๑๕๑ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว การห่อริ้วบายศรีและการแช่น้ำ การห่อริ้วบายศรี คือการนำกรวยแม่ และ กรวยลูกที่ได้ห่อกรวยไว้เรียบร้อยแล้ว มา ห่อมัดรวมเข้าไว้ด้วยกัน ที่นิยมทำกัน ใน 1 ริ้ว จะประกอบด้วย กรวยแม่ 1 กรวย กรวยลูก 9 กรวยการประกอบพานบายศรี การประกอบพานบายศรี ถือเป็นขั้นตอน สุดท้ายในการทำบายศรี คือการนำริ้วที่ทำ เสร็จแล้วและแช่ในน้ำผสมน้ำมันมะกอก แล้ว มาประกอบเข้ากับพานบายศรี 3 ชั้น ที่ได้เตรียมไว้การน้ำริ้ว มาประกอบกับ พาน ควรเริ่มต้นจากพานใหญ่สุด หรือ พานที่วางอยู่ชั้นล่างสุดก่อน โดยการวาง ให้ริ้วอยู่บนพานให้มีระยะห่างเท่าๆกัน 4 ริ้ว ( 4 ทิศ ) ซึ่งจะยึดริ้วติดกับพานโดยใช้ ไม้ปลายแหลมที่เตรียมไว้แล้ว มากลัด หรือเสียบจากด้านบนของริ้วให้ทะลุไปยึด ติดกับโฟมที่รองไว้บนพื้นพานการ ประกอบริ้วกับพานชั้นกลาง และชั้น บนสุด ก็ใช้วิธีเดียวกัน แต่จะต้องให้ริ้วชั้น
๑๕๒ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ที่ 2 วางสลับกับริ้วชั้นแรก และริ้วบนพาน ชั้นบนสุด ก็ให้สลับกับริ้วบนพานชั้นกลาง การประกอบริ้วกับพานชั้นบนสุด ให้ห่อ ใบตองเป็นกรวยขนาดใหญ่พอควรวางไว้ เป็นแกนกลางของพาน เมื่อวางริ้วทั้ง 4 ริ้วเสร็จแล้ว ให้รวบปลายสุดของริ้วทั้ง 4 เข้าหากัน โดยมีกรวยที่ทำเป็นแกนกลาง อยู่ด้านใน แล้วนำใบตองม้วนเป็นกรวย ขนาดใหญ่อีกกรวย มาครอบทับยอดทั้ง 4 ของริ้วไว้ ซึ่งจะทำให้พานบายศรีที่ได้ มี ยอดแหลมที่สวยงามและมั่นคง จากนั้นจึงนำใบไม้ (ส่วนใหญ่จะนำใบไม้ที่ มีชื่อเป็นมงคล เช่น ใบเงิน ใบทอง ) มา วางรองบนพาน เพื่อปกปิดไม่ให้มองเห็น โฟมที่รองพื้นพาน และนำดอกไม้สีสด เช่น ดอกบานไม่รู้โรย หรือดอกดาวเรือง มา ประดับบนพานเพิ่มความสวยงามหรือทำ มาลัย สวมบนยอด หรือทำเป็นอุบะร้อย รอบพานแต่ละชั้น ก็จะเพิ่มสีสัน และ ความสวยงามให้แก่พานบายศรีมากขึ้น
๑๕๓ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ขั้นตอนและวิธีทำบายศรี ก็มีอยู่เพียงเท่านี้ หมั่นศึกษาจากซีดีประกอบการสอนนี้ และฝึกฝนบ่อยๆ ก็จะสามารถทำบายศรี ได้ด้วยตนเอง และมีฝีมือสามารถทำ บายศรีใช้ในงานพิธีต่างๆ และทำเป็น อาชีพ นำรายได้ให้แก่ตนเองและ ครอบครัว
๑๕๔ อำเภอโคกศรีสุพรรณ จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๓๗ มะกะแล็บ แก็บ ศิลปะการแสด ง เป็นการแสดงออกของชาวอีสานอย่าง หนึ่งที่น่าสนใจ โดยที่เป็นศิลปะที่มีความ สุนทรีย์ จากการใช้เครื่องประกอบ จังหวะที่ง่ายที่สุด คือไม้แก็บ ผสมกับ การแสดงการเหยาะย่างให้เข้ากับ จังหวะดนตรี เป็นลีลาท่าทางต่าง ๆ เช่น การเลียนแบบสัตว์ การเลียนแบบ นักมวยโบราณแต่สิ่งที่จำเป็นคือ มือที่ ขยับแก็บ หรือรูดแก็บจะหยุดไม่ได้เลย ต้องขยับไปตลอดจนจบเพลง ผู้แสดง กั๊บแก็บจึงพยายามแสดงหาท่าเต้น แบบต่างๆมาแสดงประกอบให้คนชม ไม่เบื่อหน่าย และเป็นลีลาท่าทางต่างๆ การเล่นกั๊บแก็บจึงเป็นศิลปะแสดง ความสามารถเด่นชัดเฉพาะตัวไม่แพ้ นักดนตรี หมอลำ หมอแคน บ้านห้วยหีบ นาสีนวล ต.ตองโขบ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร สภาวัฒนธรรม ตำบลตองโขบ ที่ทำการผู้ใหญ่บ้าน ชื่อผู้ถือปฏิบัติ ได้แก่ อาจารย์ติ่ง ภูตส วง อายุ ๔๕ ปีต.ตอง โขบ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร โทร ๐๙๕- ๑๖๘๓๕๖๗ ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ นายกิตติพงษ์ ชา ไชย ✓ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑
๑๕๕ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว หมอพิณ ฯลฯ อายุ ๒๙ ปี ที่อยู่ ๒๑๖ หมู่ ๑๑ ต.ตองโขบ อ.โคก ศรีสุพรรณ จ.สกลนคร โทร ๐๙๐- ๓๔๐๑๐๕๖
๑๕๖ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ อำเภอโคกศรีสุพรรณ จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๓๘ เป่าแคน ศิลปะการแสดง เครื่องดนตรีพื้นเมืองของภาคอีสาน อีกทั้งยังเป็นเครื่องดนตรีของชาวลาว โดยเครื่องดนตรีชนิดนี้จะใช้ไม้ซาง ขนาดต่างๆ ประกอบเข้ากันจนเป็นตัว แคน การเป่าแคนต้องใช้ทั้งเป่าลมเข้า และดูดลมออกด้วย จึงเป่ายากพอ สมควรและมีหลายขนาด และเป็นดนตรี ชนิดหนึ่งที่ไพเราะ เป็นเอกลักษณ์ เฉพาะตัว สร้างเสียงประสานได้ใน ตัวเอง 1. ตำแหน่งเสียงของแคนแปด 2. คู่เสียงของแคนแปด 3.การวางนิ้วปิดรูนับบนลูกแคน 4. การอ่านโน้ตแคน 5. ฝึกเป่าเสียง ลา กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน บ้านห้วยหีบ ต.ตองโขบ อ.โคกศรี สุพรรณ จ.สกลนคร ชื่อผู้ถือปฏิบัติ ได้แก่ นายประนอม แก้วกิ่ง ที่อยู่ ๘๒ หมู่ ๑๑ ต.ตองโขบ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ นายมลศิริ ชา ไชย กำนันผู้ใหญ่บ้าน ตำบล ✓
๑๕๗ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว 6. ฝึกเป่าเสียง ซอล 7. ฝึกเป่าเสียง ลาซอล 8. ฝึกเป่าเสียง มี 9. ฝึกเป่าเสียง ซอลลามี 10.ฝึกเป่าเสียงโด 11.ฝึกเป่าเสียง ลา ซอลมีโด 12.ฝึกเป่าเสียง เร 13.ฝึกเป่าเสียง ลา ซอลมีโดเร 14.ฝึกเป่าเพลง เต้ยโขง ลายใหญ่ 15.ฝึกเป่าเสียง ฟา 16.ฝึกเป่าเพลง เต้ยโขงลายน้อย 17.ฝึกเป่าเสียง ที 18.ฝึกเป่า เต้ยพม่า ตองโขบ อ.โคกศรี สุพรรณ จ.สกลนคร โทร ๐๙๕- ๖๔๙๘๘๐๖
๑๕๘ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ อำเภอโคกศรีสุพรรณ จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๓๙ พิณ ศิลปะการแสด ง เป็นเครื่องดนตรีประเภทเครื่องสาย แบบหนึ่ง มีหลายชนิดแตกต่างตามท้อง ที่มีรูปร่างคล้ายกีต้าร์แต่มีขนาดเล็กกว่า โดยทั่วไปจะมี ๓ สาย ในบางที่อาจมี ๒ สาย หรือ ๔ สาย บรรเลงโดยการดีด ด้วยวัสดุที่เป็นแผ่นบาง เช่นไม้ไผ่เหลา หรือใช้ปิ๊กกีต้าร์ดีดก็ได้ ในสมัยก่อนจะ เล่นเครื่องเดียวเพื่อเกี้ยวสาว ปัจจุบัน มักใช้บรรเลงในวงดนตรีโปงลางวงดนตรีลำ ซิ่ง หรือวงดนตรีลูกทุ่งลักษณะของพิณ อีสาน ตัวพิณ ทำจากไม้ที่มีน้ำหนักเบา คือ ไม้ขนุน ไม้ประดู่ เพราะให้เสียงที่ทุ้ม กังวาน มีน้ำหนักเบา ตัวพิณที่มีขนาดใหญ่ และลึกจะมีเสียงดังกว่าตัวพิณที่มีขนาดเล็ก และตื้นคอพิณ ทำจากไม้เนื้อแข็ง ลักษณะ กำนันผู้ใหญ่บ้าน บ้านห้วยหีบ ต.ตองโขบ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร ชื่อผู้ถือปฏิบัติ ได้แก่ นายนเรศ เกษม สานต์ ที่อยู่ ๘๔ หมู่ ๑๒ ต.ตองโขบ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ นายประทิน แก้ง กิ่ง ที่อยู่ ๘๒ หมู่ ๑๑ ต.ตองโขบ ✓
๑๕๙ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว คล้ายกับคอของกีตาร์ขั้นแบ่งเสียง ทำจากซี่ ไม้ไผ่แบน ๆ หันด้านผิว ขึ้นรองรับสาย ยึด ติดคอพิณด้วยขี้ผึ้งเหนียวสีดำสายพิณ ทำ จากลวดเส้นเล็กๆ แต่แข็ง ปัจจุบันนิยมจึง มาใช้สายกีตาร์แทน พิณพื้นบ้าน นิยมเล่นในภาคอีสาน เป็น เครื่องดีดทำด้วยไม้ กล่องเสียงเป็นรูป สี่เหลี่ยมมน หรือคล้ายใบไม้ กว้างประมาณ 25เซนติเมตร ยาวประมาณ 30-35 เซนติเมตร หนาราว 7-10 เซนติเมตร มี ช่องเสียงตรงกลางด้านหน้า คันพิณยาว ประมาณ 40-50 เซนติเมตร ตอนปลายติด หัวโขนรูปต่าง ๆ ใช้สายลวด 2-4 สาย บางครั้งใช้ 2 คู่ มีนมแบ่งเสียงใช้ดีดด้วย แผ่นเบาบาง ๆ จัดอยู่ในประเภทพิณลูท ประเภทของพิณ (แบบที่ 2 จำแนกตาม จำนวนสายของพิณ) 1.พิณสองสาย พิณสองสาย หมายถึงพิณที่ใช้สายสองสาย 2.พิณสามสาย อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร โทร-๐๙๕ ๖๔๐ ๘๘๐๖
๑๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว พิณสามสาย หมายถึงพิณที่ใช้สายสามสาย 3.พิณสี่สาย พิณสี่สาย หมายถึงพิณที่ใช้สายสี่สาย
๑๖๑ อำเภอโคกศรีสุพรรณ จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลา ย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๔๐ ประเพณีบุญ ประทาย ข้าวเปลือก (บุญกองข้าว) แนวปฏิบัติ ทางสังคม พิธีกรรม ประเพณี และเทศกาล ความสำคัญ : ช่วงเวลา เดือนยี่ของทุกปี ความหมายของคำว่า “คูณลาน” หมายความว่าเพิ่มเข้า หรือทำให้มากขึ้น ส่วนคำว่า “ลาน” คือสถานที่สำหรับนวด ข้าว การนำข้าวที่นวดแล้วกองขึ้นให้สูง เรียกว่า “คูณลาน” การทำประเพณีบุญ คูณลานกำหนดเอาเดือนยี่เป็นเวลาทำ เพราะกำหนดเอาเดือนยี่นี่เองจึงเรียกอีก อย่างหนึ่งว่าบุญเดือนยี่ ดังบรรพบุรุษได้ ผูกกลอนสอนให้ชาวบ้านเตรียมการก่อน ทำบุญไว้ว่า”เถิงฤดูเดือนยี่มาฮอดแล้ว ให้นิมนต์พระสงฆ์องค์เจ้ามาตั้งสวดมงคล เอาบุญคูณข้าวเข้าป่าหาไม้เห็ดหลัว อย่าได้หลงลืมทิ่มฮีตเก่าคองเดิมเฮาเด้อ” หมายความว่า เมื่อถึงฤดูเดือนยี่มาถึงให้ นิมนต์พระสงฆ์มาสวดมงคลทำบุญคูณ หมู่ที่ ๑๑, ๑๒, ๖ บ้านห้วยหีบ ต.ตองโขบ อ.โคกศรี สุพรรณ จ.สกลนคร ชื่อผู้ถือปฏิบัติ ได้แก่ บ้านห้วยหีบหมู่ ที่ ๑๑, ๑๒, ๖ บ้านห้วยหีบ ต. ตองโขบ อ.โคกศรี สุพรรณ จ. สกลนคร ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ บ้านห้วยหีบหมู่ ที่ ๑๑, ๑๒, ๖ บ้านห้วยหีบ ต. ตองโขบ ✓ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑
๑๖๒ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลา ย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ข้าว ให้จัดหาไม้มาไว้ทำฟืนสำหรับใช้ใน การหุงต้มประกอบอาหาร อย่าได้หลงลืม ประเพณีเก่าแก่แต่เดิมมาของเรา พิธีกรรม : การทำบุญคูณลานของ ชาวบ้านจะไม่พร้อมกัน ขึ้นอยู่กับการ เก็บเกี่ยวข้าวว่าจะเสร็จเมื่อไร วันที่จะ ขนข้าวขึ้นเล้า (ฉางข้าว) นั่นแหละจะ เป็นวันทำบุญคูณลานและทำที่นานั่นเลย แต่ก่อนที่จะทำการนวดข้าวนั้นให้ทำพิธี ย้ายแม่ธรณีออกจากลานเสียก่อน และ บอกกล่าวแม่โพสพมีอุปกรณ์ที่จะต้อง เตรียมดังนี้ ๑. ใบคูณ ใบยอ อย่างละ ๗ ใบ ๖. ยาสูบ ๔ มวน ๒. เขาควายหรือเขาวัว ๑ คู่ ๗. หมาก ๔ คำ ๓. ไข่ ๑ ฟอง ๘. ข้าวต้ม ๑ มัด ๔. มัน ๑ หัว ๙. น้ำ ๑ ขัน อ.โคกศรี สุพรรณ จ. สกลนคร
๑๖๓ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลา ย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๕. เผือก ๑ หัว ๑๐. ขัน ๕ ดอกไม้ ธูป เทียนเมื่อพร้อมแล้วก็บรรจุลงในก่องข้าว (หรือกระติ๊บข้าว) ยกเว้นน้ำและเขา ควาย ซึ่งเรียกว่า “ขวัญข้าว” เพื่อเตรียม เชิญแม่ธรณีออกจากลานและบอกกล่าว แม่โพสพ นำก่องข้าว เขาควาย ไม้นวด ข้าว ๑ คู่ ไม้สน ๑ อัน คันหลาว ๑ อัน มัดข้าว ๑ มัด ขัดตาแหลว ๑ อัน (ตา แหลว เป็นอุปกรณ์ใช้เพื่อป้องกันไม่ให้ คาถากุ้มข้าวใหญ่ของลานอื่นดูดไป) นำไปวางไว้ที่หน้าลอมข้าว(กองข้าว) เสร็จแล้วเจ้าของนาก็ตั้งอธิษฐานว่า “ขอ เชิญแม่ธรณีได้ย้ายออกจากลานข้าว และแม่โพสพอย่าตกอกตกใจไปลูกหลาน จะนวดข้าวจะเหยียบย่ำอย่าได้โกรธเคือง หรืออย่าให้บาป” อธิษฐานแล้วก็ดึงเอา มัดข้าวที่ฐานลอม (กองข้าว) ออกมานวด ก่อนแล้วเอาฟ่อนฟางข้าวที่นวดแล้ว ห่อหุ้มก่องข้าวมัดให้ติดกัน เอาไม้คัน
๑๖๔ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลา ย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว หลาวเสียบฟาง เอาตาแหลวผูกติดมัด ข้าวที่เกี่ยวมาจากนาตาแฮกเข้าไปด้วย แล้วนำไปปักไว้ที่ลอมข้าวเป็นอันว่าเสร็จ พิธี ต่อไปก็ลงมือนวดข้าวทั้งลอมได้เลย เมื่อนวดเสร็จก็ทำกองข้าวให้เป็นกองสูง สวยงาม เพื่อจะประกอบพิธีบายศรีสูตร ขวัญให้แก่ข้าว โดยเอาต้นกล้วย ต้นอ้อย และตาแหลวไปปักไว้ข้างกองข้าวทั้ง ๔ มุม นำตาแหลวและขวัญข้าวไปวางไว้ ยอดกองข้าวพันด้วยด้ายสายสิญจน์รอบ กองข้าวแล้วโยงมายังพระพุทธรูป ถึงวัน งานก็บอกกล่าวญาติพี่น้องให้มาร่วม ทำบุญ นิมนต์พระสงฆ์มาเจริญพระพุทธ มนต์ เสร็จแล้วก็ถวายภัตตาหารแก่ พระสงฆ์ พระสงฆ์อนุโมทนาประพรม น้ำมนต์ นำพระพุทธมนต์ไปรดกองข้าว วัว ควาย เมื่อเสร็จพิธีทางพระสงฆ์แล้วก็ จะเป็นการประกอบพิธีบายศรีสูตรขวัญ ให้แก่ข้าจุดมุ่งหมายของการทำประเพณี
๑๖๕ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลา ย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว บุญคูณลานก็เพื่อเป็นสิริมงคลแก่ข้าวใน ลานของตน และเพื่อเป็นการขออานิสงส์ ต่างๆการสูตรขวัญข้าวจะกระทำที่ลาน นาหรือที่ลานบ้านก็ตามแต่จะสะดวก หลังสู่ขวัญข้าวเสร็จก็จะเป็นการขนข้าว ขึ้นยุ้ง ก่อนขนขึ้นยุ้งเจ้าของจะต้องไป เก็บเอาใบคูณและใบยอเสียบไว้ที่เสายุ้ง ข้าวทุกเสา ซึ่งถือเป็นเคล็ดว่าขอให้ค้ำ คูณยอ ๆ ยิ่ง ๆ ขึ้นไป และเชิญขวัญข้าว และแม่โพสพขึ้นไปยังเล้าด้วย
๑๖๖ อำเภอโคกศรีสุพรรณ จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๔๑ กวนข้าวทิพย์ แนวปฏิบัติ ทางสังคม พิธีกรรมประเพณี และเทศกาล พิธีกวนข้าวทิพย์ เริ่มต้นด้วยพิธีพราหมณ์ ตั้งบายศรีบวงสรวงเทพยดาเครื่องประกอบ ในการตั้งบายศรี มีไตรจีวร 1 ชุด และถาด ใส่อาหารมีข้าว ไข่ ขนมต้มแดง ขนมต้มขาว และผลไม้ พราหมณ์สวดชุมนุมเทวดา แล้ว เริ่มพิธีกวนข้าวทิพย์ โดยการนำเอาข้าวที่ยัง เป็นน้ำนม (ข้าวที่เพิ่งออกรวงใหม่ ที่เมล็ด ยังเป็นแป้ง นำมาเอาเปลือกออก) สิ่งของ เครื่องปรุงข้าวทิพย์ คือมงคล 9 สิ่ง ได้แก่ นม เนย ถั่ว งา น้ำอ้อย น้ำตาล น้ำผึ้ง และ ผลไม้ต่างๆ ใส่ร่วมกันลงไป แล้วกวนให้ข้าว สุกจนเหนียว การกวนข้าวทิพย์นี้จะต้องใช้ สาวพรหมจารี นุ่งขาวห่มขาวอย่างน้อย 4 คน เป็นผู้กวน ในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 หมู่ที่ ๑๑, ๑๒, ๖ บ้านห้วยหีบ ต.ตองโขบ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร ชื่อผู้ถือปฏิบัติ ได้แก่ นางลำไย ยาทอง ไชย อายุ ๕๙ ปี อาชีพ ทำนา ที่อยู่ ๔๐๙ หมู่ ๑๒ ต.ตองโขบ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ ชาวบ้านและวัด ✓ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑
๑๖๗ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ทายก ทายิกา จะช่วยกันปั้นข้าวทิพย์เป็น ก้อนๆ ถวายแด่พระภิกษุภายในวัด และ จัดแบ่งไปถวายพระภิกษุตามวัดต่างๆ ที่อยู่ ใกล้เคียง ที่เหลือแจกจ่ายให้แก่ประชาชนที่ ไปร่วมทำบุญในวันนั้น เพื่อเป็นการให้ทาน ขั้นตอนการปฏิบัติหรือจัดพิธีกรรม เป็นพิธี ที่มีความยุ่งยากสลับซับซ้อนมาก ต้องมีการ ตระเตรียมข้าวของต่างๆ จำนวนมาก อาทิ นม เนย ข้าวตอก น้ำนม น้ำอ้อย น้ำผึ้ง มะพร้าว งา ถั่วต่างๆแต่สิ่งของเครื่องปรุง ข้าวทิพย์ ได้เลือก คงไว้ ๙ สิ่ง คือ ถั่ว , งา , นม , น้ำตาล , น้ำผึ้ง , น้ำอ้อย เนย และ น้ำนมที่คั้นจากรวงข้าวและยังคงรักษารูป เดิมไว้ โดยมีพราหมณ์ เข้าพิธี มีสาว พรหมจารีซึ่งจะพิถีพิถันคัดเลือกจากหญิง สาว ที่ยังไม่มีดอกไม้ (ระดู) ด้วยต้องการ บริสุทธิ์สำหรับสาว พรหมจารีที่จะเข้าร่วม พิธี ต้องสมาทานศีล ๘ และต้องถือ ปฏิบัติ ตามองค์ศีลอย่างมั่นคง แม้ที่พักก็จัดให้อยู่ ส่วนหนึ่ง จนกระทั่งถึงเวลาถวายข้าวทิพย์
๑๖๘ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว แก่ พระสงฆ์ ในตอนเช้าจึง จะหมดหน้าที่ วัตถุที่กวน ได้แก่ น้ำนมโคสด (ปัจจุบันใช้ นมข้นหวานแทน) น้ำผึ้ง น้ำอ้อย ชะเอมเทศ น้ำตาลกรวด น้ำตาลหม้อ ข้าวตอก ข้าวเม่า ธัญพืชต่าง ๆ ที่คั่วสุก ถั่ว งา ลูกเดือย เมล็ด แตง เผือกมัน เมล็ดบัว มะพร้าวแก่ มะพร้าวอ่อน ผลไม้สด ผลไม้แห้ง เช่น มะม่วง กล้วย ทุเรียน ละมุด ลำไย ส้ม ขนุน เป็นต้น ทั้งนี้แล้วแต่ความเหมาะสมเท่าที่จะ หาได้หรือปรับปรุงให้มีรสชาติหอมหวาน อร่อย ตามความต้องการของผู้กวนในแต่ละ ท้องถิ่น
๑๖๙ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ อำเภอโคกศรีสุพรรณ จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๔๒ จักสานและ เครื่อง มือดักสัตว์ (ไซดักปลา) งานช่างฝีมือ ดั้งเดิม เป็นงานหัตถกรรมอย่างหนึ่ง ที่ใช้วัสดุ ขนาดเล็กและยาว ที่เรียกว่า ตอก หรือต้นไผ่ที่นำมาขัด จนกลายเป็นเส้น เล็กๆ มาขัดประสานกัน และเครื่องมือ สำหรับจับสัตว์น้ำ และเครื่องมือสำหรับ ดักจับสัตว์บกขนาดเล็กและสัตว์ปีก ประดิษฐ์ขึ้นให้สอดคล้องกับความเป็น อยู่หรือการหลบซ่อนตัวของสัตว์แต่ละ ชนิดการทำไซดักปลาไซ เป็นเครื่องมือดัก สัตว์น้ำ โดยมากดักปลาในกลุ่มปลาเล็ก ปลาน้อย ใช้งานในแหล่งน้ำไม่ลึก มักเป็น แหล่งน้ำไหลและเป็นการเปิดช่องระบาย น้ำเข้าออกตามบิ้งนาคันนา ไซมีหลาย รูปทรง ตั้งชื่อตามรูปทรงนั้น เช่น ไซ กลุ่มจักสานบ้าน ห้วยหีบ ที่อยู่ ๑๐๕ หมู่ ๑๑ ต.ตองโขบ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร ชื่อผู้ถือปฏิบัติ ได้แก่ นายสาย เรืองสุข อายุ ๘๗ ปี ที่อยู่ ๑๐๕ หมู่ ๑๑ ต.ตองโขบ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร นายทองใบ เกษม สานต์ อายุ ๗๘ ปี อาชีพ ทำนา ที่อยู่ ๘๔ หมู่ ๑๒ ต.ตองโขบ ✓
๑๗๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ปากแตร สานเป็นรูปกรวยปากไซบานเส้น ออกเป็นรูปปากแตร ไซท่อ สานคล้าย อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว
๑๗๑ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ท่อดักปลา หรืออาจตั้งชื่อตาม วัตถุประสงค์ เช่น ไซสองหน้า มีช่อง 2 ด้าน ไซลอย ใช้วางลอยในช่วงน้ำตื้น ๆ แหวกกอข้าวหรือกอหญ้า วางแช่น้ำไว้ ไซ ปลากระดี่ ใช้ดักปลากระดี่ ไซกบ สาน เป็นลายขัดตาสี่เหลี่ยมรูปทรงกระบอก ใช้ ดักกบ ไซโป้ง สานก้นโป่งเล็กน้อย แม้ว่า จะมีรูปลักษณ์ที่ต่างกัน แต่มีลักษณะร่วม กันคือ สานเป็นทรงกระบอกและทำปาก ทางเข้าเป็นงาแซง (ซี่ไม้เสี้ยมปลายแปลม รูปทรงคล้ายกรวยที่บีบแบน ๆ ทำให้ปลา เข้าได้ แต่ว่ายสวนความคมของปลายไม้ ออกมาไม่ได้)วัสดุที่ใช้คือต้นไผ่ ปัจจุบันนี้ หาง่ายมาก มีปลูกกันเต็มไปหมดทุกหัว ระแหงต้นไผ่ที่นำมาทำไซ ต้องไม่แก่หรือ อ่อนจนเกินไป ขนาดกลางๆ อายุ ประมาณ 2 -3 ปี เพราะถ้าแก่เกินไป มัน ก็จะหักง่าย ส่วนไผ่ที่เอามาทำส่วนใหญ่จะ เป็นไผ่สีสุก เพราะทนทานและมีความ ชื่อผู้สืบทอดได้แก่ นางสาววะศรี ยา ทองไชย อายุ ๖๐ ปี อาชีพ ทำนา ที่อยู่ ๑๙๘ หมู่ ๑๑ ต.ตองโขบ นายกิติพงษ์ ชา ไชย อายุ ๒๙ ปี อาชีพ ครู กศน. ที่อยู่ ๒๑๖ หมู่ ๑๑ ต.ตองโขบ โทร ๐๙๐ - ๓๔๐๑๐๕๖
๑๗๒ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ยืดหยุ่นสูง โดยไผ่ 1 ลำจะสามารถทำไซ ได้ 1ลูก ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว
๑๗๓ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ซึ่งแต่ละลูกจะใช้เวลาทำประมาณ 3-5 วัน ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับขนาดของไซด้วย" วิธีการสานไซ ผู้ทำมักเหลาเส้นตอกให้เล็ก เป็นกลมยาวอย่างน้อย 2 ปล้องไผ่ เมื่อได้ เส้นตอกตามจำนวนที่ต้องการแล้วนำมา มัดปลายด้านหนึ่งรวมกัน ก่อนจะพับให้ กลับไปด้านหลัง แล้วใช้เส้นตอกอีกส่วน หนึ่งสานขวางสลับกันไปตั้งแต่ด้านบนถึง ด้านล่าง การสานนิยมสานเป็น “ลาย ขวางไพห้า” ระหว่างสานผู้ทำต้องบังคับ ให้รูปทรงป่องแคบตามลักษณะของงาน ส่วนบริเวณตรงกลางหรือกลางค่อนไป ทางปลายจะมีการเจาะใส่งาอีกด้านละ ช่อง เพื่อให้เป็นส่วนที่ปลาวิ่งเข้าและนำ ออก
๑๗๔ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ อำเภอโคกศรีสุพรรณ จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๔๓ ปักผ้า งานช่างฝีมือ ดั้งเดิม การปักมี 2 ลักษณะ คือ 1.การปักอย่างหยาบ เป็นการปักด้วยไหม เส้นใหญ่ บนเนื้อผ้าหยาบ ลายขนาดใหญ่ ถ้าเป็นลายที่ติดต่อกัน เช่น การปักไขว้หรือ การปักสอดไหม จะช่วยเพิ่มความหนาของ เนื้อผ้าขึ้นได้ เหมาะสำหรับปักผ้าที่ใช้เป็น ประเภทตกแต่งเครื่องเรือน เครื่องใช้ต่าง ๆ มากกว่าที่จะปักตกแต่งเสื้อผ้าเครื่องแต่ง กาย 2.การปักอย่างละเอียด เป็นการปักด้วย ไหมเส้นเล็กบนเนื้อผ้าบาง ลายขนาด ธรรมดา หรือค่อนข้างเล็ก อาจใช้กับเนื้อผ้า หนาได้เหมือนกัน เช่น ผ้าไหมเนื้อหนาแต่ บ้านห้วยหีบ ต.ตองโขบ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร ชื่อผู้ถือปฏิบัติ ได้แก่ นางทองเหรียญ ฮ่มป่า อายุ ๗๙ ปี ที่อยู่ ๑๖๐ หมู่ ๑๑ ต.ตองโขบ อ.โคก ศรีสุพรรณ โทร ๐๙๕- ๖๔๙๘๘๐๖ ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ นางเศรษฐกิจ พรมาภา ✓
๑๗๕ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ต้องให้ไหม เข็ม และผ้าสัมพันธ์กันเหมาะ สำหรับตกแต่งเสื้อผ้าเครื่องแต่งกาย ความสำคัญของงานปักการปัก เป็นงาน อายุ ๖๓ ปี ที่อยู่ ๗๘ หมู่ ๑๑
๑๗๖ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ศิลปะแขนงหนึ่งของกุลสตรี เพราะเป็นการ เสริมแต่งเครื่องแต่งกาย เช่น การปักเสื้อ กระโปรง ปลอกหมอนอิง หมอนหนุน ผ้า คลุมเตียง ผ้าม่านหน้าต่าง และเครื่องใช้อื่น ๆ ตามความต้องการ ทั้งนี้เพื่อให้เห็นคุณค่า ของงานและความสวยงามยิ่งขึ้นการปักใน สมัยก่อนนั้นนิยมปักด้วยมือแต่เพียงอย่าง เดียว เพราะถือว่าเป็นงานฝีมือที่ต้องการ ความละเอียดเป็นพิเศษ ต่อมาเมื่อมีผู้นิยม ลายปักมากขึ้น การใช้มือผลิตผลออกมาได้ ไม่ทันตามความต้องการ และค่าแรงสูงมาก จึงมีการปักด้วยเครื่องมือพิเศษ และปักด้วย จักรเพิ่มขึ้นอีกแต่อย่างไรก็ดีการปักด้วยมือ เราจะทิ้งไม่ได้ เพราะเป็นงานที่แสดงฝีมือ จริง ๆ ปัจจุบันมีการส่งเสริมศิลปาชีพของ ชาวชนบทแทบทุกแห่ง โดยเฉพาะทาง ภาคเหนือ สตรีที่ว่างจากการทำไร่นา ก็จะ พากันมารับจ้างปักผ้าบ้าง ถักบ้าง แต่คน เหล่านี้จะไม่ค่อยมีความรู้ว่าลายปักชนิดใด ต.ตองโขบ อ.โคก ศรีสุพรรณ โทร ๐๙๕- ๑๖๘๓๕๖๗
๑๗๗ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว เหมาะที่จะปักอะไร หรือ จะวางลายปัก อย่างไรจึงจะให้ดูงาม หรือใช้สีอะไรปักจึง จะทำให้น่าดูการปักสมัยก่อนนิยมปักแต่สี ขาว ผ้าที่นำมาปักก็เป็นสีขาว เพราะนิยม ว่าสุภาพ ต่อมาความนิยมเหล่านั้นก็ เปลี่ยนแปลงไปเป็น ใช้ด้ายและไหมสีต่าง ๆ ปักบนผ้าสีขาว ชมพู ครีม หรือสีที่มีพื้นสี อ่อน ๆ ส่วนผ้าที่มีสีพื้นหนัก ๆ หรือสีเข้ม การใช้สีของด้ายปักจะต้องคิดให้ดี จะใช้สี อะไรจึงจะงาม ส่วนผ้าที่พื้นสีอ่อน ๆ นั้นหา สีของด้ายปักได้ง่ายกว่าผ้าพื้นสีเข้ม ๆ เปลี่ยนแปลงไปเป็น ใช้ด้ายและไหมสีต่าง ๆ ปักบนผ้าสีขาว ชมพู ครีม หรือสีที่มีพื้นสี อ่อน ๆ ส่วนผ้าที่มีสีพื้นหนัก ๆ หรือสีเข้ม การใช้สีของด้ายปักจะต้องคิดให้ดี จะใช้สี อะไรจึงจะงาม ส่วนผ้าที่พื้นสีอ่อน ๆ นั้นหา สีของด้ายปักได้ง่ายกว่าผ้าพื้นสีเข้ม ๆ ปัจจุบันจะเห็นเสื้อผ้าของใช้ต่าง ๆ ของ ประเทศที่เอามาขายในบ้านเรา มีราคาสูง
๑๗๘ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว มาก ต่างกับราคาของบ้านเรา ฝีมือการปักก็ พอ ๆ กัน จะเห็นว่างานอาชีพการปักของ
๑๗๙ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว บ้านเราเวลานี้ สิ่งที่ควรคำนึงถึง เราควรใช้ วัสดุที่มีในท้องถิ่น เช่น ผ้า และไหม เราควร คำนึงคุณภาพของวัสดุ มากกว่าที่จะหาซื้อ ผ้าจากต่างประเทศได้ไม่น้อยทีเดียววิธีการ ปักแบบต่าง ๆ ในกระบวนการปักทั้งของไทยและของ ต่างประเทศ มีวิธีที่เรียกชื่อต่าง ๆ กันเป็น จำนวนมาก และวิธีการปักเหล่านี้ใช้ในการ ปักลวดลายตกแต่งเสื้อผ้า ของใช้ที่ทำด้วย ผ้านานาชนิดได้สวยงามแปลก ๆ ใน ต่างประเทศ แบบการปักจะเรียกชื่อตาม ชาติต้นคิด เช่น ปักสวีดิส ปักแมกซิกัน ปักสเปญ บางทีเรียกตามลักษณะของการ ปัก เช่น ปักปะ ปักรังดุม ปักจักร เป็นต้น การปักแต่ละอย่างก็ยังนำไปใช้ต่างกันอีก ด้วยขนาดของเข็มที่จะใช้ปักผ้าจะต้องเลือก ให้ถูกกับเนื้อผ้า เช่น ผ้าเนื้อบาง ก็ควรใช้ เข็มขนาดกลาง หากเนื้อผ้าหนาก็ใช้เข็มเล่ม โตการสนเข็มไม่ใช่
๑๘๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ของยากนัก แต่ก็ไม่ใช่ง่ายทีเดียว วิธีที่จะสน เข็มได้เร็ว ก็คือ สนจากปลายของด้ายด้านที่ ตัดขาดใหม่ ๆ เพราะปลายเรียบไม่แตก ทั้ง ยังมีมันอยู่ทำให้สะดวกต่อการสนเข็ม ถ้ายัง สนด้ายขัด ๆ อยู่ก็ใช้เทียนขี้ผึ้งรูดเข็ม เล็กน้อยก่อนสนเข็ม การปักอาจแยกเป็นประเภทใหญ่ ๆ ได้ ดังนี้1.การปักหน้าเดียว การปักหน้าเดียว เป็นการปักให้ดูสวยงามแต่ด้านหน้าด้าน เดียว ด้านหลังจะห่าง หรือข้ามไปบ้างหรือ มีเส้นไหมยุ่ง ๆ อยู่บ้างก็ไม่ค่อยกระไร แต่ก็ ควรระวังเรื่องการข้ามไหมจากลายอันหนึ่ง ไปอีกลายอันหนึ่ง อย่าข้ามในระยะห่างกัน มากนัก เพราะถ้าเป็นผ้าแพรหรือผ้าต่วน จะทำให้เห็นเส้นด้ายที่ข้ามปรากฏออกมา ด้านหน้า ทำให้หมดความสวยงามไปได้ ทั้ง จะทำให้ลายที่ปักนั้น ไม่คงทนถาวรหรือ
๑๘๑ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว หลุดได้ง่าย การปักหน้าเดียวนี้มักใช้กับ ลวดลายที่แคบ ๆ มีช่วงไหมสั้น เช่น หน้า
๑๘๒ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว หมอน ก็มักเป็นการปักหน้าเดียวการปักจะ ใช้การปักทับลาย หรือปักยกลายก็ได้ 2.การปักสองหน้า คือ การปักให้เหมือนกัน ทั้งสองด้าน คือ ด้านหน้าและด้านหลัง หรือ ด้านนอกและด้านใน ใช้ปักกับลายแคบ ๆ แต่ถ้าลายที่จะปักเป็นลายกว้างหรือลาย ใหญ่ ก็ปักแต่เฉพาะขอบลายจะใช้วิธีปักยก ลายก็ได้ก่อนที่จะลงมือปักต้องด้นไปหาที่ตั้ง ต้นปัก เพราะเราไม่ขมวดปมไหมให้เป็นปม เมื่อปักเสร็จลายหนึ่งแล้ว หรือว่าจวนจะ หมดลายแล้วให้แทงเข็มพาไหมที่เหลือ ย้อนกลับไปในลายที่ปักแล้วจึงตัดไหมให้ เรียบร้อยการปักนี้ใช้ปัก ผ้าเช็ดหน้า ผ้าห่ม ผ้าม่าน 3.การปักแรเงา การปักแรเงา มีผู้นิยมกัน มากในขณะนี้ เพราะเป็นการปักที่ดูสวยกว่า การปักสองหน้า หรือหน้าเดียว ซึ่งเป็นแบบ ธรรมดา การปักแรเงานี้ เป็นการปักเหลือบ สีแรเงาให้ดูเหมือนจริง เช่น รูปดอกไม้
๑๘๓ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ใบไม้ หรืออาจใช้วิธีแรเงาช่วยให้สดใสได้
๑๘๔ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ อำเภอโคกศรีสุพรรณ จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐
๑๘๕ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๔๔ ทอผ้า งานช่างฝีมือ ดั้งเดิม เป็นศิลปะและหัตถกรรมหรืองานฝีมือ อย่างหนึ่งที่มีมาแต่สมัยโบราณ เป็น กรรมวิธีการผลิตผืนผ้าโดยใช้เส้นด้าย พุ่ง และเส้นด้ายยืนมาขัดประสานกัน จนได้เป็นผืนผ้า ทั้งนี้ต้องมีเครื่องมือใน การทอ เรียกว่า หูก หรือ กี่ (ในภาษา อีสานเรียกการทอว่า ตำหูก) - อุปกรณ์เตรียมด้ายทอผ้า 1) กง ใช้พันเส้นด้าย เพื่อเตรียมไจด้าย สำหรับฟอกและย้อม 2) อัก ใช้พันเส้นด้าย เพื่อจัดระเบียบ 3) กระบอกไม่ไผ่ ใช้สำหรับพันเส้นด้าย ใช้ แทนหลอดด้าย 4) แกนกระสวย ใช้สำหรับพันด้ายพุ่งเป็น หลอดเล็กๆ 5) ไน เป็นเครื่องมือสำหรับกรอด้ายเข้า กลุ่มทอผ้าฝ้าย ๘๒ หมู่ ๑๑ ตำบลตองโขบ กลุ่มทอผ้า ๓๒๙ หมู่ ๑๒ ต.ตองโขบ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร ชื่อผู้ถือปฏิบัติ ได้แก่ นางทิวัน แก้วกิ่ง อายุ ๖๖ ปี อาชีพ ทำนา ทอ ผ้า ที่อยู่ ๘๒ หมู่ ๑๑ ต.ตองโขบ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร โทร ๐๘๐- ๐๑๓๓๗๒๙ นางนภาลัย ผาใต้ อายุ ๖๘ ปี อาชีพ ทำนา ทอ ผ้า ✓ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว
๑๘๖ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว นำไปใช้ร่วมกับระวิง มีลักษณะด้านหนึ่ง เป็นกงล้อขนาดใหญ่มีเพลาหมุนด้าย มี สายพานต่อไปยังท่อเล็กๆ ที่ปลายอีกข้าง หนึ่ง 6) หลักเปีย (หลักเผีย) โครงไม้สำหรับ เตรียมด้ายยืน สามารถเตรียมด้ายยืนยาว 20 - 30 เมตร (ปัจจุบันมีหลักเปียขนาด ใหญ่ เตรียมด้ายยืนได้ยาวกว่า 100 เมตร) 7) แปรงหวีด้ายยืน - ใช้หวีด้ายยืนให้แผ่กระจาย และเรียงตัว เป็นระเบียบ - ใช้หวีด้ายยืนหลังจากลงแป้ง 8) อุปกรณ์สำหรับมัดหมี่คือ โฮ่งมัดหมี่ - เครื่องทอผ้าพื้นเมือง เรียกว่า กี่ หรือ หูก ทอผ้า -ส่วนประกอบของกี่ทอผ้า 1) ฟืมหรือฟันหวี (reed) เป็นกรอบไม้ แบ่งเป็นช่องถี่ๆด้วยลวดซี่เล็กๆ สำหรับจัด ระเบียบเส้นด้ายยืน ตีกระทบเส้นด้ายพุ่ง เพื่อให้ผ้ามีเนื้อแน่นเป็นผืนผ้า ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ น.ส. ธนวรรณ เรืองสุข อายุ ๔๗ ปี อาชีพ ทำนา ทอผ้าที่อยู่ ๘๒ หมู่ ๑๑ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร โทร ๐๙๕- ๖๔๙๘๘๐๖
๑๘๗ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว 2) ตะกอหรือเขาหูก (harness) ส่วนใหญ่ เป็นตะกอเชือก จัดกลุ่มเส้นด้ายยืนเปิดช่อง ด้ายยืน สำหรับใส่ด้ายพุ่ง 3) แกนม้วนผ้าหรือไม้กำพั่น ใช้ม้วนผ้าที่ ทอแล้วใช้ลำต้นไม้ที่มีขนาดสม่ำเสมอ และ เหยียดตรง 4) แกนม้วนด้ายยืน ใช้ม้วนด้ายยืนขณะทอ 5) เท้าเหยียบ ใช้ควบคุมการยกตะกอ 6) ที่นั่ง สำหรับนั่งขณะทอผ้า 7) กระสวย ใช้สอดใส่ด้ายพุ่งจะมีลักษณะ คล้ายเรือ มีร่องใส่แกนกระสวยมีทั้งแบบ แกนเดี่ยวและแกนคู่ 8) ผัง - ไม้เล็ก เรียว ยาวกว่าหน้าผ้าเล็กน้อย ปลาย 2 ข้างเป็นเหล็กแหลม - ใช้สำหรับขึงหน้าผ้าให้ตึง และมีขนาดคง เดิมขณะทออุปกรณ์ที่ทำให้เกิดลวดลาย
๑๘๘ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว 1. อุปกรณ์สำหรับผ้าจก ประกอบด้วย ขน เม่น ไม้หลาบสำหรับเก็บลวดลายและ จัดแยกเส้นด้ายยืนขณะทอ
๑๘๙ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว 2. อุปกรณ์สำหรับผ้าขิดไม้หลาบ ใช้จัดแยก ด้ายยืนขณะทอ ไม้สอด ใช้เก็บลาย 3. อุปกรณ์สำหรับผ้ามัดหมี่โฮ่งมัดหมี่ ใช้ เตรียมด้ายพุ่งเพื่อมัดและแกะเชือกมัด
๑๙๐ อำเภอโคกศรีสุพรรณ จังหวัด สกลนคร ปีที่สำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๐ แบบสำรวจมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แบบ มภ. ๑ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ๔๕ ขึ้นบ้านใหม่ แนวปฏิบัติ ทางสังคม พิธีกรรมประเพณี และเทศกาล เป็นการสร้างสิริมงคลให้กับตัวบ้าน การทำ พิธีนี้จึงเป็นทั้งความเชื่อวัฒนธรรม ประเพณี ที่มีความสำคัญเป็นอย่างมาก เพื่อให้คนใน บ้านมีความสุขกาย สบายใจและปัดเป่าเอา สิ่งชั่วร้ายออก เหลือไว้แต่สิ่งดีๆภายในบ้าน การทําบุญขึ้นบ้านใหม่ การนิมนต์พระสงฆ์ จะนิมนต์ก่อนจะถึงวันพิธี ส่วนมากจะใช้ จํานวนคี่ คือ 5 องค์ 7 องค์ 9 องค์ การที่ นิมนค์พระจํานวนคี่ก็เพราะจะได้นับรวม พระพุทธด้วย รวมเป็นเลขคู่ เมื่อนิมนต์ พระได้แล้ว พอถึงวันงานเราจะต้องจัด สถานที่ให้เรียบร้อย ลําดับแรกคือการตั้ง พระพุทธบูชา จะตั้งบนโต๊ะหมู่พร้อมด้วย เครื่องบูชาที่จําเป็นคือ แจกันดอกไม้ เชิง เทียน กระถางธูป ถ้าไม่มีโต๊ะหมู่บูชา จะ จัดหาโต๊ะที่มีความกว้างพอที่จะตั้ง ๑๓๔ หมู่ ๖ และ ๓๒๐ หมู่ ๑๐ บ้านห้วยหีบ ต.ตองโขบ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร ชื่อผู้ถือปฏิบัติ ได้แก่ นายบุญเติม นนท์คำวงค์ อายุ ๗๔ ปี อาชีพ ทำนา ที่อยู่ ๑๓๔ หมู่ ๖ ต.ตองโขบ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร โทร ๐๘๖- ๒๒๖๒๕๐๙ ชื่อผู้สืบทอด ได้แก่ ✓
๑๙๑ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว สิบเอกชาตรี สุ คนธชาติ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว
๑๙๒ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว พระพุทธรูป และเครื่องบูชาได้อย่างไม่ แออัดก็ได้ แต่ควรดาดปูด้วยผ้าขาวสะอาด โดยให้พระพุทธรูปหันพระพักตรไปทางทิศ ตะวันออก เมื่อตั้งพระพุทธรูปเสร็จแล้วก็ เป็นการจัดอาสนะสงฆ์สําหรับพระสงฆ์ที่ นิมนต์มา โดยจัดเป็นที่ๆเท่าจํานวนสงฆ์ อาสนะสงฆ์มีลักษณะเป็นผ้าเพลาสี่เหลี่ยม ภายในยัดด้วยเศษผ้า ถ้าไม่มีจะขอยืมจาก ทางวัดก็ได้ การปูอาสนะก็เพื่อต้องการให้ พระสงฆ์นั่งอยู่ในที่สูงกว่าฆราวาสนั่นเอง โดยจัดปูนับจากซ้ายมือของโต๊ะพระพุทธรูป เรียงซ้ายยาว โดยมีกระโถน แก้วนํ้า หรือ พานหมากพลู และควรเตรียมของถวายพระ ที่นิยมกันก็คือปัจจัย (เงินใส่ซอง) และ ดอกไม้ธูปเทียนไว้ด้วย สิ่งสําคัญอย่างหนึ่ง คือ "การโยงด้ายสายสิญจน์" รอบบ้าน ถือ กันว่า เพื่อป้องกันสรรพอุปัทวันตรายมิให้มา ทําลายพิธีมงคลสายสิญจน์ที่ใช้ ควรใช้ สายสิญจน์ที่จับเก้าเส้น วิธีวางสายสิญจน์ให้ ๓๒๐ หมู่ ๑๐ ต.ตองโขบ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร โทร ๐๙๕ - ๔๕๖๔๙๔๙
๑๙๓ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ตั้งต้นรอบองค์พระพุทธบูชาที่จัดตั้งไว้โดย โยงออกไปจากมุมห้อง เวียนไปทางขวา
๑๙๔ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว ออกไปรอบเรือน หรือรอบรั้วบ้านยิ่งดี เมื่อ วงรอบแล้วจึงยกเข้าสู่เรือนเข้าสู่ที่ตั้ง พระพุทธรูป วนรอบบาตรนํ้ามนต์ กลุ่ม สายสิญจน์ที่เหลือ วางไว้ข้างบาตรนํ้ามนต์ บนพานเล็กๆ เมื่อพระสงฆ์มาถึงเข้าที่และ เจริญพระพุทธมนต์แล้ว ท่านจะโยงกลุ่ม สายสิญจน์ไปจากพระสงฆ์อาวุโสพรรษารูป แรกจนถึงรูปสุดท้าย การตั้งบาตรนํ้ามนต์ ต้องตั้งหน้าโต๊ะหมู่บูชาและพันด้วย สายสิญจน์ ส่วนมากนิยมใช้บาตรดิน แต่ถ้า ไม่มีจะใช้ขันสัมฤทธิ์ หรือบาตรพระก็ได้ ใส่นํ้าสะอาดพอสมควร โดยพระสงฆ์ผู้อา วุดสจะเป็นผู้กระทําพิธีด้วยการใช้เทียน สําหรับทํานํ้ามนต์โดยเฉพาะหยดนํ้าตา เทียนลงไปในบาตรพระนั้ามนต์เป็นอันเสร็จ พิธีการเริ่มพิธีเมื่อพระสงฆ์มาถึงและเข้าที่ เรียบร้อยแลัวสักครู่ เจ้าภาพจะต้องเป็นผู้จุด ธูป 3 ดอกและเทียนคู่หน้าพระพุทธก่อน โดยจุดเทียนก่อนแล้วจึงจุดธูป แล้วจึง
๑๙๕ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว กราบพระพุทธ 3 หน แล้วเริ่มอาราธนาศีล 5 ( มะยังภันเตฯ ) เมื่อพระสงฆ์สวดเสร็จ แล้วจะเจริญพระพุทธมนต์ ต่อไป แต่ เจ้าภาพต้องอาราะนาพระปริตรอีกครั้งหนึ่ง ก่อน ( วิปฏิปัตติภาหายะฯ ) เมื่อพระสงฆ์ เจริญพระพุทธมนต์บทนี้เสร็จ ก็ได้เวลาฉัน เพลพอดี เจ้าภาพถวายอาหารคาวหวาน ถวายปัจจัยไทยธรรม พระสงฆ์อนุโมทนา ตอนนี้เจ้าภาพจะต้องทําพิธีกรวดนํ้าเมื่อ พระสวดแผ่กุศล ( ยะถาวาริวะหาฯ ) และ ต้องกรวดนํ้าให้เสร็จก่อนพระเริ่มสวดสัพพี (สวดให้พรกับผู้ที่อยู่ในงาน ) เพราะจะต้อง ประณมมือรับพรในตอนนี้ เป็นอันเสร็จพิธี มงคลในการทําบุญขึ้นบ้านใหม่ การจัดโต๊ะ บูชา ให้ใช้โต๊ะหมู่ ๕ หมู่ ๗ หรือหมู่ ๙ ถ้า ไม่มีโต๊ะหมู่จะใช้โต๊ะอย่างอื่นที่เหมาะสม แทนก็ได้
๑๙๖ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว เมื่อไม่สามารถจะหาโต๊ะหมู่และเครื่องตั้ง บูชาได้ครบ ก็พึงจัดหาเท่าที่หาได้ คือ พระพุทธรูป ๑ องค์ ตั้งไว้ที่โต๊ะตัวสูง ผิน หน้าไปทางทิศตะวันออกหรือทิศเหนือ ถ้า สถานที่ไม่อำนวย ก็ให้ตั้งผินหน้าไปทางที่ เหมาะสม การที่นิยมตั้งพระพุทธรูปผิน หน้าไปทางทิศตะวันออกนั้น นิยมที่ พระพุทธเจ้าตรัสรู้ เพราะพระองค์ผินหน้า ไปทางทิศตะวันออก รวมไปถึงตั้งหิ้งพระ บูชาที่บ้าน หรือตามสถานที่ราชการทั่วไป ก็ นิยมปฏิบัติตามในทิศดังกล่าวนี้ ถือกันว่าผิน หน้าไปทางทิศอื่นหรือทิศตรงกันข้าม จะไม่ เป็นมงคลทำนองนี้ วิธีการโยงสายสิญจน์ ให้ ตั้งต้นที่พระพุทธรูป เวียนตามเข็มนาฬิกา โยงออกไปรอบบ้านหรือรั้วบ้านแล้ววนกลับ เข้ามาตรงเสาเรือนเข้าสู่ที่บูชา แล้ววงรอบ ฐานพระพุทธรูป โยงรอบบาตรหรือขัน น้ำมนต์กลุ่มด้ายสายสิญจน์ที่เหลือวางไว้บน
๑๙๗ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว พาน ตั้งไว้ในที่อันควร เวลาวางสายสิญจน์ พึงพยายามสำรวมจิตรำลึกถึง คุณพระพุทธ
๑๙๘ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว คุณพระธรรม คุณพระสงฆ์ขออำนาจช่วยปก ปักรักษาปัดเป่าสรรพภยันตราย ให้เกิด ความสุข ความเจริญด้วย ลาภ ยศสรรเสริญ สุข ตลอดกาล ขั้นตอนการประกอบพิธี ทำบุญขึ้นบ้านใหม่ 1.เมื่อพระสงฆ์มาถึงบ้านงานแล้ว ให้นิมนต์ ท่านนั่งบนอาสนะที่ได้จัดเตรียมไว้ 2.ให้เจ้าภาพกราบสามครั้งที่โต๊ะหมู่ที่ได้จัด ไว้เป็นประธาน ต่อจากนั้นให้จุดเทียน (ซ้าย ไปขวา) แล้วจึงจุดธูป เมื่อจุดธูปเสร็จแล้ว ให้กราบอีกสามครั้ง 3.ให้เจ้าภาพกล่าวคำบูชาพระรัตนตรัย ดังนี้ นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมา สัมพุทธัสสะ นะโม ตัสสะ ( กล่าว สามจบ ) อะระหัง สัมมาสัมพุทโธ ภะคะวา พุทธัง ภะคะวันตัง อะภิวาเทมิ (กราบ) สวากขาโต ภะคะวะตา ธัมโม ธัมมัง นะมัสสามิ (กราบ)
๑๙๙ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว สุปะฏิปันโน ภะคะวะโต สาวะกะสังโฆ สังฆัง นะมามิ (กราบ) 4.ให้เจ้าภาพอาราธนาศีลห้า ดังนี้ มะยัง ภันเต วิสุง วิสุง รักขะนัตถายะ ติสะระเณนะ สะหะ ปัญจะ สีลานิ ยาจามะ ทุติยัมปิ มะยัง ภันเต วิสุง วิสุง รักขะ นัตถายะ ติสะระเณนะ สะหะ ปัญจะ สีลานิ ยาจามะ ตะติยัมปิ มะยัง ภันเต วิสุง วิสุง รักขะนัตถายะ ติสะระเณนะ สะหะ ปัญจะ สีลานิ ยาจามะ 5.พระจะหยิบตาลปัตร แล้ว กล่าวนะโมตัส สะ สามจบ เมื่อพระสวดนะโมเสร็จแล้ว ให้ เจ้าภาพ กล่าวนะโมตัสสะ ตามพระ จนครบ สามจบ แล้วพระจะให้ศีลทีละข้อ ให้เรา กล่าวตาม 6.เมื่อพระให้ศีลเสร็จแล้วให้เจ้าภาพกล่าว คำอาราธนาพระปริตร ดังนี้
๒๐๐ ลำดับที่ ชื่อรายการ ลักษณะ ข้อมูลโดยสังเขป พื้นที่ปฏิบัติ ชื่อผู้ที่ถือปฏิบัติ และผู้สืบทอด สถานะการคงอยู่ หมายเหตุ ปฏิบัติ อย่าง แพร่หลาย เสี่ยงต่อ การสูญ หาย ไม่มี ปฏิบัติ แล้ว วิปัตติปะฏิพาหายะ สัพพะสัมปัตติ