วิชา งานเครื่องยนต์แก๊สโซลีนรวม18

วิชา หน่วยที่ 5 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน
เรื่อง ฝาสูบเคร่ืองยนต์ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน
รหสั 20101 - 2001

เรื่อง ฝาสูบเครื่องยนต์ (Cylinder Head)

วตั ถปุ ระสงค์เชิงพฤตกิ รรม
1. อธิบายความสาคญั ของฝาสูบไดถ้ ูกตอ้ ง
2. บอกข้นั ตอนและวธิ ีการบริการฝาสูบเครื่องยนต์
3. อธิบายความสาคญั ของปะเก็นฝาสูบได้
4. อธิบายถึงการตรวจสภาพของลิ้นและสปริงลิน้ และบ่าลิน้ ไดถ้ กู ตอ้ ง

ขอบเขตของการสอน
1. ส่วนประกอบและหนา้ ที่การทางานของฝาสูบ
2. การบริการฝาสูบ
3. การบริการลิ้น

วธิ ีสอน
1 ใชก้ ารสอนแบบบรรยายประกอบเพาเวอร์พอยนต์ (Power point)
2 สาธิตใหด้ ูเป็นตวั อยา่ ง

สื่อประกอบการสอน

4. ฝาสูบ
5. เหลก็ ฉากมาตรฐาน (Straightedge)

3 ประแจปอนด์ (Torque wrench)
4 เพาเวอร์พอยนต์ (Power point) การบริการฝาสูบ

แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยท่ี 5 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ างานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน
เร่ือง ฝาสูบเครื่องยนต์ 18 สัปดาห/์ ภาคเรียน
รหสั 20101 - 2001

แบบทดสอบก่อนเรียน
เรื่อง ฝาสูบเคร่ืองยนต์
คาสง่ั ใหน้ กั เรียนทาเคร่ืองหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกท่ีถกู ที่สุดเพยี งคาตอบเดียว

1 ขอ้ ใดกล่าวถูก
ก. ฝาสูบเป็นส่วนหน่ึงของหอ้ งเผาไหม้
ข. ฝาสูบทาดว้ ยเหลก็ หล่อที่ทนความร้อนไดส้ ูง
ค. ฝาสูบเป็นท่ีติดต้งั กลไกของลิ้น
ง. ท่ีกล่าวแลว้ ถกู ตอ้ ง

2 ฝาสูบท่ีระบายความร้อนดว้ ยอากาศมีลกั ษณะพิเศษอยา่ งไร
ก. ทาดว้ ยเหลก็ หล่อเจาะรูเลก็ จานวนมาก
ข. ทาดว้ ยอลูมิเนียมหล่อ มีครีบจานวนมาก
ค. ทาดว้ ยเหลก็ ไร้สนิม หลอ่ เป็นแผน่ เรียบ
ง. ทาดว้ ยเหลก็ หลอ่ แขง็ ผิวเรียบสลบั ซอ้ นกลบั ไปกลบั มา 2-3 ช้นั

3 ฝาสูบท่ีทาดว้ ยเหลก็ หลอ่ แขง็ ดา้ นในเจาะเป็นโพรงไปทวั่ เป็นฝาสูบที่ออกแบบเพ่ือจุดประสงคอ์ ะไร
ก. ใหแ้ ขง็ แรง ทนต่อการอดั ตวั
ข. ใหน้ ้าไหลผา่ น ระบายความร้อนดว้ ยน้า
ค. ใหเ้ กิดการขยายตวั เมื่อไดร้ ับความร้อนสูง
ง. ใหป้ ริมาณอากาศไหลผา่ นเขา้ ไปภายในหอ้ งเผาไหม้

4 เครื่องมือท่ีสาคญั ในการขนั ฝาสูบเคร่ืองยนตค์ อื
ก. ประแจแหวน
ข. ประแจกระบอก
ค. ประแจปากตาย
ง. ประแจปอนด์

5 การถอดฝาสูบเคร่ืองยนตม์ ีหลกั เกณฑอ์ ยา่ งไร
ก. ถอดโบลตโ์ ดยเร่ิมจากดา้ นนอก เขา้ มาดา้ นในสลบั กนั
ข. ถอดโบลตโ์ ดยเริ่มจากดา้ นใน ออกมาดา้ นนอกสลบั กนั
ค. ถอดโบลต์ โดยเร่ิมจากดา้ นบน มายงั ดา้ นลา่ งสลบั กนั
ง. ถอดโบลตเ์ ริ่มจากดา้ นขวา ไปยงั ดา้ นซา้ ยสลบั กนั

แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยท่ี 5 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วิชา งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง ฝาสูบเคร่ืองยนต์ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

แบบทดสอบก่อนเรียน

เร่ือง ฝาสูบเคร่ืองยนต์

คาสั่ง ใหน้ กั เรียนทาเครื่องหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกที่ถกู ท่ีสุดเพียงคาตอบเดียว

6 การวดั ความโก่งของฝาสูบ จะตอ้ งเตรียมเครื่องมืออะไรบา้ ง

ก. ไมโครมิเตอร์ และ ฟิ ลเลอร์เกจ

ข. ไดอลั เกจ และ ไมโครมิเตอร์

ค. เหลก็ ฉากมาตรฐาน และฟิ ลเลอร์เกจ

ง. ฟุตเหลก็ ยาว และ ไดอลั เกจ

7 การบดลิ้นเครื่องยนต์ เพ่ือจุดประสงคอ์ ะไร

ก. ลดไม่ใหเ้ สียงดงั จนเกินไป

ข. ป้องกนั การกระแทกใหต้ ่าลง

ค. ใหเ้ ครื่องยนตส์ ามารถเดินเบาไดโ้ ดยไม่สดุด

ง. ไมใ่ หอ้ ากาศร่ัว ช่วยใหก้ ารเผาไหมส้ มบูรณ์ยง่ิ ข้ึน

8 คุณสมบตั ิของปะเกน็ ฝาสูบคือ

ก. ทนต่อความร้อนไดส้ ูง

ข. ทนตอ่ กาลงั อดั ของอากาศไดส้ ูง

ค. เป็นซีลป้องกนั การร่ัว

ง. ถกู ทกุ ขอ้

จากรูปตอบคาถาม ขอ้ 9 – 10

9 จากรูป เคร่ืองมือท่ีใชอ้ ยเู่ รียกวา่ อะไร

ก. ไดอลั เกจ

ข. ไมโครมิเตอร์

ค. มลั ติมิเตอร์

ง. บาร์รอมิเตอร์

10 จากรูป ตอ้ งการวดั หาค่าอะไร

ก. การสึกหรอของกา้ นลิน้

ข. การคด งอ ของกา้ นลิ้น ตอบคาถามขอ้ 9-10
ค. ความโตของกา้ นลิ้น

ง. ความยาวตลอดแนวของกา้ นลิน้

แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยที่ 5 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วิชา งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง ฝาสูบเคร่ืองยนต์ 18 สปั ดาห/์ ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

แบบทดสอบก่อนเรียน

เร่ือง ฝาสูบเครื่องยนต์

คาสงั่ ใหน้ กั เรียนทาเคร่ืองหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกท่ีถกู ที่สุดเพยี งคาตอบเดียว

11 การใสฝาสูบเกิดผลกระทบอยา่ งไร

ก. ลิ้นจะคดงอ และหกั ทนั ที

ข. ลิน้ จะไหมเ้ นื่องจากความร้อนสูง

ค. หนา้ ลิน้ จะแตก เกิดไฟลกุ ไหมไ้ ด้

ง. ลิน้ จะยนั เครื่องยนตเ์ ดินไม่เรียบ

12 ปลอกกา้ นลิ้นโดยปกติแลว้ ติดต้งั อยทู่ ่ีชิ้นส่วนใด

ก. กระบอกสูบ

ข. เส้ือสูบ

ค. ฝาสูบ

ง. แบริ่งกา้ นสูบ

13 การเจียรนยั ลิ้น หมายถึงอะไร

ก. การนาลิน้ มาบดใหผ้ ิวเรียบ

ข. การลา้ งทาความสะอาดโดยการพน่ ทรายแรงดนั สูง

ค. การนาลิน้ ไปเผาใหร้ ้อนแลว้ ทาการชุบผวิ ใหแ้ ขง็

ง. การนาลิ้นมาขดั ใหผ้ ิวเรียบ โดยใชห้ ินขดั

จากรูป ตอบคาถามขอ้ 14 -15

14 จากรูป แสดงถึงการปฏิบตั ิงานเก่ียวกบั อะไร

ก. บดลิ้น

ข. ตรวจการโก่งของฝาสูบ

ค. ถอดปลอกนาลิน้ ออกจากฝาสูบ

ง . ทาความสะอาดฝาสูบ

15 การปฏิบตั ิงานในขอ้ 14 บรรลุวตั ถุประสงคไ์ ดอ้ ยา่ งไร

ก. บอกการโก่งของฝาสูบได้

ข. ถอดปลอกนาลิน้ ออกมาได้ ตอบคาถามขอ้ 14-15

ค. ลา้ งคราบน้ามนั และเขมา่ ออกใหส้ ะอาด

ง. ลิ้นจะตอ้ งไม่รั่ว

ใบความรู้ หน่วยท่ี 5 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วิชา งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง ฝาสูบเครื่องยนต์ 18 สปั ดาห/์ ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

ความสาคญั ของฝาสูบเคร่ืองยนต์
ฝาสูบ (Cylinder Head) เป็นชิ้นส่วนหลกั ของเคร่ืองยนต์ ติดต้งั อยตู่ อนบนของกระบอกสูบ ฝาสูบ

ประกอบดว้ ยกลไกของลิ้น ชุดลิ้น และหวั เทียน ดา้ นขา้ งจขะอ้ มสีชัง่อเกงตไอดี และไอเสีย ฝาสูบเป็นส่วนหน่ึงของหอ้ งเผา
ไหม้ ทาดว้ ยเหลก็ หลอ่ แขง็ ท่ีสามารถทนความร้อนไดส้ ูง ฝาสบู ท่รี ะบายความรอ้ นดว้ ยอากาศจะมีครบี (Fin) ทา

ดว้ ยอะลมู เิ นยี ม ทนความรอ้ นไดส้ งู

ฝาสบู ท่รี ะบายความรอ้ นดว้ ยนา้ ทาดว้ ยเหล็กหล่อ

ภายในเป็นโพรงนา้ สามารถไหลถา่ ยเทได้

รูปท่ี 1-5 แสดงฝาสูบเครื่องยนต์

ที่มา Automotive Encyclopedia : 58

ฝาสูบเม่ือแบ่งตามลกั ษณะการระบายความร้อน แบง่ ไดเ้ ป็น 2 แบบ

1 ฝาสูบที่ออกแบบเพ่ือการระบายความร้อนดว้ ยอากาศ ฝาสูบลกั ษณะน้ีนิยมทาดว้ ยอะลมู ิเนียมหล่อ น้าหนกั

เบา ดา้ นบนจะทาเป็นครีบ (Fin) เพ่ือใหอ้ ากาศไหลผา่ นได้ ทาใหก้ ารระบายความร้อนเป็นไปไดร้ วดเร็ว

นิยมใชก้ บั เครื่องยนตเ์ ลก็ โดยทวั่ ไป

รูปที่ 2 – 5 แสดงรูปแบบการระบายความร้อนของเครื่องยนตโ์ ดยมีครีบโดยรอบเส้ือสูบและฝาสูบ
ที่มา Automotive Encyclopedia : 121

ใบความรู้ หน่วยที่ 5 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง ฝาสูบเคร่ืองยนต์ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

1 ฝาสูบที่ออกแบบเพ่ือการระบายความร้อนดว้ ยน้า ฝาสูบลกั ษณะน้ีนิยมทาดว้ ยเหลก็ หลอ่ แขง็ น้าหนกั มาก
ภายในฝาสูบจะเจาะเป็นโพรงเพอื่ ใหน้ ้าสามารถไหลเขา้ - ออก ระบายความร้อนได้ ใชก้ บั เคร่ืองยนตใ์ หญ่
ทว่ั ๆไป

รูปที่ 3 – 5 แสดงตาแหน่งโบลตจ์ บั ยดึ ฝาสูบ
ที่มา : Automotive Service Technology : 6

การบริการฝาสูบเคร่ืองยนต์
การบริการฝาสูบเคร่ืองยนต์ เป็นงานท่ีช่างทกุ คนตอ้ งเรียนรู้ใหเ้ ขา้ ใจ จนสามารถนาไปปฏิบตั ิงานบริการ

ฝาสูบเคร่ืองยนต์ การบริการฝาสูบมีอยหู่ ลายลกั ษณะงานเช่น การขนั การถอด การวดั ความโก่งงอ การบริการลิ้นฯ
ท้งั น้ีเพอื่ ใหฝ้ าสูบมีความสมบูรณ์ ทาใหเ้ ครื่องยนตม์ ีประสิทธิภาพการทางานอยเู่ สมอ

1 การขนั ฝาสูบ โดยปกติเครื่องยนตใ์ หม่ เม่ือใชง้ านไประยะหน่ึงจะตอ้ งขนั ฝาสูบ เพอ่ื ป้องกนั การคลายตวั
ของโบลตฝ์ าสูบ การขนั โบลตฝ์ าสูบเป็นวธิ ีการทางเทคนิคโดยเฉพาะ กล่าวคือก่อนจะทาการขนั ฝาสูบ
จะตอ้ งดูคูม่ ือแรงขนั ของฝาสูบเครื่องยนตก์ ่อนเสมอ

รูปท่ี 4 – 5 แสดงการถอด ประกอบ ฝาสบู
ท่มี า : Auto Service and Repair 190

ใบความรู้ หน่วยที่ 5 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ างานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง ฝาสูบเคร่ืองยนต์ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

ใหเ้ ร่ิมขนั นอตฝาสูบบริเวณส่วนกลาง ต้งั แต่นอต หมายเลข 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
ตวั อย่าง สมมุติวา่ คู่มือซ่อม ของเครื่องยนต์ NISSAN รุ่น J 15 แรงขนั ฝาสูบ 60 ปอนด์ – ฟุต การขนั

ฝาสูบใหแ้ บง่ แรงขนั ออกเป็น 3 - 4 คร้ัง ดงั น้ี
คร้ังท่ี 1 ขนั โบลต์ หมายเลข 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ดว้ ยแรง 0 - 20 ปอนด-์ ฟุต
คร้ังท่ี 2 ขนั โบลตห์ มายเลข 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ดว้ ยแรง 20 - 40 ปอนด-์ ฟตุ
คร้ังที่ 3 ขนั โบลตห์ มายเลข 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ดว้ ยแรง 40 - 60 ปอนด-์ ฟตุ
คร้ังท่ี 4 ตรวจสอบความเรียบร้อยของ โบลตท์ กุ ตวั วา่ มีแรงขนั เท่ากนั หรือไม่

รูปท่ี 5- 5 ลกั ษณะการขนั ฝาสูบ
ที่มา :Auto Service and Repair : 56

2 การถอดฝาสูบออกจากเสื้อสูบ
การถอดฝาสูบออกจากเส้ือสูบ ใหถ้ อดจากดา้ นนอกเขา้ มาดา้ นในทแยงสลบั กนั เช่น ถอด หมายเลข 6 5

4 3 2 1 ตามลาดบั โดยแบง่ แรงถอดออกเป็น 3-4 ส่วนเช่นกนั ท้งั น้ีเพอ่ื ป้องกนั ฝาสูบชารุด
หมายเหตุ ข้อควรระวงั
การขนั โบลตฝ์ าสูบจากดา้ นนอกเขา้ มา เช่น (จากรูป) ขนั โบลตห์ มายเลข 1 2 3 4 5 6 จะทาใหฝ้ าสูบโก่ง
แตกร้าวได้

รูปที่ 6 - 5 แสดงการโก่งของฝาสูบ
ท่ีมา :Auto Service and Repair : 56

ใบความรู้ หน่วยที่ 5 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ างานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง ฝาสูบเครื่องยนต์ 18 สปั ดาห/์ ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

3 การวดั ความโก่ง โดยใชเ้ หลก็ ฉากมาตรฐาน และ ฟิ ลเลอร์เกจ (Straightedge & Feeler gauge)วดั หาคา่ การโก่ง
งอ โดยใชฟ้ ิ ลเลอร์เกจสอดวดั ระยะห่าง หากปรากฏวา่ ฝาสูบโก่ง และไม่เกินพกิ ดั ซ่อม ก็นาฝาสูบไปไสที่สถาน
บริการ แต่ในกรณีที่ฝาสูบโก่งเกินพกิ ดั จะตอ้ งเปล่ียนใหม่

เหล็กฉาก
มาตรฐาน

ฝา
สบู ฟินเลอรเ์ กจ

รูปที่ 7 – 5 แสดงการวดั การโก่งของฝาสูบ
ท่ีมา : Auto Service and Repair : 267

มาตรฐานที่ยอมให้โก่งได้
ฝาสูบ (Cylinder head) 0.05 มิลลิเมตร (0.0020 นิ้ว)
ท่อร่วมไอดี (Manifold ) 0.10 มิลลิเมตร (0.0039 นิ้ว )

ตัวอย่าง แสดงวิธี การวดั ความโก่งฝาสูบ โดยใชเ้ หลก็ ฉากมาตรฐานวางทาบ 6 แนวดงั รูป

รูปท่ี 8 – 5 แสดงตาแหน่งการวดั การโก่งของฝาสูบ

ใบความรู้ หน่วยที่ 5 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ างานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง ฝาสูบเคร่ืองยนต์ 18 สัปดาห/์ ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

ปัญหาทพ่ี บ การแก้ไข หมายเหตุ

ฝาสูบแตกร้าว/ชารุด ใหท้ าการเปลี่ยนฝาสูบใหม่

ฝาสูบโก่ง เกนิ พกิ ดั ซ่อมบารุง ใหท้ าการเปล่ียนฝาสูบใหม่ มาตรฐานที่ยอมให้โก่งได้

ฝาสูบโก่ง อยู่ในพกิ ดั ซ่อมบารุง ให้ทาการไสฝาสูบ (เจียระไน) 0.05 มลิ ลเิ มตร (0.0020 นวิ้ )

1 การบดลนิ้ และการเปลี่ยนปลอกนาลิน้ เป็นส่วนหน่ึงของการบริการฝาสูบ ความสมบรู ณ์ของฝาสูบจึงมี
ส่วนเกี่ยวขอ้ งกบั ชิ้นส่วนท่ีนามาติดต้งั บนฝาสูบ

รูปท่ี 9 - 5 แสดงการบดลิน้ ขอ้ ควรคานึง
ท่ีมา :Automotive Service Technology : 12
ปะเก็นฝาสูบ (Cylinder head gaskets) งานบดลนิ้ เป็นงานท่ตี อ้ งใชค้ วามประณีต อดทน การ
จดั วางฝาสบู ตอ้ งอยใู่ นแนวราบไดร้ ะดบั การเลอื กใช้
กากเพชรกค็ วรพจิ ารณาว่าควรใชช้ นดิ หยาบหรือชนดิ
ละเอยี ดกอ่ นหลงั

ปะเก็นฝาสบู เป็นชิน้ ส่วนท่สี าคญั ของฝาสบู
ก่อนนาไปใชค้ วรตรวจดู ขนาดรูปแบบใหถ้ กู ตอ้ ง

รูปท่ี 10 -5 ปะเกน็ ฝโดายสเูบฉพาะรูนา้ มนั หล่อลืน่ รูนา้ ระบายความรอ้ น

ตอ้ งตรงกบั รูท่เี สอื้ สบู

ใบความรู้ หน่วยท่ี 5 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วิชางานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน
เรื่อง ฝาสูบเคร่ืองยนต์ 18 สปั ดาห/์ ภาคเรียน
รหสั 20101 - 2001

ความสาคญั ของปะเกน็ ฝาสูบ
ปะเกน็ ฝาสูบมีหนา้ ท่ีป้องกนั การรั่วของอากาศภายในกระบอกสูบ ปะเกน็ ฝาสูบทาดว้ ยวสั ดุทนไฟ มีความแขง็ แรง
ทนต่อการอดั ตวั ของอากาศไดส้ ูง ปะเกน็ ฝาสูบประกอบติดต้งั อยู่ระหวา่ งฝาสูบ และเส้ือสูบ ลกั ษณะโครงสร้างเป็น
แผน่ โลหะอ่อนเจาะรู หนา้ ท่ี และคุณลกั ษณะพิเศษของปะเกน็ ฝาสูบ มีดงั น้ี

1 เป็นซีลป้องกนั การรั่วของ แกส๊ ร้อน น้ามนั หล่อลื่น และน้าระบายความร้อน (เฉพาะใชน้ ้าระบายความ
ร้อน)

2 ปะเกน็ ฝาสูบตอ้ งไม่กดั กร่อนเนื่องจากเกิดความร้อนสูง ไม่หลอมละลาย และติดไฟ
ถอดและประกอบเขา้ กบั ชิ้นงานไดง้ า่ ย โดยไมต่ อ้ งใชส้ ารละลาย หรือเคมีภณั ฑเ์ ขา้ ช่วย

รูปท่ี 11 – 5 การชารุดของปะเก็น ทาใหน้ ้าร่ัวเขา้ ไปในกระบอกสูบ
การตรวจความพร้อมก่อนนาไปใช้งาน

การถอดประกอบเคร่ืองยนต์ จาเป็นตอ้ งอาศยั ปะเก็นเขา้ ไปเก่ียวขอ้ งในหลายระบบ โดยเฉพาะปะเกน็ ฝา
สูบก่อนนาไปใชป้ ระกอบเคร่ืองยนต์ จะตอ้ งตรวจดูความพร้อมดงั น้ี

1 ปะเก็นที่นามาใชป้ ระกอบตรงกบั รุ่น (Model) ของเคร่ืองยนต์
2 ก่อนประกอบจริง ควรนามาแนบกบั ฝาสูบ หรือเส้ือสูบ เพอ่ื ดูวา่ รูท่ีเจาะไวต้ รงกบั รูที่เส้ือสูบ และมีจานวน

รูเท่ากนั หรือไม่
3 ถา้ พิจารณาแลว้ เห็นวา่ ไม่เป็นไปตามขอ้ 1 , 2 จะตอ้ งเปลี่ยนใหม่ ไม่สมควรนาไปปรับปรุงแกไ้ ขเพ่ือนา

กลบั มาใชอ้ ีก

ใบความรู้ หน่วยท่ี 5 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ างานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง ฝาสูบเครื่องยนต์ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

การบริการลนิ้
การบริการลิ้นเป็ นส่วนหน่ึงของการบริการฝาสูบ เม่ือถอดฝาสูบออกมาจากเส้ือสูบเฉพาะ เคร่ืองยนตท์ ี่มี

ลิ้นอยบู่ นฝาสูบ (Over head valve) มีความจาเป็นอยา่ งยง่ิ ที่จะตอ้ งบริการลิ้นและองคป์ ระกอบที่เก่ียวขอ้ ง เช่นบา่ ลิ้น
(Valve Seat) กา้ นลิ้น (Valve stem) หนา้ ลิ้น (Valve face) ถา้ หากว่าองค์ประกอบเหล่าน้ีไม่สมบูรณ์ แสดงว่าฝา
สูบชารุดเช่นเดียวกนั การบริการฝาสูบจึงตอ้ งใชเ้ คร่ืองมือพเิ ศษเขา้ มาดาเนินการซ่อมบารุง

ความสาคญั ของการใช้เครื่องมือพเิ ศษบริการลนิ้
เคร่ืองมือพเิ ศษนบั วา่ มีความสาคญั ป็นอยา่ งยง่ิ ในงานบริการลิ้น

1 เคร่ืองมือถอด ประกอบ ลิ้น (Valve Spring Compressing)

รูปท่ี 12 - 5 เคร่ืองมอื พเิ ศษสาหรบั ถอดประกอบลิน้ รูปท่ี 13 – 5 แสดงการถอดลิน้

ท่มี า : Auto Service Technology : 6 ท่มี า : Auto Service and Repair : 210

ใบความรู้ หน่วยท่ี 5 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วิชางานเคร่ืองยนตแ์ กส๊ โซลีน
เร่ือง ฝาสูบเครื่องยนต์ 18 สปั ดาห/์ ภาคเรียน
รหสั 20101 - 2001

2 ไดอลั เกจ (Dial gauge) วดั การคดงอ ของลิ้น

ไดอลั เกจ(Dial gauge) เป็นเครือ่ งมือวดั
ละเอียด การนาไปใชต้ อ้ งระมดั ระวงั เป็นพิเศษ
ระวงั อย่าใหต้ กกระแทก เพราะชารุดไดง้ ่าย

รูปท่ี 14 – 5 การนาไดอลั เกจมาวดั ความโกง่ งอ
3 ไมโครมิเตอร์ (Micrometer) วดั ขทน่มี าาด:คAวuาtoมmโotตiveขEอncงyกclา้opนedลiaิ้น: 181

รูปท่ี 15 – 5 ไมโครมเิ ตอร์

ท่มี า : Auto Service Technology : 10

การตรวจสภาพลนิ้ และสปริงลนิ้

ลิน้ และสปริงลิ้นเป็นชิ้นส่วนท่ีสาคญั ดงั น้นั เพือ่ ใหเ้ ครื่องยนตท์ างานไดอ้ ยา่ งมีประสิทธิภาพ ลิน้ และ

สปริงลิ้นจะตอ้ งมีความสมบูรณ์ดงั น้ี

1. หนา้ ลิ้นไม่แตก ไม่มีริ้วรอย

2. บชู นาลิน้ และกา้ นลิ้นไมต่ ิดตาย หรือรั่วซึม

3. สปริงลิน้ ยดื หดไดต้ ามปกติ และเม่ือนามาทดสอบกบั เครื่องทดสอบสปริงลิ้นยงั อยใู่ นคา่ ปกติ

รายการประกอบใบงาน หน่วยท่ี 5 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ างานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน การบริการฝาสูบ 18 สัปดาห/์ ภาคเรียน
เคร่ืองยนต์
รหสั 20101 - 2001

ใบการปฏิบัติงาน

วตั ถุประสงค์เชิงพฤติกรรม
1 ผเู้ รียนถอดประกอบฝาสูบไดถ้ ูกตอ้ ง
2 ผเู้ รียนตรวจวดั การโก่ง และแตกร้าวของฝาสูบไดถ้ ูกตอ้ ง
3 ผเู้ รียนใชเ้ ครื่องมือพิเศษในการถอด ประกอบและบริการฝาสูบไดถ้ ูกตอ้ ง
4 ผเู้ รียนไดป้ ฏิบตั ิตามระเบียบเกี่ยวกบั
4.1 การใชพ้ ้นื ที่
4.2 การใชเ้ ครื่องมือ/อุปกรณ์
4.3 การมีคณุ ลกั ษณะอนั พึงประสงค์

ขอบเขตของงาน
8 การบริการฝาสูบของเครื่องยนต์
9 การบริการลิน้
10 การบารุงรักษา และบริการฝาสูบ

วธิ ีการสอนและส่ือประกอบการสอน
1 บรรยายการถึงข้นั ตอนการถอดและการประกอบโดยใชส้ ื่อ PowerPoint นาเสนอ
2 สาธิตการถอดประกอบและใหน้ กั ศึกษาทาการปฏิบตั ิ
3 บรรยายถึงขอ้ ผิดพลาดในการปฏิบตั ิ

เคร่ืองมือและอุปกรณ์
1. เครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีนต้งั แท่น 4 สูบ 4 จงั หวะอยา่ งนอ้ ย 2 เคร่ือง
2. เวอร์เนียร์
3. ไมโครมิเตอร์
4. ไดอลั เกจ
5. เคร่ืองมือถอด ประกอบลิน้
6. เคร่ืองมือประจาตวั ช่างยนตอ์ ยา่ งนอ้ ย 2 ชุด
7. ประแจปอนด์อยา่ งนอ้ ย 1 ชุด
8. กาหยอดน้ามนั หลอ่ ลื่น 2 ลกู
9. แปรงลา้ งชิ้นส่วน 2 อนั พร้อมผา้ เชด็ มือ

หน่วยที่ 5 ใบงานท่ี 4 – 5 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ กส๊ โซลีน เรื่อง การบริการฝาสูบ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 2101- 2101

ใบการปฏิบัตงิ านถอดฝาสูบ

ประแจปอนด์ ใชส้ าหรบั วดั แรงบดิ ของ

นอต มีหลายขนาดสามารถปรบั ใชไ้ ด้

ตามความเหมาะสม มีขนาดตงั้ แต่ 8 –

1500 Nm. การขนั ดว้ ยประแจปอนด์ ตอ้ งใชม้ อื ขา้ งหนึง่

ประคองประแจ และมืออกี ขา้ งหนง่ึ ใชอ้ อกแรง

ลาดบั ข้นั การปฏบิ ัติ ขนั เม่ือแรงบดิ ตรงกบั ค่าท่ตี งั้ ไวใ้ หห้ ยดุ ขนั ทนั ที

1 ถอดสายคนั เร่งและอุปกรณ์ยดึ โยงต่างๆออกใหห้ มด

2 เปิ ดฝาครอบวาลว์ ออก

3 ถอดเพลาราวลิ้นออก

4 ใชป้ ระแจกระบอกคลายโบลตฝ์ าสูบจากดา้ นนอกท้งั 2 ขา้ งสลบั เขา้ ดา้ นใน

โดยใหค้ ลายโบลต์ ตามตวั อยา่ งหมายเลข 9 6 7 8 5 4 3 2 1
หมายเหตุ

การคลายโบลต์ ดงั กลา่ วใหแ้ บง่ ออกอยา่ งนอ้ ย 3- 4 คร้ังท้งั น้ีเพ่ือป้องกนั ฝาสูบชารุด เช่น

หน่วยที่ 5 ใบงานท่ี 4 – 5 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วิชา งานเคร่ืองยนตแ์ กส๊ โซลีน เร่ือง การบริการฝาสูบ 18 สัปดาห/์ ภาคเรียน

รหสั 2101- 2101

คร้ังท่ี 1 คลายโบลตอ์ อก ¼ รอบ
คร้ังท่ี 2 คลายโบลตอ์ อก 1/2 รอบ
คร้ังท่ี 3 คลายโบลตอ์ อก 3/4 รอบ
คร้ังท่ี 4 โบลตท์ ุกตวั หลดุ ออกมา

1 ยกฝาสูบออกมาจากเครื่องยนต์ นาไปวางในท่ีเหมาะสม
2 นาไปลา้ งทาความสะอาด
3 ตรวจพิจารณาโดยตาเปล่า หรือ แวน่ ขยาย
ปกติ................................................................................................................................
ชารุด…………………………………………………………………………………..

ในกรณีประกอบฝาสูบ
4 นาปะเกน็ ฝาสูบเขา้ ประกอบกบั เส้ือสูบ
5 นาฝาสูบเขา้ ไปประกอบกบั เคร่ืองยนต์
6 ใชม้ ือหมนุ โบลตป์ ระมาณ 1-2 รอบแลว้ จึงใชป้ ระแจกระบอกขนั เขา้ ไป
7 นาประแจปอนดม์ าปรับใหไ้ ดแ้ รงบิดท่ีถกู ตอ้ งตามคมู่ ือซ่อมบารุง

ทาการขนั ใหไ้ ดแ้ รงบิดท่ีถูกตอ้ ง โดยใหข้ นั จากดา้ นในสุดสลบั ออกดา้ นนอก

หน่วยท่ี. 5 ใบงานที่ 4 – 5 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วิชา งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง การบริการฝาสูบ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 2101- 2101

นาฝาสูบมาวางบนโต๊ะปฏบิ ัติงานเพ่ือวดั การโก่ง
โดยการใชเ้ หลก็ ฉากมาตรฐานมาวางทแยงในแนวต้งั หลงั จากน้นั ใชฟ้ ิ ลเลอร์เกจสอดตามแนวมี่แสงลอดผา่ นได้
ค่ามาตรฐาน ที่กาหนด
ฝาสูบ (Cylinder head)ไมเ่ กิน 0.05 มิลลิเมตร (0.0020 นิ้ว)
ทอ่ ร่วมไอดี (Manifold ) ไม่เกิน 0.10 มิลลิเมตร (0.0039 นิ้ว )

ตวั อย่าง แสดงวธิ ี การวดั ความโก่งฝาสูบโดยการวางเหล็กฉากมาตรฐานตามแนวเสน้ ประ

ผลการตรวจวดั โดยใชเ้ หลก็ ฉากมาตรฐาน

ปกติ

ไม่ปกติ เพราะ...................................................................................................................................

วดั การโก่งงอของท่อร่วมไอดีไอเสีย โดยใชว้ ธิ ีการเช่นเดียวกบั ฝาสูบ เพราะถา้ หากวา่ ท่อร่วมไอดี ไอเสียโก่ง งอ

จะทาใหป้ ระสิทธิภาพการทางานของเครื่องยนตล์ ดลง

ค่ามาตรฐาน

ท่อร่วมไอดีและไอเสียไมเ่ กิน 0.10 มิลลิเมตร (0.0039 นิ้ว )

ผลการตรวจวดั

ปกติ

ไม่ปกติ เพราะ......................................

เหลก็ ฉากมาตรฐาน เป็นเครอ่ื งมือวดั การโก่งงอของพืน้ ผวิ เรยี บทกุ ชนดิ การนาไปใชจ้ ะตอ้ งใช้
ควบคกู่ บั ฟิวเลอรเ์ กจ เพราะสามารถบอกไดว้ ่าระยะความโกง่ มคี า่ เท่าไร? เม่ือนาเหลก็ ฉาก
มาตรฐานมาวางทาบ หากปรากฏมีแสงลอดผ่านแสดงวา่ โกง่ งอ ใหใ้ ชฟ้ ิลเลอรเ์ กจสอดเขา้ ไปเพ่อื
หาค่าระยะหา่ ง

วิชา งารนหเคสัหรน่ื2อ1่วง0ยย1ทน-่ี.ต25แ์ 1ก0๊ส1 โซ1เกลคาีนปรรรอ่ืถบั งอเมคดอืรลอ่ื พนิ้งเิเดรศมื่ว้อษอื ยงใบกางรานบทริกี 4าร–ฝ5าสูบ เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
การบดลนิ้ เครื่องยนต์ ใหพ้ อดีกบั ชิน้ งาน 18 สปั ดาห/์ ภาคเรียน

a. นาฝาสูบวางบนพ้นื ระ2ดปบั ระใกหอส้บ่เวคนร่ือขงองฝาสูบยกสูงข้ึนพอประมาณ
b. นากากเพชรมาทาบริเวมณือใหหนล้ งา้ พสอมั ดผกี สับั ของลิน้ โดยรอบ
c. นาลิ้นแต่ละอนั มาบดโชดดุ ยสใปชรม้งิ ลือนิ้ ป่ันไมบ้ ดลิน้ (ดงั รูป)

d. นาลิ้นที่บดเสร็จแลว้ มราะลวา้ ังงทกาารคดวดี าตมวั สะอาด
e. ใหส้ งั เกตรอยสมั ผสั หขนอา้ งลสิน้ปรจงิ ะตอ้ งไม่มีรอยตาหนิ หรือแตกร้าว ผิวจะตอ้ งเรียบเป็น

มนั วาว

f. เมื่อบดลิน้ เสร็จแลว้ ใหป้ ระกอบเขา้ ท่ี

g. ทาการทดลองการร่ัว โดยวางฝาสูบพลิกตะแคง แลว้ นาน้ามนั เบนซินเทลงในช่องไอดี

ไอเสีย ทิ้งไวป้ ระมาณ 3 นาที ใหส้ ังเกตการณ์รั่วซึมบริเวณหนา้ ลิ้น

หมายเหตุ ลิ้นใหม่ ใหใ้ ชก้ ากเพชรหยาบ และถา้ เป็นลิ้นเก่าใชก้ ากเพชรละเอียด

การวางฝาสบู ตอ้ งวางบนพนื้ ราบได้
ระดบั ไม่เอนเอยี งไปดา้ นใดดา้ นหนง่ึ

หน่วยท่ี. 5 ใบงานที่ 4 – 5 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ กส๊ โซลีน เร่ือง การบริการฝาสูบ 18 สัปดาห/์ ภาคเรียน

รหสั 2101- 2101

การประกอบฝาสูบ

1 นาปะเกน็ ฝาสูบเขา้ ประกอบกบั เส้ือสูบ

2 นาฝาสูบเขา้ ไปประกอบกบั เคร่ืองยนต์

3 ใชม้ ่ือหมนุ โบลตป์ ระมาณ 1-2 รอบแลว้ จึงใชป้ ระแจกระบอกขนั เขา้ ไป

4 นาประแจปอนดม์ าปรับใหไ้ ดแ้ รงบิดท่ีถูกตอ้ งตามคมู่ ือซ่อมบารุง

5 ทาการขนั ใหไ้ ดแ้ รงบิดท่ีถูกตอ้ ง โดยใหข้ นั จากดา้ นในสุดสลบั ออกดา้ นนอก

โดยใหเ้ ร่ิมขนั โบลตฝ์ าสูบบริเวณส่วนกลาง ต้งั แตน่ ๊อต หมายเลข

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

ตวั อย่าง สมมตุ ิวา่ คูม่ ือซ่อม ของเคร่ืองยนต์ NISSAN รุ่น J 15 แรงขนั ฝาสูบ

60 ปอนด์ – ฟุต การขนั ฝาสูบใหแ้ บง่ แรงขนั ออกเป็น 3 - 4 คร้ัง ดงั น้ี

คร้ังที่ 1 ขนั โบลต์ หมายเลข 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ดว้ ยแรง 0 - 20 ปอนด-์ ฟุต

คร้ังท่ี 2 ขนั โบลต์ หมายเลข 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ดว้ ยแรง 20 - 40 ปอนด-์ ฟตุ

คร้ังที่ 3ขนั โบลต์ หมายเลข 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ดว้ ยแรง 40 - 60 ปอนด-์ ฟตุ

คร้ังท่ี 4 ตรวจสอบความเรียบร้อยของโบลตท์ กุ ตวั วา่ มีแรงขนั เทา่ กนั หรือไม่

รูปที่ 5 – 18 แสดงลกั ษณะการขนั โบลตฝ์ าสูบแบบทแยง

แบบทดสอบหลงั เรียน หน่วยท่ี 5 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วิชา งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง ฝาสูบเครื่องยนต์ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

แบบทดสอบหลงั เรียน

เร่ือง ฝาสูบเครื่องยนต์

คาสงั่ ใหน้ กั เรียนทาเครื่องหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกที่ถูกที่สุดเพยี งคาตอบเดียว

1 การใสฝาสูบเกิดผลกระทบอยา่ งไร

ก. ลิน้ จะคดงอ และหกั ทนั ที

ข. ลิ้นจะไหมเ้ น่ืองจากความร้อนสูง

ค. หนา้ ลิน้ จะแตก เกิดไฟลกุ ไหมไ้ ด้

ง. ลิน้ จะยนั เครื่องยนตเ์ ดินไม่เรียบ

2 ปลอกกา้ นลิ้นโดยปกติแลว้ ติดต้งั อยทู่ ่ีชิ้นส่วนใด

ก. กระบอกสูบ

ข. เส้ือสูบ

ค. ฝาสูบ

ง. แบริ่งกา้ นสูบ

3 การเจียรนยั ลิ้น หมายถึงอะไร

ก. การนาลิน้ มาบดใหผ้ ิวเรียบ

ข. การลา้ งทาความสะอาดโดยการพน่ ทรายแรงดนั สูง

ค. การนาลิ้นไปเผาให้ร้อนแลว้ ทาการชุบผิวใหแ้ ขง็

ง. การนาลิน้ มาขดั ใหผ้ ิวเรียบ โดยใชห้ ินขดั

จากรูป ตอบคาถามขอ้ 4 -5

4 จากรูป แสดงถึงการปฏิบตั ิงานเก่ียวกบั

ก. บดลิ้น

ข. ตรวจการโก่งของฝาสูบ

ค. ถอดปลอกนาลิ้นออกจากฝาสูบ

ง . ทาความสะอาดฝาสูบ

5 การปฏิบตั ิงานในขอ้ 4 บรรลุวตั ถปุ ระสงคไ์ ดอ้ ยา่ งไร

ก. บอกการโก่งของฝาสูบได้

ข. ถอดปลอกนาลิ้นออกมาได้ ตอบคาถามขอ้ 4-5

ค. ลา้ งคราบน้ามนั และเขมา่ ออกใหส้ ะอาด

ง. ลิน้ จะตอ้ งไม่รั่ว

แบบทดสอบหลงั เรียน หน่วยท่ี 5 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วิชางานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน
เร่ือง ฝาสูบเคร่ืองยนต์ 18 สัปดาห/์ ภาคเรียน
รหสั 20101 - 2001

แบบทดสอบก่อนเรียน (2)

เร่ือง ฝาสูบเคร่ืองยนต์

คาส่ัง ใหน้ กั เรียนทาเคร่ืองหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกที่ถูกที่สุดเพยี งคาตอบเดียว

6 การวดั ความโก่งของฝาสูบ จะตอ้ งเตรียมเคร่ืองมืออะไรบา้ ง

ก. ไมโครมิเตอร์ และ ฟิ ลเลอร์เกจ

ข. ไดอลั เกจ และ ไมโครมิเตอร์

ค. เหลก็ ฉากมาตรฐาน และฟิ ลเลอร์เกจ

ง. ฟตุ เหลก็ ยาว และ ไดอลั เกจ

7 การบดลิ้นเครื่องยนต์ เพ่ือจุดประสงคอ์ ะไร

ก. ลดไม่ใหเ้ สียงดงั จนเกินไป

ข. ป้องกนั การกระแทกใหต้ ่าลง

ค. ใหเ้ คร่ืองยนตส์ ามารถเดินเบาไดโ้ ดยไม่สะดุด

ง. ไมใ่ หอ้ ากาศร่ัว ช่วยใหก้ ารเผาไหมส้ มบูรณ์ยงิ่ ข้นึ

8 คุณสมบตั ิของปะเกน็ ฝาสูบคอื

ก. ทนต่อความร้อนไดส้ ูง

ข. ทนต่อกาลงั อดั ของอากาศไดส้ ูง

ค. เป็นซีลป้องกนั การร่ัว

ง. ถกู ทุกขอ้

จากรูปตอบคาถาม ขอ้ 9 – 10

9 จากรูป เครื่องมือที่ใชอ้ ยเู่ รียกวา่ อะไร

ก. ไดอลั เกจ

ข. ไมโครมิเตอร์

ค. มลั ติมิเตอร์

ง. บาร์รอมิเตอร์

10 จากรูป ตอ้ งการหาค่าอะไร

ก. การสึกหรอของกา้ นลิ้น

ข. การคด งอ ของกา้ นลิ้น ตอบคาถามขอ้ 9-
ค. ความโตของกา้ นลิน้ 10
ง. ความยาวตลอดแนวของกา้ นลิ้น

แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยท่ี 5 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง ฝาสูบเคร่ืองยนต์ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

แบบทดสอบก่อนเรียน
เร่ือง ฝาสูบเคร่ืองยนต์
คาสั่ง ใหน้ กั เรียนทาเคร่ืองหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกที่ถกู ท่ีสุดเพยี งคาตอบเดียว
11 ขอ้ ใดกลา่ วถกู
ก. ฝาสูบเป็นส่วนหน่ึงของหอ้ งเผาไหม้
ข. ฝาสูบทาดว้ ยเหลก็ หลอ่ ที่ทนความร้อนไดส้ ูง
ค. ฝาสูบเป็นท่ีติดต้งั กลไกของลิน้
ง. ที่กล่าวแลว้ ถกู ตอ้ ง
12 ฝาสูบท่ีระบายความร้อนดว้ ยอากาศมีลกั ษณะพเิ ศษอยา่ งไร
ก. ทาดว้ ยเหลก็ หลอ่ เจาะรูเลก็ จานวนมาก
ข. ทาดว้ ยอลูมิเนียมหลอ่ มีครีบจานวนมาก
ค. ทาดว้ ยเหลก็ ไร้สนิม หล่อเป็นแผน่ เรียบ
ง. ทาดว้ ยเหลก็ หลอ่ แขง็ ผิวเรียบสลบั ซอ้ นกลบั ไปกลบั มา 2-3 ช้นั
13 ฝาสูบท่ีทาดว้ ยเหลก็ หล่อแขง็ ดา้ นในเจาะเป็นโพรงไปทว่ั เป็นฝาสูบท่ีออกแบบเพื่อจุดประสงคอ์ ะไร
ก. ใหแ้ ขง็ แรง ทนต่อการอดั ตวั
ข. ใหน้ ้าไหลผา่ น ระบายความร้อนดว้ ยน้า
ค. ใหเ้ กิดการขยายตวั เม่ือไดร้ ับความร้อนสูง
ง. ใหป้ ริมาณอากาศไหลผา่ นเขา้ ไปภายในหอ้ งเผาไหม้
14 เคร่ืองมือที่สาคญั ในการขนั ฝาสูบเคร่ืองยนตค์ ือ
ก. ประแจแหวน
ข. ประแจกระบอก
ค. ประแจปากตาย
ง. ประแจปอนด์
15 การถอดฝาสูบเครื่องยนตม์ ีหลกั เกณฑอ์ ยา่ งไร
ก. ถอดโบลตโ์ ดยเริ่มจากดา้ นนอก เขา้ มาดา้ นในสลบั กนั
ข. ถอดโบลตโ์ ดยเริ่มจากดา้ นใน ออกมาดา้ นนอกสลบั กนั
ค. ถอด โบลตโ์ ดยเริ่มจากดา้ นบน มายงั ดา้ นลา่ งสลบั กนั
ง. ถอดโบลตโ์ ดยเร่ิมจากดา้ นขวา ไปยงั ดา้ นซา้ ยสลบั กนั

แบบเฉลย ชุดทดสอบก่อนเรียน หน่วยท่ี 5 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน
รหสั 20101 - 2001 เรื่อง ฝาสูบเครื่องยนต์ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

แบบเฉลย ชุดทดสอบก่อนเรียน
เร่ือง ฝาสูบเครื่องยนต์

------------------------------------------------------------------------------------------------

ขอ้ ก ข ค ง
1 (×)
2 (×)
3 (×)
4 (×)
5 (×)
6 (×)
7 (×)
8 (×)
9 (×)
10 (×)
11 (×)
12 (×)
13 (×)
14 (×)
15 (×)

แบบเฉลย ชุดทดสอบหลงั เรียนวชิ า หน่วยท่ี 5 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
18 สปั ดาห/์ ภาคเรียน
งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง ฝาสูบเคร่ืองยนต์

รหสั 20101 - 2001

แบบเฉลย ชุดทดสอบหลงั เรียน
เร่ือง ฝาสูบเครื่องยนต์

------------------------------------------------------------------------------------------------

ขอ้ ก ข ค ง
1 (×)
2 (×)
3 (×)
4 (×)
5 (×)
6 (×)
7 (×)
8 (×)
9 (×)
10 (×) (×)
11 (×)
12 (×)
13 (×)
14 (×)
15 (×)

ใบประเมินผล หน่วยที่ 5 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ างานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง ฝาสูบเครื่องยนต์ 18 สปั ดาห/์ ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

ใบประเมินผล

ช่ือ - สกลุ ........................................................................หอ้ ง....................เลขท่ี......................

ลาดบั ท่ี รายละเอียด 543 2 1

1 การเตรียมเครื่องมือ วสั ดุ อปุ กรณ์

2 ความถกู ตอ้ งในการใชเ้ ครื่องมือ

3 ข้นั ตอนการปฏิบตั ิงาน

4 ความต้งั ใจในการปฏิบตั ิงาน

5 ความมีระเบียบวินยั

6 การแต่งกาย

7 ทางานร่วมกบั ผอู้ ่ืน

8 การเกบ็ รักษาเคร่ืองมือ

9 ความสะอาดเรียบร้อย

10 ความสาเร็จของงาน

รวม

***เกณฑ์ 5 = ดีมาก

4 = ดี

3 = ปานกลาง

2 = พอใช้

1 = ตอ้ งปรับปรุง

การวเิ คราะห์ผลการทดสอบก่อนเรียนและหลงั เรียน

การสอบ คะแนนเตม็ คะแนนที่ได้ เปอร์เซ็นต%์

ก่อนเรียน

หลงั เรียน

รวม

ผลการวเิ คราะห์

ผา่ น

ไมผ่ า่ น

***เกณฑก์ ารวเิ คราะห์

มากกวา่ 70 % ผา่ นเกณฑก์ ารประเมิน

ต่ากวา่ 70 % ไม่ผา่ นเกณฑก์ ารประเมิน นกั ศึกษาจะตอ้ งศึกษาเพม่ิ เติมและทาการทดสอบใหม่

วิชางานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน หน่วยที่ 6 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
รหสั 20101 - 2001
เส้ือสูบและกระบอกสูบ 18 สัปดาห/์ ภาคเรียน
เคร่ืองยนต์

เรื่อง เสื้อสูบ และกระบอกสูบ เคร่ืองยนต์ (Cylinder Block & Cylinder)

วตั ถปุ ระสงค์เชิงพฤตกิ รรม
1. บอกความสาคญั ของเส้ือสูบไดถ้ กู ตอ้ ง
2. อธิบายคณุ ลกั ษณะของเส้ือสูบ ไดถ้ ูกตอ้ ง
3. บอกความสาคญั ของกระบอกสูบเครื่องยนตไ์ ดถ้ ูกตอ้ ง
4. อธิบายคุณลกั ษณะของกระบอกสูบเคร่ืองยนตไ์ ดถ้ กู ตอ้ ง

ขอบเขตของการสอน
1. ลกั ษณะและคุณสมบตั ิของเส้ือสูบ กระบอกสูบ
2. การสังเกต และการตรวจสอบความผดิ ปกติของเส้ือสูบกระบอกสูบ
3. การใชแ้ ละบารุงรักษา

วิธีสอน
1 แบบบรรยาย ประกอบชุดเพาเวอร์พอยนต์ (Power point) เรื่องเส้ือสูบและกระบอกสูบ
2 การถาม ตอบ

สื่อประกอบการสอน

1. ชุดเพาเวอร์พอยนต์ (Power point) เร่ืองเส้ือสูบและกระบอกสูบ
2. กระบอกสูบเส้ือสูบ
3. ลกู สูบพร้อมแหวนลูกสูบ

แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยท่ี 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เส้ือสูบและกระบอกสูบ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 เครื่องยนต์

แบบทดสอบก่อนเรียน
เร่ือง เส้ือสูบและกระบอกสูบเครื่องยนต์
คาสั่ง ใหน้ กั เรียนทาเคร่ืองหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกที่ถกู ที่สุดเพยี งคาตอบเดียว

1 เส้ือสูบมีความสมั พนั ธ์กบั ชิ้นส่วนใดมากท่ีสุด
ก. ลกู สูบ
ข. กระบอกสูบ
ค. แหวน
ง. เพลาขอ้ เหวย่ี ง

2 เส้ือสูบที่ระบายความร้อนดว้ ยอากาศไดม้ ีการออกแบบใหม้ ีลกั ษณะพิเศษอยา่ งไร
ก. เส้ือสูบหล่อเป็นผิวเรียบ
ข. เส้ือสูบหล่อเป็นผวิ ขรุขระ
ค. เส้ือสูบหล่อเป็น 2 ช้นั ซอ้ นกนั
ง. เส้ือสูบหลอ่ เป็นครีบเลก็ ไวโ้ ดยรอบ

3 เส้ือสูบ หรือเรือนสูบเป็นชิ้นส่วนท่ีมีขนาดใหญ่ การออกแบบควรคานึงถึงเรื่องใดมากที่สุด
ก. การนาไปใชง้ าน
ข. กาลงั และความเร็วรอบ
ค. การจดั วางกระบอกสูบ
ง. การใชเ้ ช้ือเพลิงและการเผาไหม้

4 เครื่องยนต์ “วี 8” เป็นอยา่ งไร
ก. ลูกสูบและกระบอกสูบมี 8 ชดุ วางสลบั กนั ไปมา
ข. ลกู สูบแบง่ เป็น 2 แถวๆละ 4 ลูกวางทามุมกนั ประมาณ 180 องศา
ค. ลูกสูบและกระบอกสูบวางเอียงทามมุ กนั ประมาณ 60 องศาขา้ งละ 4 ชุด
ง. ลูกสูบและกระบอกสูบ 8 ชุดจดั วางเป็นรูปดาวรอบแกนของเพลาขอ้ เหวี่ยง

แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยท่ี 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เส้ือสูบและกระบอกสูบ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 เครื่องยนต์

แบบทดสอบก่อนเรียน
เร่ือง เส้ือสูบและกระบอกสูบเครื่องยนต์
คาสงั่ ใหน้ กั เรียนทาเครื่องหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกท่ีถกู ท่ีสุดเพยี งคาตอบเดียว

5 ขนาดความโตของกระบอกสูบ และระยะชกั สามารถนาไปหาคา่ อะไร
ก. กาลงั ของเครื่องยนต์
ข. ปริมาตรของกระบอกสูบ
ค. แรงบิดและความเร็วรอบ
ง. อตั ราการสิ้นเปลืองน้ามนั เช้ือเพลิง

6 กระบอกสูบเปี ยก (Wet Liner) เป็นกระบอกสูบ ที่มีลกั ษณะอยา่ งไร
ก. กระบอกสูบที่ผวิ ภายนอกแช่อยใู่ นน้าระบายความร้อน
ข. กระบอกสูบท่ีใชก้ บั การระบายความร้อนดว้ ยน้า
ค. กระบอกสูบท่ีมีไอน้าร้อนฉีดเขา้ ไประบายความร้อน
ง. กระบอกสูบท่ีออกแบบใหม้ ีละอองน้าไหลผา่ น

7 กระบอกสูบแบบแหง้ มีการระบายความร้อนได้ ดอ้ ย กวา่ กระบอกสูบแบบเปี ยกเพราะอะไร
ก. เพราะกระบอกสูบแบบแหง้ มีความหนามากการถา่ ยเทความร้อนยาก
ข. เพราะกระบอกสูบแบบแหง้ สวมอดั แน่นติดกบั เส้ือสูบไมม่ ีผวิ สมั ผสั กบั น้า
ค. เพราะกระบอกสูบแบบแหง้ หลอ่ ดว้ ยโลหะแขง็ ถ่ายเทความร้อนไดย้ าก
ง. เพราะกระบอกสูบแบบแหง้ มีการออกแบบหอ้ งเผาไหมใ้ หญเ่ กินไป

8 วิธีการท่ีทาใหก้ ระบอกสูบโตข้ึนเพียงเลก็ นอ้ ย เพ่ือแกป้ ัญหารอยขดู ขีด บนผนงั กระบอกสูบเรียกวา่ อะไร
ก. การเจียรนยั กระบอกสูบ
ข. การไสกระบอกสูบ
ค. การควา้ นกระบอกสูบ
ง. การขดั กระบอกสูบ

แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยท่ี 6 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วิชางานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เส้ือสูบและกระบอกสูบ 18 สปั ดาห/์ ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 เคร่ืองยนต์

แบบทดสอบก่อนเรียน
เร่ือง เส้ือสูบและกระบอกสูบเครื่องยนต์
คาส่ัง ใหน้ กั เรียนทาเคร่ืองหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกท่ีถูกที่สุดเพยี งคาตอบเดียว

9 “Bore Gauge” เป็นเคร่ืองมือใชส้ าหรับวดั หาค่าอะไร
ก. วดั หาคา่ การส่ันสะเทือนของเครื่องยนต์
ข. วดั หาคา่ กาลงั อดั ภายในกระบอกสูบ
ค. วดั หาคา่ ความเร็วรอบของเคร่ืองยนต์
ง. วดั หาค่าความโตของกระบอกสูบเคร่ืองยนต์

10 การใชเ้ ครื่องขดั จะช่วยใหผ้ นงั กระบอกสูบเรียบยง่ิ ข้นึ จะเห็นไดว้ า่ หลงั จากขดั ดว้ ยเคร่ืองขดั แลว้ จะมองเห็น
ผิวของผนงั เป็นรอยตดั กนั ประมาณกี่องศา
ก. 30 องศา
ข. 40 องศา
ค. 50 องศา
ง. 60 องศา

11 การลา้ งคราบน้ามนั ท่ีเกาะจบั อยบู่ ริเวณเส้ือสูบออกใหห้ มดควรใชว้ ิธีใดท่ีถูกตอ้ งท่ีสุด
ก. ใชน้ ้ามนั ฉีดเขา้ ไปลา้ งทาความสะอาด
ข. ใชน้ ้าผสมผงซกั ฟอกฉีดลา้ งทาความสะอาด
ค. ใช้ โซดาไฟแตอ่ ่อนฉีดพน่ เขา้ ไปแลว้ ทิง้ ไวป้ ระมาณ 5-10 นาที
ง. ใชไ้ อน้าความดนั สูงฉีดเขา้ ไปลา้ งทาความสะอาด

12 ซีลยาง (O - Ring) ท่ีสวมอยทู่ ี่กระบอกสูบ มีประโยชน์อยา่ งไร
ก. ใหก้ ระบอกสูบมีความแขง็ แรงทนต่อกาลงั อดั
ข. ใหก้ ารติดต้งั กระบอกสูบมีระยะท่ีสามารถยดื หยนุ่ ได้
ค. ป้องกนั การรั่วของอากาศเขา้ ไปภายในกระบอกสูบ
ง. ป้องกนั การรั่วของน้าที่จะเขา้ ไปภายในกระบอกสูบ

ใบความรู้ หน่วยท่ี 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วิชางานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เส้ือสูบและกระบอกสูบ 18 สปั ดาห/์ ภาคเรียน
รหสั 20101 - 2001
เคร่ืองยนต์

เสื้อสูบ (Cylinder Block )

เส้ือสูบเครื่องยนต์ ในบางคร้ังเรียกวา่ “เรือนสูบ” เป็นชิ้นส่วนหลกั ท่ีมีขนาดใหญ่ท่ีสุดของเคร่ืองยนต์ สร้าง
ดว้ ยเหลก็ หล่อสีเทา (Cast gray iron) ที่ทนความร้อนไดส้ ูง เส้ือสูบไดร้ ับการออกแบบใหส้ ามารถติดต้งั ชิ้นส่วนตา่ งๆ
ได้ เช่น มีกระบอกสูบ เพลาขอ้ เหวีย่ ง เพลาลกู เบ้ียว ฯลฯ

รูปที่ 1 – 6 แสดงลกั ษณะของเส้ือสูบ

ความสาคญั ของเสื้อสูบ
ดงั ท่ีไดก้ ล่าวมาแลว้ วา่ เส้ือสูบหรือเรือนสูบ เป็นองคป์ ระกอบหลกั ของเครื่องยนต์ ชิ้นส่วนที่สาคญั หลายชิ้น

ไดร้ ับการติดต้งั บนเส้ือสูบ เส้ือสูบไดม้ ีการออกแบบใหส้ ามารถระบายความร้อนไดด้ ว้ ยอากาศ และน้า การออกแบบ
เส้ือสูบจึงมีส่วนเกี่ยวขอ้ งกบั ระบบต่างๆของเครื่องยนต์ เช่นระบบหลอ่ ลื่น ระบบระบายความร้อน ระบบจุดระเบิด
การออกแบบเส้ือสูบยงั มีส่วนเก่ียวขอ้ งกบั ลกั ษณะอ่ืนๆอีก

เสือ้ สูบ ป็นชนิ้ สว่ นหลกั และมขี นาดใหญ่ท่สี ดุ สรา้ งดว้ ย
เหลก็ หลอ่ สีเท่า ทนตอ่ อณุ หภมู ิไดส้ งู ถงึ 800 c.

ข้อควรระวัง

เนอื้ โลหะมคี วามแขง็ แต่เปราะ แตกชารุดไดง้ า่ ย จงึ ควร
ระมดั ระวงั เกีย่ วกบั การบรกิ ารเสอื้ สบู

ใบความรู้ หน่วยท่ี 6 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เส้ือสูบและกระบอกสูบ 18 สัปดาห/์ ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 เคร่ืองยนต์

รูปแบบการวางลกู สูบสาหรับยานยนต์
1 แบบเรียงแถว (Inline Type)

2 แบบรูปตวั วี (V- Type)

3. แบบตรงกนั ขา้ ม (Opposed cylinders) การออกแบบในการจดั วางกระบอกสบู มีสว่ นสาคญั ตอ่
ประสทิ ธิภาพการทางานของเครื่องยนต์ ในปัจจบุ นั มเี คร่ืองยนต์
จานวนมากไดอ้ อกแบบการวางกระบอกสบู เอียง ไมต่ งั้ ฉาก
เหมอื นกอ่ น เพราะจะทาใหล้ ดการส่นั สะเทอื นลงได้

รูปท่ี 2- 6 รูปแบบการวางกระบอกสบู

ท่มี า : Sie.ac. th

ใบความรู้ หน่วยท่ี 6 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เส้ือสูบและกระบอกสูบ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 เครื่องยนต์

การบริการเสื้อสูบ

การบริการเส้ือสูบสามารถทาไดห้ ลายวิธี ต้งั แต่การลา้ งทาความสะอาด การตรวจรอยแตกร้าวท้งั น้ีข้ึนอยู่กบั
ประเภท ชนิด และขนาดของเส้ือสูบแต่ละชุด แต่การบริการพ้ืนฐานท่ีจะตอ้ งทาคือการลา้ งทาความสะอาด โดยใช้
น้ามนั น้าผสมผงซกั ฟอก หรือไอน้าความร้อนสูงฉีดเขา้ ไป จะทาใหค้ ราบน้ามนั ที่เส้ือสูบถูกชะลา้ งออก เมื่อเส้ือสูบ
สะอาดแลว้ ให้ใช้ลมเป่ าให้แห้ง หลงั จากน้ันให้ทาการตรวจรอยแตกร้าว และตรวจช่องทางการไหลของน้า และ
น้ามนั หล่อล่ืน

การลา้ งและทาความสะอาดเสอื้ สบู จะช่วยให้
มองเห็นรอยชารุด แตกรา้ วของเสอื้ สบู ทาใหง้ ่าย
ต่อการบรกิ ารยง่ิ ขนึ้

รูปที่ 3 – 6 เส้ือสูบท่ีลา้ งเรียบร้อยแลว้
ive

รูปท่ี 4 - 6 การแตกรา้ วของเสือ้ สบู

ท่มี า : Automotive Encyclopedia : 149

ใบความรู้ หน่วยท่ี 6 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วิชา งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เส้ือสูบและกระบอกสูบ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 เคร่ืองยนต์

กระบอกสูบเครื่องยนต์ (Cylinder)
กระบอกสูบเครื่องยนต์ เป็ นส่วนท่ีสวมเขา้ ไปภายในช่องของเส้ือสูบ กระบอกสูบเป็ นชิ้นส่วนที่ทามาจาก

วสั ดุที่แข็งแรง ทนต่อความดนั และความร้อนสูง กระบอกสูบเป็นส่วนท่ีเกิดพลงั งานความร้อนเปล่ียนเป็นพลงั งาน
กล ขบั ดนั ลูกสูบใหเ้ คลื่อนที่ ผลกั ดนั เพลาขอ้ เหวย่ี งใหห้ มนุ เครื่องยนตท์ างานได้

รูปท่ี 4 - 6 กระบอกสบู ลกู สบู และแหวน

คณุ ลกั ษณะของกระบอกสูบ ท่มี า : K Auto Smiles Club

กระบอกสูบมีลกั ษณะเป็ นรูปทรงกระบอก ทาดว้ ยโลหะแข็ง ผิวดา้ นในเรียบเป็ นมนั ภายในกระบอกสูบมี

ลูกสูบ (Piston) ทางานเคลื่อนข้ึนลงตามการหมุนของเพลาขอ้ เหวี่ยง ขนาดความโตของกระบอกสูบ (BORE) และ

ขนาดความยาวของกระบอกสูบ เป็นตวั ช้ีวดั กาลงั และปริมาตร ของเครื่องยนต์ เช่นเครื่องยนตม์ ีขนาดความโตกระบอก

สูบ 100 มม. ระยะชกั (Stroke) 100 มม. เครื่องยนต์จะมีปริมาตร 785.40 ลูกบาศก์เซนติเมตร (785.40 CC.:Cubic

centimetres )

ใบความรู้ หน่วยที่ 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วิชา งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เส้ือสูบและกระบอกสูบ 18 สัปดาห/์ ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 เครื่องยนต์

(A) พนื้ ท่วี งกลม

(S) ระยะชกั

ปรมิ าตรรกระบอกสบู (V) = พนื้ ทว่ี งกลม(A) × ระยะชัก รูปท่ี 5 – 6 ลกั ษณะและโครงสรา้ งของกระบอกสบู
(S)

V = ปรมิ าตรกระบอกสบู ท่มี า : Phithan-Toyota. co

= 2

S = ระยะชกั (ตาแหนง่ ของลกู สบู TDC. BDC.)

= 2 ×

หน่วยท่ีใช้ : มิลลิเมตร หรอื เซนตเิ มตร

กรซะมบ3 อก=สCูบCแ.บง่ ออกเป็น 2 ประเภทคือ
เช่น1 : ก10ร0ะบซอมก3ส=ูบเป10ี ย0ก c(cW. et Liner)

2 กระบอกสูบแหง้ (Dry Liner)

กระบอกสูบเปี ยก (Wet Liner) เป็นกระบอกสูบ ที่กระบอกสูบสัมผสั กบั น้าระบายความร้อนโดยตรง กระบอกสูบ
แบบน้ีการระบายความร้อนจะดีมาก เนื่องจากความร้อนถูกถ่ายเทโดยตรงกบั น้าระบายความร้อน และนอกจากน้นั
กระบอกสูบแบบน้ีสามารถถอดเปล่ียนไดโ้ ดยสะดวก ไม่ตอ้ งนามาควา้ น แต่มีขอ้ จากดั เก่ียวกบั การรั่วของน้าระบาย
ความร้อนอาจจะไหลเขา้ ไปภายในกระบอกสูบ ดงั น้นั กระบอกสูบแบบเปี ยกจึงตอ้ งมีซีลยาง (O - Ring) ป้องกนั การ
ร่ัว การถอดประกอบจึงตอ้ งใชค้ วามระมดั ระวงั เป็นพเิ ศษและทุกคร้ังที่ถอดเปล่ียนกระบอกสูบจะตอ้ งเปล่ียนซีลกนั รั่ว
ดว้ ย

ใบความรู้ หน่วยท่ี 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วิชา งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เส้ือสูบและกระบอกสูบ 18 สปั ดาห/์ ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 เคร่ืองยนต์

เครื่องมอื พเิ ศษถอดกระบอกสบู

(Liner)

นา้

รูปท่ี 6 – 6 กระบอกสบู เปียกจะมีนา้ อยโู่ ดยรอบกระบอกสบู รูปท่ี 7 – 6 การถอดกระบอกสบู ออกจากเสอื้ สบู

ท่มี า : Automotive Encyclopedia : 64 ท่มี า : Auto Service Repair: 275

กระบอกสูบแห้ง (Dry Liner) เป็นกระบอกสูบท่ีสวมอดั ดว้ ยความร้อนเขา้ ไปในช่อง (รู) ของเส้ือสูบ การสวมอดั ใน
ลกั ษณะน้ีผนงั ดา้ นนอกของกระบอกสูบจะตอ้ งแนบกบั เส้ือสูบตลอดแนว เพ่ือให้สามารถถ่ายเทความร้อนไดส้ ะดวก
กระบอกสูบแบบแหง้ มีการระบายความร้อนไดด้ อ้ ยกวา่ กระบอกสูบแบบเปี ยก แต่มีขอ้ ดีที่สามารถป้องกนั การร่ัวของน้า
ระบายความร้อนไดเ้ ป็นอยา่ งดี นอกจากน้นั กระบอกสูบแบบแหง้ ยงั ทนต่อความร้อนและความดนั สูงไดโ้ ดยไม่ทาให้
กระบอกสูบมีขนาดเปลี่ยนไปจากเดิม เป็นการป้องกนั ลกู สูบติดในขณะทางานไดด้ ว้ ย
กระบอกสูบแบบแห้ง ไม่สามารถถอดได้ ดงั น้ันในกรณีท่ีผนังกระบอกสูบชารุดมีรอยขูดขีดการซ่อมบารุงจึงตอ้ ง
ควา้ นกระบอกสูบ และขดั ใหผ้ นงั กระบอกสูบมีผวิ เรียบ โดยใชเ้ คร่ืองมือพิเศษเรียกวา่ เคร่ืองควา้ นกระบอกสูบ (Boring
the cylinder) การควา้ นกระบอกสูบเป็ นการซ่อมบารุงกระบอกสูบที่มีผลต่อประสิทธิภาพของเคร่ืองยนต์ และมี
ขอ้ จากดั หลายประการท่ีช่างเทคนิคตอ้ งคานึงถึง เช่นขนาดของลกู สูบ จานวนคร้ังท่ีควา้ นกระบอกสูบฯลฯ

ใบความรู้ หน่วยที่ 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วิชางานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เส้ือสูบและกระบอก 18 สปั ดาห/์ ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 สูบเคร่ืองยนต์

กระบอกสูบจะมีการออกแบบใหผ้ วิ ดา้ นในเรียบทนต่อความร้อน และความดันสูง ผิวดา้ นใน (ผนงั กระบอกสูบ)
จะตอ้ งทนต่อการสึกหรออนั เนื่องจากการเสียดสีของแหวนลูกสูบกบั ผนงั กระบอกสูบ ดงั น้นั โลหะที่นามาฉาบผิวให้
แข็งจึงตอ้ งเลือกโลหะท่ีมีส่วนผสมของนิกเกิล (Nickel) โครเมียม (Chromium) โมลิบตินัม (Molybdenum) และ
ทองแดง (Copper)

การบริการกระบอกสูบ รูปท่ี 8 – 6 การทาความสะอาดผนงั กระบอกสบู
การบริการกระบอกสูบ มีงานที่จะตอ้ งปฏิบตั ิดงั น้ี สบู ท่มี า Auto Service Repair: 276

1 การลา้ งทาความสะอาด
2 การตรวจผนงั กระบอกสูบ
3 การวดั กระบอกสูบ ดว้ ยเคร่ืองมือวดั กระบอก

สูบ (Bore gauge)
4 การถอด ประกอบ กระบอกสูบ
5 การควา้ นกระบอกสูบ
6 การขดั กระบอกสูบ

1 การลา้ งทาความสะอาด เป็นข้นั ตอนแรกที่จะตอ้ งทาในเบ้ืองตน้ โดยปกติใชน้ ้ามนั เบนซิน น้ามนั ดีเซล หรือ
เคมีภณั ฑท์ ่ีใชเ้ ฉพาะลา้ งชิ้นส่วนก็ได้ การลา้ งทาความสะอาดใหเ้ รียบร้อย จะช่วยใหก้ ารดาเนินงานในข้นั ตอน
ต่อไปมีความสะดวกยงิ่ ข้ึน

2 การตรวจผนังกระบอกสูบ ( Cylinder wall) เม่ือลา้ งทาความสะอาดเรียบร้อยแลว้ จะตอ้ งตรวจการสึกหรอ

ชารุดบนผนังกระบอกสูบ โดยปกติผนังกระบอกสูบจะเรียบเป็ นมนั ไม่มีรอยขีดเป็ นเส้นให้เห็น แต่หาก
ปรากฏว่าผนงั กระบอกสูบมีริ้วรอยขูดขีด ถือว่าผนังกระบอกสูบชารุดจะตอ้ งนาไปวิเคราะห์หาสาเหตุ และ
หาทางแกไ้ ขปรับปรุง

ใบความรู้ หน่วยท่ี 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วชิ างานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เส้ือสูบและกระบอกสูบ 18สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 เคร่ืองยนต์

3. การวดั กระบอกสูบ โดยใช้เครื่องมือพิเศษเพื่อวดั หาขนาดของกระบอกสูบ เพ่ือนาค่าที่วดั ได้ไปวิเคราะห์ เพ่ือ
ประโยชน์ในการซ่อมบารุงกระบอกสูบ เช่น การหาคา่ ขนาดความโตในแตล่ ะจุดของกระบอกสูบมา คานวณหาการบิด
เบ้ียว หรือการนาคา่ ที่ไดไ้ ปควา้ นเมื่อเห็นวา่ ผนงั กระบอกสูบมีรอยขดู ขีดจนไมอ่ าจขดั ให้หมดได้
4 . การถอด ประกอบ กระบอกสูบ ใชก้ บั กระบอกสูบแบบเปี ยกท่ีสามารถถอดเปลี่ยนได้ เมื่อตรวจพบวา่ กระบอกสูบ
ชารุด เช่น มีรอยขดู ขดี หรือสึกหรอเน่ืองจากการใชง้ านมานาน จนไมอ่ าจซ่อมได้ การถอดโดยปกติใชเ้ คร่ืองมือพิเศษ

Bore gauge

รูปท่ี 9 – 6 การวดั ความโตของกระบอกสบู รูปท่ี 10 - 6 กระบอกสบู ท่ถี อดเปลยี่ นได้
ท่มี า : Auto Service Repair: 270 ท่มี า : Automotive Encyclopedia : 153

5 การควา้ นกระบอกสูบ เป็นวิธีการซ่อมบารุงเพ่ือแกป้ ัญหาผนงั กระบอกสูบชารุด เช่นมีรอยขดู ขีด การควา้ น
กระบอกสูบเป็นวิธีการแกป้ ัญหาข้นั สุดทา้ ย วิธีการน้ีทาใหก้ ระบอกสูบมีขนาดโตกวา่ ปกติ (Over side) เพียง
เลก็ นอ้ ย การแกป้ ัญหาในกรณีดงั กล่าวน้ีจะทาใหก้ าลงั ของเครื่องยนตเ์ ปล่ียนแปลงได้ ท้งั น้ีเนื่องจากอตั ราส่วน
การอดั เปลี่ยนไป

ใบความรู้ หน่วยที่ 6 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เส้ือสูบและกระบอกสูบ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 เคร่ืองยนต์

การควา้ นกระบอกสบู เป็นการแกป้ ัญหาเน่อื งจากผนงั
กระบอกสบู เป็นรอยขดู ขีด ไม่สามารถขดั ใหห้ มดได้ การ
ควา้ นทาใหก้ ระบอกสบู โตขึน้ เล็กนอ้ ย ดงั นนั้ จงึ ตอ้ ง
เปล่ียนแหวนและลกู สบู ใหม้ ขี นาดโตกวา่ เดิม

รูปท่ี 11-6 เคร่อื งควา้ นกระบอกสบู

ท่มี า : Ckcengineering.co.th

6 การขดั กระบอกสูบ หลงั จากทาการควา้ นกระบอกสูบเรียบร้อยแลว้ จะตอ้ งนากระบอกสูบมาขดั ดว้ ยเคร่ืองขดั เพื่อ
ขจดั รอยมีดควา้ น การใชเ้ คร่ืองขดั จะช่วยใหผ้ นงั กระบอกสูบเรียบยงิ่ ข้ึน จะเห็นไดว้ า่ หลงั จากขดั ดว้ ยเคร่ืองขดั แลว้
จะมองเห็นผิวของผนงั เป็นรอยตดั กนั ประมาณ 50 องศา รอยดงั กล่าวจะให้ประโยชนเ์ พ่ือใหน้ ้ามนั หลอ่ ล่ืนเกาะจบั ผนงั
กระบอกสูบไดด้ ียง่ิ ข้นึ ลดการสึกหรอ

รูป 12 - 6 แสดงลกั ษณะผิวดา้ นในท่ผี า่ นการขดั
มาแลว้ ดว้ ยเครอื่ งขดั

ท่มี า : Auto Service and Repair : 273

ใบความรู้ หน่วยท่ี 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วชิ างานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เส้ือสูบและกระบอกสูบ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน
เครื่องยนต์
รหสั 20101 - 2001

จากรูป เคร่ืองขดั แบบใชใ้ ยสังเคราะห์ เป็นเคร่ืองขดั ตบแตง่ ผวิ เพ่ือใหผ้ นงั กระบอกสูบเรียบยง่ิ ข้นึ

รูปที่ 13 – 6 แสดงการขดั กระบอกสูบดว้ ยลวดขดั พเิ ศษ
ที่มา : Auto Service and Repair : 273

เพลาขบั หินขดั

หินขดั

รูปที่ 14 – 6 แสดงเคร่ืองขดั กระบอกสูบแบบหินขดั หมนุ
ท่ีมา :Auto Service and Repair :273

จากรูป เคร่ืองขดั กระบอกสูบ ชนิดหินขดั หมนุ เม่ือนาดา้ มหมนุ (Drive rod) มาประกอบต่อกบั ชุดหินขดั จะมีมอเตอร์
ไฟฟ้าขบั ใหช้ ุดหินขดั ทางาน จะเห็นไดว้ า่ หินขดั จะขยายถ่างออกสมั ผสั พอดีกบั กระบอกสูบ

รายการประกอบใบงาน หน่วยท่ี 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วิชา งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง การวดั ความโต 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 กระบอกสูบ

วตั ถุประสงค์เชิงพฤติกรรม
1 ผเู้ รียน วดั ความโตกระบอกสูบไดถ้ ูกตอ้ ง
2 ผเู้ รียนหาคา่ การสึกหรอของกระบอกสูบได้
3 ผเู้ รียนใชเ้ คร่ืองมือพเิ ศษไดถ้ ูกตอ้ ง

4 ผเู้ รียนไดป้ ฏิบตั ิตามระเบียบเกี่ยวกบั
4.1 การใชพ้ ้นื ท่ี
4.2 การใชเ้ คร่ืองมือ/อุปกรณ์
4.3 การมีคณุ ลกั ษณะอนั พงึ ประสงค์

ขอบเขตของการปฏิบัติงาน
1 การวดั ความโตกระบอกสูบ
2 การวิเคราะห์ผลที่ไดจ้ ากการวดั กระบอกสูบ
3 การซ่อมบารุงและการแกไ้ ข

วิธีการสอน
1. ใชก้ ารสาธิตประกอบการบรรยาย

รายการวสั ดุ อุปกรณ์
1. เส้ือสูบพร้อมกระบอกสูบ 3 ชุด

2. ประแจกระบอก 2 ชุด
3. ฟิ ลเลอร์เกจ 2 ชุด

4. ไดอลั เกจ 2 ชุด

4. บอร์เกจ (Bore gauge)
5. ไมโครมิเตอร์
6. เวอร์เนียร์คาลิปเปอร์ 2 ชุด
7. เครื่องมือประจาตวั

หน่วยท่ี 6 ใบงานที่ 5 – 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
เส้ือสูบและกระบอกสูบ เร่ือง การวดั ความโต 18 สัปดาห/์ ภาคเรียน
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน
กระบอกสูบ
รหสั 20101 - 2001

ใชเ้ วอรเ์ นยี ร์ วดั ระยะความยาวของกา้ นวดั เพ่อื หา ลาดบั ข้ันการปฏิบตั ิงาน
ขนาด กอ่ นนาไปประกอบกบั ชดุ บอรเ์ กจ 1 การหาพิกดั ความโตของกระบอกสูบ โดยการใช้
เวอร์เนียรคาร์ลิปเปอร์วดั ขนาดความโตกระบอกสูบ
แนวดิ่ง ไม่เอียงไปดา้ นใดดา้ นหน่ึง เพื่อเป็นขอ้ มูลเบ้ืองตน้ ในการติดต้งั บอร์เกจ (Bore
gauge) ท้งั น้ีเน่ืองจากบอร์เกจ (Bore gauge) มีชิ้นส่วน
บอรเ์ กจ (Bore gauge)ใชว้ ดั ความโตกระบอกสบู ก่อน ประกอบหลายชิ้นหลายขนาด เช่น กา้ นวดั แหวนรอง การ
นาไปใชว้ ดั ความโตกระบอกสบู ตอ้ งนากา้ นวดั ไปเทยี บ ประกอบบอร์เกจ (Bore gauge) ตอ้ งมีขนาดความโต
หาระยะหา่ งกบั ไมโครมเิ ตอรก์ อ่ น เพ่อื ใหไ้ ดร้ ะยะท่ี มากกวา่ ความโตกระบอกสูบประมาณ 0.5 – 1.0 มิล
ใกลเ้ คยี งท่สี ดุ เพอ่ื ใหไ้ ดค้ า่ ท่ีเทย่ี งตรง ลิเมตรตวั อยา่ งเช่น กระบอกสูบวดั ดว้ ยเวอร์เนียรได้
100 มิลลิเมตร เมื่อประกอบบอร์เกจ (Bore gauge) จะตอ้
ขนาดความโต 1.0005 มิลลิเมตร หรือ 101 มิลลิเมตร

2 การปรับความเท่ียงตรงของบอร์เกจ (Bore
gauge)

2.1 ติดต้งั ไมโครมิเตอร์กบั แคลม้ ป์ จบั และปรับ
ระยะห่างใหพ้ อดีกบั ระยะที่วดั ไดจ้ ากเวอร์เนียร์คา
ลิปเปอร์

2.2 นากา้ นวดั ของบอร์เกจ (Bore gauge) มาเทียบ
ใหม้ ีระยะห่างใหพ้ อดีกบั ระยะของไมโครมิเตอร์ท่ี
ปรับต้งั ไว้ บอร์เกจ (Bore gauge) จะตอ้ งอยใู่ น

2.3 ปรับไดอลั เกจใหเ้ ป็นศนู ย์ (0)

หน่วยท่ี 6 ใบงานท่ี5 - 6 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
เส้ือสูบและกระบอกสูบ เร่ือง การวดั ความโต 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน
วชิ างานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน
กระบอกสูบ
รหสั 20101 - 2001

3 การวดั ความกวา้ งของกระบอกสูบ
3.1 นาบอร์เกจท่ีไดป้ รับระยะไวแ้ ลว้ สอดลงไปใน
กระบอกสูบ (ลึกลงไปจากขอบบน 6 - 10
มิลลิเมตร)
3.2 ขยบั บอร์เกจ (Bore gauge) เพอ่ื หาตาแหน่งแคบ
ท่ีสุด (ตาแหน่งแคบท่ีสุดเป็นตาแหน่งที่ไดค้ ่าความ
โตกระบอกสูบ เที่ยงตรงท่ีสุด)
3.3 อา่ นคา่ ที่หนา้ ปัดของไดอลั เกจทนั ที
3.4 บนั ทึกค่าลงในกระดาษ

4ใหท้ าการวดั เป็น 2 แนวคือแนว X และ แนว Y โดยแบ่งออกเป็น 3 ตอน ( ตอน 1...2...3) ค่าท่ีไดใ้ หบ้ นั ทึกลงใน
แบบฟอร์ม

หน่วยที่ 6 ใบงานท่ี 5 - 6 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
เส้ือสูบและกระบอกสูบ เร่ือง การวดั ความโต 18 สัปดาห/์ ภาคเรียน
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน
กระบอกสูบ
รหสั 20101 - 2001

ตัวอย่าง

กระบอกสูบท่ี.....1......... เคร่ืองยนต์ รุ่น/แบบ.C..190.ค่าความโตกระบอกสูบมาตรฐาน (Bore)…85.50 มิลลิเมตร

ผลการวดั ดงั น้ี

ตาแหน่ง แนว X แนว Y ผลทีไ่ ด้
1 85.65 85.65 จากการวดั กระบอกสูบท่ี 1 ปรากฏว่ากระบอก
2 85.55 85.57 สูบเรียว (Taper) การสึกหรอ 0.15 มม.
3 85.51 85.51
ผลที่ได้
ค่าเฉลย่ี 85.57 85.57

ใหผ้ เู้ รียนทาการบนั ทึกดงั ตวั อยา่ ง และสรุปผลท่ีได้

ตาแหน่ง แนว X แนว Y

1

2

3

แบบทดสอบหลงั เรียน หน่วยที่ 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง เส้ือสูบและ 18 สัปดาห/์ ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 กระบอกสูบ

แบบทดสอบหลงั เรียน
เร่ือง เส้ือสูบ และกระบอกสูบ
คาสัง่ ใหน้ กั เรียนทาเคร่ืองหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกท่ีถูกท่ีสุดเพยี งคาตอบเดียว

1 เส้ือสูบมีความสัมพนั ธ์กบั ชิ้นส่วนใดมากท่ีสุด
ก .กระบอกสูบ
ข แหวน

ค. ลกู สูบ
ง. เพลาขอ้ เหวยี่ ง
2 เส้ือสูบท่ีระบายความร้อนดว้ ยอากาศไดม้ ีการออกแบบใหม้ ีลกั ษณะพิเศษอยา่ งไร
ก. เส้ือสูบหล่อเป็นผิวเรียบ
ข เส้ือสูบหลอ่ เป็นผิวขรุขระ
ค. เส้ือสูบหลอ่ เป็น 2 ช้นั ซอ้ นกนั
ง. เส้ือสูบหล่อเป็นครีบไวโ้ ดยรอบ
3 เส้ือสูบ หรือเรือนสูบเป็นชิ้นส่วนที่มีขนาดใหญ่ การออกแบบควรคานึงถึงเรื่องใดมากท่ีสุด

ก. การนาไปใชง้ าน
ข. กาลงั และความเร็วรอบ
ค. การจดั วางกระบอกสูบ
ง. การใชเ้ ช้ือเพลิงและการเผาไหม้
4. เคร่ืองยนต์ “วี 8” เป็นอยา่ งไร
ก. ลกู สูบและกระบอกสูบมี 8 ชดุ วางสลบั กนั ไปมา
ข. ลูกสูบแบง่ เป็น 2 แถวๆละ 4 ลกู วางทามมุ กนั ประมาณ 180 องศา
ค. ลกู สูบและกระบอกสูบวางเอียงทามมุ กนั ประมาณ 60 องศาขา้ งละ 4 ชุด
ง. ลูกสูบและกระบอกสูบ 8 ชุดจดั วางเป็นรูปดาวรอบแกนของเพลาขอ้ เหวี่ยง

แบบทดสอบหลงั เรียน หน่วยท่ี 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วิชางานเคร่ืองยนตแ์ กส๊ โซลีน เร่ือง เส้ือสูบและ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 กระบอกสูบ

แบบทดสอบหลงั เรียน
เรื่อง เส้ือสูบ และกระบอกสูบ
คาสัง่ ใหน้ กั เรียนทาเครื่องหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกท่ีถูกที่สุดเพยี งคาตอบเดียว

5 ขนาดความโตของกระบอกสูบ และระยะชกั สามารถนาไปหาค่าอะไร
ก. กาลงั ของเครื่องยนต์
ข. ปริมาตรของกระบอกสูบ
ค. แรงบิดและความเร็วรอบ
ง. อตั ราการสิ้นเปลืองน้ามนั เช้ือเพลิง

6 กระบอกสูบเปี ยก (Wet Liner) เป็นกระบอกสูบ ที่มีลกั ษณะอยา่ งไร
ก. กระบอกสูบที่ผวิ ภายนอกแช่อยใู่ นน้าระบายความร้อน

ข. กระบอกสูบท่ีใชก้ บั การระบายความร้อนดว้ ยน้า
ค. กระบอกสูบที่มีไอน้าร้อนฉีดเขา้ ไประบายความร้อน

ง. กระบอกสูบที่ออกแบบใหม้ ีละอองน้าไหลผา่ น
7 กระบอกสูบแบบแหง้ มีการระบายความร้อนได้ ดอ้ ย กวา่ กระบอกสูบแบบเปี ยกเพราะอะไร

ก. เพราะกระบอกสูบแบบแหง้ มีความหนามากการถา่ ยเทความร้อนยาก
ข. เพราะกระบอกสูบแบบแหง้ สวมอดั แน่นติดกบั เส้ือสูบไมม่ ีผิวสัมผสั กบั น้า

ค. เพราะกระบอกสูบแบบแหง้ หลอ่ ดว้ ยโลหะแขง็ ถ่ายเทความร้อนไดย้ าก
ง. เพราะกระบอกสูบแบบแหง้ มีการออกแบบหอ้ งเผาไหมใ้ หญเ่ กินไป
8 วธิ ีการท่ีทาใหก้ ระบอกสูบโตข้ึนเพยี งเลก็ นอ้ ย เพื่อแกป้ ัญหารอยขดู ขดี บนผนงั กระบอกสูบเรียกวา่ อะไร
ก. การเจียรนยั กระบอกสูบ
ข. การไสกระบอกสูบ
ค. การควา้ นกระบอกสูบ
ง. การขดั กระบอกสูบ

แบบทดสอบหลงั เรียน หน่วยที่ 6 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วิชา งานเคร่ืองยนตแ์ กส๊ โซลีน เรื่อง เส้ือสูบและ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 กระบอกสูบ

แบบทดสอบหลงั เรียน
เรื่อง เส้ือสูบ และกระบอกสูบ
คาสง่ั ใหน้ กั เรียนทาเครื่องหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกที่ถกู ท่ีสุดเพียงคาตอบเดียว

9 “Bore Gauge” เป็นเคร่ืองมือใชส้ าหรับวดั หาค่าอะไร
ก วดั หาค่าการส่ันสะเทือนของเครื่องยนต์

ข. วดั หาค่ากาลงั อดั ภายในกระบอกสูบ
ค. วดั หาคา่ ความเร็วรอบของเคร่ืองยนต์
ง. วดั หาค่าความโตของกระบอกสูบเครื่องยนต์
10 การใชเ้ ครื่องขดั จะช่วยใหผ้ นงั กระบอกสูบเรียบยง่ิ ข้ึน จะเห็นไดว้ า่ หลงั จากขดั ดว้ ยเครื่องขดั แลว้ จะมองเห็นผวิ
ของผนงั เป็นรอยตดั กนั ประมาณก่ีองศา
ก 60 องศา
ข. 40 องศา
ค. 30 องศา
ง. 50 องศา
11 การลา้ งคราบน้ามนั ที่เกาะจบั อยบู่ ริเวณเส้ือสูบออกใหห้ มดควรใชว้ ิธีใดที่ถูกตอ้ งที่สุด
ก. ใชน้ ้ามนั ฉีดเขา้ ไปลา้ งทาความสะอาด
ข. ใชน้ ้าผสมผงซกั ฟอกฉีดลา้ งทาความสะอาด
ค. ใช้ โซดาไฟแต่อ่อนฉีดพ่นเขา้ ไปแลว้ ทิ้งไวป้ ระมาณ 5-10 นาที
ง. ใชไ้ อน้าความดนั สูงฉีดเขา้ ไปลา้ งทาความสะอาด
12 ซีลยาง (O - Ring) ที่สวมอยทู่ ่ีกระบอกสูบ มีประโยชน์อยา่ งไร
ก. ใหก้ ระบอกสูบมีความแขง็ แรงทนต่อกาลงั อดั
ข. ใหก้ ารติดต้งั กระบอกสูบมีระยะท่ีสามารถยดื หยนุ่ ได้
ค. ป้องกนั การรั่วของอากาศเขา้ ไปภายในกระบอกสูบ
ง. ป้องกนั การรั่วของน้าท่ีจะเขา้ ไปภายในกระบอกสูบ

แบบเฉลยชุดทดสอบก่อนเรียน หน่วยท่ี 6 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง เส้ือสูบและ 18 สปั ดาห/์ ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 กระบอกสูบ

แบบเฉลย ชุดทดสอบก่อนเรียน
เรื่อง เส้ือสูบและกระบอกสูบ
------------------------------------------------------------------------------------------------

ขอ้ ก ข ค ง
1 (×)
2 (×)
3 (×)
4 (×)
5 (×)
6 (×)
7 (×)
8 (×)
9 (×)
10 (×)
11 (×)
12 (×)

เฉลยแบบทดสอบหลงั เรียน หน่วยที่ 6 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วิชา งานเครื่องยนตแ์ กส๊ โซลีน เรื่อง เส้ือสูบและ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 กระบอกสูบ

แบบเฉลย ชุดทดสอบหลงั เรียน
เร่ือง เส้ือสูบและกระบอกสูบ

------------------------------------------------------------------------------------------------

ขอ้ ก ข ค ง
1 (×)
2 (×)
3 (×)
4 (×)
5 (×)
6 (×)
7 (×)
8 (×)
9 (×)
10 (×)
11 (×)
12 (×)

แบบประเมินผล หน่วยที่ 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วิชา งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง เส้ือสูบและ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 กระบอกสูบ

ใบประเมนิ ผล

ชื่อ สกุล...............................................................................................................................หอ้ ง...................................

เลขท่ี..............

ลาดบั ท่ี รายละเอียด 543 2 1

1 การเตรียมเคร่ืองมือ วสั ดุ อุปกรณ์

2 ความถกู ตอ้ งในการใชเ้ ครื่องมือ

3 ข้นั ตอนการปฏิบตั ิงาน

4 ความต้งั ใจในการปฏิบตั ิงาน

5 ความมีระเบียบวนิ ยั

6 การแต่งกาย

7 ทางานร่วมกบั ผอู้ ่ืน

8 การเกบ็ รักษาเครื่องมือ

9 ความสะอาดเรียบร้อย

10 ความสาเร็จของงาน

รวม

***เกณฑ์

5 = ดีมาก 4 = ดี 3 = ปานกลาง 2 = พอใช้ 1 = ตอ้ งปรับปรุง

การวิเคราะห์ผลการทดสอบก่อนเรียนและหลงั เรียน

การสอบ คะแนนเตม็ คะแนนท่ีได้ เปอร์เซ็นต%์

ก่อนเรียน

หลงั เรียน

รวม

ผลการวเิ คราะห์

ผา่ น

ไมผ่ า่ น

***เกณฑก์ ารวเิ คราะห์

มากกวา่ 70 % ผา่ นเกณฑก์ ารประเมิน

ต่ากวา่ 70 % ไมผ่ า่ นเกณฑก์ ารประเมิน นกั ศึกษาจะตอ้ งศึกษาเพ่ิมเติมและทาการทดสอบใหม่

วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน หน่วยที่ 7 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
รหสั 20101 - 2001 เรื่อง ลูกสูบและแหวน 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

เร่ือง ลกู สูบ และแหวนลูกสูบ เคร่ืองยนต์ (Piston & Piston ring)

วัตถปุ ระสงค์เชิงพฤติกรรม
1. อธิบายความสาคญั ของลกู สูบและแหวนลกู สูบเคร่ืองยนตไ์ ดถ้ ูกตอ้ ง
2. บอกคณุ ลกั ษณะเฉพาะของลกู สูบและแหวนลกู สูบ เครื่องยนตไ์ ดถ้ ูกตอ้ ง
3. บอกชนิดของแหวนลกู สูบไดถ้ กู ตอ้ ง
4. อธิบายความสาคญั ของสลกั ลูกสูบไดถ้ กู ตอ้ ง
5. บอกกระบวนการการบริการลกู สูบและแหวนลูกสูบได้

ขอบเขตของการสอน
4. ทาการถอดประกอบชิ้นส่วนของลกู สูบและแหวนได้
5. ทาการตรวจสอบความผิดปกติของลกู สูบและแหวน วดั ระยะความห่างของแหวน
6. บริการลกู สูบและแหวน

วิธสี อน

1. บรรยายประกอบชุดเพาเวอร์พอยนต์ (Power point) เรื่องเส้ือสูบและกระบอกสูบ
2. บรรยายประกอบของจริง
3. สาธิตการถอด ประกอบแหวน

ส่ือประกอบการสอน

8. ชุดเพาเวอร์พอยนต์ (Power point) เรื่องเส้ือสูบและกระบอกสูบ
9. ลูกสูบและแหวน
10. กระบอกสูบ
11. คมี ถอด ประกอบแหวนลูกสูบ

แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยท่ี 7 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง ลกู สูบและแหวน 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

แบบทดสอบก่อนเรียน
เรื่อง ลูกสูบและแหวน
คาส่งั ใหน้ กั เรียนทาเครื่องหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกท่ีถกู ที่สุดเพยี งคาตอบเดียว

1 ลูกสูบมีหนา้ ที่อยา่ งไร
ก. เปล่ียนพลงั งานความร้อน เป็นพลงั งานกล
ข . เปลี่ยนพลงั งานกล เป็นพลงั งานความร้อน
ค. เปล่ียนแรงในแนวต้งั ใหเ้ ป็นแรงในแนวเสน้ รอบวง
ง. เปลี่ยนแรงข้ึนลงใหเ้ ป็นแนวแรงหมนุ รอบเพลาขอ้ เหว่ยี ง

2 การออกแบบลกู สูบจะตอ้ งคานึงถึงเร่ืองใด
ก. ทนตอ่ แรงกระแทกและการเสียดสี
ข. มีการขยายตวั นอ้ ยที่สุด
ค. ทนความร้อนไดส้ ูง
ง. ถูกทกุ ขอ้

3 จุดประสงคห์ ลกั ที่จะตอ้ งออกแบบหวั ลูกสูบมีลกั ษณะตา่ งๆ เช่นหวั ลกู สูบเวา้ นูนฯลฯ เพ่ืออะไร
ก. เพอ่ื ใหร้ ับแรงกระแทกไดด้ ีเม่ือเกิดการจุดระเบิดในหอ้ งเผาไหม้
ข. เพื่อใหอ้ ากาศเกิดการหมนุ วนคลุกเคลา้ ระหวา่ งอากาศ และน้ามนั
ค. เพอ่ื ใหส้ ามารถรองรับปริมาณของอากาศที่เขา้ หอ้ งเผาไหมไ้ ดอ้ ยา่ งเพียงพอ
ง. เพอื่ ลดการสั่นสะเทือนเม่ือเครื่องยนตท์ างานท่ีความเร็วรอบสูงต้งั แต่ 2000 รอบข้ึนไป

4 การเซาะร่องของลกู สูบ โดยการผา่ เป็นแนวยาวไวด้ า้ นขา้ ง ไมใ่ หเ้ น้ือโลหะเชื่อมต่อกนั จะเกิดผลดีต่อลูกสูบอยา่ งไร
ก. ลกู สูบจะมีการหลอ่ ล่ืนไดด้ ี เน่ืองจากมีการเซาะร่องไว้
ข. ลูกสูบจะไม่ร้อนจนเกินไป ทาใหส้ ามารถทางานติดต่อเป็นเวลานานได้
ค. เน้ือโลหะท่ีนามาทาลกู สูบสามารถขยายตวั ได้ โดยไมท่ าใหล้ ูกสูบติดตาย
ง. โลหะที่นามาทาลกู สูบจะมีนาหนกั เบา ทาใหป้ รับเปลี่ยนความเร็วรอบเป็นไปอยา่ งฉบั พลนั