KKP THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY

เชิิงอรรถ

01 ศิิลปวััฒนธรรม,“ข้้อเท็็จจริิงที่่�ทำให้้ไทย “ไม่่แพ้้” ในสงครามโลกครั้�งที่�่ 2 ไม่่ใช่่เพราะไทย
เพราะนโยบายสหรััฐ?” [ออนไลน์์], 2564, แหล่่งที่�่มา: https://www.silpa-mag.com
02 ศููนย์์การเรีียนรู้�ธนาคารแห่่งประเทศไทย,“ชุุดเอกสารจดหมายเหตุุ เงิินเฟ้้อและการแก้้ปััญหา
ช่ว่ งสงครามโลกครั้ง� ที่�่ 2”
03 ธารทอง ทองสวััสดิ์์�, “เศรษฐกิิจไทยในช่่วง พ.ศ. 2488-2504” ในเศรษฐกิิจไทย, กรุุงเทพฯ:
สำนัักพิมิ พ์ม์ หาวิิทยาลัยั สุุโขทัยั ธรรมาธิิราช, 2553, หน้้า 288
04 ณััฐพล ใจจริิง, “ขุนุ ศึกึ ศัักดินิ า และพญาอินิ ทรีี การเมืืองไทยภายใต้ร้ ะเบีียบโลกของ
สหรัฐั อเมริกิ า 2491-2500, นนทบุุรีี: สำนักั พิมิ พ์ฟ์ ้้าเดีียวกััน, 2563, หน้้า 26
05 รศ.ดร.อภิิชาต สถิิตนิิรามััย, “รััฐไทยกัับการปฏิิรููปเศรษฐกิิจ: จากกำเนิิดทุุนนิิยมนายธนาคาร
ถึงึ วิิกฤตเศรษฐกิจิ 2540”, นนทบุรุ ีี: สำนัักพิมิ พ์ฟ์ ้้าเดีียวกันั , 2556, หน้้า 13
06 รศ.ดร.อภิชิ าต สถิติ นิิรามัยั , “รัฐั ไทยกัับการปฏิริ ูปู เศรษฐกิจิ : จากกำเนิิดทุุนนิิยมนายธนาคาร
ถึึงวิิกฤตเศรษฐกิจิ 2540”, นนทบุุรีี: สำนัักพิมิ พ์ฟ์ ้า้ เดีียวกันั , 2556, หน้้า 18
07 เกษีียร เตชะพีีระ, “บุุชกัับทัักษิิณ: ระบอบอํํานาจนิิยมขวาใหม่่ไทย-อเมริิกััน”, กรุุงเทพฯ:
สำนักั พิมิ พ์์คบไฟ, 2547
08 รศ.ดร.อภิิชาต สถิิตนิิรามััย, “รััฐไทยกัับการปฏิิรููปเศรษฐกิิจ: จากกำเนิิดทุุนนิิยมนายธนาคาร
ถึงึ วิิกฤตเศรษฐกิจิ 2540”, นนทบุุรีี: สำนักั พิิมพ์์ฟ้้าเดีียวกััน, 2556
09 จอห์์น อเล็็กซานเดอร์์ คาลด์์เวลล์์, “American Economic Aid to Thailand”, เล็็กซิิงตััน,
เล็็กซิงิ ตัันบุ๊๊ก� ส์,์ 2517, หน้า้ 153-154
10 คริิส เบเคอร์์ และ ศ.ดร.ผาสุุก พงษ์์ไพจิิตร, “หนัังสืือประวััติิศาสตร์์ไทยร่่วมสมััย”, กรุุงเทพฯ:
สำนัักพิมิ พ์์มติิชน, 2557, หน้้า 210-211
11 ผู้้�จัดั การ, “80 ปีอี าจารย์ป์ ๋ว๋ ย ชีีวิติ และงาน”, กรุงุ เทพฯ: สำนักั พิมิ พ์ผ์ ู้้�จัดั การ 2538,
หน้า้ 37-38, 43-45 และ 85-89
12 รศ.ดร.อภิิชาต สถิิตนิิรามััย, “รััฐไทยกัับการปฏิิรููปเศรษฐกิิจ: จากกำเนิิดทุุนนิิยมนายธนาคาร
ถึงึ วิิกฤตเศรษฐกิจิ 2540”, นนทบุรุ ีี: สำนักั พิิมพ์์ฟ้้าเดีียวกันั , 2556, หน้้า 37)
13 นวพร เรืืองสกุุล, “100 ปีี จากบุุคคลัภั ย์ส์ู่�ไทยพาณิชิ ย์”์ , 2550, กรุุงเทพฯ: ธนาคารไทยพาณิชิ ย์,์
หน้้า 98-102
14 “For Quality Magazine”, กรุงุ เทพฯ: สมาคมส่่งเสริิมเทคโนโลยีี (ไทย-ญี่ป�่ ุ่่�น), 2555, หน้า้ 51
15 ตลาดหลัักทรััพย์์แห่่งประเทศไทย,“ประวััติิความเป็็นมาของตลาดหลัักทรััพย์์ฯ”, [ออนไลน์์],
แหล่ง่ ที่่�มา: https://www.set.or.th/th/about/overview/history_p1.html)
16 “72 ปีี ธนาคารแห่่งประเทศไทย”, กรุุงเทพฯ: ธนาคารแห่่งประเทศไทย, 2557, หน้า้ 108-111
17 นวพร เรืืองสกุุล, “100 ปีี จากบุุคคลัภั ย์ส์ู่�ไทยพาณิิชย์์”, 2550, กรุงุ เทพฯ: ธนาคารไทยพาณิชิ ย์,์
หน้า้ 102

18 คริสิ เบเคอร์์ และ ศ.ดร.ผาสุกุ พงษ์์ไพจิติ ร, “หนัังสือื ประวััติศิ าสตร์ไ์ ทยร่่วมสมัยั ”,
กรุงุ เทพฯ: สำนัักพิิมพ์์มติิชน, 2557, หน้้า 49-52
19 รศ.ดร.อภิชิ าต สถิติ นิริ ามัยั , “รัฐั ไทยกับั การปฏิริ ูปู เศรษฐกิจิ : จากกำเนิดิ ทุนุ นิยิ มนายธนาคาร
ถึงึ วิกิ ฤตเศรษฐกิจิ 2540”, นนทบุุรีี: สำนัักพิมิ พ์ฟ์ ้า้ เดีียวกััน, 2556, หน้้า 18-19 และ 31-33
20 นวพร เรือื งสกุลุ , “100 ปีจี ากบุคุ คลัภั ย์ส์ู่�ไทยพาณิชิ ย์”์ , 2550, กรุงุ เทพฯ: ธนาคารไทยพาณิชิ ย์,์
หน้้า 102
21 คริสิ เบเคอร์์ และ ศ.ดร.ผาสุุก พงษ์์ไพจิติ ร, “หนังั สืือประวััติิศาสตร์์ไทยร่ว่ มสมัยั ”, กรุงุ เทพฯ:
สำนักั พิิมพ์ม์ ติิชน, 2557, หน้า้ 212-217
22 วิกิ ิพิ ีีเดีีย,“กองทัพั อากาศสหรัฐั ในประเทศไทย” [ออนไลน์]์ , แหล่ง่ ที่ม�่ า: https://th.wikipedia.
org/wiki/กองทััพอากาศสหรััฐในประเทศไทย#cite_ref-Randolph_1-0
23 ศิลิ ปวััฒนธรรม, “15 พฤศจิิกายน พ.ศ. 2512 ชาวอเมริกิ ัันกว่า่ ครึ่ง� ล้้านชุุมนุุมประท้ว้ งการ
ส่่งทหารไปรบในสงครามเวีียดนาม”, [ออนไลน์]์ ,
แหล่ง่ ที่�ม่ า: www.silpa-mag.com/this-day-in-history/article_41717
24 ศููนย์ก์ ารเรีียนรู้�ธนาคารแห่่งประเทศไทย, “ชุุดเอกสารจดหมายเหตุุ การล่่มสลายของระบบ
เบรตตัันส์์วููดส์์”
25 โพสต์์ทููเดย์์, “เปิิดแฟ้้มมุุมมองใหม่่ 14 ตุุลา เบื้้�องหลัังสู้�เพื่่�อเอกราชท่่ามกลางภััยเสี่่�ยง
ต่่ออธิิปไตย”, [ออนไลน์์], แหล่ง่ ที่ม�่ า: www.posttoday.com/world/603547
26 คณะเศรษฐศาสตร์ ์ จุฬุ าลงกรณ์ม์ หาวิทิ ยาลัยั , “เศรษฐกิจิ ไทย: โครงสร้า้ งการเปลี่ย�่ นแปลง”,
กรุงุ เทพฯ, 2521
27 รศ.ดร.อภิชิ าต สถิติ นิริ ามัยั , “รัฐั ไทยกับั การปฏิริ ูปู เศรษฐกิจิ : จากกำเนิดิ ทุนุ นิยิ มนายธนาคาร
ถึึงวิกิ ฤตเศรษฐกิิจ 2540”, นนทบุรุ ีี: สำนัักพิิมพ์์ฟ้า้ เดีียวกััน, 2556
28 รศ.ดร.อภิชิ าต สถิติ นิริ ามัยั , “รัฐั ไทยกับั การปฏิริ ูปู เศรษฐกิจิ : จากกำเนิดิ ทุนุ นิยิ มนายธนาคาร
ถึึงวิกิ ฤตเศรษฐกิจิ 2540”, นนทบุุรีี: สำนักั พิมิ พ์์ฟ้้าเดีียวกันั , 2556
29 คณะเศรษฐศาสตร์ ์ จุฬุ าลงกรณ์ม์ หาวิทิ ยาลัยั , “เศรษฐกิจิ ไทย: โครงสร้า้ งการเปลี่ย่� นแปลง”,
กรุุงเทพฯ, 2521
30 สำนักั งานคณะกรรมการพัฒั นาเศรษฐกิจิ และสังั คมแห่ง่ ชาติ,ิ “5 ทศวรรษ สภาพัฒั น์”์ , 2543
31 สำนักั งานคณะกรรมการพัฒั นาเศรษฐกิจิ และสังั คมแห่ง่ ชาติ,ิ “6 ทศวรรษ สภาพัฒั น์”์ , 2553,
หน้้า 133
32 Optimise, “The Grand Design ดร.เสนาะ อูนู ากููล ย้้อนรอยเทคนิคิ ของ ‘เทคโนแครต’
ที่�น่ ำพาประเทศมาสู่่�ยุุคใหม่่ และชวนมองไกลไปยังั อนาคต”, [ออนไลน์์],
แหล่ง่ ที่�่มา: https://optimise.kkpfg.com/cover_story_15.php
33 สำนักั งานสภาพัฒั นาการเศรษฐกิจิ และสังั คมแห่ง่ ชาติ,ิ “กรอ. กลไกการขับั เคลื่่อ� นการพัฒั นา
ประเทศ”, [ออนไลน์]์ , แหล่ง่ ที่�่มา: https://www.nesdc.go.th/ewt_dl_link.php?nid=5272
34 ไทยพับั ลิกิ ้้า, “วลีี “โชติชิ ่ว่ งชัชั วาล” ของพล.อ.เปรม ติิณสููลานนท์ ์ อีีกบทบาทในการวาง
รากฐานความมั่่น� คงด้า้ นพลัังงาน”, [ออนไลน์์],
แหล่ง่ ที่่ม� า: https://thaipublica.org/2019/05/ptt-pr-27-52562/

35 ไทยพับั ลิิก้้า, “30 ปีี โครงการอีีสเทิริ ์์นซีีบอร์ด์ : การพัฒั นาที่่�่ยั่่�งยืืน?”, [ออนไลน์์],
แหล่ง่ ที่�ม่ า: https://thaipublica.org/2012/11/30-years-eastern-seaboard-development/
36 Optimise, “The Grand Design ดร.เสนาะ อููนากููล ย้้อนรอยเทคนิิคของ ‘เทคโนแครต’
ที่น่� ำพาประเทศมาสู่่�ยุคุ ใหม่่ และชวนมองไกลไปยัังอนาคต”, [ออนไลน์์],
แหล่่งที่ม�่ า: https://optimise.kkpfg.com/cover_story_15.php
37 ม.ร.ว.จััตุมุ งคล โสณกุลุ , “สดุดุ ีี (คนอื่�น)”, 2559, อ้้างถึึง Thai Dialogue, https://thaidialogue.
wordpress.com/tag/สาวิติ ต์-์ โพธิวิ ิิหค
38 รังั สรรค์์ ธนะพรพัันธุ์�, “วิกิ ฤติกิ ารณ์ก์ ารเงินิ คงคลััง 2523-2525 สายสวาทยังั ไม่่สิ้้น� ?”,
[ออนไลน์์], แหล่่งที่�ม่ า: http://www.rangsun.econ.tu.ac.th/data/06/01-01-08/14-
วิิกฤติกิ ารณ์เ์ งิินคงคลััง%202523-25%20สายสวาทยังั ไม่ส่ ิ้้น� .pdf
39 สำนัักงานคณะกรรมการพััฒนาเศรษฐกิิจและสัังคมแห่่งชาติิ, “6 ทศวรรษ สภาพััฒน์์”, 2553,
หน้า้ 120-121
40 ไทยรัฐั , “พลิกิ ตำนาน “แชร์แ์ ม่่ชม้้อย” มหากาพย์ล์ ูกู โซ่่ กำไรงาม พบขุมุ ทรัพั ย์ล์ ัับแล
คุุกแสนปี”ี , [ออนไลน์์],
แหล่่งที่่ม� า: https://www.thairath.co.th/news/local/bangkok/1692615
41 “72 ปีี ธนาคารแห่่งประเทศไทย”, กรุุงเทพฯ: ธนาคารแห่่งประเทศไทย, 2557, หน้า้ 217
42 รศ.ดร.อภิิชาต สถิติ นิิรามััย, “รััฐไทยกับั การปฏิิรููปเศรษฐกิิจ: จากกำเนิดิ ทุุนนิยิ มนายธนาคาร
ถึึงวิิกฤตเศรษฐกิจิ 2540”, นนทบุรุ ีี: สำนักั พิิมพ์์ฟ้า้ เดีียวกััน, หน้้า 199
43 “15 ปีี วิกิ ฤตเศรษฐกิิจ 2540: ประเทศไทยอยู่่�ตรงไหน”, กรุงุ เทพฯ: สำนักั ข่่าวไทยพัับลิิก้า้ ,
หน้้า 30
44 “15 ปีี วิิกฤตเศรษฐกิจิ 2540: ประเทศไทยอยู่่�ตรงไหน”, กรุงุ เทพฯ: สำนัักข่า่ วไทยพัับลิิก้า้ ,
หน้้า 89
45 ญิบิ พััน, “เจ้า้ สััว YESTERDAY โศกนาฏกรรมนายทุุนไทย ภาคกำสรวลนายวานิชิ ”, กรุุงเทพฯ:
สำนักั พิมิ พ์เ์ นชั่น� บุ๊๊�คส์,์ หน้า้ 195-209
46 ญิิบพััน, “เจ้า้ สััว YESTERDAY โศกนาฏกรรมนายทุุนไทย ภาคกำสรวลนายวานิชิ ”, กรุุงเทพฯ:
สำนัักพิมิ พ์์เนชั่�นบุ๊๊ค� ส์์, หน้า้ 123-138
47 เนตรนภา ไวทย์์เลิิศศัักดิ์์� (ยาบุชุ ิิตะ), “การต่่อสู้้�ของทุุนไทย”, กรุุงเทพฯ: สำนัักพิมิ พ์์มติชิ น,
2549, หน้า้ 46-47
48 “72 ปีี ธนาคารแห่ง่ ประเทศไทย”, กรุุงเทพฯ: ธนาคารแห่่งประเทศไทย, 2557, หน้า้ 265-267
49 รัังสรรค์์ ธนะพรพัันธุ์�, “รััฐบาลทัักษิิณต่่อความรัับผิิดต่่อประชาชน”, ภายใต้้ คอลััมน์์จาก
ท่่าพระจันั ทร์ถ์ ึึงสนามหลวง, ผู้้�จัดั การรายวันั , 28 มิิถุนุ ายน 2544
50 วอยซ์์ทีีวีี, “หมอเลี๊๊�ยบ รำลึึก 20 ปีี 30 บาทรัักษาทุุกโรคเกิิดขึ้�นวัันคริิสมาสต์์อีีฟ ‘ทัักษิิณ’
หลั่่�งน้้ำตาก่อ่ นลุุยเต็ม็ ที่่�”, [ออนไลน์์], แหล่ง่ ที่ม�่ า: https://www.voicetv.co.th/read/
zY-6Qk4es?fbclid=IwAR3LC9SOFyLph2z-3xRgVidl4UgZG4zleOIwmfYF7Vh3UcWL
Rjnkr1Ne7SQ

51 ธนาคารแห่ง่ ประเทศไทย, “มหาอุทุ กภัยั 2554 ผลกระทบและแนวโน้้มการฟื้�้นตัวั จากการ
สำรวจผู้�ประกอบการ”, [ออนไลน์์], แหล่ง่ ที่่�มา: https://www.bot.or.th/Thai/
MonetaryPolicy/EconomicConditions/AnalysisBLP/1ThaiFloodSurvey2011.pdf)
52 บีีบีีซีี, “ย้้อนรอยโครงการจำนำข้้าว: สะเทืือนสถานะผู้�นำตลาดโลกของไทย”, [ออนไลน์์],
แหล่ง่ ที่ม�่ า: https://www.bbc.com/thai/thailand-41410157
53 ภาณุุพงษ์ ์ นิิธิิประภา, “The Thai economy after the coup”, 2562, [ออนไลน์]์ ,
แหล่ง่ ที่�ม่ า: https://www.researchgate.net/publication/290715123_The_Thai_econo
my_after_the_coup
54 เดอะสแตนดาร์์ด, “คุุยกัับ ‘คณิิศ แสงสุุพรรณ’ ภารกิิจ EEC เขตต้้นแบบเศรษฐกิิจไทยเพื่่�อ
อนาคตคนรุ่�นใหม่”่ , 2562, [ออนไลน์]์ ,
แหล่ง่ ที่�่มา: https://thestandard.co/eec-kanit-sangsubhan/

คณะทำำ�งาน
50 YEARS: THE MAKING OF THE MODERN

THAI ECONOMY

ที่�ป่ รึึกษา

บรรยง พงษ์์พานิิช
อภินิ ัันท์์ เกลีียวปฏิินนท์์

ดร.ศุภุ วุุฒิิ สายเชื้อ�
ธีีระพงษ์ ์ วชิริ พงศ์์
พัทั นัยั เหลืืองตระกูลู

บรรณาธิิการ

ดร.กฤษฎ์์เลิศิ สััมพัันธารักั ษ์์
ดร.ณชา อนันั ต์โ์ ชติกิ ุลุ
ดร.พงศ์์ศัักดิ์์� เหลือื งอร่า่ ม

ดร.พิพิ ัฒั น์์ เหลือื งนฤมิติ ชััย
ธนกร จ๋๋วงพานิิช

นครินิ ทร์์ วนกิิจไพบูลู ย์์
ศรัณั ย์ ์ กิิจวศิิน

อำ�ำ นวยการผลิติ

ปราริิน จงไพจิิตร
อริยิ าวรรณ์์ พิทิ ัักษาไพศาล

วชรพร หวลมานพ
ฐิิติกิ าญจน์์ กาญจนภัักดีี
ธัญั ญ์น์ รีี นิธิ ิพิ ััชรโรจน์์

ศศิมิ า เหลืืองศิิริฉิ าย

เรีียบเรีียง

ปณชัยั อารีีเพิ่่�มพร
สกุุลชััย เก่ง่ อนันั ตานนท์์
พัันธวััฒน์์ เศรษฐวิไิ ล

ภัทั รพร บุุญนำอุดุ ม

ศิลิ ปกรรม

อนงค์น์ าฏ วิิวััฒนานนท์์
ปัทั มาพร จิิตตราวงค์์
พิิชามญชุ์์� วรรณสาร

พนิิดา มีีเดช

ศิลิ ปินิ ภาพเหมืือนบุคุ คล

สุรุ กิิจ ธรรมาสถิิตย์์

พิิสููจน์์อักั ษร

ภาสิิณีี เพิ่่ม� พันั ธุ์์�พงศ์์
เบญจวรรณ แก้้วสว่่าง

จััดทำ�ำ

กลุ่ �มธุุรกิิจการเงิินเกีียรติินาคิินภััทร
บริิษััท เดอะสแตนดาร์ด์ จำกัดั

พิมิ พ์ค์ รั้ง� ที่�่ 1

กุมุ ภาพันั ธ์์ 2022

พิมิ พ์์ที่่�

บริษิ ััท ภาพพิิมพ์ ์ จํํากัดั
ข้อ้ มูลู บรรณานุุกรมของสำนัักหอสมุุดแห่่งชาติิ

กลุ่�มธุรุ กิจิ การเงิินเกีียรตินิ าคิินภัทั ร,
50 Years: The Making of the Modern Thai Economy.-- กรุุงเทพฯ :

เดอะสแตนดาร์์ด, 2022.
354 หน้้า.

1. ไทย -- ภาวะเศรษฐกิจิ . I. ชื่่อ� เรื่�อง.
330.9593

ISBN 978-616-92996-1-5