แห่่งปร5ะ0สบปีกี ารณ์์
สร้สู้า่่�องรนาากคฐตาน
คำำ�นำำ�
ดัังเช่่นที่่�หลายวััฒนธรรมมีีการเฉลิิมฉลองสิ่่�งที่่�เรีียกว่่า Golden Jubilee ระยะเวลา 50 ปีีนั้้�น
เป็็นระยะเวลาที่ล�่ ้้ำค่า่
ส่ว่ นหนึ่่�งเพราะ 50 ปีีไม่อ่ าจเรียี กว่า่ เป็น็ เวลาที่น่� ้้อย บุคุ คล สิ่่�งของ หรืือสถาบันั ใดที่อ่� ยู่่�มาได้้ถึึง
50 ปีี ย่อ่ มได้้ผ่่านพบสิ่่�งต่า่ งๆ มาจนไม่ถ่ ืือว่า่ อ่่อนเดีียงสา แต่่ในขณะเดีียวกััน ระยะเวลา 50 ปีี
ก็็ยัังห่่างไกลจากคำว่่าแก่่ หากเป็็นอายุุขััยของบุุคคลก็็อยู่่�เพีียงช่่วงวััยกลาง ยิ่ �งไม่่ต้้องพููดถึึง
องค์์กรหรืือสถาบันั ที่่ส� ามารถอยู่่�ได้ย้ ืืนยาวเป็็นร้้อยหรืือหลายร้อ้ ยปีี
อย่า่ งไรก็ต็ าม สำหรับั บุคุ คลและองค์ก์ ร ระยะเวลาจะทรงคุณุ ค่า่ เพีียงใดไม่ไ่ ด้อ้ ยู่่�เพีียงแค่จ่ ำนวน
ปีีปฏิิทิิน แต่่ยัังขึ้�นอยู่่�กัับคุุณภาพของคืืนวัันที่่�ผ่่านพ้้นไปด้้วย ว่่าบุุคคลหรืือองค์์กรนั้้�นมีีโอกาส
ได้เ้ กี่่�ยวพันั รับั รู้้� หรืือมีีส่่วนร่ว่ มในเรื่่�องราวต่่างๆ มากน้้อยอย่า่ งไร ด้้วยเหตุนุ ี้้� ในโอกาสครบรอบ
50 ปีขี องการก่่อตั้้�ง กลุ่่�มธุรุ กิจิ การเงิินเกีียรตินิ าคินิ ภััทร นี้้� นอกเหนืือจากการเฉลิิมฉลองแล้้ว
กลุ่่�มธุรุ กิจิ ฯ ยัังเห็น็ ว่า่ สิ่่ง� ที่่�จะเป็็น ‘ของขวััญ’ การครบรอบที่�่ดีีสุดุ ก็็คืือการมองย้อ้ นไปในเส้้นทาง
ตลอด 5 ทศวรรษนี้้� เพื่่อ� ถอดและสกััดเอาคุุณค่่าที่จ่� ะนำไปสู่่�การก้า้ วต่่อไปในอนาคต
ประจวบเหมาะอย่่างยิ่ �งที่่�ระยะเวลา 50 ปีีนั้้�นไม่่ได้้มีีความหมายมากแต่่เพีียงกัับกลุ่่�มธุุรกิิจฯ
เพราะหากมองภาพใหญ่ก่ ว่า่ นั้้�นและย้้อนไกลกว่า่ นั้้น� ไม่น่ านนักั ไปที่่�สถานะเศรษฐกิจิ และสัังคม
ของประเทศไทย จะพบว่่าช่่วงหลัังสงครามโลกครั้�งที่�่สอง นัับเป็็นจุุดตั้้�งต้้นของการก้้าวเข้้าสู่�
ยุุคเศรษฐกิิจสมััยใหม่่ของประเทศ ที่่�มีโี ครงสร้า้ งสถาบััน ระบบ และกลไกต่า่ งๆ เป็็นเช่น่ เดีียวกับั
หรืือเป็น็ เค้า้ ลางของหลายสิ่่ง� ที่ม่� ีีอยู่่�ในทุกุ วันั นี้้� ไม่ว่ ่า่ กลไกการปกครองภายใต้ร้ ัฐั ธรรมนูญู นโยบาย
เศรษฐกิจิ แบบตลาดเสรีี สภาพการแข่ง่ ขันั ในภาคเอกชน สถาบันั ทางการเงินิ หรืือแม้ก้ ระทั่่ง� พลวัตั
ระหว่่างการเมืือง ข้้าราชการ และกลุ่่�มธุุรกิิจ และด้้วยเหตุุนั้้�น จึึงเป็็นสิ่่�งที่�่มีีนััยสำคััญต่่อการ
ทำความเข้า้ ใจสิ่่�งที่เ�่ กิิดขึ้้น� ในปัจั จุบุ ันั
เหนืือกว่่านั้้�น ช่่วงเวลาดัังกล่่าวได้้ฉายให้้เห็็นว่่าพััฒนาการทางเศรษฐกิิจ การเงิิน และสัังคม
ของประเทศไทยนี้ไ�้ ม่ไ่ ด้เ้ กิดิ ขึ้้น� โดยเอกเทศ แต่เ่ ชื่อ่� มโยงอยู่่�กับั คลื่น่� ความเคลื่อ่� นไหวของเหตุกุ ารณ์์
ในโลกมาโดยตลอด ไม่่ว่่าโดยผ่่านสงคราม เส้้นทางการลงทุุนและซื้�อขาย ราคาน้้ำมััน วิิกฤต
เศรษฐกิิจ หรืืออุุดมการณ์์ทางการเมืือง หลายครั้�งประเทศไทยก็็ขี่�คลื่�่นที่�่โหมเข้้ามาได้้อย่่าง
น่่าดููชมจนยกระดัับความเป็็นอยู่่�ของคนในประเทศให้้สููงขึ้�นแบบก้้าวกระโดด และหลายครั้�ง
ก็็เรีียกว่่าหวุุดหวิิดจะจมไปกัับความเปลี่่�ยนแปลงที่�่ไหลบ่่าเข้้ามาในเวลาที่่�เรากะจัังหวะพลาด
หรืือเตรีียมตััวไม่ด่ ีี
ด้้วยเหตุุนี้�้ ในห้้วงเวลาปััจจุุบัันที่่�เรีียกได้้ว่่ากำลัังมีีอีีกหลายคลื่่�นก่่อตััว ณ ริิมขอบฟ้้า ไม่่ว่่า
การเปลี่่�ยนแปลงสภาพอากาศ พััฒนาการของเทคโนโลยีีที่่�สร้้างความพลิิกผััน (Disruptive
Technology) การเปลี่่�ยนผ่่านของโครงสร้้างประชากร ตลอดจนความตึึงเครีียดในภููมิิศาสตร์์
การเมืืองโลกครั้�งใหม่่ การทำความเข้้าใจประสบการณ์์ในอดีีตเพื่่�อทะยานเหนืือคลื่�่นยัักษ์์ให้้ได้้
อีีกครั้ง� โดยไม่่เพลี่่ย� งพล้้ำจึึงน่า่ จะเป็น็ สิ่่�งอันั พึึงประสงค์์และเป็น็ ประโยชน์์สูงู สุดุ
นี่่�จึึงเป็็นที่�่มาของโครงการหนัังสืือ 50 Years: The Making of the Modern Thai Economy
ที่่� กลุ่่�มธุุรกิิจการเงิินเกีียรติินาคิินภััทร ได้้จััดทำขึ้�นเพื่่�อเล่่าถึึงเสี้้�ยวสำคััญของประวััติิศาสตร์์
ที่่�มีีผลอย่่างยิ่�งต่่อการประกอบเข้้าเป็็นเศรษฐกิิจไทยยุุคใหม่่ โดยเฉพาะในแง่่การทำความ
เข้้าใจถึึงสิ่่�งที่่�กำลัังเกิิดขึ้้�นในปััจจุุบััน และถอดรหััสการตอบสนองต่่อคลื่�่นความเปลี่่�ยนแปลง
ที่�่เศรษฐกิิจไทยกำลัังเผชิิญอยู่่� ไม่่ว่่าจะเป็็นโอกาสหรืือความท้้าทาย ภายใต้้การชี้�้แนะจาก
คณะบรรณาธิกิ ารที่ป่� ระกอบด้ว้ ยนักั เศรษฐศาสตร์ผ์ู้�คร่่ำหวอดขององค์ก์ ร เช่น่ บรรยง พงษ์พ์ านิชิ
ดร.ศุุภวุุฒิิ สายเชื้�อ ธีีระพงษ์์ วชิิรพงษ์์ ดร.พิิพััฒน์์ เหลืืองนฤมิิตชััย และผู้้�ทรงคุุณวุุฒิิด้้าน
ประวััติิศาสตร์์เศรษฐกิิจของไทยอย่่าง ดร.พงศ์์ศัักดิ์์� เหลืืองอร่่าม ดร.กฤษฎ์์เลิิศ สััมพัันธารัักษ์์
ดร.ณชา อนัันต์์โชติิกุุล ร่่วมด้้วย ธนกร จ๋๋วงพานิิช บรรณาธิิการนิิตยสาร Optimise และ
นครินิ ทร์์ วนกิิจไพบูลู ย์์ บรรณาธิกิ ารบริหิ าร THE STANDARD
ยิ่่ง� กว่า่ นั้้น� ความพิเิ ศษอีีกประการหนึ่่�งของหนังั สืือเล่ม่ นี้�้คืือการได้้มีโี อกาสสััมภาษณ์์ผู้�มีีบทบาท
สำคัญั ในการกำหนดเศรษฐกิจิ ในแต่่ละยุคุ สมััย ไม่ว่ ่า่ นัักการเมืือง ข้้าราชการ นัักวิิชาการ หรืือ
นัักธุุรกิิจ เพื่�่อช่่วยให้้ชีีวิิตและสีีสัันแก่่ข้้อเท็็จจริิงทางประวััติิศาสตร์์ อีีกทั้้�งยัังให้้มุุมมองแบบ
คนในเหตุุการณ์์ที่่�มัักจะเลืือนหายหรืือไม่่ปรากฏชััดจากการมองย้้อนหลััง ซึ่�่งกลุ่่�มธุุรกิิจฯ ต้้อง
ขอขอบพระคุุณผู้ �ให้้สััมภาษณ์์ทุุกท่่านอย่่างยิ่ �งที่่�กรุุณาให้้ความเมตตาบอกเล่่าเรื่�องราวต่่างๆ
อย่่างเต็็มที่่� แม้้ในสถานการณ์ท์ ี่่�ไม่เ่ อื้อ� อำนวยนักั ของการแพร่ร่ ะบาดของโควิดิ -19
ในโอกาสครบรอบ 50 ปีีของ กลุ่่�มธุุรกิิจการเงิินเกีียรติินาคิินภััทร มีีขึ้�นภายใต้้คติิว่่า
‘50 ปีีแห่่งประสบการณ์์ สร้า้ งรากฐานสู่อ�่ นาคต’
หนัังสืือเล่ม่ นี้น�้ ่า่ จะเป็น็ อีีกสิ่่�งหนึ่่�งที่ช�่ ่ว่ ยพิสิ ููจน์์ความข้้อนี้้�อย่่างเป็็นรูปู ธรรม
กำำ�เนิิด
‘กลุ่่�มธุุรกิิจการเงิินเกีียรติินาคิินภััทร’
‘กลุ่ม�่ ธุรุ กิจิ การเงินิ เกียี รตินิ าคินิ ภัทั ร’ กำเนิดิ ขึ้้น� จากการร่ว่ มกิจิ การระหว่า่ งธนาคารเกีียรตินิ าคินิ
จำกัดั (มหาชน) (ปัจั จุบุ ันั คืือ ธนาคารเกีียรตินิ าคินิ ภัทั ร จำกัดั (มหาชน)) และบริษิ ัทั ทุนุ ภัทั ร จำกัดั
(มหาชน) (ปััจจุุบัันคืือ บริิษััท เคเคพีี แคปปิิตอล จำกััด (มหาชน)) ซึ่่�งเป็็นบริิษััทโฮลดิ้้�งของ
บริษิ ัทั หลักั ทรัพั ย์์ ภัทั ร จำกัดั (มหาชน) (ปัจั จุบุ ันั คืือ บริษิ ัทั หลักั ทรัพั ย์์ เกีียรตินิ าคินิ ภัทั ร จำกัดั
(มหาชน)) เมื่อ่� วันั ที่�่ 13 กันั ยายน 2012 เพื่อ�่ แสดงให้เ้ ห็น็ ความครอบคลุมุ และสอดประสานของ
ธุรุ กิจิ ภายในกลุ่่�มที่ไ่� ม่ไ่ ด้จ้ ำกัดั เพีียงกิจิ การธนาคารพาณิชิ ย์์หรืือกิจิ การหลักั ทรัพั ย์ข์ องแต่ล่ ะองค์ก์ ร
อีีกต่่อไป แต่่คืือการให้้บริิการด้้านการเงิินให้้แก่่ลููกค้้าอย่่างครบครััน ไม่่ว่่าโดยผ่่านตลาดเงิิน
(โดยธนาคาร) หรืือตลาดทุนุ (โดยบริษิ ัทั หลักั ทรัพั ย์)์
อย่า่ งไรก็ต็ าม ก่อ่ นมีกี ารร่ว่ มกิจิ การ องค์ก์ รทั้้ง� สองทำหน้า้ ที่เ่� ป็น็ ส่ว่ นหนึ่่ง� ในระบบเศรษฐกิจิ การเงินิ
ของประเทศไทยมาอย่า่ งยาวนาน จนวัันนี้้น� ับั เป็็นเวลาร่ว่ ม 50 ปีแี ล้ว้ นับั ตั้้ง� แต่ธ่ นาคารเกีียรติ-ิ
นาคินิ ภััทร จำกััด (มหาชน) ได้ถ้ ููกก่อ่ ตั้้�งในนามบริิษัทั เกีียรตินิ าคิิน จำกััด และบริษิ ัทั หลักั ทรัพั ย์์
เกีียรติินาคิินภััทร จำกัดั (มหาชน) ได้้ถููกก่อ่ ตั้้ง� ในนามบริิษัทั ภัทั รธนกิจิ จำกััด เมื่�่อปีี 1972
ทั้้ง� สององค์ก์ รถืือกำเนิดิ ขึ้้น� มาในบริบิ ทของเศรษฐกิจิ ที่บ�่ ริษิ ัทั เงินิ ทุนุ ได้เ้ ริ่ม� เข้า้ มาเติมิ เต็ม็ ช่อ่ งว่า่ ง
ความต้อ้ งการของตลาดในภาคการเงิินขณะนั้้�น จากเดิิมที่ป�่ ระชาชนและธุรุ กิจิ มีเี พีียงธนาคารที่�่
ได้ร้ ัับใบอนุญุ าตเป็น็ แหล่ง่ ทรัพั ยากรด้้านการเงินิ ที่่ส� ำคัญั และคิดิ ดอกเบี้�ย้ ในอััตราสูงู มาสู่�การมีี
บริษิ ัทั เงินิ ทุนุ เป็น็ แหล่ง่ เงินิ กู้้�ทางเลืือก โดยในระยะแรก กฎหมายมิไิ ด้ห้ ้า้ มเอกชนจัดั ตั้้ง� บริษิ ัทั จำกัดั
มาระดมทุนุ ผ่า่ นตั๋๋ว� เงินิ และนำไปปล่อ่ ยกู้� ขอเพีียงไม่ใ่ ช้ก้ ารระดมเงินิ ฝากดั่่ง� เช่น่ ธนาคารพาณิชิ ย์์
และสามารถดำเนินิ งานได้เ้ ลยโดยไม่จ่ ำเป็น็ ต้อ้ งมีใี บอนุญุ าต บริษิ ัทั เงินิ ทุนุ จึงึ เกิดิ ขึ้้น� จำนวนมาก
ต่อ่ มาเมื่อ่� บริษิ ัทั เงินิ ทุนุ เติบิ โตจนมีจี ำนวนมากนับั ร้อ้ ยบริษิ ัทั จึงึ มีกี ารออกประกาศของคณะปฏิวิ ัตั ิิ
ฉบับั ที่่� 58 ลงวันั ที่�่ 26 มกราคม พ.ศ. 2515 (1972) เพื่อ่� ‘ควบคุมุ กิจิ การค้า้ ขายอันั กระทบถึงึ ความ
ปลอดภััยหรืือผาสุุกแห่่งสาธารณชน’ ซึ่�่งให้้อำนาจภาครััฐในการกำกัับดููแลธุุรกิิจด้้านการเงิิน
และกำหนดให้้เป็็นธุุรกิิจที่่�ต้้องมีีใบอนุุญาต บริิษััท เกีียรติินาคิิน จำกััด และบริิษััท ภััทรธนกิิจ
จำกััด จึึงได้ร้ ับั ใบอนุุญาตประกอบธุรุ กิิจระดมเงินิ ทุุนและปล่อ่ ยกู้้�อย่า่ งเป็็นทางการในโอกาสนี้้�
เมื่อ่� มีกี ารประกาศใช้พ้ ระราชบัญั ญัตั ิติ ลาดหลักั ทรัพั ย์แ์ ห่ง่ ประเทศไทย พ.ศ. 2517 (1974) ทั้้ง� สอง
บริษิ ัทั ได้เ้ ข้า้ เป็น็ สมาชิกิ ของตลาดหลักั ทรัพั ย์แ์ ห่ง่ ประเทศไทยเพื่อ�่ ทำธุรุ กิจิ ซื้อ� ขายหลักั ทรัพั ย์์ และ
เมื่อ่� มีกี ารออกพระราชบัญั ญัตั ิกิ ารประกอบธุรุ กิจิ เงินิ ทุนุ ธุรุ กิจิ หลักั ทรัพั ย์์ และธุรุ กิจิ เครดิติ ฟองซิเิ อร์์
พ.ศ. 2522 (1979) จึึงได้้เปลี่่�ยนชื่�่อเพื่่�อบ่่งบอกประเภทกิิจการตามที่�่กฎหมายกำหนดเป็็น
บริิษััทเงิินทุุนหลัักทรััพย์์ เกีียรติินาคิิน จำกััด และบริิษััทเงิินทุุนหลัักทรััพย์์ ภััทรธนกิิจ จำกััด
โดยจากวัันนั้้�นทั้้�งสององค์์กรต่่างได้้ทำหน้้าที่�่สนัับสนุุน สร้้างการเจริิญเติิบโตให้้กัับธุุรกิิจและ
เศรษฐกิิจไทย และสร้า้ งชื่อ�่ ในแวดวงกิิจการเงิินทุนุ และหลัักทรััพย์โ์ ดยลำดับั
อย่่างไรก็็ตาม เมื่อ่� เกิิดวิิกฤตเศรษฐกิจิ ในปีี 1997 สถาบัันการเงินิ แทบทุกุ ประเภทตั้้ง� แต่่ธนาคาร
ลงมา ล้ว้ นได้ร้ ับั ผลกระทบจากคุณุ ภาพสินิ ทรัพั ย์ท์ ี่ด่� ้อ้ ยค่า่ ลงจากภาวะฟองสบู่�แตกและภาระหนี้�้
ที่เ่� พิ่่ม� ขึ้้น� ตามการอ่อ่ นค่า่ ลงของค่า่ เงินิ บาท บริษิ ัทั เงินิ ทุนุ หลักั ทรัพั ย์์ เกีียรตินิ าคินิ จำกัดั (มหาชน)
และบริษิ ัทั เงิินทุนุ หลัักทรัพั ย์์ ภัทั รธนกิจิ จำกััด (มหาชน) ในขณะนั้้�น ต่่างก็็ได้ร้ ับั ผลกระทบอย่า่ ง
หลีีกเลี่่ย� งไม่่ได้้
บริษิ ัทั เงิินทุุนหลัักทรััพย์์ เกีียรติินาคินิ จำกัดั (มหาชน) ถููกระงับั กิจิ การชั่่�วคราวพร้้อมกับั สถาบันั
การเงิินอีีก 57 แห่่ง อย่่างไรก็็ดีี จากการดำเนิินธุุรกิิจอย่่างระมััดระวัังและพัันธมิิตรที่่�เข้้มแข็็ง
ในที่ส�่ ุดุ บริษิ ัทั เงินิ ทุนุ หลักั ทรัพั ย์์ เกีียรตินิ าคินิ กลายเป็น็ เพีียงหนึ่่ง� ในสองบริษิ ัทั ที่ไ่� ด้ร้ ับั อนุมุ ัตั ิจิ าก
กระทรวงการคลัังให้้กลัับมาดำเนิินกิิจการได้้หลัังจากถููกระงัับกิิจการ และยัังเติิบโตขึ้้�นต่่อเนื่่�อง
จนได้ร้ ับั อนุญุ าตให้ย้ กระดับั เป็น็ ธนาคารเกีียรตินิ าคินิ จำกัดั (มหาชน) และดำเนินิ ธุรุ กิจิ ธนาคาร
พาณิิชย์์ตั้้�งแต่ป่ ีี 2005 เป็็นต้้นมา
ด้้านบริิษััทเงิินทุุนหลัักทรััพย์์ ภััทรธนกิิจ จำกััด (มหาชน) จำเป็็นต้้องแยกธุุรกิิจเงิินทุุนและ
หลัักทรััพย์์ออกจากกััน เพื่่�อแก้้ปััญหาหนี้�้เสีียและชำระบััญชีีบริิษััทเงิินทุุนในภาวะวิิกฤต และ
ขายหุ้้�นบริษิ ัทั หลักั ทรัพั ย์์ ภัทั ร จำกัดั ร้อ้ ยละ 51 ให้้ เมอร์ร์ ิลิ ลินิ ช์์ บริษิ ัทั วานิชิ ธนกิจิ ชั้น� นำของโลก
และขายหุ้้�นร้อ้ ยละ 49 ให้ธ้ นาคารกสิิกรไทย และเปลี่่�ยนชื่อ�่ เป็็นบริิษัทั หลักั ทรััพย์์ เมอร์์ริิล ลิินช์์
ภัทั รจำกัดั ก่อ่ นที่ค่� ณะผู้้�บริหิ ารและพนักั งานจะขอซื้้อ� หุ้้�นกลับั และเปลี่่ย� นมาใช้ช้ ื่อ�่ บริษิ ัทั หลักั ทรัพั ย์์
ภััทร จำกััด จนต่่อมาแปรสภาพเป็็นบริิษััทมหาชน และเข้้าจดทะเบีียนในตลาดหลัักทรััพย์์แห่่ง
ประเทศไทยอีกี ครั้�งในปีี 2005
หลัังจากควบรวมกัันเมื่่�อปีี 2012 ธนาคารเกีียรติินาคิิน จำกััด (มหาชน) และบริิษััทหลัักทรััพย์์
ภัทั ร จำกัดั (มหาชน) เปลี่่ย� นชื่อ�่ อีกี ครั้ง� เป็น็ ธนาคารเกีียรตินิ าคินิ ภัทั ร จำกัดั (มหาชน) และบริษิ ัทั
หลัักทรััพย์์ เกีียรติินาคิินภััทร จำกััด (มหาชน) ในปีี 2020 เพื่่�อแสดงการเป็็นคำตอบเดีียวทาง
การเงินิ ที่เ�่ ชื่อ�่ มโยงไร้ร้ อยต่อ่ ของ กลุ่ม�่ ธุรุ กิจิ การเงินิ เกียี รตินิ าคินิ ภัทั ร ไม่ว่ ่า่ ในด้า้ นธุรุ กิจิ ธนาคาร
พาณิชิ ย์์ หรืือธุรุ กิจิ ตลาดทุนุ
เป็็นที่่�ประจัักษ์์ว่่าตลอดระยะเวลา 50 ปีี กลุ่�่มธุุรกิิจการเงิินเกีียรติินาคิินภััทร ได้้พบผ่่านทั้้�ง
ช่่วงเวลาของการเจริิญเติิบโตและห้้วงเวลาแห่่งวิิกฤตที่่�ท้้าทาย แต่่ด้้วยวิิสััยทััศน์์ของการเติิบโต
ไปพร้้อมกัับความสำเร็็จของลููกค้้าและสัังคม ตลอดจนการมุ่่�งมั่่�นทำหน้้าที่�่เป็็นกลไกจััดสรร
ทรััพยากรในระบบเศรษฐกิิจอย่่างมีีประสิิทธิิภาพ กลุ่่�มธุุรกิิจฯ ได้้เติิบโตก้้าวหน้้าจนได้้รัับการ
ยอมรับั จากลูกู ค้า้ และนักั ลงทุนุ ทั่่ว� ไป อีกี ทั้้ง� ยังั ขยายธุรุ กิจิ ต่อ่ เนื่อ�่ งจนครอบคลุมุ บริษิ ัทั หลักั ทรัพั ย์์
จัดั การกองทุนุ เกีียรตินิ าคินิ ภัทั ร จำกัดั และบริษิ ัทั เคเคพีี ไดม์์ จำกัดั ในวันั นี้�้
ด้ว้ ยเหตุนุ ี้�้ ท่า่ มกลางความเปลี่่ย� นแปลงที่จ่� ะมีีมาในอนาคต กลุ่ม�่ ธุรุ กิจิ การเงินิ เกียี รตินิ าคินิ ภัทั ร
เชื่่�อมั่่�นว่่าประสบการณ์์และความเชี่ �ยวชาญที่่�ได้้ผ่่านการสั่่�งสมและทดสอบตลอดระยะเวลา
5 ทศวรรษ คืือปัจั จัยั สำคัญั ที่จ่� ะทำให้ก้ ลุ่่�มธุรุ กิจิ ฯ ยังั คงพัฒั นาต่อ่ เนื่อ�่ งเพื่อ่� ตอบโจทย์ล์ ูกู ค้า้ และ
ผู้�มีีส่ว่ นได้เ้ สีียทุกุ ฝ่า่ ยได้อ้ ย่า่ งสมบูรู ณ์ร์ อบด้า้ น สมกับั ที่ไ่� ด้ร้ ับั ความไว้ว้ างใจเสมอมา
อารััมภบท
การเปรีียบเทีียบประเทศชาติิเป็็น ‘รััฐนาวา’ คืือคำอุุปมาที่�่ใช้้กัันมานานในสัังคมไทย อาจเป็็น
เพราะก่่อมโนภาพได้้ชััดเจน ชวนให้้นึึกถึึงตั้้�งแต่่แผ่่นไม้้น้้อยใหญ่่ที่่�มาประกอบเข้้าเป็็นลำเรืือ
จุุดหมายและเส้้นทางการเดิินเรืือ ตลอดจนภารกิิจของผู้�คนต่่างบทบาทบนนาวา ไม่่ว่่ากััปตััน
ต้้นหน ลูกู เรืือ หรืือผู้้�โดยสาร
ที่่�ผ่่านมา เรืือที่�่มีีธงชาติิไทยโบกสะบัดั นี้�้เคลื่�่อนตััวไปในมหาสมุุทรของโลกได้อ้ ย่่างสมบุุกสมบััน
ไม่่น้้อย เพราะแม้้จะเจอคลื่�่นลมทั้้�งที่่�ห่่างไกลและประชิิดตััว แต่่ก็็พอจะเคีียงบ่่าเคีียงไหล่่ไปกัับ
เรืือลำอื่่�นๆ ที่่�ขนาดใกล้้เคีียงกัันได้้อย่่างน่่าชื่�่นชม และพาประชาชนในรััฐนาวาออกเดิินหน้้าสู่�
ชีีวิติ ความเป็น็ อยู่่�ที่�่ดีีขึ้้�น ห่่างจากจุุดเริ่�มต้้นมายาวไกล
อย่่างไรก็็ตาม โลกศตวรรษที่่� 21 ที่่�ทุุกคนน่่าจะยอมรัับตรงกัันว่่ามีีความผัันผวน (Volatile)
ไม่่แน่่นอน (Uncertain) ซัับซ้้อน (Complex) และคลุุมเครืือ (Ambiguous) หรืือที่�่เรีียกว่่า
‘โลกแห่ง่ วูคู า’ (VUCA World) สถานการณ์ค์ วามเปลี่่�ยนแปลงในระดัับของคลื่น่� ยัักษ์์ ไม่่ว่่าจาก
สภาพภูมู ิอิ ากาศของโลก พัฒั นาการของเทคโนโลยีี การเปลี่่ย� นผ่า่ นของประชากร หรืือแม้ก้ ระทั่่ง�
ความเหลื่�่อมล้้ำที่่�กำลัังท้้าทายระบบเศรษฐกิิจทุุนนิิยมอย่่างไม่่เคยเป็็นมาก่่อน การเดิินเรืือผ่่าน
น่่านน้้ำที่่�ผ่่านมาอาจไม่่ได้้หมายถึึงการฝ่่าคลื่�่นลมที่่�กำลัังจะมาถึึงได้้อย่่างลุุล่่วงเสมอไป และ
ที่่�แน่่ๆ คืือไม่่อาจผ่่านไปได้้ หากไม่่ประกอบด้้วยการยกระดัับสมรรถนะรััฐนาวา และการอ่่าน
ช่อ่ งทางที่่เ� ปิดิ ขึ้้�นจากคลื่�น่ ลม
ด้้วยเหตุุนี้้� หนัังสืือเล่่มนี้�้จึึงเป็็นความพยายามที่�่จะตั้้�งข้้อสัังเกตและถอดบทเรีียนว่่านาวาลำนี้้�
ได้้ผ่่านประสบการณ์์มาอย่่างไร ตลอดระยะเวลากว่่า 5 ทศวรรษที่�่กล่่าวได้้ว่่าเป็็นจุุดเริ่�มของ
เศรษฐกิิจไทยสมััยใหม่่ และเป็็นต้้นเค้้าของหลายสิ่่�งหลายอย่่างที่่�กำลัังแสดงตััวอยู่่�ในสภาวะ
เศรษฐกิิจและสัังคมของประเทศในปััจจุุบััน ไม่่ว่่าจะในด้้านของความเสี่่�ยงที่่�พึึงระวััง โอกาส
ที่่�ควรมองหา หรืือแม้้กระทั่่�งจุุดเด่่นและจุุดด้้อยของลำเรืือที่่�ทุุกคนโดยสารอยู่่� โดยหวัังว่่า
หากเข้้าใจภููมิิหลัังการเดิินทางที่่�ผ่่านมาได้้ดีีเท่่าใด ย่่อมจะเพิ่่�มโอกาสของการไปต่่อข้้างหน้้า
อย่่างราบรื่่�นยิ่่�งขึ้ �นเท่่านั้้�น
ทั้้�งนี้�้ เนื้้�อหาของหนัังสืือได้้แบ่่งออกเป็็น 7 บท ครอบคลุุมเวลาเกิินกว่่า 5 ทศวรรษ ตั้้�งแต่่ช่่วง
ปีี 1945-2020 โดยถููกผููกโยงอยู่่�ด้้วย 4 ประเด็็นหลัักที่�่เชื่่�อว่่าเป็็นชิ้้�นส่่วนสำคััญที่�่กำหนด
เศรษฐกิิจของประเทศในยุุคสมััยที่่�ผ่่านมา คืือสถานการณ์์การเมืืองและเศรษฐกิิจโลก นโยบาย
ทางการเมืืองและเศรษฐกิิจของไทย ความเคลื่่�อนไหวในแวดวงธุุรกิิจและอุุตสาหกรรม และ
แน่่นอนที่�่สุุดคืือพััฒนาการของระบบการเงิินการธนาคารที่่�เป็็นหััวใจหลัักของการจััดสรร
ทรััพยากรในระบบเศรษฐกิิจ
รุ่่�งอรุุณเศรษฐกิิจสมััยใหม่่ (1945 - 1970)
ว่่าด้้วยปฐมบทของเศรษฐกิจิ ไทยสมััยใหม่่ ช่่วงหลัังสงครามโลกครั้�งที่�่สองและเข้้าสู่�สงครามเย็็น
ที่�่ไทยได้้รัับการสนัับสนุุนเงิินทุุนจากสหรััฐอเมริิกาอย่่างต่่อเนื่�่อง โดยเป็็นยุุคที่่�มีีการเริ่�มใช้้
แผนพััฒนาเศรษฐกิิจแห่่งชาติิฉบัับที่่� 1 และสร้้างสถาบัันทางเศรษฐกิิจที่่�เป็็นรากฐานของการ
พััฒนาประเทศในอีกี 5 ทศวรรษต่อ่ มา
มรสุุมแห่่งการเปลี่่�ยนแปลง (1971 – 1980)
การเผชิิญมรสุุมความเปลี่่�ยนแปลงที่�่มารายล้้อมประเทศ ตั้้�งแต่่การตััดสิินใจถอนทหารจาก
สงครามเวีียดนามของสหรััฐอเมริิกา การล่่มสลายของระบบอััตราแลกเปลี่่�ยนคงที่�่ของประเทศ
พัฒั นาแล้ว้ (Bretton Woods System) วิกิ ฤตการณ์์น้้ำมััน 2 ครั้�ง ภาวะเงินิ เฟ้อ้ ในยุุคข้า้ วยาก
หมากแพง และความวุ่่�นวายทางการเมืืองในเหตุกุ ารณ์์ 14 ตุลุ าคม 1973 และ 6 ตุลุ าคม 1976
โอกาสอัันโชติิช่่วง (1981 - 1990)
ว่่าด้้วยโอกาสทองของประเทศในยุุคโชติิช่่วงชััชวาล ที่�่มีีการยกเครื่�องโครงสร้้างพื้้�นฐานเพื่�่อ
ขัับเคลื่�่อนเศรษฐกิิจของประเทศด้้วยอุุตสาหกรรมใหม่่แบบเต็็มตััว ส่่งผลให้้เกิิดการลงทุุนจาก
ต่่างชาติิครั้�งใหญ่่ เป็็นการพลิิกโฉมหน้้าเศรษฐกิิจไทยจาก ‘ร้้านชำในตรอก’ เป็็น ‘ห้้างที่่�ตั้้�งอยู่่�
ริิมถนนใหญ่’่ อย่า่ งน่า่ ชื่�่นชม
มหาวิิกฤตต้ม้ ยำ�ำ กุ้้�ง (1991 - 2000)
ว่า่ ด้ว้ ยความรุ่่�งโรจน์ข์ องเศรษฐกิจิ และภาคการเงินิ ไทยที่จ�่ บลงด้ว้ ยวิกิ ฤต นับั ตั้้ง� แต่ภ่ าวะฟองสบู่�
ในภาคอสังั หาริมิ ทรััพย์แ์ ละตลาดหุ้้�นที่พ�ุ่่�งขึ้น� ร้อ้ นแรงก่่อนจะตกต่่ำ การต่่อสู้้�เพื่่�อตรึงึ ค่า่ เงินิ บาท
การประกาศลอยตััวค่่าเงิินบาท และในที่่�สุุดก็็คืือวิิกฤตเศรษฐกิิจครั้�งใหญ่่หลวงที่�่เป็็นที่�่รู้้�จััก
กัันต่่อมาในนาม ‘วิิกฤตต้้มยำกุ้�ง’
การกอบกู้้�และก้้าวต่่อ (2001 - 2010)
ว่า่ ด้้วยการกอบกู้้�ประเทศขึ้น� อีกี ครั้ง� หลังั วิกิ ฤต ทั้้�งการยกระดับั โครงสร้้างระบบการเงินิ แบบใหม่่
การเปลี่่�ยนผ่่านโครงสร้้างเศรษฐกิิจไทยที่�่การส่่งออกและการท่่องเที่่�ยวกลายเป็็นเครื่�่องยนต์์
สำคััญ การบัังคัับใช้้รััฐธรรมนูญู พ.ศ. 2540 ซึ่ง่� เปิิดทางให้แ้ ก่่อำนาจบริิหารที่่ม� ากประสิิทธิิภาพ
แต่่ในขณะเดีียวกัันกลัับบ่่มเพาะให้้เกิิดความขััดแย้้งที่�่นำมาสู่ �ภาวะความปั่่�นป่่วนทางการเมืือง
ที่�ย่ ังั ดำเนิินต่่อเนื่อ�่ งมาจวบจนปัจั จุุบันั
ห้้วงเวลาแห่่งการทดสอบ (2011 - 2020)
ว่่าด้้วยห้้วงเวลาแห่่งการทดสอบที่่�ท้้าทาย เริ่�มต้้นด้้วยปััญหาการเมืืองและเศรษฐกิิจเรื้�อรัังที่่�
ถููกซ้้ำเติิมด้้วยมหาอุุทกภััย และปิิดฉากด้้วยความท้้าทายใหม่่ยากคาดเดา ทั้้�งสงครามการค้้า
และเทคโนโลยีีระหว่่างจีีน-สหรััฐอเมริิกา การออกจากสหภาพยุุโรปของสหราชอาณาจัักร
(Brexit) ตลอดจนการแพร่ร่ ะบาดของไวรััสโควิดิ -19 ที่�่พลิกิ ชีีวิติ ผู้้�คนจากหน้้ามืือเป็น็ หลังั มืือ
มองไกลข้้ามขอบฟ้้า (2021 - BEYOND)
เป็็นความคำนึึงทิ้้�งท้้ายที่�่หวัังว่่าจะช่่วยตั้้�งโจทย์์สำหรัับไมล์์ทะเลต่่อไปของรััฐนาวาที่่�ชื่่�อว่่า
ประเทศไทย
มีภี าษิติ บทหนึ่่ง� กล่า่ วไว้ว้ ่า่ “ยิ่ง� หวังั ให้ล้ ูกู ธนูพูุ่�งไปข้า้ งหน้า้ ไกลเท่า่ ไร ยิ่ง� ต้อ้ งเหนี่่ย� วสายเกาทัณั ฑ์์
ไปข้้างหลัังให้้มากเพีียงนั้้�น”
หนัังสืือเล่่มนี้�้ของกลุ่่�มธุุรกิิจการเงิินเกีียรติินาคิินภััทร อยากชวนผู้้�อ่่านย้้อนไปในประวััติิศาสตร์์
เพื่�่อชี้�้คำตอบบางประการของคำถามที่�่ว่่า ‘เรามาถึึงจุุดนี้�้ได้้อย่่างไร’ โดยหวัังว่่าสิ่่�งนี้้�จะนำไปสู่่�
การขบคิดิ และคลี่่�คลายโจทย์์ที่�ย่ ากและท้า้ ทายยิ่ง� กว่า่
คืือนาวานี้จ�้ ะเดินิ หน้า้ ต่อ่ ไปอย่่างไร?
1945-2020 P.12-71 P.72-119
สิ้้น� สุดุ สงครามโลก ประเทศไทยเริ่�มนับั หนึ่ง�่ ใหม่่ P.19 / มหามิติ รลาจาก P.78 / คอมมิิวนิิสต์ร์ ุุกคืืบ P.84 /
พญาอินิ ทรีีสยายปีกี P.22 / ‘สามทหารเสืือ’ เกมถ่่วงดุลุ อำำ�นาจ ‘ตุลุ าคม’ แห่ง่ การเปลี่ย่� นแปลง P.89 / ยุุคปลายของทุนุ นิยิ ม
ฝ่่ายปกครอง กัับอำ�ำ นาจที่�่ไม่ม่ ีีอยู่�จริงิ ของ จอมพล ป. P.24 / ภายใต้้เผด็จ็ การทหาร P.93 / ยุคุ ข้้าวยากหมากแพง P.96 /
มหามิติ รชิดิ ใกล้้ พลิิกโฉมใหม่่ P.28 / เทคโนแครตยุคุ แรก P.34 / บริิษััทเงินิ ทุนุ เฟื่่อ� งฟูู และฟองสบู่่�แรกของตลาดทุุนไทย P.103 /
“น้ำ�ำ�ไหล ไฟสว่า่ ง ทางดีี มีีงานทำ�ำ ” แผนพััฒนาเศรษฐกิจิ แห่่งชาติิ บทสััมภาษณ์์ ปิติ ิิ สิิทธิอิ ำ�ำ นวย P.110 /
ฉบัับที่่� 1 P.38 / เริ่ม� ต้น้ ระบบการเงิินยุุคใหม่่ด้ว้ ยกฎเกณฑ์์ บทสััมภาษณ์์ สุุนทร อรุณุ านนท์ช์ ัยั P.112 /
ที่เ�่ ป็น็ สากล P.42 / กำ�ำ เนิิด ‘เจ้้าสััวรุ่�นใหม่’่ P.47 / บทสัมั ภาษณ์์ บรรยง พงษ์พ์ านิชิ P.116
บทสััมภาษณ์์ อานัันท์์ ปันั ยารชุนุ P.56 /
บทสัมั ภาษณ์์ ธนิินท์์ เจีียรวนนท์์ P.60 /
บทสััมภาษณ์์ สุทุ ธิธิ รรม จิริ าธิวิ ัฒั น์์ P.64 /
บทสัมั ภาษณ์์ ดร.ผาสุกุ พงษ์์ไพจิิตร P.68
ชััยชนะของทุุนนิยิ มเสรีี P.179 / ยุคุ ทองของไทยสู่่�การเปิิดเสรีี นโยบายการเงินิ รูปู แบบใหม่่ P.230 / แผนพััฒนา
ทางการเงินิ P.180 / เศรษฐกิจิ ไทยท่า่ มกลางความเปราะบาง ระบบสถาบันั การเงินิ P.232 / ทักั ษิิโณมิิกส์์ P.234 /
ทางการเงินิ P.182 / ฟองสบู่่�ในอสัังหาริมิ ทรััพย์์ P.183 / ประชาธิปิ ไตยกิินได้?้ P.238 / ส่ง่ ออกฟื้้น� ตัวั P.241 /
ตลาดหุ้�นยุุคฟองสบู่่� P.186 / The Impossible Trinity P.188 / ท่่องเที่่�ยวรุ่�งเรืือง P.242 / ปฏิิรููปรัฐั วิิสาหกิจิ P.245 /
สัญั ญาณการชะลอตััวทางเศรษฐกิิจ P.189 / การโจมตีีค่่าเงินิ บาท P.192 / ปลดหนี้้� IMF P.246 / บาทแข็็ง P.247 / รััฐประหาร
วิกิ ฤตต้ม้ ยำ�ำ กุ้้�ง P.193 / อาฟเตอร์ช์ ็็อก P.195 / วิกิ ฤตสถาบัันการเงิิน P.196 / ครั้ง� แรกในรอบ 15 ปีี P.248 / วิกิ ฤตซัับไพรม์์ P.252 /
ลููกหนี้้� IMF P.198 / พ่อ่ มดการเงินิ หรืือแพะรัับบาป? P.201 / กู้�เงินิ ฝ่า่ วิิกฤตท่า่ มกลางความไม่่แน่่นอน
ประเทศไทยหลัังวิิกฤต P.202 / เจ้า้ สััว Yesterday P.205 / ทางการเมืือง P.255 / พญามัังกรผงาด P.256 /
กระบวนการฟื้้�นฟููในภาคธุุรกิจิ P.206 / รัฐั ธรรมนููญฉบับั ประชาชน P.208 / บทสัมั ภาษณ์์ ดร.ทัักษิิณ ชินิ วัตั ร P.262 /
บทสััมภาษณ์์ ปิ่่�น จัักกะพาก P.212 / บทสััมภาษณ์์ คีีรีี กาญจนพาสน์์ P.216 / บทสัมั ภาษณ์์ หม่่อมราชวงศ์์จััตุุมงคล โสณกุลุ P.268 /
บทสัมั ภาษณ์์ นวพร เรืืองสกุุล P.220 บทสัมั ภาษณ์์ อภิสิ ิิทธิ์์� เวชชาชีีวะ P.272
P. 1 2 0 - 1 7 1 P.276-323 P. 3 2 4 - 3 4 5
แผนพัฒั นาฯ ฉบับั ที่่� 5 กับั ภารกิิจพลิิกโฉมประเทศ P.127 / 5 ปีีแรก: โลกผันั ผวน-เศรษฐกิิจพลิกิ ผันั P.282 / 4 สายธารที่�่หนุนุ เนื่่�อง P.328 / ‘กับั ดััก’ ที่�ฉ่ ุุดรั้ง� P.333 /
จากวิกิ ฤตด้า้ นพลังั งาน เข้า้ สู่่�ยุคุ ‘โชติิช่ว่ งชัชั วาล’ P.130 / อภิิสิิทธิ์์-� ชน P.285 / ยิ่่ง� ลัักษณ์์ กับั นโยบายประชานิยิ ม P.287 / ‘เครื่่อ� งยนต์’์ ที่อ�่ ่อ่ นแรง P.336 / ความท้้าทายข้า้ งหน้้า P.338 /
Plaza Accord กับั การพััฒนา Eastern Seaboard P.134 / 5 ปีหี ลังั : โลกเปลี่่ย� น-ไทยปรัับตัวั ไม่ท่ ันั P.292 / ความจำ�ำ เป็น็ ในการปรัับตััว P.340 / หัวั ใจของคำ�ำ ตอบ P.343 /
ฝ่า่ มรสุุมเศรษฐกิจิ P.141 / วิิกฤตการณ์์บริิษััทเงินิ ทุนุ เศรษฐกิจิ ไทยในห้้วงรััฐประหาร P.293 / จากเฟื่่�องฟูสูู่�อวสาน: มองไกลข้้ามขอบฟ้า้ P.344
และเงินิ กู้�นอกระบบ P.146 / จาก ‘ป๋๋าเปรม’ สู่� ‘น้า้ ชาติิ’ P.148 / เครื่�่องจักั รตัวั สุดุ ท้า้ ย ‘การท่อ่ งเที่่�ยว’ P.294 / ทุนุ ทิ้้ง� ไทย P.297 /
บทสััมภาษณ์์ ดร.เสนาะ อูนู ากูลู P.154 / ความพยายามในการปรับั โครงสร้า้ งเศรษฐกิจิ : EEC P.298 /
บทสัมั ภาษณ์์ ดร.วีีรพงษ์์ รามางกูรู P.158 / พัฒั นาการในภาคการเงิิน P.299 / จากสงครามการค้า้
บทสััมภาษณ์์ ดร.ณรงค์์ชััย อััครเศรณีี P.162 / สู่่�สงครามเทคโนโลยีี P.302 / โควิดิ -19: ระเบิดิ เวลาลููกใหญ่่
บทสัมั ภาษณ์์ พารณ อิิศรเสนา ณ อยุธุ ยา P.166 / กัับปััญหาที่่�ถูกู ซุกุ ไว้้ใต้พ้ รม P.306 /
บทสัมั ภาษณ์์ ดร.ปิยิ สวััสดิ์์� อัมั ระนัันทน์์ P.168 บทสััมภาษณ์์ อภิิศักั ดิ์์� ตัันติิวรวงศ์์ P.312 /
บทสัมั ภาษณ์์ ดร.ประสาร ไตรรัตั น์์วรกุุล P.316 /
บทสััมภาษณ์์ ดร.สมเกีียรติิ ตั้้ง� กิจิ วานิชิ ย์์ P.320
4
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 15
หากจะกล่่าวถึึงจุุดเริ่�่มต้้นซึ่่�งเป็็นรากฐานสำ�ำ คััญที่�่ทำำ�ให้้เศรษฐกิิจไทยเติิบโตมาจนถึึง
ทุุกวัันนี้้� คงต้้องย้้อนเวลากลัับไปในช่่วงสิ้้�นสุุดสงครามโลกครั้้�งที่�่สอง หรืือเกืือบ 80 ปีี
ที่่�แล้้ว ในวัันที่�่ประเทศไทยจำำ�เป็็นต้้องเร่่งฟื้้�นฟููบููรณะเศรษฐกิิจ ท่่ามกลางสถานการณ์์
การเมืืองในประเทศที่่�ไม่่สู้้�ดีีนััก จากการที่่�ประเทศไทยตกอยู่�ภายใต้้ยุุคการเมืืองสามเส้้า
หรือื สามทหารเสือื ประกอบด้ว้ ย จอมพล ป. พิิบูลู สงคราม พลตำำ�รวจเอก เผ่า่ ศรีียานนท์์
และจอมพล สฤษดิ์์� ธนะรัชั ต์์ ซึ่่ง� ต่า่ งใช้ก้ ลยุุทธ์์ยื้้�อแย่ง่ และช่ว่ งชิิงอำ�ำ นาจระหว่่างกััน
ขณะเดีียวกััน สงครามเย็็นของฝ่่ายเสรีีนิิยมประชาธิิปไตย นำ�ำ โดยสหรััฐอเมริิกา และ
ฝ่่ายคอมมิิวนิิสต์์ นำำ�โดยสหภาพโซเวีียต ก็็เริ่่�มคุุกรุ่�นขึ้้�น ทำ�ำ ให้้ต่่างฝ่่ายต่่างมีีความ
พยายามที่่�จะแผ่่ขยายอำ�ำ นาจไปยัังประเทศที่่�กำ�ำ ลัังบอบช้ำ��ำ จากสงครามโลก ซึ่่�งในที่่�สุุด
นำ�ำ มาสู่่�ความสััมพัันธ์์มหามิิตรระหว่่างไทย-สหรััฐฯ อัันเป็็นตััวเร่่งของการพััฒนา
ประเทศให้้ก้้าวหน้้าครั้้�งสำ�ำ คััญ ทั้้�งในเชิิงเศรษฐกิิจ สัังคม และโครงสร้้างขั้้�นพื้้�นฐาน
ตลอดจนการยกระดับั ความเจริิญในชนบท
ยุุคนี้้ย� ัังเป็็นจุุดเริ่่ม� ต้น้ ของสถาบันั เศรษฐกิิจต่า่ งๆ ที่�่เกิิดขึ้้น� ภายใต้้การประสานการทำำ�งาน
และนโยบายร่่วมกัันระหว่่างรััฐบาลและกลุ่�มเทคโนแครต ที่่�ก้้าวขึ้้�นมามีีบทบาทโดดเด่่น
ในการพััฒนาและวางรากฐานเศรษฐกิิจประเทศให้้มีีพื้้น� ฐานมั่่น� คงจวบจนถึึงปัจั จุุบันั
ในขณะที่�่กลุ่�มนัักธุุรกิิจไทยเชื้้�อสายจีีนก็็เริ่่�มขยัับขยายธุุรกิิจและสั่่�งสมความมั่่�งคั่่�งร่ำ�ำ� รวย
จนในที่ส�่ ุดุ กลายเป็็นตระกููล ‘เจ้้าสัวั ’ ที่่เ� ป็น็ ที่�ร่ ู้้�จัักกัันในปััจจุบุ ััน
107.4 1961 5.3% 16
113.7 1962 7.5%
118.1 1963 8%
125.9 1964
1965 6.8%
137.9 1966 8.1%
161.0 1967 11.1%
166.9 1968 8.6%
1969 8.1%
174.7 1970
186.8 1971 6.5%
192.1 1972 11.4%
1973 THE MODERN DAWN
194.2 1974
209.3 1975 14
1976 13
269.8 1977 12
332.1 1978 11
351.6 1979 10
391.5 1980 9
445.4 1981 8
528.6 1982 7
589.8 1983 6
682.9 1984
721.0 1985 4
742.8 1986 3
798.0 1987 2
818.0 1988 1
747.7 1989 0
813.4 1990 -1
936.7 -2
1,123.4 -3
1,295.4 -4
1,508.9 -5
-6
-7
-8
25,600 4.9%
12,800 4.3%
6,400
3,200
1,600
800
400
200
100
10.2%
4.5%
5.0%
9.3%
9.8%
10.3%
5.4%
5.2%
5.9%
5.5%
5.6% 1945 - 1970
5.8%
4.6%
5.5%
9.5%
13.3%
12.2%
11.2%
1,716.4 1991 8.6% 50 YEARS
1,927.8 1992 8.1%
1993 8.3%
2,209.3 1994 8.0%
2,491.4 1995 8.1%
1996 5.7%
2,846.5
3,043.9 อ้้างอิิง: ธนาคารโลก 1997 -2.8% 4.6%
2,468.1 1998 -7.6% -6.1% 4.5%
1,845.8 เกาหลีีใต้้ มาเลเซีีย ไทย Middle income GDP per Capita รายได้้เฉลี่ย�่ ต่อ่ หัวั ประชากร (เหรีียญสหรัฐั )1999
2,033.2 2000 3.4% THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY
2,007.7 2001 6.1%
1,893.2 2002 7.1%
2,096.1 2003 6.2%
2,359.1 2004
2,660.1 2005 4.1%
2,894.0 2006 4.9%
3,369.5 2007 5.4%
2008
3,973.0 2009 1.7% Real GDP Growth Rate อัตั ราการเติิบโตของเศรษฐกิิจ (%)
4,379.6 2010 -0.6%
4,213.0 2011
2012 0.8% 7.5%
5,076.3 2013 7.2%
5,492.1 2014 2.7%
5,860.5 2015 0.9%
6,168.2 2016
5,951.8 2017 3.1%
5,840.0 2018 3.4%
5,993.3 2019 4.2%
2020 4.2%
6,593.8
7,296.8 2.3%
7,817.0
7,186.8 17
18 THE MODERN DAWN 1945 - 1970
กองกำำ�ลังั ทหารญี่ป่�ุ่�นส่่วนหนึ่่ง� กำ�ำ ลัังรอขึ้้น� รถไฟพร้อ้ มเสบีียงและอาวุธุ เพื่่�อเดิินทางจากกรุงุ เทพฯ ไปยัังค่า่ ยเชลยศึึก
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 19
สิ้้น� สุดุ สงครามโลก สมเด็็จพระจัักรพรรดิิฮิิโรฮิิโตะ พระประมุขุ องค์์ที่�่ 124 แห่่งประเทศญี่่ป�ุ่�น (ครองราชย์์ช่ว่ งปีี 1901-1989)
ประเทศไทยเริ่่�มนัับหนึ่่ง� ใหม่่
สิ้้�นเสีียงสุุดท้้ายของจัักรพรรดิิฮิิโรฮิิโตะที่่�ประกาศยอมแพ้้สงครามโลก
ครั้�งที่่�สองอย่่างไม่่มีีเงื่่�อนไข ออกอากาศผ่่านวิิทยุุแห่่งชาติิของญี่่�ปุ่่�น
เมื่่�อวัันที่่� 15 สิิงหาคม 1945 ฝ่่ายสััมพัันธมิิตรที่่�นำโดยสหรััฐอเมริิกา
สหราชอาณาจัักร และสหภาพโซเวียี ต เป็็นฝ่่ายที่่ม� ีีชัยั เหนืือฝ่่ายอัักษะ
ทำให้ไ้ ทยในฐานะชาติิพันั ธมิิตรญี่ป่� ุ่่น� ในช่ว่ งสงครามโลกตกที่่น� ั่่ง� ลำบาก
ตามไปด้ว้ ย
หลัังคำประกาศยอมแพ้้สงครามโลกได้้เพีียงหนึ่�่งวััน ปรีีดีี พนมยงค์์
ในฐานะผู้�้ สำเร็จ็ ราชการแทนพระองค์ใ์ นพระบาทสมเด็จ็ พระปรเมนทร-
มหาอานัันทมหิิดล รััชกาลที่่� 8 ก็็ได้้ออกประกาศในวัันที่่� 16 สิิงหาคม
1945 ให้ส้ งครามที่่ไ� ทยเคยประกาศไว้ต้ ่อ่ สหรัฐั ฯ และสหราชอาณาจักั ร
ในวัันที่่� 25 มกราคม 1942 เป็็นโมฆะ เพราะถืือเป็็นการกระทำที่่�
ผิิดจากเจตจำนงของประชาชนชาวไทย ขััดต่่อบทบััญญััติิรััฐธรรมนููญ
กฎหมายสููงสุุดของบ้า้ นเมืือง
สาเหตุุสำคััญที่่�ทำให้้ปรีีดีีผลัักดัันการประกาศยุุติิสงครามต่่อสหรััฐฯ
และสหราชอาณาจัักรได้้สำเร็็จนั้้�นมาจากบทบาทการขัับเคลื่่�อนของ
‘ขบวนการเสรีีไทย’ หรืือขบวนการต่่อต้้านญี่�่ปุ่่�นและให้้ความช่่วยเหลืือ
ฝ่า่ ยสัมั พันั ธมิิตรในประเทศไทยในระหว่า่ งสงคราม เนื่อ่� งจากไม่เ่ ห็น็ ด้ว้ ย
ที่่�รัฐั บาลไทยโดย จอมพล ป. พิิบููลสงคราม นายกรัฐั มนตรีีในขณะนั้้�น
ยิินยอมให้ก้ องทัพั ญี่ป�่ ุ่่น� เคลื่อ่� นทัพั เข้า้ มายังั ประเทศ และนำประเทศไทย
เข้้าสู่่�สงครามจากการทำสนธิิสััญญาพัันธไมตรีีร่่วมรบกัับญี่่�ปุ่่�นในช่่วง
สงครามโลกครั้ง� ที่่�สอง
20 THE MODERN DAWN 1945 - 1970
การเจรจาอัันเคร่่งเครีียด ได้้เกิิดเป็็นความตกลงสมบููรณ์์แบบ 21 ข้้อ
นอกจากนี้้� สาเหตุุอีีกประการหนึ่�่งที่่�ทำให้้ไทยไม่่ตกอยู่�ในสถานะผู้�้แพ้้ ขึ้�นมาเมื่�่อวัันที่่� 1 มกราคม 1946 ซึ่่�งระบุุให้้ประเทศไทยรัับผิิดชอบ
สงครามแบบเต็็มรููปแบบนั้้�น เชื่�่อว่่าเป็็นผลจากนโยบายของสหรััฐฯ ที่่� ความเสียี หายของสงคราม และมีพี ันั ธะผููกพันั ที่่จ� ะดำเนิินการให้เ้ ป็น็ ไป
แฟรงคลิิน ดีี. รููสเวลท์์ ประธานาธิิบดีีสหรััฐฯ ในเวลานั้้�น ตััดสิินใจ ตามความประสงค์์ของประเทศผู้�้ชนะสงคราม เช่่น การรัับผิิดชอบคืืน
ไม่ป่ ระกาศสงครามต่อ่ ไทยตามที่่ก� ระทรวงการต่า่ งประเทศสหรัฐั ฯ เสนอ ทรััพย์์สิิน รวมถึึงสิิทธิิประโยชน์์ทุุกชนิิดของฝ่่ายสหราชอาณาจัักรใน
โดยมองว่่าไทยจำเป็็นต้อ้ งประกาศสงครามกับั สหรััฐฯ เพราะถููกกดดััน ประเทศไทย และอาณาเขตที่่�เข้้าครอบครองในระหว่่างสงคราม การ
จากการยึึดครองโดยญี่ป�่ ุ่่�น1 ชดใช้้ค่่าทดแทนส่่วนที่่�วิินาศเสีียหาย การใช้้คืืนเงิินกู้�้และเงิินบำนาญ
ที่่�ค้้างจ่่ายพร้้อมทั้้�งดอกเบี้้�ย การส่่งข้้าวสารโดยไม่่คิิดมููลค่่าให้้กัับ
อย่่างไรก็็ตาม ถึึงแม้้ว่่าจะประกาศชััดเจนว่่าสงครามที่่�เคยประกาศไว้้ องค์์การสหประชาชาชาติิ เป็น็ ต้น้ 2
กัับสหรััฐฯ และสหราชอาณาจัักรของประเทศไทยจะสิ้้�นสุุดลงหรืือเป็็น
โมฆะ และแม้้ขบวนการเสรีีไทยจะสามารถลดระดัับความรุุนแรงของ ทั้้�งนี้้� ในช่่วงสงครามโลก ญี่�่ปุ่่�นได้้กู้�้เงิินจากไทยเป็็นจำนวนทั้้�งสิ้�้นกว่่า
ผลกระทบเชิิงลบที่่อ� าจจะเกิิดขึ้น� ออกไปได้ใ้ นระดับั หนึ่ง่� แต่ว่ ิบิ ากกรรม 1,530 ล้า้ นบาท แม้ภ้ าระค่่าใช้จ้ ่่ายทางการทหารของญี่่�ปุ่่น� ในส่่วนนี้้จ� ะ
จากการเป็น็ ชาติิพันั ธมิิตรของญี่ป�่ ุ่่น� ในสงครามโลกของประเทศไทยนั้้น� หมดสิ้�้นไป แต่่ประเทศไทยยัังต้้องแบกรัับภาระค่่าใช้้จ่่ายที่่�มหาศาล
เพิ่่�งจะเริ่�มต้้นนัับหนึ่่�ง โดยเฉพาะเมื่่�อสหราชอาณาจัักรในเวลานั้้�นมอง ในสองทาง ทั้้�งการฟื้้�นฟููภายในประเทศหลัังสงครามโลกครั้�งที่่�สองให้้
ประเทศไทยเป็น็ ศัตั รููเต็็มตััว กลัับคืืนสู่่�สภาวะปกติิ และภาระค่า่ ใช้้จ่่ายที่่ง� อกเงยเพิ่่�มขึ้น� มาใหม่่จาก
การต้้องรัับผิิดชอบชดเชยให้้กัับประเทศผู้้�ชนะสงครามตามที่่�กล่่าวไป
หลัังประกาศสัันติิภาพ ปรีีดีีและคณะยัังคงต้้องเจรจากัับฝ่่ายพัันธมิิตร ข้้างต้้น โดยเฉพาะอย่่างยิ่ �ง ภาระการส่่งข้้าวสารแบบไม่่คิิดค่่าใช้้จ่่าย
เพื่่�อให้้ประเทศไทยหลุุดพ้้นจากสถานะผู้้�แพ้้สงคราม และภายหลััง
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 21
จำนวน 1.5 ล้้านตััน ซึ่่�งเทีียบเท่่ากัับปริิมาณข้้าวที่่�ประเทศไทยส่่งออก
ในรอบ 1 ปีี และคิิดเป็็นมููลค่่าถึึงร้้อยละ 50 ของรายได้้ทั้้�งหมดจาก
การส่่งออกสิินค้า้ ของไทย3
ภาพซ้า้ ย - แฟรงคลิิน ดีี. รูสู เวลท์์ ประธานาธิิบดีีสหรัฐั อเมริิกา คนที่่� 32 (ดำ�ำ รงตำ�ำ แหน่ง่ ปีี 1933-1945) กรณีีนี้้�ยัังเป็็นสาเหตุุที่่�ทำให้้รััฐบาลจำเป็็นต้้องกดราคารัับซื้ �อข้้าวสาร
ประกาศสถานการณ์์ฉุุกเฉิินผ่่านทางวิิทยุุ เพื่่�อตอบโต้้การรุุกรานของเยอรมนีีในช่่วงสงครามโลก จากเอกชนให้ต้ ่่ำกว่า่ ราคาตลาดเพื่อ�่ ประหยัดั เงิินของรัฐั นำไปสู่่�ปััญหา
ครั้้ง� ที่ส�่ อง เมื่่อ� วันั ที่่� 27 พฤษภาคม 1941 การลัักลอบส่่งออกข้้าวสู่่�ตลาดมืืดนอกประเทศโดยพ่่อค้้าคนกลางเป็็น
ภาพขวา - ปรีีดีี พนมยงค์์ ผู้�สำ�ำ เร็็จราชการแทนพระองค์์ในพระบาทสมเด็็จพระปรเมนทรมหา- จำนวนมาก เพราะทำราคาได้้ดีีกว่่าขายให้้รััฐ รวมไปถึึงการที่่�พ่่อค้้า
อานัันทมหิิดล รััชกาลที่�่ 8 ในพิิธีีสวนสนามขบวนการเสรีีไทย ปีี 1945 / ภาพจาก เว็บ็ ไซต์์สถาบันั ปรีีดีี คนกลางผลัักภาระหนี้้ห� รืือปััญหาการถููกกดราคาข้า้ วให้้ชาวนาแบกรัับ
พนมยงค์์
ขณะที่่�ม่่านหมอกจากสงครามโลกครั้ �งที่่�สองที่่�เคยปกคลุุมประเทศไทย
ปรีีดีีและคณะยัังคงต้อ้ งเจรจากัับ เอาไว้เ้ ริ่ม� เบาบางลง ร่อ่ งแผลเป็น็ ฝังั รากลึึกอันั เกิิดจากปัญั หาเศรษฐกิิจ
ฝ่่ายพันั ธมิิตรเพื่่อ� ให้ป้ ระเทศไทย ที่่�ตามมาจากสงครามกลัับปรากฏชััดเจนยิ่ �งกว่่าเก่่า เพราะไม่่เพีียงแต่่
หลุดุ พ้้นจากสถานะผู้�แพ้้สงคราม ประเทศไทยจะต้อ้ งซ่อ่ มแซมบููรณะความเสียี หายทางกายภาพที่่เ� กิิดขึ้น�
และภายหลังั การเจรจา แต่่ในเวลาเดีียวกัันก็็ยัังต้้องเผชิิญกัับความท้้าทายด้้านเศรษฐกิิจ ทั้้�ง
อัันเคร่ง่ เครีียด ได้เ้ กิิดเป็็น ปัญั หาเงิินเฟ้อ้ ปัญั หารัฐั บาลขาดรายได้ภ้ าษีี ปัญั หาขาดแคลนเงิินตรา
ความตกลงสมบููรณ์แ์ บบ 21 ข้อ้ ต่า่ งประเทศ หรืือปััญหาการขาดแคลนสิินค้้าอุุปโภคบริิโภคอีีกด้้วย
เมื่่อ� วัันที่�่ 1 มกราคม 1946
กล่่าวได้้ว่่าสงครามภายนอกอาจจบลงไปแล้้ว แต่่สงครามภายในและ
การฟื้�น้ ฟููประเทศเพิ่่�งจะเริ่ม� ต้น้ ขึ้�นเท่า่ นั้้�น
อย่่างไรก็็ตาม ขณะที่่�ประเทศไทยกำลัังต้้องพยายามดิ้้�นรนพลิิกฟื้้�น
ประเทศหลัังผ่่านสงครามโลกไม่่ต่่างจากอีีกหลายประเทศ รวมถึึง
มหาอำนาจเดิิมอย่่างสหราชอาณาจัักรที่่�บอบช้้ำไม่่น้้อยจากภาวะ
สงคราม ‘ชาติิมหาอำนาจหน้้าใหม่่’ อย่่างสหรััฐฯ ก็็เริ่�มโดดเด่่นขึ้�นมา
จากหลากหลายปััจจััยประกอบกััน ไม่่ว่่าจะเป็็นการอยู่�ในฝั่่�งผู้�้ชนะ
การได้้รัับความเสีียหายจากสงครามน้้อยกว่่าชาติิคู่่�สงครามในยุุโรป
หรืือสภาพเศรษฐกิิจที่่แ� ข็็งแรงเป็็นทุุนเดิิม
และแล้้วสหรััฐฯ ก็็ได้้ผงาดขึ้�นมาเรืืองอำนาจเต็็มที่่� และกลายเป็็น
ผู้้�จััดการระเบีียบโลก กำหนดทิิศทางเศรษฐกิิจของโลกในฐานะชาติิ
มหาอำนาจ หรืือเจ้้าจัักรวรรดิิใหม่่ในโลกยุุคหลัังสงคราม อีีกทั้้�งยััง
มีีอิิทธิิพลและบทบาทสำคััญกัับการพลิิกฟื้้�นของเศรษฐกิิจไทยยุุคใหม่่
อย่่างยิ่่�ง
22 THE MODERN DAWN
พญาอินิ ทรีีสยายปีกี
สหรััฐฯ เริ่�มเรืืองอำนาจสวนทางหลายประเทศที่่�พยายามฟื้�้นตััวจาก
ความบอบช้้ำที่่�เกิิดขึ้�นจากสงคราม ภายหลัังสงครามโลกครั้�งที่่�สอง
ยุุติิลงเมื่่�อเดืือนกัันยายน 1945 ด้้วยชััยชนะของกลุ่�มสััมพัันธมิิตร
ที่่�นำโดย สหภาพโซเวียี ต สหราชอาณาจักั ร จีนี และสหรัฐั ฯ เหนืือฝ่่าย
อัักษะ โดยการแผ่่ขยายอำนาจของสหรััฐฯ อาจเห็็นได้้จากผลของ
การประชุมุ United Nations Monetary and Financial Conference
เมื่อ่� เดืือนกรกฎาคม 1944 ที่่� Bretton Woods ในมลรััฐนิิวแฮมป์เ์ ชียี ร์์
นำไปสู่�การปฏิิรููประบบการเงิินระหว่่างประเทศ โดยรัักษาเสถีียรภาพ
ของค่่าเงิินดอลลาร์์สหรััฐผ่่านการผููกโยงกัับทองคำแบบตายตััวที่่� 35
เหรีียญสหรััฐต่่อทองคํํา 1 ทรอยออนซ์์ ในขณะที่่�อััตราแลกเปลี่่�ยน
เงิินตราของชาติิอื่�่นจะผููกโยงกัับค่่าเงิินดอลลาร์์สหรััฐอีีกทอดหนึ่่�ง ซึ่่�ง
ระบบการเงิินที่่เ� กิิดขึ้น� ช่ว่ ยลดความผันั ผวนของอัตั ราแลกเปลี่่ย� นระหว่า่ ง
เงิินสกุลุ ต่า่ งๆ ทำให้ร้ ะบบการเงิินโลกมีเี สถีียรภาพและเป็็นส่่วนสำคััญ
ที่่�ทำให้้การค้้าขายระหว่่างประเทศในเวทีีโลกช่่วงเวลานั้้�นเจริิญรุ่่�งเรืือง
เป็็นอย่่างมาก อีีกทั้้�งยัังทำให้้ค่่าเงิินดอลลาร์์สหรััฐกลายเป็็นเงิินสกุุล
หลักั ของโลก แทนที่่เ� งิินปอนด์ส์ เตอร์ล์ ิิงของสหราชอาณาจัักร
จึึ ง ถืื อ ไ ด้้ ว่่ า เ ป็็ น จุุ ด เ ริ่ � ม ต้้ น ส ำ คัั ญ ข อ ง ร ะ บ บ ก า ร เ งิิ น โ ล ก ใ น ยุุ ค หลัั ง ภาพบน - การจััดการประชุมุ กองทุนุ การเงิินระหว่่างประเทศ (IMF) ในปีี 1970
สงครามโลกครั้ �งที่่�สอง ภาพขวา - (จากซ้า้ ยไปขวา) โจเซฟ สตาลิิน ผู้้�นำำ�สหภาพโซเวีียต (ดำำ�รงตำำ�แหน่ง่ ช่่วงปีี 1920-1953),
แฟรงคลิิน ดีี. รูสู เวลท์์ ประธานาธิิบดีีสหรัฐั อเมริิกา และวิินสตันั เชอร์์ชิิล นายกรัฐั มนตรีีแห่่งสหราช-
ผลของการประชุุม Bretton Woods ยัังได้้นำไปสู่�การจััดตั้้�งสถาบััน อาณาจัักร (ดำ�ำ รงตำ�ำ แหน่่งช่่วงปีี 1940-1945, 1951-1955) ในระหว่่างนั่่�งแถลงข่่าวที่�่การประชุุม
ทางเศรษฐกิิจที่่�มีีบทบาทบนเวทีีโลก ได้้แก่่ กองทุุนการเงิินระหว่่าง เตหะราน ระหว่า่ งวันั ที่�่ 28 พฤศจิิกายน - 1 ธันั วาคม 1943
ประเทศ (International Monetary Fund: IMF) และธนาคารเพื่่อ� การ
บููรณะและพััฒนาระหว่่างประเทศ (International Bank for Recon- ธนาคารโลกก่่อตั้้�งเมื่่�อวัันที่่� 27 ธัันวาคม 1945 มีีวััตถุุประสงค์์เพื่่�อให้้
struction and Development: IBRD) ซึ่�่งปััจจุุบัันเป็็นส่่วนหนึ่�่งของ ความช่ว่ ยเหลืือประเทศกําํ ลังั พัฒั นาทั้้ง� ในด้า้ นการเงิินการให้ค้ วามรู้แ�้ ละ
ธนาคารโลก (World Bank) ทั้้�งสองสถาบัันนี้้�มีีสำนัักงานใหญ่่อยู่�ที่� คําํ ปรึึกษาแก่ป่ ระเทศสมาชิิก โดยเฉพาะการพััฒนาโครงสร้า้ งพื้้น� ฐาน
กรุุงวอชิิงตััน ดีี.ซีี. และมีีบทบาทสำคััญกัับระบบเศรษฐกิิจของนานา
ประเทศทั่่�วโลกมาจนถึึงทุุกวัันนี้้� และยัังมีีธรรมเนีียมปฏิิบััติิว่่าผู้�้ดำรง นอกเหนืือจากการจััดตั้้�งธนาคารโลกและ IMF ขึ้�นมาแล้้ว สหรััฐฯยััง
ตำแหน่่งประธานของธนาคารโลกจะเป็็นคนสััญชาติิอเมริิกััน และ ช่่วยเหลืือประเทศในกลุ่�มยุุโรปตะวัันตกผ่่าน Marshall Plan หรืือ
ได้้รับั การเสนอชื่่อ� โดยสหรััฐฯ อีกี ด้้วย แผนงานฟื้น�้ ฟููยุโุ รปจากสงครามโลกครั้ง� ที่่ส� อง ภายใต้เ้ ม็ด็ เงิินสนับั สนุนุ
รวมกว่่า 15,000 ล้้านเหรียี ญสหรัฐั ตลอดระยะเวลา 4 ปีี (1948-1951)
IMF ก่อ่ ตั้้ง� ขึ้น� วันั ที่่� 22 กรกฎาคม 1944 เพื่อ�่ สอดส่อ่ งดููแลเศรษฐกิิจโลก ซึ่ง�่ เงิินจำนวนนี้้ถ� ููกนำไปใช้จ้ ัดั สรรฟื้น้� ฟููความเสียี หายของบ้า้ นเมืืองจาก
ให้้คำแนะนำด้้านนโยบายและความช่่วยเหลืือทางด้้านการเงิินแก่่
ประเทศสมาชิิก และทำให้้ระบบการเงิินระหว่่างประเทศมีีเสถีียรภาพ
ซึ่�่งจะสนัับสนุุนการค้้าระหว่่างประเทศให้้ขยายตััวอย่่างสมดุุล ส่่วน
23
สงคราม พลิิกฟื้�น้ อุุตสาหกรรมสำคััญในแต่ล่ ะประเทศ และลดกำแพง
อุปุ สรรคการค้้าระหว่่างประเทศกับั สหรััฐฯ
แต่ใ่ นขณะเดียี วกันั ความช่ว่ ยเหลืือของสหรัฐั ฯ ไม่ไ่ ด้เ้ พียี งช่ว่ ยให้บ้ รรดา
ชาติิยุุโรปตะวัันตกฟื้�้นตััวจากความเสีียหายทางเศรษฐกิิจและสงคราม
โลกครั้�งที่่�สองให้้รวดเร็็วและมั่่�นคงเท่่านั้้�น แต่่ยัังมีีวาระแอบแฝงเพื่�่อ
ยับั ยั้ง� การแพร่ข่ ยายลัทั ธิิคอมมิิวนิิสต์ข์ องชาติิฝ่า่ ยซ้า้ ยที่่น� ำโดยสหภาพ
โซเวียี ต ในเวลาต่่อมาความขััดแย้้งของผู้น�้ ำแนวคิิดโลกเสรีที ี่่�สนับั สนุุน
ประชาธิิปไตยอย่่างสหรััฐฯ กัับฝั่่�งคอมมิิวนิิสต์์ที่่�มีีสหภาพโซเวีียตเป็็น
ผู้�้นำนี้้น� ำไปสู่่�สงครามเย็น็ (Cold War) ซึ่่ง� กิินเวลาหลายทศวรรษ
ในช่ว่ งก่อ่ นสงครามโลกครั้ง� ที่่ส� อง ประเทศส่ว่ นใหญ่ม่ ักั แผ่ข่ ยายอำนาจ
ของตััวเองด้้วยวิิธีีการล่่าอาณานิิคม ยึึดครองดิินแดน แต่่เมื่่�อสงคราม
จบลง กลยุุทธ์์ดัังกล่่าวกลัับเปลี่่�ยนรููปแบบและแนวทางไป ดัังจะเห็็น
ได้้จากท่่าทีีและวิิธีีการที่่�สหรััฐฯ หยิิบยื่�่นความช่่วยเหลืือผ่่านเม็็ดเงิิน
สนับั สนุนุ การฟื้น�้ ฟููและพัฒั นาเศรษฐกิิจของนานาประเทศ เพื่อ่� สกัดั กั้น�
แนวคิิดของฝั่่�งคอมมิิวนิิสต์์
และด้้วยความต้้องการสกััดกั้ �นลััทธิิคอมมิิวนิิสต์์นี่่�เองที่่�ทำให้้สหรััฐฯ
ชายตามองชาติิขนาดเล็็กในอุุษาคเนย์์ที่่�ได้้ชื่�่อว่่าเป็็น ‘ประเทศโลก
ที่่�สาม’ ณ เวลานั้้�นอย่่างประเทศไทย จนนำมาสู่�การเปลี่่�ยนโฉมหน้้า
ของดิินแดนขวานทองแห่่งนี้้�อย่่างไม่่มีีวัันหวนกลัับ
ณััฐพล ใจจริิง ผู้�้เขีียนหนัังสืือ ขุุนศึึก ศัักดิินา และพญาอิินทรีี นิิยาม
ให้้การเมืืองของประเทศไทยในช่่วงหลัังสงครามโลกครั้ �งที่่�สองว่่าเป็็น
ช่่วงเวลาแห่่งความผัันผวนอย่่างแท้้จริิง เพราะในระยะเวลาเพีียงแค่่
2 ปีี เริ่�มตั้้�งแต่่ในช่่วงสงครามโลกครั้�งที่่�สองจบลงในเดืือนสิิงหาคม ถึึง
การรัฐั ประหารในปีี 1947 ประเทศไทยเปลี่่ย� นรัฐั บาลไปมากถึึง 8 ชุดุ 4
ประเทศไทยภายใต้้การบริิหารของรััฐบาล จอมพล ป. พิิบููลสงคราม ที่่�
กลัับเข้้ามาดำรงตำแหน่่งนายกรััฐมนตรีีสมััยที่่� 2 หลัังการรััฐประหาร
ในปีี 1947 ถืือเป็็นจุดุ กำเนิิดที่่ป� ระเทศไทยเริ่ม� ติิดต่่อขอความช่ว่ ยเหลืือ
ทางการทหารและเศรษฐกิิจจากสหรััฐฯ อย่่างจริิงจััง เนื่่อ� งจากจอมพล
ป. พิิบููลสงคราม หวังั ที่่จ� ะใช้ค้ วามช่ว่ ยเหลืือของสหรัฐั ฯ มาเสริิมอำนาจ
เพื่่อ� ความอยู่�รอดทางการเมืืองของตััวเอง5
24 THE MODERN DAWN 1945 - 1970
‘สามทหารเสือื ’
เกมถ่ว่ งดุลุ อำ�ำ นาจฝ่า่ ยปกครอง
กับั อำ�ำ นาจที่่�ไม่ม่ ีอี ยู่จ่� ริิงของ จอมพล ป.
สภาพบ้้านเมืืองประเทศไทย หลังั สงครามโลกครั้้ง� ที่ส�่ องจบลง / ความมั่่�นคงทางอำนาจและตำแหน่่งของ จอมพล ป. พิิบููลสงคราม
ภาพจาก เพจห้้องวิิจัยั ประวััติิศาสตร์์ เมื่่�อครั้�งหวนคืืนสู่�อำนาจมาดำรงตำแหน่่งนายกรััฐมนตรีีสมััยที่่� 2 นี้้�
(1948-1957) มีีน้้อยลงกว่่าเมื่่�อคราวที่่�ดำรงตำแหน่่งนายกรััฐมนตรีี
ช่ว่ งเวลาที่่ป� ระเทศไทย ในสมััยแรก (1938-1944) หรืือช่่วงก่่อนสงครามโลกครั้�งที่่�สองอย่่าง
เริ่�ม่ อยู่�ภายใต้้การบริิหารประเทศ เห็็นได้้ชััด โดยช่ว่ งที่่เ� กิิดรัฐั ประหารเงีียบเพื่อ�่ ที่่�จะยึึดอำนาจรััฐบาลของ
พลเรืือตรีี ถวััลย์์ ธำรงนาวาสวััสดิ์์� โดยคณะรััฐประหาร 1947 (2490)
และการแบ่่งปัันอำำ�นาจ ภายใต้้ความร่่วมมืือของพลโท ผิิน ชุุณหะวััณ และจอมพล ป. นั้้�น
ระหว่า่ งกลุ่�มสามทหารเสืือ คณะรััฐประหารยัังคงไม่่สามารถกุุมอำนาจบริิหารประเทศได้้อย่่าง
เบ็็ดเสร็็จเด็็ดขาด จึึงต้้องเผชิิญหน้้ากัับความท้้าทายจากกลุ่�มพลััง
อย่า่ งเต็็มรููปแบบ ทางการเมืืองอีีก 3 กลุ่�ม ได้แ้ ก่่
1. กลุ่�่มรอยััลลิิสต์์ หรืือกลุ่�มนิิยมเจ้้า นำโดยเชื้�อพระวงศ์์ชั้�นสููง และ
พรรคประชาธิิปััตย์์ นำโดย ควง อภัยั วงศ์์
2. กลุ่�่มเสรีีไทย นำโดย ปรีีดีี พนมยงค์์ และทหารบางส่่วนที่่�อยู่�ใน
กองทััพเรืือ ซึ่่�งมีีความพยายามจะทำการปฏิิวััติิซ้้อน แต่่ไม่่สำเร็็จ
ต่่อมาได้้เรีียกเหตุุการณ์์นี้้�ว่่ากบฏวัังหลวง ก่่อนจะถููก พลโท สฤษดิ์์�
ธนะรััชต์์ แม่่ทััพกองทััพที่่� 1 ในเวลานั้้�น และคณะรััฐประหาร 1947
ปราบปราม เดิินหน้า้ จับั กุมุ ผู้�้ สนัับสนุนุ
3. กลุ่่�มทหารเรืือ ที่่�แตกหัักขััดแย้้งอย่่างเปิิดเผยกัับกองทััพบกจาก
กรณีที ี่่�กลุ่�มทหารเรืือชั้น� ผู้ใ้� หญ่ไ่ ด้้สนัับสนุุนกลุ่�มเสรีไี ทยและปรีดี ีีในการ
ก่อ่ ปฏิิวััติิซ้อ้ น โดยในเวลาต่่อมายัังเกิิดกรณีีกบฏแมนฮัตั ตันั ขึ้น� ในวัันที่่�
29 มิิถุนุ ายน 1951 หลังั จากที่่ท� หารเรืือกลุ่�มหนึ่ง่� เข้า้ จับั กุมุ ตัวั จอมพล ป.
พิิบููลสงคราม เป็็นตััวประกัันบนเรืือหลวงศรีีอยุุธยาที่่�ถููกทิ้้�งระเบิิด แต่่
จอมพล ป. สามารถว่่ายน้้ำหนีีรอดออกมาได้้ จนทำให้้กองทััพเรืือถููก
จัดั ระเบีียบครั้ง� ใหญ่่โดยกองทัพั บก
ภายหลังั เหตุกุ ารณ์ต์ ่า่ งๆ เริ่ม� สงบลง ซึ่�่งกิินเวลานานถึึง 4 ปีีเต็ม็ คณะ
รัฐั ประหาร 1947 จึึงสามารถกุมุ อำนาจได้อ้ ย่่างเด็ด็ ขาดในปีี 1951
อย่่างไรก็็ดีี จอมพล ป. ไม่่ได้้มีีอำนาจโดยสมบููรณ์์ แต่่มีีบทบาทเพีียง
แค่่การทำหน้้าที่่�ถ่่วงดุุลอำนาจของอีีกสองฝ่่ายในกลุ่ �มบุุคคลของคณะ
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 25
รััฐประหาร 1947 คืือกลุ่�มตำรวจและทหาร ยุุคนี้้�จึึงถููกนิิยามว่่าเป็็น
ยุคุ การเมืืองการปกครองแบบ ‘สามทหารเสืือ’ ที่่�ต่่างฝ่่ายต่า่ งทำหน้้าที่่� ในเมื่อ่� รู้�ดีวี ่า่ ตนเองไม่ไ่ ด้ม้ ีอี ำนาจอย่า่ งแท้จ้ ริิง สิ่่ง� ที่่� จอมพล ป. ตัดั สิินใจ
ถ่่วงดุุล คานอำนาจกัันเอง ประกอบไปด้้วย ทำเพื่่อ� ชิิงความได้้เปรียี บในเกมคานอำนาจ ค้้ำจุนุ สถานภาพ และเพิ่่ม�
น้้ำหนักั ความน่า่ เชื่อ่� ถือื ให้ก้ ับั ตนเอง คืือการเลืือกหันั ไปเปิดิ ประตููปููพรม
1. กลุ่ม่� จอมพล ป. พิิบูลู สงคราม ต้้อนรัับสหรััฐฯ เปลี่่�ยนนโยบายการบริิหารประเทศของตน จากเดิิมที่่�
2. กลุ่ม�่ ผินิ -เผ่่าหรืือกลุ่�มซอยราชครูู นำโดย พลตำรวจเอก เผ่า่ ศรียี านนท์์ ใช้ว้ ิิธีกี ารลู่�ตามลม ไม่เ่ ลืือกเข้า้ ข้า้ งฝ่า่ ยหนึ่ง�่ ฝ่า่ ยใด มาเป็น็ การแสดงตน
และพลโท ผิิน ชุุณหะวัณั ชััดเจนในการพาประเทศไทยเข้้าไปอยู่�ฝ่่ายโลกเสรีี โดยพยายามดึึง
3. กลุ่�ม่ สี่่เ� สาเทเวศร์์ นำโดย จอมพล สฤษดิ์์� ธนะรััชต์์ ชาติิมหาอำนาจอย่่างสหรััฐฯ มาช่่วยเสริิมสถานภาพทางการเมืืองที่่�
ง่่อนแง่่นของตนให้้มีีฐานรากมั่่�นคง ผ่่านการขอรัับความช่่วยเหลืือทาง
โดยที่่ฝ� ั่่�งกลุ่�มผิิน-เผ่่า และกลุ่�มสี่่เ� สาเทเวศร์์ ต่า่ งก็ม็ ีีความพยายามที่่จ� ะ การทหาร อาวุุธยุุทโธปกรณ์์ใหม่่ๆ ภายใต้้ข้้อแลกเปลี่่�ยนเพื่�่อต่่อต้้าน
สั่่ง� สมอำนาจเพื่อ�่ รอวันั ช่ว่ งชิิงอำนาจบริิหารประเทศ และตำแหน่ง่ นายก- คอมมิิวนิิสต์์ ซึ่่�งตรงกับั ความต้้องการของสหรััฐฯ ในช่่วงนั้้�นพอดีี
รััฐมนตรีีจาก จอมพล ป. อยู่�ตลอดเวลา
ความจริิงแล้ว้ ในช่่วงแรกสหรัฐั ฯ อาจจะไม่่ได้้สนใจหรืือมองเห็น็ ว่่าไทย
ฝั่่�งจอมพล ป. ในเวลานั้้�นก็็ทราบถึึงสถานะทางอำนาจของตนที่่�ไร้้ซึ่่�ง มีีศัักยภาพมากพอจะสร้้างผลประโยชน์์ให้้ ไม่่ว่่าในมิิติิการเมืืองหรืือ
เสถีียรภาพดีี แต่่ก็็ทำได้้เพีียงพึ่่�งพาอำนาจของทั้้�งพลตำรวจเอก เผ่่า เศรษฐกิิจ แต่่จุุดเปลี่่�ยนสำคััญที่่ท� ำให้้สหรััฐฯ เริ่�มหันั มาสนใจและมอง
และจอมพล สฤษดิ์์� เพื่�่อรัักษาสภาวะสมดุุลให้้เกิิดขึ้�นระหว่่างทุุกฝ่่าย ไทยเป็็นเหมืือนฐานตั้้�งมั่่�นสำคััญที่่�มีีศัักยภาพในการขยายแนวคิิด
ทั้้�งที่่�รู้้�อยู่ �เต็็มอกว่่าทั้้�งสองฝ่่ายต่่างก็็หวัังจะแข่่งขัันกัันช่่วงชิิงตำแหน่่ง ต่่อต้้านลััทธิิคอมมิิวนิิสต์์จากกระแสอุุดมการณ์์ฝ่่ายซ้้าย เกิิดจากเหตุุ
และขึ้น� มาแทนที่่ต� นในวัันใดวันั หนึ่่�ง ความวุ่�นวายในประเทศเอเชีียตะวัันออกเฉีียงใต้้หลายครั้�ง โดยเฉพาะ
ราวปีี 1948 นัับตั้้ง� แต่เ่ หตุกุ ารณ์เ์ คลื่อ�่ นไหวของคอมมิิวนิิสต์ใ์ นเมียี นมา
นัับเป็็นช่่วงเวลาที่่�ประเทศไทยเริ่ �มอยู่ �ภายใต้้การบริิหารประเทศและ การประท้้วงหยุุดงานของพรรคคอมมิิวนิิสต์์มาลายาในสิิงคโปร์์ การ
การแบ่ง่ ปันั อำนาจระหว่า่ งกลุ่�มสามทหารเสืืออย่า่ งเต็็มรููปแบบ รุกุ คืืบของเวียี ดมิินห์์ต่อ่ ฝรั่่ง� เศส และสถานการณ์์ของพรรคคอมมิิวนิิสต์์
จีีนที่่ม� ีีท่่าทีีใกล้้จะคว้า้ ชัยั ชนะได้ส้ ำเร็็จ เป็็นต้้น
จากซ้า้ ยไปขวา - จอมพล ป. พิิบููลสงคราม
จอมพล ผิิน ชุณุ หะวััณ (ภาพจาก เว็็บไซต์ส์ ถาบันั ปรีีดีี พนมยงค์์) และจอมพล สฤษดิ์์� ธนะรัชั ต์์
การสวนสนามของกองกำำ�ลังั เสรีีไทย ปีี 1945 / ภาพจาก เว็็บไซต์ส์ ถาบันั ปรีีดีี พนมยงค์์ ในช่่วงระหว่่างปีี 1951-1957 ยัังมีีเหตุุการณ์์สำคััญทางการเมืืองของ
สิ่่ง� เหล่า่ นี้้ท� ำให้ส้ หรัฐั ฯ ซึ่ง่� ปกติิมีแี นวคิิดผลักั ดันั การปกครองโดยระบอบ ประเทศไทยเกิิดขึ้�นอีีก เมื่่�อกลุ่�มของพลตำรวจเอก เผ่่า และกลุ่�มของ
ประชาธิิปไตย มองข้้ามการที่่�ประเทศไทยเป็็นชาติิที่่�ปกครองโดย จอมพล สฤษดิ์์� เริ่ม� เปิิดฉากเกมชิิงอำนาจอย่่างดุดุ ันั และต่อ่ เนื่�่อง โดยที่่�
ฝั่่�งอำนาจนิิยมทหาร เพราะเห็็นความจำเป็็นต้้องพึ่�่งพาประเทศไทย พลตำรวจเอก เผ่า่ มีีความพยายามที่่�จะกำจััดกลุ่�มของจอมพล สฤษดิ์์�
เป็็นกำลัังสำคััญในการต่่อต้้านคอมมิิวนิิสต์์ ซึ่่�งกำลัังเป็็นภััยเงีียบที่่� และจอมพล ป. ถึึงขั้น� ที่่�ขอเข้้าพบ จอห์น์ อีี. พิิวริิฟอย เอกอััครราชทููต
คืืบคลานเข้้ามา สหรััฐฯ ประจำประเทศไทย ในเดืือนมิิถุุนายน 1955 เพื่่�อขอทำการ
รััฐประหารรัฐั บาลจอมพล ป. แต่ฝ่ ่่ายสหรัฐั ฯ กลับั ไม่่เล่น่ ด้ว้ ย จึึงทำให้้
ประจวบกัับตอนนั้้�นเองเป็็นช่่วงที่่�รััฐบาลโซเวีียตเข้้ามาตั้้�งสถานกงสุุล พลตำรวจเอก เผ่า่ ต้้องล้้มเลิิกแผนการนี้้�
ในกรุุงเทพฯ โดยเลืือกประเทศไทยเป็็นชาติิแรกในภููมิิภาค พร้้อมกัับ
เสนอความช่่วยเหลืือทางการทหารให้้ด้้วย นัับเป็็นการบีีบให้้รััฐบาล จอมพล ป. ที่่ไ� ม่ไ่ ด้ม้ ีอี ำนาจอยู่�ในมืือจึึงต้อ้ งหันั มาเล่น่ เกมประชาธิิปไตย
สหรััฐฯ ต้้องตััดสิินใจที่่�จะดึึงจอมพล ป. และประเทศไทยมาเป็็นพวก แทน เพราะเชื่�่อว่่านี่่�เป็น็ วิิธีกี ารที่่จ� ะทำให้ส้ ามารถเอาชนะได้้ เนื่่�องจาก
การประสานประโยชน์์ร่่วมกัันระหว่่างสหรััฐฯ และจอมพล ป. เริ่�มต้้น พลตำรวจเอก เผ่่า มีีภาพลัักษณ์์ที่่�ไม่่สู้้�ดีีนัักในหมู่่�สาธารณชนจาก
ขึ้ �นจากการที่่�ต่่างฝ่่ายต่่างก็็มองเห็็นผลประโยชน์์ระหว่่างกัันและกััน ความโหดร้้ายของตำรวจในยุุคนั้้�น จอมพล ป. จึึงตััดสิินใจลงสมััคร
นัับตั้้�งแต่เ่ ดืือนพฤษภาคม 1948 เป็น็ ต้น้ มา ก่่อนจะก่่อตััวแนบแน่น่ จน รับั เลืือกตั้้ง� ในเดืือนกุมุ ภาพันั ธ์์ ปีี 1957
กลายเป็็นความสัมั พันั ธ์ย์ ุุคใหม่ร่ ะหว่า่ งประเทศไทยและสหรััฐฯ
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 27
อย่่างไรก็็ดีี การเลืือกตั้้�งในครั้�งดัังกล่่าวถููกมองว่่าเป็็นการเลืือกตั้้�งที่่� ภาพเหตุกุ ารณ์ค์ วามไม่ส่ งบจากการลุกุ ฮือื ต่อ่ ต้า้ นการเลือื กตั้้ง� ที่ถ่� ูกู นิิยามว่า่ เป็น็ การเลือื กตั้้ง� ที่ส่� กปรก
ไม่่ชอบธรรม และทำให้้ประชาชนไม่่พอใจ จอมพล ป. จึึงกลัับมาใช้้ ในปีี 1957
วิิธีีเดิินหน้้าปราบปราม ประกาศภาวะฉุุกเฉิิน โดยให้้จอมพล สฤษดิ์์�
เป็็นผู้�้ รัักษาความสงบ คอยควบคุุมการประท้้วงของนัักศึึกษาที่่�ลุุกฮืือ ไทย-อเมริิกััน7 ว่่าเป็็นการปกครอง ‘ระบอบสมบููรณาญาสิิทธิิราชย์์’
แสดงความไม่่พอใจผลการเลืือกตั้้�งในปีี 1957 ซึ่�่งสื่�่อมวลชนได้้นิิยาม (Absolutism) เนื่่�องจากตััวจอมพล สฤษดิ์์� ในฐานะนายกรััฐมนตรีี
ไว้ว้ ่่าเป็น็ การเลืือกตั้้�งสกปรก ได้้รวบอำนาจการตััดสิินใจไว้้ในหลายมิิติิ และทางหนึ่่�งก็็มีีผลพวงให้้
จอมพล สฤษดิ์์� สามารถขัับเคลื่่�อนและผลัักดัันการพััฒนาเศรษฐกิิจ
ด้้วยวิิธีีการที่่�ใช้้ในการควบคุุมมวลชนแบบประนีีประนอมและยืืดหยุ่่�น ประเทศได้้อย่า่ งเต็็มประสิิทธิิภาพ
ของจอมพล สฤษดิ์์� จึึงทำให้้การประท้้วงครั้ง� นั้้�นเพิ่่�มคะแนนความนิิยม
ของจอมพล สฤษดิ์์� ในหมู่่�นัักศึึกษาและประชาชนในกรุุงเทพฯ ไป ภายหลัังจากที่่�จอมพล สฤษดิ์์� ถึึงแก่่อสััญกรรมในขณะที่่�ยัังคงดำรง
โดยปริิยาย สวนทางกับั อำนาจและคะแนนความนิิยมในตััวจอมพล ป. ตำแหน่่งนายกรััฐมนตรีี จอมพล ถนอม ก็็ได้้ก้้าวขึ้้�นมาดำรงตำแหน่่ง
ที่่ล� ดลงในช่ว่ งเวลาเดียี วกันั นายกรััฐมนตรีีเป็็นสมััยที่่� 2 โดยสานต่่อแผนพััฒนาเศรษฐกิิจประเทศ
ตามความตั้้�งใจเดิิมของรััฐบาลจอมพล สฤษดิ์์� ทำให้้เกิิดพััฒนาการ
ความขััดแย้้งระหว่่าง จอมพล ป. และจอมพล สฤษดิ์์� เริ่�มปะทุุตััวขึ้้�น ของประเทศที่่ต� ่อ่ เนื่อ�่ งและก้้าวหน้า้ ในหลากหลายแง่่มุุม
เมื่่�อจอมพล ป. พยายามลดความนิิยมของจอมพล สฤษดิ์์� ในกลุ่�ม
ประชาชนชนชั้�นกลาง โดยเรีียกร้้องให้้ผู้�้ดำรงตำแหน่่งรััฐมนตรีีลาออก กระนั้้�นก็็ดีี จอมพล ถนอม เองก็็ได้้ชื่่�อว่่าเป็็นผู้้�นำที่่�มีีอำนาจทั้้�งทาง
จากตำแหน่ง่ ในภาคธุรุ กิิจเอกชน เนื่อ�่ งจากจอมพล สฤษดิ์์� ที่่ใ� นเวลานั้้น� การเมืืองและการทหารโดยสมบููรณ์์ เพราะภายหลังั จากเข้า้ รับั ตำแหน่ง่
เป็็นรััฐมนตรีีว่่าการกระทรวงกลาโหมเข้้าไปเกี่ �ยวข้้องกัับวงการธุุรกิิจ นายกรััฐมนตรีอี ย่่างเป็็นทางการได้้เพีียง 2 วันั จอมพล ถนอม ก็ไ็ ด้้รัับ
และได้้ประโยชน์จ์ ากตำแหน่่งผู้้อ� ำนวยการกองสลากกิินแบ่่ง6 การแต่่งตั้้�งให้้ดำรงตำแหน่่งสููงสุุดทางการทหาร คืือผู้้�บััญชาการทหาร
สููงสุดุ และผู้้�บััญชาการทหารบก เมื่่�อวันั ที่่� 11 ธันั วาคม 1963
เมื่�่อเป็็นเช่่นนี้้� จอมพล สฤษดิ์์� จึึงตอบโต้้ด้้วยการประท้้วงรััฐบาล
ลาออกจากตำแหน่่งรััฐมนตรีีว่่าการกระทรวงกลาโหม พร้้อมกัับยื่่�น
คำขาดในนามกองทััพบกเมื่่อ� วันั ที่่� 13 กัันยายน 1957 ให้้ จอมพล ป.
ลาออกจากตำแหน่่งนายกรััฐมนตรีี และขอให้้ปลดพลตำรวจเอก เผ่่า
ลงจากตำแหน่่งอธิิบดีีกรมตำรวจ แต่่เมื่่�อจอมพล ป. ไม่่ยอมทำตาม
จอมพล สฤษดิ์์� จึึงทำการรััฐประหารในวัันที่่� 16 กัันยายน 1957 แล้้ว
เปิดิ ทางให้้ พจน์์ สารสิิน (21 กันั ยายน - 31 ธันั วาคม 1957) และจอมพล
ถนอม กิิตติิขจร (1 มกราคม - 20 ตุุลาคม 1958) ขึ้�นดำรงตำแหน่่ง
นายกรััฐมนตรีีในช่ว่ งเวลาดังั กล่่าว
ก่อ่ นที่่จ� อมพล สฤษดิ์์� จะก้า้ วขึ้้น� มาดำรงตำแหน่ง่ นายกรัฐั มนตรีคี นที่่� 11
ของไทยในเวลาต่อ่ มา (9 กุุมภาพัันธ์์ 1959 - 8 ธันั วาคม 1963) จากการ
เข้า้ ยึึดอำนาจจอมพล ถนอม ด้้วยความสมััครใจของผู้้�ถููกยึึดอำนาจ
การปกครองประเทศไทยภายใต้้รััฐบาลยุุคจอมพล สฤษดิ์์� ได้้รัับการ
ขนานนามโดย เกษียี ร เตชะพีีระ อาจารย์ค์ ณะรััฐศาสตร์์ มหาวิิทยาลััย
ธรรมศาสตร์์ ในหนัังสืือ บุุชกัับทัักษิิณ: ระบอบอํํานาจนิิยมขวาใหม่่
28 THE MODERN DAWN 1945 - 1970
จุดุ เริ่่�มต้น้ ของการพััฒนา มหามิิตรชิิดใกล้้ พลิิกโฉมใหม่่
เศรษฐกิิจประเทศไทยยุุคใหม่่ หลังั จากที่่� จอมพล ป. ได้พ้ ิิสููจน์ใ์ ห้้เห็็นถึึงความพยายามในการต่่อต้า้ น
ได้เ้ ริ่่ม� ต้้นขึ้้�นอย่่างเป็็นทางการ คอมมิิวนิิสต์ด์ ้ว้ ยการผลักั ดันั การรับั รองรัฐั บาลเบ๋า๋ ได๋๋ ซึ่ง่� เป็น็ รัฐั บาลหุ่�น
ในวัันที่�่สหรัฐั อเมริิกา ของฝรั่่ง� เศสในเวีียดนาม สหรัฐั ฯ ได้เ้ ริ่ม� ให้้ความช่่วยเหลืือประเทศไทย
กลายมาเป็น็ มหามิิตร อย่่างเป็็นรููปธรรมผ่่านการสนัับสนุุนด้้านอาวุุธยุุทโธปกรณ์์มููลค่่า
10 ล้้านเหรีียญสหรััฐในวัันที่่� 10 มีีนาคม 1950 อีีกทั้้�งยัังเริ่�มผลัักดััน
หลัังจากนั้้�น จอมพล ถนอม ยัังคงดำรงตำแหน่่งนายกรััฐมนตรีีจน ความช่่วยเหลืือทางเศรษฐกิิจให้้เป็น็ ของแถม
ครบวาระ และหวนคืืนสู่�การเป็็นนายกรััฐมนตรีีประเทศไทยต่่อเนื่่�อง
ในสมััยที่่� 3 (7 มีีนาคม 1969 - 17 พฤศจิิกายน 1971) ภายหลัังจาก ความช่ว่ ยเหลืือทางเศรษฐกิิจนี้้เ� องที่่ม� ีสี ่ว่ นสำคัญั ในการพลิิกโฉมระบบ
พรรคสหประชาไทยภายใต้้การนำของเขาเอาชนะพรรคประชาธิิปััตย์์ เศรษฐกิิจของประเทศไทย เนื่�่องจากสหรััฐฯ เริ่�มมองเห็็นว่่านอกเหนืือ
ที่่น� ำโดย ม.ร.ว.เสนีีย์์ ปราโมช ในการเลืือกตั้้�งสมาชิิกสภาผู้้�แทนราษฎร จากประโยชน์์ในเชิิงการต้้านแนวคิิดคอมมิิวนิิสต์์ ประเทศไทยยัังมีี
ของประเทศไทย ครั้ง� ที่่� 11 เมื่่อ� เดืือนกุมุ ภาพันั ธ์์ 1969 ลงได้ส้ ำเร็จ็ ทรััพยากรอุุดมสมบููรณ์์ ดัังนั้้�นหากเข้้ามามีีอิิทธิิพลสำเร็็จก็็จะทำให้้
สหรัฐั ฯ สามารถใช้ท้ รัพั ยากรธรรมชาติิจากประเทศไทยได้อ้ ย่า่ งเต็ม็ เม็ด็
ในรััฐบาลของจอมพล ถนอม สมััยที่่� 3 นี้้�ยัังนัับเป็็นจุุดหัักเหสำคััญ เต็็มหน่่วย แทนที่่�จะต้้องไปซื้�อจากชาติิในอาณานิิคมของอัังกฤษ โดย
ของประวัตั ิิศาสตร์ก์ ารเมืืองไทย เมื่�อ่ ปััญหาภายใน ความแตกแยกของ จากสิินค้้าส่่งออกสำคััญของไทย 4 ประเภทในเวลานั้้�น ได้้แก่่ ข้้าว
คณะรัฐั บาล และคะแนนความนิิยมที่่ต� กต่่ำถึึงขีดี สุดุ ของจอมพล ถนอม ไม้้สััก ยางพารา และดีีบุุก คืือสิินค้้าที่่�ทำให้้ประเทศไทยกลายมาเป็็น
ได้้นำไปสู่�เหตุุการณ์์การรััฐประหารตนเองในปีี 1971 ซึ่�่งจะกล่่าวถึึง ตลาดรองรัับสิินค้้าและเป็็นผู้้�ขายวััตถุุดิิบให้้กัับสหรััฐฯ โดยตรงแทนที่่�
ในบทถััดไป ชาติิในอาณานิิคมของอัังกฤษ
จะเห็็นได้้ว่่าแม้้การประสานประโยชน์์ระหว่่างประเทศไทยและสหรััฐฯ ดร.ผาสุกุ พงษ์์ไพจิิตร ผู้้เ� ขีียนหนัังสืือประวััติิศาสตร์ไ์ ทยร่่วมสมัยั ได้ใ้ ห้้
จะเริ่ม� ต้น้ จากความไร้เ้ สถียี รภาพของจอมพล ป. แต่ใ่ นที่่ส� ุดุ สถานการณ์์ สััมภาษณ์์ไว้้ว่่า ช่่วงเวลานั้้�นที่่�เศรษฐกิิจไทยพึ่่�งพาการส่่งออกสิินค้้า
คอมมิิวนิิสต์์ของประเทศต่่างๆ ในเอเชีียตะวัันออกเฉีียงใต้้ภายใต้้ เกษตร สิินค้้าป่่า และแร่่เป็็นหััวใจสำคััญ ในอีีกมุุมหนึ่�่ง ประเทศไทย
บริิบทของสงครามเย็็นได้้โน้้มน้้าวสหรััฐฯ ให้้อยากหัันมาจัับมืือกัับ กลัับประสบกัับปััญหาศัักยภาพด้้านความสามารถในการแข่่งขัันที่่�ต่่ำ
ประเทศไทยอย่่างแน่น่ แฟ้้น เนื่่อ� งจากไม่ม่ ีอี ุตุ สาหกรรมสมััยใหม่่ให้พ้ ึ่ง่� พา และโครงสร้้างขั้น� พื้้น� ฐาน
ในประเทศก็็ไม่ไ่ ด้เ้ อื้�ออำนวยกัับการพัฒั นาเศรษฐกิิจเท่า่ ที่่ค� วร
เป็็นอัันว่่าจุุดเริ่ �มต้้นของการพััฒนาเศรษฐกิิจประเทศไทยยุุคใหม่่ก็็
ได้้เริ่�มต้้นขึ้�นอย่่างเป็็นทางการ ในวัันที่่�สหรััฐฯ กลายมาเป็็นมหามิิตร หนึ่�่งในจุุดประสงค์์ของสหรััฐฯ ในการเกื้�อหนุุนไทยคืือความพยายาม
หน้า้ ใหม่่ของไทย ที่่�จะรัักษาภููมิิภาคเอเชีียตะวัันออกเฉีียงใต้้เอาไว้้ โดยการสนัับสนุุน
ประเทศโลกที่่ส� ามในการพัฒั นาเศรษฐกิิจและการทหาร สะท้อ้ นให้เ้ ห็น็
ผ่่านความพยายามที่่�จะเปลี่่�ยนประเทศไทยให้้กลายเป็็นฐานทััพต้้าน
คอมมิิวนิิสต์์ และอััดฉีีดเม็็ดเงิินพััฒนาประเทศ โดยมีีผลตอบแทนคืือ
การที่่�ประเทศไทยจะป้้อนทรััพยากรทางธรรมชาติิให้้ และมีีจุุดยืืนต้้าน
คอมมิิวนิิสต์์ หนุนุ แนวคิิดโลกเสรีี
หลัังจากเงิิน 10 ล้้านเหรีียญสหรััฐก้้อนแรกที่่�มอบให้้กัับ จอมพล ป.
สหรััฐฯ ได้้ตกลงที่่�จะเริ่�มต้้นมอบความช่่วยเหลืือทางเศรษฐกิิจให้้กัับ
รถรางพร้อ้ มโฆษณาแบรนด์น์ ้ำ��ำ อััดลมชื่่อ� ดัังจากสหรัฐั ฯ ในช่ว่ งที่�เ่ ริ่�ม่ เข้า้ มาทำ�ำ ตลาดในประเทศไทย
30 THE MODERN DAWN 1945 - 1970
ประเทศไทยเป็็นจำนวน 11.4 ล้า้ นเหรีียญสหรัฐั โดยได้ร้ ่ว่ มกันั ลงนาม เม็็ดเงิินสหรััฐฯ ที่่�ช่่วยเหลือื ไทยใน 4 ยุุคสำ�ำ คัญั
ข้้อตกลงสองฉบับั ซึ่�ง่ ประกอบด้้วยเงื่อ่� นไข ดังั นี้้� (หลัังสงครามโลกครั้้ง� ที่ส�่ อง)
1. ประเทศไทยต้้องรัักษาเงิินตรา ระบบการเงิิน อััตราแลกเปลี่่�ยนให้้ รวมแล้้ว 1951 - 1954 31.2
มีีเสถียี รภาพ ประมาณ 1955 - 1959
1960 - 1964 ล้า้ นเหรีียญสหรััฐ
2. ร่ว่ มมืือกับั ประเทศอื่น�่ ๆ เพื่อ�่ ลดการกีดี กันั ด้า้ นการค้า้ ระหว่า่ งประเทศ
ป้้องกัันไม่่ให้้ธุุรกิิจเอกชนและราชการใช้้วิิธีีปฏิิบััติิทางการค้้าที่่�จำกััด 1965 - 1970
การแข่่งขััน การเข้้าสู่�ตลาด
$ 112
อย่า่ งไรก็ด็ ีี เงื่อ่� นไขในสองข้อ้ นี้้ด� ููเหมืือนว่า่ จอมพล ป. จะไม่ไ่ ด้ส้ นใจนักั
เพราะเชื่่�อว่่าถึึงอย่่างไรแล้้วรััฐบาลสหรััฐฯ ก็็ต้้องพึ่่�งพาประเทศไทย ล้้านเหรีียญ
สุุดท้้ายเขาจึึงแทรกแซงระบบเศรษฐกิิจโดยรััฐผ่่านนโยบายเศรษฐกิิจ สหรัฐั
แบบชาติินิิยมต่่อไป
258 180
ตั้้�งแต่ป่ ีี 1950 เป็็นต้น้ มา ความช่่วยเหลืือของสหรัฐั ฯ เข้้ามาสร้้างความ
เปลี่่ย� นแปลงกัับระบบเศรษฐกิิจไทยอย่า่ งมาก ดร.อภิิชาต สถิิตนิิรามััย ล้้านเหรีียญ ล้้านเหรีียญ
ได้้ยกให้้ช่่วงเวลานี้้�เป็็นจุุดเริ่�มต้้นการพััฒนาระบบทุุนนิิยมยุุคใหม่่ ซึ่�่ง สหรัฐั สหรัฐั
ได้พ้ ลิิกโฉมหน้า้ สัังคมเศรษฐกิิจไทยไปโดยสิ้้น� เชิิง
เฉลี่่ย� ต่อ่ ปีี เน้้นความช่ว่ ยเหลือื ด้้านเทคนิิค เช่น่
“ความช่ว่ ยเหลืือทางเศรษฐกิิจนี้้ก� ลับั กลายเป็น็ จุดุ เริ่ม� ต้น้ ของการพัฒั นา การปรับั ปรุุงพันั ธ์ุุ�ข้า้ ว กำ�ำ จััดโรคระบาดในควาย
ทุุนนิิยมยุุคใหม่่ ซึ่่�งจะเปลี่่�ยนโฉมหน้้าของสัังคมเศรษฐกิิจไทยอย่่าง 1951 - 1954 เทคนิิคการจับั ปลาสมัยั ใหม่่ เป็็นต้น้
พลิิกฟ้า้ คว่่ำแผ่่นดิินในอีีก 40-50 ปีีต่่อมา”8 การพัฒั นาโครงสร้า้ งขั้้�นพื้้น� ฐานทางเศรษฐกิิจ
7.8 ที่ส�่ ำำ�คัญั ของไทย เช่น่ การขนส่ง่ การตััดถนน
สำหรัับความช่่วยเหลืือการสนัับสนุุนการพััฒนาเศรษฐกิิจไทยโดย การสื่่�อสาร และพลังั งาน
สหรััฐฯ สามารถแบ่่งออกเป็็น 4 ยุุคหลัักๆ นัับตั้้�งแต่่หลัังสงครามโลก ล้้านเหรีียญสหรัฐั
ครั้�งที่่ส� อง เริ่�มตั้้�งแต่ป่ ีี 1951-1954 ที่่ส� หรัฐั ฯ เข้้ามาให้้ความช่่วยเหลืือ 1955 - 1959
ประเทศไทยผ่่านโครงการขนาดเล็็ก โดยเน้้นทางด้้านเทคนิิคเป็็นหลััก
โดยเฉลี่่ย� แล้ว้ คิิดเป็น็ เงิินสนับั สนุนุ ปีลี ะประมาณ 7.8 ล้า้ นเหรียี ญสหรัฐั 36
หรืือรวมแล้้วเป็็นเงิินกว่่า 31.2 ล้้านเหรีียญสหรััฐ นำไปสู่�การพััฒนา
ด้า้ นการเกษตรของไทยในหลายด้า้ น เช่น่ การถ่า่ ยทอดความรู้�้ ด้้านการ ล้้านเหรีียญสหรััฐ
ปรับั ปรุงุ พันั ธ์ุุ�ข้า้ ว การกำจัดั โรคระบาดในควาย และเทคนิิคการจับั ปลา
สมััยใหม่่ เป็น็ ต้น้ 1960 - 1964 ลดเงิินสนับั สนุนุ ลง หลัังจากไทยพััฒนา
ไปไกลแล้้วในช่่วง 10 ปีีที่�ผ่ ่่านมา
ตามมาด้้วยปีี 1955-1959 ซึ่่�งเป็็นช่่วงรอยต่่อของรััฐบาลจอมพล ป. 22.4
และจอมพล สฤษดิ์์� โดยทันั ทีีที่่ส� หรััฐฯ เริ่�มเห็็นภััยคุุกคามคอมมิิวนิิสต์์ เพิ่ม่� เงิินสนัับสนุนุ เนื่่อ� งจากสถานการณ์์
ทวีคี วามรุนุ แรงมากขึ้น� ทั้้ง� กรณีที ี่่ฝ� รั่่ง� เศสแพ้ส้ งครามต่อ่ เวียี ดนามเหนืือ ล้้านเหรีียญสหรััฐ คอมมิิวนิิสต์์ และสงครามเวีียดนามรุุนแรงขึ้้�น
1965 - 1970
อ้้างอิิง: หนัังสือื รััฐไทยกับั การปฏิิรูปู เศรษฐกิิจ: จากกำ�ำ เนิิดทุนุ นิิยม
43 นายธนาคารถึงึ วิิกฤตเศรษฐกิิจ 2540
ล้า้ นเหรีียญสหรััฐ
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 31
จีีนกลายเป็็นคอมมิิวนิิสต์อ์ ย่า่ งเต็็มตััว และสงครามเกาหลีี สหรัฐั ฯ จึึง
ตััดสิินใจเพิ่่�มเม็็ดเงิินสนัับสนุุนด้้านเศรษฐกิิจให้้กัับประเทศไทยและ
ประเทศโลกที่่�สามมากขึ้�น โดยประเทศไทยได้้รัับเงิินช่่วยเหลืือเพิ่่�มขึ้�น
ปีีละเกืือบ 5 เท่่าตััว เฉลี่่�ยปีีละประมาณ 36 ล้้านเหรีียญสหรััฐ หรืือ
รวมแล้้วเป็็นเงิินประมาณ 180 ล้้านเหรีียญสหรััฐ ความช่่วยเหลืือ
ที่่�เพิ่่�มขึ้ �นอย่่างก้้าวกระโดดในยุุคนี้้�ถืือว่่ามีีความสำคััญเป็็นอย่่างมาก
เพราะก่่อให้เ้ กิิดการพัฒั นาโครงสร้า้ งขั้�นพื้้น� ฐานทางเศรษฐกิิจที่่ส� ำคััญ
ต่่อมาในช่่วงปีี 1960-1964 สหรััฐฯ ได้้ปรัับลดเม็็ดเงิินสนัับสนุุนของ
ประเทศไทยลงด้้วยสองเหตุุผลคืือ หนึ่่�ง ภััยคุุกคามจากคอมมิิวนิิสต์์
ที่่�ไม่่ชััดเจน และสอง การพััฒนาประเทศและโครงสร้้างขั้�นพื้้�นฐาน
ต่่างๆ ในช่่วง 10 ปีีที่่�ผ่่านมาเริ่�มออกดอกออกผลผลิิบานแล้้ว ทำให้้
ในช่ว่ งนี้้ป� ระเทศไทยได้ร้ ับั เม็ด็ เงิินสนับั สนุนุ เฉลี่่ย� ปีลี ะ 22.4 ล้า้ นเหรียี ญ
สหรััฐ หรืือรวมแล้้วประมาณ 112 ล้้านเหรียี ญสหรัฐั
แต่ใ่ นช่ว่ งปีี 1965-1970 ไทยกลับั มาได้ร้ ับั เม็ด็ เงิินสนับั สนุนุ จากสหรัฐั ฯ
สููงที่่�สุุด ตกปีีละ 43 ล้้านเหรีียญสหรััฐ ด้้วยเหตุุผลจากการที่่�พรรค
คอมมิิวนิิสต์์ในไทยเริ่�มขยายตััว และสถานการณ์์สงครามเวีียดนาม
รุนุ แรงขึ้น� สหรัฐั ฯจึึงหันั มาอัดั ฉีดี เม็ด็ เงิินเพื่อ�่ สนับั สนุนุ การพัฒั นาระบบ
เศรษฐกิิจผ่่านการพััฒนาชนบท มููลค่่ารวม 258 ล้า้ นเหรีียญสหรััฐ
จอห์น์ อเล็ก็ ซานเดอร์์ คาลด์เ์ วลล์์ ผู้เ�้ ขียี นหนังั สืือ American Economic
Aid to Thailand9 สรุุปไว้้ว่่า ความช่่วยเหลืือต่่อประเทศไทยโดย
สหรััฐฯ ในรอบ 20 ปีีที่่ผ� ่า่ นมา (1951-1970) ประสบความสำเร็จ็ เพราะ
เงิินสนัับสนุุนเหล่่านั้้�นถููกนำไปใช้้แก้้ปััญหาถููกจุุด เช่่น แก้้ปััญหาการ
ขาดแคลนจำนวนและคุุณภาพของครูู การปรัับปรุุงพัันธ์ุุ�ข้้าว ข้้าวโพด
และปอ โดยเทคนิิควิิทยาการของสหรััฐฯ และการบริิหารงบประมาณ
การปรับั ปรุุงระบบการคลังั ไทย ซึ่ง�่ เป็น็ จุดุ เริ่ม� ต้น้ ของการรวบรวมข้อ้ มููล
สถิิติิเพื่อ่� วางแม่่บทการวางแผนเศรษฐกิิจของประเทศในเวลาต่่อมา
ทางหลวงสายมิิตรภาพ ถนนเส้้นหลัักสู่�ภาคอีีสานของประเทศไทยที่่�ได้้รัับความช่่วยเหลืือจากสหรััฐฯ “ช่่วงปีี 1950-1980 เศรษฐกิิจไทยเจริิญเติิบโตอย่า่ งรวดเร็็วในภาพรวม
ในด้า้ นงบประมาณและเทคนิิควิิชาการการก่อ่ สร้า้ ง / ภาพจาก ศิิลปวัฒั นธรรม เพราะบทบาทของสหรััฐฯ ที่่�กลััวว่่าไทยจะตกเป็็นคอมมิิวนิิสต์์ จึึงได้้
เข้้ามาสร้้างส่่วนเกิินในประเทศที่่�เดิิมเคยอยู่�ในระดัับแค่่พอมีี แต่่ยััง
‘ไม่่พอเพีียง’ และการจััดการบริิหารเศรษฐกิิจยัังไม่่เป็็นระบบสมััยใหม่่
ผ่่านการให้้เงิินช่ว่ ยเหลืือเป็น็ จำนวนมากโดยไม่่ต้อ้ งใช้ค้ ืืน
สภาพท้อ้ งถนนในกรุุงเทพฯ ที่ค่� ลาคล่ำ��ำ ไปด้้วยรถยนต์์ ผู้้�คน และความเจริิญ โดยมีีฉากหลังั เป็น็ โรงภาพยนตร์ท์ ี่ก�่ ำำ�ลังั ฉายหนังั อเมริิกันั
ทำให้้ประเทศไทยกลายเป็็นชาติิแรกในเอเชีียตะวัันออกที่่�ได้้รัับเงิินกู้้�
“เป็็นเงิินช่ว่ ยเหลืือทั้้�งทางด้า้ นการเงิินสาธารณููปโภคพื้้น� ฐาน การกำจัดั จากธนาคารโลกเป็็นจำนวน 25.4 ล้้านเหรีียญสหรััฐ เพื่่�อนำมาบููรณะ
โรคติิดต่อ่ มาลาเรีีย ทั้้ง� ยัังส่่งผู้�้เชี่�ยวชาญมาวางแผน ส่ง่ คนไปเรียี นต่อ่ รางรถไฟ ปรัับปรุุงท่่าเรืือกรุุงเทพ และพััฒนาระบบชลประทานแม่่น้้ำ
ที่่ต� ่่างประเทศแล้ว้ กลัับมาเป็น็ อาจารย์์ เป็น็ เทคโนแครต เพื่อ�่ มาทำงาน เจ้้าพระยา นอกจากนี้้�ความร่่วมมืือระหว่่างไทยและธนาคารโลกยััง
ในองค์์กรเศรษฐกิิจ และยัังให้้เงิินช่่วยในการจััดตั้้�งสถาบัันเพื่�่อการ นำไปสู่�การแลกเปลี่่�ยนความรู้�ด้้านการพััฒนา และการให้้คำปรึึกษา
พััฒนาเศรษฐกิิจแบบเสรีีนิิยม ก่่อตั้้�งสำนัักงบประมาณ สภาพััฒน์์ ผ่่านโครงการความร่่วมมืือเพื่�่อการพััฒนาประเทศ ตลอดจนการให้้
และองค์์กรอื่่�นๆ” ดร.ผาสุกุ กล่่าว ความรู้�ต้ ามแนวนโยบายรััฐบาลและแผนพััฒนาเศรษฐกิิจแห่่งชาติิ
การแผ่่ขยายอำนาจของสหรััฐฯ เข้้ามายัังประเทศไทยยัังรวมถึึงการ ในฝั่่�งของธุุรกิิจเอกชนจากสหรััฐฯ ธุุรกิิจน้้ำดำอย่่าง ‘โคคา-โคล่่า’ ก็็
ประสานประโยชน์์เชิิงนโยบายและการสร้้างรากฐานทางเศรษฐกิิจที่่� เริ่�มเข้้ามาทำตลาดในประเทศไทยช่่วงนี้้� โดยเข้้ามาจำหน่่ายครั้�งแรก
เข้้มแข็ง็ โดยเฉพาะอย่่างยิ่่ง� ภายหลังั จากกรณีที ี่่�ประเทศไทยได้เ้ ข้้าร่ว่ ม เมื่่�อวัันที่่� 29 มีีนาคม 1949 ในบรรจุุภััณฑ์์แบบขวดขนาด 6.5 ออนซ์์
เป็็นชาติิสมาชิิกลำดัับที่่� 48 ของธนาคารโลกเมื่่�อวัันที่่� 3 พฤษภาคม ราคา 1.50 บาท และสามารถกระจายความนิิยมไปได้ท้ ั่่ว� บ้้านทั่่�วเมืือง
1949 หรืือ 4 ปีีให้้หลัังนัับตั้้�งแต่่สถาบัันแห่่งนี้้�ก่่อตั้้�งขึ้�นมา
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 33
จนถึึงปััจจุุบััน โดยนัักธุุรกิิจและกลุ่�มทุุนจากสหรััฐฯ เป็็นชาติิเดีียวใน1957 เกิิดการลงทุุนมหาศาลทั้้�งในธุุรกิิจโรงแรม ร้้านอาหาร อุุตสาหกรรม
เวลานั้้�นที่่�สามารถเข้้ามาลงทุุนในไทยได้้ในสััดส่่วนเต็็มร้้อย ต่่างจาก การท่่องเที่่�ยว และการพัฒั นาเศรษฐกิิจไปยังั ต่า่ งจัังหวััด
1970ชาติิอื่�น่ ๆ ที่่จ� ะต้้องใช้ว้ ิิธีกี ารถือื หุ้�นข้า้ งน้้อย หรืือการจััดตั้้�งบริิษัทั ร่ว่ มทุุน
หนัังสืือประวััติิศาสตร์์ไทยร่่วมสมััยยัังฉายภาพความเจริิญถึึงขีีดสุุด
อีีกจุุดเปลี่่�ยนที่่�สำคััญคืือการที่่�สหรััฐฯ เริ่�มส่่งทหารเข้้ามาตั้้�งฐานทััพ และภาพธุรุ กิิจบริิการที่่เ� ริ่ม� ผลิิบานในยุคุ นี้้�ว่่ามาจากการจัดั ตั้้ง� SEATO
ในประเทศไทยตั้้�งแต่่ปีี 1961 ในช่่วงสงครามเวีียดนามเพื่�่อต่่อต้้าน หรืือองค์์การของสนธิิสััญญาการป้้องกัันร่่วมกัันแห่่งเอเชีียตะวัันออก
คอมมิิวนิิสต์์ โดยใช้้ฐานทััพอากาศสนามบิินของไทยหลายแห่่งเป็็น เฉีียงใต้้ในกรุุงเทพฯ เมื่�่อปีี 1955 ซึ่�่งส่่งผลให้้ประชากรชาวต่่างชาติิ
ฐานทััพของเครื่�่องบิินทิ้�้งระเบิิดในช่่วงที่่�โครงสร้้างขั้ �นพื้้�นฐานในไทย ที่่ม� าพำนักั ในกรุงุ เทพฯ มีจี ำนวนเพิ่่ม� ขึ้น� อย่า่ งรวดเร็ว็ และส่ว่ นใหญ่เ่ ป็น็
เริ่�มพััฒนาอย่่างก้้าวกระโดด ซึ่่�งกลายมาเป็็น ‘ยุุคบุุกเบิิกของธุุรกิิจ ชาวอเมริิกันั 10
บริิการ’ และการท่่องเที่่ย� วในประเทศไทยจนถึึงปัจั จุบุ ันั โดยในเวลานั้้�น
ในจำนวนนี้้�มีีทหารอเมริิกัันมากถึึงกว่่า 45,000 คนเดิินทางมาเที่่�ยว
จำ�ำ นวนนักั ท่อ่ งเที่ย�่ วและห้อ้ งพักั ที่เ�่ พิ่ม�่ ขึ้้น� ในประเทศไทย ประเทศไทยในปีี 1967 จนย่่านถนนเพชรบุุรีีกลายเป็็นแหล่่งอเมริิกััน
ในรอบ 13 ปีี (1957 และ 1970) มีบี าร์์ ไนต์ค์ ลัับ ซ่่อง อาบอบนวด และสถานเริิงรมย์์ ฯลฯ
จำำ�นวนนักั ท่อ่ งเที่�ย่ วต่่างชาติิในไทย (คน) อุุตสาหกรรมเพศพาณิิชย์์ในไทยเริ่�มต้้นคาบเกี่ �ยวมาตั้้�งแต่่ตอนนี้้�
ประมาณการณ์์ว่่า ‘ผู้้�หญิิงหากิิน’ ในกรุุงเทพฯ มีีมากถึึง 3 แสนคน
40,000 โดยพลเอก ประภาส จารุุเสถีียร รััฐมนตรีีว่่าการกระทรวงมหาดไทย
ในเวลานั้้น� อยากให้ม้ ีปี ริิมาณมากกว่า่ นี้้� เพื่อ่� เป็น็ การดึึงดููดนักั ท่อ่ งเที่่ย� ว
ห้้องพัักมาตรฐาน (ห้้อง) และทำให้เ้ ศรษฐกิิจเฟื่่อ� งฟูู
781 ในช่่วงปีี 1959 ประเทศไทยได้้จััดหน่่วยงานดููแลด้้านการท่่องเที่่�ยว
ขึ้�นมาเป็็นส่่วนหนึ่่�งของแผนเศรษฐกิิจ และในช่่วงปลายทศวรรษนี้้�ยััง
จำำ�นวนนักั ท่อ่ งเที่ย�่ วต่่างชาติิในไทย (คน) ได้้มีีการสร้้างลานบิินแห่่งใหม่่ในดอนเมืืองเพื่่�อรองรัับเครื่�่องบิินไอพ่่น
และนัักท่อ่ งเที่่ย� วที่่เ� พิ่่�มขึ้�นอย่า่ งก้า้ วกระโดด
600,000
เรีียกได้้ว่่ากรุุงเทพฯ ในช่่วงปีี 1970 อู้้�ฟู่�และเจริิญรุ่่�งเรืืองอย่่างขีีดสุุด
ห้อ้ งพักั มาตรฐาน (ห้้อง) ทั้้�งในด้้านที่่�มองเห็็นได้้ด้้วยตาและบรรยากาศแวดล้้อมที่่�สััมผััสได้้ด้้วย
ความรู้้�สึึก เริ่�มมีีทั้้ง� โรงภาพยนตร์์ ร้้านค้า้ หรืือไนต์์คลัับของชาวต่่างชาติิ
7,000 โดยประเทศไทยมีีจำนวนนัักท่่องเที่่�ยวต่่างชาติิเพิ่่�มขึ้�นเป็็น 6 แสนคน
ในปีี 1970 มีีโรงแรมใหม่่เกิิดขึ้�นมามากมาย และทำให้้อุุตสาหกรรม
การท่่องเที่่�ยวนำรายได้้เข้้าประเทศเป็็นเงิินตราต่่างประเทศในอัันดัับ
ที่่� 5 และด้้วยการใช้้จ่่ายของพลเมืืองอเมริิกัันนี้้�เองที่่�นำไปสู่�การลงทุุน
ในโรงแรม ร้า้ นอาหาร และอุุตสาหกรรมการท่่องเที่่�ยว จนขยายตัวั ไปสู่�
การพััฒนาเศรษฐกิิจในพื้้น� ที่่ช� นบท
อ้้างอิิง: หนัังสืือประวัตั ิิศาสตร์ไ์ ทยร่ว่ มสมัยั
34 THE MODERN DAWN 1945 - 1970
เทคโนแครตยุคุ แรก “ยุคุ ทองเทคโนแครตเริ่ม่� ขึ้้น�
เวลานี้้�ยัังถืือเป็็นช่่วงเดีียวกัันกัับที่่�เหล่่าข้้าราชการ นัักวิิชาการ หรืือ ในปีี 1961 ปีีแรกของแผนพััฒนา
‘เทคโนแครต’ ได้้เข้้ามามีีบทบาทสำคััญในการปฏิิรููปแนวทางนโยบาย เศรษฐกิิจแห่ง่ ชาติิ ฉบัับที่�่ 1
เศรษฐกิิจมหภาคเพื่�่อวางรากฐานระบบเศรษฐกิิจไทยยุุคใหม่่ และ ที่่�มีีการรวมตัวั ของคนรุ่�นใหม่่
ป้้องกัันภาวะเงิินเฟ้้อไม่่ให้้ประเทศไทยกลัับไปเผชิิญภาวะเงิินเฟ้้อ ที่่�จบการศึกึ ษาจากต่่างประเทศ
อย่่างรุุนแรงเหมืือนในช่ว่ งสงครามโลกครั้ง� ที่่�สองอีีกครั้�ง ทั้้�งในสหรััฐฯ และยุโุ รปในยุุคนั้้น�
เป็็นจำ�ำ นวนมากมาสัังกัดั
โดยนิิยามแล้้ว เทคโนแครตคืือกลุ่�มข้้าราชการที่่�สามารถนำความรู้� ที่�่กระทรวงการคลังั
เชิิงเทคนิิคมาแก้้ไขปััญหาหรืือพััฒนางานราชการในแต่่ละด้้าน โดย หรืือมาร่่วมกันั ทำำ�งานสำำ�คััญ
อาจเรีียกได้้ว่่าเริ่�มถืือกำเนิิดขึ้�นในสมััยรััชกาลที่่� 5 เมื่�่อพระองค์์ได้้ทรง ของประเทศ พลิิกสถานการณ์์
ส่่งเสริิมให้้พระบรมวงศานุุวงศ์์และขุุนนางหลายตระกููลส่่งบุุตรหลาน ในประเทศที่่�ยากจน ล้า้ หลััง
ของตนไปศึึกษาต่อ่ ยัังประเทศในยุุโรปเพื่�อ่ กลัับมาทำราชการ เช่่นเดียี ว จนมีีการเติิบโตพััฒนาขึ้้�นมาได้้”
กัับกลุ่ �มนัักธุุรกิิจไทยเชื้ �อสายจีีนบางส่่วนที่่�ได้้ส่่งลููกหลานของตััวเอง
ไปด้้วยจุุดประสงค์เ์ ดียี วกััน
หลังั สงครามโลกครั้ง� ที่่ส� องเป็น็ ต้น้ มา สมาชิิกพระราชวงศ์์ ตระกููลชั้น� นำ
รวมถึึงลููกหลานนักั ธุรุ กิิจไทยเชื้อ� สายจีนี ที่่ต� ่า่ งได้ช้ ื่อ่� ว่า่ เป็น็ ‘นักั เรียี นนอก’
กลุ่�มนี้้�จึึงได้้กลายมาเป็็นเทคโนแครตในหลายสาขาวิิชาชีีพ ทั้้�งแพทย์์
อาจารย์์ นัักวิชิ าการ นักั วิิทยาศาสตร์์ และศิิลปินิ ที่่ม� ีีชื่�อ่ เสียี ง
หนึ่่ง� ในเทคโนแครตที่่�มีคี วามสำคััญต่อ่ การวางรากฐานระบบเศรษฐกิิจ
ประเทศไทยยุุคใหม่่เป็็นอย่่างมาก ทั้้�งยัังมีีบทบาทในการแก้้ไขปััญหา
ที่่�เกิิดขึ้�นในระบบเศรษฐกิิจ บริิหารนโยบายเศรษฐกิิจ และจััดตั้้�ง
สถาบันั เศรษฐกิิจต่า่ งๆ ก็็คืือ ‘ดร.ป๋๋วย อึ้ง� ภากรณ์์’ อดีีตผู้�้ ว่่าการธนาคาร
แห่่งประเทศไทย (ธปท.) คนที่่� 7 ผู้้�ที่�มีีบทบาทต่่อการดำเนิินนโยบาย
เศรษฐกิิจของประเทศไทยเป็น็ เวลากว่่า 20 ปีี ตั้้ง� แต่ป่ ีี 1949 ที่่ก� ระทรวง
การคลังั จนถึึงปีี 1971 ที่่� ดร.ป๋ว๋ ย ลาออกจากตำแหน่่งผู้�้ ว่่าการ ธปท.
เพื่�่อมาอุุทิิศเวลาเต็็มที่่�ให้้กัับการศึึกษาและการพััฒนาชนบท จวบจน
ดร.ป๋๋วย ลี้้ภ� ััยทางการเมืืองจากเหตุกุ ารณ์์ 6 ตุุลาคม 1976 ไปพำนักั ยััง
ประเทศอัังกฤษ พร้้อมเรีียกร้้องให้้เกิิดประชาธิิปไตยด้้วยสัันติิวิิธีี และ
บอกเล่่าข้อ้ เท็็จจริิงของเหตุกุ ารณ์ท์ ี่่�เกิิดขึ้�นในประเทศ
ดร.เสนาะ อููนากููล อดีีตรองนายกรััฐมนตรีี อดีีตเลขาธิิการสำนัักงาน
คณะกรรมการพััฒนาการเศรษฐกิิจและสัังคมแห่่งชาติิ 2 สมััย และ
อดีีตผู้้�ว่่าการ ธปท. คนที่่� 9 ได้้ให้้สััมภาษณ์์ไว้ว้ ่่า
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 35
ดร.ป๋ว๋ ย อึ๊๊ง� ภากรณ์์ ในงานเลี้้�ยงฉลองการขึ้้�นรับั ตำ�ำ แหน่ง่ ผู้้�ว่า่ การธนาคารแห่่งประเทศไทย (1959-1971) / ภาพจาก เว็บ็ ไซต์์จดหมายเหตุปุ ๋ว๋ ย โดยมหาวิิทยาลััยธรรมศาสตร์์
36 THE MODERN DAWN 1945 - 1970
ดร.ป๋๋วย อึ๊๊�งภากรณ์์ ในงานสััมมนาเศรษฐกิิจของประเทศไทย / ภาพจาก เว็บ็ ไซต์์จดหมายเหตุปุ ๋๋วย
“เทคโนแครตในยุุคนั้้�นมีี ดร.ป๋๋วย อึ้ง� ภากรณ์์ เป็น็ ผู้�น้ ำ ท่า่ นเป็น็ นักั เรีียน โดยมหาวิิทยาลัยั ธรรมศาสตร์์
จบจากต่า่ งประเทศยุคุ แรกๆ หลังั จากสงครามโลกครั้ง� ที่่ส� อง โดยพลวัตั
ซึ่ง่� นำไปสู่่�ยุคุ ทองเทคโนแครตที่่เ� ริ่ม� ขึ้น� ในปีี 1961 ปีแี รกของแผนพัฒั นา
เศรษฐกิิจแห่ง่ ชาติิ ฉบับั ที่่� 1 ที่่ม� ีกี ารรวมตัวั ของคนรุ่�นใหม่ท่ ี่่จ� บการศึึกษา
จากต่่างประเทศทั้้�งในสหรััฐฯ และยุุโรปในยุุคนั้้�นเป็็นจำนวนมากมา
สัังกััดที่่�กระทรวงการคลััง หรืือมาร่่วมกัันทำงานสำคััญของประเทศ
พลิิกสถานการณ์์ในประเทศที่่�ยากจน ล้้าหลััง จนมีีการเติิบโตพััฒนา
ขึ้น� มาได้”้
ระยะแรกของการรับั ราชการ ดร.ป๋๋วย มีบี ทบาทสำคััญในโครงการกู้�เ้ งิิน
จากธนาคารโลกเป็็นครั้ง� แรก 25.5 ล้า้ นเหรีียญสหรััฐ โดยร่ว่ มเดิินทาง
ในฐานะคณะผู้้�แทนไทยไปร่่วมประชุุมกองทุุนการเงิินระหว่่างประเทศ
ครั้�งที่่� 4 เมื่�่อเดืือนกัันยายน 1949 ก่่อนที่่�ธนาคารโลกจะส่่งเจ้้าหน้้าที่่�
และผู้�้เชี่�ยวชาญมาศึึกษา สำรวจเศรษฐกิิจในไทย จนนำไปสู่�การทำ
สัญั ญาลงนามกู้เ้� งิินกันั ในที่่ส� ุดุ
ช่่วงระหว่่างปีี 1955-1956 ดร.ป๋๋วย ได้้รัับการแต่่งตั้้�งให้้ดำรงตำแหน่่ง
สำคัญั ที่่เ� กี่ย� วข้อ้ งกับั การบริิหารนโยบายเศรษฐกิิจของประเทศไทยเป็น็
จำนวนมาก ทั้้ง� ผู้้�ช่ว่ ยปลัดั กระทรวงการคลังั ผู้เ�้ ชี่ย� วชาญประจำธนาคาร
แห่่งประเทศไทย ที่่�ปรึึกษาทุนุ รัักษาระดัับอััตราแลกเปลี่่�ยน11
ดร.ป๋๋วย เข้้ามามีีบทบาทสำคััญในการแก้้ปััญหางบประมาณขาดดุุล
ที่่�เรื้�อรัังมาตั้้�งแต่่สมััยสงครามโลกครั้�งที่่�สองจบลง จากกรณีีที่่�รััฐบาล
มีรี ายได้จ้ ากภาษีีไม่่ถึึงร้้อยละ 50 ของงบประมาณรายจ่า่ ย ทำให้ต้ ้้อง
กู้้�เงิินจาก ธปท. อยู่�เป็็นประจำ ทั้้�งยัังเคยต้้องโทรศััพท์์ขอกู้�้เงิินเพื่�่อ
นำมาจ่่ายเงิินเดืือนข้้าราชการมาแล้้ว โดยที่่�การกู้้�เงิินจาก ธปท. ใน
จำนวนมากก็็จะยิ่่ง� ทำให้ภ้ าวะเงิินเฟ้้อรุนุ แรงขึ้น�
ดร.อภิิชาต อธิิบายเพิ่่�มเติิมถึึงประเด็็นงบประมาณขาดดุุลนี้้�ว่่า
มาจากการที่่�เทคโนแครตเล็็งเห็็นว่่ารััฐบาลจอมพล ป. ใช้้วิิธีีการตั้้�ง
งบประมาณรายจ่่ายตามอำเภอใจ โดยไม่่ได้้คำนึึงถึึงระดัับรายได้้ที่่�
จะจัดั เก็บ็ ได้้ กล่่าวคืือใช้ห้ ลัักการแบบตั้้ง� รายจ่า่ ยเป็น็ ตัวั กำหนดรายรับั
ทั้้�งที่่�ในความเป็็นจริิงแล้้วรายรัับของประเทศต่่างหากที่่�ควรจะเป็็น
ตัวั กำหนดรายจ่า่ ยของรััฐบาล12
สิ่่�งที่่� ดร.ป๋๋วย ทำเพื่�่อแก้้ปััญหาคืือการเสนอให้้รััฐบาลตั้้�งงบประมาณ
รายได้้และรายจ่่ายให้้ใกล้้เคีียงกััน ไม่่ให้้ขาดดุุล โดยมีีการจััดลำดัับ
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 37
ความสำคััญในแผนรายจ่่ายลงทุุน ให้้เลืือกลงทุุนเฉพาะด้้านที่่�สำคััญ Public Administration Service of Chicago ของสหรััฐฯ ให้้เข้้ามา
เท่่านั้้�น ควบคู่�ไปกัับการจััดทำโฆษณาเพื่�่อเชิิญชวนให้้ประชาชนและ ศึึกษาและปรัับปรุุงระบบจััดเก็็บสถิิติิด้้านศุุลกากรให้้ถููกต้้องและมีี
ผู้ใ�้ หญ่ใ่ นวงราชการประหยัดั ลดการจัดั งานฉลองรื่น� เริิง และการใช้จ้ ่า่ ย ประสิิทธิิภาพมากขึ้ น�
สุุรุ่�ยสุุร่่าย ใช้้แนวทางการกู้้�เงิินจากต่า่ งประเทศเท่า่ ที่่จ� ำเป็็น เพื่�อ่ ไม่่ให้้
เป็็นภาระแก่่คนรุ่�นหลััง ตลอดจนการเก็็บภาษีีอากรให้้เหมาะกัับกำลััง เมื่่�อ ดร.ป๋๋วย กลัับมาดำรงตำแหน่่งผู้�้อำนวยการสำนัักงบประมาณ
ทางเศรษฐกิิจ หลัังได้้รัับการแต่่งตั้้�งจากจอมพล สฤษดิ์์� จึึงนำผลการศึึกษาที่่�ได้้จาก
Public Administration Service of Chicago มาจััดทำเป็น็ พื้้�นฐานการ
ดร.ป๋๋วย ยัังได้้ร่่วมกัับเพื่�่อนนัักวิิชาการ เสนอให้้รััฐบาลยกเลิิกระบบ ตราพระราชบััญญััติิงบประมาณแผ่่นดิิน พ.ศ. 2502 ซึ่�่งทำให้้ปััญหา
อััตราแลกเปลี่่ย� นหลายอััตรา (Multiple Exchange Rates) จากเดิิมที่่� การใช้จ้ ่า่ ยเกิินงบของรัฐั บาลหมดไป และยังั ได้ม้ ีกี ารเพิ่่ม� อัตั ราดอกเบี้้ย�
บัังคัับให้้ผู้�้ ส่่งออกนำเงิินตราต่่างประเทศมาขายให้้ ธปท. ตามอััตรา พัันธบััตรเงิินกู้�้ของรััฐบาล รััฐจึึงกู้�้เงิินจากภาคเอกชนได้้มากขึ้�น ทำให้้
แลกเปลี่่�ยนที่่�กำหนดของสิินค้้าแต่่ละชนิิด เช่่น อััตราสำหรัับข้้าวหรืือ ฐานะทางการคลัังของรััฐมีีความมั่่�นคงขึ้�น จนสามารถคุุมยอดขาดดุุล
ดีีบุุกส่่งออกก็็ต่่างกััน โดยได้้เสนอให้้เปลี่่�ยนมาใช้้อััตราแลกเปลี่่�ยน งบประมาณให้้อยู่�ในระดับั ที่่�สมเหตุุสมผลได้้นัับตั้้�งแต่่นั้้�นเป็น็ ต้้นมา
ทางการเพีียงอััตราเดีียวแทน เพื่�่อลดช่่องว่่างในการทุุจริิตการซื้�อขาย
เงิินตราต่่างประเทศในตลาดมืืด และป้้องกัันภาวะเงิินเฟ้้อที่่�อาจเกิิด ในเดืือนตุุลาคม 1959 สภาร่่างรััฐธรรมนููญในฐานะรััฐสภายัังได้้ออก
จากการยกเลิิกการส่ง่ มอบเงิินตราต่่างประเทศสิินค้า้ ส่่งออก กฎหมายพระราชบััญญััติิงบประมาณ พ.ศ. 2502 ออกมา ซึ่่�งติิดตาม
ด้้วยการปฏิิรููปกระบวนการคลัังอีีกมากมาย เช่่น การเตรีียมรายงาน
ผลลััพธ์์ที่่�เกิิดขึ้ �นจากการยกเลิิกระบบอััตราแลกเปลี่่�ยนหลายอััตรา ทางการเงิินด้้วยคอมพิิวเตอร์์ การลดระยะเวลาเบิิกจ่่ายงบประมาณ
มาใช้้อััตราแลกเปลี่่�ยนทางการของตลาดเสรีีเพีียงอััตราเดีียวในวัันที่่� กระทรวงการคลังั ให้ห้ น่ว่ ยงานอื่�่นลงเหลืือ 3 วััน จากเดิิมที่่ก� ิินเวลานาน
1 มกราคม 1955 คืือการที่่�ผู้�้ ส่่งออกสิินค้้าหลัักของประเทศไม่่จำเป็็น หลายสััปดาห์์ และระบบผลิิตรายงานทางการเงิินที่่�ผลิิตออกมาได้้ใน
ต้้องขายเงิินตราต่่างประเทศให้้กัับ ธปท. อีีกต่่อไป โดยที่่�รััฐบาลก็็ จำนวนที่่�มากขึ้�น และมีีกำหนดการออกที่่�แน่่นอนกว่่าเดิิม
ยัังสามารถจััดเก็็บค่่าพรีีเมีียมข้้าว ค่่าภาคหลวงดีีบุุก ค่่าอากรขาออก
ของยางพารา ให้้เป็็นรายรัับจากภาษีีส่่งออกเข้้ากระเป๋๋าของรััฐบาล ดร.ป๋๋วย ยัังมีีส่่วนร่่วมในการจััดตั้้�งสำนัักงานเศรษฐกิิจการคลััง สำนััก
ซึ่่�งช่่วยลดปััญหาการขาดดุุลงบประมาณของรััฐ ลดภาระการกู้�้ ยืืมเงิิน งบประมาณ สำนัักงานคณะกรรมการพััฒนาการเศรษฐกิิจและสัังคม
จาก ธปท. ตลอดจนลดการแทรกแซงของนัักการเมืืองในการกำหนด แห่่งชาติิ หรืือสภาพััฒน์์ และคณะกรรมการส่่งเสริิมการลงทุุน ทั้้�งยััง
อััตราแลกเปลี่่�ยน เป็็นผู้�้ ที่ �มีีบทบาทสำคััญในการริิเริ่ �มให้้ประเทศไทยมีีแผนการพััฒนา
ประเทศอย่่างเป็็นรููปธรรม โดยเป็็นหนึ่่�งในผู้้�ที่�ลงความเห็็นกัับรััฐบาล
ในเวลาต่อ่ มา 13 กรกฎาคม 1955 รัฐั บาลยังั ประกาศใช้พ้ ระราชกำหนด ว่่าประเทศไทยควรจััดทำแผนพััฒนาเศรษฐกิิจของประเทศ เริ่�มต้้นจาก
จััดสรรทุุนสำรองเงิินตราเกิินจำนวนธนบััตรออกใช้้ในปีี 1955 โดย กระบวนการสำรวจสภาวะเศรษฐกิิจ เพื่่�อให้้แผนพััฒนาสอดคล้้องไป
กำหนดให้้จััดตั้้�งทุุนรัักษาระดัับอััตราแลกเปลี่่�ยนเงิินตรา (Exchange ในทิิศทางเดียี วกััน
Equalization Fund) ขึ้�นที่่�ธนาคารแห่่งประเทศไทย เพื่่�อรัักษาระดัับ
อััตราแลกเปลี่่�ยนเงิินตราให้้มีีเสถีียรภาพเหมาะสมแก่่สถานการณ์์
เศรษฐกิิจและการเงิินของประเทศ ตลอดจนการลงทุุนหาผลประโยชน์์
อีกี ด้ว้ ย
อีีกหนึ่่�งจุุดเปลี่่�ยนสำคััญที่่�ทำให้้ปััญหาการบริิหารงบประมาณประเทศ
ของรััฐบาลได้้รัับการแก้้ไขอย่่างตรงจุุดเริ่�มต้้นขึ้�นในปีีเดีียวกััน โดย
ดร.ป๋๋วย ที่่�ระหว่่างนั้้�นอยู่�ในลอนดอน ได้้ประสานความช่่วยเหลืือจาก
บรรยากาศกรุงุ เทพฯ ในช่่วงปีี 1961 และวิิถีีชีีวิิตของผู้้�คนที่�่สัญั จรด้้วยรถราง รถยนต์์ และจัักรยาน
“น้ำำ��ไหล ไฟสว่่าง ทางดีี มีีงานทำ�ำ ” Program for Thailand’ หรืือโครงการพััฒนาการของรััฐบาลสำหรัับ
แผนพััฒนาเศรษฐกิิจแห่ง่ ชาติิ ฉบับั ที่่� 1 ประเทศไทย ซึ่่�งผลลััพธ์์ของการสำรวจในครั้�งนั้้�นคืือการที่่�ธนาคารโลก
ประเทศไทยเริ่ม� ตื่น่� ตัวั ในการวางรากฐานพัฒั นาระบบเศรษฐกิิจประเทศ ได้้เสนอให้้รััฐบาลเตรีียมวางแผนพััฒนาประเทศระยะยาว ทั้้�งในด้้าน
ยุุคใหม่่ภายใต้้การผลัักดัันของ ดร.ป๋๋วย และเหล่่าเทคโนแครต ควบคู่� เกษตรกรรม อุุตสาหกรรม และด้า้ นคมนาคม
กัับเม็็ดเงิินสนัับสนุุนและความช่่วยเหลืือจากสหรััฐฯ มาตั้้�งแต่่ปีี 1950
ช่่วงเวลาเดีียวกััน ดร.ป๋๋วย ยัังมีีส่่วนสำคััญในการขอความช่่วยเหลืือ ในที่่ส� ุดุ ‘แผนพััฒนาเศรษฐกิิจแห่่งชาติฉิ บับั แรกของประเทศไทย’
ทางวิิชาการจากธนาคารโลก ชัักนำคณะสำรวจให้้เข้้ามาศึึกษาสำรวจ ที่่�สำนัักงานสภาพััฒนาการเศรษฐกิิจแห่่งชาติิในเวลานั้้�น (ปััจจุุบัันคืือ
สถานการณ์์เศรษฐกิิจ การเงิิน และการคลังั ของประเทศไทย สำนัักงานสภาพััฒนาการเศรษฐกิิจและสัังคมแห่่งชาติิ) ได้้จััดทำขึ้�น
จึึงถููกนำมาใช้้เป็็นแผนสำคััญในการพััฒนาและบริิหารเศรษฐกิิจของ
คณะสำรวจของธนาคารโลกร่ว่ มกับั เจ้า้ หน้า้ ที่่ฝ� ่า่ ยไทยได้ใ้ ช้เ้ วลาในการ ประเทศตั้้ง� แต่ป่ ีี 1961-1966 โดยที่่แ� ผนพัฒั นาฯ ฉบับั ที่่� 1 ของรััฐบาล
สำรวจสภาวะเศรษฐกิิจไทยนานถึึง 1 ปีีเต็็มในช่่วงปีี 1957-1958 ก่่อน ยุุคจอมพล สฤษดิ์์� ตั้้�งอยู่�บนแนวคิิดที่่�ว่า่ รัฐั ควรเป็็นผู้�้ชี้�นำมากกว่า่ ที่่จ� ะ
จะจััดทำออกมาเป็็นรายงานสำคััญในชื่่�อ ‘A Public Development เป็็นผู้�้ ผลิิตเอง โดยมุ่�งเน้้นเรื่่�องการสร้้างบริิการพื้้�นฐาน ดัังคำขวััญที่่�ว่่า
“น้้ำไหล ไฟสว่่าง ทางดีี มีงี านทำ”
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 39
สำหรัับแผนพัฒั นาฯ ฉบับั ที่่� 1 มุ่�งเน้น้ ไปที่่�การพัฒั นาด้า้ นเกษตรกรรม แผนพััฒนาฯ ฉบัับที่�่ 1
โครงสร้า้ งขั้น� พื้้�นฐานด้้านเศรษฐกิิจ การคมนาคม การสื่�อ่ สาร การสร้้าง ของรัฐั บาลยุุคจอมพล สฤษดิ์์�
เขื่่�อนผลิิตไฟฟ้้าถ่่านลิิกไนต์์ที่่�จัังหวััดกระบี่่� สร้้างถนนหลวงในหลาย ตั้้�งอยู่ �บนแนวคิิดที่่�ว่า่
เส้้นทาง ปรัับโครงสร้้างการผลิิตสิินค้้าทางการเกษตรเพื่�่อเพิ่่�มความ
หลากหลาย จากข้้าวและยางซึ่่�งเคยเป็็น 2 ใน 4 สิินค้้าส่่งออกทาง
การเกษตรที่่�สำคััญของประเทศไทยก็็ให้้หัันไปเน้้นพืืชไร่่ ซึ่�่งเวลานั้้�น
รััฐควรเป็น็ ผู้ �ชี้ �นำ�ำ มากกว่า่เป็็นพืืชเศรษฐกิิจชนิิดใหม่่ที่่�ตลาดโลกต้้องการ เช่่น มัันสำปะหลััง ปอ
ข้า้ วโพด และอ้้อย เป็น็ ต้น้ นอกจากนี้้�ยัังมีีการนำเครื่อ�่ งจัักรและวัตั ถุุดิิบ
ที่จ�่ ะเป็น็ ผู้้�ผลิิตเองเข้้ามาช่่วยเพื่่�อยกระดัับประสิิทธิิภาพในการผลิิต เช่่น รถแทรกเตอร์์
เครื่่�องสููบน้้ำ ปุ๋�ยเคมีี และเมล็ด็ พันั ธ์ุ�ใหม่่
โดยมุ่�งเน้น้ เรื่อ� งการสร้า้ ง
บริิการพื้้�นฐาน ดัังคำ�ำ ขวััญที่ว�่ ่่าในฝั่่�งเอกชน รััฐบาลภายใต้้การบริิหารของจอมพล สฤษดิ์์� และการ
ดำเนิินงานตามแนวทางของแผนพััฒนาฯ ฉบัับที่่� 1 ยัังผลัักดัันให้้เกิิด
“น้ำ�ำ�ไหล ไฟสว่า่ ง ทางดีี มีีงานทำำ�”การส่่งเสริิมการลงทุนุ โดยเอกชนจนเกิิดอุตุ สาหกรรมธุุรกิิจใหม่่ขึ้�นเช่่น
ผลิิตภััณฑ์์ห้้องเย็็น เครื่�่องใช้้ไฟฟ้้า ผลไม้้กระป๋๋อง อุุตสาหกรรมสิ่่�งทอ
และอุุตสาหกรรมการท่อ่ งเที่่ย� ว13
ความช่่วยเหลืือของสหรััฐฯ ยัังนำไปสู่�การสร้้างทางหลวงมิิตรภาพที่่�
วิ่�งจากจัังหวััดสระบุุรีีถึึงไปจัังหวััดนครราชสีีมา โดยผลการดำเนิินงาน
ของแผนพัฒั นาฯ ฉบับั ที่่� 1 ผลักั ดันั ให้เ้ ศรษฐกิิจไทยรุดุ หน้า้ อย่า่ งชัดั เจน
เศรษฐกิิจในช่ว่ งนี้้�ขยายตััวเฉลี่่�ยร้อ้ ยละ 7.9 ต่่อปีี ก่อ่ นที่่�ในช่ว่ งปีี 1965-
1970 กลายเป็็นการกระจายความเจริิญสู่่�ชนบท โดยในอีีกด้้านหนึ่่�งก็็
ดำเนิินนโยบายต้า้ นพรรคคอมมิิวนิิสต์ใ์ นประเทศไทยด้ว้ ยมิิติิเศรษฐกิิจ
ดร.เสนาะ อููนากููล ตอกย้้ำความสำเร็จ็ ของแผนพัฒั นาประเทศไทยไว้ว้ ่า่
“แผนพัฒั นาเศรษฐกิิจแห่ง่ ชาติิ ฉบับั ที่่� 1 มีสี โลแกนที่่ว� ่า่ ‘น้้ำไหล ไฟสว่า่ ง
ทางดีี มีงี านทำ’ ได้ก้ ่อ่ ให้เ้ กิิดการพัฒั นาโครงสร้า้ งขั้น� พื้้น� ฐาน รวมถึึงการ
พััฒนาของประเทศที่่�ทำให้้ภาคเอกชนเริ่�มลงทุุน มีีการขยายพื้้�นที่่�ทาง
การเกษตร ทำให้ป้ ระเทศไทยเป็น็ ผืืนแผ่น่ เดียี วกันั เชื่อ่� มโดยการทำถนน ช่ว่ งยุคุ 1965-1970
ทำให้้การเดิินทางไปมาหาสู่่�กัันสะดวกมากยิ่่�งขึ้ �น” เศรษฐกิิจในช่ว่ งนี้้ข� ยายตัวั เฉลี่ย�่ ต่อ่ ปีที ี่�่
ในช่ว่ งเวลาคาบเกี่ย� ว รัฐั บาลยังั ได้จ้ ัดั ตั้้ง� หน่ว่ ยงานที่่ส� ำคัญั ขึ้้น� หลายแห่ง่
เช่น่ องค์์การส่่งเสริิมการท่อ่ งเที่่�ยวแห่่งประเทศไทย (1959) ซึ่�ง่ ปัจั จุุบันั
คืือการท่อ่ งเที่่ย� วแห่ง่ ประเทศไทย หรืือ ททท. บรรษัทั เงิินทุนุ อุตุ สาหกรรม
แห่่งประเทศไทย (1959) คณะกรรมการส่่งเสริิมสิินค้้าขาออก (1960)
สำนัักงานคณะกรรมการส่่งเสริิมการลงทุุนเพื่�่อกิิจการอุุตสาหกรรม
(1962) และกระทรวงพัฒั นาการแห่่งชาติิ (1963) เป็น็ ต้้น
40 THE MODERN DAWN 1945 - 1970
หัวั ใจสำำ�คััญของแผนพััฒนาเศรษฐกิิจแห่ง่ ชาติิ ฉบัับที่�่ 1 และ 2 (1961-1971)
แผนพััฒนาเศรษฐกิิจแห่ง่ ชาติิ
ฉบับั ที่�่ 1 (1961-1966)
เน้้นพัฒั นา ลงทุนุ ในสิ่�ง่ ก่่อสร้า้ ง ระบบคมนาคมขนส่ง่ ระบบเขื่่อ� นเพื่่อ� การชลประทาน
ด้้านเศรษฐกิิจเป็็นหลักั ขั้้�นพื้้�นฐานของประเทศ และพลัังงานไฟฟ้้า
โดยที่ร�่ ััฐยัังได้้ทุ่�มทรััพยากร ส่่งเสริิมอาชีีวศึกึ ษา สาธารณููปการ
ปููพื้้น� ฐานให้ม้ ีีการลงทุนุ
เพื่่อ� ให้้เกิิดแนวทาง เพิ่่�มประสิิทธิิภาพ ระบบโทรคมนาคม
ในด้้านเอกชนด้้วย การประกอบอาชีีพที่่ช� ััดเจน กำำ�ลังั การผลิิตด้า้ นผลผลิิต
เกษตรกรรม
ผลลัพั ธ์:์ GDP ประเทศไทยในช่่วงเวลานี้้�เพิ่่�มขึ้้�นโดยมีีอััตราเฉลี่ย�่ อยู่�ที่�ร่ ้อ้ ยละ 7.2 ต่อ่ ปีี หรืือเพิ่ม�่ ขึ้้น� ร้้อยละ 43 ภายในระยะเวลา 6 ปีี สูงู กว่า่ เป้้าหมายเดิิมที่�่วางไว้้
ในแผนคือื ร้้อยละ 33 โดยที่�่โครงสร้า้ งขั้้�นพื้้�นฐานในประเทศยังั เกิิดการพััฒนาที่จ�่ ับั ต้้องได้้อย่า่ งเป็น็ รููปธรรม
แผนพัฒั นาเศรษฐกิิจแห่่งชาติิ
ฉบัับที่�่ 2 (1967-1971)
ยึึดแนวทาง กระจายความเจริิญ เพิ่�่มโครงการพิิเศษ
ตามแผนพััฒนาฯ ฉบับั ที่�่ 1 ให้เ้ กิิดการพัฒั นาทั่่�วประเทศ นอกเหนือื จากการทำ�ำ หน้้าที่่�ปกติิ
แต่่ขยายขอบเขตของแผน
ให้ค้ รอบคลุมุ การพััฒนาของรัฐั ทั้้�งในพื้้�นที่ท่� ุรุ กันั ดาร ของกระทรวง ทบวง กรม
และพื้้น� ที่�่ห่่างไกลตามภูมู ิิภาค เช่น่ โครงการพัฒั นาภาค
โครงการเร่ง่ รัดั พัฒั นาชนบท
และโครงการช่ว่ ยเหลือื ชาวนา ฯลฯ
ผลลัพั ธ์:์ เกิิดโครงการเศรษฐกิิจระดับั ขั้้น� รากฐานประเทศ เช่่น โครงการทางหลวงสายประธาน โครงการทางหลวงจังั หวัดั โครงการชลประทาน
โครงการพลังั งานไฟฟ้้า โครงการสาขาเกษตร โครงการสาธารณููปการ และโครงการขยายการศึกึ ษาทุกุ ระดัับ โดยถือื เป็น็ ช่่วงเวลาที่่�ไทยเริ่�่มมีีโครงสร้้างขั้้�นพื้้น� ฐาน
ของประเทศที่ม�่ ั่่น� คง และปูพู ื้้น� ฐานไปสู่่�การพััฒนาเศรษฐกิิจของประเทศอย่่างเป็น็ รููปธรรม
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 41
ถััดมาในแผนพัฒั นาเศรษฐกิิจแห่่งชาติิ ฉบัับที่่� 2 ที่่�ใช้้ระหว่่างปีี 1967- “เศรษฐกิิจไทยนั้้�นได้โ้ ตเร็็วในช่่วงปีี 1950-1980 เพราะมีกี ารลงทุุนจาก
1971 ในรััฐบาลจอมพล ถนอม กิิตติิขจร ยัังคงเน้้นไปที่่�การพััฒนา การช่ว่ ยเหลืือของภายนอก และการชี้น� ำของสหรัฐั ฯ รวมถึึงธนาคารโลก
โครงสร้้างพื้้�นฐานของประเทศที่่�วางไว้้ตั้้�งแต่่แผนพััฒนาฯ ฉบัับแรก ในภาวะสงครามเย็็น และได้้อานิิสงส์์จากเศรษฐกิิจโลกในช่่วงขาขึ้�น
แต่ก่ ระจายความเจริิญออกไปสู่�ชนบทมากขึ้�น เช่น่ การสร้า้ งทางหลวง รวมถึึงปรากฏการณ์์ Snowball Effect จากการลงทุุนธุุรกิิจเอกชน
ที่่�เชื่�่อมแต่่ละภููมิิภาค หรืือเชื่�่อมอำเภอที่่�ห่่างไกลเข้้าถึึงกััน พััฒนา ภายใน และการหยิิบยืืมเทคโนโลยีีของต่่างประเทศ
ระบบคลองให้้สามารถส่่งน้้ำถึึงไร่่นาประชาชน สร้้างระบบสายส่่งไฟ
เพื่อ่� ให้ช้ าวบ้า้ นในพื้้น� ที่่ห� ่า่ งไกลระดับั อำเภอ ตำบล และหมู่่�บ้า้ นสามารถ “สำหรัับบทบาทของการเมืืองและทหารนั้้�น ดิิฉัันมองว่่าไม่่ค่่อยสำคััญ
เข้า้ ถึึงไฟฟ้้าได้้ มาก เป็็นเพีียงบทบาทรอง เพราะไม่่ว่่าจะเป็็นทหารกลุ่�มไหนในไทยก็็
ความสำเร็็จของการเร่่งรััดพััฒนาไม่่เพีียงแต่่จะทำให้้ประเทศไทยมีี ไม่่มีใี ครที่่เ� ข้า้ ใจเศรษฐกิิจอย่่างถ่่องแท้้ และสามารถที่่จ� ะเข้้ามาบริิหาร
อััตราการเจริิญเติิบโตที่่�ดีีขึ้น� เพราะเสถียี รภาพทางการเงิินก็็อยู่�ระดัับที่่� จััดการระบบเศรษฐกิิจของประเทศไทยได้้ แล้้วเราก็็โชคดีี ตอนนั้้�น
ดีมี ากจากการวางแนวทางแก้ไ้ ขปัญั หาทางเศรษฐกิิจโดย ดร.ป๋ว๋ ย และ ในสภาวะสงครามเย็็น ทหารไม่่ได้้เข้้ามามีีส่่วนร่่วมทางนโยบายของ
เหล่่าเทคโนแครต กล่่าวคืือประเทศไทยในช่่วงเวลานี้้�มีีภาวะเงิินเฟ้้อ เศรษฐกิิจเลย ดัังเช่่นที่่� ดร.เสนาะ ได้้พููดไว้้ว่่า ทหารไม่่ได้้เข้้ามายุ่�ง
เฉลี่่�ยไม่่เกิินร้้อยละ 3 ต่่อปีี ขณะที่่�ฐานะการคลัังของรััฐบาลก็็ขาดดุุล ในส่่วนของเราเลย พวกเทคโนแครตมีีบทบาทอย่่างเต็็มที่่� ทั้้�งยัังได้้รัับ
ต่่ำกว่่าร้้อยละ 2 ของรายได้้ประชาชาติิโดยเฉลี่่�ยในช่่วงแผนพััฒนาฯ คำแนะนำ มีเี งิินทุนุ และผลกระทบจากสภาพโลกาภิิวััตน์์ในขณะนั้้น� ”
ทั้้ง� สองฉบับั
“เมื่�่อดีีมานด์์ในตลาดโลกค่่อนข้้างสููง เศรษฐกิิจไทยจึึงบููมได้้ไม่่ยาก
ความพยายามในการต่่อต้้านลััทธิิคอมมิิวนิิสต์์ของสหรััฐฯ โดยการ รายได้้ต่่อหััวประชากรก็็เพิ่่�มขึ้�นจนเป็็นที่่�น่่าพอใจ การเติิบโต GDP
ใช้้ประเทศไทยเป็็นศููนย์์กลางในเอเชีียตะวัันออกเฉีียงใต้้ ผ่่านการ ประเทศมีีอััตราที่่�เพิ่่�มขึ้ �นอย่่างรวดเร็็วกว่่าการเพิ่่�มขึ้ �นของจำนวน
สนับั สนุนุ เงิินทุนุ พัฒั นาประเทศทั้้ง� มิิติิเศรษฐกิิจ การทหาร และการเมืือง ประชากรเป็็น 2-3 เท่่าตััว ปััญหาความยากจนก็็ลดลงไปมากด้้วย
ในแต่ล่ ะยุคุ นำไปสู่�การเข้า้ มามีบี ทบาทผ่า่ นธนาคารโลกในการกำหนด เนื่่�องจากเหล่่าเกษตรกรสามารถบุุกเบิิกที่่�ดิินใหม่่ บ้้างก็็เข้้าจัับจองที่่�
แผนการพัฒั นาประเทศไทย ทั้้ง� หมดนี้้ท� ำให้ค้ วามเจริิญของเมืืองผลิิดอก สััมปทานป่่าไม้้ที่่�หมดอายุุไปแล้้วเพื่่�อช่่วยขัับไล่่คอมมิิวนิิสต์์ในไทย
ออกผลบานสะพรั่ �ง ออกไป กำไรของภาคการเกษตรจึึงหลั่่�งไหลเข้้ากรุุงเทพฯ ผ่่านทาง
ระบบธนาคารของเจ้้าสััวไม่่กี่ �ราย บวกกัับต่่างชาติิบ้้าง แต่่ถืือว่่าเป็็น
ดร.ผาสุุก ได้้กล่่าวเพิ่่�มเติิมถึึงผลกระทบในเชิิงบวกที่่�เกิิดขึ้�นนอกเหนืือ ส่ว่ นน้้อย เพราะธนาคารต่่างชาติิถููกจำกััดโดยพระราชบัญั ญัตั ิิธนาคาร
จากมิิติิทางด้้านเศรษฐกิิจจากแผนพัฒั นาฯ ฉบับั ที่่� 1 และ 2 ว่่าความ พาณิิชย์ใ์ นขณะนั้้น� เป็น็ เวลาหลายปี”ี
ช่่วยเหลืือสหรััฐฯ ยัังมีีส่่วนสำคััญอย่่างมากในการปราบโรคมาลาเรีีย
ฝีีดาษ และโรคไข้้ป่่า และทำให้้อััตราการตายของประชากรลดลง
ไม่่เพีียงเท่่านั้้�น ประชากรที่่�ขยายตััวอย่่างรวดเร็็วยัังทำให้้ความเป็็น
เมืืองในกรุุงเทพฯ ค่่อนข้้างมีีความเป็็นพลวััต กลายเป็็นแหล่่งจ้้างงาน
ที่่�หลากหลายและดึึงดููดคนชนบทให้้เข้้ามาหางานทำในกรุุงเทพฯ
และบริิเวณโดยรอบ โดยการที่่�กรุุงเทพฯ มีีสาธารณููปโภคที่่�ดีีที่่�สุุดใน
ขณะนั้้�นจึึงสามารถดึึงดููดการลงทุุนด้้านกิิจการ ด้้านอุุตสาหกรรม
และการบริิการได้อ้ ย่่างต่่อเนื่�่อง
42 THE MODERN DAWN 1945 - 1970
งานเลี้้�ยงอาหารค่ำ��ำ ประจำำ�ปีขี องสมาคมธนาคารไทย เมื่่�อวัันที่�่ 8 กุุมภาพันั ธ์์ 1961 / ภาพจาก หนัังสือื
อนุุสรณ์์ เกษม ล่ำำ��ซำ�ำ , ธนาคารกสิิกรไทย จำ�ำ กััด พิิมพ์์แจกเป็็นที่่�ระลึึกในการบำ�ำ เพ็็ญทัักษิิณานุุสรณ์์ ในปีี 1960 ยัังมีีเหตุุการณ์์หนึ่�่งที่่�สำคััญคืือการจดทะเบีียนก่่อตั้้�งบริิษััท
นายเกษม ล่ำำ�� ซำำ� ท.ม., ต.จ.ว., ต.ช. และเด็ก็ หญิิงวััชรีีวรรณ ล่ำำ�� ซำำ� ณ สรีีรนิิธาน ตึึกเกษมปััญญาคาร THAIBEC Investment Securities Ltd. เพื่่�อประกอบธุุรกิิจกองทุุนรวม
วััดมกุฏุ กษัตั ริิยาราม วันั เสาร์ท์ ี่�่ 11 พฤษภาคม 2017 (Mutual Fund) ก่่อนที่่�ในปีี 1962 กลุ่�มนัักธุุรกิิจเงิินทุุนกลุ่�มหนึ่�่งซึ่่�ง
นำโดยชาวต่่างชาติิจะได้้จััดตั้้�งบริิษััท Bangkok Stock Exchange
เริ่่�มต้้นระบบการเงิินยุุคใหม่่ หรืือตลาดหุ้�นกรุุงเทพ เพื่�่อแลกเปลี่่�ยนซื้�อขายหลัักทรััพย์์ในรููปแบบ
ด้้วยกฎเกณฑ์์ที่่เ� ป็็นสากล นิิติิบุุคคลโดยไม่่มีีกฎหมายขึ้�นมารองรัับ แต่่ผ่่านไปไม่่นานก็็ไม่่มีีคน
ให้้ความสนใจเข้้าซื้�อขายเท่า่ ที่่�ควร
ในปีี 1955 ธนาคารพาณิิชย์์ของประเทศไทยในเวลานั้้�นได้้รัับการ
นิิยามว่่าเป็็นยุุคการธนาคารสมััยใหม่่ เนื่�่องจากในช่่วงเวลานี้้�ระบบ สุุนทร อรุณุ านนท์ช์ ัยั รองประธานบริิษัทั เงิินทุุนหลัักทรััพย์์ทิิสโก้ใ้ นช่่วง
การเงิินและระบบเศรษฐกิิจประเทศไทยเริ่ �มเข้้าสู่ �การมีีระเบีียบและ เวลานั้้�น ย้้อนความโดยบรรยายให้้เห็็นภาพของตลาดหุ้�นกรุุงเทพใน
กฎเกณฑ์์ตามหลัักสากล เช่่น การประกาศใช้้พระราชบััญญััติิควบคุุม วันั วานไว้้ว่า่
แลกเปลี่่�ยนการเงิิน และการยกเลิิกระบบอััตราแลกเปลี่่�ยนหลาย
อััตรา แล้้วหัันมาใช้้อััตราแลกเปลี่่�ยนเสมอกััน “ในสมััยนั้้น� เริ่ม� เทรดที่่�คนละ 5,000 บาท ค้้าขายวันั ละครึ่ง่� ชั่ว� โมง ผมมา
ร่่วมเทรดกัับเขาในปีี 1969 มีีบริิษััทอย่่างปููนซิิเมนต์ไ์ ทย ซึ่�ง่ เป็น็ บริิษัทั ที่่�
สมาคมธนาคารไทยยัังได้้ถืือกำเนิิดขึ้ �นในช่่วงเวลาไล่่เลี่่�ยกัันเมื่่�อเดืือน มีีมาตรฐานมากของคนไทยอยู่�ในตลาดด้้วย แต่่บรรยากาศส่่วนใหญ่่ก็็
กัันยายน 1958 โดยมีีหน้้าที่่�หลัักในการประสานนโยบายระหว่่าง ค่อ่ นข้า้ งเฉา จำนวนโบรกเกอร์ค์ วามจริิงนับั นิ้ว�้ ได้เ้ ลย การประชาสัมั พันั ธ์์
ภาครัฐั ธนาคารพาณิิชย์ข์ องไทย และธนาคารต่า่ งชาติิที่่เ� ปิดิ ดำเนิินงาน ก็ไ็ ม่ม่ ีีคนดููแล”
ในประเทศไทย ส่่งเสริิมกิิจการธนาคารไทย สนัับสนุุนและช่่วยเหลืือ
ธนาคารในกลุ่�มสมาชิิกให้ส้ ามารถแก้ไ้ ขอุุปสรรคที่่ต� ้้องเผชิิญ ตลอดจน ข้อ้ มููลจากตลาดหลักั ทรัพั ย์แ์ ห่ง่ ประเทศไทยระบุวุ ่า่ ถึึงแม้ก้ ารจัดั ตั้้ง� การ
การวางระเบียี บปฏิิบัตั ิิสำหรับั สมาชิิกเพื่อ่� ให้ก้ ารประกอบกิิจการธนาคาร ซื้อ� ขายหุ้�นในตลาดหุ้�นกรุงุ เทพจะมีพี ื้้น� ฐานที่่ด� ีี แต่ก่ ็ไ็ ม่ไ่ ด้ร้ ับั ความสนใจ
ดำเนิินไปได้อ้ ย่า่ งราบรื่�น่ เกิิดเสถีียรภาพและความมั่่�นคง14 มากนักั และไม่ป่ ระสบความสำเร็จ็ เท่า่ ที่่ค� วร เนื่อ�่ งจากขาดการสนับั สนุนุ
จากภาครัฐั ส่ว่ นภาคประชาชนก็ย็ ังั ขาดความรู้ค� วามเข้า้ ใจที่่เ� พียี งพอใน
ตัวั ตลาดทุนุ
ส่ง่ ผลให้ม้ ููลค่่าการซื้อ� ขายในตลาดลดลงอย่า่ งต่่อเนื่อ�่ ง จากปีี 1968 ที่่ม� ีี
มููลค่า่ การซื้�อขายรวม 160 ล้้านบาท ลดลงเป็น็ 114 ล้า้ นบาทในปีี 1969
และลดลงจนอยู่�ในระดัับต่่ำสุุดที่่� 26 ล้้านบาท ทำให้้ตลาดหุ้�นกรุุงเทพ
จำต้อ้ งปิดิ กิิจการลงในที่่�สุุด15
ในปีี 1962 ยัังมีีความเปลี่่�ยนแปลงที่่�สำคััญเกิิดขึ้�นในแวดวงธนาคาร
พาณิิชย์์ เมื่�่อมีกี ารออก ‘พระราชบััญญัตั ิิการธนาคารพาณิิชย์’์ ซึ่่�งกลาย
มาเป็็นการวางรากฐานสำคััญของระบบธนาคารในประเทศไทยให้้เป็็น
ไปตามมาตรฐานสากล ภายหลัังจากที่่� ธปท. มองว่่ามีคี วามจำเป็็นที่่�จะ
ต้้องปรัับปรุุงพระราชบััญญััติิการธนาคารพาณิิชย์์เสีียใหม่่ให้้มีีความ
รัดั กุุมมากขึ้�น แทนที่่พ� ระราชบัญั ญััติิการธนาคารพาณิิชย์์ ฉบับั ปีี 1945
และเพื่อ่� ประโยชน์ข์ องการรักั ษาผลประโยชน์ผ์ ู้้�ฝากเงิินให้ด้ ียีิ่ง� ขึ้น� ใช้เ้ ป็น็
เครื่่�องมืือดำเนิินนโยบายการเงิินให้ม้ ีปี ระสิิทธิิภาพ16
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 43
มูลู ค่า่ การซื้้อ� ขายในตลาดหุ้�นกรุงุ เทพ
ด้า้ นการควบคุมุ ของ ธปท. ต่่อธนาคารพาณิิชย์์ ประกอบไปด้ว้ ย 3 ด้้าน
160
ล้้านบาท 1. ควบคุุมการดำเนิินงานของธนาคารพาณิิชย์์ให้้อยู่�ในขอบเขตของ
1968 กฎหมาย เพื่�่อให้้ธนาคารพาณิิชย์์ดำเนิินงานเพื่�่อความปลอดภััยของ
114 ผู้้�ฝากเงิินและมีีฐานะการเงิินมั่่น� คง
ล้้านบาท
1969 2. ส่่งเสริิมให้้มีีธนาคารเพีียงพอกัับความต้้องการ ด้้วยการกำหนด
เงื่�อ่ นไขในการประกอบกิิจการธนาคารและเปิดิ สาขา
3. ช่่วยเหลืือและส่่งเสริิมธนาคารพาณิิชย์์ในทุุกทางที่่�สมควรด้้วย
การให้ค้ ำแนะนำแนวทางปฏิิบัตั ิิงาน
ทั้้�งนี้้� นวพร เรืืองสกุุล บัันทึึกไว้้ว่่า เมื่�่อมีีการออกพระราชบััญญััติิ
การธนาคารพาณิิชย์์ ฉบัับปีี 1962 ส่่งผลให้้การตั้้�งธนาคารพาณิิชย์์
ขึ้�นมาใหม่่ทำได้้ยากขึ้�น ขณะที่่�การเปิิดสาขาใหม่่ก็็จำเป็็นจะต้้องขอ
อนุุญาตต่่อทางการเป็็นกรณีี ไม่่สามารถเปิิดได้้โดยการตััดสิินใจ
จากฝ่่ายธนาคารพาณิิชย์์ฝั่่�งเดีียว อย่่างไรก็็ดีี ผลลััพธ์์คืือการช่่วยให้้
การดำเนิินงานของธนาคารในประเทศเป็็นปึึกแผ่่น ไม่่มีีการแข่่งขััน
จากธนาคารต่า่ งชาติิและธนาคารในประเทศ17
แม้้การจัดั ตั้้ง� การซื้�อ้ ขายหุ้้น� 46 28
ในตลาดหุ้้�นกรุุงเทพจะมีีพื้�้นฐานที่่ด� ีี
แต่ก่ ็็ไม่ไ่ ด้้รัับความสนใจมากนััก ล้า้ นบาท ล้า้ นบาท
และไม่ป่ ระสบความสำ�ำ เร็็จเท่่าที่่ค� วร
เนื่่อ� งจากขาดการสนัับสนุุนจากภาครัฐั 1970 1971
ส่ว่ นภาคประชาชนก็็ยัังขาด
ความรู้ค�้ วามเข้า้ ใจ
ที่่�เพียี งพอในตััวตลาดทุุน
44 THE MODERN DAWN 1945 - 1970
ในอีีกแง่่มุุมหนึ่�่ง ผลของพระราชบััญญััติิการธนาคารพาณิิชย์์ฉบัับ ศ.ดร.ซิิดนียี ์์ เอ็ม็ . ร็็อบบิินส์์ ศาสตราจารย์ว์ ิชิ าการเงิินของมหาวิิทยาลััย
ปีี 1962 ยัังทำให้้เกิิดการคุุมกำเนิิดใบอนุุญาตการจััดตั้้�งสาขาของ โคลััมเบีีย นิิวยอร์์ก สหรััฐฯ ซึ่่�งเป็็นผู้�้เชี่�ยวชาญด้้านธุุรกิิจหลัักทรััพย์์ที่่�
ธนาคาร และการขยายสาขาของธนาคารในต่า่ งจังั หวัดั ก็จ็ ะอนุญุ าตให้้ มีีประสบการณ์ด์ ้า้ นการพััฒนาตลาดทุุนในประเทศกำลังั พััฒนา ให้ม้ า
ทำได้้เฉพาะธนาคารในประเทศเท่่านั้้�น ทำให้้ธนาคารต่่างชาติิจััดตั้้�ง ช่่วยศึึกษาและจััดทำข้้อเสนอแนะเพื่�อ่ พัฒั นาตลาดทุนุ ในประเทศไทย
สาขาให้้บริิการได้้เฉพาะในเขตกรุุงเทพฯ มีีแค่่บางรายที่่�ได้้รัับอนุุญาต
จุุดนี้้�เองเป็็นส่่วนสำคััญที่่�ทำให้้ธนาคารพาณิิชย์์ไทยเติิบโตได้้โดยที่่� พร้อ้ มกัันนี้้� ธปท. ยัังได้้จัดั ตั้้�งคณะทำงานโครงการพััฒนาตลาดเงิินทุุน
ไม่ต่ ้้องกัังวลว่่าจะถููกรุกุ รานจากคู่�แข่่งต่า่ งชาติิ เพื่่�อศึึกษาและรวบรวมข้้อเสนอแนะต่่างๆ ที่่�เกี่ �ยวข้้องกัับการพััฒนา
ตลาดทุุนด้้วย ก่่อนที่่�ในเดืือนเมษายน 1970 ร็็อบบิินส์์จะเดิินทางมา
ประจวบกับั การที่่ร� ัฐั บาลที่่ป� กครองประเทศในช่ว่ งนี้้เ� ป็น็ รัฐั บาลเผด็จ็ การ นำเสนอผลการศึึกษา ‘ตลาดทุนุ ในประเทศไทย: A Capital Market in
ทหาร จึึงทำให้้การออกใบอนุุญาตสำหรัับการจััดตั้้�งธนาคารถููกจำกััด Thailand’ ต่่อ ธปท. ซึ่�่งถือื เป็น็ จุุดเริ่ม� ต้้นสำคัญั ในการพัฒั นาตลาดทุนุ
เฉพาะบางกลุ่�ม ธุุรกิิจธนาคารจึึงกลายเป็็นธุุรกิิจผููกขาดในระดัับหนึ่ง่� ในประเทศไทย
ต่่อมามีีการก่่อตั้้�งธุุรกิิจเงิินทุุนเพื่�่อซื้�อขายผ่่อนส่่ง นั่่�นคืือ Bangkok ช่่วงเวลาไล่่เลี่่�ยกัันในปีี 1971 บริิษััท เกีียรติินาคิิน จำกััด ได้้ก่่อตั้้�งขึ้�น
Investment Co. และ Commercial Credit Corporation ขึ้�นในปีี 1964 ด้้วยทุนุ จดทะเบียี นเริ่�มต้น้ 10 ล้า้ นบาท โดย เกีียรติิ วัธั นเวคิิน ตามมา
และ 1965 ตามลำดัับ แต่่ธุุรกิิจเงิินทุุนและหลัักทรััพย์์ในประเทศไทย ด้ว้ ยในปีี 1972 บริิษััท ภัทั รธนกิิจ จำกััด ได้้ก่่อตั้้ง� ขึ้�นด้้วยทุนุ จดทะเบียี น
ในช่่วงแรกดููจะยัังไม่่คึึกคัักหรืือก้้าวหน้้าอย่่างจริิงจััง และยัังไม่่บรรลุุ 1 ล้้านบาท เพื่่�อดำเนิินธุรุ กิิจรัับฝากเงิินและให้ส้ ิินเชื่�่อระยะสั้้น� เป็็นหลักั
วััตถุุประสงค์์ของการก้้าวขึ้้�นมาเป็็นคู่�แข่่งธนาคารพาณิิชย์์ ที่่�ตอนนั้้�น โดยหลายทศวรรษต่่อมา ทั้้�งสององค์์กรควบรวมกิิจการและกลายเป็็น
มีคี วามเป็็นตลาดผู้�้ขายน้้อยราย (Oligopoly) กลุ่�มธุรุ กิิจการเงิินเกียี รติินาคิินภัทั ร ครอบคลุมุ ธนาคารเกียี รติินาคิินภัทั ร
และบริิษัทั หลัักทรัพั ย์์ เกีียรติินาคิินภััทร ในปัจั จุุบันั
สถานการณ์เ์ ปลี่่ย� นไปเมื่อ�่ ธนาคารพาณิิชย์ข์ นาดใหญ่เ่ ข้า้ ร่ว่ มทุนุ ก่อ่ ตั้้ง�
ธุุรกิิจประเภทนี้้�ด้้วยวิิธีีการร่่วมทุุนกัับสถาบัันการเงิินต่่างประเทศ ซึ่�่ง อีีกหนึ่่�งวิิวััฒนาการของระบบธนาคารพาณิิชย์์ที่่�น่่าสนใจในเวลานี้้�
มีีประสบการณ์์ในการดำเนิินธุุรกิิจเงิินทุุนและหลัักทรััพย์์มาก่่อน เช่่น คืือการเกิิดขึ้�นของเหล่่าเจ้้าสััวนายธนาคาร หรืือเหล่่านัักธุุรกิิจไทย
ธนาคารกสิิกรไทยร่่วมกัับ Bankers International Corporation of เชื้อ� สายจีีน ที่่ไ� ด้้จััดตั้้ง� ธนาคารพาณิิชย์ห์ ลายแห่่งขึ้�นมา
New York และ Bancom Corporation of Philippines ตั้้�งบริิษััท
เงิินทุุนและหลักั ทรัพั ย์์ขึ้น� ในชื่อ�่ TISCO เมื่อ่� ปีี 1969 ก่่อนที่่�ในปีี 1970 ย้้อนกลัับไปในช่่วงสงครามโลกครั้�งที่่�สอง ธนาคารสาขาต่่างประเทศ
ธนาคารกรุุงเทพจะร่่วมกัับ First National City Bank of New York ของยุุโรปและสหรััฐฯ หลายแห่่งที่่�เข้้ามาดำเนิินธุุรกิิจในประเทศไทย
ตั้้ง� บริิษัทั เงิินทุนุ และหลัักทรัพั ย์์ในชื่่�อ กรุุงเทพธนาทร (BFIT) (ปััจจุุบันั จำต้อ้ งปิดิ กิิจการลงชั่ว� คราว ด้ว้ ยเหตุผุ ลของการที่่ป� ระเทศไทยเป็น็ ชาติิ
คืือบริิษัทั เงิินทุนุ ศรีสี วัสั ดิ์์� จำกัดั (มหาชน)) ฝ่่ายตรงข้้ามกลุ่�มสััมพัันธมิิตร และการค้้าต่่างประเทศที่่�เปลี่่�ยนจาก
การค้า้ ขายกับั ชาติิในยุโุ รปมาเน้น้ การค้า้ ขายกับั ชาติิในกลุ่�มเอเชียี แทน
เมื่�่อมีีธนาคารพาณิิชย์์ไทยเริ่ �มเข้้ามาสนัับสนุุนก็็ทำให้้ธุุรกิิจเงิินทุุนและ โดยเฉพาะญี่่�ปุ่่�น
หลัักทรััพย์์ในประเทศไทยเริ่�มไปต่่อได้้ ซึ่่�งด้้วยความที่่�กฎระเบีียบอ่่อน
นี่่�เอง จึึงทำให้้ ‘ธนาคารเงา’ หรืือ Shadow Banking เติิบโตขึ้�นอย่่าง ช่่วงเวลาดัังกล่่าว สิินค้้าเกษตรมีีความต้้องการสููง ผลผลิิตมีีราคาสููง
รวดเร็็ว เพราะแค่ข่ อจดทะเบีียนบริิษัทั จำกััดก็ท็ ำได้้แล้ว้ ตระกููลคนไทยเชื้ �อสายจีีนที่่�ทำธุุรกิิจค้้าขายผลิิตผลทางการเกษตร
จึึงเห็็นช่่องทางการทำธุุรกิิจใหม่่ ประกอบกัับกลุ่�มธนาคารยุุโรปเดิิม
ต่่อมาในปีี 1969 หมุุดที่่�สำคัญั ของการพััฒนาตลาดทุนุ ในประเทศไทย เริ่ม� หายไป ตระกููลธุรุ กิิจไทยเชื้อ� สายจีนี ในเวลานั้้น� ทั้้ง� โสภณพนิิช ล่่ำซำ
ก็็เริ่�มต้้นขึ้�นอย่่างเป็็นทางการ เมื่่�อ ธปท. รัับคำแนะนำของธนาคาร เตชะไพบููลย์์ และรััตนรัักษ์์ จึึงลงทุุนตั้้�งกิิจการธนาคารขึ้�นหลายแห่่ง
ระหว่่างประเทศเพื่�่อการบููรณะและพััฒนา หรืือธนาคารโลก ได้้เชิิญ ในช่ว่ งเวลาไล่่เลี่่ย� กััน
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
KKP_THE_MAKING_OF_THE_MODERN_THAI_ECONOMY
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search