี่ ทำเป็นเชิงผ้า 2. การเริ่มต้นลายมัดหมี่ อาจมัดจากด้านบน ไล่เรียงลงข้างล่าง หรือมัดข้างล่างก่อนจึงไล่ เรียงขึ้นข้างบน บางคนอาจเริ่มมัดจากตรง กลางก่อน จึงขยายออกไปเต็มหลักหมี่ 3. เริ่มมัดปลายเชือกด้านหนึ่งกับลูกหมี่ก่อน จึงพันอีกปลายหนึ่งซ้อนทับกันให้แน่นเพื่อ ไม่ให้สีย้อมซึมเข้าข้อหมี่ เมื่อพันทับกันไปจน ได้ความยาวตามลายหมี่แล้ว มัดปลายเชือก กับลูกหมี่ให้แน่นเช่นกัน โดยเหลือปลายเชือก ไว้ เมื่อเวลาแก้ปอมัดจะทำได้ง่าย
๒๔๒ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว 4. เอาเชือกเส้นหนึ่งสอดเข้าไปในช่องหลักหมี่ ข้างใดข้างหนึ่ง ผูกกลุ่มฝ้ายไว้เป็นวงไม่ให้หมี่ ที่มัดลวดลายแล้วหลุดออกจากกัน และใช้ เป็นหูหิ้วสำหรับจับเวลาย้อม ถอดฝ้ายมัดหมี่ ออกจากหลักหมี่ หลังจากนั้น เราก็จะนำไป ย้อมคราม เมื่อ ย้อมครามเสร็จก็จะนำมาแก้ปอมัดหมี่ การแก้ปอมัดหมี่ หมี่ที่มัดเสร็จเรียบร้อยและถอดออกจากหลัก หมี่แล้วนำไปแช่น้ำให้เปียก บิดให้หมาด นำไปย้อมสีคราม ล้างสีให้สะอาด จึงนำมาแก้ ปอมัดหมี่ พาดราวกระตุกให้เรียงเส้น ผึ่งให้ แห้งได้ฝ้ายมัดหมี่ การปั่นหลอด นำฝ้ายมัดหมี่คล้องใส่กงซึ่งวางอยู่ระหว่างตีน กง 1 คู่ หมุนกงคลายฝ้ายออกจากกงพันเข้า หลอดไม้ไผ่เล็กๆ ที่เสียบแน่นอยู่กับเหล็กใน ของหลา ความยาวของหลอดไผ่สัมพันธ์กัน กับกระสวยทอผ้า เมื่อหมุนกงล้อไม้ไผ่ของ หลา เหล็กในและหลอดจะหมุนเอาเส้นฝ้าย
๒๔๓ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว จากกงพันรอบแกนหลอดไม้ไผ่ ให้ได้จำนวน เส้นฝ้ายพอเหมาะกับขนาดองร่องกระสวยทอ ผ้า การร้อยฝ้าย ร้อยหลอกฝ้ายที่ปั่นแล้วตามลำดับก่อนหลัง หากร้อยหลอดผิดลำดับหรือเชือกร้อยหลอด ขาดทำให้ลำดับฝ้ายผิดไปจะไม่สามารถทอ เป็นลวดลายตามความต้องการได้
๒๔๔ อำเภอ บ้านม่วง จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๕๓ เลี้ยงผีปู่ตา(ผี หอผีหลักบ้าน หลักเมือง) แนวปฏิบัติทาง สังคม พิธีกรรมประเพณี และเทศกาล เดือนพฤษภาคม จะเป็นพิธีเลี้ยงลงจะเลี้ยง เฉพาะวันจันทร์ ข้างขึ้นจัดทำตามฤกษ์สะดวก ชาวบ้านจะนำพาคาวพาหวานคำหมากคำพลู ยาสูบฝิ่น เหล้า เสื้อผ้า ไปที่ดอนหอและให้จ้ำ ประจำหมู่บ้านเป็นผู้นำทำพิธีจัดทำพิธีนี้ เพราะชาวบ้านเชื่อว่าจะทำให้คนในหมู่บ้านมี ความสุขความเจริญสงบสุขและเพื่อขอให้ได้ ผลผลิตที่ดี การเลี้ยงปู่ตาจะเป็นระยะเวลา ช่วงต้นเดือน 6 ตามปฏิทินจันทรคติ นิยม เลี้ยงวันพุธ โดยถือว่าเป็นวันที่เกี่ยวข้องกับมิติ ด้านจิตวิญญาณหรือผี บางท้องที่เลี้ยงตาม ฤกษ์สะดวกขั้นตอนการเลี้ยงปู่ตานั้นจะมีแบบ แผนที่แตกต่างกันตามสิ่งแวดล้อม สังคม การ ใช้ชีวิต สิ่งของที่ต้องเตรียมคือ น้ำหอม ดอกไม้ ธูปเทียน เหล้า ไก่ต้ม สำคัญที่สุด 56 หมู่10 บ้านท่าช้าง ตำบลดงเหนือ อำเภอบ้านม่วง จังหวัดสกลนคร 47140 นางทำนอง แสน พันนา ✓ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑
๒๔๕ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว จะต้องเตรียมไก่สามตัวเพื่อใช้ในการทำนาย คางไก่ เพื่อทำนายฝนฟ้า ช้างม้าวัวควาย และ ทำนายวิถีชีวิตคน บางท้องถิ่นจำเป็นจะต้อง ฆ่าไก่ไม่ให้เลือดตกยางออก นอกจากนั้นของ เซ่นไหว้ชาวบ้านจะนำ ของคาวหวาน ผลไม้ ตามฤดูกาล ผ้าขาว ผ้าขาวม้าเพื่อเปลี่ยนให้ปู่ ตา ขันห้า (ดอกไม้ขาว 5 คู่ เทียน 5 คู่) บุหรี่ หมาก พลูจ้ำจะนำเครื่องเซ่นไหว้ นำถวายให้ ปู่ตาที่แท่นบูชา หรือสถานที่ที่เตรียมไว้ และ จัดการแบ่งเครื่องเซ่นไหว้ไว้ที่ศาลปู่ตาและ แบ่งให้ชาวบ้านนำไปรับประทาน บางท้องที่ จะต้องให้ปู่ตาประทับร่างจ้ำ เพื่อรับ เครื่องเซ่นไหว้บูชาจ้ำจะบอกกล่าวถึงความ เป็นไปในบ้านเมือง การปฏิบัติที่ถูกต้อง หลังจากนั้นจะมีการเป่าแคน เพื่อให้ปู่ตาร่าย รำ เมื่อปู่ตาพอใจจะลาชาวบ้าน ขั้นตอนที่ สำคัญคือ #การเสี่ยงคางไก่จ้ำจะนำคางไก่ที่ เป็นตัวแทนของการทำนายแต่ละประเภทมา บอกถึงการทำนายที่เกิดขึ้นว่าฟ้าฝนคน สัตว์ จะเป็นเช่นใดบ้าง เป็นอันเสร็จพิธี ขั้นตอนนี้
๒๔๖ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ในบางท้องที่อาจปรับเปลี่ยนหรือราบละเอียด แตกต่างกันพิธีเลี้ยงผีปู่ตานั้นสัมพันธ์กับความ เชื่อในลัทธิบูชาบรรพบุรุษ ปกป้องคุ้มครอง ชาวบ้านให้ปลอดภัยรอดพ้นโพยภัย
๒๔๗ อำเภอ บ้านม่วง จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๕๔ กวนข้าวทิพย์ แนวทางปฏิบัติ ตามประเพณี วัฒนธรรมและ เทศกาล เดือนพฤศจิกายน เป็นประเพณีออกพรรษา ชาวบ้านจะทำการกวนข้าวทิพย์ สำหรับ ระหว่างการกวนข้าวทิพย์นั้น จะมีหลวงพ่อ หรือพระภิกษุสงค์และแม่ชีสวดมนต์ ประกอบการกวนข้าวทิพย์ ซึ่งการกวนตอน แรกนั้นจะให้หญิงสาวผู้บริสุทธิ์มากวนในตอน แรก แล้วค่อยเปลี่ยนมือให้ผู้เฒ่าผู้แก่และ บุคคลทั่วไป ซึ่งการกวนข้าวทิพย์จะห้ามให้ไม่ ใส่รองเท้าเข้าไปเพราะถือว่าเป็นเขตที่ ศักดิ์สิทธิ์ และมีการเวียนเทียนพอเวียนเทียน เสร็จแล้วก็จะไหล ประเพณีกวนข้าวทิพย์ เป็นประเพณีที่สร้าง ความสามัคคีในกลุ่มชนในอันที่จะร่วมกัน นำเอาวัสดุข้าว ของต่าง ๆ มาร่วมทำบุญ เมื่อ เสร็จและถวายเป็นพุทธบูชาก็แบ่งปันกันไป รับประทานเพื่อความเป็นสิริมงคลวัตถุที่กวน บ้านท่าช้าง หมู่10 ตำบลดง เหนือ อำเภอ บ้านม่วง จังหวัดสกลนคร 47140 นางกุล แสนดวง นางนวล คำมณี ✓ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑
๒๔๘ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ได้แก่ น้ำนมโคสด (ปัจจุบันใช้นมข้นหวาน แทน) น้ำผึ้ง น้ำอ้อย ชะเอมเทศ น้ำตาลกรวด น้ำตาลหม้อ ข้าวตอก ข้าวเม่า ธัญพืชต่าง ๆ ที่คั่วสุก ถั่ว งา ลูกเดือย เมล็ดแตง เผือกมัน เมล็ดบัว มะพร้าวแก่ มะพร้าวอ่อน ผลไม้สด ผลไม้แห้ง เช่น มะม่วง กล้วย ทุเรียน ละมุด ลำไย ส้ม ขนุน เป็นต้น ทั้งนี้แล้วแต่ความ เหมาะสมเท่าที่จะหาได้หรือปรับปรุงให้มี รสชาติ หอมหวาน อร่อย ตามความต้องการ ของผู้กวนในแต่ละท้องถิ่น บางท้องที่อาจใช้ ผลไม้ชนิดต่าง ๆ ที่มี การจัดเตรียมการในพิธี กวนข้าวทิพย์ ต้องจัดเตรียมสิ่งสำคัญ ดังนี้ ต้องปลูกโรงพิธีขึ้น ๑ หลัง ให้กว้างใหญ่ พอสมควร เพื่อตั้งโต๊ะบูชาพระพุทธรูป อาสน์สงฆ์ โต๊ะบูชาเทวรูป และที่ซึ่งผู้เข้าร่วม พิธี คือ พราหมณ์ โหร (ผู้ที่มีความรู้ใน พิธีกรรมอย่างดี) เทพยดา นางฟ้า นางสุชาดา สาวพรหมจารี และทายก ทายิกา ฯลฯ นั่งฟัง พระสงฆ์เจริญพระพุทธมนต์ และก่อเตาตั้ง กะทะกวนภายในโรงพิธี จัดหาพายสำหรับ
๒๔๙ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว กวนกะทะละ ๓ เล่ม จัดหาฟืนให้เพียงพอ และตากให้แห้งสนิท โรงพิธีทาสีขาว เครื่องประดับตกแต่งควรใช้เครื่องขาว ตั้ง ราชวัฏ ฉัตร ธง ผูกต้นกล้วย อ้อย ทั้ง ๔ มุม หรือครบ ๘ ทิศยิ่งดี แล้วยกศาลเพียงตาขึ้นไว้ ในทิศที่เป็นศรีของวัน คือ ทิศที่เทวดาสถิตใน วันกวน ตั้งเครื่องสังเวย คือ หัวหมู บายศรี เป็ด ไก่ ขนมต้มแดง ขนมต้มขาว มะพร้าว อ่อน กล้วย
๒๕๐ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ อำเภอบ้านม่วง จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๕๕ ตีพร้า ช่างฝีมือดั้งเดิม การเตรียมเหล็กเหล็กที่จะเอามาตีเป็นมีดนั้น มีหลายชนิด คือ เหล็กสำเร็จรูปจากโรงงานซึ่ง จะเป็นเหล็กเป็นมัดๆ ทางโรงงานตีมีดจะเรียก เหล็กมัด ซึ่งเหล็กชนิดนี้ไม่ต้องเตรียมอะไร เลยเพียงแต่นำเหล็กแต่ละชิ้นมาใช้ได้เลยตาม ขนาดของมีดที่จะตีเริ่มจากเบอร์ 0 ซึ่งเป็นมีด ที่มีขนาดใหญ่ที่สุด ถัดมาเป็นเบอร์ 1 เบอร์ 2 เบอร์ 3 เบอร์ 4 และเบอร์ 5 ซึ่งเป็นขนาด เล็กที่สุดส่วนเหล็กแหนบคนงานก็จะตัด ออกเป็นท่อนๆตามขนาดของมีดที่จะตี เช่นเดียวกัน ปกติเหล็กแหนบ1แผ่นจะผ่า ออกเป็น 2ชิ้นหรือ2 เล่ม แต่ถ้าแผ่นใหญ่ มากๆก็จะได้มีดถึง 4 – 5 เล่มส่วนเหล็ก ประเภทอื่น เช่น จานรถไถนา คนงานก็จะตัด ศูนย์ศิลปาชีพ บ้านจาร หมู่ที่ 5 ตำบลม่วง อำเภอบ้านม่วง ศูนย์ศิลปาชีพ บ้านจาร ตำบล ม่วง อำเภอบ้าน ม่วง จังหวัด สกลนคร 47140 โทรศัพท์: 0- 4279-4187 ✓