ในรููปแบบนี้้�เป็็นจุุดเปลี่�่ยนสำคััญที่�่ทำให้้นัักธุุรกิิจเข้้ามามีีบทบาททาง
เผด็็จการทหารอาจเสื่่�อมอำนาจลง แต่่คงไม่่สามารถพููดได้้เต็็มปาก การเมืืองมากขึ้้น�
ว่า่ อิทิ ธิพิ ลของเผด็จ็ การทหารนั้้น� หมดไปแล้ว้ การประกอบธุรุ กิจิ ภายใต้้
ระบบอุุปถััมภ์์ของทหารและการเมืืองยัังคงมีีให้้เห็็นอยู่ �ไม่่ว่่าทางตรง แต่่อีีกมุุมหนึ่�่ง การเสื่่�อมอำนาจของเผด็็จการทหารดููเหมืือนจะทำให้้
หรืือทางอ้้อม ขณะที่่�การเมืืองของประเทศไทยเปิิดกว้้างและมีีการ บทบาทของกลุ่่�มเทคโนแครตลดลงเช่่นกััน ดร.อััมมาร สยามวาลา29
แข่่งขัันมากขึ้้�น ส่่งผลให้้กลุ่่�มธุุรกิิจรวมถึึงธนาคารพาณิิชย์์เริ่�มเข้้ามา อดีีตประธานสถาบัันวิิจััยเพื่่�อการพััฒนาประเทศไทย (ทีีดีีอาร์์ไอ) ได้้
มีีบทบาททางการเมืืองอย่่างเห็็นได้้ชััด โดยเฉพาะในการเลืือกตั้้�งเมื่่�อ ตั้้ง� ข้อ้ สัังเกตเกี่่ย� วกัับกรณีีนี้้�ไว้้ว่่า “ตั้้ง� แต่ป่ ีี 1973 เป็็นต้้นมา ในยามใด
ปีี 1975 และ 1976 ซึ่ง�่ มีีพรรคการเมืืองตั้้ง� ขึ้�นมาเป็น็ จำนวนมาก และ ที่ก�่ องทัพั มีีอำนาจ นักั เทคโนแครตก็จ็ ะมีีบทบาทในการบริหิ ารนโยบาย
ส่่วนใหญ่่ยัังต้อ้ งอาศััยความช่ว่ ยเหลืือจากกลุ่่�มธุรุ กิิจ เศรษฐกิิจมหภาคของประเทศมากตามไปด้้วย ในทางกลัับกััน ยามใด
ที่�่กองทััพสููญเสีียอำนาจ บทบาทของนัักเทคโนแครตก็็จะถููกบดบััง
ภายหลัังจากเหตุุการณ์์เดืือนตุุลาคมทั้้�งในปีี 1973 และปีี 1976 โดยนัักการเมืือง การที่่�นัักการเมืืองมัักจะเข้้ามาสร้้างฐานและเสาะหา
โครงสร้้างเศรษฐกิิจไทยเปลี่ย�่ นแปลงไปอย่า่ งมาก จากเดิิมที่ภ�่ าคธุรุ กิิจ ผลประโยชน์์ของงาน ตลอดจนแทรกแซงการทำงานหรืือการแต่่งตั้้�ง
มัักจะเน้้นสร้้างความสััมพัันธ์์กัับทุุนทหาร ซึ่�่งเป็็นกลุ่่�มที่�่มีีอำนาจทาง โยกย้้ายข้า้ ราชการ ทำให้เ้ ทคโนแครตมองการเมืืองเป็น็ ศััตรูู...”
การเมืืองมาอย่า่ งยาวนานก็็ปรับั เปลี่ย่� นไปเข้้าหาการเมืืองโดยตรง เช่่น
การตั้้�งพรรคการเมืือง สนัับสนุุนพรรคการเมืือง ซึ่�่งการเปลี่่�ยนแปลง
96 THE WIND OF CHANGE 1971 – 1980
ยุคุ ข้้าวยากหมากแพง
ช่่วงปีี 1973 เปรีียบเสมืือนรอยต่่อของยุุคสมััย ซึ่�่งเดิิมทีีอำนาจในทาง
การเมืืองและเศรษฐกิิจกระจุุกตััวอยู่�ในมืือของกลุ่่�มคนชนชั้ �นปกครอง
อำนาจเหล่่านี้้�ค่่อยๆ กระจายตัวั ออกไปสู่่�มืือชนชั้น� ใต้ป้ กครองในสังั คม
ผู้�้ คนเริ่�มรัับรู้้�ถึึงสิิทธิิและความต้้องการขั้�นพื้�้นฐานที่�่ควรจะได้้รัับ และ
แสดงออกผ่า่ นการชุมุ นุมุ เรีียกร้อ้ งในหลายๆ ด้า้ นระหว่า่ งปีี 1974-1976
ซึ่�่งการแสดงออกเหล่่านี้้� ส่่วนหนึ่่�งถููกกระตุ้�นจากปััญหาความยากจน
และความเหลื่่�อมล้ำ้ ของสัังคมไทยที่่�เริ่�มขยายตััวกว้า้ งมากขึ้้�น
ในสายตาของ ดร.ประสาร ไตรรัตั น์ว์ รกุุล อดีีตผู้�้ ว่่าการ ธปท. คนที่�่ 19
ซึ่่�งขณะนั้้�นยัังเป็็นนิิสิิตจุุฬาลงกรณ์์มหาวิิทยาลััย มองว่่า “การชุุมนุุม
เรีียกร้้องในเวลานั้้�นเป็็นการผสมผสานกัันระหว่่างเรื่ �องความลำบากใน
การดำรงชีีพจากค่่าครองชีีพที่่�สููงขึ้ �นจากภาวะเงิินเฟ้้อหลัังเหตุุการณ์์
วิกิ ฤตราคาน้้ำมันั ประกอบกับั การเรีียกร้อ้ งสิทิ ธิขิ องแรงงานและชาวนา
ในปีี 1975 มีีการรวบรวมข้อ้ มููลว่า่ ตลอดปีนี ั้้น� มีีการประท้ว้ งของแรงงาน
ในโรงงานอุตุ สาหกรรมต่า่ งๆ กว่า่ 100 ครั้้ง� รวมทั้้ง� การตั้้ง� สหภาพแรงงาน
โดยดึึงเอาแนวคิดิ สังั คมนิิยมเข้า้ มาใช้”้
ในขณะที่่�ปััญหาความยากจนยัังไม่่ทัันจะถููกแก้้ไขให้้ดีีขึ้้�นเท่่าใดนััก
ก็็มาถููกซ้้ำเติิมด้้วยภาวะเงิินเฟ้้อพุ่ �งสููงหลัังวิิกฤตการณ์์ราคาน้้ำมััน
ครั้้�งที่่� 1 ในเดืือนกรกฎาคม 1973
บ่่อเกิิดของวิิกฤตการณ์์ครั้้�งนี้้�มีีจุุดเริ่�มต้้นจาก ‘สงครามยมคิิปปููร์์’ ซึ่�่ง
มีีชนวนเหตุจุ ากการที่อ�่ ีียิปิ ต์แ์ ละซีีเรีียนำกำลังั ทหารเข้า้ สู้ร�้ บกับั อิสิ ราเอล
โดยฝั่่�งอิิสราเอลได้้รัับการหนุุนหลัังจากสหรััฐฯ ขณะที่่�อีียิิปต์์และซีีเรีีย
ได้้รัับการสนัับสนุุนจากกลุ่่�มประเทศอาหรัับ รวมถึึงสหภาพโซเวีียต
สงครามที่เ่� กิดิ ขึ้น� ทำให้ส้ หรัฐั ฯ ส่ง่ กองกำลังั ทางอากาศไปช่ว่ ยอิสิ ราเอล
ขณะที่ก�่ ลุ่่�มอาหรับั ในฐานะแกนหลักั ขององค์ก์ ารกลุ่่�มประเทศผู้้�ส่ง่ ออก
น้้ำมััน (Organization of Petroleum Exporting Countries: OPEC)
ซึ่�่งครองตลาดน้้ำมันั ส่่วนใหญ่ข่ องโลก ได้ต้ อบโต้้โดยการงดการส่ง่ ออก
น้้ำมันั ไปยังั สหรัฐั ฯ และประเทศพันั ธมิติ ร ได้แ้ ก่่ แคนาดา ญี่ป่�ุ่�น อังั กฤษ
และเนเธอร์์แลนด์์ จนเกิิดภาวะน้้ำมัันขาดแคลนอย่่างหนััก ส่่งผลให้้
ราคาน้้ำมัันพุ่�งขึ้�นถึึง 4 เท่า่ ตััวภายในเวลาเพีียง 6 เดืือน
วิิกฤตการณ์์ราคาน้้ำมัันนี้้�ได้้ส่่งผลกระทบต่่อประเทศไทยที่�่พึ่่�งพาการ
นำเข้้าน้้ำมััน รััฐบาลไทยต้้องขึ้�นราคาน้้ำมัันในประเทศ ผู้้�ให้้บริิการ
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 97
ราคาน้ำำ��มัันช่ว่ งปีี 1970-1990 60.44 การปฏิิวััติิอิหิ ร่่าน ปีี 1979
เหรีียญสหรััฐต่่อบาร์์เรล
140
120
100
80
60
40
เกิดิ ‘สงครามยมคิปิ ปูรู ์์’
30 26.27 ในเดืือนตุุลาคม ปีี 1973
20 1975 1980 1985 1990
1970
อ้้างอิิง: www.macrotrends.net
ปั๊๊�มน้ำำ�� มัันกำำ�ลัังปรัับราคาขายน้ำ��ำ มัันขึ้้�น ในวัันที่่� 1 กรกฎาคม 1973 รถโดยสารสาธารณะกลายเป็็นผู้�้ ที่�่ได้้รัับผลกระทบโดยทัันทีีจนต้้อง
หลัังจากบริิษััทน้ำำ�� มัันได้ป้ รัับราคาน้ำ��ำ มัันขึ้น�้ 5.6 เฟนนิคิ ต่่อลิติ ร แก้้ปััญหาด้้วยการลดความถี่�่ในการเดิินรถ และเมื่่�อน้้ำมัันขาดแคลน
มากขึ้้�นก็็ทำให้้รถโดยสารประจำทางหลายสายไม่่สามารถให้บ้ ริกิ ารได้้
ท้า้ ยที่่�สุุดรัฐั บาลจึึงประกาศปรัับขึ้น� ค่่าโดยสาร
เช่่นเดีียวกัับสิินค้้าในชีีวิิตประจำวััน เช่่น ผงซัักฟอก สบู่่� ข้้าวราดแกง
บุหุ รี่่� หนังั สืือพิมิ พ์์ ล้ว้ นแต่ป่ รับั ราคาขึ้น� ทั้้ง� สิ้้น� ผงซักั ฟอกที่จ่� ากเดิมิ ราคา
กล่่องละ 9 บาท เพิ่่�มขึ้�นเป็็น 14 บาท ข้า้ วราดแกงจานละ 2 บาท เพิ่่ม�
เป็น็ 3 บาท หรืือหนังั สืือพิมิ พ์ท์ ี่เ่� พิ่่ม� ขึ้น� จากฉบับั ละ 1 บาท เป็น็ 1.50 บาท
ผลกระทบจากราคาน้้ำมันั แพงไม่ไ่ ด้ต้ กอยู่�แค่ก่ ับั คนเมืืองเท่า่ นั้้น� เพราะ
เรื่ �องราวความเดืือดร้้อนจากน้้ำมัันแพงยัังถููกบัันทึึกไว้้ผ่่านบทเพลง
‘น้้ำมัันแพง’ ซึ่่�งแต่่งและร้้องโดย สรวง สัันติิ ท่่อนฮุุกของบทเพลง
ที่่�ว่่า “น้้ำมัันขาดแคลน คุยุ กับั แฟนก็็ต้้องดัับไฟ ถึึงตอนดับั ไฟ ขวััญใจ
ไม่่ต้้องระแวง ถ้้าพี่่�ก้้าวก่่ายล่่วงเกิิน เชิญิ ให้น้ ้้องจงแช่ง่ ความรัักรุุนแรง
98 THE WIND OF CHANGE 1971 – 1980
สถิิติอิ ััตราเงิินเฟ้้อในทศวรรษ 1970
1974
วิกิ ฤตการณ์์ราคาน้ำ�ำ�มััน
ทำ�ำ ให้ป้ ระเทศไทยต้้องเผชิิญ
กัับภาวะเงินิ เฟ้อ้ ที่่พ� ุ่่�งสููงถึึง
24.31%
1973 1980
เงิินเฟ้อ้ พุ่่�งสููง 19.70%
หลัังวิกิ ฤตการณ์ร์ าคาน้ำำ�� มััน ครั้�งที่่� 1
1979
15.51%
วิกิ ฤตการณ์ร์ าคาน้ำ�ำ�มััน
1972 ครั้ง� ที่่� 2
4.84% 9.90%
1971 1977
0.48% 7. 6 0 %
1975 1976 1978
5.33% 4.15% มููลค่า่ การนำ�ำ เข้า้ น้ำ�ำ� มััน
เพิ่่�มขึ้้น� เกืือบ 5 เท่่า
เมื่�อ่ เทีียบกัับปีี 1973
7.92%
อ้้างอิิง: ธนาคารโลก
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 99
“น้ำ�ำ� มัันขาดแคลน น้้ำมันั แพงเลยดับั ไฟคุยุ กััน” สะท้้อนบริิบทชาวชนบทที่�ย่ ังั ไม่่มีีไฟฟ้้าใช้้
คุุยกัับแฟนก็ต็ ้อ้ งดัับไฟ และต้้องประหยัดั น้้ำมัันตะเกีียงที่่�เริ่ม� ขาดแคลนเพราะราคาที่�ส่ ููงขึ้�น
“หากเทีียบสััดส่่วนในสมััยนั้้�น ต้้องบอกว่่าน้้ำมัันมีีอิิทธิิพลต่่อระบบ
ถึึงตอนดัับไฟ เศรษฐกิิจไทยค่อ่ นข้า้ งมาก โดยแรงกดดัันจากวิกิ ฤตการณ์์ราคาน้้ำมันั
ขวััญใจไม่ต่ ้้องระแวง หนัักขึ้้�นในยุุคของรััฐบาลสััญญา ธรรมศัักดิ์์� ผลกระทบที่่�ตามมาคืือ
ถ้้าพี่่ก� ้้าวก่่ายล่ว่ งเกิิน ภาวะเงิินเฟ้้อพุ่�งสููง ทำให้้ บุุญมา วงศ์์สวรรค์์ ซึ่�่งเป็็นรััฐมนตรีีว่่าการ
กระทรวงการคลัังช่่วงนั้้�นต้้องลาออก เพราะพยายามแก้้ปััญหาด้้วย
เชิิญให้น้ ้อ้ งจงแช่ง่ นโยบายการคลัังซึ่่�งไม่่เป็็นที่�่พอใจของคนบางส่่วน” คำบอกเล่่าของ
ความรัักรุนุ แรง ดร.ประสาร ถึึงวิิกฤตการณ์์ราคาน้้ำมัันครั้้�งแรก ซึ่�่งเกิิดขึ้�นหลัังการ
น้ำ��ำ มัันแพง เปลี่ย�่ นแปลงรััฐบาลในปีี 1973 ได้้ไม่่นานนักั
เลยดัับไฟคุุยกััน”
ราคาน้้ำมัันที่�่สููงขึ้ �นอย่่างรวดเร็็วไม่่เพีียงส่่งผลให้้เกิิดภาวะเงิินเฟ้้อ
มููลค่า่ ส่่งออกรวม มููลค่า่ นำำ�เข้้ารวม พุ่�งสููงทั่่�วโลก รวมถึึงประเทศไทยที่�่อััตราเงิินเฟ้้อในปีี 1974 สููงขึ้�น
ร้้อยละ 24 แต่่ยัังซ้้ำเติิมปััญหาเสถีียรภาพการคลัังของประเทศไทยที่�่
1973 1973 ส่่อเค้้าตั้้�งแต่่ปีี 1971 ด้้วยภาวะขาดดุุลงบประมาณที่�่เพิ่่�มขึ้�น เพราะ
รัฐั บาลจำต้อ้ งเพิ่่ม� งบประมาณด้า้ นการทหารและกู้เ้� งินิ จากต่า่ งประเทศ
2 2.1 เพื่่�อรัับมืือความไม่่แน่่นอนทางการเมืืองและความมั่่�นคง โดยเฉพาะ
การตรึึงกำลัังบริิเวณชายแดนไทย ซึ่�่งมีีอาณาเขตต่่อเนื่่�องกัับประเทศ
พัันล้้านเหรีียญสหรััฐ พัันล้้านเหรีียญสหรััฐ กลุ่่�มอิินโดจีีน
4.8 5.8 ถึึงแม้้ว่่าการส่่งออกของประเทศไทยช่่วงนี้้�จะขยายตััวได้้สููง แต่่มููลค่่า
การนำเข้า้ ก็เ็ พิ่่ม� สููงขึ้น� ด้ว้ ยเช่น่ กันั และเพิ่่ม� ในอัตั ราที่ส�่ ููงกว่า่ การส่ง่ ออก
พัันล้า้ นเหรียี ญสหรััฐ พัันล้า้ นเหรียี ญสหรััฐ โดยตััวเลขการส่่งออกของประเทศไทยขยายตััวจากราว 2 พัันล้้าน
1978 1978 เหรีียญสหรััฐเมื่่อ� ปีี 1973 มาเป็็น 4.8 พัันล้า้ นเหรีียญสหรััฐในปีี 1978
ส่ว่ นการนำเข้้าขยายตัวั จาก 2.1 พันั ล้า้ นเหรีียญสหรััฐ มาเป็็น 5.8 พันั
ล้้านเหรีียญสหรััฐในช่่วงเวลาเดีียวกัันนี้้� เหตุุเพราะสิินค้้านำเข้้ามีีราคา
แพงขึ้�นมาก โดยเฉพาะการนำเข้้าน้้ำมัันที่่�มีีแนวโน้้มเพิ่่�มขึ้�นอย่่างมาก
จากปีี 1973 ที่ม่� ีีมููลค่า่ 4.6 พันั ล้า้ นบาท เพิ่่ม� ขึ้น� เป็็น 2.28 หมื่่�นล้า้ นบาท
ในปีี 1978 ซึ่ง�่ คิิดเป็็นร้้อยละ 20 ของมููลค่่าสินิ ค้า้ นำเข้้าทั้้ง� หมดของไทย
รวมถึึงการนำเข้้าเครื่่�องจัักรและวััตถุุดิิบเพื่่�อผลิิตสิินค้้าอุุตสาหกรรม
ในขณะที่ร�่ าคาโดยเฉลี่ย�่ ของสินิ ค้า้ นำเข้า้ ระหว่า่ งปีี 1975-1978 เพิ่่ม� ขึ้น�
ถึึงร้้อยละ 23 แต่่ราคาสิินค้้าส่่งออกโดยเฉลี่�่ยเพิ่่�มขึ้�นเพีียงร้้อยละ 9
เท่่านั้้�น ส่่งผลให้้สััดส่่วนราคาสิินค้้าส่่งออกเมื่่�อเทีียบกัับราคาสิินค้้า
นำเข้า้ หรืืออัตั ราการค้า้ (Terms of Trade) ลดลง นำไปสู่่�ปัญั หาการ
ขาดดุุลการค้า้ ระหว่า่ งประเทศ
100 THE WIND OF CHANGE 1971 – 1980
ปััญหาดุุลการค้้าแย่่ลงเป็็นผลกระทบโดยตรงจากราคาน้้ำมัันที่่�พุ่ �งสููง แม้้หน่่วยงานด้้านเศรษฐกิิจจะดำเนิินมาตรการต่่างๆ อย่่างเข้้มงวด
ขึ้�นอย่่างรวดเร็็ว แต่่ก็็ปฏิิเสธไม่่ได้้ว่่าการถอนทหารของสหรััฐฯ ตั้้�งแต่่ ทั้้ง� ด้า้ นนโยบายอัตั ราดอกเบี้้ย� และอัตั ราแลกเปลี่ย่� น แต่ป่ ัญั หาดังั กล่า่ ว
ปีี 1971 และออกไปเกืือบหมดในปีี 1976 ทำให้้รายจ่่ายของกองทััพ ไม่ไ่ ด้ค้ ลี่�ค่ ลายลงเท่า่ ใดนักั ท้้ายที่�่สุดุ ธปท. ตัดั สิินใจขอความช่่วยเหลืือ
สหรัฐั ฯ ที่เ�่ คยมีีเหืือดหายไป ผนวกกับั การไหลออกของเงินิ ทุนุ ทั้้ง� ในและ จากกองทุุนการเงิินระหว่่างประเทศ (International Monetary Fund:
ต่า่ งประเทศภายใต้ส้ ถานการณ์ค์ วามไม่แ่ น่น่ อนทางความมั่่น� คง ทำให้้ IMF) ตามโครงการเงิินกู้�้ ที่�่ไม่่มีีข้้อผููกพัันเกี่่�ยวกัับการดำเนิินนโยบาย
ปััญหาขาดดุลุ การชำระเงินิ ของไทยย่่ำแย่่ยิ่่�งขึ้�น เศรษฐกิิจ เนื่่�องจากเงิินทุุนสำรองระหว่่างประเทศที่�่ลดลงอย่่างมาก
หลัังจากเผชิิญกัับการขาดดุุลการชำระเงิินอย่่างต่่อเนื่่�อง โดย IMF ได้้
เวลานั้้น� รััฐบาลได้้ใช้น้ โยบายต่า่ งๆ เพื่่�อแก้้ปัญั หาดุุลการชำระเงิิน เช่น่ กำหนดให้้ไทยจััดทำแผนเศรษฐกิิจที่�่ควบคุุมการขยายตััวของสิินเชื่ �อ
การรณรงค์์เรื่�องการประหยััดน้้ำมััน การผลิิตสิินค้้าและอุุปกรณ์์ต่่างๆ เอกชนและรัฐั บาล ส่ว่ นกระทรวงการคลังั ก็ไ็ ด้ด้ ำเนินิ นโยบายเพิ่่ม� อัตั รา
โดยใช้ว้ ัตั ถุดุ ิบิ ในประเทศมาทดแทนการส่ง่ เสริมิ การผลิติ เพื่่อ� การส่ง่ ออก ภาษีีต่่างๆ เพื่่อ� ลดการขาดดุุลการค้า้ และการขาดดุุลการชำระเงินิ
โดยเน้้นสิินค้้าส่่งออกที่�่มีีมููลค่่าเพิ่่�มสููง รวมถึึงการส่่งเสริิมรายได้้จาก
ธุุรกิิจบริิการต่่างๆ เช่่น ส่่งเสริิมให้้บริิษััทรัับเหมาก่่อสร้้างขยายบริิการ มาตรการทั้้ง� หลายที่ด�่ ำเนินิ การไปยังั ไม่ท่ ันั จะเห็น็ ผล เศรษฐกิจิ โลกก็เ็ กิดิ
ออกไปยัังต่า่ งประเทศ ความอลหม่า่ นอีีกครั้้ง� จากความวุ่�นวายทางการเมืืองในประเทศอิหิ ร่า่ น
ที่่�ทวีีความรุุนแรงขึ้น� ตั้้�งแต่่ปีี 1978 และจบลงในปีี 1979 ด้้วยการปฏิิวัตั ิิ
ในขณะเดีียวกััน ทางรััฐบาลได้้พยายามใช้้มาตรการทางการเงิินและ โค่่นล้้มราชวงศ์์ปาห์์ลาวีี ทำให้้อุุปทานน้้ำมัันในตลาดโลกขาดหายไป
การคลัังเพื่่�อบรรเทาปััญหาเงิินเฟ้้อและเศรษฐกิิจตกต่่ำที่่�เกิิดขึ้�น เช่่น จำนวนมาก ตลาดน้้ำมันั ตื่่น� ตระหนก นำมาซึ่ง�่ วิกิ ฤตการณ์ร์ าคาน้้ำมันั
ควบคุุมการขยายตััวของปริิมาณเงิินโดยจำกััดสิินเชื่ �อภาคเอกชน ครั้้�งที่�่ 2 ที่ร�่ าคาน้้ำมัันดิบิ ถีีบตััวขึ้น� เกืือบสองเท่า่ ในระยะเวลาเพีียง 1 ปีี
ควบคุุมราคาสิินค้้าที่�่จำเป็็น เช่่น ข้้าว น้้ำตาล ปููนซีีเมนต์์ เหล็็กเส้้น หลายประเทศรวมถึึงประเทศไทยประสบปัญั หาภาวะเงินิ เฟ้อ้ รุุนแรง
รวมถึึงใช้้นโยบายการเงิินเพื่่�อฟื้้�นฟููภาวะเศรษฐกิิจชะงัักงััน เช่่น
การลดอััตราเงิินสดสำรองตามกฎหมาย การขยายบริิการรัับช่่วงซื้�้อ วิิกฤตการณ์์น้้ำมัันในรอบนี้้�ได้้ส่่งผลกระทบต่่อประเทศต่่างๆ รุุนแรง
และลดตั๋๋�วสััญญาใช้้เงิินของกิิจการต่่างๆ เพื่่�อช่่วยผู้�้ประกอบการใน กว่า่ ครั้้ง� แรก เนื่่อ� งจากเป็น็ ช่ว่ งที่เ่� ศรษฐกิจิ โลกกำลังั ซบเซา สถานการณ์์
ประเทศ ดัังกล่่าวได้้สร้้างแรงกดดัันให้้แต่่ละประเทศต้้องดำเนิินนโยบายทาง
เศรษฐกิจิ อย่่างเข้ม้ งวด พร้อ้ มกับั การกีีดกันั ทางการค้า้ ซึ่่ง� ส่่งผลกระทบ
ทั้้ง� นี้้� ระบบเศรษฐกิจิ ของประเทศไทยได้เ้ ปลี่ย�่ นโครงสร้า้ งไปในลักั ษณะ อย่่างรุนุ แรงต่่อเศรษฐกิิจไทย การส่ง่ ออกชะลอตัวั ลง ราคาสิินค้า้ ตกต่่ำ
ที่่�เชื่�อมโยงกัับระบบเศรษฐกิิจระหว่่างประเทศมากขึ้้�น สััดส่่วนมููลค่่า ขณะที่�่การนำเข้้ายัังคงเพิ่่�มสููง เนื่่�องจากการขยายตััวด้้านอุุปสงค์์และ
สิินค้้าส่่งออกและสิินค้้านำเข้้าเพิ่่�มขึ้�นจากร้้อยละ 34 ของ GDP ในปีี การนำเข้้าน้้ำมัันในราคาที่่ส� ููงขึ้�น
1971 เป็น็ ร้อ้ ยละ 43 ในตอนสิ้้น� แผนพัฒั นาเศรษฐกิจิ และสังั คมแห่ง่ ชาติิ
ฉบัับที่่� 3 ในปีี 1976 ส่่งผลให้้เศรษฐกิิจไทยมีีความสััมพัันธ์์และมีีการ ทั้้�งหมดนี้้�ส่่งผลให้้เศรษฐกิิจไทยได้้รัับผลกระทบทั้้�งเสถีียรภาพด้้าน
เปลี่ย�่ นแปลงตามภาวะเศรษฐกิิจของโลกมากขึ้้�น ราคาและด้า้ นการเงินิ ระหว่า่ งประเทศ อัตั ราเงินิ เฟ้อ้ กลับั มาพุ่�งสููงอีีกครั้้ง�
ขณะที่เ่� งินิ ทุนุ จำนวนมากได้ไ้ หลออกไปต่า่ งประเทศ ดุลุ บัญั ชีีเดินิ สะพัดั
ปััญหาจากวิิกฤตการณ์์น้้ำมัันแพงครั้้�งแรกยัังไม่่ทัันจะหมดไป ปััญหา และดุลุ การชำระเงินิ ขาดดุลุ อย่า่ งหนักั จนเกิดิ ปัญั หาเงินิ ออมในประเทศ
ครั้้ง� ใหม่ก่ ็เ็ ริ่ม� ตั้้ง� เค้า้ ขึ้น� มาให้เ้ ห็น็ ในปีี 1978 ปัญั หาเสถีียรภาพทั้้ง� ภายใน ไม่เ่ พีียงพอ ภาระหนี้้ต� ่า่ งประเทศเพิ่่ม� สููงขึ้�น
และภายนอกของประเทศไทยเริ่ม� ก่อ่ ตัวั ขึ้น� อีีกครั้้ง� เริ่ม� จากการที่ร�่ ัฐั บาล
กระตุ้�นเศรษฐกิจิ จนก่อ่ ให้เ้ กิดิ การขยายตัวั ของอุปุ สงค์ใ์ นประเทศ อัตั รา จากวิิกฤตการณ์์ราคาน้้ำมัันทั้้�งสองครั้้�ง ทำให้้ประเทศไทยต้้องเผชิิญ
เงิินเฟ้้อเพิ่่�มขึ้�นเป็็นร้้อยละ 7.9 ในปีี 1978 ผลผลิิตภาคเกษตรลดลง กับั ภาวะเงินิ เฟ้อ้ ที่พ่�ุ่�งสููงถึึงร้อ้ ยละ 15.5-24.3 และภาวะเศรษฐกิจิ ตกต่่ำ
เพราะภาวะฝนแล้้ง ขณะที่�่ราคาพืืชผลในตลาดโลกตกต่่ำ ตััวเลขการ ระหว่่างปีี 1973-1981 กดดัันให้้บรรยากาศการลงทุุนซบเซา ขณะที่่�
ส่่งออกในปีี 1977-1978 ลดลงเหลืือไม่่ถึึงครึ่่�งของปีี 1976 ทำให้้เกิิด โครงการที่่�ได้้รัับการส่่งเสริิมการลงทุุน ทั้้�งในด้้านอุุตสาหกรรมสิ่่�งทอ
ปัญั หาขาดดุลุ การค้า้ และดุลุ การชำระเงินิ ต่อ่ เนื่่อ� ง การโรงแรม ก็ม็ ีีการจ้า้ งงานในเขตเมืืองลดลง
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 101
แผนพััฒนาเศรษฐกิจิ และสัังคมแห่ง่ ชาติิ ปัญั หาความยากจนที่เ�่ กิดิ ขึ้น� และการเผชิญิ กับั วิกิ ฤตการณ์ร์ าคาน้้ำมันั
ฉบัับที่่� 3 (1972-1976) ครั้้�งแรก การจััดทำแผนพััฒนาเศรษฐกิิจและสัังคมแห่่งชาติิ ฉบัับที่�่ 3
(1972-1976) จึึงหันั มาเน้น้ ในเรื่�องของการแก้ป้ ััญหาความยากจนและ
เน้้นเรื่อ�่ งการแก้้ปััญหา ความเหลื่่อ� มล้ำ้ โดยเฉพาะการให้ค้ วามรู้แ�้ ละวางแผนครอบครัวั เพื่่อ� ลด
ความยากจนและความเหลื่่�อมล้ำ�ำ� อััตราการเพิ่่�มของประชากรจากร้้อยละ 3.2 เหลืือร้้อยละ 2.5 ต่่อปีี
รวมถึึงการจััดสรรงบพััฒนาชนบทมากขึ้้�น ทั้้�งในด้้านการคมนาคม
โดยเฉพาะการให้ค้ วามรู้้� การจััดหาน้้ำกิินน้้ำใช้้และน้้ำเพื่่�อการเกษตร รวมถึึงเร่่งกระจายบริิการ
และวางแผนครอบครััว ด้า้ นสังั คม การศึึกษา และสาธารณสุขุ ของรัฐั ให้เ้ ข้า้ ถึึงชนบทห่า่ งไกล
เพื่�่อลดอััตราการเพิ่่ม� ของประชากร
ประเด็็นการลดอััตราการเพิ่่�มของประชากรถืือเป็็นหนึ่่�งในจุุดเด่่นของ
อััตราการเพิ่ม่� ของประชากร แผนพััฒนาเศรษฐกิิจและสัังคมแห่่งชาติิ ฉบัับที่่� 3 โดยมีีคำขวััญที่�่
ใช้้กัันในเวลานั้้�นคืือ ‘ลููกมากจะยากนาน’ หรืือการประชาสััมพัันธ์์ที่�่ว่่า
จาก ‘หญิิงก็็ได้้ ชายก็็ดีี มีีแค่่สอง’ โดย มีีชััย วีีระไวทยะ อดีีตหััวหน้้ากอง
ประเมิินผลการพััฒนาของสภาพััฒน์์ เป็็นผู้�้ ที่�่ตระหนัักถึึงปััญหาการ
3.2% วางแผนครอบครััวเพื่่อ� แก้ไ้ ขปััญหาความยากจนดังั กล่า่ ว
ลดเหลืือ ขณะที่่�ประชาชนทั่่�วไปกำลัังเผชิิญกัับภาวะค่่าครองชีีพที่่�สููงขึ้ �นฉัับพลััน
เช่่นเดีียวกัับหลายอุุตสาหกรรมที่่�ได้้รัับผลกระทบจากภาวะเศรษฐกิิจ
2.5% แต่่อีีกด้้านหนึ่่�ง เศรษฐกิิจไทยยัังมีีความโชคดีีอยู่่�บ้้างในฐานะประเทศ
ต่อ่ ปีี ผู้�้ ส่่งออกสิินค้้าเกษตรที่่�ราคาเพิ่่�มขึ้�นตามราคาน้้ำมััน นอกเหนืือจากนี้้�
ความหลากหลายของสินิ ค้า้ ส่ง่ ออกก็เ็ พิ่่ม� ขึ้น� ด้ว้ ย จากเดิมิ ที่ม�่ ีีสินิ ค้า้ หลักั
หลัังการจััดทำแผนพััฒนาเศรษฐกิิจแห่่งชาติิในช่่วงฉบัับที่�่ 1 และ 2 เพีียง 4 ชนิดิ ได้้แก่่ ข้า้ ว ยางพารา ดีีบุุก และไม้้สักั ก็็เริ่ม� มีีการปลููกพืืช
ประเทศไทยได้พ้ ้น้ สภาพจากประเทศด้อ้ ยพัฒั นาที่ส่� ุดุ มาเป็น็ ด้อ้ ยพัฒั นา ชนิิดอื่น� เพื่่อ� ส่่งออกเพิ่่�มเติิม เช่น่ ข้้าวโพด และมัันสำปะหลััง นอกจากนี้้�
ปานกลาง สะท้้อนจากตััวเลขรายได้้ประชาชาติิเฉลี่่�ยต่่อหััวที่�่ขยายตััว การผลิิตและส่่งออกสิินค้้าเกษตรแปรรููปยัังมีีการขยายตััวอย่่างมาก
อย่่างต่่อเนื่่อ� งเป็น็ เวลา 10 ปีี แต่ช่ ่อ่ งว่า่ งของรายได้ข้ องประชากรกลัับ ในช่ว่ งทศวรรษนี้้� โดยเฉพาะสินิ ค้า้ ส่ง่ ออกอย่า่ งผลิติ ภัณั ฑ์ม์ ันั สำปะหลังั
เพิ่่�มขึ้น� และมีีความแตกต่า่ งกันั ในพื้�น้ ที่ต่� ่่างๆ ของประเทศ โดยเฉพาะ ผลไม้้กระป๋๋อง และอาหารทะเล ที่�่มีีสััดส่่วนต่่อการส่่งออกระหว่่างปีี
ภาคตะวันั ออกเฉีียงเหนืือที่ม�่ ีีจำนวนประชากรมาก และส่ว่ นใหญ่ย่ ังั คง 1970-1979 รวมกัันประมาณร้อ้ ยละ 1930
ยากจนเมื่่�อเทีียบกัับภาคอื่่�นๆ ของประเทศ
การเติิบโตของภาคการเกษตรและอุุตสาหกรรมแปรรููปผลผลิิตทาง
การเกษตรส่่งผลให้้บริิษััทที่�่อยู่ �ในอุุตสาหกรรมเหล่่านี้้�หลายแห่่งขยาย
กิิจการอย่่างรวดเร็็ว เช่่น ธุุรกิิจการผลิิตและส่่งออกเนื้้�อไก่่ของกลุ่่�ม
เจริิญโภคภััณฑ์์ หรืือซีีพีี (ตระกููลเจีียรวนนท์์) กลุ่่�มเบทาโกร (ตระกููล
แต้้ไพสิิฐพงษ์์) กลุ่่�มสหฟาร์์ม (ตระกููลโชติิเทวััญ) กลุ่่�มศรีีไทยปศุุสััตว์์
(ตระกููลจัันทรานุุกููล) กลุ่่�มแหลมทอง (ตระกููลคณาธนะวนิิชย์์) ธุุรกิิจ
อาหารทะเลแช่่แข็็งของเครืือไทยยููเนี่�่ยน (ตระกููลจัันศิิริิ) หรืือธุุรกิิจ
ในอุุตสาหกรรมน้้ำตาลของกลุ่่�มไทยรุ่�งเรืือง (ตระกููลอััษฎาธร) กลุ่่�ม
มิิตรผล (ตระกููลว่่องกุุศลกิิจ) กลุ่่�มโรงงานน้้ำตาลบ้้านโป่่ง (ตระกููล
ผาณิติ พิิเชฐวงศ์์) และกลุ่่�มกว้้างสุ้�นหลีี (ตระกููลชิินธรรมมิิตร์)์
102 THE WIND OF CHANGE 1971 – 1980
บรรยากาศการซื้้อ� ขายหุ้�นในห้อ้ งค้า้ ในยุคุ ที่่เ� ริ่�มมีกี ารนำำ�คอมพิิวเตอร์์เข้้ามาใช้ร้ ่ว่ มกัับการดููข้อ้ มููลการซื้้อ� ขาย
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 103
บริษิ ััทเงิินทุุนเฟื่�่องฟูู ธุรุ กิจิ ในยุคุ แรกของทิสิ โก้เ้ น้น้ ไปที่ก�่ ารรับั ประกันั การจัดั จำหน่า่ ยตราสาร
และฟองสบู่่�แรกของตลาดทุุนไทย ทางการเงินิ (Commercial Papers) ซึ่�ง่ เป็็นจุุดเริ่ม� ต้้นของธุรุ กิิจเงิินทุุน
ท่า่ มกลางยุคุ ข้า้ วยากหมากแพงจากวิกิ ฤตการณ์ร์ าคาน้้ำมันั ถึึงสองครั้้ง� โดยต่่อมาธนาคารหลายแห่่ง เช่่น กสิิกรไทย กรุุงเทพ กรุุงศรีีอยุุธยา
ได้้กระทบกระเทืือนต่่อชีีวิิตความเป็็นอยู่่�ของประชาชนและภาคธุุรกิิจ ศรีีนคร ไทยพาณิิชย์์ ทหารไทย ต่่างก็็เปิิดให้้บริิการนี้้� ซึ่�่งอาจนัับเป็็น
ในหลายอุตุ สาหกรรม อย่า่ งไรก็ต็ าม บางธุรุ กิจิ ก็ส็ ามารถเติบิ โตสวนทาง การระดมเงิินทุุนจากประชาชน แต่่สิ่่ง� สำคััญในเวลานั้้�นคืือห้้ามบอกว่า่
ขึ้น� มาได้้ นอกจากอุตุ สาหกรรมเกษตรที่ไ่� ด้ก้ ล่า่ วไปก่อ่ นหน้า้ นี้้แ� ล้ว้ ธุรุ กิจิ เป็น็ การ ‘รัับฝากเงิิน’ เพราะจะผิดิ กฎหมายเกี่่�ยวกัับธนาคารพาณิชิ ย์์
เงินิ ทุนุ และหลักั ทรัพั ย์ก์ ็เ็ ป็น็ อีีกอุตุ สาหกรรมดาวเด่น่ ในช่ว่ งนี้้� ซึ่ง่� ส่ว่ นหนึ่ง่�
เป็น็ ผลจากการจำกััดใบอนุญุ าตธนาคารพาณิิชย์์ในเวลานั้้�น นอกจากนี้้� ทิิสโก้้ยัังมีีบทบาทสำคััญในการเป็็นหนึ่่�งในผู้�้ ร่่วมก่่อตั้้�ง
ตลาดหลัักทรัพั ย์์แห่ง่ ประเทศไทยในปีี 1975 โดย สุุนทร อรุุณานนท์ช์ ััย
บริิษััทเงิินทุุนแห่่งแรกคืือ ‘ทิิสโก้้’ (Thai Investment and Security เป็็นหนึ่�่งในคณะกรรมการจััดตั้้�งตลาดทุุนในฐานะตััวแทนของบริิษััท
Company Limited: TISCO) ก่่อตั้้�งขึ้�นตั้้�งแต่่ปีี 1969 ด้้วยการเข้้ามา ค้้าหลัักทรััพย์แ์ ละลงทุุน จำกัดั ซึ่ง�่ เป็็นชื่�อเดิมิ ของทิสิ โก้้เมื่่อ� เริ่ม� ก่่อตั้้�ง
ลงทุุนของธนาคารสัญั ชาติิอเมริิกันั คืือ Bankers Trust New York ซึ่่�ง
กำลัังขยายการลงทุุนในหลายภููมิภิ าค รวมถึึงเอเชีีย โดยมีีประเทศไทย ในขณะที่�่ผู้�้อยู่ �ในแวดวงของธุุรกิิจเงิินทุุนและหลัักทรััพย์์มายาวนาน
เป็็นหนึ่่ง� ในเป้้าหมาย หลังั จากที่่�เข้้าไปทำธุุรกิิจที่�ฟ่ ิิลิปิ ปิินส์์อยู่่�ก่่อนแล้้ว อย่่าง บรรยง พงษ์์พานิิช ประธานกรรมการบริิหาร กลุ่่�มธุุรกิิจการเงิิน
5 ปีี หนึ่�่งในบุุคคลที่่�มีีบทบาทในการผลัักดัันธุุรกิิจบริิษััทเงิินทุุนให้้ เกีียรตินิ าคินิ ภัทั ร ซึ่�่งประกอบด้ว้ ยธนาคารเกีียรตินิ าคินิ ภัทั ร และบริษิ ััท
เกิิดขึ้น� มา ณ ตอนนั้้น� คืือ สุนุ ทร อรุณุ านนท์ช์ ัยั กรรมการผู้�้ จััดการใหญ่่ หลัักทรััพย์์ เกีียรติินาคิินภััทร กล่่าวเสริิมว่่า เดิิมทีีธุุรกิิจในรููปแบบของ
บริิษััท ซีี.พีี.แลนด์์ จำกััด (มหาชน) ในปััจจุุบััน ซึ่�่งในอดีีตเคยเป็็นทีีม บริิษััทเงิินทุุนมีีมาอยู่ �แล้้วก่่อนหน้้าที่่�จะเริ่ �มมีีการให้้ใบอนุุญาตตาม
ผู้บ�้ ริิหารในยุุคก่อ่ ตั้้ง� ของทิสิ โก้้ กฎหมายเมื่่อ� ปีี 1969 โดยบริิษัทั เหล่า่ นี้้�ถููกเรีียกว่า่ ‘ทรัสั ต์์เถื่�อน’ สาเหตุุ
ที่�่ใช้้คำว่่าเถื่�อนเป็็นเพราะธุุรกิิจนี้้�ยัังไม่่ได้้มีีกฎหมายรองรัับ หลัังจาก
สุนุ ทรเล่า่ ว่า่ หลังั จากเรีียนจบที่ส่� หรัฐั ฯ ได้เ้ ข้า้ ไปสัมั ภาษณ์ง์ านกับั บริษิ ัทั คณะปฏิิวััติิประกาศให้้ทรััสต์์เถื่ �อนสามารถมาขอใบอนุุญาตประกอบ
ที่่�นิิวยอร์์กคืือ Bankers Trust New York ก่่อนจะกลายมาเป็็นทีีม ธุุรกิิจบริิษััทเงิินทุุนอย่่างถููกกฎหมาย ก็็ทำให้้บริิษััทเงิินทุุนเกิิดขึ้�นมา
ผู้บ�้ ริหิ ารยุคุ ก่อ่ ตั้้ง� ของทิสิ โก้ร้ ่ว่ มกับั คนไทยที่เ�่ ริ่ม� งานพร้อ้ มกันั ในเวลานั้้น� เป็น็ จำนวนมาก เช่น่ เดีียวกับั ธนาคารเกีียรตินิ าคินิ ภัทั รที่ม�่ ีีจุดุ เริ่ม� ต้น้ จาก
คืือ ชุุมพล ณ ลำเลีียง ซึ่ง�่ ปัจั จุุบัันเป็็นรองประธานกรรมการของบริิษัทั ช่่วงเวลานั้้�นเช่่นกััน การขยายตััวอย่่างรวดเร็็วของธุุรกิิจบริิษััทเงิินทุุน
ปููนซิิเมนต์์ไทย จำกััด (มหาชน) หลัังจากทิิสโก้้ก่่อตั้้�งขึ้�นมาเป็็นบริิษััท ในช่่วงเวลานั้้�นไม่่ต่่างจากฟองสบู่่�ที่�่ขยายตััวอย่่างรวดเร็็ว การแตกตััว
แรก บริิษัทั เงินิ ทุนุ และหลัักทรััพย์์อื่�นๆ ก็เ็ กิดิ ขึ้น� ตามมามากมาย เพิ่่ม� จำนวนของบริษิ ัทั เงินิ ทุนุ มาพร้อ้ มกับั ความเปราะบางและปราศจาก
กฎเกณฑ์์ในการควบคุุมที่�่ดีีพอ ซึ่่�งส่่วนหนึ่่�งต้้องยอมรัับว่่าเป็็นเพราะ
“สาเหตุหุ นึ่ง�่ ที่ท�่ ำให้เ้ ป็น็ เช่น่ นั้้น� เพราะทุกุ คนแห่ไ่ ปขอใบอนุญุ าตไว้ก้ ่อ่ น ธุรุ กิิจนี้้ย� ัังใหม่่มากสำหรัับประเทศไทยในตอนนั้้�น
ด้้วยกลััวว่่าอาจจะมีีการเปลี่�่ยนแปลงกฎเกณฑ์์ในอนาคตแล้้วจะเสีีย
โอกาส และเมื่่อ� ทุุกคนแห่่มาขอใบอนุญุ าต ปััญหาที่�่ตามมาคืือใครควร จากคำบอกเล่่าของ ดร.เสนาะ อููนากููล อดีีตผู้้�ว่่าการธนาคารแห่่ง
จะได้้ใบอนุุญาตบ้้าง ซึ่�่งตามหลัักแล้้วก็็ควรพิิจารณาดููว่่าใครมีีผลงาน ประเทศไทย ระหว่า่ งปีี 1975-1979 เกี่ย่� วกับั สาเหตุทุ ี่ธ่� ุรุ กิจิ บริษิ ัทั เงินิ ทุนุ
อะไรมาบ้า้ ง มีีความรู้แ้� ค่ไ่ หน มีีความมั่่น� คงหรืือไม่่ แต่่ ณ เวลานั้้น� ธุรุ กิจิ เฟื่่�องฟููอย่่างมาก เป็็นผลจากช่่องว่่างระหว่่างอััตราดอกเบี้้�ยเงิินกู้้�และ
เงินิ ทุนุ หลักั ทรัพั ย์ย์ ังั ใหม่ม่ าก แต่ล่ ะคนจึึงยังั ไม่ม่ ีีอะไรมาพิสิ ููจน์์ ตอนนั้้น� เงินิ ฝากที่ห่� ่า่ งกันั มากถึึง 7% ในเวลานั้้น� และการควบคุมุ ที่ย�่ ังั ไม่เ่ ข้ม้ งวด
คุุณบุุญชูู โรจนเสถีียร รััฐมนตรีีว่่าการกระทรวงการคลัังในขณะนั้้�น เพีียงพอจากภาครัฐั ทำให้้เกิดิ บริิษััทเงินิ ทุุนขึ้�นมานับั ร้อ้ ยบริิษัทั
แก้ป้ ัญั หาโดยการแจกใบอนุญุ าตให้ก้ ับั ทุกุ คนที่ม�่ าขอ เพื่่อ� ป้อ้ งกันั ไม่ใ่ ห้้
เกิิดการวิ่�งเต้้นหรืือมีีข้้อครหาว่่าไม่่เป็็นธรรม แต่่ก็็มีีข้้อแม้้ว่่าถ้้าใครทำ “การเข้า้ มารับั ตำแหน่ง่ ผู้�้ ว่า่ การ ธปท. เมื่่อ� ปีี 1975 ปัญั หาที่ห�่ นักั ใจที่ส่� ุดุ
ไม่ไ่ ด้้อย่า่ งที่�่พููดไว้ก้ ็จ็ ะยึึดคืืนใบอนุุญาต” คืือเรื่�องของบริิษััทเงิินทุุนที่่�เกิิดขึ้�นมาเป็็นจำนวนมาก แต่่กลัับยัังไม่่มีี
กฎเกณฑ์ค์ วบคุมุ ที่ด่� ีี และยังั มีีบริษิ ัทั ที่ย�่ื่น� ขอเปิดิ กิจิ การอีีกมาก ตอนนั้้น�
ก็ไ็ ด้้ลองปรึึกษากับั นัักกฎหมายดููว่่าไม่เ่ ซ็็นอนุมุ ัตั ิิได้ห้ รืือไม่่ แต่่ตอนนั้้น�
104 THE WIND OF CHANGE 1971 – 1980
เราเป็น็ เพีียงตัวั แทนเท่า่ นั้้น� เพราะอำนาจในการตัดั สินิ ใจอยู่่�ที่ก่� ระทรวง ปััญหาของบริษิ ััทเงิินทุนุ
การคลังั ” ที่่ส� ั่่ง� สมมาหลายปีี
ท้้ายที่่ส� ุดุ ได้ร้ ะเบิดิ ออกมา
จากนั้้�น ธปท. ได้้พยายามที่่�จะกำหนดมาตรการควบคุุมบริิษััทเงิินทุุน เป็น็ ‘วิิกฤตราชาเงินิ ทุุน’
เพิ่่�มเติมิ เช่น่ กำหนดให้้บริษิ ัทั เงินิ ทุนุ ดำรงสิินทรัพั ย์ส์ ภาพคล่อ่ งเพิ่่ม� ขึ้�น ช่่วงปีี 1978-1979
คืือไม่่ต่่ำกว่า่ ร้อ้ ยละ 3 สำหรับั เงินิ กู้้�ยืืมจากนิติ ิบิ ุุคคล และเพิ่่�มจากไม่่ต่่ำ โดยมีตี ััวเร่่งที่่ส� ำ�ำ คััญ
กว่่าร้้อยละ 5 เป็็นไม่่ต่่ำกว่่าร้้อยละ 7 ของเงิินกู้�้ ยืืมจากบุุคคลธรรมดา คืือการถืือกำำ�เนิดิ ขึ้น�้ มา
นอกจากนี้้�ยัังกำหนดอััตราส่่วนเงิินกองทุุนต่่อสิินทรััพย์์เสี่�่ยงเพิ่่�มขึ้ �นเป็็น ของ ‘ตลาดหลัักทรััพย์์
ระยะๆ เพื่่อ� ให้โ้ อกาสบริษิ ัทั เงินิ ทุนุ ปรับั ฐานะได้อ้ ย่า่ งราบรื่น� และกำหนด แห่ง่ ประเทศไทย’
สัดั ส่ว่ นการให้ก้ ู้�้ยืมแก่ล่ ููกหนี้้ร� ายใหญ่ไ่ ว้ไ้ ม่เ่ กินิ ร้อ้ ยละ 50 ของเงินิ กองทุนุ
“บริิษััทเงิินทุุนเหล่่านี้้�สามารถระดมเงิินจากประชาชนทั่่�วไปมาปล่่อย
สิินเชื่�อในทำนองเดีียวกัับธนาคารพาณิิชย์์ หากยัังปล่่อยทิ้้�งไว้้ โดย
แค่่ควบคุุมดููแลตามประกาศคณะปฏิิวััติิฉบัับที่�่ 58 จะไม่่เพีียงพอ”
ดร.เสนาะกล่า่ ว
เมื่่�อเล็็งเห็็นอยู่ �แล้้วว่่าบริิษััทเงิินทุุนกำลัังกลายเป็็นแหล่่งสะสมปััญหา
ซึ่่ง� จะเป็็นอัันตรายต่่อระบบการเงินิ ในอนาคต ทำให้้ ธปท. พยายามเร่ง่
ผลัักดันั พระราชบััญญััติิการประกอบธุรุ กิิจเงิินทุนุ ธุรุ กิจิ หลัักทรััพย์์ และ
ธุุรกิิจเครดิิตฟองซิิเอร์์ เพื่่�อให้้เกิิดการควบคุุมดููแลอย่่างรอบคอบและ
มีีหลักั เกณฑ์ท์ ี่�่ชัดั เจนขึ้น�
“กฎหมายควบคุมุ บริษิ ััทเงินิ ทุุนกว่่าจะออกนี่ช�่ ้้ามาก ตอนนั้้�นเหตุุการณ์์
บ้้านเมืืองวุ่�นวายกัันหมด เปลี่�่ยนรััฐบาลกััน 5-6 ครั้้�ง รััฐบาลขาด
เสถีียรภาพ สุุดท้้ายกฎหมายดัังกล่่าวก็็ออกมาจนได้้ในคืืนวัันสุุดท้้าย
ของการประชุุมสภาเมื่่�อปีี 1979 แต่ก่ ็ไ็ ม่ท่ ันั แล้้ว” ดร.เสนาะกล่า่ ว
ปััญหาของบริิษััทเงิินทุุนที่่�สั่่�งสมมาหลายปีี ท้้ายที่่�สุุดได้้ระเบิิดออกมา
เป็็น ‘วิิกฤตราชาเงิินทุุน’ ช่่วงปีี 1978-1979 โดยมีีตััวเร่่งที่่�สำคััญคืือ
การถืือกำเนิิดขึ้�นมาของ ‘ตลาดหลักั ทรััพย์แ์ ห่่งประเทศไทย’
ตลาดหลัักทรััพย์์แห่่งประเทศไทยเริ่ �มต้้นเปิิดตลาดซื้�้อขายกัันวัันแรก
เมื่่�อวันั ที่�่ 30 เมษายน 1975 พอดิิบพอดีีกับั วันั ที่�่กรุงุ ไซง่่อนแตก แนวคิดิ
ในการจััดตั้้�งตลาดหลัักทรััพย์์อย่่างจริิงจัังเกิิดขึ้�นมาตั้้�งแต่่ปีี 1969
ภายใต้้แผนพััฒนาเศรษฐกิิจแห่่งชาติิ ฉบัับที่�่ 2 ขณะนั้้�นประเทศไทย
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 105
ภาพบน - กระดานซื้้�อขายหุ้�นในปีี 1975 มีีรายชื่่�อหุ้�นอย่า่ ง เบอร์ล์ ี่่� ได้้ปรึึกษากัับธนาคารโลก (World Bank) เกี่�่ยวกัับแนวทางการจััดตั้้�ง
ยุุคเกอร์์, ธนาคารกรุุงเทพ, ปููนซิิเมนต์์ไทย และดุุสิิตธานีี โดยหุ้�น ตลาดหลัักทรััพย์์ ก่่อนที่�่ธนาคารโลกจะแนะนำให้้ปรึึกษา ซิิดนีีย์์ เอ็็ม.
ของธนาคารกรุุงเทพ ซื้้�อขายกัันมากที่่�สุุดที่่� 4,422 หุ้�น มููลค่่า ร็็อบบิินส์์ ศาสตราจารย์์สาขาการเงิินของมหาวิิทยาลััยโคลััมเบีีย ซึ่่�ง
1,422,306 บาท ในเวลานั้้น� เป็็นผู้้�เชี่�่ยวชาญด้้านธุุรกิิจหลัักทรััพย์์และมีีประสบการณ์์ด้้านการ
พััฒนาตลาดทุุนในประเทศกำลัังพััฒนา จากจุุดนั้้�นร็็อบบิินส์์ได้้เข้้ามา
ภาพซ้า้ ย - พนัักงานของบริษิ ััท สินิ เอเซียี จำ�ำ กััด กำ�ำ ลัังเจรจาซื้้อ� ขาย ศึึกษาเกี่�่ยวกัับบริิบทของประเทศไทย ก่่อนจะออกเป็็นรายงานเรื่�อง
หลัักทรััพย์ใ์ นระหว่า่ งช่ว่ งเวลาทำ�ำ การของตลาดหุ้้�นไทย A Capital Market in Thailand เมื่่�อปีี 1970 ซึ่่�งเป็็นจุุดเริ่�มต้้น
ที่ส่� ำคัญั ของตลาดหุ้�นไทย
ในรายงานดัังกล่่าว ร็็อบบิินส์์ได้้กล่่าวไว้้ว่่า “ตลาดหลัักทรััพย์์ที่�่ดีีต้้อง
สามารถทำหน้้าที่�่เป็็นประโยชน์์แก่่ประเทศชาติิ ความสััมพัันธ์์ระหว่่าง
ราคาในตลาดหลัักทรััพย์์ใดหลัักทรััพย์์หนึ่่�งกัับคุุณค่่าที่่�แท้้จริิงของ
บริิษััทผู้�้ออกหลัักทรััพย์์นั้้�นจะต้้องสััมพัันธ์์กัันอย่่างสมเหตุุสมผล ราคา
ทั้้�งสองอาจแตกต่า่ งห่า่ งไกลกันั ได้เ้ ป็น็ ครั้้ง� คราว แต่ใ่ นระยะยาว ความ
สััมพัันธ์์อย่่างมีีเหตุุผลจะต้้องมีี มิิฉะนั้้�นแล้้วตลาดทุุนก็็จะกลายเป็็น
แหล่ง่ การพนันั ไป…”
นอกจากนี้้�ร็็อบบิินส์์ยัังได้้เตืือนเกี่่�ยวกัับการพััฒนาตลาดหลัักทรััพย์์
ไว้้ว่่า “หากไม่่มีีการควบคุุมที่่�ดีีพอ การพััฒนาก็็จะชะงัักงััน เนื่่�องจาก
มีีการเก็็งกำไรกัันเกิินขอบเขต โดยไม่่มีีมาตรการพิิทัักษ์์ประโยชน์์ของ
ผู้�้ ลงทุุนอย่่างเพีียงพอ ปััญหาเช่่นนั้้�นจะเป็็นเครื่่�องถ่่วงความเจริิญทาง
เศรษฐกิจิ และทำให้ต้ ลาดทุนุ ถููกควบคุมุ ด้ว้ ยกฎเกณฑ์ท์ ี่ม�่ ากเกินิ ไปจน
ไม่่สามารถทำหน้้าที่่�ได้้อย่่างมีีประสิิทธิิภาพ ถึึงแม้้ว่่าจะสามารถแก้้
ปััญหานั้้�นได้้แล้้วก็็อาจทำให้้ความเจริิญเติิบโตของตลาดทุุนชะงัักงััน
ไปเป็็นเวลาหลายปีี แทนที่�่ตลาดทุุนจะมีีส่่วนช่่วยเสริิมความก้้าวหน้้า
แก่่อุุตสาหกรรมต่า่ งๆ ของประเทศตามหน้า้ ที่ท�่ ี่ค�่ วรจะเป็็น”
ข้้อความเหล่่านี้้�ของร็็อบบิินส์์เหมืือนเป็็นคำพยากรณ์์ล่่วงหน้้า เพราะ
อีีกเพีียง 3 ปีถี ััดมา เหตุุการณ์ใ์ นลักั ษณะนี้้ก� ็ไ็ ด้้เกิดิ ขึ้น� จริงิ และส่่งผลให้้
ตลาดหลัักทรััพย์์ไทยซบเซาติิดต่อ่ กันั เป็น็ เวลาหลายปีี
ช่่วงปีี 1977 บริษิ ััทเงินิ ทุนุ แต่่ละแห่ง่ เร่่งขยายการระดมเงินิ และปล่่อยกู้้�
อย่า่ งมาก โดยมากกว่่าร้้อยละ 80 ของเงิินที่�่ปล่่อยกู้เ�้ ป็น็ เงิินให้ก้ ู้้�ยืมเมื่่�อ
ทวงถามและมีีระยะเวลาไม่่เกิิน 1 ปีี ซึ่่ง� ในจำนวนนี้้�เป็็นการกู้้เ� พื่่อ� นำมา
เก็็งกำไรในตลาดหลักั ทรััพย์ท์ ี่ก่� ำลัังร้อ้ นแรงอยู่�ในเวลานั้้น�
1 ประธานาธิบิ ดีี ริิชาร์ด์ นิิกสััน 2 สหรััฐฯ บรรลุขุ ้อ้ ตกลงหยุุดยิิง 5 กำ�ำ เนิดิ ตลาดหลัักทรััพย์์
ประกาศงดรัับแลกเงินิ ดอลลาร์์ กัับเวีียดนาม และถอนทหาร แห่่งประเทศไทย
เป็น็ ทองคำ�ำ ออกจากเวียี ดนาม
7 ม.ร.ว.คึึกฤทธิ์์� ปราโมช
15 สิงิ หาคม 1971 เดินิ ทางเยืือนจีนี
1971 1972 1973 1974 1 กรกฎาคม 1975
3 วิกิ ฤตราคาน้ำ�ำ� มััน 4 เหตุกุ ารณ์์ 1975
ครั้้ง� ที่่� 1 14 ตุลุ า 6 กรุงุ ไซง่อ่ นแตก
30 เมษายน 1975
1 3
4
7
ดััชนีตี ลาดหลัักทรััพย์์ไทยในช่ว่ งปีี 1975-1980 1979
1978 2 พฤษภาคม
หุ้�นราชาเงิินทุุนถููกเพิกิ ถอนการซื้้อ� ขาย
15 พฤศจิกิ ายน เนื่อ�่ งจากถูกู ฟ้อ้ งล้ม้ ละลาย
หุ้�นราชาเงินิ ทุุน ทำ�ำ จุุดสููงสุดุ ที่่� 2,470 บาท ดััชนีี SET 183 จุดุ
จากราคา IPO ที่่� 275 บาท
ดััชนีี SET 240 จุดุ
1975 1977
วัันเปิิดทำ�ำ การซื้้อ� ขาย เดืือนกัันยายน
ของตลาดหลัักทรััพย์์แห่่งประเทศไทย บริษิ ััท ราชาเงินิ ทุนุ เข้้าจดทะเบียี น
ดััชนีี SET เริ่ม� ที่่� 100 จุดุ ในตลาดหลัักทรััพย์์แห่ง่ ประเทศไทย
ดััชนีี SET 150 จุดุ
9 จีีนบุุก
เวียี ดนาม
8 เหตุกุ ารณ์์ 11 วิิกฤต
6 ตุลุ า ราชาเงินิ ทุนุ
1977
1976 1978 1979 1980
10 10 วิกิ ฤต 12 นโยบาย 66/2523
6 ราคาน้ำำ��มััน ของ พลเอก เปรม
ครั้้�งที่่� 2 ติิณสููลานนท์์
12
เมื่่อ� ปีี 1977 ด้้วยราคาเริ่�มต้น้ (IPO) ที่�่ 275 บาท ก่่อนที่�ร่ าคาหุ้�นจะพุ่�ง
ในสายตาของ บรรยง พงษ์์พานิิช มองว่่าฟองสบู่่�ของตลาดหุ้�นไทย ขึ้�นไปทำจุุดสููงสุุดที่่� 2,470 บาทในช่่วงปลายปีี 1978 แต่่สุุดท้้ายใน
เมื่่�อปีี 1978 แทบไม่่มีีปััจจััยพื้�้นฐานรองรัับ และโครงสร้้างตลาดหุ้�น ปีี 1979 บริิษััทราชาเงิินทุุนต้้องถููกเพิิกถอนออกจากตลาดหลัักทรััพย์์
ในตอนนั้้น� ยังั ไม่ม่ ีีนักั ลงทุนุ สถาบันั อยู่�เลย ไม่ว่ ่า่ จะเป็น็ นักั ลงทุนุ สถาบันั เนื่่�องจากบริิษััทถููกฟ้้องล้้มละลายและถููกเพิิกถอนใบอนุุญาตธุุรกิิจ
ในประเทศหรืือต่า่ งประเทศ ในเวลาต่่อมา โดยมีีสาเหตุุจากการที่่�บริิษััทได้้ให้้กู้้�ยืืมเงิินแก่่บริิษััท
ในเครืือและลููกค้้าเพื่่�อซื้�้อหุ้�นของบริิษััทเองโดยที่�่ไม่่มีีหลัักประกััน จน
“ในตลาดทุุนที่�่พััฒนาได้้ดีีนั้้�นจำเป็็นที่�่จะต้้องมีีนัักลงทุุนที่่�มีีคุุณภาพ ทำให้เ้ กิดิ หนี้้เ� สีียจำนวนมาก และไม่ส่ ามารถชำระคืืนหนี้้ใ� ห้ก้ ับั ธนาคาร
เพื่่�อเงินิ จะได้้เป็น็ เงินิ ที่ม่� ีีคุุณภาพ ส่่วนตััวไม่่ได้้ดููถููกนัักลงทุนุ บุุคคล แต่่ หลายแห่่งได้้
ที่่�ผ่่านมาได้้พิิสููจน์์แล้้วว่่านัักลงทุุนบุุคคลเสีียเปรีียบทั้้�ง Economies
of Scale (การประหยััดต่่อขนาด) รวมถึึงการรวบรวมความสามารถ ตลาดหุ้�นไทยในเวลานั้้�นก็็ได้้รัับผลกระทบอย่่างหนัักหน่่วง ดััชนีี
ฉะนั้้�นตลาดทุุนที่�่พััฒนาแล้้วส่่วนใหญ่่ก็็จะมีีนัักลงทุุนสถาบัันมาเป็็น ตลาดร่ว่ งจากกว่า่ 250 จุดุ มาเหลืือประมาณ 100 จุดุ และต้้องใช้้เวลา
ตััวกลางอีีกทีีหนึ่่�ง ในยุุคแรกยัังไม่่มีีนัักลงทุุนสถาบัันในประเทศ และ กว่า่ 8 ปีี กว่่าที่่ด� ััชนีีตลาดหุ้�นไทยจะฟื้�้นกลับั ไปจุุดเดิมิ ได้อ้ ีีกครั้้�ง
นัักลงทุุนสถาบัันต่่างประเทศก็็ยัังไม่่ได้้เข้้ามาลงทุุนในตลาดหุ้ �นไทย
จนกระทั่่ง� ปีี 1986 เพราะฉะนั้้น� นักั ลงทุนุ เริ่ม� แรกจึึงมีีแต่น่ ักั ลงทุนุ บุคุ คล
ธรรมดา หรืือที่ภ�่ าษาชาวบ้า้ นเรีียกว่่ามีีแต่่แมงเม่า่ ”
หนึ่่�งในบริิษััทที่่�ถููกปั่่�นราคาและเก็็งกำไรอย่่างหนัักในตอนนั้้�นคืือ
บริิษััท ราชาเงิินทุุน จำกััด ซึ่�่งเข้้าจดทะเบีียนในตลาดหลัักทรััพย์์
108 THE WIND OF CHANGE 1971 – 1980
บทสรุุป
ตลอดทศวรรษ 1970 เศรษฐกิิจไทยเติิบโตขึ้�้นพร้้อมกัับความเปลี่่�ยนแปลงมากมาย
ในเชิงิ โครงสร้า้ ง แรงกระตุ้�นสำ�ำ คััญมาจากปััจจััยภายนอก เช่น่ การถอนทหารออกจาก
สงครามเวีียดนามของสหรััฐฯ ภััยคุุกคามจากคอมมิิวนิิสต์์ และความปั่่�นป่่วนของ
เศรษฐกิิจโลกที่่�นำำ�ไปสู่่�ปััญหาเศรษฐกิิจตกต่ำำ��ในยุุคข้้าวยากหมากแพง กระตุ้�นให้้
ประเทศไทยเร่่งพััฒนาตััวเองในหลากหลายด้้าน รวมไปถึึงการพััฒนาความสััมพัันธ์์
ระหว่่างประเทศที่่�เปิิดกว้้างมากขึ้้�น
สำ�ำ หรัับปััจจััยภายในประเทศนั้้�น การเปลี่่�ยนขั้้�วอำ�ำ นาจทางการเมืืองหลัังเหตุุการณ์์
14 ตุุลาคม 1973 ถืือเป็็นจุุดเปลี่่�ยนสำำ�คััญของโครงสร้้างเศรษฐกิิจไทยจากทุุนนิิยม
แบบพวกพ้้องโดยข้้าราชการภายใต้้เผด็็จการทหาร ซึ่�่งกิินเวลายาวนานตั้้�งแต่่ปีี 1947
มาสู่่�ทุุนนิิยมแบบพวกพ้อ้ งโดยนายทุุน
ภาคธุุรกิิจต้้องปรัับตััวครั้�งใหญ่่หลัังจากขั้้�วอำ�ำ นาจทางการเมืืองเปลี่่�ยนไป จากเดิิมที่่�
มุ่�งสานสััมพัันธ์์กัับขั้้�วอำ�ำ นาจใดขั้้�วอำำ�นาจหนึ่่�ง โดยเฉพาะนายทหาร กลัับกลายเป็็นการ
สานสััมพัันธ์์กัับพรรคการเมืืองต่่างๆ อย่่างเปิดิ กว้้าง
ในช่ว่ งทศวรรษนี้้ย� ัังมีกี ารก่อ่ กำ�ำ เนิดิ ตลาดทุนุ ไทยอย่า่ งเป็น็ ทางการควบคู่�ไปกัับการเติบิ โต
อย่่างรวดเร็็วของธุุรกิิจเงิินทุุนและหลัักทรััพย์์ ซึ่่�งถืือเป็็นสถาบัันการเงิินรููปแบบใหม่่
ในประเทศไทย แต่่การขาดการกำ�ำ กัับดูแู ลที่่เ� หมาะสมในช่่วงเริ่�มต้น้ ทำ�ำ ให้ท้ ศวรรษนี้้จ� บลง
ด้้วยวิิกฤตบริิษััทเงิินทุุนบางแห่่งที่่�ส่่งผลต่่อเสถีียรภาพระบบสถาบัันการเงิินไปยััง
ทศวรรษถััดไป
ท้้ายที่่�สุุดแล้้ว ประเทศไทยสามารถเอาตััวรอดจากแรงกดดัันต่่างๆ ซึ่่�งสะท้้อนความ
สามารถของทั้้ง� ภาครััฐและเอกชนไทยในการปรัับตััวรัับกัับความผัันผวนและความท้า้ ทาย
ต่่างๆ ที่่�ถาโถมเข้้ามาอย่่างต่่อเนื่�่อง จนสามารถเดิินหน้้าเข้้าสู่่�ยุุค ‘โชติิช่่วงชััชวาล’
ในทศวรรษถััดไป
110 INTERVIEW
ปิิติิ สิิทธิิอำำ�นวย
จากผู้้�จััดการสาขาในวััยย่่าง 30 ปีี สู่�ประธานกรรมการของธนาคารกรุุงเทพ จำำ�กััด (มหาชน)
ปิิติิ สิิทธิิอำำ�นวย คืือผู้้�ที่่�ปลุุกปั้้�นให้้สาขาของธนาคารกรุุงเทพมีีเงิินฝากแตะระดัับพัันล้้านบาทได้้เป็็นครั้�งแรก
ตั้�้งแต่่ช่่วงต้้นยุุคเจ็็ดศููนย์์ บ่่งบอกความเฟื่่�องฟููของวงการการเงิินและการเริ่�มเปลี่่�ยนผ่่านของระบบเศรษฐกิิจ
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 111
อิิทธิิพลแห่่งทุุนธนาคาร
ยุุคสมัยั ของการเติิบโต เรามีีเอ็น็ พีีแอลสููงถึึง 40% ใช้เ้ วลาเกืือบ 10 ปีีเพื่่อ� แก้้ปััญหานี้้�
ผมจบด้า้ นพาณิชิ ย์ท์ ี่ป่� ีนี ังั และเข้า้ มาอยู่่�กับั ธนาคารกรุงุ เทพตอนปีี 1962 ช่่วงนั้้�นเป็น็ ช่่วงที่ย่� ากที่ส่� ุดุ เท่า่ ที่่�เคยประสบมา แต่่ก็เ็ ป็็นช่ว่ งที่ส�่ นุกุ ที่ส�่ ุุด
ตอนนั้้�นอายุุ 29 ปีี สมััยนั้้�นถืือว่่ายัังหนุ่�ม แต่่สมััยนี้้�ถืือว่่าแก่่แล้้ว เหมืือนกััน เราได้้เห็็นถึึงวิิธีีการบริิหารสิินเชื่�อ วิิธีีการที่่�จะคุุยกัับลููกค้้า
คุุณบุุญชูู โรจนเสถีียรชวนมา เพราะตอนนั้้�นน้อ้ งชาย (พร สิทิ ธิิอำนวย) และการพยายามช่่วยเหลืือซึ่�่งกัันและกััน ทางแก้้อย่่างหนึ่�่งในช่่วงนั้้�น
เป็น็ ผู้้�จััดการฝ่า่ ยอยู่่�ที่่น� ี่แ�่ ล้ว้ ให้อ้ ยู่�ฝ่่ายการค้า้ ตอนนั้้�นธนาคารกรุุงเทพ คืือการตั้้�ง SAM หรืือ Special Asset Management ขึ้�นมา เพื่่�อให้้
มีีฝ่า่ ยเลขาธิิการ ฝ่่ายผู้�อ้ ำนวยการสาขา ฝ่่ายการค้้า ฝ่่ายบัญั ชีี 4 ฝ่่าย ลููกค้้าชำระหนี้้�ระยะยาว ขณะเดีียวกัันแบงก์์กรุุงเทพก็็เปลี่่�ยนมากู้้�เป็็น
เท่่านั้้�นเอง วัันหนึ่�่งผมสวนกัับคุุณบุุญชููแล้้วถามว่่าคนเรามีี 2 นายได้้ เงินิ บาทแทน เพราะการจะไปกู้เ�้ ป็น็ ดอลลาร์อ์ ย่า่ งเดีียว มันั มีีความเสี่ย�่ ง
อย่่างไร ท่่านถามว่่าหมายความว่่าอะไร ผมบอกผู้�้ จััดการสาขาขึ้�นกัับ เรื่อ� งอััตราแลกเปลี่ย�่ นสููง
ฝ่่ายอำนวยการสาขา แต่่สิินเชื่�อต้้องขึ้�นกัับฝ่่ายการค้้า เท่่ากัับว่่ามีี หลัังจากวิิกฤตต้้มยำกุ้�ง แน่่นอนว่่าย่่อมมีีการเปลี่�่ยนแปลงในหลายๆ
2 นาย ไม่ก่ ี่ว่� ัันหลัังจากนั้้�น ท่่านบอก ปีีเตอร์์มานี่�-่ --ยููเป็น็ คนพููดใช่่ไหม ด้้าน การแข่่งขัันก็็สููงขึ้�น การทำธุุรกิิจก็็ยากขึ้้�น เพราะอััตราดอกเบี้้�ย
ว่่าคนเราไม่ค่ วรมีี 2 นาย ฉะนั้้น� ยููเอา 10 สาขาไปบริิหาร ตอนนั้้�นตกใจ ผันั ผวนมาก และอัตั ราดอกเบี้้ย� เงินิ ฝากก็ย็ ังั ต่่ำมาก การจะปล่อ่ ยสินิ เชื่อ�
เพราะไม่่เคยบริิหารสาขามาก่่อน แต่่ลึึกๆ เป็็นคนใจสู้�้ ก็็เลยขอเลืือก และคิิดอััตราดอกเบี้้�ยสููงมากก็็ทำไม่่ได้้ เมื่่�อก่่อนดอกเบี้้�ยเคยสููงถึึง
สาขาเอง และหนึ่ง่� ในนั้้น� คืือสาขาสีีลม ซึ่ง�่ เป็น็ สาขาใหญ่ส่ ุดุ ในกรุงุ เทพฯ ร้้อยละ 21 อยู่�ช่ว่ งเวลาหนึ่่ง� ส่่วนระดับั ปกติจิ ะอยู่�ประมาณร้อ้ ยละ 15
ผมเริ่�มเข้้าไปบริิหารสาขาเดืือนกรกฎาคม สาขาสีีลมมีีเงิินฝากอยู่� ซึ่�ง่ ถ้้าเทีียบกัับปััจจุบุ ันั ก็แ็ ทบจะต่่างกันั ครึ่�ง่ หนึ่�ง่
650 ล้้านบาท ผมตั้้ง� เป้า้ หมายสิ้้�นปีไี ว้ท้ ี่�่ 1 พัันล้า้ นบาท ผู้้�จััดการสาขา แต่่สิ่่�งหนึ่�่งที่่�ไม่่ได้้เปลี่�่ยนไปมากนััก คืือแนวทางในการปล่่อยสิินเชื่�อ
บอก Impossible ผมบอกไปว่่า Nothing is impossible ผมอยู่�ฝ่่าย เพราะการปล่่อยสิินเชื่�อขึ้�นอยู่่�กัับความพร้้อมของธุุรกิิจนั้้�นๆ ถ้้าธุุรกิิจดีี
การค้้าและมีีลููกค้้าเศรษฐีีอยู่�หลายราย คอยดููก็็แล้้วกััน ช่่วงนั้้�นไม่่มีี แบงก์์ก็็ช่่วยเต็็มที่�่ แต่่ถ้้าในมุุมของแบงก์์มองว่่าธุุรกิิจมีีความพร้้อมต่่ำ
คอมพิิวเตอร์์ ใช้้เครื่่�องแฟกซ์์ที่่�หมุุนกัันชึึบๆ เช้้าตื่่�นตีี 2 ผมก็็อยู่่�กัับ เราก็็จะปฏิิเสธไป ถึึงแม้้ว่่าจะมีีหลัักประกัันก็็ตาม เพราะการปล่่อย
ผู้�้ จัดั การสีีลม ผู้�้ จัดั การสาขากับั สมุหุ ์บ์ ัญั ชีี ตัวั เลขออกมาหนึ่ง่� พันั กว่า่ ล้า้ น สิินเชื่�อไม่่ได้้ขึ้�นอยู่่�กัับหลัักประกััน แต่่ขึ้�นอยู่่�กัับความเป็็นไปได้้ของ
ทำได้้จริิงๆ ทุุกคนที่่�สาขาตื่่�นเต้้น เพราะเป็็นสาขาแรกในประเทศไทย โปรเจกต์์ (Viability)
ที่่�โดดขึ้�นมามีีเงิินฝากหนึ่�ง่ พันั ล้า้ นบาท ผมให้้เลขาฯ ไปเยาวราช ไปดููซิิ
ว่า่ มีีอะไร จบมาด้้วยซื้�้อหมููหันั 10 ตัวั ไปฉลองกัับสาขา คุุณบุุญชููตกใจ โอกาสในอนาคต
หลังั จากนั้้น� สาขาที่�่ผมคุมุ 10 สาขา แต่ล่ ะปีีผมทำสาขาละพันั ล้้านๆ
ฝ่่าปััญหาหนี้้เ� สีียวิิกฤตต้ม้ ยำ�ำ กุ้้�ง ประเทศไทยถ้้าให้้เปรีียบเทีียบกัับประเทศอื่�นๆ ผมกล้้าพููดว่่าเราโชคดีี
ตอนนั้้�นมีีการอนุญุ าตให้เ้ ปิิดกิิจการทางการเงินิ มากเกินิ ไป เท่่าที่จ่� ำได้้ เพราะเรามีีสิ่่ง� สำคัญั ที่ส่� ุดุ อย่า่ งหนึ่ง�่ ที่ค�่ นอื่น� ไม่ม่ ีี คืือเรามีีอาหารสมบููรณ์์
คิิดว่่ามีีบริิษััทด้้านการเงิินเกืือบ 100 แห่่ง การแข่่งขัันก็็สููง เมื่่�อมีีการ ที่ส�่ ุดุ ผมมองว่่าเศรษฐกิิจของเรามีีแต่จ่ ะโตขึ้น� แต่ก่ ็ข็ึ้�นอยู่่�กัับว่่ารัฐั บาล
แข่่งขัันเมื่่�อไหร่่ มัันก็็ทำให้้เกิิดปััญหา มีีการเงิินร้้อยแห่่งได้้อย่่างไร จะเน้น้ ตรงส่ว่ นไหนเพื่่�อให้โ้ ต ปัจั จุบุ ันั เรากำลัังพััฒนา EEC ผมมองว่า่
ทุกุ คนจะเป็น็ นายธนาคารเล็ก็ ๆ อยากทำธุรุ กิจิ เพราะคิดิ ว่า่ ธุรุ กิจิ ทำง่า่ ย EEC จะเป็็นอนาคตของประเทศไทย ลููกค้้ามาผมจะชี้�ให้้ดููเลยว่่า
จริิงๆ ธุุรกิิจทำยาก สุุดท้้ายก็็พััง ทำให้้ธนาคารมีีปััญหาด้้วย ช่่วงนั้้�น อนาคตของไทยอยู่�ตรงนี้้� และก็็จะบอกว่่าให้้ซื้�้อที่�่ดิินบริิเวณนั้้�นไว้้
เชื่�อว่า่ อีีก 10-20 ปีขี ้้างหน้า้ ลููกหลานจะได้ป้ ระโยชน์จ์ ากที่�ล่ งทุุนไป
112 INTERVIEW
สุุนทร อรุุณานนท์์ชััย
หนึ่่�งในผู้้�ที่่�มีีส่่วนร่่วมบุุกเบิิกวงการตลาดทุุนไทยในยุุคตั้�้งไข่่ ก่่อนจะก้้าวมาสู่่�ตำำ�แหน่่งประธานกรรมการบริิหาร
ของบริิษััทเงิินทุุนหลัักทรััพย์์สิินเอเซีีย จากคำำ�บอกเล่่าของสุุนทร เส้้นทางการพััฒนาตลาดทุุนในบริิบทของ
เมืืองไทย ไม่่อาจใช้้เพีียงพิิมพ์์เขีียวจากต่่างประเทศ แต่่ยัังต้้องอาศััยการลองผิิดลองถููก หรืือแม้้กระทั่่�งวิิกฤต
กว่่าจะเข้้ารููปเข้้ารอยและกลายเป็็นศููนย์์รวมทรััพยากรเพื่�่อขัับเคลื่่�อนเศรษฐกิิจ
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 113
ฟัันเฟืืองรุ่่�นแรกของการพััฒนาตลาดทุุนไทย
บุกุ เบิิกธุุรกิจิ เงินิ ทุุน ช่ว่ งนั้้น� ตลาดบููมมาก ใครๆ ก็ต็ ั้้ง� บริษิ ััทมาขายตั๋๋�วเงิิน ได้เ้ งิินมาก็็เอาไป
ผมเรีียนจบปริิญญาโทที่่ม� หาวิิทยาลัยั อาร์์คัันซอแล้ว้ หางานทำ ปรากฏ ทำนู่�นนี่่� ลงทุนุ เองก็ม็ ีี ให้ค้ นกู้�้ ก็ม็ ีี รัฐั บาลก็เ็ ริ่ม� มองเห็น็ ถึึงปัญั หาถ้า้ ปล่อ่ ย
Bankers Trust เขาอยากจะมาเปิิดอิินเวสต์์เมนต์์แบงก์์ในเมืืองไทย ไปเรื่�อยๆ โดยไม่่ควบคุุม ผมจำได้้ว่่าถ้้าผมขายได้้เยอะ ผมก็็ปล่่อยกู้�้
คืือ ทิิสโก้้ ซีีอีีโอเป็็นชาวนอร์์เวย์์ และมีีผมกัับคุุณชุุมพล ณ ลำเลีียง ได้้เยอะ ตอนก่่อนที่�่จะออกจากทิิสโก้้ ผมขอให้้บอร์์ดเคลีียร์์ให้้ผมทุุก
เป็็นคนไทยสองคนแรกที่�่เขาจ้้าง แล้้วก็็ส่่งไปอบรมที่�่นิิวยอร์์ก อัังกฤษ Loan ถ้้า Loan ไหนไม่่ปลอดภััย ผมจะได้้เอาคืืนกลัับมาทั้้�งหมด
แฟรงก์เ์ ฟิริ ์ต์ เอาเอกสารมากมายมาดููว่า่ อะไรจะปรับั ใช้ก้ ับั ประเทศไทย ก่่อนผมออก คนเราซื่�อสััตย์์แล้้วไม่่ยากจน คนไว้้ใจ ถึึงทำให้้ผมอยู่�ใน
ได้้ เราลองผิิดลองถููกทำ underwriting บริิษััทใหญ่่ๆ อย่่างยููนิิลีีเวอร์์ วงการนี้้�ได้น้ าน
คอลเกตปาล์์มโอลีีฟ เช่่นบริิษััทข้า้ มชาติติ ่า่ งๆ เขากู้�แ้ บงก์์อยู่� ผมก็็บอก
ว่่าคุุณให้้ไลน์์ผม แล้ว้ เดี๋๋ย� วผมเอาตั๋๋ว� สัญั ญาใช้เ้ งินิ (Promissory Note) เรีียนรู้้�จาก ‘ตลาดหุ้้�นกรุงุ เทพ’
ไปขายให้้ ขายได้้ปุ๊๊�บก็็โอนเงิินเข้้าแบงก์์ได้้ทัันทีี นี่�่เป็็นจุุดเริ่�มต้้นของ ตลาดหลัักทรััพย์์เกิิดขึ้�นมาเมื่่�อปีี 1963 ใช้้ชื่�อว่่า Bangkok Stock
บริิษััทเงิินทุุน ตอนนั้้�นยัังไม่่มีีกฎหมายเงิินทุุนหรืือหลัักทรััพย์์ เป็็นช่่วง Exchange แต่่มีีการซื้อ�้ ขายกันั วัันละครึ่�่งชั่�วโมง ในตอนแรกที่ผ�่ มเข้า้ ไป
เริ่�มต้้น แต่่ต่่อมาแบงก์์ทุุกแบงก์์ก็็เปิิด ทุุกอย่่างเริ่�มต้้นจากตรงนั้้�น ยัังไม่่มีีใครทำ underwriting เอาหุ้�นเข้้าตลาดเลย มีีแต่่บริิษััทใหญ่่ๆ
ใครๆ ก็็เปิิดได้้เนื่่�องจากแค่่จดทะเบีียนบริิษััทจำกััด ขอแค่่อย่่าเขีียนว่่า อย่า่ ง ปููนซิิเมนต์์ ธนาคารทหารไทย มาจดทะเบีียนเพื่่�อจะซื้้อ� ขายในนั้้น�
รัับเงิินฝาก เนื่่�องจากผิิดกฎหมายธนาคารพาณิชิ ย์์ ผมคืือรุ่�นใหม่่ๆ ที่�่ทำ underwriting ทำพลาดก็็มีี ครั้้�งแรกที่�่ทำกัับคุุณ
บริิษััทใหญ่่ๆ เขาก็็มีีธนาคารประจำอยู่�แล้้ว แต่่ถ้้าเขากู้้�แบงก์์อยู่� ชุุมพล ขายไม่่ได้้ แล้้วไม่่ใช่่ขายแบบ best effort แต่่ขายเป็็น firm
ดอกเบี้้ย� 10-11% ถ้า้ เราให้เ้ ขาจ่่ายตั๋๋ว� แค่่ 9% เขาก็็เอา จะเป็็นตั๋๋�วระยะ underwriting พอขายไม่่ได้้มัันก็็หนััก เพราะทุุนเราก็็มีีน้้อย ต้้องไป
สั้้�นแค่่ไหนเขาก็็ไม่่กลััว เพราะเขามีีธนาคารหนุุนอยู่�แล้้ว ทีีนี้้�มัันก็็ขึ้�น เสนอกรรมการผู้้�ถืือหุ้ �นว่่าบริิษััทต้้องซื้�้อคืืนเพื่่�อรัักษาชื่ �อของเราไว้้
อยู่่�กัับเราแล้้วว่่าจะออกแบบตั๋๋�วยัังไง กฎหมายให้้สร้้างฟีีเจอร์์หรืือ ตอนนั้้น� ยังั มีีหุ้้�นไม่่เยอะหรอก ถ้้าไปซื้อ�้ หุ้�นที่�่อยู่�ในตลาดตอนนั้้น� ตอนนี้้�
ข้้อแตกต่่างอะไรก็็ได้้ เราก็็ต้้องสร้้างแรงจููงใจให้้เขาเห็็นว่่าดีีกว่่าแบงก์์ ทั้้�งชีีวิิตคุุณก็็ไม่่ต้้องทำงาน มีีแต่่รัับปัันผล ออกลููกหุ้้�นอะไรเต็็มไปหมด
ยังั ไง นี่�่คืือ Money Market Instruments แรกๆ คนก็ย็ ัังไม่่ค่อ่ ยเข้้าใจ แต่ซ่ ื้้อ� ตั๋๋�วเงิินตอนนั้้�นคุณุ ก็็ได้้ 10-15%
เราก็ต็ ้้องอธิิบายให้เ้ ขารู้�้
ต่่อไปมัันก็็ขยายวงไปเรื่อ� ยๆ ตอนแรกผมขายตั๋๋ว� เงินิ ต่่ำสุุดอยู่่�ที่่� 1 แสน ตั้้ง� ไข่ต่ ลาดหลัักทรััพย์์ฯ
บาท ผมขายได้้ 1-3 แสน ผมดีีใจตายแล้้ว แต่่ตอนหลัังขายได้้เป็็น บริิษััทเงิินทุุนและหลัักทรััพย์์เกิิดขึ้�นมา ทางรััฐบาลคิิดว่่าต้้องมีีการ
ร้้อยๆ ล้า้ น ตลอดชีีวิติ ที่่ท� ำธุุรกิิจมา ผมพบว่า่ คนไทยมีีเงิิน แต่ช่ ่อ่ งทาง ควบคุุม ตอนนั้้�นคุุณสมหมาย ฮุุนตระกููล เป็็นรองผู้้�ว่่าธนาคารแห่่ง
ที่่�เขาจะไปลงทุุนถููกจำกัดั ถ้้าไม่ม่ ีีช่อ่ งทาง เขาก็ไ็ ด้้แต่ไ่ ปซื้�้อที่�่ดิิน แต่่พอ ประเทศไทย ท่่านดููแล้้วว่่ากฎหมายสหรััฐฯ จะก้้าวหน้้าที่่�สุุด ก็็ติิดต่่อ
มีีช่่อง การลงทุุนก็็บููม ช่่วง พ.ศ. 2512 ที่�่ผมทำงานที่�่ทิิสโก้้อยู่� 5 ปีี
114 INTERVIEW
โปรเฟสเซอร์จ์ ากโคลัมั เบีีย ชื่อ� ซิดิ นีีย์์ รอบบินิ ส์์ มาร่า่ งกฎหมาย ซึ่ง�่ ต่อ่ มา ขายไปขายมา หุ้�นของเจ้้าของเหลืือนิิดเดีียว ไอ้้คนซื้�อ้ ไปมันั เป็น็ เจ้า้ ของ
เป็็นพระราชบััญญััติิบริิษััทเงิินทุุน พระราชบััญญััติิตลาดหลัักทรััพย์์ บริษิ ัทั แทนแล้้ว ราคามัันเกิินความเป็น็ จริงิ ถ้า้ เกินิ ความจริงิ แล้ว้ จะถืือ
พ อ มีีก ฎ ห ม า ย แ ล้้ ว ก็็ ตั้้� ง ค ณ ะ ก ร ร ม ก า ร เ พื่่� อ ดูู แ ล เ รื่ � อ ง ก า ร ตั้้� ง ต ล า ด ทำไม ก็็ขายทำกำไร
หลักั ทรัพั ย์แ์ ห่ง่ ประเทศไทยขึ้น� มา ตอนนั้้น� ผมได้ร้ ับั แต่ง่ ตั้้ง� เป็น็ 1 ใน 5 คน ตลาดหลัักทรััพย์์เริ่�มต้้นจากการมีี 30 สมาชิิก ใครจะคิิด เมื่่�อก่่อน
เพื่่�อพิิจารณาเกี่�่ยวกัับกฎหมายและเงื่�อนไขต่่างๆ ซึ่่�งต้้องบอกตามตรง ถ้า้ วันั ไหนขายได้้ล้า้ นหนึ่�่งก็็เฮแล้ว้ แต่่วัันนี้้�ถ้้าต่่ำว่่า 1,000 ล้า้ น อย่่าพููด
ว่่าเรายัังไม่่ค่่อยรู้้�ว่่ากฎเกณฑ์์ต่่างๆ ควรจะเป็็นอย่่างไร เพราะไม่่เคยมีี มันั ต่า่ งกันั ฟ้้ากัับดินิ เพราะจำนวนหุ้�นเยอะ ราคาก็ส็ ููง ไทยยัังมีีคนเล่น่
มาก่่อน ก็็ต้้องศึึกษาจากหลายที่�่ แต่่บางทีีทฤษฎีีมัันก็็เอามาปฏิิบััติิใน หุ้�นไม่่มากพอ มีีแต่่ต่่างชาติิ อะไรดีีก็็มา อะไรไม่่ดีีก็็ทิ้้�ง แล้้วไปที่่�อื่�น
เมืืองไทยยังั ไม่ไ่ ด้้ ทำให้ก้ ารควบคุมุ ต่า่ งๆ ยากมาก ประชุมุ กันั เคร่ง่ เครีียด จะไปโทษเขาได้้ยัังไง เขาเป็็นธุุรกิิจต้้อง make money ไม่่ใช่่ธุุรกิิจ
บางครั้้ง� ต้อ้ งประชุมุ กันั จนถึึงตีีสองตีีสาม ลงมาสยามเซนเตอร์ป์ ิดิ ประตูู ช่่วยคนไทย ผมเป็น็ investment adviser ดููแลพอร์ต์ ของผู้�้หลัักผู้ใ้� หญ่่
ล็็อกไว้้หมดแล้ว้ ก็ม็ ีี ผมเคยทดลองเอาเงินิ ไปลงทุนุ กับั เงินิ เยนแล้ว้ เอาโบรกเกอร์ด์ ังั ๆ มาช่ว่ ย
ต้อ้ งเข้า้ ใจว่า่ ช่ว่ งที่ต่� ลาดหุ้�นกำลังั บููมคนฉลาดชนะคนที่ไ่� ม่ฉ่ ลาดแน่น่ อน ตอนแรกช่ว่ ย make money ก็ด็ ีีอยู่� แต่บ่ ทที่เ�่ ขาจะซื้อ�้ เขาบอกให้เ้ ราขาย
อย่่างผมทำ underwriting ช่่วงนั้้�นหลัับหููหลัับตาซื้�้อหุ้�นตััวไหนไปก็็ได้้ บทที่เ�่ ขาจะขาย เขาบอกให้้เราซื้�้อ จับั ได้้หลายครั้้ง� ทำให้เ้ รีียนรู้้�ว่่าไม่่ว่่า
เข้้าตลาดปุ๊๊�บ ยัังไงราคาก็็วิ่�ง กำไร บางบริิษััทเป็็นบริิษััทเงิินทุุนนำหุ้�น จะทำอะไรก็ต็ าม คนไม่่รู้เ�้ ป็็นเหยื่่อ� ของคนที่่�รู้้�แน่่นอน คนที่ไ�่ ม่ร่ ู้้อ� ย่า่ เล่่น
เข้า้ ตลาด ราคาต่อ่ หุ้�นทั้้ง� หมดของเขาคููณด้ว้ ยจำนวนหุ้�นที่ม่� ีียังั มากกว่า่ ดีีกว่า่ อย่่าไปอิิจฉาว่า่ เขาได้ค้ ่า่ หุ้�นเยอะแยะ พอเวลาเขาขาดทุนุ เขาไม่่
สิินทรััพย์์ของบริิษััทหลายเท่่า เพราะสิินทรััพย์์ของบริิษััทเงิินทุุนมีีแต่่ บอกคุุณ กำไรนิิดเดีียวบอกว่่าเก่่งอย่่างนู้�้นอย่่างนี้้� แต่่คนฉลาดกำไร
ตั๋๋�วเงิิน ซึ่�่งเป็็นหนี้้�ทั้้�งนั้้�น มัันผิิดธรรมชาติิ ทฤษฎีีไหนก็็อธิิบายไม่่ได้้ เยอะแยะ เขาล้้างมืือแล้ว้ เขาไปเลย
ช่่วงนั้้�นมัันเหนืือการควบคุุม หุ้�นราคาพาร์์ร้้อยกว่่าบาท ราคาขายพััน ปััจจุุบัันตลาดหลัักทรััพย์์ไทยพััฒนาไปไกล แต่่ยัังต้้องไปต่่ออีีกเยอะ
กว่่าบาท เราต้อ้ งให้ค้ วามรู้�กับั คนทั่่ว� ไปเพื่่อ� ให้เ้ ข้า้ ใจอย่า่ งถ่อ่ งแท้้ เราต้อ้ งกระจาย
ย้้อนไปก่่อนหน้้านั้้�น ต้้องถามว่่าแล้้วทำไมบริิษััทเงิินทุุนถึึงมีีมากมาย ไม่ต่ ้อ้ งการกระจุกุ หุ้�นใหญ่ๆ่ ของเรานี่ย่� ังั กระจุกุ อยู่� อย่า่ งบริษิ ัทั ต่า่ งชาติิ
พอคนรู้้�ว่่าพรุ่่�งนี้้�จะมีีกฎเกณฑ์์ออกมาควบคุุมก็็ไปเปิิดกัันจนล้้น ผมจำ ถืือหุ้�น 1-2% ผมก็็เป็็น somebody แล้้ว หรืือถืือหุ้�น 3% อาจจะเป็็น
แม่่นเลยว่่า ตอนพิิจารณาว่่าจะให้้ใครมีีใบอนุญุ าต ตามทฤษฎีีมัันควร ผู้�้ถืือหุ้�นใหญ่ส่ ุดุ แล้้ว แต่่ถ้้าเป็น็ เมืืองไทยถืือหุ้�นแค่่ 3% ไม่่มีีความหมาย
ดููว่า่ บริษิ ัทั มีีผลงานอะไรบ้า้ ง ผู้บ้� ริหิ ารมีีความรู้แ้� ค่ไ่ หน มีีความมั่่น� คงไหม อะไร ต้้องถืือ 30% หรืือมากกว่่านั้้�นไปอีีก ที่�่ต่่างประเทศเจ้้าของคืือ
ปรากฏว่่าไม่ด่ ููเลย ถามว่่าแล้ว้ ให้ใ้ บอนุุญาตไปได้ย้ ัังไง ต้้องยอมรัับว่่า ผู้�้บริิหาร แต่่ในเมืืองไทยเจ้้าของคืือเจ้้าของ แม้้ว่่าจะเอาเข้้าตลาดแล้้ว
เมืืองไทยวิ่�งเต้้นกัันทั้้�งนั้้�น เพราะฉะนั้้�น คุุณบุุญชููซึ่่�งเป็็นคนอนุุญาต ก็็ยังั เป็็นเจ้้าของ
ท่า่ นเป็็นคนเก่ง่ เพื่่�อจะไม่่ให้ว้ิ่ง� เต้น้ เพื่่�อที่�จ่ ะไม่ใ่ ห้้เกิดิ ข้อ้ ครหา ท่่านเลย ตลาดหลักั ทรัพั ย์ช์ ่ว่ ยเศรษฐกิจิ เราแน่น่ อน สมัยั นี้้เ� ติบิ โตกว่า่ สมัยั ผมมาก
ให้้ใบอนุุญาตหมดเลย แต่ถ่ ้า้ ให้้ไปแล้ว้ ทำไม่ไ่ ด้้ก็็ค่อ่ ยยึึดคืืน เป็น็ การสร้า้ งรายได้้ แต่อ่ ย่า่ กระจุกุ เราต้อ้ งสร้า้ งรายได้ใ้ ห้ก้ ับั สาธารณะ
ไม่่อย่่างนั้้�นเราจะยกระดัับคุุณภาพชีีวิิตของประเทศไทยได้้อย่่างไร
บทบาทของตลาดทุุนไทย และถ้้าไม่่ยกระดัับ มัันจะมีีปััญหาทางสัังคม สัังคมคืือความเป็็นอยู่�
ตั้้�งแต่่ต้้นความตั้้�งใจแรกของการตั้้�งตลาดหลัักทรััพย์์ มัันคืือการระดม ของคนในชาติิ และสัังคมขึ้�นอยู่่�กัับเศรษฐกิิจ ถ้้าเศรษฐกิิจดีี ปััญหา
ทุุนจริิง แต่่ก็็ย่่อมมีีคนที่�่หาประโยชน์์กัับตลาด ไม่่คิิดถึึงระยะยาว สัังคมจะด้อ้ ยลงไป
และความรู้้�ของคนเราตอนนั้้�นยัังน้้อยมากที่่�จะดููว่่าหุ้�นนี้้�ๆ มัันคืืออะไร
ในช่ว่ งที่ต�่ ลาดบููมๆ บางคนไปซื้อ้� หุ้�นของบริษิ ัทั หนึ่ง�่ เยอะแยะ เจ้า้ ของหุ้�น
เขารู้้�ว่า่ หุ้�นเขามันั ไม่ไ่ ด้ร้ าคาอย่า่ งนี้้� คนมาซื้อ�้ เขาก็เ็ อาหุ้�นของเขามาขาย
116 INTERVIEW
บรรยง พงษ์์พานิิช
บรรยงคืือวานิิชธนกรที่่�ระดมทุุนให้้บริิษััทไทยมาแล้้วกว่่า 2 ล้้านล้้านบาท และปััจจุุบัันดำำ�รงตำำ�แหน่่งประธาน
กรรมการบริิหาร กลุ่่�มธุุรกิิจการเงิินเกีียรติินาคิินภััทร ผู้้�ที่่�เรีียกตััวเองว่่าเป็็น ‘เสรีีนิิยมใหม่่’ ผู้้�นี้้� มองพััฒนาการ
เศรษฐกิิจของประเทศ ไม่่ว่่ายามเฟื่่�องฟููหรืือวิิกฤตว่่าล้้วนเป็็นการทำำ�งานของ ‘ตลาด’ ที่่�ผลัักดัันทรััพยากร
ไปตามเงื่�่อนไขที่่�เป็็นอยู่� ดัังนั้้�น ความเข้้าใจกลไกตลาดคืือหนทางหลีีกเลี่่�ยงวิิกฤตและปลดล็็อกศัักยภาพประเทศ
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 117
เศรษฐกิิจคืือเรื่่�องราวของการจััดสรรทรััพยากร
พัฒั นาการตลาดการเงิิน ตลาดการเงิินให้้เป็็นแหล่่งทุุน แหล่่งจััดสรรทรััพยากรให้้กัับระบบ
ตลาดการเงินิ ไทยตั้้ง� แต่ย่ ุคุ ก่อ่ นการเปลี่ย่� นแปลงการปกครองแคบมาก เศรษฐกิจิ
มีีธนาคารที่เ่� ป็น็ หลักั ในการดำเนินิ ธุรุ กิจิ เป็น็ ธนาคารต่า่ งชาติคิ ืือ ฮ่อ่ งกง ธนาคารพาณิิชย์ห์ รืือธุุรกิจิ เงิินทุนุ เขาเรีียกว่า่ เป็น็ ตััวกลางทางอ้้อม คืือ
และเซี่�่ยงไฮ้้ กัับสแตนดาร์์ด ชาร์์เตอร์์ด ก่่อนที่�่ธนาคารไทยจะถููกตั้้�ง Indirect Intermediation เพราะว่่าคนฝากเงิินกัับคนเอาเงิินไปใช้้
ขึ้�นมาคืือ ธนาคารสยามกััมมาจล และธนาคารออมสิิน ซึ่่�งก็็ตั้้�งขึ้�นมา ไม่่เคยเจอกัันเลย มีีธนาคารเป็็นตััวกลาง แล้้วผู้�้ ฝากหรืือผู้้�กู้�้ ก็็รัับ
เพื่่�อระดมทุุนให้้รััฐบาลกูู้�้ พอเปลี่�่ยนแปลงการปกครองในปีี 1937 ความเสี่่�ยงจากตััวธนาคารและระดัับเงิินทุุนที่�่ไปฝากหรืือกู้�้ แต่่กลไกนี้้�
(พ.ศ. 2480) ก็ม็ ีีการออกใบอนุญุ าตประกอบธนาคารออกมา 10 กว่า่ ใบ มีีต้น้ ทุนุ ค่อ่ นข้า้ งสููง เพราะฉะนั้้น� Direct Intermediation ก็ถ็ ููกพัฒั นาขึ้น�
หลังั จากนั้้น� ธนาคารกลุ่่�มนี้้ก� ็เ็ รีียกได้ว้ ่า่ ครองตลาดการเงินิ ไทยมาตลอด คืือตลาดทุุนซึ่่�งทำให้้เจ้้าของเงิินและผู้้�ต้้องการเงิินมาเจอกััน ตััวกลาง
เพราะว่า่ ธนาคารเป็น็ แหล่ง่ เงินิ เดีียวของทั้้ง� ระบบเศรษฐกิจิ ในตลาดทุุนอาจช่่วยวิิเคราะห์์ข้้อมููลให้้ แต่่เสร็็จแล้้วทั้้�งเจ้้าของเงิิน
แต่ป่ ระมาณปีี 1967 มีีคนอาศัยั ช่่องว่า่ งในประมวลกฎหมายแพ่่งและ และผู้�้ ต้อ้ งการเงินิ เขามีีปฏิิสัมั พันั ธ์์และรับั ความเสี่ย�่ งกัันโดยตรง
พาณิิชย์์มากู้้�เงิินจากประชาชน โดยการออกตั๋๋�วสััญญาใช้้เงิิน และเอา ตลาดทุุนในยุุคเปิิดใหม่่ๆ ให้้ผลตอบแทนปีีละ 60-70% เพราะฉะนั้้�น
เงิินนั้้�นไปให้้กู้้�เป็็น working capital ให้้กัับธุุรกิิจต่่างๆ ซึ่่�งสมััยนั้้�น ทุกุ คนก็แ็ ห่เ่ ข้า้ มา โดยเฉพาะแมงเม่า่ ตลาดทุนุ เป็น็ หนึ่ง�่ ในสาเหตุทุ ี่ท�่ ำให้้
เรีียกว่่า ‘ทรััสต์์เถื่�อน’ อาจจะฟัังดููไม่่เพราะ แต่่เป็็นคำที่�่สัังคมเขาใช้้ แชร์์แม่่ชม้้อยหรืือแม่่อะไรทั้้�งหลายแหล่่พััง คนย้้ายมาอยู่�ในตลาดทุุน
เพราะยัังไม่่มีีกฎหมายออกมารัับรองธุุรกิิจลัักษณะนี้้� มีีอยู่�ประมาณ เยอะมาก เพราะมัันดููเหมืือนง่่าย แต่่ในที่่�สุุดก็็พิิสููจน์์ว่่าเป็็นฟองสบู่่�
60-70 บริิษััท ต่่อมาบรรดาเทคโนแครตเริ่�มเห็็นความจำเป็็นของ ซึ่่�งเกิิดขึ้�นหลายรอบในตลาดหุ้�นไทย สมัยั นั้้น� ต้้องใช้้คำว่่าเป็็นตลาดทุนุ
การกำกัับดููแลและผลักั ดันั ให้ม้ ีีประกาศคณะปฏิิวัตั ิิ พ.ศ. 2515 เพื่่�อให้้ ที่�่ไม่่มีีคุุณภาพ รวบรวมทรััพยากรมาได้้ก็็จััดสรรแบบสุ่�มสี่่�สุ่�มห้้า มีีแต่่
บริิษััทเหล่่านี้้� รวมทั้้�งผู้้�ที่่�ต้้องการตั้้�งบริิษััทใหม่่และมีีทุุนจดทะเบีียน การวิิเคราะห์์กัันเองมั่่�วๆ มาตรฐานการเปิิดเผยข้้อมููลยัังไม่่มีีคุุณภาพ
ไม่ต่ ่่ำกว่า่ 20 ล้า้ นบาท ได้ร้ ับั ใบอนุญุ าตและเข้า้ มาอยู่�ในการกำกับั ดููแล กลต. ก็็เพิ่่�งมาตั้้�งหลัังจากเปิิดตลาดฯ ไปแล้้ว 17 ปีี ดัังนั้้�น คนที่�่ไม่่มีี
ของ ธปท. จนทำให้้มีีบริิษััทเงิินทุุนเกิิดขึ้�นภายใต้้บัังคัับของประกาศนี้้� คุุณภาพก็็มาเอาทรััพยากรไปได้้ จนเกิิดความเสีียหายต่่อทรััพยากร
รวมประมาณกว่า่ 150 บริิษัทั เช่น่ วิิกฤตราชาเงินิ ทุนุ ที่่ท� ำให้ต้ ลาดทุนุ ซบเซาต่่อเนื่่อ� งไปอีีก 7 ปีี
ธนาคารเกีียรตินิ าคินิ ภัทั รเอง ซึ่ง่� ตั้้ง� โดยคุณุ เกีียรติิ วัธั นเวคินิ ในชื่อ� บริษิ ัทั วััตถุุดิบิ ของต้ม้ ยำ�ำ กุ้้�ง
เกีียรตินิ าคินิ จำกัดั ที่่ต� รอกกััปตันั บุชุ ถนนเจริญิ กรุุง แหล่่งค้า้ ขายของ หลัังจากตลาดหุ้�นไทยซบเซา ก็็เกิิดสิ่่�งที่่�เรีียกว่่า Internationalization
คนจีีน และบริิษััทหลัักทรััพย์์ เกีียรติินาคิินภััทร ก็็ถููกตั้้�งมาในช่่วงนี้้� ในตลาดการเงิินโลก คืือเงิินทุุนที่่�เดิิมกระจุุกตััวในตลาดพััฒนาแล้้ว
โดยตอนนั้้น� ชื่�อ บริิษััท ภัทั รธนกิจิ จำกััด เฉยๆ เพื่่อ� ประกอบธุรุ กิิจเงิินทุนุ เริ่ม� ไหลไปหาผลตอบแทนที่ส่� ููงกว่า่ ในตลาดกำลังั พัฒั นา ช่ว่ งนั้้น� ประเทศ
หลัังจากนั้้�นก็็มีีพััฒนาการต่่อมาเรื่�อยๆ มีีการจััดตั้้�งตลาดหลัักทรััพย์์ ไทยเริ่ม� มีีเสถีียรภาพทางการเมืืองและเศรษฐกิจิ โตปีลี ะประมาณ 10%
แห่่งประเทศไทย ตอนเปิิดมีีบริิษััทจดทะเบีียนประมาณ 20 กว่่าบริิษัทั
แล้ว้ ค่อ่ ยๆ ขยาย เรีียกว่า่ เป็น็ วิสิ ัยั ทัศั น์ข์ องเทคโนแครตที่ต�่ ้อ้ งการพัฒั นา
118 INTERVIEW
ช่่วง 1981-1990 เงิินทุุนจึึงไหลเข้้าประเทศไทยเยอะมาก พอถึึงยุุค ถึึงแม้้ในภาคเอกชนก็็เช่่นกััน ปลายปีี 1996 ดร.ศุุภวุุฒิิ สายเชื้้�อ
ชวน 1 มีี BIBF ยิ่่ง� เร่ง่ ให้้เงิินเข้า้ สะดวก ง่่ายขึ้น� โดยเข้้าในรููปแบบเงิินกู้�้ คุณุ ธีีระพงษ์์ วชิริ พงศ์์ กับั ทีีมทำงานวิจิ ัยั ออกมา ชี้ช� ัดั เลยว่า่ เกิดิ วิกิ ฤตแน่่
มากขึ้้�น แต่่ที่�่ผิิดพลาดคืือเราไม่่ได้้เปิิดเสรีีการเงิินจริิง ทางหนึ่่�งเราเปิิด เขาเอางบไตรมาสสาม ปีี 1996 ของบริษิ ััทในตลาดหลัักทรัพั ย์ท์ ั้้�งหมด
ให้้เงิินไหลสะดวก แต่อ่ ีีกทางเรา fix exchange rate ไว้้ จึึงเหมืือนอััดลม มาดูู พบว่่า 180 บริิษััทมีี EBITDA (กำไรก่่อนจ่่ายภาษีีและดอกเบี้้�ย)
ลููกโป่่งแต่่กดไว้้ครึ่�่งหนึ่�่ง อีีกครึ่่�งหนึ่่�งก็็จะเป่่งมาก ทีีนี้้�ระบบเศรษฐกิิจ ต่่ำกว่า่ ดอกเบี้้ย� จ่า่ ย มันั ก็แ็ ปลว่า่ เอ็น็ พีีแอลพุ่่�งทะลักั แน่น่ อน แต่ธ่ นาคาร
มีี 2 ภาค ภาค tradable sector คืือสิินค้า้ ที่�่ซื้�้อขายในตลาดโลก ราคา พาณิิชย์์ยัังไม่่สำเหนีียก แล้้วพวกนั้้�นเขากู้้�เพิ่่�มมาจ่่ายดอกเบี้้�ยได้้
ก็็ไปตามโลก มัันก็็ยัังไม่่เกิดิ inflation ในภาคนั้้�น แต่่สำหรัับภาค non- เอ็็นพีีแอลจึึงยัังไม่่เกิิด ผมเองในฐานะผู้�้บริิหารบริิษััทเงิินทุุน พยายาม
tradable ที่�่ไม่่เกี่่�ยวกัับตลาดโลก เช่่น อสัังหาริิมทรััพย์์ inflation ก็็มา เรีียกร้อ้ งให้บ้ ริษิ ัทั เราเองหดตัวั ยังั เถีียงกับั ผู้บ�้ ริหิ ารอื่น� ไม่ส่ ำเร็จ็ เพราะมันั
โป่่งตรงนี้้� ราคาสินิ ทรัพั ย์จ์ ึึงขึ้�นเป็็นฟองสบู่่� แต่่เราไม่ร่ ู้้�ตััว เพราะอีีกครึ่�่ง หมายถึึงการขาดโอกาส ฝืืนตลาด ทุกุ คนบอกถ้า้ คุุณเดาผิิด ลืืมตาอีีกทีี
ของเศรษฐกิิจราคาไม่ข่ึ้�น เราเลยคิิดว่่า inflation เราไม่่เยอะ เราจะอยู่่�ที่โ่� หล่แ่ ล้ว้ นะ ขนาดเรามีีหลักั ฐานเยอะแยะ เรายังั ผิดิ พลาดเลย
แน่น่ อน เมื่่อ� ใดก็ต็ ามที่ภ่� าคไหนราคาดีี กำไรดีี มันั ก็ด็ ึึงดููดให้ท้ รัพั ยากร สิ่่ง� ที่เ่� รีียนรู้้�
ไหลไปสู่�ภาคนั้้�น มัันจึึงเกิิดการลงทุุนเยอะแยะในอสัังหาริิมทรััพย์์ ในที่่�สุุด ทุุกธนาคารเจ๊๊งจากวิิกฤต 40 ผมใช้้คำว่่า ‘ทุุก’ นะครัับ
ไม่ว่ ่า่ โรงพยาบาล โรงแรม พอลงทุนุ ไปเยอะมาก ในที่�ส่ ุดุ ผลตอบแทน เพราะถ้้าคุุณรวมการตั้้�งสำรองตามที่�่แบงก์์ชาติิเขาอนุุโลมให้้คืือ 5 ปีี
ก็็เริ่�มไม่่คุ้�ม output เพิ่่�มในอััตราที่่�ไม่่คุ้�มกัับเงิินที่�่ใส่่ลงไป เจ้้าของเงิิน คุุณจะพบว่่าเกิินเงิินกองทุุนในปีีแรกทั้้�งนั้้�น ดัังนั้้�น ถ้้าเพิ่่�มทุุนไม่่ได้้
หรืือนัักลงทุุนต่่างชาติทิ ี่�เ่ ห็็นประเด็น็ นี้้� เขาก็เ็ รีียกเงิินคืืน คนไทยต้อ้ งแห่่ เจ๊๊งหมด รััฐก็ต็ ้้องยึึดไป ธนาคารที่�อ่ ยู่�รอดเป็น็ เพราะเพิ่่�มทุนุ ได้้ แต่ก่ ็ต็ ก
ไปซื้อ้� ดอลลาร์ค์ ืืน เงินิ สำรองระหว่า่ งประเทศของ ธปท. ก็็หด ยิ่ง� มีีโดน เป็็นของต่่างชาติิเยอะ ซึ่่�งเป็็นเรื่�องที่่�ดีี เพราะเป็็นการกดดัันให้้ปรัับปรุุง
โจมตีีค่่าเงิินจากพวกเฮดจ์์ฟัันด์์อีีก มัันก็็ยิ่ �งหดเร็็วขึ้�น ตอนแรก ธปท. ประสิิทธิิภาพ และในขณะเดีียวกัันก็็ได้้เงิินกู้้�จากต่่างประเทศมาขยาย
ยัังเชื่ �อว่่ามัันเกิิดจากวิิกฤตสภาพคล่่องของบริิษััทที่่�ถููกเรีียกเงิินคืืน เงิินกู้�้ในประเทศ เงื่�อนไขของ IMF เพื่่�อทำร้้ายประเทศ ไม่่จริิงครัับ
เขาก็็พยายามแก้้สภาพคล่่องโดยไม่่ไปยุ่�งกัับอััตราแลกเปลี่�่ยน ได้้แต่่ เงื่�อนไขนั้้�นเป็็นเรื่�องที่่�ดีีกัับประเทศทั้้�งนั้้�น ไม่่ว่่าจะเป็็นการปฏิิรููป
สู้้�กัับการโจมตีีค่่าเงิินอยู่่�ลัับๆ ในที่่�สุุดก็็สู้้�จนเงิินทุุนสำรองหมดเกลี้้�ยง รัฐั วิสิ าหกิจิ การปฏิริููปกฎหมาย ที่เ�่ ราเรีียกว่า่ กฎหมายขายชาติิ 12 ฉบับั
ผมไม่เ่ รีียกว่า่ เป็น็ ความผิดิ มันั ทำโดยอัตั โนมัตั ิิ เวลาเราผ่า่ นไป ก็ไ็ ปดููว่า่ เป็น็ การปฏิริ ููปเพื่่�อทำให้้ประเทศดีีขึ้้น� ทั้้ง� นั้้น�
ทำไมไม่อ่ ย่่างนู้้�นอย่่างนี้้� อัันนั้้น� เขาเรีียกทฤษฎีี ‘รู้�้งี้�’ ของจริงิ มันั ไม่่มีีรู้้�งี้� สำหรับั ผม จอร์จ์ โซรอส ไม่่ได้้ผิิดที่ม่� าโจมตีีค่า่ เงิิน เพราะเขาเห็็นความ
แล้้วอย่่าลืืมว่่าการเลืือกที่่�จะ bite the bullet ก่่อนเวลายากมาก ผิิดปกติิเลยโจมตีี และการโจมตีีของเขาก็็ทำให้้เราเกิิดวิิกฤตทัันเวลา
เพราะไม่เ่ ป็น็ ที่น่� ิยิ ม สมัยั คุณุ บรรหารเป็น็ นายกฯ ผู้�้ ว่า่ การ ธปท. คุณุ วิจิ ิติ ร ไม่่งั้�นก็็ยิ่ �งลากไปแล้้วก็็พัังหนัักกว่่านี้้� แต่่ถ้้าจะหาว่่าวิิกฤตครั้้�งนี้้�ใครผิิด
สุุพิินิิจ และทีีมธนาคารแห่่งประเทศไทย อาจยัังไม่่สำเหนีียกเรื่�อง ทุุกคนที่�่อยู่�ในระบบเศรษฐกิิจก็็ผิิดหมด จริิงๆ ผิิดตั้้�งแต่่ deregulation
exchange rate แต่่เขาเห็น็ แล้้วว่า่ เศรษฐกิจิ ร้อ้ นแรงเกิินไป ก็็พยายาม ของมาร์ก์ าเร็ต็ แธตเชอร์์ และ internationalization ที่ท�่ ำให้เ้ งิินทุุนไหล
ที่จ�่ ะ ‘ยกชามเหล้า้ พันั ช์อ์ อกจากงานปาร์ต์ ี้้’� โดยการออกนโยบายที่เ�่ รีียก เข้้าทุุกประเทศ สุุดท้้ายเวลาฉิิบหาย ก็็ฉิิบหายเหมืือนกัันหมด อย่่างที่่�
ว่า่ macro prudential บัังคัับให้้ธนาคารพาณิชิ ย์์ขยายตััวไม่่เกินิ 21% พููดว่า่ ต้ม้ ยำกุ้�งจึึงไม่่ใช่โ่ รคติิดต่อ่ แต่่เป็็นอาการกิินของแสลงเหมืือนกันั
ต่่อปีี ซึ่ง่� มันั ไม่่ popular เลย พ่่อค้า้ ร้้องกัันระงมเพราะหาแหล่่งเงินิ ทุนุ องค์์กรเพื่่อ� การปฏิริ ููประบบสถาบัันการเงิิน (ปรส.) ถููกตั้้ง� ขึ้น� มาเพื่่อ� ดููแล
ยากจากที่เ�่ คยคล่อ่ งตััว รััฐมนตรีีคลััง คุุณประมวล สภาวสุุ ก็อ็ อกมาขู่� สถาบันั การเงินิ ที่ข่� าดสภาพคล่อ่ ง ถ้า้ เป็น็ ธนาคาร เขาจะหาผู้้�ถือหุ้�นใหม่่
เลยว่า่ จะเปลี่�่ยนผู้�้ ว่า่ ฯ ธปท. และท่า่ นก็เ็ คยสำแดงอิทิ ธิิฤทธิ์ป� ลดผู้�้ ว่่าฯ จัับควบรวม รััฐเพิ่่�มทุุนเข้้าไป แต่่บริิษััทเงิินทุุน 58 แห่่ง เขาใช้้เกณฑ์์
คนเก่่ามาแล้้ว ธปท. เลยถอนนโยบายทันั ทีี นโยบายนี้้จ� ึึงไม่เ่ กิิด จะเห็็น ถ้้าใครต้้องมาเอาเงิินจาก ธปท. เกิินเงิินทุุนของตััวเอง ธปท. จะเข้้า
ว่่าการ bite the bullet ก่่อนเวลาเป็็นเรื่�องยากมากในทางการเมืือง
เพราะต้้องมีีผู้้�นำที่่�มีี political will ที่�่มั่่�นคง และต้้องเข้้าใจลึึกซึ้้�ง
เพราะมัันไม่่ popular ถ้า้ ไม่่มั่่�นคง ไม่่เข้้าใจ พอคนมาโวยวายก็จ็ ะเขว
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 119
ควบคุุมกิิจการ พอมีีบริิษััทให้้เข้้าควบคุุมจน ธปท. ไม่่มีีคนพอไปดููแล ปลดล็อ็ กศักั ยภาพ
ในที่�่สุุดก็็ต้้องปิิดกิิจการทั้้�งหมด เหลืือแต่่ทรััพย์์สิินกองอยู่� 8 แสนล้้าน หล่ม่ ที่เ่� ราติดิ อยู่่�คืือบทบาทรัฐั มากเกินิ ไป มันั จะต้อ้ งหดตัวั ลงเพื่่อ� ปล่อ่ ย
บาทเป็น็ เอ็น็ พีีแอล ในยามนั้้น� ต่อ่ ให้ธ้ ุรุ กิจิ ที่ม�่ ีีเงินิ จ่า่ ยเงินิ กู้�้ รวมทั้้ง� หลาย ให้้ตลาดทำงานมากกว่่านี้้� ลดกฎหมาย ลดบทบาทของรััฐ ปล่่อย
ธุุรกิิจใหญ่่ในวัันนี้้� เขาก็็ทำตััวเป็็นเอ็็นพีีแอลทั้้�งนั้้�น เพื่่�อเก็็บเงิินสดไว้้ ทรัพั ย์ส์ ินิ ที่ก่� องอยู่�ในรัฐั วิสิ าหกิจิ ให้ม้ าอยู่่�กับั ตลาด ถ้า้ ปรับั ได้ม้ ันั จะช่ว่ ย
หนึ่่�งคืือเพื่่�อใช้้ดำเนิินกิิจการเป็็น working capital เพราะธนาคาร ปลดล็็อกศัักยภาพประเทศ ผมได้้ยิินว่่าตอนนี้้�มีีข้้าราชการเพิ่่�มเป็็น
พิิการหมด กัับสองเพื่่�อเอาไว้้ซื้้อ� หนี้้ใ� นราคาถููกๆ 2.4 ล้้านคน แล้้วถ้้าทำตามแผนยุุทธศาสตร์์ชาติิทุุกอย่่างอาจจะต้้อง
ทีีนี้้�จะทำยัังไงกัับสิินทรััพย์์ที่่�กองอยู่� ทางที่�่หนึ่่�ง เรีียกว่่า Warehouse เพิ่่�มไปเกืือบ 3 ล้้านคน สะท้้อนให้้เห็็นว่่าแผนยุุทธศาสตร์์ชาติิกำลััง
คืือรัฐั บาลเป็น็ คนเก็บ็ ทรัพั ย์ส์ ินิ ไว้้ และขายเมื่่อ� ราคาเหมาะสม ซึ่ง�่ รัฐั บาล เป็็นการถอยเข้้าสู่� Centrally Planned Economy แน่่นอน ในวิิกฤต
ต้อ้ งเป็็นคนทำ สอง เรีียก Fire Sale คืือรีีบขายไป ราคาเท่า่ ไหร่ก่ ็็ขาย เศรษฐกิิจทุุกครั้้ง� รวมถึึงโควิดิ เราจำเป็็นต้อ้ งให้ร้ ัฐั ขยายบทบาทตัวั เอง
สุุดท้้ายดููจากศัักยภาพของรััฐบาลและเงื่�อนไขของประเทศ เราใช้้วิิธีี เพื่่อ� แก้ป้ ัญั หา แต่ส่ ิ่่�งที่�่ต้อ้ งระวังั คืือต้อ้ งเป็็นการขยายตััวชั่�วคราว ไม่ใ่ ช่่
Fire Sale เพราะขนาดทรัพั ย์์สิินเราใหญ่่มาก คิดิ เป็็น 30% ของ GDP ขยายแล้้วแช่่ ผมเป็น็ Neoliberal ความเชื่อ� ของผมคืือการพัฒั นาขึ้น� มา
ขาดทุุนไม่่เป็็นไร แต่่อย่่างน้้อยจะเป็็นการคืืนสิินทรััพย์์ให้้กัับตลาด จากการเป็็นประเทศยากจนอาจต้อ้ งใช้เ้ ทคโนแครต ใช้้รััฐนำ แต่่พอขึ้น�
อย่่างเร็็วที่�่สุุด รััฐมนตรีีคลัังไปขอร้้องให้้คุุณอมเรศ ศิิลาอ่่อน กัับคุุณ มาเป็น็ ประเทศรายได้ป้ านกลางแล้้ว จะขึ้น� สู่่�การเป็็นประเทศรายได้ส้ ููง
วิชิ รัตั น์์ วิจิ ิติ รวาทการ เสีียสละเข้า้ มาช่ว่ ยทำ แต่ห่ ลังั จากนั้้น� ทั้้ง� สองท่า่ น ต้อ้ งพยายามใช้้ตลาดนำ ดังั นั้้�น โจทย์์คืือทำยังั ไงถึึงจะใช้้ประโยชน์์จาก
ต้้องสู้้�คดีีอยู่� 20 ปีี เกืือบติิดคุุกทั้้�งสองท่่าน ประเทศไทยยากมากครัับ ตลาดได้ด้ ีีที่่ส� ุดุ
คนเลยไม่่กล้้าทำอะไร ปััจจุุบัันที่�่คุุณเห็็นว่่ามาตรการแก้้ปััญหาของรััฐ ถ้้าพููดแคบลงมาถึึงเฉพาะการพััฒนาตลาดทุุน มีีหลักั อย่า่ งนี้้� หนึ่�่ง คืือ
เชื่อ� งช้้าไม่่มีีประสิทิ ธิิภาพ ส่ว่ นหนึ่่ง� ก็็เพราะกลัวั โดนเช็็กบิิลอย่า่ งนี้้� ทำลายความเข้า้ ใจผิดิ ของคนไทยว่า่ ตลาดหลักั ทรัพั ย์เ์ ท่า่ นั้้น� คืือตลาดทุนุ
ผลจากวิกิ ฤต GDP เราติดิ ลบปีเี ดีียว 9% ปีถี ัดั มาก็ข็ึ้น� มา 3-4 เปอร์เ์ ซ็น็ ต์์ ตลาดหลัักทรััพย์์เป็็นองค์์ประกอบสำคััญอัันหนึ่�่ง แต่่ตลาดหนี้้� ตลาด
เพราะมัันลบลงไปต่่ำมาก พอ 3 ปีีก็็กลัับมาอยู่่�ที่่�เดิิม แต่่ใน 3 ปีีนั้้�น เวนเจอร์์แคปิิตอล ตลาดระดมทุุนสตาร์์ทอััพ ก็็เป็็นตลาดทุุนทั้้�งนั้้�น
โครงสร้า้ งข้า้ งในประเทศเปลี่ย่� นเยอะมาก วิกิ ฤตครั้้ง� นั้้น� คนรวยฉิบิ หาย การพััฒนาตลาดทุุนจึึงเป็็นการพััฒนาทุุกส่่วนเหล่่านี้้� เพื่่�อให้้กลไก
เพราะบริิษััทต่่างๆ พัังหมด ขณะที่่�รายย่่อยและรากหญ้้าได้้ประโยชน์์ Direct Intermediation กลายมาเป็็นกลไกในการรวบรวมจััดการและ
เกิิดสิ่่�งที่่�เรีียกว่่า external price adjustment คืือวิิกฤตเกิิดที่่�เมืืองเรา ติิดตามดููแลทรััพยากรคู่่�กัับหรืือเป็็นหลัักแทนตลาดเงิินคืือ ธนาคาร
หรืือต่า่ งประเทศบางแห่ง่ เท่่านั้้�น แต่ค่ วามต้้องการสินิ ค้้ายังั เหมืือนเดิิม ทั่่�วโลกตลาดทุุน 2 ส่่วนตลาดธนาคาร 1 ส่่วนเท่่านั้้�นเอง เรื่�องที่�่ 2
ดัังนั้้�น พอเราปรัับราคาสิินค้้าส่่งออกและสิินค้้าเกษตร จากเดิิมเคย คืือพยายามทำให้้เกิิดการลงทุุนผ่่านกลไกสถาบัันมากขึ้้�น และพััฒนา
แลกได้้เหรีียญละ 25 บาท เป็็นเหรีียญละ 50 บาท เท่่ากับั ข้้าวขายได้้ คุุณภาพสถาบัันให้้ดีีขึ้้�น เรื่�องที่�่ 3 ก็็คืือทำลายการผููกขาดของตลาด
ราคาเพิ่่�มขึ้�นเกืือบเท่่าตััว สิินค้้าเกษตรราคาเพิ่่�มขึ้�นหมด และสิินค้้า หลัักทรัพั ย์์ ถ้้าทำได้ท้ ั้้ง� 3 เรื่�องที่่ก� ล่่าวไป มันั จะไม่ไ่ ด้แ้ ค่พ่ ััฒนา แต่่เปิิด
ส่ง่ ออกก็บ็ ููม การจ้า้ งงานเพิ่่ม� ขึ้น� เยอะ พอมีีการเลืือกตั้้ง� ตามรัฐั ธรรมนููญ และเชื่�อมตลาดทุุนไทยเข้้ากัับตลาดทุุนโลก ยิ่ �งถ้้ามีีเงิินดิิจิิทััลเป็็น
40 พรรคที่�่ชนะเลืือกตั้้�งก็็ได้้รัับอานิิสงส์์นี้้�ไปด้้วย ส่่วนหนึ่�่งก็็คืือฝีีมืือ ของโลก มัันก็็จะทำลายอีีกหนึ่่�งอุุปสรรคสำคััญ คืืออััตราแลกเปลี่่�ยน
รััฐบาล มีีกองทุุนหมู่่�บ้้าน มีีโครงการรัักษาสุุขภาพถ้้วนหน้้าที่่�ไปถึึง และลดอำนาจในการกำกับั ดููแล ซึ่ง่� เป็น็ ส่ว่ นที่ท่� ำให้เ้ ราแยกจากโลกด้ว้ ย
รากหญ้้า และรััฐธรรมนููญ 40 ยัังบัังคัับให้้มีีการกระจายอำนาจและ
ทรััพยากรไปยััง อบต. อบจ. ทั้้�งหลายด้้วย พอผสมกัับอานิิสงส์์นี้้�
รากหญ้า้ ก็็เลยดีี และทำให้้พรรคไทยรักั ไทยชนะการเลืือกตั้้ง� ยาวนาน
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 123
หากทศวรรษ 1970 คือื ช่ว่ งที่ป่� ระเทศไทยเผชิญิ ความผันั ผวนทั้้ง� ทางเศรษฐกิจิ และการเมือื ง
ทศวรรษ 1980 อาจกล่า่ วได้ว้ ่า่ เป็็นช่ว่ งเวลาแห่ง่ การ ‘ยกเครื่่อ� ง’ ใหม่่ ปััจจัยั ทั้้ง� ภายนอก
และภายในที่่�แม้้ในช่่วงต้้นจะสร้้างความท้้าทายต่่อเนื่่�องมาจากทศวรรษก่่อน แต่่ต่่อมา
กลัับมีีส่่วนเกื้้อ� หนุุนให้เ้ ศรษฐกิิจไทยในทศวรรษนี้้เ� ฟื่อ�่ งฟููเป็็นประวััติิการณ์์
ในช่ว่ งเริ่�มทศวรรษ วิกิ ฤตการณ์ร์ าคาน้ำ��ำ มันั ส่ง่ ผลให้้เศรษฐกิิจทั่่ว� โลกยังั คงซบเซา อััตรา
เงินิ เฟ้อ้ อยู่�ในระดับั สูงู เศรษฐกิจิ ไทยในขณะนั้้น� พึ่ง�่ พาการค้า้ และการลงทุนุ จากต่า่ งประเทศ
อย่่างมาก จึึงได้้รัับผลกระทบจากภาวะเศรษฐกิจิ ตกต่ำำ��ทั่่ว� โลกอย่า่ งรุนุ แรง
ในอีีกด้า้ นหนึ่ง�่ ภัยั คุกุ คามคอมมิวิ นิสิ ต์ท์ ี่ก�่ ำำ�ลังั สุกุ งอม หลังั จากเวีียดนาม ลาว และกัมั พูชู า
ถููกคอมมิวิ นิสิ ต์์ยึึดครอง ส่ง่ ผลต่อ่ ความเชื่่อ� มั่่น� ของนักั ลงทุุนที่่ห� วาดหวั่่�นว่่าไทยอาจเป็น็
ประเทศต่่อไปตาม ‘ทฤษฎีโี ดมิโิ น’ ทำ�ำ ให้้เกิิดการโยกย้้ายเงิินทุนุ ออกนอกประเทศ
จุุดเปลี่่�ยนสำำ�คััญที่่�ทำำ�ให้้เศรษฐกิิจไทยพลิิกฟื้้�นคืือการค้้นพบแหล่่งก๊๊าซธรรมชาติิใน
อ่่าวไทยในปีี 1980 ที่่�มีีส่่วนช่่วยให้้ประเทศไทยจััดการกัับวิิกฤตด้้านพลัังงานได้้ดีีขึ้้�น
ต่่อด้้วยการผลัักดััน ‘โครงการพััฒนาพื้้�นที่่�ชายฝั่่�งทะเลภาคตะวัันออก’ หรืือ Eastern
Seaboard ในปีี 1982
ล่่วงเข้า้ สู่่�ครึ่่ง� ทศวรรษหลัังในปีี 1985 มีีการลงนามในข้อ้ ตกลง ‘Plaza Accord’ ระหว่่าง
5 ประเทศคืือ สหรััฐอเมริิกา สหราชอาณาจัักร ฝรั่่�งเศส เยอรมนีี และญี่่�ปุ่่�น เพื่่�อปรัับ
ค่่าเงิินของแต่่ละประเทศให้้สมดุลุ
ข้้อตกลงดัังกล่่าวส่่งผลด้้านบวกต่่อประเทศไทย จากการที่่�ญี่�่ปุ่่�นต้้องย้้ายฐานการผลิิต
ออกนอกประเทศ หลังั จากที่เ�่ งินิ เยนแข็ง็ ค่า่ ขึ้้น� มากจนกระทบต่อ่ ความสามารถในการแข่ง่ ขันั
ด้้านการส่่งออก ส่่วนไทยก็็พร้้อมรองรัับเม็็ดเงิินลงทุุนจากต่่างชาติิ โดยมีีข้้อได้้เปรีียบ
ในเรื่�องโครงสร้้างพื้้�นฐานกัับแรงงานราคาถููก ประจวบเหมาะกัับช่่วงเวลาที่�่โครงการ
Eastern Seaboard เริ่ม� เป็น็ รูปู เป็็นร่า่ ง ส่่งผลให้เ้ ศรษฐกิจิ ไทยเติบิ โตอย่่างก้า้ วกระโดด
ด้ว้ ยสถานการณ์์ต่่างๆ ที่่ล� ำำ�ดัับมา อาจกล่่าวได้ว้ ่า่ ทศวรรษนี้้�เริ่ม� ต้้นด้้วยการบริหิ ารงาน
อย่า่ งมีีวิสิ ัยั ทัศั น์แ์ ละเป็น็ เอกภาพของรัฐั บาล พลเอก เปรม ติณิ สูลู านนท์์ ซึ่ง�่ ดำ�ำ รงตำำ�แหน่ง่
ต่่อเนื่่�องถึึง 8 ปีี ระหว่่างปีี 1980-1988 โดยมีีกลุ่�มข้้าราชการที่ม�่ ีีความรู้้�ความสามารถ
คอยทำำ�หน้า้ ที่่�เป็็นมันั สมองอย่่างใกล้้ชิิด จนกล่า่ วได้ว้ ่่านี่ค�่ ืือ ‘ยุุคทองของเทคโนแครต’
ภายหลัังพลเอก เปรม ประกาศวางมืือทางการเมืืองในช่่วงปลายทศวรรษ รััฐบาลของ
พลเอก ชาติิชาย ชุุณหะวััณ ได้้เข้้ามารัับช่่วงบริิหารประเทศต่่อ และตั้้�งธงขัับเคลื่่�อน
เศรษฐกิิจด้้วยนโยบาย ‘เปลี่�ย่ นสนามรบเป็็นสนามการค้า้ ’ ส่ง่ ผลให้เ้ ศรษฐกิิจไทยสามารถ
เจริญิ เติิบโตในระดัับสููงได้อ้ ย่่างต่อ่ เนื่่�อง
107.4 1961 5.3% 124 THE GOLDEN OPPORTUNITY
113.7 1962 7.5%
118.1 1963
125.9 1964 8%
1965
137.9 1966 6.8%
161.0 1967
166.9 1968 8.1%
1969
174.7 1970 11.1%
186.8 1971
192.1 1972 8.6%
194.2 1973
209.3 1974 8.1%
1975
269.8 1976 6.5%
332.1 1977
351.6 1978 11.4%
391.5 1979
445.4 1980 4.9%
528.6 1981 4.3%
589.8 1982
682.9 1983 10.2%
1984
721.0 1985 4.5%
742.8 1986 5.0%
798.0 1987
818.0 1988 9.3%
747.7 1989
813.4 1990 9.8%
936.7 10.3%
1,123.4
1,295.4 1981 - 19905.4%
1,508.9
145.2%
13
125.9%
115.5%
105.6%
95.8%
84.6%
5.5 %
7
6
4
3
2
1
0
-1
-2
-3
-4
-5
-6
-7
-8
25,600
12,800
6,400
3,200
1,600
800
400
200
100
9.5%
13.3%
12.2%
11.2%
1,716.4 1991 8.6% 50 YEARS
1,927.8 1992 8.1%
1993 8.3%
2,209.3 1994 8.0%
2,491.4 1995 8.1%
1996 5.7%
2,846.5
3,043.9 อ้้างอิงิ : ธนาคารโลก 1997 -2.8% 4.6%
2,468.1 1998 -7.6% -6.1% 4.5%
1,845.8 เกาหลีีใต้้ มาเลเซีีย ไทย Middle income GDP per Capita รายได้เ้ ฉลี่�ย่ ต่อ่ หัวั ประชากร (เหรีียญสหรัฐั )1999
2,033.2 2000 3.4% THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY
2,007.7 2001 6.1%
1,893.2 2002 7.1%
2,096.1 2003 6.2%
2,359.1 2004
2,660.1 2005 4.1%
2,894.0 2006 4.9%
3,369.5 2007 5.4%
2008
3,973.0 2009 1.7% Real GDP Growth Rate อัตั ราการเติบิ โตของเศรษฐกิิจ (%)
4,379.6 2010 -0.6%
4,213.0 2011
2012 0.8% 7.5%
5,076.3 2013 7.2%
5,492.1 2014 2.7%
5,860.5 2015 0.9%
6,168.2 2016
5,951.8 2017 3.1%
5,840.0 2018 3.4%
5,993.3 2019 4.2%
2020 4.2%
6,593.8
7,296.8 2.3%
7,817.0
7,186.8 125
126 THE GOLDEN OPPORTUNITY 1981 - 1990
โรงไฟฟ้า้ ถ่่านหินิ บีีแอลซีีพีี บริิเวณนิคิ มอุุตสาหกรรมมาบตาพุุด จังั หวััดระยอง แหล่่งผลิิตไฟฟ้้าที่ส่� ำ�ำ คัญั ของประเทศซึ่�ง่ ต่่อยอดมาจากโครงการ Eastern Seaboard ในยุคุ 1980 ถ่่ายเมื่่�อวันั ที่�่ 22 พฤศจิกิ ายน 2006
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 127
แผนพััฒนาฯ ฉบัับที่�่ 5
กัับภารกิิจพลิกิ โฉมประเทศ
ย้อ้ นไปช่ว่ งปลายทศวรรษ 1970 เพีียงหนึ่ง�่ เดืือนหลัังจาก พลเอก เปรม คำำ�สั่่�งสำำ�นัักนายกรััฐมนตรีีที่่� 66/2523 เป็็นคำ�ำ สั่่�งรััฐบาลไทยที่่�กำำ�หนดนโยบายสำำ�คััญในการต่่อสู้้�กัับ
ติิณสููลานนท์์ ขึ้้�นดำรงตำแหน่ง่ นายกรััฐมนตรีี ได้ป้ ระกาศคำสั่่ง� นายก- ภััยคอมมิวิ นิิสต์์ช่่วงปลายสงครามเย็็น ประกาศเมื่่�อวันั ที่�่ 23 เมษายน 1980 ลงนามโดยนายกรัฐั มนตรีี
รัฐั มนตรีีฉบัับที่่� 66/2523 ใจความสำคัญั คือื การเปลี่่ย� นท่า่ ทีีของรััฐบาล พลเอก เปรม ติิณสูลู านนท์์
ในการจััดการภััยคอมมิิวนิิสต์์ จากเดิิมที่่�ใช้้ไม้้แข็็งควบคุุมปราบปราม
ด้้วยยุุทธวิิธีีทางทหารมาสู่�การใช้้ไม้้อ่่อน คืือส่่งเสริิมการมีีส่่วนร่่วมทาง หนึ่�ง่ ใน ‘คนที่่ม� ีีความรู้�’ ที่่พ� ลเอก เปรม กล่า่ วถึึงคือื ดร.เสนาะ อูนู ากููล
การเมืืองและกระบวนการประชาธิิปไตย เปิิดโอกาสให้้นัักศึึกษาและ เลขาฯ สภาพัฒั น์ใ์ นขณะนั้้น� ซึ่ง่� เป็น็ ผู้้�มีบี ทบาทอย่า่ งมากทั้้ง� ในการแก้ไ้ ข
ประชาชนที่่�เคยหนีีเข้้าป่่าไปร่่วมกัับพรรคคอมมิิวนิิสต์์ให้้กลัับเข้้าเมืือง ปััญหาวิิกฤตเศรษฐกิิจและวางรากฐานประเทศให้ม้ ั่่น� คงในระยะยาว
มาเป็น็ ‘ผู้้�ร่วมพัฒั นาชาติิไทย’
ก่อ่ นหน้า้ นั้้น� ดร.เสนาะ ได้ม้ ีสี ่ว่ นร่ว่ มในการร่า่ งแผนพัฒั นาฯ ฉบับั ที่่� 1-3
กล่า่ วได้ว้ ่า่ นี่่�คือื หมากตััวแรกๆ ที่่�พลเอก เปรม ใช้้การเมือื งนำการทหาร รวมเป็็นระยะกว่่า 10 ปีี แต่่ด้้วยความเปลี่่�ยนแปลงภายในสภาพััฒน์์
เพื่่อ� ประสานรอยร้า้ ว สร้า้ งความเป็น็ ปึกึ แผ่น่ ของคนในชาติิ หลังั จากนั้้น� และภาวะการเมือื ง ทำให้เ้ ขาเลือื กไปทำงานที่่ธ� นาคารแห่ง่ ประเทศไทย
จึึงเริ่�มดำเนิินนโยบายและยุุทธศาสตร์์อื่�นๆ เพื่่�อพััฒนาเศรษฐกิิจและ ในฐานะผู้้�ว่าการธนาคารแห่ง่ ประเทศไทย ก่อ่ นจะกลับั มาดำรงตำแหน่ง่
สังั คมให้้เจริญิ ก้า้ วหน้า้ เลขาธิกิ ารสภาพัฒั น์อ์ ีกี ครั้ง� ในรัฐั บาลของพลเอก เปรม ตามคำชวนของ
บุุญชูู โรจนเสถีียร รองนายกรััฐมนตรีีฝ่่ายเศรษฐกิจิ ในขณะนั้้�น
ในด้า้ นเศรษฐกิจิ หน่่วยงานที่่�มีีบทบาทมากในช่ว่ งเวลานี้้�คือื สำนัักงาน
คณะกรรมการพััฒนาการเศรษฐกิิจและสัังคมแห่่งชาติิ (สศช.) หรืือ ดร.เสนาะ เล่่าถึึงการตััดสิินใจในครั้�งนั้้�นว่่า เงื่�อนไขสำคััญในการรัับ
สภาพััฒน์์ โดยในทศวรรษนี้้�อยู่่�ภายใต้้แผนพััฒนาฯ ฉบัับที่่� 5 และ 6 งานนี้้�คืือต้้องมั่่�นใจว่่าแผนที่่�ร่่างขึ้้�นมาจะสามารถนำไปสู่ �การปฏิิบััติิได้้
ช่่วง 8 ปีีที่่�ดำรงตำแหน่ง่ นายกรัฐั มนตรีี สภาพััฒน์ไ์ ด้ร้ ัับความไว้ว้ างใจ เป็็นแผนที่่�ใช้้ได้จ้ ริงิ ไม่่ใช่่ ‘แผนนิ่่�ง’ หรืือเสือื กระดาษอย่่างที่่�เคยเป็น็ มา
จากพลเอก เปรม อย่า่ งมากในการให้้คำปรึึกษาด้้านนโยบายเศรษฐกิจิ ในแผนพััฒนาฯ ฉบับั ที่่� 4
และสังั คมเป็น็ ผู้ก้� ลั่่น� กรองนโยบายและพิจิ ารณาประเด็น็ ปัญั หาสำคัญั ๆ
โดยเฉพาะนโยบายระดับั ชาติทิ ี่่ต� ้อ้ งดำเนินิ การเป็น็ กรณีพี ิเิ ศษเพื่่อ� แก้ไ้ ข
ปััญหาเฉพาะหน้้า เช่่น การพััฒนาชนบท และการพััฒนาพื้้�นที่่�ชายฝั่่�ง
ทะเลภาคตะวัันออก (Eastern Seaboard)
“สิ่่�งต่่างๆ ที่่�เกิิดขึ้�้นในช่ว่ งที่่�ผมเป็น็ นายกรััฐมนตรีี ไม่่ว่่าจะเป็็นโครงการ
พััฒนาชนบท การพััฒนาพื้้�นที่่�ชายฝั่่�งทะเลตะวัันออก หรืือมาตรการ
ใดๆ เพื่่อ� รักั ษาความมั่่น� คงและเสถียี รภาพทางการเงินิ ของประเทศ และ
เป็น็ เครื่อ� งมือื สำคัญั ที่่ช� ่ว่ ยให้ร้ ัฐั บาลสามารถรับั มือื กับั วิกิ ฤตการณ์ต์ ่า่ งๆ
ได้น้ ั้้น� ผมไม่่ได้้ทำคนเดีียว… ผมเองไม่ม่ ีคี วามรู้�เรื่อ� งเหล่่านี้้ม� ากนััก แต่่
ผมรู้�ว่าใครมีีความรู้้�บ้้าง ผมจึึงไปขอร้้องคนที่่�มีีความรู้�ให้้มาช่่วยทำ ซึ่�่ง
คนที่่�มีีความรู้้�ก็็คืือสภาพััฒน์์” นี่่�คืือคำสััมภาษณ์์ที่่�พลเอก เปรม กล่่าว
ไว้ใ้ นหนังั สืือ ‘6 ทศวรรษ สภาพััฒน์’์ 31
128 THE GOLDEN OPPORTUNITY 1981 - 1990
“ผมจึึงไปขอเข้้าพบพลเอก เปรม เพื่่อ� ที่่�จะเรีียนให้ท้ ราบว่า่ ถ้้าจะให้้ผม การร่่างแผนพััฒนาฯ ฉบัับที่�่ 5
ทำแผนพัฒั นาฯ ฉบับั ที่่� 5 ผมจะต้อ้ งทำแบบมีชี ่อ่ งทางให้แ้ ปลงสาระของ คืือการคิดิ ทั้้ง� ‘แผนรัับ’ และ ‘แผนรุกุ ’
แผนออกมาเป็น็ การปฏิิบัตั ิิ ต้้องเข้้าใจว่่าความจริิงสภาพััฒน์ไ์ ม่ค่ วรทำ ควบคู่่�กัันไป แผนรัับคือื การแก้ป้ ััญหา
เรื่�องปฏิบิ ัตั ิกิ าร แต่ค่ วรทำแผนอย่า่ งเดีียว แล้้วทำแผนให้้มีปี ระสิิทธิผิ ล เศรษฐกิิจของประเทศ
โดยการรัับลููกระหว่่างหน่่วยงานต่่างๆ แต่่ในเมื่่�อ ดร.ป๋๋วย ไม่่อยู่�แล้้ว ส่่วนแผนรุุกคืือการออกมาตรการ
ตััวละครก็็กระจััดกระจาย ถ้้าไม่่สร้้างช่่องทางใหม่่ มัันจะนำไปสู่�การ และผลักั ดัันโครงการต่า่ งๆ
ปฏิบิ ัตั ิอิ ย่า่ งไร พอพลเอก เปรม ท่า่ นฟังั แล้ว้ ก็อ็ นุมุ ัตั ิใิ ห้ไ้ ปดำเนินิ การ”32 เพื่่�ออนาคตของประเทศ
เมื่่�อได้้รัับไฟเขีียว สิ่่�งที่่� ดร.เสนาะ และสภาพััฒน์์ทำเป็็นลำดัับแรกๆ แผนพััฒนาเศรษฐกิิจและสัังคมแห่่งชาติิฉบัับที่่� 5 (พ.ศ. 2525-2529) เปรีียบเสมืือนพิิมพ์์เขีียว
ในการร่่างแผนพััฒนาฯ ฉบัับที่่� 5 (1982-1986) คืือการคิดิ ทั้้�ง ‘แผนรับั ’ ที่�ม่ ีีส่่วนสำ�ำ คัญั ในการวางรากฐาน รวมถึึงกำ�ำ หนดทิิศทางเศรษฐกิจิ ไทยในยุุคโชติชิ ่่วงชัชั วาล /
และ ‘แผนรุุก’ ควบคู่่�กัันไป แผนรัับคืือการแก้้ปััญหาเศรษฐกิิจของ ภาพจาก สำำ�นักั งานสภาพัฒั นาการเศรษฐกิิจและสัังคมแห่ง่ ชาติิ
ประเทศที่่�กํําลัังซวนเซ รวมถึึงปััญหาความยากจน ส่่วนแผนรุุกคืือการ
ออกมาตรการและผลัักดันั โครงการต่า่ งๆ เพื่่อ� อนาคตของประเทศ
ในส่่วนของแผนรัับ แผนที่่�หนึ่�่งคืือการแก้้ปััญหาเศรษฐกิิจขาดดุุลและ
ปััญหาเงิินเฟ้้อ โดยเฉพาะปััญหาจากการขาดดุุลการค้้าและดุุลบััญชีี
เดินิ สะพัดั และการขาดดุลุ งบประมาณ โดยการดำเนินิ นโยบายการเงินิ
การคลัังอย่า่ งเข้ม้ งวด และมีีวินิ ัยั การเงิินการคลังั อย่า่ งจริิงจััง
แผนที่่�สองคือื แผนพััฒนาชนบทยากจน ด้ว้ ยเพราะเล็ง็ เห็็นว่่าที่่�ผ่า่ นมา
ยิ่ง� ประเทศพัฒั นา ความแตกต่า่ งทางรายได้ข้ องประชาชนก็ย็ิ่ง� มีมี ากขึ้น้�
ขณะที่่ก� รอบการพััฒนาชนบทที่่�แล้้วมาเป็็นแบบแยกส่ว่ น จึึงต้้องแก้ไ้ ข
ปััญหานี้้�ด้้วยแนวทาง ‘การพััฒนาชนบทแนวใหม่่’ ซึ่่�งเป็็นครั้�งแรกของ
ประเทศไทยที่่�รััฐมุ่ �งไปค้้นหาและคััดเลืือกหมู่่�บ้้านและตำบลที่่�ยากจน
ทั่่�วประเทศเพื่่�อแก้้ปััญหาให้้ตรงจุุด โดยให้้หน่่วยงานที่่�เกี่่�ยวข้้องเข้้าไป
ดำเนินิ การพร้้อมๆ กันั
“ตอนนั้้�นเราไปคััดเลืือกหมู่่�บ้้านยากจนทั่่�วประเทศ ลงไปเจาะในแต่่ละ
พื้้�นที่่� แล้้วปรัับวิิธีีการทำงานของรััฐบาล วิิธีีการคืือ 4 กระทรวงหลััก
ประกอบด้้วย มหาดไทย สาธารณสุุข ศึึกษาธิิการ และเกษตร เข้้าไป
พร้อ้ มกันั เพื่่อ� ทำงานที่่เ� กี่ย� วข้อ้ งกับั ชาวบ้า้ น มีกี ารเก็บ็ ข้อ้ มูลู ชุมุ ชนอย่า่ ง
เป็็นระบบ ตั้้�งศููนย์์ข้้อมููลที่่�ธรรมศาสตร์์ นัับเป็็นครั้�งแรกที่่�มีีการพััฒนา
Big Data ขึ้น้� ตั้้ง� แต่่สมััยนั้้�น เพื่่�อให้รู้้�ว่าในแต่่ละหมู่่�บ้า้ นมีีปัญั หาอะไร”
ในส่่วนของแผนรุุก ประกอบด้ว้ ยแผนพัฒั นาเมือื งหลักั และพื้้�นที่่เ� ฉพาะ
เพื่่อ� กระจายความเจริญิ จากกรุงุ เทพฯไปสู่่�ต่า่ งจังั หวัดั เริ่ม� ที่่จ� ุดุ ศูนู ย์ก์ ลาง
ของแต่่ละภาค ไล่่ตั้้�งแต่่เชีียงใหม่่ สงขลา ขอนแก่่น และนครราชสีีมา
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 129
เพื่่อ� ทำให้ช้ ุมุ ชนเหล่า่ นี้้เ� ติบิ โตแข็ง็ แรงขึ้น้� ลดการหลั่่ง� ไหลของประชาชน ตามมติิคณะรััฐมนตรีีเมื่่�อวันั ที่่� 30 มิถิ ุนุ ายน 1981 โดยมีีนายกรััฐมนตรีี
ในชนบทเข้า้ มาในกรุุงเทพฯ เป็็นประธาน และมอบหมายให้้สภาพััฒน์์ทำหน้้าที่่�เลขานุุการ โดยที่่�
อีีกแผนหนึ่�่งที่่�เป็็นแผนสำคััญที่่�สุุด และนัับเป็็น ‘พระเอก’ ที่่�ทำให้้ กรรมการจากภาครััฐ ประกอบด้้วยรััฐมนตรีีฝ่่ายเศรษฐกิิจและหััวหน้้า
เศรษฐกิิจของประเทศกลัับฟื้�้นขึ้้�นมาในทศวรรษนี้้� คืือแผนพััฒนาพื้้�นที่่� ส่ว่ นราชการที่่เ� กี่ย� วข้อ้ ง ส่ว่ นกรรมการภาคเอกชน ประกอบด้้วยผู้แ�้ ทน
ชายฝั่�่งทะเลภาคตะวัันออก จาก 3 สถาบันั คือื สภาหอการค้า้ แห่ง่ ประเทศไทย สภาอุตุ สาหกรรมแห่ง่
ประเทศไทย และสมาคมธนาคารไทย
นอกจากนี้้�สภาพััฒน์์ภายใต้้การนำของ ดร.เสนาะ ยัังได้้ริิเริ่�มจััดตั้้�ง
กลไกในรูปู ของคณะกรรมการระดับั ชาติขิ ึ้น�้ มา ควบคู่่�ไปกับั การทำแผน พารณ อิิศรเสนา ณ อยุุธยา อดีีตประธานสภาอุุตสาหกรรมไทยผู้้�มีี
พััฒนาฯ ฉบัับที่่� 5 เพื่่�อให้้มีีอำนาจตััดสิินใจและสั่่�งการได้้อย่่างฉัับไว ส่ว่ นร่ว่ มอยู่�ในวงประชุมุ กรอ. ยุคุ แรกเริ่ม� กล่า่ วถึึงบรรยากาศการทำงาน
ทันั ท่ว่ งทีี โดยมีีการจััดตั้้ง� คณะกรรมการขึ้้�นมาใหม่่ถึึง 6 คณะ ดัังนี้้� ของ กรอ. ณ ตอนนั้้น� ว่า่ “ช่ว่ งกลางวันั ไม่ม่ ีใี ครว่า่ ง เพราะพวกเราทำงาน
หลัักของตััวเองกันั ต้้องอาศัยั เวลาหลังั เลิกิ งาน ดร.เสนาะ ท่า่ นเข้้มแข็็ง
1. คณะกรรมการรััฐมนตรีฝี ่า่ ยเศรษฐกิจิ (รศก.) มาก ยอมเสียี สละเวลาหลััง 4 โมงครึ่�ง่ เพื่่อ� ให้้มีกี ารประชุมุ ระหว่า่ ง กรอ.
2. คณะกรรมการพัฒั นาชนบทแห่ง่ ชาติิ (กชช.) กับั รััฐบาลและกระทรวงเศรษฐกิจิ ทั้้�งหมด เป้า้ หมายคือื พััฒนาประเทศ
3. คณะกรรมการพิิเศษเพื่่�อประสานงานโครงการอัันเนื่่�องมาจาก ชาติใิ ห้เ้ ข้ม้ แข็็ง ทำให้้ฟื้้น� ฟููเศรษฐกิิจของประเทศไทยขึ้น้� มาได้้
พระราชดำริิ (กปร.)
4. คณะกรรมการนโยบายพลัังงานแห่่งชาติิ (กพช.) “อย่่างเราอยู่�วงการอุุตสาหกรรม เรารู้�ว่าอุุตสาหกรรมไหนมัันหย่่อน
5. คณะกรรมการร่่วมภาครััฐบาลและเอกชนเพื่่�อแก้้ไขปััญหาทาง ส่่วนฝั่่�งธนาคารเขาก็็รู้�ว่าระบบทางการเงิินเข้้มแข็็งแค่่ไหน ใครมีีข้้อมููล
เศรษฐกิิจ (กรอ.) อะไรก็็เอามาประชุุมกัันนอกรอบระหว่่าง 3 สถาบัันด้้วยกัันเอง แล้้ว
6. คณะกรรมการพัฒั นาพื้้�นที่่ช� ายฝั่ง่� ทะเลภาคตะวันั ออก (กพอ.) ทุกุ ๆ เดือื นต้อ้ งมีกี ารนััดประชุมุ ร่ว่ มกับั พลเอก เปรม มีีทีมี เศรษฐกิิจมา
ร่ว่ มฟังั ด้ว้ ยฟังั แล้ว้ ได้ข้ ้อ้ สรุปุ อย่า่ งไรก็บ็ รรจุลุ งไปในวาระของการทำงาน
“องค์์คณะระดัับชาติิ 5-6 คณะนี้้� พลเอก เปรม นายกรััฐมนตรีสี มัยั นั้้น� ในรัฐั บาล”
เป็็นประธานทุุกคณะ และผมเป็็นเลขานุุการทุุกคณะ พอนายกฯ เป็็น
ประธานทุกุ คณะ และท่า่ นเข้า้ เองทุกุ ครั้ง� รัฐั มนตรีกี ็ต็ ้อ้ งมา ถ้า้ ใครไม่ม่ า ในเวลาต่่อมา กลไกของ กรอ. ได้ถ้ ูกู ขยายออกไปสู่่�ส่ว่ นภูมู ิิภาค นําํ ไปสู่�
ท่่านก็็จะถามว่่าไปไหน ยิ่ �งท่่านเป็็นคนไม่่พููดมาก รััฐมนตรีีต่่างๆ ก็็ยิ่ �ง การจััดตั้้ง� กรอ. จัังหวััด มีกี ระทรวงมหาดไทยเป็น็ หน่ว่ ยงานหลักั ในการ
เกรงใจ เราในฐานะเลขาฯ ก็ส็ นัับสนุุนโดยการเขียี นบท จัดั วาระ จััดว่่า ประสานงาน และมีผี ู้้�ว่าราชการจังั หวัดั เป็น็ ประธาน ทำหน้า้ ที่่เ� สนอแนะ
อะไรสำคััญ วาระนี้้�จะมีีข้อ้ ยุุติอิ ย่า่ งไร” นโยบายแนวทางและมาตรการในการแก้ไ้ ขปัญั หาและพัฒั นาเศรษฐกิจิ
ในจัังหวัดั
หนึ่�่งในรููปแบบการประสานความร่่วมมืือที่่�ถืือเป็็นสิ่่�งใหม่่ และมีีส่่วน
ขัับเคลื่่�อนทุุกองคาพยพให้้ทำงานร่่วมกัันอย่่างราบรื่่�นในช่่วงเวลานี้้�
คืือการเกิิดขึ้้�นของคณะกรรมการร่่วมภาครััฐบาลและเอกชนเพื่่�อแก้้ไข
ปัญั หาทางเศรษฐกิิจ (กรอ.)33
จุุดเริ่�มต้้นของ กรอ. เกิิดจากความพยายามที่่�จะจััดระบบและกลไก
การประสานงานกัันระหว่่างภาครััฐและเอกชน โดยมีีแนวทางที่่�สำคััญ
คืือการสนัับสนุุนให้้ภาคเอกชนมีีบทบาทและมีีส่่วนร่่วมในการพััฒนา
ประเทศมากขึ้�้น โดยในปีี 1981 รััฐบาลพลเอก เปรม ได้จ้ ััดตั้้ง� กรอ. ขึ้้�น
130 THE GOLDEN OPPORTUNITY 1981 - 1990
จากวิิกฤตด้้านพลัังงาน
เข้า้ สู่ย�่ ุุค ‘โชติชิ ่่วงชัชั วาล’
‘โชติิช่่วงชััชวาล’ ยัังคงเป็็นวลีีที่่�ถููกยกมากล่่าวถึึงอยู่�เสมอเพื่่�อนิิยาม พลเอก เปรม ติิณสููลานนท์์ เมื่่�อครั้้ง� ดำำ�รงตำำ�แหน่ง่ นายกรัฐั มนตรีี
ช่่วงเวลาประวััติิศาสตร์์ที่่�ประเทศไทยมีีการยกเครื่ �องโครงสร้้างพื้้�นฐาน เป็็นผู้�หมุุนเปิิดวาล์์วส่่งท่่อก๊๊าซธรรมชาติิเป็็นครั้้�งแรก ณ สถานีี
ขนาดใหญ่่ เพื่่�อขัับเคลื่่�อนเศรษฐกิิจของประเทศด้้วยอุุตสาหกรรมใหม่่ ส่ง่ ก๊๊าซชายฝั่�่ง จังั หวััดระยอง เมื่่�อวัันที่�่ 12 กัันยายน 1981 /
แบบเต็ม็ ลููกสููบ ภาพจาก ปตท.
วลีดี ังั กล่า่ วเกิดิ ขึ้น�้ หลังั จากการค้น้ พบก๊า๊ ซธรรมชาติแิ ห่ง่ ใหม่ใ่ นอ่า่ วไทย
หรืือที่่�เรีียกว่่า ‘แหล่่งเอราวััณ’ ในปีี 1980 ซึ่่�งเป็็นจุุดเริ่�มต้้นที่่�ทำให้้
ประเทศไทยสามารถพึ่่�งพาแหล่่งพลัังงานของตััวเองได้้มากขึ้�้น โดย
เฉพาะการนำมาผลิิตไฟฟ้้าและใช้้ทดแทนน้้ำมััน โดยอยู่่�ภายใต้้การ
บริหิ ารจััดการของการปิิโตรเลียี มแห่ง่ ประเทศไทย (ปตท.)
หมุุดหมายสำคััญของเหตุุการณ์์นี้้�เกิิดขึ้�้นในวัันที่่� 12 กัันยายน 1981
เมื่่อ� พลเอก เปรม ในฐานะคณะประธานกรรมการของ ปตท.ในขณะนั้้น�
วิกิ ฤตและพัฒั นาการด้า้ นพลังั งานในประเทศไทย 1960
1946 จัดั ตั้้�งองค์ก์ ารเชื้้�อเพลิงิ (อชพ.)
ดำ�ำ เนิินธุุรกิจิ ในการผลิติ และค้้าน้ำำ��มันั
หลังั สงครามโลกครั้้ง� ที่�ส่ อง
ประเทศไทยถูกู บีีบให้้ยุุบ เป็็นจุดุ เริ่�มต้น้ ของ
‘ปั๊๊ม� น้ำ�ำ� มันั สามทหาร’
กรมเชื้้�อเพลิงิ และยกกิิจการน้ำำ��มััน
ให้บ้ ริิษััทต่่างชาติิ
คนไทยไม่่สามารถทำ�ำ ธุุรกิจิ น้ำ��ำ มันั ได้้
1937 1957 1959
ยกฐานะแผนกเชื้้อ� เพลิิง รัฐั บาลจอมพล สฤษดิ์์� ตั้้ง� โรงกลั่่�นน้ำ�ำ�มััน
สังั กัดั กรมพลาธิกิ ารทหารบก แก้้ไขสััญญา บางจาก
กระทรวงกลาโหม เป็น็ ‘กรมเชื้้อ� เพลิิง’ ให้้คนไทย โดยให้้เอกชน
พร้้อมตราพระราชบัญั ญััติิ ดำำ�เนินิ ธุรุ กิิจ ดำ�ำ เนินิ การ
น้ำ�ำ� มัันเชื้้อ� เพลิงิ น้ำำ�� มันั ได้้
เดิินทางไปทำพิิธีีหมุุนวาล์์วเพื่่�อเปิิดใช้้ท่่อส่่งก๊๊าซเป็็นครั้ �งแรกของ คำำ�ว่่า ‘โชติิช่ว่ งชััชวาล’
ประเทศ ณ สถานีสี ่่งก๊า๊ ซ อำเภอมาบตาพุุด จังั หวัดั ระยอง พร้อ้ มกล่่าว จึึงไม่ไ่ ด้้มีีความหมายเฉพาะ
วลีีอมตะที่่�ว่่า “นัับจากวัันนี้้�ไป ประเทศไทยจะพััฒนาก้้าวหน้้าและ การนำ�ำ ก๊า๊ ซธรรมชาติขิ ึ้้�นมาใช้้
โชติชิ ่่วงชััชวาล”34 เพื่่อ� ผลิติ ไฟฟ้า้ เท่่านั้้น�
คำว่า่ ‘โชติชิ ่ว่ งชัชั วาล’ จึึงไม่ไ่ ด้ม้ ีคี วามหมายเฉพาะการนำก๊า๊ ซธรรมชาติิ หากยัังเป็น็ การสร้า้ งความเข้้มแข็็ง
ขึ้น้� มาใช้เ้ พื่่อ� ผลิติ ไฟฟ้า้ เท่า่ นั้้น� หากยังั เป็น็ การสร้า้ งความเข้ม้ แข็ง็ ในการ ในการพึ่่ง� พาพลังั งานด้้วยตััวเอง
พึ่�่งพาพลัังงานด้้วยตััวเอง จนนำไปสู่�การพััฒนาอุุตสาหกรรมต่่อเนื่่�อง จนนำำ�ไปสู่�การพัฒั นาอุุตสาหกรรม
ต่่างๆ และการเติิบโตทางเศรษฐกิิจก้้าวสำคััญในระยะเวลาต่อ่ มา ต่่อเนื่่อ� งต่า่ งๆ และการเติบิ โต
ทางเศรษฐกิิจก้้าวสำำ�คััญ
ดร.ปิิยสวััสดิ์์� อััมระนัันทน์์ ประธานกรรมการ บริิษััท พีีทีีทีี โกลบอล ในระยะเวลาต่่อมา
เคมิิคอล จำกััด (มหาชน) อดีีตเลขาธิิการสำนัักงานคณะกรรมการ
นโยบายพลังั งานแห่่งชาติิ ผู้้ค� ลุกุ คลีอี ยู่�ในแวดวงอุตุ สาหกรรมพลัังงาน
ตั้้ง� แต่่สมััยรัฐั บาลพลเอก เปรม ให้ค้ วามเห็็นในเรื่�องนี้้�ว่่า หากพิิจารณา
การดำเนินิ การของ ปตท. ในระยะแรก เริ่�มที่่ย� ุุคของ พลเอก เกรียี งศักั ดิ์์�
ชมะนัันทน์์ เป็็นนายกรััฐมนตรีี ต้้องถืือว่่ายัังไม่่มีีประสิิทธิิภาพมากนััก
ส่่วนหนึ่่�งเป็็นเพราะโครงสร้้างแบบรััฐวิิสาหกิิจที่่�ขึ้้�นตรงต่่อนายกฯ ซึ่�่ง
ต้อ้ งยอมรัับว่่าการตัดั สิินใจหลายๆ ครั้ง� มีีการหวังั ผลทางการเมืืองด้ว้ ย
1978 1980
เกิิดวิิกฤตการณ์ร์ าคาน้ำ�ำ� มััน ครั้้�งที่�่ 2 ค้้นพบ
รััฐบาล พลเอก เกรีียงศัักดิ์์� แหล่ง่ ก๊๊าซธรรมชาติิ
ออกพระราชบััญญััติิ เอราวัณั
การปิิโตรเลีียมแห่่งประเทศไทย
พ.ศ. 2521 ถือื เป็น็ จุดุ กำ�ำ เนิิด ปตท.
ภาพจาก Norman Peagam
1973 1977 1979 1981
เกิิดวิิกฤตการณ์์ ก่่อตั้้ง� องค์ก์ าร รััฐบาลโอนกิจิ การ รัฐั บาลควบรวม
ราคาน้ำ�ำ�มันั ก๊า๊ ซธรรมชาติิ ขององค์ก์ ารเชื้้�อเพลิิง โรงกลั่่น� น้ำ�ำ�มันั บางจาก
ครั้้�งที่�่ 1 (อกช.) และองค์์การ ให้เ้ ข้้ามาอยู่่�กัับ ปตท.
ก๊า๊ ซธรรมชาติิ
ให้เ้ ป็น็ ส่ว่ นหนึ่ง่� ของ ปตท.
อ้า้ งอิงิ : กรมพััฒนาพลัังงานทดแทนและอนุรุ ัักษ์์พลังั งาน กระทรวงพลัังงาน, บริษิ ััท ปตท. จำำ�กััด (มหาชน)
“เมื่่�อพลเอก เปรม ขึ้�้นมาเป็น็ รััฐบาล สิ่่ง� แรกที่่�รัฐั บาลทำคืือการลดราคา ในมิติ ิขิ องการบริหิ ารจัดั การพลังั งานของประเทศไทยให้ม้ ีปี ระสิทิ ธิภิ าพ
ดีเี ซล และลดราคาก๊า๊ ซหุงุ ต้ม้ ซึ่ง่� ทำให้เ้ กิดิ ความแตกต่า่ งมากขึ้น้� ระหว่า่ ง มากขึ้้�น ได้้มีีการกำหนดนโยบายด้้านการผลิิต การจํําหน่่าย และการ
ราคาน้้ำมัันเบนซิินกัับดีีเซล เบนซิินกัับก๊๊าซหุุงต้้ม ผลที่่�ตามมาคืือคน กำหนดราคาพลัังงานที่่�เป็็นเอกภาพ ทว่่าโครงสร้้างการบริิหารจััดการ
เปลี่่�ยนไปใช้้ดีีเซล ถึึงขนาดที่่�ว่่าเอาเครื่�องยนต์์เบนซิินออก แล้้วเอา แต่่เดิิมมีีความแยกส่่วนกััน และกระจััดกระจายอยู่�ในหลายหน่่วยงาน
เครื่�องยนต์์ดีีเซลใส่่ไปในรถยนต์์แทน หรืือไม่่ก็็ปรัับเปลี่่�ยนเครื่�องยนต์์ และหลายกระทรวง
เบนซินิ ให้้สามารถใช้ก้ ๊า๊ ซ LPG ได้้ การใช้้เบนซิินจึึงลดลง สวนทางกับั
การใช้ด้ ีีเซลกับั ก๊๊าซหุุงต้ม้ ที่่เ� พิ่่ม� ขึ้น�้ แทน รัฐั บาลของพลเอก เปรม จึึงมีกี ารจัดั ตั้้ง� คณะกรรมการนโยบายพลังั งาน
แห่ง่ ชาติิ (กพช.) ขึ้น�้ เพื่่อ� แก้ไ้ ขปัญั หาการบริหิ ารพลังั งานที่่ไ� ม่ม่ ีเี อกภาพ
“บางช่่วงก็็มีีการปรัับราคาเบนซิินพิิเศษให้้สููงขึ้้�น โดยคิิดว่่าเป็็นน้้ำมััน พร้้อมจััดตั้้�งสำนักั งานคณะกรรมการนโยบายพลัังงานแห่ง่ ชาติิ (สพง.)
ของคนรวย แต่่เบนซิินธรรมดาไม่ไ่ ด้ป้ รัับขึ้้�น พอช่อ่ งว่่างระหว่่างเบนซินิ เป็น็ หน่ว่ ยงานระดับั กอง สังั กัดั สำนักั เลขาธิกิ ารนายกรัฐั มนตรีี ทำหน้า้ ที่่�
พิิเศษกัับเบนซิินธรรมดาสููงมาก คนก็็เฮโลไปใช้้เบนซิินธรรมดา ซึ่�่ง เป็็นสำนัักงานเลขานุุการ วางแนวทางให้้รวบรวมหน่่วยงานทางด้้าน
รถยนต์์ส่่วนใหญ่่ในประเทศก็็ใช้้เบนซิินธรรมดาได้้ ไม่่ทำให้้เครื่�องเสีีย พลังั งานทั้้ง� หมด
การใช้ม้ าตรการด้า้ นราคาแบบนี้้ส� ่ง่ ผลต่อ่ การใช้น้ ้้ำมันั ที่่บ� ิดิ เบือื นไปหมด
กว่่าจะแก้ป้ ััญหาได้ก้ ็็ใช้เ้ วลาหลายปีพี อสมควร ผลจากการจััดตั้้�ง กพช. ทำให้้การบริิหารนโยบายพลัังงานมีีความเป็็น
เอกภาพและคล่่องตััว ประเทศไทยสามารถกำหนดนโยบายพลัังงาน
“ในที่่ส� ุดุ แล้ว้ รัฐั บาลตระหนัักถึึงความสำคััญของนโยบายราคา การใช้้ ในเชิิงรุุก เช่่น การจััดทำแผนพััฒนาพลัังงาน การยกเลิิกการชดเชย
กลไกทางเศรษฐศาสตร์์ และแรงจููงใจทางเศรษฐศาสตร์์ในการบริิหาร ราคาน้้ำมััน การลอยตััวราคาผลิิตภััณฑ์์น้้ำมััน และการสนัับสนุุนให้้
นโยบายพลัังงาน เมื่่�อแก้้ปััญหาได้้แล้้วก็็นำระบบราคาน้้ำมัันลอยตััว ใช้้หลัักเกณฑ์์และกำหนดราคาฐานก๊๊าซธรรมชาติิให้้สััมพัันธ์์กัับราคา
มาใช้้ เพื่่อ� แยกการปรับั ราคาน้้ำมันั ออกจากการตัดั สินิ ใจทางการเมือื ง” พลัังงานทดแทน เป็็นต้้น
134 THE GOLDEN OPPORTUNITY 1981 - 1990
Plaza Accord ท่่าเรือื น้ำำ�� ลึึกแหลมฉบััง อีีกหนึ่ง่� โครงสร้า้ งพื้้น� ฐานที่�่สร้้างขึ้้น� ภายใต้้
กับั การพัฒั นา Eastern Seaboard โครงการ Eastern Seaboard เป็น็ จุุดเชื่่อ� มต่อ่ สำำ�คัญั ในการขนส่ง่
ภารกิจิ เปลี่่ย� นประเทศสู่�ความโชติชิ ่ว่ งชัชั วาลได้ถ้ ูกู ยกระดับั ขึ้น้� ไปอีกี ขั้น� ทางเรือื บริิเวณอ่่าวไทย
ด้้วยโครงการพััฒนาพื้้�นที่่�บริิเวณชายฝั่�่งทะเลภาคตะวัันออก (Eastern
Seaboard) ที่่เ� ริ่ม� ต้้นดำเนินิ การในปีี 1982 เป้้าหมายของโครงการนี้้�คือื
การเปลี่่ย� นอุตุ สาหกรรมเบามาเป็็นอุุตสาหกรรมหนัักและอุตุ สาหกรรม
เชิิงพาณิชิ ย์์ เพื่่�อสร้า้ งมูลู ค่่าเพิ่่�มทางเศรษฐกิิจให้้ประเทศในระยะยาว
“แผนที่่�สำคััญที่่�สุุดและช่่วยทำให้้เศรษฐกิิจของประเทศฟื้้�นขึ้้�นมาคืือ
แผนพััฒนาพื้้�นที่่ช� ายฝั่่�งทะเลภาคตะวันั ออก หรือื ที่่�เรีียกกัันว่่า Eastern
Seaboard ซึ่ง่� เป็น็ แผนที่่จ� ำเป็น็ ต้อ้ งเร่ง่ ทำในขณะนั้้น� เพื่่อ� ปรับั โครงสร้า้ ง
เศรษฐกิิจไทยให้้เชื่�อมกัับเศรษฐกิิจโลก หรืือที่่�ผมเปรีียบกัับการเปลี่่�ยน
ฐานะของเศรษฐกิิจไทยจากร้้านชํําในตรอกเป็็นห้้างที่่�อยู่่�ริมถนนใหญ่่”
ดร.เสนาะ เท้า้ ความถึึงไอเดียี ที่่เ� ป็น็ จุดุ กำเนิดิ ของแผนโครงการดังั กล่า่ ว
ในอดีีต การขนส่่งสิินค้้าทางเรืือในช่่วงก่่อนปีี 1982 ต้้องอาศััยท่่าเรืือ
น้้ำลึึกที่่�มีีเพีียงแห่่งเดีียวคืือท่่าเรืือคลองเตย ซึ่่�งเป็็นท่่าเรืือขนาดเล็็ก
เรือื ที่่เ� ข้า้ มาเทียี บท่า่ ได้ต้ ้อ้ งเป็น็ เรือื ขนาดเล็ก็ เท่า่ นั้้น� มีจี ำนวนเรือื ที่่ร� อเข้า้
เทียี บท่า่ จำนวนมาก ทำให้ก้ ารเดินิ เรืือบริเิ วณท่่าเรือื ติดิ ขัดั การพัฒั นา
พื้้�นที่่�บริิเวณชายฝั่่�งทะเลภาคตะวัันออกจึึงถืือเป็็นแผนรุุกเพื่่�อสร้้าง
ฐานเศรษฐกิิจและชุุมชนแห่่งใหม่่ โดยมุ่่�งพััฒนาให้้พื้้�นที่่�ชายฝั่�่งทะเล
ตะวันั ออกบริเิ วณมาบตาพุดุ จังั หวัดั ระยอง และแหลมฉบังั จังั หวัดั ชลบุรุ ีี
เป็็นประตููการค้้าใหม่ข่ องประเทศ
ด้ว้ ยทำเลของพื้้น� ที่่ท� ี่่อ� ยู่�ไม่ไ่ กลจากเมือื งหลวง สามารถเชื่อ� มต่อ่ กับั ภาค
ตะวัันออกเฉีียงเหนืือซึ่่�งเป็็นแหล่่งแรงงานและวััตถุุดิิบ ขณะเดีียวกัันก็็
อยู่�ติดิ กับั อ่า่ วไทย ช่อ่ งทางเข้า้ ออกสำคัญั ในการส่ง่ สินิ ค้า้ ทางทะเล ทำให้้
ภาคตะวันั ออกเป็น็ พื้้น� ที่่ท�ี่่ม� ีศี ักั ยภาพที่่จ� ะพัฒั นาอุตุ สาหกรรมโดยมีพี ื้้น� ที่่�
เป้้าหมายครอบคลุุม 3 พื้้น� ที่่� ได้้แก่่ (1) บริิเวณแหลมฉบััง จัังหวััดชลบุุรีี
มุ่�งพััฒนาให้ก้ ลายเป็็นแหล่่งอุตุ สาหกรรมเพื่่�อการส่ง่ ออก อุุตสาหกรรม
ขนาดย่อ่ มและขนาดกลาง และพัฒั นาบริเิ วณแหลมฉบังั ให้เ้ ป็น็ เมือื งท่า่
ที่่ท� ัันสมัยั (2) บริิเวณมาบตาพุุด จังั หวัดั ระยอง มุ่�งพัฒั นาให้้เป็็นแหล่่ง
อุุตสาหกรรมหลััก และพััฒนาให้้เป็็นเมืืองอุุตสาหกรรมใหม่่ (3) พื้้�นที่่�
จัังหวััดฉะเชิงิ เทรา มุ่�งพัฒั นาให้้เป็น็ พื้้�นที่่�เกษตรเพื่่�ออุตุ สาหกรรม35
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 135
ช่ว่ งเดียี วกับั ที่่โ� ครงการ Eastern Seaboard เริ่ม� เป็็นรููปร่่าง สถานการณ์์ ประชาชนเป็็นเจ้้าของกิิจการ และอนุญุ าตให้้ชาวต่า่ งชาติมิ ีสี ่ว่ นร่่วมใน
เศรษฐกิิจโลกก็็มาถึึงจุุดเปลี่่�ยนอีีกครั้�ง โดยในฝั่�่งของสหภาพโซเวีียต กิิจการร่่วมค้า้ ได้้
มิิคาอิิล กอร์์บาชอฟ ผู้�้นำสหภาพโซเวีียตที่่�เข้้ารัับตำแหน่่งในปีี 1985
ได้เ้ สนอนโยบาย ‘กลาสนอสต์์’ และ ‘เปเรสตรอยกา’ ซึ่่�งพลิกิ โฉมระบบ นโยบายเหล่่านี้้�ดููเหมืือนจะสร้้างผลดีี แต่่การให้้เสรีีกัับสื่่�อและการเปิิด
เศรษฐกิิจของสหภาพโซเวีียตจากหน้้ามือื เป็็นหลัังมืือ ตลาดเสรีมี ีสี ่ว่ นทำให้ส้ หภาพโซเวียี ตสูญู เสียี การควบคุมุ อำนาจจนกลาย
เป็น็ ชนวนที่่น� ำไปสู่�การล่ม่ สลายของกำแพงเบอร์ล์ ินิ และสหภาพโซเวียี ต
กลาสนอสต์์ คืือนโยบายทางการเมือื งที่่เ� น้้นการเปิิดกว้า้ ง ไม่ว่ ่า่ จะเป็น็
การเซ็็นเซอร์์สื่่�อน้้อยลง อนุุญาตให้้สื่่�อนำเสนอด้้านลบของสหภาพ ในฝั่่�งสหรััฐฯ สืืบเนื่่�องจากอััตราเงิินเฟ้้อคงตััวอยู่�ในระดัับสููง ในช่่วง
โซเวีียตและด้้านบวกของประเทศในโลกตะวัันตกได้้ อนุุญาตให้้พรรค ปลายยุุค 1970 ทำให้้ พอล โวล์์คเกอร์์ ประธานธนาคารกลางสหรััฐฯ
การเมืืองที่่�ไม่่เป็็นคอมมิิวนิิสต์์ลงสมััครเลืือกตั้้�งได้้ ร่่วมมืือทางการค้้า หรืือ Fed ในช่่วงเวลานั้้�น ตััดสินิ ใจใช้น้ โยบายการเงิินแบบตึึงตัวั ในช่่วง
กัับตะวันั ตกมากขึ้�้น ถอนกำลัังจากยุุโรปตะวันั ออกและอััฟกานิิสถาน ปีี 1982-1984 ส่่งผลให้้อััตราดอกเบี้้�ยในสหรััฐฯ พุ่�งสููงขึ้้�นกว่่า 20%
จนทำให้้เงิินดอลลาร์์แข็็งค่่า โดยภาวะดัังกล่่าวทำให้้สหรััฐฯ สููญเสีีย
เปเรสตรอยกา คืือการปฏิิรููปเศรษฐกิิจใหม่่ที่่�มีีจุุดประสงค์์เพื่่�อแก้้ไข ความได้้เปรีียบในด้้านการส่่งออก เนื่่�องจากค่่าเงิินแข็็ง สวนทางกัับ
ปััญหาเศรษฐกิิจที่่�สะสมมายาวนาน มีีการเปิิดตลาดเสรีี อนุุญาตให้้ ญี่่�ปุ่�นและเยอรมนีีที่่�เป็็นคู่�แข่่ง ณ เวลานั้้�น ซึ่่�งเศรษฐกิิจกำลัังอยู่�ใน
ภาพบรรยากาศการประชุมุ ข้อ้ ตกลง Plaza Accord วัันที่่� 22 กัันยายน 1985 ณ โรงแรมพลาซ่่า มหานครนิิวยอร์ก์
ช่่วงเติิบโตต่่อเนื่่�องจากการฟื้�้นตััวหลัังสงครามโลกครั้�งที่่�สอง และได้้ ผลจากข้อ้ ตกลงดังั กล่า่ วทำให้ต้ ้น้ ทุนุ การผลิติ สินิ ค้า้ ในญี่่ป�ุ่�นแพงขึ้น�้ ตาม
ประโยชน์์จากค่่าเงินิ อ่่อน ไปด้ว้ ย นำไปสู่�การเคลื่่อ� นย้้ายฐานการผลิติ รวมถึึงการค้า้ การลงทุนุ ไป
สู่�ประเทศต่่างๆ ในเอเชียี โดยไทยเป็น็ หนึ่�่งในประเทศที่่ไ� ด้้รับั ประโยชน์์
จากสถานการณ์ข์ ้้างต้น้ เมื่่อ� สหรััฐฯ รู้�สึกว่่าตัวั เองเสียี เปรีียบ จึึงรวมตัวั จากการที่่ญ� ี่่ป�ุ่�นย้า้ ยฐานการผลิติ มายังั ประเทศไทย โดยส่ว่ นใหญ่ต่ ั้้ง� อยู่�
กัับสหราชอาณาจัักรและฝรั่่�งเศส บีีบให้้ญี่่�ปุ่�นและเยอรมนีีตกลงว่่า ในพื้้น� ที่่ข� องโครงการ Eastern Seaboard นั่่�นเอง
จะเพิ่่�มค่่าเงิินของตััวเองให้้สมดุุลขึ้�้น นำไปสู่�การลงนามในข้้อตกลงที่่�
เรียี กว่่า ‘Plaza Accord’ ในวันั ที่่� 22 กันั ยายน 1985 ณ โรงแรมพลาซ่า่ สาเหตุทุ ี่่ญ� ี่่ป�ุ่�นเลือื กไทยเป็น็ ฐานการผลิติ เพราะมีแี รงงานราคาถูกู และ
มหานครนิิวยอร์์ก เป้้าหมายคืือแทรกแซงตลาดการเงิินเพื่่�อให้้อััตรา เมื่่�อความต้้องการแรงงานส่่วนนี้้�สููงขึ้�้น ทำให้้มีีการอพยพแรงงานจาก
แลกเปลี่่�ยนมีีความยืืดหยุ่�นมากขึ้้�น เป็็นผลให้้ค่่าเงิินดอลลาร์์ปรัับตััว ภาคการเกษตรมาสู่่�ภาคอุุตสาหกรรมมากขึ้�้น โดยกลุ่�มทุุนที่่�เข้้ามานั้้�น
ลดลงอย่า่ งรวดเร็็ว ในขณะที่่�เงิินเยนญี่่�ปุ่�นแข็ง็ ค่า่ ขึ้้น� จากประมาณ 250 แบ่่งเป็็น 2 อุตุ สาหกรรมหลักั หนึ่ง�่ คือื อุตุ สาหกรรมยานยนต์์ เข้า้ มาตั้้ง�
เยนต่่อเหรีียญสหรัฐั ในปีี 1985 เป็น็ ประมาณ 125-130 เยนต่่อเหรีียญ ฐานการผลิติ แทบทุุกยี่่ห� ้้อ ตั้้�งแต่่ Toyota, Honda, Nissan, Mitsubishi,
สหรััฐในปีี 1987 หรือื ประมาณเกืือบสองเท่่าภายในเวลาเพีียงสองปีี Suzuki และ Daihatsu อีีกกลุ่�มคืืออุตุ สาหกรรมอิิเล็ก็ ทรอนิกิ ส์์ การผลิิต
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 137
เครื่�องใช้ไ้ ฟฟ้้าต่า่ งๆ ตั้้�งแต่่ Sanyo, Hitachi, Sony, Panasonic และ ไทยเป็น็ หนึ่ง่� ในประเทศที่�ไ่ ด้้รับั ประโยชน์์
Toshiba จากการที่ญ่� ี่ป�่ ุ่่�นย้า้ ยฐานการผลิติ
ในขณะเดียี วกันั ราคาสินิ ค้า้ เกษตรที่่ซ� บเซา รายได้จ้ ากการส่ง่ ออกสินิ ค้า้ โดยส่่วนใหญ่่ตั้้ง� อยู่�ในพื้้น� ที่่�ของ
เกษตรที่่ล� ดลง ส่ง่ ผลให้ไ้ ทยขาดเงินิ ตราต่า่ งประเทศ นำมาสู่�การที่่ร� ัฐั บาล โครงการ Eastern Seaboard
ตััดสิินใจลดค่่าเงิินบาทลง ถืือเป็็นการตััดสิินใจที่่�ประจวบเหมาะกัับ
การที่่�ญี่่�ปุ่�นเข้้ามาตั้้�งฐานการผลิิตเพื่่อ� การส่่งออกพอดิบิ พอดีี
อย่า่ งไรก็็ดีี ยัังมีีเบื้้�องหลัังที่่�หลายคนอาจไม่่เคยทราบ คือื ‘คอนเน็็กชันั ’
ระดับั สูงู ที่่ช� ่ว่ ยให้ก้ ารจับั มือื ทางธุรุ กิจิ ระหว่า่ งญี่่ป�ุ่�นและไทยเป็น็ ไปอย่า่ ง
ราบรื่่น� โดยมีี ดร.เสนาะ เป็น็ หนึ่่�งในผู้้�ที่�มีีบทบาทสำคััญ
“ช่่วงที่่�ผมเรีียนจบกลัับมาจากมหาวิิทยาลััยโคลััมเบีีย ผมไปประชุุมที่่�
ฮาวาย และได้เ้ จอกัับ ดร.ซาบููโระ โอคิติ ะ ที่่อ� ยู่� Economic Planning
Agency ของญี่่ป�ุ่�น คนนี้้เ� ป็น็ เหมือื น ดร.ป๋ว๋ ย อึ๊ง� ภากรณ์์ ของญี่่ป�ุ่�น เพราะ
เป็น็ คนวางแผนให้ญ้ ี่่ป�ุ่�นสามารถ ‘double national income in ten years’
พนัักงานในโรงงานผลิิตรถจักั รยานยนต์ย์ ี่�ห่ ้้อ Honda หนึ่�ง่ ในบริิษัทั ญี่่�ปุ่่�นที่ย่� ้้ายฐานการผลิิต
เข้้ามาในประเทศไทย
138 THE GOLDEN OPPORTUNITY 1981 - 1990
หลัังสงคราม บัังเอิิญระหว่่างงานประชุุมได้้คุุยกััน แล้้วเขาเอ็็นดููผม ปิิโตรเคมีีของประเทศไทยก็็กลายเป็็นอุุตสาหกรรมที่่�ใหญ่่ระดัับโลก ซึ่�่ง
ผมจึึงนัับถือื เขาเป็็น My big brother มาตั้้ง� แต่่ตอนนั้้�น” ไม่่เคยฝัันเลยว่่าจะเป็็นอย่่างนั้้�น การจะผลัักดัันเรื่�องพวกนี้้�ให้้สำเร็็จนั้้�น
ไม่ง่ ่า่ ย หนีไี ม่พ่ ้น้ การประสานงานทั้้ง� ฝ่า่ ยการเมือื ง ข้า้ ราชการ รัฐั วิสิ าหกิจิ
“อีีกหลายสิิบปีตี ่่อมา เมื่่�อเกิิด Plaza Accord ญี่่�ปุ่�นถูกู บีบี ให้้ขึ้น้� ค่า่ เงิิน ภาคเอกชน และประชาชนในพื้้�นที่่� รวมทั้้�งดึึงภาคเอกชนทั้้�งในประเทศ
และต้อ้ งย้า้ ยฐานเศรษฐกิจิ ออกนอกประเทศ ผมซึ่ง่� ติดิ ต่อ่ กับั ดร.โอคิติ ะ และต่่างประเทศเข้า้ มาลงทุุนในโครงการ จนทำให้้ Eastern Seaboard
อยู่�เป็็นประจำจึึงรู้�ข่าวมาตลอด และคิิดว่่า Eastern Seaboard ควร ประสบความสำเร็จ็ ในระดับั โลก และเป็น็ จุดุ เปลี่่ย� นของประเทศไทย”37
มารัับโอกาสตรงนี้้�ให้้ได้้ ทั้้�งที่่�ตอนนั้้�นใครก็็คัดั ค้า้ น เพราะฐานะการเงิิน
ประเทศกำลัังล้้มละลาย แต่่ผมรู้�ว่านี่่�จะเป็็นโอกาสครั้�งใหญ่่ ถ้้าทำได้้ ผลจากโครงการดังั กล่า่ วทำให้ป้ ระเทศไทยมีโี ครงสร้า้ งพื้้น� ฐานที่่ค� รบครันั
มัันจะพลิิกประเทศ เราจึึงตั้้�งใจว่่าต้อ้ งดึึงนักั วางแผนญี่่�ปุ่�นเข้า้ มานั่่�งใน ทันั สมัยั ทั้้ง� ท่า่ เรือื น้้ำลึึกสำหรับั อุตุ สาหกรรมหนักั ขนาดใหญ่ข่ องประเทศ
สภาพัฒั น์เ์ ลย เพื่่อ� ให้เ้ ขาเห็น็ ว่า่ เราจะทำอะไรกันั อย่า่ งไร ถึึงขนาดที่่เ� ขา และท่า่ เรือื แหลมฉบังั ซึ่ง�่ เป็น็ ท่า่ เรือื พาณิชิ ย์ข์ นส่ง่ สินิ ค้า้ ระหว่า่ งประเทศ
รายงานกลับั ไปประเทศว่า่ ‘คนไทยทำงานกันั หนักั เหมือื นอยู่�ในสงคราม’” ที่่�มีีความทัันสมััยระดัับโลก นิิคมอุุตสาหกรรมสมััยใหม่่ อ่่างเก็็บน้้ำ
ท่่อส่่งน้้ำ โครงข่่ายถนน รถไฟ ระบบโทรคมนาคม ไฟฟ้้า และประปา
“ดร.โอคิิตะ แนะอีีกว่่าญี่่�ปุ่�นจะทำอะไรต้้องมีีเอกสาร เราก็็ออกสมุุด ที่่�เอื้ �ออํํานวยต่่อการลงทุุนในภาคอุุตสาหกรรมและการเจริิญเติิบโต
ปกขาวมา โดยมีี จัักรมณฑ์์ ผาสุุกวนิิช เป็็นแม่่งาน มีีข้้อมููลทุุกอย่่าง ของเศรษฐกิิจ
พอรัับลููกกัันอย่่างนี้้� เวลาเขาประเมิินความเหมาะสมของประเทศที่่�จะ
เป็็นฐานการผลิิตใหม่่ ประเทศไทยจึึงได้้คะแนนที่่�ดีีมากกว่่าเดิิม ตอน นอกจากทุุนญี่่�ปุ่�นที่่�หลั่่�งไหลเข้้ามาในช่่วงทศวรรษนี้้� ทุุนอีีกกลุ่�มหนึ่่�งที่่�
ขอกู้�เงิินมาทำท่่าเรืือ ทำนิคิ มอุุตสาหกรรม ทำอ่า่ งเก็็บน้้ำ ธนาคารโลก หลั่่�งไหลเข้้ามาเช่่นกัันคืือกลุ่�มอุุตสาหกรรมปิิโตรเคมีี ซึ่�่งสอดรัับกัับการ
ไม่่ให้้กู้� เพราะฐานะการเงิินของประเทศไทยยัังย่่ำแย่่ แต่่ปรากฏว่่า ผลิิตน้้ำมัันและก๊๊าซธรรมชาติิจากอ่่าวไทย บริิษััทที่่�เข้้ามามีีทั้้�งฝั่�่งยุุโรป
ดร.โอคิิตะ ได้้ขึ้้�นเป็็นประธาน Overseas Economic Cooperation คือื Shell และฝั่ง�่ สหรัฐั ฯ คืือ Caltex และ Exxon
Fund (OECF) อีกี ท่า่ นเลยอนุมุ ัตั ิใิ ห้อ้ ย่า่ งรวดเร็ว็ โอ้โ้ ห อะไรมันั จะพอดีี
อย่่างนี้้”� 36 มองในระยะสั้้�น ความสำเร็็จของแผนพัฒั นาฯ ฉบับั ที่่� 5 ทำให้เ้ ศรษฐกิิจ
ในครึ่ง�่ หลังั ของทศวรรษ 1980 เติบิ โตอย่า่ งก้า้ วกระโดด โดยช่ว่ งปีี 1987-
เพื่่อ� ขับั เคลื่่อ� นการทำงานให้ม้ ีปี ระสิทิ ธิภิ าพและเป็น็ ระบบ สภาพัฒั น์ไ์ ด้้ 1989 เศรษฐกิิจขยายตัวั ถึึงร้้อยละ 9.5, 13.2 และ 12.2 ตามลำดับั
แต่ง่ ตั้้ง� คณะกรรมการพัฒั นาพื้้น� ที่่บ� ริเิ วณชายฝั่ง่� ทะเลตะวันั ออก (กพอ.)
พร้้อมตั้้�งศููนย์์วิิเคราะห์์และประสานแผนปฏิิบััติิการเพื่่�อสนัับสนุุนการ ผลพวงจากข้้อตกลง Plaza Accord ส่ง่ ให้้โครงการ Eastern Seaboard
ดำเนิินกิิจกรรมตามแผนพััฒนาพื้้�นที่่�บริิเวณชายฝั่�่งทะเลตะวัันออก ของไทยในระยะแรกประสบความสำเร็็จอย่่างมาก สิ่่�งที่่�สะท้้อนได้้เป็็น
โดยเฉพาะ โดยมีี ดร.สาวิิตต์์ โพธิวิ ิิหค เป็น็ หััวเรืือใหญ่่ หน้้าที่่ห� ลัักคืือ อย่่างดีคี ือื GDP ที่่โ� ตขึ้้�นแบบติดิ จรวด โดยปีี 1985 ประเทศไทยมีี GDP
การประสานแผนปฏิบิ ัตั ิกิ าร ตลอดจนกำกับั ดูแู ลการพัฒั นาพื้้น� ที่่ช� ายฝั่ง�่ 1 ล้้านล้้านบาท และเพิ่่�มขึ้�้นเป็็น 2 ล้้านล้้านบาทในปีี 1990 กระโดด
ทะเลตะวันั ออกให้้สอดคล้้องและบรรลุุเป้้าหมายตามแผนที่่ก� ำหนดไว้้ ขึ้น้� เป็น็ 4.2 ล้า้ นล้า้ นบาทในปีี 1995 นั่่น� คือื มูลู ค่า่ GDP ของประเทศไทย
โตขึ้�น้ กว่่า 4 เท่่าในช่ว่ งเวลาเพียี ง 10 ปีี
ม.ร.ว.จััตุุมงคล โสณกุุล อดีีตผู้้�ว่าการธนาคารแห่่งประเทศไทย ผู้�้เป็็น
หนึ่ง่� ในคณะกรรมการพัฒั นาพื้้น� ที่่บ� ริเิ วณชายฝั่ง�่ ทะเลตะวันั ออก เล่า่ ถึึง แท่่นขุุดเจาะก๊๊าซธรรมชาติิ ‘โครงการอาทิิตย์์’ ตั้้�งอยู่�ในบริิเวณอ่่าวไทย ห่่างจากจัังหวััดสงขลา
เหตุุการณ์์ในช่่วงที่่� Eastern Seaboard กำลัังตั้้�งไข่่ว่่า ส่่วนหนึ่�่งต้้อง ราว 230 กิิโลเมตร เป็็นหนึ่�่งในแท่่นขุุดเจาะที่�่เกิิดขึ้้�นภายหลัังการค้้นพบก๊๊าซธรรมชาติิในอ่่าวไทย
ให้้เครดิิตทีีมข้้าราชการที่่�ทำงานกัันแบบหามรุ่�งหามค่่ำเพื่่�อผลัักดััน ช่่วงต้น้ ทศวรรษ 1980
โครงการนี้้�ให้้สำเร็็จ โดยหััวใจคืือความเป็็นเอกภาพและความเด็็ดขาด
ในการบริหิ ารงาน ภายใต้้การนำของ ดร.เสนาะ และ ดร.สาวิิตต์์
“ประเทศไทยสามารถผลิิตรถได้้ 2 ล้้านคััน ทั้้�งๆ ที่่�ไม่่เคยผลิิตได้้เลย
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 139
140 THE GOLDEN OPPORTUNITY 1981 - 1990
บรรยากาศในตลาดหลักั ทรัพั ย์์ ปีี 1989
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 141
ยอดเงินิ คงคลังั ของรัฐั บาล ฝ่่ามรสุุมเศรษฐกิิจ
ระหว่า่ งปีี 1978-1980 ย้้อนไปช่่วงต้้นทศวรรษ ก่่อนที่่�ไทยจะมีีการวางแผนเรื่�องโครงสร้้าง
พื้้�นฐานขนาดใหญ่่ ซึ่่�งสอดรัับกัับการย้้ายฐานการผลิิตของญี่่�ปุ่�นนั้้�น
12,765 13,009 ปััญหาเศรษฐกิิจที่่�รุนุ แรงต่่อเนื่่อ� งมาจากปลายทศวรรษ 1970 คือื โจทย์์
ใหญ่่ลำดัับแรกๆ ที่่�รััฐบาลพยายามเร่่งแก้้ไขปััญหา เริ่�มจากการรัับมืือ
ล้า้ นบาท ล้้านบาท วิิกฤตเงินิ คงคลังั ครั้�งใหญ่ท่ ี่่�สุุดที่่ต� ั้้�งเค้้าขึ้้�นในปีี 1980
6,394 วิิกฤตการณ์์ที่่�เกิิดขึ้้�นครั้�งนี้้� โดยพื้้�นฐานแล้้วเป็็นผลจากการบริิหารงาน
ด้้านการคลัังแบบ ‘เจ้้าบุุญทุ่�ม’ ของรััฐบาล ปััจจััยสำคััญคืือการนํํา
ล้้านบาท เงิินคงคลัังมาใช้้จ่่ายในโครงการสร้้างงานในชนบทในฤดููแล้้งปีี 1980
จำนวน 3,500 ล้้านบาท ประกอบกัับการปรัับขึ้้�นเงิินเดืือนข้้าราชการ
วงเงินิ 5,556 ล้้านบาท ที่่ต� ่อ่ เนื่่�องมาจากรััฐบาลก่อ่ นหน้า้
ณ สิ้้น� เดือื นกันั ยายน 1980 เงินิ คงคลังั มีียอดเหลืืออยู่�เพีียง 6,394 ล้้าน
บาท หากเทียี บกับั 12,765 และ 13,009 ล้า้ นบาท เมื่่อ� สิ้้น� เดือื นกันั ยายน
1978 และ 1979 แล้้ว อาจกล่า่ วได้ว้ ่า่ เงิินคงคลังั เมื่่อ� สิ้้น� ปีงี บประมาณ
1980 มีียอดคงเหลืือประมาณครึ่�่งหนึ่่�งของเกณฑ์์ปกติิเท่่านั้้�น วิิกฤต
ดัังกล่่าวทำให้้รััฐบาลเปลี่่�ยนแนวนโยบายด้้านการคลัังแบบเจ้้าบุุญทุ่ �ม
มาเป็็นแบบรัดั เข็็มขััดในปีีงบประมาณ 1982 และ 1983
รัังสรรค์์ ธนะพรพัันธุ์� นัักประวััติิศาสตร์์เศรษฐกิิจ ชี้�ว่่านี่่�คืือวิิกฤตเงิิน
คงคลัังครั้�งใหญ่่ที่่�สุุด นัับตั้้�งแต่่มีีการก่่อตั้้�งกรุุงรััตนโกสิินทร์์มา โดย
ก่่อนหน้้านี้้�มีีวิิกฤตแบบเดีียวกัันเกิิดขึ้�้นในสมััยรััชกาลที่่� 5 แต่่ก็็เทีียบ
ไม่่ได้้กัับวิิกฤตครั้�งนี้้� ที่่�นอกจากรััฐบาลจะใช้้เงิินคงคลัังจนเกลี้้�ยงแล้้ว
ยัังมีีเงิินอีีกส่ว่ นหนึ่�ง่ ที่่�กู้้�ยืมื มา และไม่ส่ ามารถใช้้คืนื ได้้ตามเงื่อ� นไข38
ภาระหนี้้�สิินและรายได้้จากการเก็็บภาษีีที่่�ต่่ำกว่่าเป้้าหมายเนื่่�องจาก
เศรษฐกิจิ ตกต่่ำ ทำให้ร้ ัฐั บาลตัดั สินิ ใจเจรจาขอกู้�เงินิ จากกองทุนุ การเงินิ
ระหว่า่ งประเทศ (IMF) ถึึง 3 ครั้�ง รวมทั้้ง� ขอกู้�เงินิ จากธนาคารโลก โดย
มีีเงื่ �อนไขที่่�สอดคล้้องกัับแนวทางการแก้้ไขปััญหาเศรษฐกิิจของไทย
คืือการควบคุุมอุุปสงค์์ภายในประเทศให้้อยู่�ในระดัับที่่�เหมาะสม ปรัับ
โครงสร้้างทางเศรษฐกิิจโดยลดการบิิดเบืือนกลไกราคาและการกีีดกััน
ทางการค้้า ลดการขาดดุุลบััญชีีเดิินสะพััด เพื่่�อช่่วยเสริิมฐานะเงิินตรา
ต่่างประเทศให้้มั่่�นคง
1978 1979 1980
อัตั ราค่า่ เงินิ บาทต่อ่ สกุุลเงิินดอลลาร์ส์ หรััฐ ช่ว่ งปีี 1981-1990 2 พ.ย. 1984
12 พ.ค. 1981 27
21 บาทต่อ่ เหรีียญสหรััฐ
บาทต่อ่ เหรีียญสหรัฐั
15 ก.ค. 1981
23
บาทต่่อเหรีียญสหรัฐั
อััตราดอกเบี้้ย� มาตรฐานในปีี 1983 หลังั จากกู้�เงินิ มาแล้ว้ รัฐั บาลได้ด้ ำเนินิ มาตรการสำคัญั ใน 2 ส่ว่ น ได้แ้ ก่่
มาตรการการเงิินการคลัังเพื่่�อส่่งเสริิมการส่่งออกและชะลอการนํําเข้้า
1983 และมาตรการฟื้้�นฟููภาวะเศรษฐกิิจ โดยหนึ่่�งในมาตรการสำคััญคืือ
มาตรการจํํากััดการขยายตััวของสินิ เชื่อ�
จาก
จากการปล่อ่ ยสินิ เชื่อ� ของธนาคารพาณิชิ ย์ท์ ี่่ส� ูงู ขึ้น้� มากในปีี 1983 ทำให้้
11.5% ปริิมาณการนํําเข้้าสููงขึ้้�น ส่่งผลให้้เกิิดการขาดดุุลการค้้าอย่่างรุุนแรง
ธปท. จึึงดำเนิินมาตรการจํํากััดการขยายตััวของสิินเชื่�อที่่�ธนาคาร
เป็น็ พาณิิชย์์ให้้แก่่ภาคเอกชน โดยกํําหนดให้้เพิ่่�มขึ้�้นได้้ไม่่เกิินร้้อยละ 18
ของยอดสิินเชื่�อในปีีก่่อนหน้้า พร้้อมทั้้�งควบคุุมการให้้สิินเชื่�อเพื่่�อการ
13% นํําเข้้าขยายตััวไม่่เกิินร้้อยละ 5 ต่่อปีีเท่่านั้้�น ควบคู่่�ไปกัับการควบคุุม
ยอดคงค้้างของสิินเชื่�ออย่่างเข้้มงวด และการขยายตััวของสิินเชื่�อที่่�
อ้า้ งอิงิ : CEIC ไม่่เป็็นประโยชน์์ต่่อการเพิ่่ม� ผลผลิติ
นอกจากนี้้� ธปท. ยัังเพิ่่�มอััตราดอกเบี้้�ยมาตรฐานจาก 11.5% ช่่วง
ต้น้ ปีี 1983 เป็็น 13% ต่อ่ ปีี ณ ปลายปีี 1983 เพื่่�อจําํ กัดั การขยายตัวั
ของสิินเชื่�อ ขึ้้�นภาษีีดอกเบี้้�ยเงิินกู้้�ยืืมจากต่่างประเทศ และปรัับอััตรา
ดอกเบี้้�ยมาตรฐานให้ส้ อดคล้้องกับั การเปลี่่ย� นแปลงของอัตั ราดอกเบี้้�ย
ในต่า่ งประเทศ เพื่่อ� กระตุ้�นให้อ้ ัตั ราดอกเบี้้ย� ในตลาดการเงินิ ในประเทศ
ปรัับตััว รวมถึึงการออกพระราชกำหนดในการปรัับโครงสร้้างเงิินกู้�
ต่่างประเทศ เพื่่�อแปลงสภาพหนี้้�ต่่างประเทศของภาครััฐที่่�ถึึงกำหนด
ต้้องชํําระคืืนพร้้อมกัันเป็็นจำนวนมากในช่่วงปีี 1985-1986 โดยการ
ยืมื เงินิ กู้�จากแหล่ง่ ใหม่ท่ ี่่เ� งื่อ� นไขดีกี ว่า่ (Refinancing) การทําํ Currency
Swap และ Interest Rate Swap ตลอดจนมีกี ารควบคุมุ การเปิิด Letter
of Credit (L/C) เพื่่�อการนํําเข้้าสิินค้้า รวมทั้้�งเร่่งรััดการส่่งออกสิินค้้า
เกษตร โดยให้้ระบบการค้้าเป็็นไปอย่า่ งเสรีี ปราศจากการแทรกแซง
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 143
มาตรการแก้้ไขปััญหาเศรษฐกิิจที่่�สำคััญอีีกด้้านหนึ่่�งคืือการปรัับลด “ช่่วงที่่�ต้้องตััดสิินใจลดค่่าเงิินบาทในปีี 1984 ขณะนั้้�นพลเอก เปรม
ค่่าเงิินบาทและเปลี่่�ยนแปลงระบบอััตราแลกเปลี่่�ยน โดยรััฐบาลในยุุค ยังั ป่ว่ ย นอนรักั ษาตัวั อยู่�ที่บ� ้า้ น คนที่่ร� ักั ษาการนายกรัฐั มนตรีคี ือื พลเอก
พลเอก เปรม ได้ด้ ำเนินิ การปรับั อัตั ราแลกเปลี่่ย� นรวม 3 ครั้ง� ครั้ง� แรกคือื ประจวบ สุุนทรางกููร ผมก็็เข้้าไปพบพลเอก เปรม บอกว่่าอาจต้้องลด
12 พฤษภาคม 1981 จาก 20.775 บาทเป็็น 21 บาทต่อ่ เหรีียญสหรััฐ ค่่าเงิินบาท ท่่านได้้ยิินแค่่นั้้�นก็็ไล่่ผมออกจากบ้้านเลย บอกว่่ามาพููด
ครั้ง� ที่่ส� อง 15 กรกฎาคม 1981 จาก 21 บาท เป็็น 23 บาทต่อ่ เหรียี ญ เรื่�องแบบนี้้�ทำไม สมััยนั้้�นการลดค่่าเงิินเป็็นเรื่�องใหญ่่มาก ไม่่เหมืือน
สหรััฐ และครั้�งที่่ส� าม 2 พฤศจิิกายน 1984 จาก 23 บาท เป็็น 27 บาท สมัยั นี้้ท� ี่่เ� งินิ บาทขึ้น้� ลง 4-5 บาทก็เ็ ฉยๆ สมัยั นั้้น� ลด 4-5 บาทคือื เรื่อ� งใหญ่่
ต่่อเหรีียญสหรััฐ พร้้อมทั้้�งเปลี่่�ยนระบบอััตราแลกเปลี่่�ยน โดยผููกค่่า ผมก็็ใช้้ลููกตื๊๊�อ ไม่ย่ อมลุกุ จากเก้้าอี้� พยายามอธิิบายให้้ท่า่ นเข้้าใจ”
เงินิ บาทไว้ก้ ับั สกุลุ เงินิ ของประเทศคู่่�ค้า้ สำคัญั (Basket of Currencies)
เพื่่�อให้้เงินิ บาทมีีเสถีียรภาพมากขึ้น�้ โดยไม่ข่ ึ้้�นกับั ค่่าเงินิ ดอลลาร์ส์ หรัฐั “คืนื นั้้น� คุณุ ศุลุ ีี มหาสันั ทนะ ซึ่ง�่ เป็น็ รัฐั มนตรีปี ระจำสำนักั นายกรัฐั มนตรีี
แต่เ่ พีียงสกุลุ เดีียว39 ขณะนั้้น� ก็โ็ ทรมาหาผม ทำตีขี ลุมุ ว่า่ ได้ข้ ่า่ วว่า่ คุณุ เข้า้ ไปพบพลเอก เปรม
เมื่่อ� ตอนบ่า่ ยมีเี รื่อ� งอะไร ผมก็เ็ รียี นท่า่ นว่า่ พลเอก เปรม บอกว่า่ ทำไม่ไ่ ด้้
การประกาศลดค่่าเงิินบาทในวันั ที่่� 2 พฤศจิิกายน 1984 นัับเป็็นอีีกหนึ่ง่� เรื่�องลดค่่าเงินิ บาท ท่่านฟัังแล้้วก็็บอกว่่าพรุ่่�งนี้้� 10 โมงเช้า้ จะนัดั หมาย
เหตุุการณ์์สำคััญของประวััติิศาสตร์์เศรษฐกิิจไทย เนื่่�องจากเป็็นการ ผมกับั รัฐั มนตรีวี ่า่ การกระทรวงการคลััง คุณุ สมหมาย ฮุุนตระกูลู เข้า้ ไป
ตััดสิินใจที่่�หลายฝ่่ายมองว่่าสุ่�มเสี่่�ยง เต็็มไปด้้วยการชิิงไหวชิิงพริิบของ พบที่่�ตึึกไทยคู่่�ฟ้้าเพื่่อ� ชี้�แจง “
ผู้้�ที่ม� ีสี ่ว่ นเกี่ย� วข้อ้ ง ทั้้ง� ในระดับั รัฐั บาล สถาบันั การเงินิ จนถึึงผู้น�้ ำกองทัพั
“วันั รุ่�งขึ้�้นเป็็นวันั จัันทร์์ ผมก็็เข้า้ ไปพบคุณุ ศุุลีี ซึ่ง่� ซักั ผมในเชิิงเทคนิคิ ว่่า
เย็็นวัันที่่� 2 พฤศจิิกายน 1984 ซึ่่�งตรงกัับวัันศุุกร์์และวัันลอยกระทง ต้อ้ งทำอย่า่ งไร เพราะสมััยนั้้น� ประเทศไทยยัังไม่่ได้ใ้ ช้้อัตั ราแลกเปลี่่ย� น
หลัังจากธนาคารทุุกแห่่งปิิดทำการ รััฐบาลใช้้จัังหวะนี้้�ในการประกาศ แบบเสรีี พออธิิบายจบท่่านบอกว่่าเข้้าใจแล้้ว เดี๋๋�ยวแจ้้งพลเอก เปรม
ลดค่่าเงิินบาทครั้�งสำคััญ ผลที่่�เกิิดขึ้้�นโดยทัันทีีคืือประชาชนต่่างแสดง ให้้เอง จากนั้้�นก็็ถามผมต่่อว่่าคิิดว่่าจะทำเมื่่�อไร ผมก็็บอกว่่าวัันศุุกร์์
ความตื่่น� ตระหนก พร้อ้ มออกมาวิพิ ากษ์ว์ ิจิ ารณ์แ์ ละตำหนิริ ัฐั บาลอย่า่ ง สักั 4 โมงครึ่่ง� เพราะตอนนั้้�นธนาคารปิิดแล้ว้ ไม่่มีใี ครทำอะไรได้้ แต่่ถ้า้
หนักั หน่ว่ ง หนึ่่ง� ในนั้้น� คืือ พลเอก อาทิติ ย์์ กำลังั เอก ซึ่ง่� เป็น็ ผู้บ้� ััญชาการ ไปประกาศเอาตอนเที่่�ยง โกลาหลแน่่ ก็เ็ ป็็นอัันว่า่ ตกลง”
ทหารบกในขณะนั้้น� ได้้ออกมาแสดงความคิดิ เห็น็ คััดค้า้ นรัฐั บาลอย่่าง
ดุุเดือื ดผ่า่ นสถานีโี ทรทัศั น์ช์ ่่อง 5 และช่อ่ ง 7 ในคืืนวัันนั้้�น จนหลายฝ่่าย “จากนั้้น� ผมกับั คุณุ สมหมายก็ไ็ ปหาคุณุ ประจวบ (สุนุ ทรางกูรู ) รักั ษาการ
พากันั คาดการณ์์ว่่าอาจเกิิดรััฐประหารในไม่่ช้า้ เป็็นผลให้้พลเอก เปรม นายกฯ เพื่่�อแจ้้งเรื่�องให้้ทราบ ผมได้้ยิินแบบนั้้�นก็็ดีีใจ รีีบชี้้�แจง ท่่าน
ต้อ้ งเรียี กประชุมุ นายทหารชั้น� ผู้ใ�้ หญ่่ ขอให้เ้ ปิดิ โอกาสแก่ฝ่ ่า่ ยเศรษฐกิจิ ถามดัักว่่าเราเป็็นรััฐมนตรีีคลัังเหรอ ต้้องเป็็นหน้้าที่่�ของรััฐมนตรีีคลััง
ในการลองใช้ม้ าตรการดังั กล่า่ ว โดยย้ำ้ ว่า่ หากใน 6 เดือื นไม่ม่ ีอี ะไรดีขี ึ้น�้ เป็็นคนชี้�แจงไม่่ใช่่เหรอ ผมก็็ตอบท่่านไปว่่าผมไม่่ได้้เป็็นรััฐมนตรีีคลััง
พลเอก เปรม จะลาออกเพื่่อ� แสดงความรัับผิดิ ชอบ แต่ผ่ มใจร้้อน (หััวเราะ) จากนั้้น� คุณุ สมหมายก็ช็ี้แ� จง พอชี้�แจงได้้สักั พักั
คุุณประจวบก็็บอกว่่า เอามานี่่� เดี๋๋�ยวผมเซ็็นให้้ แล้้วก็็หััวเราะ ป๋๋าจึึง
ดร.วีรี พงษ์์ รามางกููร ที่่ป� รึึกษานายกรััฐมนตรีีด้า้ นเศรษฐกิจิ ขุุนพลคู่�ใจ บอกว่า่ ให้ฟ้ ังั เขาชี้แ� จงสักั หน่อ่ ยพอเป็น็ พิธิ ีี เข้า้ ใจหรือื ไม่เ่ ข้า้ ใจไม่เ่ ป็น็ ไร
ของพลเอก เปรม เล่่าถึึงเบื้้�องลึึกเบื้้�องหลัังของการตััดสิินใจในครั้�งนั้้�น ให้้เซ็็นอนุุมััติิไปก็็แล้้วกััน เป็็นอัันว่่าได้้รัับอนุุมััติิตั้้�งแต่่วัันจัันทร์์ให้้ลด
โดยละเอียี ดว่่า ค่่าเงินิ บาทได้”้
144 T HE GOLDEN OPPORTUNITY
วันั ที่�่ 1 มีีนาคม 1985 มีีการชุุมนุุมประท้ว้ งของกลุ่�มนักั ศึึกษา เพื่่อ� รณรงค์ต์ ่่อต้้านสินิ ค้า้ จากประเทศ
“เมื่่อ� ได้ร้ ัับอนุุมัตั ิิ ผมก็ไ็ ปเตรียี มการเรื่�องต่่างๆ กับั ผู้้�ว่าการธนาคารแห่่ง ญี่�ป่ ุ่่�น บริเิ วณหน้้าห้้างสยามเซ็็นเตอร์แ์ ละห้า้ งโซโก้้ ห้า้ งจากญี่ป�่ ุ่่น� ที่่�ใหญ่่ที่�ส่ ุดุ ในกรุุงเทพฯ ณ เวลานั้้น�
ประเทศไทย เรื่อ� งสำคััญที่่�สุดุ คืือข่่าวต้้องไม่ร่ั่�ว ถ้้าข่่าวรั่ว� ก็จ็ บกันั เพราะ
จะมีีคนแห่่กัันไปซื้�อดอลลาร์์เพื่่�อเก็็งกำไร ถ้้าเกิิดข่่าวรั่�วแค่่นิิดเดีียว ปลดผู้้�ว่าการ ธปท. เมื่่�อวัันที่่� 13 กัันยายน 1984 และแต่่งตั้้�ง กำจร
แผนการเราคงล้้มเหลว ในที่่�สุุดเมื่่�อถึึงวัันศุุกร์์ บ่่าย 4 โมงครึ่�ง ข่่าวยััง สถิิรกุุล ขึ้้�นมาแทน ขณะที่่�พลเอก อาทิิตย์์ ก็็ถููกพลเอก เปรม ปลด
ไม่ร่ั่�ว พวกเราก็็ดีีใจกัันใหญ่่ พอถึึง 5 โมง มีกี ารประกาศลดค่่าเงิินบาท ออกจากตำแหน่่งผู้�บ้ ัญั ชาการทหารสูงู สุดุ จากเหตุกุ ารณ์์นี้้เ� ช่น่ เดีียวกััน
ปรากฏว่่าเหมืือนระเบิิดปรมาณููลง แตกตื่่�นยกใหญ่”่
นอกเหนือื จากมาตรการด้า้ นการเงินิ การคลังั รัฐั บาลพลเอก เปรม ยังั ใช้้
“สุุดท้้ายเรื่�องไปเข้้าหูู พลเอก อาทิิตย์์ ผู้�้บััญชาการทหารบกขณะนั้้�น มาตรการอื่น� ๆ ในการฟื้น้� ฟูภู าวะเศรษฐกิจิ เช่น่ การรณรงค์ใ์ ห้ป้ ระชาชน
ปรากฏว่า่ ท่า่ นโกรธมาก คืนื นั้้น� ท่า่ นถึึงกับั ออกทีวี ีแี ละประกาศให้ร้ ัฐั บาล ช่่วยกัันประหยัดั และหันั มาใช้ส้ ินิ ค้้าไทย ลดการฟุ่�มเฟืือย ควบคู่่�ไปกับั
ถอนคำสั่่�งลดค่่าเงินิ บาทให้ก้ ลับั มาอยู่�ที่เ� ดิมิ จนทุุกคนคิิดว่่าจะมีปี ฏิวิ ัตั ิิ การชะลอการนำเข้า้ และส่ง่ เสริมิ การส่่งออก
แล้้ว ส่่วนผมเองถููกเรีียกให้้เข้้าไปประจำการอยู่�ที่�บ้้านสี่่�เสาเทเวศร์์
เพื่่�อโต้้ตอบกัับผู้�้บััญชาการทหารบก รอบบ้้านต้้องกางตาข่่ายกัันไว้้ ช่่วงกลางทศวรรษ 1980 สืืบเนื่่�องจากการที่่�ญี่่�ปุ่�นย้้ายฐานการผลิิต
เพราะกลััวระเบิิดอาร์์พีีจีีหล่่น เราอยู่�ในบ้้านก็็ใจไม่่ค่่อยดีี สมััยนั้้�น เข้้ามายัังประเทศไทย ส่่งผลให้้สิินค้้าและบริิการของญี่่�ปุ่�นแทรกซึึม
ประเทศไทยยัังป่่าเถื่ �อนอยู่� ไม่่เจริิญแบบนี้้� คุุณเองก็็คงนึึกไม่่ออกว่่า อยู่ �ในความรัับรู้้�ของคนไทยอย่่างแพร่่หลายและได้้รัับความนิิยมสููง
ผู้้�บัญั ชาการทหารบกนี่่ใ� หญ่่โตแค่ไ่ หน” โดยเฉพาะสิินค้้าในหมวดอิิเล็็กทรอนิิกส์์และยานพาหนะ ผลที่่�ตามมา
คืือประเทศไทยเสีียดุุลการค้า้ ให้้กับั ญี่่ป�ุ่�นอย่่างมาก
“ในที่่�สุุดพอไม่่มีีปฏิิวััติิเกิิดขึ้�้น พลเอก เปรม ท่่านเรีียกผมเข้้าไปช่่วย
ร่่างหนัังสืือตอบผู้้�บััญชาการทหารบกว่่าขอให้้คอยดููผลก่่อนว่่าจะเป็็น
อย่่างนั้้�นหรืือไม่่ ขอเวลา 6 เดืือน ถ้้าเกิิดไม่่ได้้ผล หรืือผลเป็็นอย่่างที่่�
ท่า่ นว่า่ มันั จะพังั อย่่างโน้น้ อย่่างนี้้� พลเอก เปรม จะลาออกเอง”
หลัังจากฝ่่ากระแสต่่อต้้านมาได้้ หลายฝ่่ายให้้ความเห็็นตรงกัันว่่าการ
ลดค่า่ เงินิ บาทปีี 1984 นับั เป็น็ การปรับั เปลี่่ย� นนโยบายอัตั ราแลกเปลี่่ย� น
ครั้�งสำคััญ เพราะไม่่เพีียงแต่่ช่่วยให้้ประเทศไทยสามารถฟื้�้นตััวจาก
ภาวะถดถอยทางเศรษฐกิิจเท่่านั้้�น แต่่ยัังเป็็นพื้้�นฐานสำคััญของการ
เติิบโตของระบบเศรษฐกิิจไทยในเวลาต่่อมาอีีกด้้วย
ที่่�น่่าสนใจคืือก่่อนที่่�ข้้อเสนอนี้้�จะได้้รัับการอนุุมััติิ ธปท. กลัับมีีท่่าทีี
ที่่�ไม่่ยอมปรับั ค่่าเงิิน โดย รังั สรรค์์ ธนะพรพันั ธุ์� วิิเคราะห์์ว่า่ สาเหตุุหนึ่ง่�
เป็็นเพราะผู้้�ว่าการขณะนั้้�นคืือ นุุกููล ประจวบเหมาะ ไม่่ต้้องการได้้ชื่�อ
ว่่าเป็็นผู้�้ลดค่่าเงิินบาทถึึงสองครั้�งสองครา เพราะก่่อนหน้้านั้้�นมีีการลด
ค่่าเงิินบาทไปแล้้วในปีี 1981 และเมื่่�อนำมาประกอบกัับเงื่�อนไขของ
พระราชบััญญััติิเงิินตรา พ.ศ. 2501 ที่่�มีีบทบััญญััติิว่่ารััฐมนตรีีว่่าการ
กระทรวงการคลัังจะปรัับอััตราแลกเปลี่่�ยนได้้ต่่อเมื่่�อได้้รัับคํําแนะนํํา
จาก ธปท. เท่่านั้้น� ความขััดแย้้งระหว่า่ งสองหน่่วยงานจึึงปะทุุขึ้้น�
สุดุ ท้า้ ยความขัดั แย้ง้ นี้้จ� บลงด้ว้ ยการที่่ร� ัฐั มนตรีวี ่า่ การกระทรวงการคลังั
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
KKP_THE_MAKING_OF_THE_MODERN_THAI_ECONOMY
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search