50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 295
หนัักหน่่วง ส่่งผลให้้ทรััพยากรธรรมชาติิเสื่�่อมโทรมอย่่างรวดเร็็ว และ
เมื่อ่� ภาคการท่อ่ งเที่่ย� วไทยต้อ้ งเจอกับั อภิมิ หาวิกิ ฤตของมวลมนุษุ ยชาติิ
นั่่น� คืือการแพร่ร่ ะบาดของโควิดิ -19 ที่่ท� ำให้ร้ ายได้ท้ ี่่ม� าจากนักั ท่อ่ งเที่่ย� ว
ต่า่ งประเทศหายไปเกืือบหมด ความจริงิ จึึงปรากฏขึ้น้� มาอย่า่ งชัดั เจนว่า่
เศรษฐกิจิ ไทยนั้้�นเปราะบางเพีียงใด เมื่�่อเครื่อ่� งยนต์์ตัวั สุุดท้้ายได้้ดับั ลง
ทุุกอย่่างที่่�เคยอยู่�ใต้พ้ รมจึึงถููกเปิดิ ออกมา
ภาพซ้้าย - พลเอก ประยุุทธ์์ จันั ทร์์โอชา เข้า้ มาบริหิ ารประเทศท่่ามกลางวิิกฤตเศรษฐกิจิ และการเมืือง
ต่่อเนื่่อ� งด้้วยวิกิ ฤตโควิิด-19
ภาพล่า่ ง - สถานการณ์์การแพร่ร่ ะบาดของโควิดิ -19 ส่่งผลกระทบอย่า่ งรุุนแรงต่อ่ ภาคการท่อ่ งเที่�ย่ ว
และบริิการ ซึ่่�งเป็น็ เครื่อ่� งจักั รสำ�ำ คัญั ของเศรษฐกิิจไทยในช่่วงทศวรรษ 2010
296 THE TURBULENT TIME 2011 - 2020
ตััวอย่่างกลุ่�มธุรุ กิจิ ไทยที่่ไ� ปลงทุุนในต่่างประเทศ
EGAT GCro.Pu.p
การไฟฟ้า้ ฝ่่ายผลิิต บริษิ ัทั เครืือเจริญิ โภคภัณั ฑ์์ จำ�ำ กัดั
แห่่งประเทศไทย (กฟผ.) ธุุรกิจิ เกษตร/อาหาร
โครงการเขื่�่อนในลาว ในเวีียดนาม
PTT และก๊า๊ ซธรรมชาติิ SCG
ในเมีียนมา
บริษิ ััท ปตท. จำ�ำ กััด (มหาชน) บริิษััท ปููนซิเิ มนต์ไ์ ทย จำำ�กัดั
ธุรุ กิจิ พลัังงาน (มหาชน)
ในประเทศเพื่�อ่ นบ้้าน ธุุรกิจิ วัสั ดุุก่่อสร้้าง
ในกลุ่�มประเทศ CLMV
ThaiBev ITD
PMHITORL บริิษัทั ไทยเบฟเวอเรจ จำ�ำ กััด Central บริษิ ััท อิิตาเลีียนไทย
(มหาชน) Group ดีีเวล๊อ๊ ปเมนต์์ จำำ�กัดั
เครื่�่องดื่�่มแอลกอฮอล์์ (มหาชน)
ในเวีียดนาม โครงการ
ท่่าเรืือน้ำำ�� ลึึกทวาย
ในเมีียนมา
บริษิ ััท น้ำ�ำ�ตาลมิิตรผล จำ�ำ กััด บริษิ ัทั กลุ่�มเซ็น็ ทรััล จำ�ำ กัดั
ธุุรกิิจ Biomass ธุรุ กิิจค้า้ ปลีีก/ธุุรกิจิ โรงแรม
ในเวีียดนาม
ในเวีียดนาม
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 297
ทุนุ ทิ้้�งไทย สััดส่่วน FDI ที่�ม่ ายัังไทย ต่อ่ FDI รวมในภูมู ิิภาคอาเซีียน
ในภาคการลงทุนุ ทศวรรษนี้�อ้ าจกล่า่ วได้้ว่า่ เป็น็ ยุคุ ‘ทุนุ ทิ้้ง� ไทย’ สะท้้อน 2006-2010 การลงทุุนโดยตรง
ทั้้�งจากเงิินลงทุุนจากต่่างประเทศที่่�ลดน้้อยลง และทุุนไทยที่่�ออกไป 2020 จากต่่างประเทศ (FDI)
ลงทุุนในต่่างประเทศมากขึ้้�น จากที่่�ประเทศไทยเคยมีีสััดส่่วนของ FDI ที่�่มายัังไทย
สููงถึึงร้้อยละ 44 ของเงิินลงทุุนที่่�เข้้ามาภููมิิภาคในช่่วงปีี 2006-2010
พบว่่าในปีี 2020 สัดั ส่ว่ นดังั กล่า่ วลดเหลืือเพีียงร้อ้ ยละ 14 เท่า่ นั้้น� 44%
การที่่เ� งินิ ลงทุนุ โดยตรงจากต่า่ งประเทศลดลงอาจสะท้อ้ นว่า่ โอกาสทาง ของ FDI รวม
ธุุรกิิจในไทยไม่่ได้้น่่าดึึงดููดหรืือให้้ผลประโยชน์์ที่่�คุ้้�มค่่าเหมืือนแต่่ก่่อน ในภููมิิภาคอาเซีียน
โดยมีีผลมาจาก 3 ปััจจััยด้้วยกัันคืือ หนึ่่�ง ผลตอบแทนจากการลงทุุน
ในประเทศไทยที่่�ลดลงและขนาดของเศรษฐกิิจที่่�โตช้้าลง สอง ธุุรกิิจ การลงทุนุ โดยตรง
ขาดแรงจููงใจในการแข่่งขัันและพััฒนานวััตกรรม และสาม ความไม่่มีี จากต่า่ งประเทศ (FDI)
เสถีียรภาพด้้านการเมืืองและนโยบายเศรษฐกิจิ สร้้างความไม่แ่ น่่นอน ที่�ม่ ายังั ไทย
ในทิศิ ทางเศรษฐกิจิ และฉุดุ รั้้ง� การตััดสิินใจลงทุุน
14%
นอกจากนี้้�การที่่�ทุุนไทยออกไปลงทุุนต่่างประเทศมากขึ้้�นก็็สะท้้อนถึึง
โอกาสในการลงทุุนในต่่างประเทศที่่�อาจจะมีีมากกว่่าการลงทุุนใน ของ FDI รวม
ประเทศ โดยบริิษััทไทยที่่�ไปลงทุุนในต่่างประเทศ ส่่วนใหญ่่เป็็นการ ในภูมู ิภิ าคอาเซีียน
ไปลงทุุนในประเทศเพื่่�อนบ้้าน ได้้แก่่ กััมพููชา ลาว เวีียดนาม และ
มาเลเซีีย ที่่�มีีแนวโน้ม้ เติบิ โตสููง และมีีเริ่�มมีีทุุนไทยที่่�ออกไปลงทุนุ และ
ซื้�อ้ กิจิ การในประเทศที่่พ� ััฒนาแล้้วด้ว้ ย
เมื่อ่� พิจิ ารณาในส่ว่ นของตลาดหุ้้�นพบว่า่ มีีแนวโน้ม้ ไปในทิศิ ทางเดีียวกันั
คืือนัักลงทุุนต่่างชาติิพากัันเทขายหุ้ �นไทยสุุทธิิอย่่างต่่อเนื่่�องแทบทุุกปีี
นับั ตั้้ง� แต่ป่ ีี 2013 เป็น็ ต้น้ มา รวมมููลค่า่ กว่า่ 8 แสนล้า้ นบาท สวนทางกับั
นักั ลงทุนุ สถาบันั ในประเทศที่่ส� ะสมหุ้้�นไทยเพิ่่ม� ขึ้น�้ ในมููลค่า่ ใกล้เ้ คีียงกันั
ซึ่ �งหากย้้อนไปดููแนวโน้้มการเติิบโตของตลาดหุ้้�นไทยที่่�อ้้างอิิงจากดััชนีี
MSCI Thailand Index จะพบว่่าไม่่น่่าแปลกใจที่่�นัักลงทุุนต่่างชาติิ
จะเมิินหุ้�นไทย เพราะดััชนีีตลาดหุ้้�นไทยแทบไม่โ่ ต โดยยังั คงอยู่�ที่ร� ะดัับ
เดิิมตั้้�งแต่่ปีี 2013 ขณะที่่�ดััชนีี MSCI ของสหรััฐฯ เติิบโตถึึงกว่่าร้อ้ ยละ
100 และดััชนีีของภููมิภิ าคเอเชีียโดยรวมโตกว่า่ ร้้อยละ 50
ปัจั จัยั ที่่ว� ่า่ มาไม่เ่ พีียงกดดันั ผลตอบแทนของตลาดหุ้้�นไทยเท่า่ นั้้น� แต่เ่ ป็น็
สัญั ญาณเตืือนว่า่ ประเทศไทยกำลังั เผชิญิ กับั ความท้า้ ทายทางเศรษฐกิจิ
ที่่�อาจทำให้้ผลตอบแทนและขนาดของเศรษฐกิจิ ในอนาคตตกต่่ำลง
298 THE TURBULENT TIME 2011 - 2020
ความพยายาม คณิิศ แสงสุุพรรณ เลขาธิิการคณะกรรมการเขตพััฒนาพิิเศษภาค
ในการปรัับโครงสร้้างเศรษฐกิิจ: EEC ตะวัันออก (EEC) กล่่าวถึึงแผนการดำเนิินงานของ EEC54 ว่า่ จะแบ่ง่
โครงการในทศวรรษนี้�้ที่่�หลายคนคาดหวัังไว้้คืือเขตพััฒนาพิิเศษภาค เป็็น 3 เฟส เฟสแรกคืือแผนพััฒนาเชิิงพื้้�นที่่�และการดำเนิินการด้้าน
ตะวันั ออก (Eastern Economic Corridor: EEC) เป็็นโครงการที่่ไ� ด้ร้ ัับ กฎหมาย เฟสที่่� 2 คืือการดำเนินิ การด้า้ นโครงสร้า้ งพื้้น� ฐาน เช่น่ โครงการ
การบรรจุุอยู่�ในแผนยุุทธศาสตร์์ชาติิ 20 ปีี ภายใต้้พระราชบััญญััติิ ท่า่ เรืืออุตุ สาหกรรมมาบตาพุดุ และท่า่ เรืือแหลมฉบังั ระยะที่่� 3 โครงการ
เขตพัฒั นาพิเิ ศษภาคตะวันั ออก มีีผลบังั คับั ใช้ต้ ั้้ง� แต่ว่ ันั ที่่� 15 พฤษภาคม รถไฟความเร็ว็ สููงเชื่อ่� ม 3 สนามบินิ (ดอนเมืือง-สุวุ รรณภููมิ-ิ อู่่�ตะเภา) และ
2018 โดยมุ่�งเน้้นการพััฒนาพื้้�นที่่� 3 จัังหวััดในภาคตะวัันออก ได้้แก่่ เฟสที่่� 3 จะเน้น้ ไปที่่�การลงทุนุ โดยเฉพาะในกลุ่่�ม 10 อุตุ สาหกรรมหลักั
ระยอง ชลบุุรีี และฉะเชิิงเทรา วััตถุุประสงค์์หลัักคืือเพื่่�อต่่อยอดการ มีีการประมาณการณ์ว์ ่่าทุกุ โครงการน่่าจะเสร็็จสมบููรณ์์ภายในปีี 2023
พััฒนาพื้้�นที่่�ชายฝั่่�งทะเลตะวัันออกจากโครงการ Eastern Seaboard
ซึ่ง� เป็็นที่่ร� ู้�้ จักั มากว่่า 30 ปีี “ใน 5-10 ปีขี ้้างหน้า้ EEC จะเป็็นชีีวิติ ใหม่่ที่่�น่่าอยู่่�มากกว่า่ อยู่�กรุุงเทพฯ
ทั้้�งรายได้้และชีีวิิตความเป็็นอยู่� รถก็็คงจะไม่่ติิด เพราะเราใช้้รถไฟฟ้้า
โครงการดัังกล่่าวไม่่เพีียงแต่่จะเน้้นการพััฒนาด้้านเศรษฐกิิจเท่่านั้้�น แทนที่่ร� ถประจำทาง ชีีวิติ ก็จ็ ะเปลี่่ย� นไป และเป็น็ ต้น้ แบบในเชิงิ ประเทศ
แต่ย่ ังั รวมถึึงด้า้ นการท่อ่ งเที่่ย� ว โครงสร้า้ งพื้้น� ฐาน อุตุ สาหกรรม บุคุ ลากร คิิดว่่าถ้้าเราเดิินแบบนี้�้แล้้วคนอื่่�นเดิินได้้ เราก็็จะก้้าวพ้้นระยะที่่�เป็็นอยู่�
การศึึกษา การวิจิ ััย ธุุรกิจิ การเงิิน เทคโนโลยีี ฯลฯ โดยมีีการใช้้เม็็ดเงิิน เทีียบกัับประเทศรุ่�นเดีียวกันั เราจะสามารถแข่ง่ ขัันได้้ ซึ่ง� ประเทศแถวนี้�้
ลงทุุนเบื้้�องต้น้ ราว 2 แสนล้้านบาท ภายใต้้ความคาดหวัังว่า่ โครงการนี้้� เขาก็็กำลังั ทำ ดัังนั้้น� เราจะต้อ้ งเปลี่่�ยนให้เ้ ร็ว็ ด้ว้ ย”
จะกลายมาเป็็น ‘Game Changer’ ที่่�ช่่วยยกระดัับเศรษฐกิิจไทยได้้
ในระยะยาว อย่่างไรก็็ดีี แม้้หลายฝ่่ายมองว่่าการดำเนิินการโครงการ EEC จะเป็็น
ผลดีีต่่อเศรษฐกิิจประเทศในระยะยาว ทว่่าการดำเนิินการในระยะสั้้�น
“เป้้าหมายของ EEC จะสร้้างการลงทุุนใหม่่ราว 3 แสนล้้านบาทต่่อปีี กลัับต้้องเผชิิญกัับแรงเสีียดทานจากคนในพื้้�นที่่�ค่่อนข้้างสููง รวมไปถึึง
ผ่า่ นการปรับั โครงสร้า้ งการผลิติ และวิถิ ีีชีีวิติ คนและที่่ส� ำคัญั จะขับั เคลื่อ�่ น การแก้้ปััญหาเชิิงระบบที่่�เกิิดขึ้้�นหน้้างาน ทำให้้การดำเนิินโครงการ
เศรษฐกิจิ ไทยจาก GDP ที่่โ� ตอยู่� 3% ให้เ้ ติบิ โตไปถึึง 4.5-5% ซึ่ง� จะทำให้้ ไม่่ได้้เป็็นไปอย่่างราบรื่�่นนััก ขณะที่่�ปััญหาระยะยาวที่่�หลายฝ่่ายแสดง
พ้้นกับั ดักั ประเทศรายได้้ปานกลาง” ความกัังวลคืือเรื่�่องอัันตรายจากมลพิิษและขยะ ซึ่�งส่่งผลกระทบต่่อ
ชีีวิิตความเป็็นอยู่�ของผู้้�คนบริิเวณใกล้้เคีียง เช่่นเดีียวกัับผลกระทบต่่อ
สิ่่�งแวดล้้อม
แผนการดำ�ำ เนิินงานของ EEC
เฟส 1 เฟส 2 เฟส 3
พัฒั นาเชิงิ พื้้�นที่่� การดำำ�เนินิ การ โครงการรถไฟความเร็ว็ สููง
และการดำ�ำ เนินิ การ ด้า้ นโครงสร้้างพื้้น� ฐาน
ด้า้ นกฎหมาย เช่น่ โครงการท่า่ เรืือ เชื่�อ่ ม 3 สนามบิิน
อุตุ สาหกรรมมาบตาพุดุ (ดอนเมืือง-สุวุ รรณภูมู ิ-ิ อู่่�ตะเภา)
และท่า่ เรืือแหลมฉบััง
และเน้้นไปที่ก่� ารลงทุนุ
โดยเฉพาะกลุ่�ม 10 อุตุ สาหกรรมหลััก
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 299
พัฒั นาการในภาคการเงินิ นโยบายที่�่ถืือว่า่ มีีส่่วน
ในส่่วนของภาคการเงิิน กล่่าวได้้ว่่าทศวรรษนี้้�คืือช่่วงเวลาสำคััญแห่่ง ในการพลิิกโฉมภาคการเงิินไทย
การเปลี่่�ยนผ่่านของระบบการเงิิน จากเดิิมที่่�ผู้�้คนใช้้เงิินสดและทำ ในช่ว่ งเวลานี้้อ� ย่า่ งมีีนััยสำำ�คััญ
ธุุรกรรมต่่างๆ ผ่่านธนาคารมาหลายสิิบปีี เมื่�่อเทคโนโลยีีด้้านการเงิิน คืือการเกิิดระบบพร้อ้ มเพย์์
มีีการพััฒนาอย่่างก้้าวกระโดด ควบคู่�ไปกัับเทคโนโลยีีด้้านการสื่�่อสาร ในฐานะระบบชำำ�ระเงิิน
ภาพของ ‘สัังคมไร้เ้ งินิ สด’ จึึงเริ่ม� ปรากฏให้เ้ ห็็นชัดั ขึ้น�้ และธุุรกิจิ ที่่�ไม่่ใช่่ อิเิ ล็็กทรอนิกิ ส์์แห่ง่ ชาติิ
ธนาคาร (Non-bank) เริ่�มเข้า้ มาเป็น็ ผู้�เ้ ล่่นใหม่่ ธุรุ กิิจการชำระเงินิ อาทิิ
Rabbit Pay และ True Wallet รวมไปถึึงแพลตฟอร์์ม E-commerce แบนเนอร์โ์ ฆษณาการใช้ง้ านพร้อ้ มเพย์์ / ภาพจาก www.bot.or.th
อย่่าง Shopee และ Lazada ที่่�มีีระบบการชำระเงินิ เป็็นของตัวั เอง
แต่น่ โยบายที่่ถ� ือื ว่า่ มีีส่ว่ นในการพลิกิ โฉมภาคการเงินิ ไทยในช่ว่ งเวลานี้�้
อย่่างมีีนััยสำคััญคืือการเกิิดขึ้้�นของระบบพร้้อมเพย์์ ในฐานะระบบ
ชำระเงิินอิิเล็็กทรอนิิกส์์แห่่งชาติิ (National E-payment) โดยเปิิดให้้
บริกิ ารอย่า่ งเป็น็ ทางการในวันั ที่่� 15 มิถิ ุนุ ายน 2016 และทำให้ป้ ระชาชน
เข้า้ ถึึงการทำธุุรกรรมด้า้ นการเงินิ ออนไลน์อ์ ย่า่ งกว้า้ งขวาง ทั่่�วถึึง และ
มีีการปรับั ลดค่่าธรรมเนีียมระหว่่างธนาคารเหลืือศููนย์ใ์ นที่่ส� ุุด
อภิิศัักดิ์์� ในฐานะผู้้�มีีส่่วนสำคััญในการผลัักดัันให้้เกิิดระบบพร้้อมเพย์์
ร่่วมกัับธนาคารแห่่งประเทศไทย เปิิดเผยว่่า เมื่�่อคราวที่่�ถููกทาบทาม
ให้้เข้้ามาช่่วยงานด้้านการคลััง เขาเล็็งเห็็นว่่าสิ่่�งนี้�้จะช่่วยยกระดัับ
ความสามารถการแข่่งขัันในภาคการเงิินของประเทศไทย และเป็น็ การ
วางรากฐานทางเศรษฐกิิจสำหรับั อนาคต
“ตอนที่่เ� ราเริ่ม� ทำ ประเทศอื่น�่ ยังั ไม่ท่ ำ แนวคิดิ คืือต้อ้ งการให้ท้ ั้้ง� ประเทศ
ใช้้ E-payment ทั้้�งหมด ทำให้้คนจ่่ายสามารถจ่่ายเงิินสะดวกมากขึ้�้น
ส่่วนพวกร้้านค้้าต่่างๆ เรามองว่่าจะต้้องทำเครื่่�องรููดบััตร หรืือ EDC
(Electronic Data Capture) เพื่�อ่ ให้้รองรัับการชำระเงิินแบบนี้�้ ทำเป็น็
ระบบเดีียวให้้เหมืือนกัันทั้้�งหมด แล้้วกระจายไปยัังร้้านเล็็กร้้านน้้อย
เพื่อ�่ ช่่วยให้้ภาคธุุรกิจิ ขนาดเล็ก็ เข้า้ ถึึงมากขึ้น�้ ”
กลไกเบื้้�องต้้นของพร้้อมเพย์์คืือการให้้บริิการโอนและรัับเงิินแบบ
อิิเล็็กทรอนิิกส์์โดยใช้้เพีียงเบอร์์โทรศััพท์์มืือถืือหรืือเลขบััตรประจำตััว
ประชาชนแทนเลขที่่�บััญชีีในการโอนเงิินผ่่านช่่องทางต่่างๆ เช่่น ATM,
Internet Banking หรืือ Mobile Banking โดยไม่่มีีค่า่ ธรรมเนีียม ทำให้้
การโอนเงิินในชีีวิิตประจำวัันง่่ายและสะดวกรวดเร็็วมากขึ้�้น ไม่่จำเป็็น
ต้อ้ งใช้เ้ ลขบัญั ชีี ไม่จ่ ำเป็น็ ต้อ้ งไปที่่ส� าขาธนาคาร และไม่จ่ ำเป็น็ ต้อ้ งรู้ด�้ ้ว้ ย
300 THE TURBULENT TIME 2011 - 2020
“ตอนที่เ่� ราเริ่ม� ทำำ� ว่่าบััญชีีที่่�รัับโอนเป็็นบััญชีีของธนาคารไหน ขณะเดีียวกัันก็็จะช่่วยปิิด
ประเทศอื่่น� ยัังไม่ท่ ำ�ำ ช่อ่ งโหว่่ในการคอร์ร์ ััปชัันด้ว้ ย
แนวคิดิ คืือ “ข้้อดีีของพร้้อมเพย์์คืือมัันจ่่ายตรงตััวตรงคน ต่่างจากสมััยก่่อนที่่�เวลา
เราต้อ้ งการให้้ทั้้ง� ประเทศ ทำงบเบิกิ จ่า่ ยไป คนชอบพููดกันั ว่า่ ‘ให้ไ้ อติมิ ไป เหลืือแต่ไ่ ม้’้ แต่ห่ ลังั จาก
ใช้้ E-payment ทั้้ง� หมด ที่่�ระบบพร้้อมเพย์์เกิิดขึ้้�น ทุุกคนได้้เต็็มแท่่ง แล้้วทุุกอย่่างอยู่�ในระบบ
ทำำ�ให้ค้ นจ่า่ ยสามารถจ่่ายเงินิ ตรวจสอบได้้”
สะดวกมากขึ้น้� ” อย่่างไรก็็ดีี กว่่าที่่�ระบบพร้้อมเพย์์จะเป็็นรููปเป็็นร่่างขึ้้�นมาได้้ แน่่นอน
ว่่าย่่อมมีีอุุปสรรคและแรงต้้านเกิิดขึ้�้นระหว่่างทาง โดยเฉพาะกัับกลุ่่�ม
ธนาคารที่่�อาจเสีียประโยชน์จ์ ากการเปลี่่�ยนไปใช้ร้ ะบบดัังกล่่าว
“หัวั เรี่ย� วหัวั แรงสำคัญั คืือ ดร.อนุชุ ิติ อนุชุ ิติ านุกุ ููล (รองกรรมการผู้�้ จัดั การ
ใหญ่่ ธนาคารเกีียรติินาคิินภััทร) ช่่วยประสานให้้มีีการประชุุมระหว่่าง
ธปท. ธนาคารพาณิิชย์์ เพื่�อ่ สร้า้ งระบบนี้้ข� ึ้้น� มา แต่ก่ ว่า่ จะทำได้้ก็ด็ ีีเลย์์
อยู่่�พอสมควร เพราะธนาคารบางแห่่งไม่่เห็็นด้้วย เนื่�่องจากจะทำให้้
รายได้้บางส่่วนหายไป ซึ่�งผมมองว่่าเป็็นการคิิดสั้้�นเกิินไป เพราะถ้้า
คุุณไม่่ทำ สุุดท้้ายเมื่�่อ FinTech เกิิดขึ้�้นมา ธนาคารก็็อยู่�ไม่่ได้้อยู่่�ดีี
อย่่าลืืมว่่าพร้้อมเพย์์มัันเชื่่�อมกัับบััญชีีธนาคาร ฐานลููกค้้าทั้้�งหมดยััง
อยู่�ที่�เขา แต่ถ่ ้้าเขาไม่่เริ่�มทำ ฐานลููกค้า้ จะหายไปหมด”
ควบคู่�ไปกัับการทำระบบพร้้อมเพย์์ รััฐบาลได้้ทำโครงการประชารััฐ
สวััสดิิการเพื่่�อสำรวจและให้้ความช่่วยเหลืือประชากรที่่�มีีความยากจน
โดยมีีการมอบ ‘บััตรสวัสั ดิิการแห่่งรัฐั ’ หรืือที่่ช� าวบ้า้ นเรีียกกัันว่่า ‘บัตั ร
คนจน’ ให้้ประชาชนผู้�้ มีีรายได้้น้้อยจำนวน 11.4 ล้้านคน โดยเปิิดให้้
ลงทะเบีียนระหว่า่ งวัันที่่� 3 เมษายน - 15 พฤษภาคม 2016 และเริ่ม� แจก
บััตรสวัสั ดิิการแห่ง่ รััฐให้ผ้ ู้�้ที่ผ� ่่านคุณุ สมบััติเิ มื่อ�่ วัันที่่� 21 กันั ยายน 2017
“การมีีบััตรสวััสดิิการแห่่งรััฐทำให้้คนไม่่เคยมีีบััตรกลายเป็็นคนมีีบััตร
สามารถใช้้เงิินแบบอิิเล็็กทรอนิิกส์์เป็็นในการซื้้�อข้้าวของต่่างๆ คุุณดูู
ทุุกวัันนี้�้สิิครัับ แอปฯ ไทยชนะ โครงการคนละครึ่�ง คนใช้้กัันเก่่งมาก
สิ่่ง� เหล่า่ นี้้�มีีรากฐานมาจากพร้อ้ มเพย์์”
การเกิดิ ขึ้น�้ ของระบบพร้อ้ มเพย์์ รวมถึึงการพัฒั นาระบบการโอนเงินิ ผ่า่ น
QR Code ในเวลาต่่อมา ทำให้้มีีผู้�้ใช้้และจำนวนธุุรกรรมผ่่านระบบ
อิิเล็็กทรอนิิกส์์เพิ่่�มขึ้้�นอย่่างรวดเร็็ว หนึ่่�งในปััจจััยสำคััญคืือการที่่�ผู้้�ใช้้
สามารถโอนเงิินข้้ามธนาคารได้โ้ ดยไม่ม่ ีีค่่าธรรมเนีียม
โครงการคนละครึ่�ง เป็น็ หนึ่่�งในมาตรการเยีียวยาและฟื้้น� ฟููเศรษฐกิจิ จากวิกิ ฤตโควิิด-19 เป้า้ หมายคืือการช่่วยลดภาระค่่าใช้้จ่่ายของประชาชน และกระตุ้�นการอุปุ โภคบริโิ ภคภายในประเทศ /
ภาพจาก THE STANDARD
นอกจากนวััตกรรมดัังกล่่าวจะมีีส่่วนในการเปลี่่�ยนพฤติิกรรมการเงิิน ครบวงจร (Universal Banking) ซึ่ง� เคยแข็ง็ แรงอย่า่ งมากในช่ว่ งทศวรรษ
ของคนไทยให้้คุ้�นเคยกัับบริิการ E-payment และ Digital Banking ก่อ่ นหน้้านี้�ถ้ ููกสั่่�นคลอนอย่่างรุุนแรง สะท้อ้ นสภาวะที่่� ‘ตัวั กลาง’ ทยอย
มากขึ้้�นแล้ว้ ผลที่่ต� ามมาคืือการใช้้เงินิ สดที่่ล� ดลง ส่ง่ ผลกระทบโดยตรง หมดความสำคััญในระบบเศรษฐกิิจ ภาวะเสืือนอนกิินค่่อยๆ ถููกกำจััด
ต่่อธนาคารต่่างๆ ที่่�มีีรายได้้จากค่่าธรรมเนีียมลดลงตามไปด้้วย ภาพ ออกไปจากสารบบ และเปลี่่�ยนแปลงภููมิิทััศน์์ของการแข่่งขัันในภาค
ที่่�เกิิดขึ้้�นคืือหลายธนาคารจำเป็็นต้้องลดต้้นทุุนโดยการทยอยปิิดสาขา การเงิินไปอย่า่ งมาก
ลดจำนวนตู้เ�้ อทีีเอ็ม็ แล้ว้ หันั มาลงทุนุ กับั การพัฒั นาแพลตฟอร์ม์ Digital
Banking ควบคู่�ไปกัับหากำไรจากการปล่่อยกู้�้ให้้กลุ่่�มธุุรกิิจรายย่่อย นอกจากนี้�้ยัังมีีการเข้้ามาของ Cryptocurrency และสิินทรััพย์์ดิิจิิทััล
มากขึ้้�น ในขณะเดีียวก็็กระทบต่่อธุรุ กิิจ FinTech บางประเภท เช่่น ผู้ใ้� ห้้ ที่่�ได้้รัับการยอมรัับมากขึ้�้น และมีีการสร้้างนวััตกรรมทางการเงิินแบบ
บริิการด้้านการชำระเงิินและกระเป๋๋าเงิินอิิเล็็กทรอนิิกส์์ (E-wallet) ใหม่่ๆ เช่่น ระบบการเงิินแบบไร้้ตััวกลาง (Decentralized Finance)
ที่่ต� ้อ้ งปรัับตััวต่่อระบบโอนเงินิ ที่่�ไม่่มีีค่า่ ธรรมเนีียมแล้ว้ หรืือเงินิ ดิจิ ิทิ ัลั ที่่อ� อกโดยธนาคารกลาง (Central Bank Digital Currency:
CBDC) ที่่�มีีโอกาสพลิกิ โฉมอนาคตของโลกการเงินิ ไปอย่่างมหาศาล
ในภาพกว้า้ ง การเกิิดขึ้น�้ ของระบบการชำระเงินิ แบบอิเิ ล็็กทรอนิิกส์ข์ อง
ประเทศไทย นับั ว่า่ สอดคล้อ้ งกับั กระแสโลกที่่แ� นวคิดิ ธุรุ กิจิ ธนาคารแบบ
302 THE TURBULENT TIME
จากสงครามการค้้าสู่่�สงครามเทคโนโลยีี
การขึ้�้นสู่�ทำเนีียบประธานาธิิบดีีของโดนััลด์์ ทรััมป์์ เป็็นช่่วงเวลาที่่�
ประจวบเหมาะกัับจีีนที่่�เริ่ �มผงาดขึ้�้นมามีีอิิทธิิพลในฐานะมหาอำนาจ
ใหม่่ เป็็นผลให้้สหรัฐั ฯ ในฐานะมหาอำนาจเดิิมต้้องเร่่งเดิินเกมสกััดจีีน
ในทุุกวิิถีีทิิศทาง เริ่�มต้้นจากการทำสงครามการค้้า ก่่อนยกระดัับไปสู่�
สงครามเทคโนโลยีี ซึ่�งมีีการขัับเคี่่ย� วกันั อย่่างดุเุ ดืือด
ย้้อนกลับั ไปในวันั ที่่� 6 กรกฎาคม 2018 สงครามการค้า้ ยกแรกระหว่า่ ง
สหรัฐั ฯ กับั จีีนได้เ้ ริ่ม� ต้น้ ขึ้น�้ อย่า่ งเป็น็ ทางการ เมื่อ�่ สำนักั งานศุลุ กากรและ
พิิทัักษ์์ชายแดนของสหรััฐฯ (U.S. Customs and Border Protection)
ตััดสินิ ใจเก็บ็ ภาษีีร้้อยละ 25 จากสินิ ค้้าจีีน 818 รายการ คิดิ เป็็นมููลค่า่
ราว 34,000 ล้้านเหรีียญสหรััฐ ก่่อนที่่�จีีนจะตอบโต้้ด้้วยการเก็็บภาษีี
สิินค้้าจากสหรััฐฯ จำนวน 545 รายการ คิิดเป็็นมููลค่่า 34,000 ล้้าน
เหรีียญสหรัฐั เท่า่ กััน
หลัังจากนั้้�นสหรััฐฯ มีีการออกใช้้มาตรการต่่างๆ ต่่อจีีนอีีกหลายยก
ไม่่ว่่าจะเป็็นการเก็็บภาษีี ควบคู่�ไปกัับสร้้างแรงกดดัันทางอ้้อม เช่่น
การเพิ่่�มรายชื่�่อบริิษััทของจีีน 44 แห่่งที่่�มีีความเสี่่�ยงต่่อความมั่่�นคง
ของชาติิ การใช้้มาตรการที่่เ� กี่่�ยวข้้องกัับการคุ้้�มครองการค้า้ ที่่�เป็น็ ธรรม
รวมถึึงการจััดให้บ้ ริษิ ััท Huawei อยู่�ในรายชื่่�อบริษิ ััทที่่ห� ้้ามใช้เ้ ทคโนโลยีี
จากบริิษััทสหรััฐฯ โดยไม่ไ่ ด้้รับั การอนุมุ ัตั ิิจากรััฐบาล
แม้ร้ ะหว่า่ งการต่อ่ สู้ข�้ องสองมหาอำนาจจะมีีการพักั ยกเพื่อ่� เจรจากันั บ้า้ ง
รวมถึึงมีีการผ่่อนปรนในบางเรื่�่อง เช่่น การที่่�สหรััฐฯ ยอมให้้ Huawei
ซื้้�ออุุปกรณ์์ของสหรััฐฯ ได้้อีีกครั้�ง ทว่่าการขัับเคี่่�ยวชิิงไหวชิิงพริิบยััง
ดำเนิินไปอย่่างต่่อเนื่�่อง ก่่อนขยายขอบเขตจากสงครามการค้้าไปสู่�
สงครามเทคโนโลยีี โดยที่่�จีีนเป็็นฝ่่ายเดิินเกมรุุก ทำแต้้มไล่่สหรััฐฯ
ขึ้น้� มาแบบหายใจรดต้้นคอ
สีีจิ้้น� ผิงิ และโดนัลั ด์์ ทรัมั ป์์ ผู้้�นำำ�ของสองประเทศมหาอำำ�นาจ
ที่ั��ขัับเคี่่�ยวกันั ผ่า่ นสงครามการค้า้ และสงครามเทคโนโลยีี
23 กันั ยายน 2015 ประธานาธิบิ ดีีสีีจิ้้น� ผิิง ร่่วมงาน US-China Internet Industry Forum ครั้�งที่�่ 8 พร้อ้ มด้ว้ ยผู้�บริิหารบริษิ ััทยัักษ์ใ์ หญ่่ทั้้ง� ฝั่่ง� จีีนและสหรัฐั ฯ
แบรนด์จ์ ีีน แบรนด์ส์ หรัฐั ฯ
ในด้า้ นภาคค้า้ ปลีีก จีีนมีีผู้้�เล่น่ คนสำคัญั อย่่าง แจ็็ค หม่่า กับั อาณาจักั ร
‘Alibaba’ ที่่ผ� งาดขึ้น�้ มาดวลกับั ‘Amazon’ ในภาคเทคโนโลยีี จีีนมีีแหล่ง่ VS
ฟููมฟักั นวัตั กรรมต่า่ งๆ อย่า่ งเมืืองเซินิ เจิ้น� ที่่เ� ปรีียบเสมืือนซิลิ ิคิ อนวัลั เลย์์
ของสหรัฐั ฯ มีีแบรนด์อ์ ย่า่ ง Huawei และ XiaoMi ที่่เ� ข้า้ มาตีีตลาดอุปุ กรณ์์ Alibaba Amazon
อิเิ ล็ก็ ทรอนิกิ ส์์ ซึ่ง� Apple เคยยึึดหัวั หาดไว้อ้ ย่า่ งเหนีียวแน่น่
VS Apple
ในด้้านโซเชีียลมีีเดีีย จีีนมีีแพลตฟอร์์มเป็็นของตััวเองแบบครบวงจรที่่�
ขัับเคลื่�่อนโดย Tencent ขณะเดีียวกัันก็็ยัังปิิดกั้้�นแพลตฟอร์์มอย่่าง Huawei และ XiaoMi
Facebook ที่่�เป็็นของฝั่่�งสหรััฐฯ
VS
ในด้้านภาคการเงิิน จีีนได้้พััฒนาสกุุลเงิิน ‘หยวนดิิจิิทััล’ ขึ้�้นมาเพื่�่อลด
การใช้้เงิินสด และกลายเป็็นสกุุลเงิินที่่�น่่าจะสามารถใช้้ชำระเงิินเพื่่�อ Tencent Facebook
การค้า้ ระหว่า่ งประเทศ (Settlement Currency) มากขึ้�น้ ขณะเดีียวกันั
ก็็มีีเป้้าหมายในการท้้าทายสกุุลเงิินดอลลาร์์สหรััฐที่่�เป็็นสกุุลเงิินหลััก
ของโลกมายาวนาน
สงครามที่่�เกิิดขึ้้�นระหว่่างสองมหาอำนาจในครั้ �งนี้�้ย่่อมส่่งผลต่่อสภาวะ
เศรษฐกิิจโลกอย่่างหลีีกเลี่่�ยงไม่่ได้้ ผลกระทบเบื้้�องต้้นคืือการขยายตััว สงครามที่�เ่ กิดิ ขึ้้�นระหว่่าง
ของเศรษฐกิจิ โลกที่่ช� ะลอตัวั ลง เช่น่ เดีียวกับั บรรยากาศการค้า้ การลงทุนุ สองมหาอำำ�นาจในครั้�งนี้้ย� ่อ่ ม
ที่่�ลดลง ส่่วนผลกระทบที่่�ตามมาคืือการย้้ายห่่วงโซ่่อุุปทานครั้�งใหญ่่ ส่่งผลต่่อสภาวะเศรษฐกิิจโลก
เนื่่�องจากในปััจจุุบัันสิินค้้าส่่งออกจำนวนไม่่น้้อยในตลาดโลกจะมีีการ อย่่างหลีีกเลี่�่ยงไม่่ได้้ ผลกระทบ
แยกผลิติ แต่ล่ ะชิ้น� ส่ว่ นตามความได้เ้ ปรีียบด้า้ นต้น้ ทุนุ ในการผลิติ ชิ้้น� ส่ว่ น เบื้้�องต้้นคืือการขยายตััวของ
นั้้�นๆ ของแต่่ละประเทศ หากประเทศที่่�อยู่�ในห่่วงโซ่่อุุปทานการผลิิต เศรษฐกิจิ โลกที่�่ชะลอตััวลง
ได้ร้ ับั ผลกระทบจากสงครามการค้า้ จนทำให้ค้ วามได้เ้ ปรีียบด้า้ นต้น้ ทุนุ เช่น่ เดีียวกัับบรรยากาศการค้้า
ลดลง ผู้้�ผลิิตในประเทศเหล่่านั้้น� อาจถููกแทนที่่�ด้้วยผู้�้ ผลิิตในประเทศอื่น�่ การลงทุุนที่่�ลดลง
ที่่�มีีความได้้เปรีียบมากกว่่า จนทำให้้ห่่วงโซ่่อุุปทานของสิินค้้าเปลี่่�ยน
โฉมหน้า้ ไป
ในส่่วนของประเทศไทย การดำเนินิ นโยบายตอบโต้้ด้้วยมาตรการภาษีี
ระหว่า่ งสหรัฐั ฯ และจีีนที่่ย� กระดับั ขึ้น�้ เรื่อ� ยๆส่ง่ ผลกระทบต่อ่ ไทยในฐานะ
ผู้้�ผลิิตวััตถุุดิิบและสิินค้้าขั้�นกลางในห่่วงโซ่่การผลิิตของจีีน หากความ
ขัดั แย้้งทวีีความรุนุ แรงขึ้น้� และไทยจำเป็็นต้อ้ งเลืือกข้้าง ความสููญเสีีย
ก็็อาจยิ่่�งรุุนแรงขึ้น้� เพราะทั้้�งสหรัฐั ฯ และจีีนต่า่ งก็เ็ ป็็นคู่่�ค้้ารายใหญ่่ของ
ประเทศไทยทั้้�งคู่ �
วิิกฤตโควิิด-19 นอกจากจะสร้้างความเสีียหายแก่ร่ ะบบเศรษฐกิจิ ในภาพรวม ยังั เผยให้เ้ ห็็นปััญหาปลีีกย่อ่ ยที่�ถ่ ูกู ซุุกซ่่อนไว้้อีีกหลายมิติ ิิ ทั้้�งปัญั หาหนี้้ค� รััวเรืือน วิิกฤตสัังคมผู้้�สูงู วัยั ความเหลื่อ�่ มล้ำำ�� ซึ่่ง� อาจซ้ำำ�� เติิม
ให้เ้ ศรษฐกิิจไทยซบเซาในระยะยาว
โควิดิ -19: ระเบิิดเวลาลููกใหญ่่
กับั ปัญั หาที่�ถ่ ููกซุุกไว้ใ้ ต้้พรม
“เราจะทำตามสััญญา ขอเวลาอีีกไม่่นาน”
ประโยคติิดหููจากเพลง ‘คืืนความสุุขให้้ประเทศไทย’ ที่่�เป็็นเสมืือน
คำมั่่�นของรััฐบาลพลเอก ประยุุทธ์์ จัันทร์์โอชา ในวาระแรกเริ่�มทำงาน
กลายเป็็นประโยคที่่�ผู้�้คนจดจำและนำไปผลิิตซ้้ำต่่างกรรมต่่างวาระ
นัยั สำคัญั คืือการทวงถามสััญญาที่่ค� ล้า้ ยจะล่่าช้้าออกไปเรื่�อ่ ยๆ
หลัังจากรอมาเกืือบ 5 ปีี ในที่่�สุุดวัันที่่� 24 มีีนาคม 2019 คนไทยก็็ได้้
เดิินเข้้าคููหาเลืือกตั้้�งอีีกครั้�ง ซึ่�งผลคืือขั้�วอำนาจเดิิมภายใต้้การนำของ
พรรคพลังั ประชารััฐได้้จััดตั้้�งรััฐบาล พร้้อมกัับที่่พ� ลเอก ประยุทุ ธ์์ ได้้รับั
โหวตจากเสีียงข้้างมากในสภาให้้ดำรงตำแหน่่งนายกรััฐมนตรีีอีีกครั้ �ง
ภายใต้เ้ สีียงวิพิ ากษ์ว์ ิจิ ารณ์ถ์ ึึงกติกิ าการเลืือกตั้้ง� ที่่ไ� ม่เ่ ป็น็ ธรรม ตลอดจน
ข้อ้ ได้เ้ ปรีียบจากการมีีสมาชิกิ วุฒุ ิิสภา 250 เสีียงอยู่�ในมืือ
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 307
นั่่�นคืือจุุดเริ่ �มต้้นของความวุ่่�นวายทางการเมืืองระลอกถััดมาจากการ จำ�ำ นวนนักั ท่อ่ งเที่ย�่ วต่า่ งชาติใิ นประเทศไทย
ออกมาชุุมนุุมของกลุ่่�มนัักศึึกษาและประชาชนอย่่างต่่อเนื่�่อง เริ่�มจาก ปีี 2019-2020
ประเด็็นความไม่่พอใจในการบริิหารงานของรััฐบาลพลเอก ประยุุทธ์์
ก่่อนขยัับเพดานไปสู่ �ประเด็็นอ่่อนไหวอย่่างการวิิพากษ์์วิิจารณ์์สถาบััน 2019
พระมหากษััตริิย์์
39.9
ในห้้วงเวลาเดีียวกััน โลกก็็ได้้รู้�จัักกัับไวรััสตััวใหม่่ที่่�ชื่�่อว่่าโควิิด-19 ซึ่�ง ล้า้ นคน
เริ่�มแพร่่ระบาดในประเทศจีีนตั้้�งแต่่ปลายปีี 2019 ก่่อนจะลุุกลามไป
ทั่่�วโลกอย่่างรวดเร็็ว กลายเป็็นโรคอุุบััติิใหม่่ที่่�คร่่าชีีวิิตผู้้�คนจำนวนมาก 2020
และเกิดิ เป็น็ วิกิ ฤตที่่ล� ากยาวเป็น็ เวลานาน ส่ง่ ผลต่อ่ การดำเนินิ ชีีวิติ และ
เศรษฐกิิจทั่่�วโลกอย่า่ งรุนุ แรง 6.7
ล้า้ นคน
ในส่่วนของประเทศไทย เหล่่านัักวิิชาการด้้านเศรษฐศาสตร์์ได้้ออกมา
เตืือนถึึงผลกระทบที่่จ� ะเกิดิ ขึ้น�้ ในมิติ ิติ ่า่ งๆ โดยชี้ว้� ่า่ ในระยะสั้้น� รัฐั จำเป็น็
ต้อ้ งให้ค้ วามช่ว่ ยเหลืือขนานใหญ่เ่ พื่อ�่ ประคับั ประคองให้ป้ ระชาชนและ
ภาคธุุรกิิจสามารถรอดพ้้นจากวิิกฤตในครั้�งนี้�้ไปได้้ โดยเฉพาะกลุ่่�มที่่�มีี
ความเปราะบางสููง ส่่วนระยะยาว รััฐจำเป็็นต้้องคำนึึงถึึงความสมดุุล
ระหว่า่ งผลเสีียที่่�จะเกิิดจากการติิดเชื้�อเพิ่่ม� ขึ้น�้ กับั ผลประโยชน์จ์ ากการ
เปิดิ ให้ก้ ิจิ กรรมทางเศรษฐกิจิ กลับั มาเป็็นปกติิ
แม้้ประเทศไทยจะควบคุุมสถานการณ์์การติิดเชื้�อได้้ในระยะแรก ทว่่า
การปิดิ พรมแดนอย่า่ งเข้ม้ งวดทำให้ร้ ายได้ก้ ารท่อ่ งเที่่ย� วจากต่า่ งประเทศ
ซึ่ง� คิดิ เป็น็ สัดั ส่ว่ นกว่า่ ร้อ้ ยละ 12 ของ GDP หายไปเกืือบทั้้ง� หมด จำนวน
นัักท่อ่ งเที่่�ยวในปีี 2020 ลดลงร้อ้ ยละ 83.2 จาก 39.9 ล้้านคนในปีี 2019
เหลืือเพีียง 6.7 ล้า้ นคนเท่า่ นั้้น� ขณะเดีียวกันั นโยบายวัคั ซีีนที่่ล� ่า่ ช้า้ ทำให้้
ไทยเปิิดประเทศได้้ช้้ากว่า่ ประเทศอื่�่น ส่ง่ ผลเสีียต่่อเศรษฐกิิจมหาศาล
ผลจากสถานการณ์ด์ ังั กล่า่ วทำให้ร้ ัฐั บาลออกพระราชกำหนดให้อ้ ำนาจ
กระทรวงการคลัังกู้�้เงิินเพื่่�อแก้้ไขปััญหา เยีียวยา และฟื้�้นฟููเศรษฐกิิจ
และสังั คม ที่่ไ� ด้ร้ ับั ผลกระทบจากการระบาดของโรคติดิ เชื้อ� ไวรัสั โคโรนา
2019 พ.ศ. 2563 หรืือ ‘พ.ร.ก.กู้�้เงิินช่่วยโควิิด’ สองครั้�ง วงเงิินรวม
1.5 ล้้านล้า้ นบาท เพื่อ่� แก้้ปััญหาและเยีียวยาผลกระทบการแพร่ร่ ะบาด
ของโควิดิ -19 และมีีการออกมาตรการเยีียวยา เพื่อ่� กระตุ้�นเศรษฐกิจิ และ
การจับั จ่า่ ยใช้ส้ อยของประชาชน เช่น่ โครงการคนละครึ่ง� ซึ่ง� รัฐั ช่ว่ ยออก
ค่่าใช้้จ่่ายครึ่�งหนึ่่�งในการซื้้�อสิินค้้าและบริิการต่่างๆ โครงการเราเที่่�ยว
ด้้วยกััน รััฐจัับมืือกัับผู้้�ประกอบการ มอบส่่วนลดค่่าที่่�พััก ตั๋๋�วเดิินทาง
และร้า้ นอาหาร เพื่่อ� กระตุ้�นการท่่องเที่่�ยวในประเทศ
1 เหตุุการณ์์ 20ๅ12 3 QE Tapering / 5 พลเอก ประยุทุ ธ์์ 2015
น้ำ��ำ ท่ว่ มใหญ่่ Taper Tantrum จันั ทร์์โอชา
ปีี 2011 2013 รััฐประหารรัฐั บาล
2011 ยิ่่ง� ลักั ษณ์์ ชินิ วัตั ร
6 2014
2 โครงการ
‘รถคันั แรก’ 4 ECB ใช้้นโยบาย
อัตั ราดอกเบี้้ย� ติิดลบ
เป็็นครั้ง� แรก
1
การระบาดในระลอกถัดั มา
รัฐั บาลไม่ส่ ามารถควบคุมุ สถานการณ์ไ์ ด้้ดีีเช่น่ ในระลอกแรก
นำ�ำ มาสู่�สภาวะที่่�มีีผู้้�ป่ว่ ยล้น้ โรงพยาบาล
กิจิ การต่า่ งๆ โดยเฉพาะในภาคการท่่องเที่่�ยวและบริกิ าร
ทยอยปิิดแบบถาวร
6 สหราชอาณาจักั รลงมติิ 7 โดนัลั ด์์ ทรัมั ป์์ 10 จุุดเริ่ ม� ต้น้
ออกจากสหภาพยุุโรป เข้า้ ดำ�ำ รงตำำ�แหน่่ง วิิกฤตโควิดิ -19
(Brexit) ประธานาธิิบดีีสหรััฐฯ 2020
20 มกราคม 2017
10
2016 2017 2018 2019
7 8 กำ�ำ เนิิด PromptPay / 9 รัฐั บาลออก
บัตั รสวััสดิกิ ารแห่ง่ รััฐ พ.ร.บ. เขตพััฒนาพิเิ ศษ
ภาคตะวันั ออก
เร่ง่ เดินิ หน้า้ โครงการ EEC
98
อย่่างไรก็็ดีี การระบาดในระลอกถััดมา รััฐบาลไม่่สามารถควบคุุม
สถานการณ์์ได้้ดีีเช่่นในระลอกแรก จนนำมาสู่�สภาวะที่่�มีีผู้้�ป่่วยล้้น ตัวั เลขหนี้ค�้ รััวเรืือนไทยปีี 2021 ทะลุุ 14 ล้า้ นล้้านบาท คิิดเป็น็ ร้้อยละ
โรงพยาบาล กิิจการต่่างๆ โดยเฉพาะในภาคการท่่องเที่่�ยวและบริิการ 89.3 ของ GDP สููงสุดุ เป็น็ ประวัตั ิกิ ารณ์น์ ับั ตั้้ง� แต่ม่ ีีการเก็บ็ สถิติ ิมิ า 18 ปีี
ทยอยปิดิ แบบถาวร สืืบเนื่อ่� งจากมาตรการล็อ็ กดาวน์ท์ ี่่ต� ่อ่ เนื่อ�่ งยาวนาน
โดยปราศจากมาตรการเยีียวยาอย่า่ งทั่่ว� ถึึง นี่่�คืือระเบิิดเวลาลููกแรกที่่�เผยตััวออกมาและถููกเร่่งขึ้�้นด้้วยวิิกฤตโควิิด
ส่ง่ ผลโดยตรงต่อ่ เสถีียรภาพทางการเงินิ ของประเทศ
ผลกระทบทางเศรษฐกิจิ จากวิกิ ฤตโควิดิ ทำให้ก้ ระแสรายได้แ้ ละสถานะ
ทางการเงิินของครััวเรืือนย่่ำแย่่ลง ซึ่�งตอกย้้ำวัังวนปััญหาหนี้�้ที่่�เพิ่่�มเร็็ว วิิกฤตครั้�งนี้�้คืือชนวนสำคััญที่่�เผยให้้เห็็นปััญหาต่่างๆ ที่่�ถููกซุุกไว้้ใต้้พรม
กว่า่ รายได้้ มาเนิ่่�นนาน เศรษฐกิิจเผชิญิ กับั ทางตัันแทบทุุกมิติ ิิ เกิดิ เป็็นเครื่อ่� งหมาย
คำถามตัวั ใหญ่ว่ ่า่ ในอนาคตต่อ่ จากนี้้�ประเทศไทยจะขับั เคลื่อ�่ นเศรษฐกิจิ
ธปท. ออกมาตรการช่ว่ ยเหลืือลููกหนี้้� รวมถึึง ‘คลินิ ิกิ แก้ห้ นี้’�้ เพื่อ�่ ช่ว่ ยเหลืือ ไปข้า้ งหน้า้ ด้้วยวิธิ ีีไหน อย่า่ งไร
และเยีียวยาลููกหนี้้�ทุุกประเภท ทำหน้้าที่่�เป็็นเสมืือนตััวกลางระหว่่าง
สถาบัันการเงิินและลููกหนี้้�ในการไกล่่เกลี่่�ย ยืืดเวลาการชำระพัักหนี้้�
รีีไฟแนนซ์์ เพื่อ�่ ลดอัตั ราการเกิดิ หนี้้เ� สีีย
310 THE TURBULENT TIME 2011 - 2020
บทสรุุป
ในทศวรรษ 2010 เศรษฐกิิจไทยถููกท้้าทายอย่่างหนัักจากทั้้�งปััจจััยภายในและปััจจััย
ภายนอกประเทศที่�่สะท้้อนให้้เห็็นจากภาวะเศรษฐกิิจที่�่ซบเซา แนวโน้้มการเติิบโตที่�่ช้้าลง
ความสามารถในการแข่ง่ ขันั ของสินิ ค้า้ ส่ง่ ออกที่ต�่ กต่ำ��ำ และเศรษฐกิจิ ที่ม�่ ีีความเปราะบางสูงู
ตลอดจนความขัดั แย้้งทางการเมืืองเรื้อ� รังั นัับตั้้�งแต่่การรัฐั ประหารในปีี 2006 ที่่จ� ะทำ�ำ ให้้
การดำำ�เนิินนโยบายไม่ว่ ่่าในทิศิ ทางใดไม่่มีีความต่อ่ เนื่่�องพอจะเป็็นผล
ด้้วยเหตุุนี้้� หากมองย้้อนกลัับไปในทศวรรษ 2010 ว่่าเป็็นห้้วงเวลาแห่่งการทดสอบ
เศรษฐกิจิ ไทยว่า่ มีีความพร้อ้ มเพีียงใดในการก้า้ วสู่�อนาคต เกรงว่า่ เราจะพบว่า่ ประเทศไทย
จะต้อ้ งมีีการปรับั ตัวั อย่า่ งเร่ง่ ด่ว่ น ก่อ่ นที่ก่� ารเติบิ โตต่อ่ ไปในอนาคตอย่า่ งมั่่น� คงและยั่่ง� ยืืน
จะเป็น็ เรื่�่องพ้น้ วิิสัยั
3 1 2 I N T E RV I E W
อภิิศัักดิ์�์ ตัันติิวรวงศ์์
อดีีตรััฐมนตรีีว่่าการกระทรวงการคลััง ผู้�วางรากฐาน E-PAYMENT ในประเทศไทย โดยผลัักดัันให้้เกิิดระบบ
พร้้อมเพย์์ (PROMPTPAY) รวมถึึงอีีกหลายโครงการที่่�ผสานเทคโนโลยีีเข้้ากัับการดำำ�เนิินนโยบายของรััฐ
ไม่่ว่่าด้้านการเก็็บภาษีีหรืือการสร้้างสวััสดิิการ ภายใต้้บรรยากาศทางการเมืืองและเศรษฐกิิจ
ที่�่ไม่่เป็็นใจนัักของรััฐบาลพลเอก ประยุุทธ์์ จัันทร์์โอชา
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 313
ปฐมบทเศรษฐกิิจดิิจิิทััล
กอบกู้้�เศรษฐกิิจ ที่่ม� ีีความล้า้ หลังั เป็็นสิินค้้าที่่ล� งทุุนมาตั้้ง� แต่่ 5-10 ปีีที่่�แล้้ว ยิ่ง� ในภาวะ
ตอนที่่�ผมเข้า้ ไปทำงานใหม่ๆ่ จีีดีีพีีเราโตต่่ำกว่่า 1% และโอกาสติิดลบ ที่่�เศรษฐกิิจโลกไม่่ดีี มีีดีีมานด์์น้้อย เราจะเป็็นประเทศที่่�ขายได้้น้้อย
เยอะมาก โจทย์์คืือทำยัังไงให้้จีีดีีพีีเพิ่่�มขึ้้�นอย่่างมั่่�นคงโดยใช้้ fiscal ก่่อนประเทศอื่่�นๆ นี่่�เป็็นเหตุุที่่�ต้้องผลัักดัันประเทศให้้เกิิดการลงทุุน
policy สิ่่�งแรกที่่ท� ำคืือเร่ง่ การลงทุุน โดยเฉพาะการลงทุนุ ภาครััฐที่่�หยุุด ให้้เพิ่่�มความสามารถ เพื่�่อออกผลิิตภััณฑ์์ใหม่่ๆ ที่่�ทำให้้เราสามารถ
ชะงักั ลง เราแต่ง่ ตั้้ง� กรรมการเพื่อ่� ติดิ ตามการดำเนินิ การ ใช้ว้ ิธิ ีีถามจี้เ้� ลย แข่่งขัันได้้
ทำไมคุุณช้้า ตกลงจะขยัับเป็็นวัันไหน เวลาไหน ใช้้เวลาสองถึึงสามปีี ทำด้้านนโยบายการคลััง (fiscal) จนหมดแล้ว้ ก็็เหลืือแต่ด่ ้้านนโยบาย
ถึึงกลัับมาเข้้าที่่�เข้้าทาง ที่่�สำคััญคืือเวลาใช้้เงิินกู้้�ในการดำเนิินการ การเงินิ (monetary policy) ต้อ้ งเข้า้ มาเสริมิ เพราะทางคลังั ผลักั ดันั แล้ว้
และในการกู้�้เงิิน เรากำหนดไว้้เลยว่่าต้้องเอาเงิินไปใช้้ทำโครงการเพื่�่อ จีีดีีพีีก็ย็ ังั ไม่โ่ ตถึึงศักั ยภาพ อยู่�ที่� 3% กว่า่ ทั้้ง� ที่่ศ� ักั ยภาพของเราอยู่�ที่� 4%
ที่่�สร้า้ ง return ในอนาคต ถ้า้ ด้า้ นนโยบายการเงินิ เข้า้ มาเสริมิ ได้้ จะทำให้เ้ ศรษฐกิจิ โตเต็ม็ ศักั ยภาพ
พอจัดั การเรื่อ่� งการลงทุนุ ภาครัฐั ได้แ้ ล้ว้ ขั้น� ต่อ่ มาต้อ้ งผลักั ดันั การลงทุนุ เหมืือนกัับว่่าวที่่�ติิดลมบน ถ้้ายัังเป็็นว่่าวที่่�ไม่่ติิดลมบน ทางด้้านคลััง
ภาคเอกชน ซึ่�งหายไปเลย เพราะการเล่่นกีีฬาสีีทางการเมืืองทำให้้ ก็็ต้้องคอยเสริิมคอยแต่่งทุุกไตรมาส ถ้้าทำให้้ว่่าวติิดลมบนแต่่แรก
ทุุกคนขาดความเชื่่�อมั่่�น เราต้้องทำทุุกอย่่างเพื่่�อให้้เขามั่่�นใจ มีีการให้้ ทุุกอย่่างจะดำเนิินไปตามอััตโนมััติิ แต่่สุุดท้้ายแบงก์์ชาติิไม่่เห็็นด้้วย
สิิทธิิประโยชน์์ต่า่ งๆ เช่น่ ถ้า้ ลงทุนุ ปีนี ี้้� จะให้ห้ ัักภาษีีเพิ่่�มขึ้้�นเป็็น 2-3 เท่า่ เรื่่�องดอกเบี้�้ย ขึ้�้นดอกเบี้้�ยโดยบอกว่่าจะได้้มีีกระสุุนไว้้คอยยิิงหากเกิิด
เป็็นต้้น ขณะเดีียวกัันเพื่�่อไม่่ให้้สะเปะสะปะ เรายัังมองถึึงเรื่�่อง 10 วิกิ ฤตเรื่อ่� งอัตั ราแลกเปลี่่ย� นก็ไ็ ม่เ่ ห็น็ ด้ว้ ยเนื่อ่� งจากกลัวั ทางสหรัฐั อเมริกิ า
อุุตสาหกรรมที่่�จะเป็็นอนาคตของประเทศ จริิงๆ เรื่�่องนี้้�ไม่่ใช่่หน้้าที่่� จะไม่่พอใจและไม่ใ่ ห้้ความช่่วยเหลืือ แต่่สุดุ ท้า้ ยสหรัฐั ฯ ก็็ไม่่ช่่วยเหลืือ
ของกระทรวงการคลััง แต่่เราเห็็นว่่าถ้้าปล่่อยให้้ลงทุุนซี้้�ซั้�วไปเรื่่�อยๆ เราอยู่�แล้ว้ เนื่อ่� งจากรัฐั บาลเราไม่ไ่ ด้ม้ าจากการเลืือกตั้้�ง
ที่่ส� ุดุ แล้้วจะมีีปััญหา
พอผลักั ดันั เอกชนเสร็จ็ แล้ว้ ทำยังั ไงให้ค้ นใช้จ้ ่า่ ยมากขึ้น้� เพิ่่ม� การบริโิ ภค กำ�ำ เนิดิ E-payment
มีีเสีียงบ่น่ กันั มากว่่าคนไม่่ค่่อยมีีสตางค์์ ไม่่มีีการใช้จ้ ่่าย แต่จ่ ุดุ ที่่ท� ำให้้ ประเทศเราคล้้ายๆ บริิษััท ถ้้าหากเราไม่่มีีจุุดเด่่น ในที่่�สุุดเมื่�่อเดิินไป
เราเปลี่่�ยนใจ คืือมีีเจ้้าหน้้าที่่�เอาตััวเลขการขอส่่วนลดภาษีี (rebate) ข้้างหน้้า เราจะเสีียหาย เราต้้องหาจุุดเด่่นของเรา ถ้้าหากจะทำให้้
จากยุุโรปมาให้้ดูู พบว่่าไทยเป็็นประเทศอัันดัับ 2 รองจากจีีน แสดง จีีดีีพีีสููงขึ้้�น เศรษฐกิิจเติิบโต ปััญหาเศรษฐกิิจที่่�เกาะกิินเราอยู่� เช่่น
ให้้เห็็นว่่าคนมีีสตางค์์เขาก็็ยัังใช้้จ่่ายกัันอยู่� นั่่�นคืือจุุดที่่�ทำให้้เกิิด หนี้�้ครััวเรืือน ความเหลื่่�อมล้้ำ สุุดท้้ายจะคลี่่�คลายไปได้้เอง ผมเห็็นว่่า
โครงการ ‘ช้้อปช่่วยชาติิ’ ออกมา ได้้รัับความนิิยมมาก มีีคนบอกว่่า e-payment เป็น็ จุุดเด่่นที่่ท� ำให้้ประเทศไทยแข่่งขันั กับั ประเทศอื่น่� ๆ ได้้
ทำไมไม่่ทำยาวๆ ผมก็็บอกว่่า ถ้้าทำยาวๆ แล้้วคนจะใช้้หรืือ มัันต้้อง เพราะตอนที่่เ� ราเริ่ม� ทำ ประเทศอื่น�่ ยังั ไม่ท่ ำ และเราทำโดยใช้ง้ บประมาณ
กำหนดระยะเวลา เพื่�อ่ ให้ร้ ู้�้ สึึกว่่ามีีความจำเป็น็ ต้้องใช้เ้ ดี๋๋ย� วนี้้� น้้อยมาก เนื่อ่� งจากอาศััยภาคเอกชน ภาคธนาคารพาณิิชย์์ เข้า้ มาช่ว่ ย
อีีกปัญั หาใหญ่ค่ ืือเรื่อ่� งการส่ง่ ออกเนื่อ่� งจากสินิ ค้า้ ประเทศไทยเป็น็ สินิ ค้า้ หััวเรี่�ยวหััวแรงสำคัญั คืือ ดร.อนุุชิิต อนุุชิิตานุุกููล
3 1 4 I N T E RV I E W
แนวคิิดคืือเราต้อ้ งการให้ท้ ั้้�งประเทศใช้้ e-payment ทั้้�งหมด สมัยั ก่่อน สร้า้ งการคลัังที่่�ยั่่ง� ยืืน
เวลารัฐั จ่า่ ยอะไรไป คนชอบพููดกัันว่า่ เหมืือนให้้ไอติิมไป แต่ต่ อนถึึงมืือ เราพยายามออกกฎหมายเกี่�ยวกัับเรื่่�องวิินััยทางการคลััง แนวคิิดคืือ
คนรัับเหลืือแต่่ไม้้ หลัังจากที่่�ระบบพร้้อมเพย์์เกิิดขึ้้�น ทุุกคนได้้เต็็มแท่่ง ถ้า้ เราใช้น้ โยบายทางการคลังั ไม่ว่ ่า่ ใช้เ้ งินิ ไปหรืือว่า่ กู้เ้� งินิ มา ต้อ้ งให้ม้ั่่น� ใจ
ไม่ม่ ีีใครแอบแบ่ง่ ไป เท่า่ กับั เป็น็ การแก้เ้ รื่อ่� งคอร์ร์ ัปั ชันั และความรั่่ว� ไหล ว่า่ เราสามารถคืืนเงิินได้้ในอนาคต ป้อ้ งกัันความเสี่่ย� งที่่จ� ะเกิดิ default
ต่า่ งๆ คนทั่่ว� ไปสามารถจ่า่ ยเงินิ สะดวกมากขึ้้น� ส่ว่ นคนรัับ พวกร้า้ นค้้า ในอนาคต เหมืือนกัับภาคเอกชนที่่�กำหนด debt-to-equity ratio
ต่่างๆ เราก็็ทำเครื่�่องรููดบััตร หรืือ EDC (Electronic Data Capture) เราก็็กำหนดภาระหนี้�้ต่่อจีีดีีพีีว่่าควรจะไม่่เกิินเท่่าไหร่่ earning ควรจะ
เพื่่�อให้้รองรัับการชำระเงิินแบบนี้้� ทำเป็็นระบบเดีียวกระจายไปยััง เป็็นเท่่าไหร่่ การใช้้หนี้้�ในอนาคตของ SFIs (Specialized Financial
ร้า้ นเล็ก็ ร้้านน้้อย เพื่อ�่ ให้ภ้ าคธุุรกิจิ ขนาดเล็ก็ ได้เ้ ข้า้ ถึึงด้้วย Institutions) ควรจะไม่เ่ กินิ เท่า่ ไหร่่ หนี้ท�้ ี่่ย� ืืมต้อ้ งรีีบคืืน ไม่ใ่ ช่เ่ ก็บ็ ไปเรื่อ� ยๆ
ธนาคารบางแห่่งอาจไม่่เห็็นด้้วยเนื่่�องจากจะทำ e-payment เป็็น นอกจากนั้้น� หัวั ใจจริิงๆ ของความมั่่น� คงทางการคลััง คืือความสามารถ
โครงสร้า้ งพื้้น� ฐานที่่ฟ� รีีทำให้ร้ ายได้บ้ างส่ว่ นหายไป ถือื ว่า่ เป็น็ การคิดิ สั้้น� ในการหาเงินิ หรืือเรื่อ� งภาษีี ต้อ้ งบอกว่า่ ประเทศเรามีีคนหนีีภาษีีมากกว่า่
จนเกิินไป เพราะถ้้าไม่่ทำ ฟิินเทคเกิิดขึ้�้นมา ธนาคารก็็อยู่�ไม่่ได้้อยู่่�ดีี คนที่่�ไม่่หนีีภาษีี เราถึึงออกนโยบายว่่าเอสเอ็็มอีีที่่�จะมาขอกู้้�ได้้ต้้องมีี
ริิเริ่�มทำตั้้�งแต่่วัันนี้�้ ฐานลููกค้้าทั้้�งหมดยัังอยู่�ที่�เขา เหมืือนกัับพร้้อมเพย์์ บัญั ชีีเดีียว เพื่อ่� บีีบให้เ้ ขาเข้า้ สู่�ระบบให้ไ้ ด้้ บางคนบอกขึ้น�้ ภาษีี VAT เพิ่่ม�
คนใช้้พร้้อมเพย์์ก็็ยัังผููกบััญชีีเข้้ากัับบััญชีีธนาคาร แต่่ถ้้าไม่่เริ่�มทำ VAT หนึ่่�งเปอร์์เซ็็นต์์ก็็ได้้ประมาณแสนล้้าน คำถามคืือถ้้าขึ้�้น VAT
วัันหนึ่่ง� ฐานลููกค้้าจะหายไปหมด คุุณก็็เท่่ากัับทำโทษคนที่่�ทำมาหากิินถููก คนทำไม่่ถููกก็็ยิ่�งมีีแต้้มต่่อ
มากขึ้้�น ดัังนั้้�น เราจึึงเน้้นทำยัังไงให้้ทุุกคนเข้้าสู่�ระบบให้้หมดโดยการ
ดููแลความเท่า่ เทีียม พยายามบีีบ ขณะเดีียวกัันก็็บอกสรรพากรว่่าเปลี่่�ยนจากการตรวจ
ความเท่่าเทีียมทางสัังคมเราละเว้้นไม่่ได้้ รััฐบาลถึึงทำบััตรสวััสดิิการ เพื่่�อปรัับ เป็็นตรวจแนะนำเพื่่�อให้้เขาเข้้าสู่�ระบบ มีีการออกระเบีียบว่่า
โดยให้ค้ นรายได้น้ ้อ้ ยลงทะเบีียนแบบ self-declared ก็อ็ าจมีีการมั่่ว� บ้า้ ง ใครที่่เ� ข้า้ สู่�ระบบ เราจะไม่่ไปตรวจย้อ้ นหลังั เพื่อ่� ดึึงทุุกคนเข้้ามา
อะไรบ้า้ ง แต่ว่ ่า่ คุ้้�มค่า่ เพื่อ�่ ให้เ้ ริ่ม� ต้น้ ได้้ เพราะดิจิ ิทิ ัลั แพลตฟอร์ม์ ทั้้ง� หลาย
ที่่�เราคิิดไว้้จะได้้เอา big data เหล่่านี้้�ไปใช้้ แต่่อาจจะต้้องร่่อนอีีก
สองสามครั้�งกว่า่ ข้้อมููลจะเข้้าที่่แ� ละมีีคุณุ ภาพ
ทำบััตรแล้้วเราก็็ให้้เงิินเพื่่�อให้้เขาดำรงชีีพอยู่�ได้้ โดยบอกให้้ไปซื้�้อที่่�
ร้า้ นธงฟ้า้ เพื่�่อแก้ป้ ัญั หาโชห่่วยอยู่�ไม่ไ่ ด้้ไปด้ว้ ย ร้้านโชห่ว่ ยฟื้�น้ ตัวั ขึ้้�นมา
ตอนนั้้�นสามสี่่�หมื่่�นราย หลายแห่่งเขาก็็พััฒนาตััวเองไปแข่่งได้้ จริิงๆ
การจะช่่วยให้ค้ นเล็็กคนน้อ้ ยพัฒั นา เราต้อ้ งส่ง่ เสริมิ คนที่่เ� ก่ง่ แล้้วและมีี
ทรััพยากรเหลืือให้้กระจายมาให้้คนที่่�ด้้อยกว่่าด้้วย คนวิิจารณ์์ว่่าทำ
ช่่วยแต่่รายใหญ่่ ไม่่ช่่วยรายเล็็ก แต่่ความจริิงช่่วยรายใหญ่่ผลออกมา
มากกว่่าช่่วยรายเล็็กเยอะ เพราะว่่ารายใหญ่่มีี capability สููงกว่่า
มีีคนบอกอีีกว่่า อย่่างนี้้�เท่่ากัับส่่งเสริิมรายใหญ่่ไปกิินรายเล็็ก
แย่่งทรััพยากรทั้้�งหมด แต่่นั่่�นคืือแนวคิิดแบบประเทศปิิด ขณะนี้้�เป็็น
ยุุค global ถ้้าสนัับสนุุนคนเก่่ง เขาสามารถไปเอาทรััพยากรจาก
ข้า้ งนอก เอากลับั เข้า้ มาเพิ่่ม� จำนวนเค้ก้ ให้ก้ ับั ประเทศได้้ ไม่ต่ ้อ้ งมาแย่ง่
จากคนในประเทศ
3 1 6 I N T E RV I E W
ดร.ประสาร ไตรรััตน์์วรกุุล
ดร.ประสาร คืืออดีีตผู้้�นำำ�ของ 2 ใน 3 ผู้้�กำำ�กัับดููแลหลัักของภาคการเงิินในช่่วงเวลาอัันท้้าทาย
คืือเลขาธิิการ สำำ�นัักงานคณะกรรมการกำำ�กัับหลัักทรััพย์์และตลาดหลัักทรััพย์์ (ก.ล.ต.) ในช่่วงหลัังวิิกฤตต้้มยำำ�กุ้้�ง
และผู้้�ว่่าการธนาคารแห่่งประเทศไทย ในวิิกฤตแฮมเบอร์์เกอร์์ (GLOBAL FINANCIAL CRISIS)
ศิิลปะแห่่งการดููแลให้้เศรษฐกิิจเติิบโตโดยไม่่พัังทลาย คืือสิ่่�งที่�่ ดร.ประสารทำำ�อยู่�บนศาสตร์์ของตััวเลขและข้้อมููล
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 317
สมดุุลแห่่งการกำำ�กัับและดููแลเศรษฐกิิจ
โลกต่่อไทย ของ Plaza Accord ที่่�ญี่่�ปุ่่น� ย้า้ ยฐานการผลิติ มาไทย ฉะนั้้น� การกำกัับ
บ้้านเราก็็คล้้ายกัับอีีกหลายประเทศ คืือเกิิดตลาดรองของหลัักทรััพย์์ ดููแลต้้องอาศัยั ความจริงิ จังั ความเชี่ย� วชาญ ความทุ่่�มเท จึึงต้อ้ งตั้้ง� เป็็น
ขึ้น�้ มาโดยธรรมชาติิ ก่อ่ นที่่ท� างการจะเข้า้ ไป เริ่ม� จากเอกชนออกตราสาร ก.ล.ต. ขึ้้�นมา ถามว่่า perfect timing ไหม อาจจะไม่่ เพราะเรายััง
เปลี่่ย� นมืือ แล้ว้ ก็็ซื้อ�้ ขายกัันไปเรื่่�อยๆ จนเกี่่�ยวข้อ้ งกับั ประชาชนวงกว้า้ ง เตรีียมตััวได้้ไม่่ดีีพอ มองย้้อนหลัังเรายัังเน้้นการดููแลตลาดรอง เช่่น
ทางการเห็็นว่่าถ้้าปล่่อยไปอาจเกิิดเรื่�องได้้จึึงออกกฎหมายมารองรัับ เรื่�่องการจััดการคนปั่่�นหุ้�นซึ่�งเป็็นปลายเหตุุ จนต่่อมาเกิิดวิิกฤตปีี 40
เป็น็ พระราชบัญั ญัตั ิติ ลาดหลักั ทรัพั ย์แ์ ห่ง่ ประเทศไทย พ.ศ. 2517 ต่อ่ มา แต่่สิ่่�งที่่�ดีีคืือเมื่่�อเกิิดวิิกฤตปีี 40 แล้้ว การที่่�ประเทศมีีหน่่วยงานที่่�ตั้้�ง
พอเกิิดวิิกฤตครั้�งแรกของสถาบัันการเงิินคืือ ‘วิิกฤตราชาเงิินทุุน’ ก็็นำ มาแล้้ว 5 ปีี ทำให้้สามารถเข้้ามารัับทำเรื่�องการปฏิิรููปภาคเศรษฐกิิจ
ไปสู่ �การแก้้ไขกฎหมายและออกเป็็นพระราชบััญญััติิตลาดหลัักทรััพย์์ การเงิินของเรา โดยเฉพาะเรื่�่อง corporate governance จนเกิิดผลดีี
แห่่งประเทศไทย พ.ศ. 2527 เป็็นฉบัับที่่ส� อง แต่่กฎหมายทั้้ง� สองฉบัับ ในช่ว่ ง 10 ปีใี ห้ห้ ลังั ที่่ท� ำให้เ้ กิดิ resiliencyในระบบเศรษฐกิจิ
เน้้นตรงการซื้้�อขายเปลี่่�ยนมืือหลัักทรััพย์์ หรืือตลาดรองมากกว่่า
ตลาดแรก ฉวยโอกาสจากวิิกฤต
จนมีีการตราพระราชบัญั ญัตั ิหิ ลักั ทรัพั ย์แ์ ละตลาดหลักั ทรัพั ย์์ พ.ศ. 2535 วิิกฤตต้้มยำกุ้�งปีี 40 เป็็นวิิกฤตที่่�ใหญ่่มากในระบบเศรษฐกิิจการเงิิน
ซึ่ง� เป็น็ ต้น้ กำเนิดิ ก.ล.ต. จึึงเรีียกว่า่ เป็น็ การเปลี่่ย� นแปลงครั้ง� ใหญ่่ มีีการ แต่่ขณะนั้้น� ก.ล.ต. เรามองเป็น็ โอกาสสำหรัับการปฏิิรููปด้้วย และทำให้้
วางกรอบกติกิ าในหลายเรื่อ่� ง ซึ่ง� ในภายหลังั เราคุ้�นชินิ แต่ส่ มัยั นั้้น� ถือื เป็น็ เรารู้�้ ว่่าจัังหวะและโอกาสสำคััญมาก อะไรที่่�ยามปกติิทำไม่่ได้้ บางทีี
‘เอเลี่่�ยน’ แทบไม่ม่ ีีใครรู้�้ จักั เช่่น มาตรฐานการเปิิดเผยข้อ้ มููล มาตรฐาน ทำได้้ในหน้้าต่่างที่่�เปิิดขึ้�้นในช่่วงวิิกฤต ระยะเวลาห้้าปีีหลัังจากปีี 40
บัญั ชีี ความรับั ผิดิ ชอบของคณะกรรมการบริษิ ัทั มหาชน สิทิ ธิขิ องผู้ถ�้ ือื หุ้�น เราทำอะไรเยอะมาก คำแนะนำจากธนาคารโลกซึ่�งมีีประโยชน์์มากคืือ
รายย่อ่ ย สิ่่ง� เหล่า่ นี้เ�้ ป็น็ แนวคิดิ ใหม่่ ถ้า้ เปรีียบกับั สมัยั ก่อ่ น ระบบธนาคาร การแก้้วิิกฤตอย่่าไปแก้้ที่่�ปลายเหตุุ ต้้องแก้้ที่่�ต้้นเหตุุของวิิกฤต ดัังนั้้�น
พาณิชิ ย์เ์ ราให้้ ธปท. ดููแลและเป็น็ ผู้้�ตรวจสอบ ถ้า้ ธนาคารพาณิชิ ย์ม์ ีีอันั เราจึึงมีีการตั้้�งสถาบััน Institute of Directors เพื่�่ออบรมให้้กรรมการ
เป็น็ ไปเขาก็จ็ ะตำหนิิธปท.ว่า่ ตรวจสอบไม่ด่ ีีแต่ส่ ำหรับั ตลาดหลักั ทรัพั ย์์ เข้้าใจหน้้าที่่� มีีการทำเรื่�องคุ้้�มครองสิิทธิิของผู้�้ถืือหุ้�นรายย่่อย และพวก
ที่่�มีีตราสารเปลี่่�ยนมืือ ความรัับผิิดชอบส่่วนใหญ่่อยู่�ที่�ผู้�้ลงทุุน ดัังนั้้�น เรื่�่องมาตรฐานบัญั ชีี การตรวจสอบบััญชีี การเปิดิ เผยข้้อมููล
ถ้้าจะให้้เขารัับผิิดชอบตััวเองได้้ ก็็ต้้องให้้เขาได้้รัับข้้อมููลเพีียงพอไป อย่่างเรื่�่องแนวคิิด fiduciary duty หรืือการบริิหารเงิินของคนอื่�่นที่่�
วิเิ คราะห์์แล้้วก็็รัับความเสี่่�ยง กรอบกติิกาของตลาดแรกจึึงสำคััญมาก ไม่่ใช่่เงิินของเราเอง สมััยก่่อนคนไม่่คุ้�น เคยมีีบริิษััทเงิินทุุนเอาเงิินไป
อีีกหนึ่่ง� เหตุผุ ลของการตั้้ง� ก.ล.ต. คืือในระยะแรก หน่ว่ ยงานที่่ก� ำกับั ดููแล ปล่่อยกู้้�ให้้บริิษััทในเครืือที่่�เป็็นบริิษััทพััฒนาอสัังหาริิมทรััพย์์ 8 พััน
ตลาดทุุนทำกันั 4 หน่่วยงาน กระทรวงพาณิชิ ย์์ กระทรวงการคลังั ธปท. ล้้านบาท อ้า้ งว่า่ บริษิ ััทในเครืือแค่ข่ าดสภาพคล่่อง อีีก 6 เดืือนคงได้้คืืน
และตลาดหลัักทรััพย์์ แต่่ตอนนั้้�นเศรษฐกิิจเริ่�มเติิบโต มีีการลงทุุนเพิ่่�ม นี่่�คืือกรรมการไม่่เข้้าใจหน้้าที่่�ในการดููแลเงิินที่่�ประชาชนเอามาฝาก
ขึ้้�นเยอะทั้้�งจากในประเทศและต่่างประเทศ มีีเงิินทุุนไหลเข้้าจากผล ธุุรกิิจธนาคารพาณิิชย์์เอง ก่่อนปีี 40 แนวคิิดเรื่�่องเอ็็นพีีแอลและ
3 1 8 I N T E RV I E W
credit risk management ไม่เ่ ป็น็ เรื่อ่� งสำคัญั เลย แต่ห่ ลังั ปีี 40 แตกต่า่ ง รัักษาความเชื่�อ่ มั่่น�
โดยสิ้้น� เชิิง วิกิ ฤตกับั โอกาส ตอนนั้้�นเราคว้้าโอกาสได้้ค่อ่ นข้้างเยอะ ความท้้าทายที่่�สองมาจากแรงเสีียดทานระหว่่าง ธปท. กัับรััฐบาล
เรื่อ�่ งหนี้เ�้ ก่า่ ของกระทรวงการคลังั จากวิกิ ฤตต้ม้ ยำกุ้�ง เดิมิ รัฐั บาลตัดั สินิ ใจ
ผลพวงแฮมเบอร์์เกอร์์ ที่่จ� ะรัักษาเศรษฐกิจิ ช่่วงต้ม้ ยำกุ้�ง โดยให้้กองทุุนฟื้�น้ ฟููเข้้าไปแก้้ไข และ
ช่่วงผมเป็็นผู้้�ว่่าฯ ความท้้าทายไม่่ใช่่เรื่่�องเสื้้�อแดง ไม่่ใช่่เรื่่�องน้้ำท่่วม เกิิดเป็็นหนี้้�สาธารณะ 1.14 ล้้านล้้านบาท ซึ่�งเยอะมาก คิิดเป็็น 10%
แต่่เป็็นความท้้าทายจากเนื้้�องานตรงๆ เลยคืือ Global Financial GDP ทีีนี้�้ พอมาถึึงรััฐบาลประชาธิิปััตย์์หรืือรััฐบาลของคุุณยิ่ �งลัักษณ์์
Crisis (GFC) ซึ่�งเกิิดขึ้้�นในปีี 2008 ในสหรััฐฯ ภาครััฐต้้องใช้้นโยบาย ต่า่ งก็ต็ ้อ้ งการลดหนี้ก�้ ้อ้ นนี้อ้� อกไปจากหนี้ส้� าธารณะเพื่อ�่ ให้ม้ ีีพื้้น� ที่่ส� ำหรับั
การคลังั ช่ว่ ยเต็ม็ พิิกััด หนี้้ส� าธารณะกระโดดจนไปเต็็ม 80% จาก 40% การใช้้นโยบายการคลัังดำเนิินการกระตุ้�นเศรษฐกิิจหรืือลงทุุน นำมาสู่�
ถ้า้ เลยจากนั้้น� ไปอีีกคงแย่่ จึึงเกิดิ การข้า้ มพรมแดน เอานโยบายการเงินิ การกดดันั ให้แ้ บงก์ช์ าติริ ับั หนี้ก�้ ้อ้ นนี้ก�้ ลับั มาอยู่�ที่บ� ัญั ชีีแบงก์ช์ าติิ แต่ห่ นี้�้
เข้้ามาช่่วยนโยบายการคลััง กลายเป็็นนโยบายการเงิินนอกตำราคืือ ขนาด 10% GDP ลงที่่�ใครก็็หลัังหักั ทันั ทีี ถ้า้ รับั มา บัญั ชีีของแบงก์ช์ าติิ
การลดดอกเบี้้�ยลงมากระทั่่�งเป็็นศููนย์์ ถ้้ายุุโรปก็็ดัันจนกระทั่่�งติิดลบ จะดููไม่่ได้้เลย และทำให้้นโยบายการเงิินไม่่ได้้รัับความน่่าเชื่�่อถืืออีีก
และมีีการทำนโยบาย QE เพื่�่อกดดอกเบี้�้ยระยะสั้้�นให้้ติิดลบ ทีีนี้้� ต่อ่ ไป เพราะคนจะไม่เ่ ชื่อ�่ ว่า่ เรามีีเครื่อ�่ งมืือพอหรืือศักั ยภาพพอ เนื่อ่� งจาก
เนื่่�องจากอเมริิกาและยุุโรปถืือว่่าเป็็นการเงิินขนาดใหญ่่ จึึงเกิิดภาวะ รับั หนี้�้มา 1.14 ล้้านล้้านบาท
เงิินทุุนเคลื่่�อนย้้ายแบบสึึนามิิไปยัังประเทศที่่�พอจะให้้อััตราดอกเบี้�้ย โชคดีีที่่�ตอนนั้้�นมีีโอกาสคุุยกัับท่่านรองนายกฯ กิิตติิรััตน์์ (ณ ระนอง)
เป็็นบวก สมััยนั้้�น เขามัักจะเรีียกประเทศอย่่างเราว่่า ‘พวก 3%’ และท่า่ นก็เ็ ข้า้ ใจ คิดิ ดููแล้ว้ คนที่่ย� ังั มีีคนเชื่อ�่ เครดิติ สููงสุดุ และกู้ไ้� ด้ถ้ ููกที่่ส� ุดุ
ก่อ่ นหน้้านั้้น� 3% ไม่ใ่ ช่่ดอกเบี้้�ยที่่�สููง แต่ใ่ นยามที่่�ดอกเบี้ย้� โลกเป็น็ 0% ก็็คืือรััฐบาล หนี้้�จึึงควรจะอยู่่�กัับรััฐบาลตามเดิิม แต่่ ธปท. จะช่่วยหา
เขาชอบพวก 3% มาก ทำให้เ้ งิินบาทแข็็งแบบสึึนามิิ ทางออก โดยผมให้้เจ้้าหน้้าที่่�ช่่วยทำตารางจำลองขึ้�้นมาว่่า ถ้้าถ่่างหนี้้�
สิ่่�งที่่�แบงก์์ชาติิช่่วยได้้ในระยะสั้้�นคืือการเข้้าไปซื้้�อดอลลาร์์ แต่่ก็็ต้้อง ก้้อนนี้้�ออกไป 20 ปีี และเจรจาขอเพิ่่�มดอกเบี้้�ยที่่�ธนาคารพาณิิชย์์หรืือ
ระวังั หลายเรื่อ่� ง อันั ที่่� 1 ธปท. ซื้อ้� ดอลลาร์ม์ าแล้ว้ เอาไปลงทุนุ ซื้อ้� พันั ธบัตั ร ผู้้�ที่�รับั ฝากเงิินต้้องส่ง่ เงินิ เข้า้ กองทุุนฟื้�้นฟููจาก 0.40% เป็น็ 0.46-0.47%
รััฐบาลสหรััฐฯ ได้้ดอกเบี้�ย้ นิดิ เดีียว เกืือบศููนย์์ ในขณะที่่�ต้น้ ทุุนของเรา รััฐบาลจะสามารถล้า้ งหนี้ก้� ้้อนนี้�อ้ อกไปจากหนี้้ส� าธารณะได้้ ยิ่่ง� กว่่านั้้น�
ในการออกพันั ธบัตั รไปดููดซับั บาทมาซื้อ�้ เราเสีียตั้้ง� 3% ข้อ้ ที่่� 2 เราต้อ้ ง ถ้า้ ผ่า่ นไปครึ่�งทางคืือสิบิ ปีี หนี้ค้� วรจะลดจาก 10% GDP มาเหลืือ 5%
พยายามไม่่ตกเป็น็ เบี้้ย� ล่า่ งของพวกนัักค้า้ เงินิ ที่่�เก่่งๆ ทั้้ง� นั้้�น ข้้อที่่� 3 คืือ แบบสมมติิว่่าจีีดีีพีีหรืือฐานเงิินฝากไม่่โต แต่่ปกติิเงิินฝากก็็โตตาม
เราต้้องระวัังพี่่�ใหญ่่ทั้้�งหลายที่่�อาจกล่่าวหาเราว่่าแทรกแซงทำให้้ค่่า จีีดีีพีี และจีีดีีพีีก็โ็ ตอยู่�แล้ว้ ในระยะเวลาสิบิ ปีจี ำนวนอาจจะเป็น็ สองเท่า่
เงิินบาทอ่อ่ นกว่า่ ที่่�ควรจะเป็็น นอกจากนั้้�น เรื่�อ่ งระยะยาวที่่เ� ราระวัังคืือ เลยด้้วย ดัังนั้้�น สรุุปแล้ว้ เพีียง 10 ปีี หนี้�้ 10% ของจีีดีีพีีอาจลงมาเหลืือ
ต้้องรัักษาความน่่าเชื่่�อถืือของกรอบนโยบายการเงิินที่่�ใช้้ดอกเบี้้�ยเป็็น 2.5% ของจีีดีีพีี ซึ่�งคืือ normal deficit ของบ้้านเรา และ ณ จุุดนั้้�น
ตััวดููแลเสถีียรภาพในประเทศ ไม่่สามารถอยู่่�ดีีๆ ลดดอกเบี้้�ย ทั้้�งๆ ที่่� รััฐบาลสามารถจะล้้างหนี้้�ก้้อนนี้้�ได้้เลย ท่่านรองนายกฯ ก็็ยอม ตกลง
เศรษฐกิจิ อาจจะร้อ้ นแรงในบางช่ว่ ง เราก็พ็ ิจิ ารณาจะใช้ม้ าตรการจำกัดั เรื่่�องนี้ก้� ็ค็ ลี่่ค� ลายไปได้้
เสรีีภาพในเรื่อ�่ งของการเคลื่อ�่ นย้า้ ยเงินิ ทุนุ แทนการลดดอกเบี้ย�้ แต่โ่ ชคดีี
ที่่�สหรััฐฯ taper นโยบาย QE ทำให้้เงิินทุุนเคลื่่�อนย้้ายเข้้าประเทศ ความเข้า้ ใจผิิด
ชะลอตััว แล้ว้ กลัับเป็น็ ผลดีีสำหรัับเรา เรื่�่องที่่� 3 ที่่�เป็็นความท้้าทายอย่่างมากก็็คืือเงิินสำรองระหว่่างประเทศ
ที่่�มีีค่่อนข้้างเยอะ ณ ขณะนั้้�นประมาณ 180,000 ล้้านเหรีียญ คนมััก
เข้้าใจว่่าเงิินก้้อนนี้้เ� ป็็น surplus อยู่�ที่� ธปท. ไม่่ใช่่เลย ธปท. ไม่ส่ ามารถ
สร้้างรายได้้เป็็นเงิินตราต่่างประเทศด้้วยตััวเอง เงิินสำรองมีีก็็เพราะ
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 319
เอาเงินิ บาทไปซื้้�อ แล้้ว ธปท. จะมีีเงิินบาทไปซื้อ�้ ก็็โดยการออกพันั ธบัตั ร transparency ไม่่สููง ประชาชนรับั รู้้�น้้อย เวลารัฐั บาลขััดกัับแบงก์์ชาติิ
มาดููดซัับ ดัังนั้้�น มัันมีีทั้้�งข้้างสิินทรััพย์์กัับข้้างหนี้�้สิิน แต่่คนมัักมองว่่า คนก็็รู้�้เพีียงว่่าขััดแย้้งกััน แต่่ไม่่รู้�้ ว่่าขััดแย้้งด้้วยเหตุุผลอะไร แต่่ละคน
เงินิ นี้เ้� ป็น็ ข้า้ งสินิ ทรัพั ย์ข์ ้า้ งเดีียว นำมาสู่�ความพยายามเอาเงินิ นี้อ้� อกไป มีีเหตุุผลอะไรบ้้าง ต้้องยอมรัับว่่าเรื่�่องนโยบายสาธารณะเป็็นเรื่่�องที่่�มีี
ตั้้ง� เป็็น sovereign wealth fund ซึ่ง� ถ้้าตัดั สิินทรััพย์อ์ อกไปแต่่หนี้�ย้ ัังอยู่� ความซัับซ้้อน มีีหลายวััตถุุประสงค์์ หลายนโยบายไม่่สามารถออกมา
มันั ก็็จะโหว่่ net worth ของ ธปท. จะทรุดุ ตัวั ลงหนััก ใสแจ๋๋วแบบที่่�บอกได้้ว่่าเยี่ �ยมเลย พอใจ ไม่่มีี trade off ดีีทุุกอย่่าง
โชคดีีที่่ใ� นช่ว่ งต้ม้ ยำกุ้�งและเราขาดเงินิ ตราต่า่ งประเทศ หลวงตามหาบัวั และบางเรื่่�องไม่่มีีคำว่่าถููกผิิด ยิ่ง� คำว่่าถููกผิิดถาวรยิ่ง� ไม่ม่ ีี แต่่อย่า่ งน้อ้ ย
แ ล ะ ค ณ ะ ลูู ก ศิิ ษ ย์์ ไ ด้้ เ รี่ � ย ไ ร ใ ห้้ ป ร ะ ช า ช น น ำ ท อ ง ห รืื อ เ ค รื่� อ ง ป ร ะ ดัั บ คนควรจะได้้เข้้าใจว่่านโยบายมัันออกมาเป็็นอย่่างนั้้�นเพราะเหตุุผล
มาบริิจาคแล้้วเอามาให้้ ธปท. รวมประมาณ 13 ตััน เท่า่ กับั หลายหมื่�่น อะไร
ล้้านบาท เมื่่�อเทีียบแล้้วทองคำนี้้�ก็็คิิดเป็็นเพีียง 3% ของมููลค่่าเงิิน มีีคำวิิจารณ์์ว่่า ธปท. เราติิดการคิิดจากภาวะวิิกฤต เน้้น stability
สำรอง แต่ห่ ลวงตาท่า่ นเก่่งมากตรงที่่�ท่่านบอกว่่าที่่�ให้น้ ี่่เ� หมืือนน้้ำมนต์์ (เสถีียรภาพ) มากกว่่า growth (การเติิบโต) บางคนมองว่่าแย้้งกััน
เวลาพระหยดน้้ำมนต์์ลงไปในบาตร ถึึงในบาตรมีีน้้ำเปล่่าอื่่�นๆ แต่่พอ ได้้อย่า่ งเสีียอย่า่ ง แต่จ่ ากประสบการณ์์ มีีช่อ่ งทางเยอะที่่�ทำให้้ 2 สิ่่�งนี้�้
หยดน้้ำมนต์์ลงไปแล้้วก็็ถืือว่่าน้้ำในบาตรทั้้�งหมดเป็็นน้้ำมนต์์ไปด้้วย คู่่�กัันได้้ growth ต้้องอาศัยั stability ถ้า้ ประเทศใดเกิดิ ภาวะเงิินเฟ้้อสููง
ดัังนั้้�น เมื่�่อใดก็็ตามที่่�ฝ่่ายการเมืืองจะมาแตะเงิินสำรองฯ เราก็็จะมีี เราจะทำนโยบายอื่่�นๆ ให้้เกิิด growth สำเร็็จยาก แต่่ต้้องเข้้าใจว่่า
พันั ธมิติ รเป็น็ คณะลููกศิษิ ย์ห์ ลวงตามหาบัวั มาช่ว่ ยคัดั ค้า้ น กลายเป็น็ ว่า่ stability ต้อ้ งไม่ใ่ ช่่หยุดุ นิ่่ง� ไม่ท่ ำอะไรเลย คนตายแล้้วก็็นิ่่ง� ผมเรีียกว่า่
เวลากรรมาธิิการเรีียกเราไปชี้�้แจงในห้้อง ต้้องมีีพระสงฆ์์มานั่่�งร่่วมอยู่� stability of the low point แต่่มัันมีี stability of the high point ซึ่ง� ทำได้้
ด้้วยหลายรููป ช่ว่ ยคลี่่ค� ลายประเด็น็ นี้�้ไปโดยปริิยาย เช่่น เมืืองไทยมีีนัักกอล์ฟ์ พี่่�น้้อง 2 คน คืือน้อ้ งโม น้อ้ งเมย์์ แล้้วเก่่งทั้้ง� คู่�
แต่่แตกต่่างกัันตรงที่่ว� ่่า โมตีีกอล์์ฟแล้้วมีี stability ดีีกว่า่ เมย์์ แต่ว่ ่่าเมย์์
ได้้อย่า่ งไม่่ต้อ้ งเสีียอย่่าง เป็็นคนกล้้าได้้กล้้าเสีีย stability สู้�้โมไม่ไ่ ด้้ แต่เ่ มย์ไ์ ด้้รับั รางวัลั มากกว่่า
โม นี่่ค� ืือ stability of the high point
ในเรื่�่องของความสััมพัันธ์์กัับรััฐบาล ตลอด 5 ปีีที่่�ผมเป็็นผู้�้ ว่่าฯ ผมจะ ถ้้าเกิิดคนฟัังเป็็นนัักเรีียนเศรษฐศาสตร์์ ผมพยายามโยงไปเรื่�องของ
เลี่่�ยงใช้้คำว่่า อิิสระ คำนี้�้ทำให้้เข้้าใจผิิด ธนาคารกลางจะเป็็นอิิสระ efficient frontier เป็น็ ศััพท์เ์ ฉพาะหน่อ่ ย วาดกราฟคณิติ ศาสตร์์ แล้ว้ ก็็
จากการเมืืองซึ่�งคืือข้้อต่่อกัับประชาชนไม่่ได้้ สิ่่�งที่่�เราทำได้้ก็็คืือสร้้าง จะเห็็น แน่่นอนว่่าจุุดจุุดหนึ่่�งเวลาดำเนิินนโยบายจะต้้องมีี trade off
protocol ให้เ้ กิดิ ความเคารพในขอบเขตความรับั ผิดิ ชอบของแต่ล่ ะฝ่่าย ระหว่่างสองวััตถุุประสงค์์ แต่่น้้อยคนจะรู้้�ว่่า ณ สถานะที่่�เราอยู่่�นี้�้
หลายเรื่�่องบรรจุุอยู่�ในพระราชบััญญััติิธนาคารแห่่งประเทศไทย เช่่น ยัังไม่่ต้้องไปคิิดเรื่่�องนั้้�น เพราะเรายัังสามารถเดิินจากจุุดที่่�เราอยู่�ไปสู่�
เป้า้ หมายเงินิ เฟ้อ้ ให้้ ครม. เป็น็ คนกำหนด แต่ต่ อนเอามาปฏิบิ ัตั ิิ เราสร้า้ ง efficient frontier ได้้ ซึ่ง� คืือพื้้น� ที่่�ของ win-win solution ได้้ ก่อ่ นจะไปถึึง
protocol ไว้้ว่่าแบงก์์ชาติิมีีอิิสระในการเลืือกเครื่�่องมืือกัับเวลา เพราะ เรื่�่อง trade off
เรื่�่องพวกนี้้�ต้้องอาศััยความเชี่�ยวชาญ และถ้้า ธปท. หรืือกรรมการ
นโยบายการเงิิน ทำอะไรไม่่เป็็นไปตามเป้้าหมายก็็ต้้องรัับผิิดชอบ
ต้้องมีีจดหมายเปิิดผนึึกเพื่่�ออธิิบายกัับประชาชนด้้วย มามองย้้อนหลััง
ข่า่ วมักั ให้ค้ วามสำคัญั ว่า่ รัฐั บาลกดดันั เรา เราไม่ย่ อม เรารักั ษาหลักั การ
แต่่ความจริิงมีีหลายเรื่�่องที่่�เราควรจะทำงานร่่วมกัับฝ่่ายการเมืืองได้้ดีี
กว่่านี้�้
ทั้้�งหมดของ protocol อยู่�ที่� transparency และ accountability
ต่่อประชาชน ในอดีีต จะเห็็นว่่าวงการนี้�้ accountability หรืือ
3 2 0 I N T E RV I E W
ดร.สมเกีียรติิ ตั้้�งกิิจวานิิชย์์
ประธานสถาบัันวิิจััยเพื่่�อการพััฒนาประเทศไทย (TDRI) ผู้�ได้้ติิดตามและเสนอทางออกเกี่่�ยวกัับนโยบายสาธารณะ
ของประเทศไทยมาอย่่างยาวนาน ตลอดจนมีีโอกาสทำำ�งานใกล้้ชิิดกัับราชการและหน่่วยงานของรััฐผ่่านหลาย
บทบาทของสถาบััน ดร.สมเกีียรติิวิิเคราะห์์และสัังเคราะห์์บทบาทของระบบข้้าราชการที่�่อาจต้้องหาตำำ�แหน่่งแห่่งที่�่
ใหม่่ในบริิบทประเทศที่่�เปลี่�่ยนแปลง
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 321
หลากข้้อมููลชี้้�ชััดถึึงการปฏิิรููประบบข้้าราชการ
เทคโนแครตรำ�ำ ลึึก เรื่่�องดีีๆ ก็็ทำยาก เพราะการตรวจสอบเยอะไปหมด ทำเรื่�่องต่่างๆ
อะไรคืือสิ่่�งที่่�เปลี่่�ยนแปลงข้้าราชการที่่�มีีบทบาทในการพััฒนาประเทศ ให้้สำเร็็จมันั ยากเหลืือเกิิน
หรืือ ‘เทคโนแครต’ แบบ Good old days ปััจจััยแรกคืือผลตอบแทน ดังั นั้้น� จะเห็น็ ได้ว้ ่า่ ข้า้ ราชการระดับั ผู้น�้ ำที่่ม� ีีใจรักั ในความเป็น็ ข้า้ ราชการ
ในภาคเอกชน ซีีอีีโอตอนนี้�้เงิินเดืือนน่่าจะเป็็นล้้าน ในขณะที่่�ปลััด และความสามารถสููงมากเทีียบกัับข้้าราชการอื่�่นๆ เหลืือน้้อยเต็็มทีี
กระทรวงอยู่�ที่�เจ็็ดหมื่�่นบาทหรืือว่่าไม่่เกิินแสน กลยุุทธ์์ของราชการ ที่่เ� หลืือก็ค็ ืือคนที่่เ� ป็น็ พื้้น� ฐานทั่่ว� ไปที่่อ� าจไม่ม่ ีีมิติ ิขิ องความเป็น็ มืืออาชีีพ
ไม่่ได้้มีีแผนลดจำนวนคนที่่�ชััดเจน พอจำนวนคนเยอะ เงิินเดืือนก็็ขึ้้�น (professionalism) สููงขนาดนี้้� สามสี่่�ปััจจััยนี้้�ทำให้้เทคโนแครตไม่่ได้้
ไม่่ได้ม้ าก มันั ก็ต็ ิดิ กัันตรงนี้�้ เป็็นศููนย์์กลางในการพัฒั นาอีีกต่่อไป
ส่่วนที่่�สอง คืือพอการเมืืองเข้้มแข็็งก็็เข้้าไปล้้วงในระบบราชการ ไม่่ได้้ ข้า้ ราชการกับั การเมืือง
แปลว่า่ ก่อ่ นหน้้านี้้�ไม่ม่ ีี แต่ม่ ันั แรงขึ้น�้ อีีกครั้ง� หนึ่่ง� หลัังรัฐั ธรรมนููญ 2540 การหาสมดุลุ ระหว่า่ งบทบาทข้า้ ราชการกับั การเมืืองเป็น็ คำถามยากมาก
แทนที่่�ตามหลัักการ นายกฯ ควรตั้้�งรััฐมนตรีี แล้้วรััฐมนตรีีไปตั้้�งปลััด หนึ่่�งตััวอย่่างที่่�ยอมรัับกัันคืือเรื่�องธนาคารกลาง การเมืืองคืือผู้้�กำหนด
ปลััดค่่อยไปตั้้�งอธิิบดีีไล่่เป็็นทอดๆ ไป กลายเป็็นว่่าการเมืืองล้้วงลงไป เป้า้ เงินิ เฟ้อ้ แต่ข่ ้า้ ราชการหรืือเทคโนแครตคืือผู้ไ�้ ปเลืือกเครื่อ�่ งมืือเองว่า่
ถึึงข้้างล่่าง ทำให้้ข้้าราชการน้้ำดีี ซึ่�งตระหนัักอยู่�แล้้วว่่าเงิินเดืือน จะขึ้�น้ ดอกเบี้�ย้ จัดั การอัตั ราแลกเปลี่่ย� น หรืืออะไรก็็แล้้วแต่่ ฝ่่ายหนึ่่�งให้้
เทีียบภาคเอกชนไม่่ได้้ แต่่ยัังเข้้ามาอยู่�ด้้วย professionalism เป้้า ฝ่่ายหนึ่่�งไปทำ แต่่มันั ก็็ใช้ไ้ ด้้เฉพาะเรื่�อ่ งนี้้� กรณีีอื่�่นๆ ผมก็ไ็ ม่่แน่่ใจ
เพื่อ่� ประเทศชาติิ เพื่อ่� เกีียรติิ หรืือด้ว้ ยสำนึึกอะไรก็แ็ ล้ว้ แต่่ เกิดิ ความรู้�้สึก แต่่ยัังเชื่�่อทฤษฎีีอยู่่�ว่่ารััฐมนตรีีควรจะแค่่ตั้้�งปลััด ปลััดก็็ไปตั้้�งอธิิบดีี
ว่่าไม่่ได้ร้ ับั การปฏิบิ ัตั ิิแบบมืืออาชีีพ กล่อ่ งก็ไ็ ม่่ได้้ เกีียรติกิ ็ไ็ ม่่ได้้ จะอยู่� อธิบิ ดีีก็ไ็ ปตั้้�งหััวหน้้ากองอย่่างนี้้� โดยคนถููกตั้้�งก็็ต้อ้ ง accountable ต่่อ
ไปทำไม จะเห็็นว่่าพรรคการเมืืองมีีกระทรวงโปรด เพราะตั้้�งคนไว้้ คนที่่�ตั้้�งตััวเอง และส่่งมอบงานเป็็นทอดๆ กัันไป การเมืืองไม่่ควรล้้วง
เยอะแยะ ถ้้าย้า้ ยไปกระทรวงอื่่�นต้้องไปสร้า้ งเครืือข่่ายใหม่่ หากิินยาก เรื่่�องคนลงไปตรงๆ
นี่่ค� ืือสาเหตุขุ องความแตกแยกระหว่า่ งข้า้ ราชการระดับั ปฏิบิ ัตั ิแิ นวหน้า้ แต่่นอกจากเรื่�องตั้้�งคน บทบาทอีีกอย่่างของการเมืือง คืือเมื่�่อราชการ
ซึ่ �งตั้้�งอกตั้้�งใจทำงานกัับข้้าราชการระดัับกำหนดนโยบายที่่�ทำงาน เป็น็ ไซโล การเมืืองก็็ต้้องเข้า้ มาปิดิ ช่อ่ งว่า่ งระหว่า่ งไซโลให้ไ้ ด้้ เช่น่ เรื่อ่� ง
ร่่วมกัับนักั การเมืือง สัญั ญาจัดั ซื้อ้� วัคั ซีีนที่่อ� งค์ก์ ารเภสัชั กรรมบอกว่า่ อยากจะทำสัญั ญาและ
ส่่วนที่่�สามคืือ ปฏิิกิิริิยาตอบโต้้การเมืืองที่่�เข้้ามาแทรกโดยกลไกตรวจ ส่่งร่่างสััญญาไปให้้อััยการสููงสุุดดููแล้้วแต่่ยัังไม่่กลัับมา อััยการสููงสุุด
สอบ พวก สตง. ปปช. และสารพัดั องค์์กรในตระกููลเดีียวกััน พอมองว่่า ก็็บอกยัังไม่่มีีใครส่ง่ ร่่างสััญญามาให้้ เถีียงกันั ไปเถีียงกันั มา ซึ่�งถืือเป็น็
นักั การเมืืองหากินิ ก็็เอาองค์์กรอิิสระมาตรวจสอบแล้ว้ เช็ก็ บิิล แล้้วก็แ็ ก้้ เรื่อ่� งมหัศั จรรย์์ เพราะปกติใิ นระบบราชการไทย จะทำอะไรได้ไ้ ม่ไ่ ด้ก้ ็ต็ าม
กฎระเบีียบเพื่อ่� พยายามทำให้ก้ ารทำมาหากินิ ยากขึ้น้� และอาจมีีการตั้้ง� แต่่อย่่างน้้อยจะรู้้�ว่่า ‘กระดาษ’ อยู่�ที่�ไหน เพราะหน้้าที่่�การทำและเดิิน
KPI ที่่ไ� ม่เ่ หมาะสมนััก เช่่น หน่ว่ ยงานปราบโกง มีี KPI ว่่าฟ้้องได้ก้ี่่�คดีี
เล่่นงานได้้กี่�คนทำนองนี้�้ เพราะฉะนั้้�นข้้าราชการน้้ำดีีจะพบว่่าจะทำ
322 INTERVIEW
หนัังสืือคืือสิ่่�งที่่�ข้้าราชการเก่่งที่่�สุุด หนัังสืือต้้องเคาะกี่ �เคาะ ใช้้เลขไทย ของข้้าราชการว่่าแผนของเราสอดคล้้องกัับสารพััดแผนที่่�อยู่ �เหนืือเรา
เลขอารบิกิ หนังั สืือมาแล้ว้ ต้อ้ งลงนามรับั ยังั ไง เซ็น็ ต่อ่ กันั กี่ท� อด ขนาดนั้้น� แต่่ขาดมิิติิว่่าแล้้วแผนของเราสอดคล้้องกัับความเป็็นจริิงแค่่ไหน
วัันนี้�้ยัังหาไม่่เจอเลยว่่าหนัังสืืออยู่�ที่�ไหน ซึ่�งแปลว่่ามัันมีีช่่องว่่างของ มัันสอดคล้้องสารพััดเรื่�อง แต่่ไม่่สอดคล้้องกัับความเป็็นจริิง อัันนี้�้คืือ
การทำงานที่่ก� ารเมืืองต้อ้ งเข้้ามาปิิดให้้ได้้ จุดุ ที่่�กู่�ไม่่กลัับ
อุตุ สาหกรรมการทำำ�แผน เพราะฉะนั้้�น แทนที่่�รััฐจะเป็็นคนที่่�คอยนำการพััฒนาหรืือสนัับสนุุน
ตอนนี้แ�้ ผนของเมืืองไทยทำกันั เป็น็ ล่่ำเป็น็ สันั ผมเรีียกว่า่ เป็น็ อุตุ สาหกรรม การพัฒั นา ‘นำ’ คืือยุคุ ที่่เ� อกชนอ่อ่ น แล้ว้ ราชการเป็น็ คนกำหนดทิศิ ทาง
ทำแผน ซึ่�งตััวนี้�้สะท้้อนอาการป่่วยไข้้ของราชการไทย หลายประเทศ ต่่อมาเอกชนเก่่งขึ้้�น รััฐก็็ย้้ายมาบทบาท ‘สนัับสนุุน’ เช่่น ช่่วยส่่งเสริิม
ที่่ใ� ช้้แนวคิิดเศรษฐศาสตร์น์ ีีโอคลาสสิกิ ก็จ็ ะมีีแนวคิิดว่า่ ไม่่ต้้องทำแผน การส่่งออก แต่่ตอนนี้้�มัันกลายเป็็นว่่าโลกและเอกชนจะไปทางหนึ่่�ง
แต่่ใช้ก้ ลไกราคา เราจึึงไม่่เคยเห็็นแผนอเมริกิ า แผนอังั กฤษ มีีแต่่แผน ส่่วนภาคราชการกลัับไปอยู่�แต่่ใน Internal logic (เหตุุผลภายใน)
ของประเทศสัังคมนิิยมอย่่างจีีนอะไรพวกนี้�้ ดัังนั้้�น แผนในเศรษฐกิิจ ของตัวั เอง ด้ว้ ยบุุคลากรซึ่�งมีีศัักยภาพน้อ้ ยลงเยอะเลย
แบบตลาดเสรีี จึึงไม่ใ่ ช่แ่ ผนสั่่�งแบบ Century Plan ของพวกสัังคมนิยิ ม
แต่่เป็น็ แผนที่่เ� อามาทำให้ค้ นร่่วมมืือกััน เช่น่ ถ้้าสร้า้ งสนามบินิ อู่่�ตะเภา ตำ�ำ แหน่ง่ แห่ง่ ที่่ใ� นโลกใหม่่
แล้ว้ คุณุ ไม่ม่ ีีรถไฟความเร็ว็ สููงมันั ก็ไ็ ม่เ่ วิริ ์ก์ กลับั กันั ถ้า้ ไปสร้า้ งสนามบินิ ทำนโยบายที่่�ดีี หลัักๆ คืือมัันต้้องมีีงานวิิจััยหนุุนหลััง แต่่ยัังเป็็นแค่่
ก่่อนแล้้วไม่่มีีรถไฟฟ้้ามาวิ่�ง คนที่่�มาลงที่่�สนามบิินก็็จะถามว่่าจะเข้้า ส่ว่ นเดีียว เพราะงานวิจิ ัยั เกิดิ จากอดีีต มันั ต้อ้ งเติมิ จินิ ตนาการ วิสิ ัยั ทัศั น์์
กรุุงเทพฯ ยัังไง เพราะฉะนั้้�นแผนจึึงมามีีบทบาทประสานให้้การลงทุุน เติมิ ความมุ่่�งหวังั (aspiration) ของสังั คมใส่เ่ ข้า้ ไปในสัดั ส่ว่ นที่่พ� อเหมาะ
มัันเกิิดขึ้�้นพร้อ้ มกััน มัันคืือหยิินกัับหยาง อัันหนึ่่�งคืือของแข็็งจัับต้้องได้้ มีีตััวเลขอะไร
อย่่างไรก็็ตาม ความสามารถในการประสานของแผนก็็หายไป สมััย เยอะแยะไปหมด อันั หนึ่่ง� คืือของเหลว การเติิมภาพความฝันั ของสัังคม
อาจารย์เ์ สนาะ (อููนากููล) แผนสำคัญั เพราะสภาพัฒั น์ย์ ังั มีีอำนาจอนุมุ ัตั ิิ ซึ่ง� ฝ่่ายการเมืืองต้อ้ งเอามากลั่่น� ให้ไ้ ด้ว้ ่า่ ประชาชนอยากได้อ้ ะไร ในระบบ
โครงการลงทุนุ ต่า่ งๆ ถ้า้ สภาพัฒั น์ป์ ฏิเิ สธ ลงทุนุ ไม่ไ่ ด้้ แผนของสภาพัฒั น์์ ข้า้ ราชการ เขาก็ม็ ีีความพยายามสร้า้ งสถาบันั วิจิ ัยั แต่ด่ ้ว้ ยข้อ้ จำกัดั ของ
จึึงมาพร้้อมกัับไม้้เรีียวอัันใหญ่่ในการคุุมเรื่่�องทรััพยากร แต่่ตอนหลััง ระบบมัันก็็ยัังไปไม่่ค่่อยได้้ ของแข็็งเลยกลายเป็็นของที่่�ไม่่ค่่อยแข็็ง
สิ่่ง� นี้้ก� ็็เปลี่่ย� นไป ความสามารถในการประสานของแผนก็็หายไปอีีก ส่่วนของความฝัันหรืือ aspiration คืือการต้้องรัับฟัังเสีียงในสัังคม
เราก็็ดัันทำได้้ดีีทะลุุเป้้า เลยกลายเป็็นฝัันที่่�ฟุ้�งกระจาย มีีทุุกอย่่าง
เมื่�่อบทบาทในการประสานหายไป บทบาทเดีียวที่่�เหลืืออยู่่�ก็็คืือการใช้้ สรุปุ คืือส่ว่ นที่่ค� วรจะแข็ง็ มันั กลายเป็น็ ของเหลว ส่ว่ นที่่ค� วรเป็น็ ของเหลว
แผนเป็็นวาทกรรม เพื่่�อบอกว่่าประเทศนี้�้มีีความมุ่่�งหวััง (aspiration) มัันก็็ฟุ้�งเข้้าไปอีีกจนกลายเป็็นแก๊๊ส นโยบายของเราเลยเป็็นของเหลว
ในการพัฒั นาอย่า่ งไร ซึ่ง� ไม่ไ่ ด้แ้ ปลว่า่ แผนหมดคุณุ ค่า่ เพราะต่อ่ ให้ม้ ีีแค่่ ผสมแก๊๊ส สังั เคราะห์ไ์ ม่่ได้ว้ ่่าประเทศนี้้ม� ัันจะไปทางไหน
บทบาทนี้�้ ถ้้าทำให้้ดีีก็็ยัังได้้ จุุดเปลี่่�ยนสำคััญคืือแผนพััฒนาเศรษฐกิิจ เมื่�่อตระหนัักแล้้วว่่าศัักยภาพของรััฐไม่่ได้้สููงสุุด รััฐจึึงต้้องรู้�ว่่าควรทำ
และสัังคมแห่ง่ ชาติฉิ บับั ที่่� 8 ซึ่�งให้้ประชาชนมีีส่่วนร่ว่ ม และแก้้จุดุ อ่่อน อะไรและไม่่ควรทำอะไร โดยส่่วนที่่�ไม่่ควรทำอะไรต้้องเป็็นส่่วนใหญ่่
ของแผนเดิิมๆ ที่่�กำหนดจากราชการ แต่่หลัังจากนั้้�นมาแผนเริ่�มกลาย ส่่วนที่่�ต้้องทำมีีอะไรบ้้าง นโยบายยัังไงก็็ต้้องทำ โดยหาคนที่่�เป็็นครีีม
เป็็นแกงโฮะ มีีทุุกอย่่าง ผสมกัันหมด ที่่�ขััดกัันก็็มีี แล้้วไม่่มีีแกนกลาง จริงิ ๆ มาทำ เพราะถ้า้ นโยบายผิดิ มันั ผิดิ หมด ถ้า้ หาครีีมไม่ไ่ ด้้ อย่า่ งน้อ้ ย
ของความคิิดว่่าจะพาเราไปทางไหน พอมีีแผนยุุทธศาสตร์์ชาติิ 20 ปีี ก็ต็ ้อ้ งทำตัวั เป็น็ Smart Purchaser (ผู้้�จัดั ซื้อ�้ ที่่เ� ก่ง่ ) จ้า้ งข้า้ งนอกมาทำให้้
ก็็พััฒนาไปอีีกยุุคเลย เพราะกำหนดว่่าใน 20 ปีีนี้้� แผนสารพััดแผน ทั้้ง� ในส่ว่ นของแข็ง็ คืืองานวิจิ ัยั ว่า่ ภาพสังั คมไทยเศรษฐกิจิ ไทยในอนาคต
ของประเทศจะต้้องมาสอดคล้้องกัับยุุทธศาสตร์์ชาติิ 20 ปีี มัันเป็็น หน้้าตาควรเป็็นยัังไง และส่่วนของเหลวคืือการรัับฟัังความเห็็นคน
ความพยายามพิิสููจน์์ Internal Consistency (ความสอดคล้อ้ งภายใน) ข้้าราชการมีีหน้้าที่่�แค่่จััดซื้�้อให้้ดีี แล้้วเอาสิ่่�งที่่�ได้้รัับมาเชื่่�อมโยง
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 323
(integrate) กััน และรู้้�วิิธีีว่่าจะทำยัังไงให้้สิ่่�งเหล่่านี้�้มัันตอบสนอง แหล่่งของรายได้้ ที่่�ผ่่านมาถืือว่่าเราทำได้้ดีีพอสมควร เรามีีทั้้�งส่่งออก
การเมืืองได้ด้ ้ว้ ย นี่่�คืือทักั ษะที่่�น้้อยที่่�สุดุ ที่่�คิดิ ว่่าต้้องสร้้างให้้ได้้ ถ้า้ สร้า้ ง มีีทั้้�งท่่องเที่่�ยว มีีทั้้�งรัักษาพยาบาล ในด้้านการส่่งออก เราก็็มีีการ
ไม่่ได้้ มันั กำหนดนโยบายที่่�ดีีไม่่ได้้ กระจายได้้ค่่อนข้้างดีีทั้้�งในมุุมสิินค้้าและลููกค้้า สิินค้้าเรามีีทั้้�งอาหาร
งานด้า้ นกำกัับดููแลก็เ็ หมืือนกััน รัฐั ก็เ็ ป็น็ Smart Purchaser สมมติิจะ อิิเล็็กทรอนิิกส์์ ปิิโตรเคมีี ลููกค้้าก็็มีีอเมริิกา ญี่่�ปุ่่�น ยุุโรป อาเซีียน จีีน
ออกกฎ ก็็ไปจ้้างคนทำให้้ แล้ว้ ก็็เอาตััวร่่างกฎระเบีียบหรืือกติิกาในการ เพิ่่ง� มาเสีียสมดุลุ ด้ว้ ยเรื่อ�่ งโควิดิ ที่่ท� ำให้เ้ ห็น็ ว่า่ การท่อ่ งเที่่ย� วที่่เ� รานึึกว่า่ มีี
กำกัับดููแลเอาไปรัับฟัังความเห็็นประชาชนว่่ามีีข้้อเสนอกฎระเบีียบมา แต่จ่ ะโตขึ้น�้ อย่า่ งเดีียวมันั ไม่ใ่ ช่่ และสินิ ค้า้ ส่ง่ ออกของเรากำลังั จะตกรุ่�น
อย่า่ งนี้้� มันั ใช้ไ้ ด้-้ ไม่ไ่ ด้ต้ รงไหนที่่เ� ติมิ มุมุ ความเป็น็ จริงิ เข้า้ ไปด้ว้ ยเหมืือน สอง คืือการเปลี่่�ยนแปลงสภาพภููมิิอากาศ พออากาศแปรปรวน
กับั เรื่อ�่ งนโยบาย เพีียงแต่ว่ ่า่ เรื่อ�่ งนี้ม้� ันั จะไม่ฟุ่้�งเท่า่ เรื่อ่� งนโยบาย มันั ก็จ็ ะ การทำมาหากินิ ด้ว้ ยการเกษตรก็จ็ ะยากขึ้น้� การท่อ่ งเที่่ย� วยากขึ้น�้ มีีการ
กำกับั ดููแลได้โ้ ดยที่่�ไม่่ต้้องการ capacity หน่่วยงานภาครััฐเยอะ พยากรณ์์ว่่าน้้ำจะท่่วม 10% ของประชากรไทยในเขตกรุุงเทพฯ และ
ส่่วนงานบริิการประชาชนให้้ดีี ยิ่ �งง่่ายเข้้าไปใหญ่่ เนื่่�องจากงานส่่วนนี้้� ปริมิ ณฑล อัันนี้จ�้ ะเป็น็ ภัยั คุุกคามใหญ่่ และพอเรื่อ่� งพวกนี้�เ้ ป็น็ Global
สััมผััสกัับคน เพราะฉะนั้้�นมัันใช้้ฟีีดแบ็็กของคนเข้้าไปช่่วยได้้ Public Goods ส่่วนใหญ่่เราก็็จะต้้องเล่่นตามเกมของประเทศใหญ่่
เหมืือนกัับที่่�เราติิดต่่อธนาคารแล้้วคอลเซนเตอร์์ถามว่่าให้้คะแนน เช่่น ยุุโรปเก็็บภาษีีคาร์์บอนจากสิินค้้าส่่งออกของเรา เราก็็อาจต้้องคิิด
เท่่าไหร่่แล้้วเอาไปปรัับปรุุง หรืือไม่่ก็็เอาต์์ซอร์์สไปเลยแบบพาสปอร์์ต เรื่อ�่ งเก็บ็ ภาษีีคาร์บ์ อนของเราเสีียเอง อย่า่ งน้อ้ ยเงินิ ก็จ็ ะได้อ้ ยู่�ในประเทศ
ในสายตาผม รััฐไทยในอุดุ มคติิควรเป็น็ รััฐเล็ก็ ๆ มีีบุคุ ลากรไม่่ต้้องเยอะ และยุโุ รปไม่ต่ ้้องมาเก็บ็ เราอีีก
แต่่เก่่งมากๆ งานต่่างๆ ก็็ใช้้จ้้างเอา เพราะอย่่างน้้อยสิ่่�งที่่�รััฐมีีก็็คืือ สาม คืือ ภููมิิรััฐศาสตร์์ อย่่างน้้อยถ้้าไม่่มีีการเปลี่่�ยนแปลงผู้�้นำของจีีน
ทรัพั ยากรทางการเงินิ การพยายามเติมิ คนที่่ม� ีีคุณุ ภาพทั้้ง� ระบบมันั ยาก ขนานใหญ่่ และสีีจิ้้�นผิิงอยู่�ยาว โดยโครงสร้้างแล้้วจะมีีความขััดแย้้ง
เพราะว่่าถ้้าคุุณจะขึ้�้นเงิินเดืือนสัักคนหนึ่่�ง เพื่่�อให้้ได้้คนคุุณภาพดีี ระหว่่างค่่ายจีีนและค่า่ ยตะวันั ตก ที่่�วัันนี้พ�้ ัฒั นาจาก Trade War กลาย
คุณุ ก็ต็ ้้องขึ้้�นทีีละเป็็นล้้านคน เป็็น Tech War แล้้ว ประเทศไทยอาจไม่ร่ ับั ผลกระทบตรงๆ เพราะเรา
จะเห็็นได้้ว่่าระบบข้้าราชการและรััฐไทยมีีประเด็็นที่่�ต้้องพิิจารณา ไม่ไ่ ด้อ้ ยู่�ในห่ว่ งโซ่ค่ ุณุ ค่า่ ของไฮเทคอย่า่ ง 5G หรืือไมโครชิพิ แต่เ่ ราจะได้้
rationalize (จััดให้้เข้้าที่่�) เยอะมากเลย แต่่มัันยัังมีีความพยายาม รับั ผลกระทบในระดับั ถัดั มาว่า่ ถ้า้ ประเทศพวกนี้ถ�้ ููกกระทบเราก็ก็ ระทบด้ว้ ย
rationalize น้้อยเกิินไป ราชการก็็เหมืือนสิ่่�งมีีชีีวิิต กาลเวลาผ่่านไป เดินิ หน้า้ ต่อ่ ไปยังั ไงถ้า้ เทีียบกับั การลงทุนุ เวลาดููพอร์ต์ ฟอลิโิ อต้อ้ งดููสอง
มันั ก็ง็ อกตรงนั้้น� มีีติ่่ง� ตรงนี้�้ ถึึงจุดุ หนึ่่ง� ก็ค็ วรต้อ้ ง rationalize แต่ร่ าชการ ปัจั จัยั คืือ return (ผลตอบแทน) กับั risks (ความเสี่่ย� ง) ในฝั่่ง� ของ return
เองไม่่อยาก rationalize เอง เพราะถ้้า rationalize ตััวเองมัันก็็เจ็็บ จะทำยังั ไงให้ม้ ีีมููลค่า่ เพิ่่ม� มากขึ้น�้ ทำยังั ไงกับั อุตุ สาหกรรมที่่ก� ำลังั ตกรุ่�น
ใช่่ไหม มัันก็็ต้้องให้้คนที่่�อยู่�เหนืือกว่่ามาจััดการ คืือภาคการเมืือง อย่่างพวกยานยนต์์ หรืืออิเิ ล็็กทรอนิิกส์์ ส่ว่ นฝั่่ง� ของ risks ก็็คืือเรื่่�องการ
แต่่การเมืืองก็็ไม่่ได้้มาสนใจในการ rationalize ราชการ เพราะระบบ กระจายความเสี่่�ยง (diversification) ช่่วงหลัังเราพึ่่ง� พาจีีนเยอะเกิินไป
ที่่�เป็็นอยู่่�มัันก็็ทำมาหากิินได้้ ไม่่ได้้เดืือดร้้อนอะไร แต่่ถ้้าเมื่่�อไหร่่ไม่่ ต้อ้ งสร้า้ งสมดุลุ โดยทำตลาดใหม่่ อนาคตของไทย ผมคิดิ ว่า่ จบที่่อ� าเซีียน
rationalize แล้้ว ทำให้้ในการเมืืองหากิินไม่่ได้้ การเมืืองก็ค็ งมีีแรงจููงใจ เพราะถ้้าเราจะไต่่ไปเวทีีโลก ถ้้าไปด้้วยเรื่่�อง high-tech เราก็็ไปไม่่ถึึง
ในการ rationalize แต่ถ่ ้า้ เป็น็ mid-tech รับั มาจากต่า่ งประเทศ ต่อ่ ยอด ขายในตลาด แบบนี้�้
เราทำได้้ ตรงนี้ม�้ ีีข้อ้ มููลที่่พ� ิสิ ููจน์แ์ ล้ว้ ว่า่ เราทำได้จ้ ริงิ มีีธุรุ กิจิ ใหญ่ข่ องไทย
เมืืองไทยในตลาดโลก ที่่�ไปลงในอาเซีียน ทุุกประเทศมีีสิินค้้าไทยขายอยู่�เต็็มไปหมด มัันมีี
ผลกระทบภายนอกประเทศที่่�จะกำหนดประเทศไทย น่่าจะมีีสััก 3 เรื่อ�่ ง อนาคต ฉะนั้้�นไทยต้้องวางตำแหน่่งตััวเองในอาเซีียนดีีๆ อาเซีียนมีี
หนึ่่�ง เรื่่�องความผัันผวนของเศรษฐกิิจโลก โจทย์์ก็็คืือการทำให้้มีีหลาย อััตราเติบิ โตสููง และจะเป็น็ ตัวั ที่่�ช่่วยกระจายความเสี่่ย� งให้้ประเทศไทย
รายได้้เฉลี่�่ยต่อ่ หัวั ของคนไทย การผลิิตภาคเกษตรต่อ่ GDP
เพิ่่�มขึ้้น� 36% 9%
72 1960 2022
เท่่า
การผลิิตภาคอุุตสาหกรรมต่่อ GDP
1960 2022
สัดั ส่ว่ นของครััวเรืือนที่�่มีีรายได้้ต่ำ��ำ กว่่าเส้น้ ความยากจน
มากกว่า่ ต่ำ�ำ�กว่า่ 12% 30% 25%
60% 6%
1987 2022 1960 2005-2008 ก่อ่ นโควิิด
อายุขุ ัยั เฉลี่�ย่ ของประชากร แรงงานไทยในภาคเกษตร การจ้า้ งงานเกืือบครึ่ง�
อยู่�่ในภาคบริิการ
55 77 70%
ปีี ปีี ปัจั จุบุ ััน
30%
46%
1960 2022 ก่่อน 1980 2022
20%
อััตราการเสีียชีีวิิตของทารก (ต่อ่ ทารก 1,000 คน) แรงงานไทยในภาคอุุตสาหกรรม
104 8 น้้อยกว่า่ 25%
คน
คน 10%
1960
2022 ก่อ่ น 1980 2022 ก่่อน 1980
สััดส่ว่ นครััวเรืือนทีี่�่มีีไฟฟ้้าใช้้
เกืือบ สัดั ส่ว่ นการส่ง่ ออกสิินค้้าและบริิการ 65%
30% ต่่อ GDP
100%
16%
1980 2022 ก่่อนโควิิด
1960
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 327
จากจุุดเริ่่�มต้้นของเศรษฐกิิจไทยสมััยใหม่่จวบจนถึึงปััจจุุบััน เศรษฐกิิจไทยได้้เติิบโต
และเปลี่�่ยนโฉมหน้้าไปอย่่างที่�่คนรุ่�นหลัังยากจะนึึกออก ในช่่วงระยะเวลา 6 ทศวรรษ
ประเทศไทยได้้ก้้าวออกจากการเป็็นประเทศรายได้้ต่ำ�ำ�สู่่�ประเทศรายได้้ปานกลาง ระหว่่าง
ปีี 1960-2020 รายได้้เฉลี่่�ยต่่อหััวของคนไทยเพิ่่�มขึ้้�นกว่่า 72 เท่่า เมื่�่อเทีียบกัับรายได้้
เฉลี่�่ยต่่อหััวของประชากรโลกที่่�เพิ่่�มขึ้้�นเพีียง 24 เท่่าในช่่วงเวลาเดีียวกััน
ผลของการพััฒนาเศรษฐกิิจได้้ช่่วยยกระดัับฐานะความเป็็นอยู่่�ของคนในประเทศ ทำำ�ให้้
คนไทยหลุดุ พ้น้ ออกจากความยากจนได้อ้ ย่า่ งมาก สัดั ส่ว่ นของครัวั เรืือนที่ม่� ีีรายได้ต้ ่ำำ�� กว่า่
เส้น้ ความยากจนลดลงจากมากกว่า่ ร้อ้ ยละ 60 ในปีี 1987 เหลืือต่ำำ��กว่า่ ร้อ้ ยละ 6 ในปัจั จุบุ ันั
ไม่่เพีียงแต่่ในแง่่ตััวเงิิน คุุณภาพชีีวิิตของคนไทยก็็ปรัับตััวดีีขึ้้�นไม่่น้้อย มาตรฐานทาง
การแพทย์์ที่่�ดีีขึ้้�นและการเข้้าถึึงระบบสาธารณสุุขที่�่กว้้างขวางขึ้้�น ทำ�ำ ให้้อายุุขััยเฉลี่่�ย
ของประชากรเพิ่�่มขึ้้�นจาก 55 ปีีในปีี 1960 เป็็น 77 ปีีในปััจจุุบััน อััตราการเสีียชีีวิิต
ของทารกที่่�เคยสููงถึึง 104 คนต่่อทารก 1,000 คน ลดลงเหลืือเพีียง 8 คนในปััจจุุบััน
การเข้้าถึึงบริิการสาธารณููปโภคอย่่างการมีีไฟฟ้้าใช้้ในครััวเรืือน ก็็เพิ่�่มขึ้้�นจากประมาณ
เพีียงร้้อยละ 30 ในปีี 1980 เป็็นเกืือบร้้อยละ 100 ในปัจั จุุบััน
นอกจากนี้้� โครงสร้้างเศรษฐกิิจก็็เรีียกได้้ว่่าเปลี่่�ยนไปอย่่างที่่�คนรุ่�นปู่�่ย่่าอาจจดจำำ�ไม่่ได้้
ประเทศที่�่เคยเป็็นที่่�รู้้�จัักในนามอู่่�ข้้าวอู่่�น้ำ��ำ กลายมาเป็็นเศรษฐกิิจอุุตสาหกรรม และเป็็น
ฐานการผลิิตเพื่่�อส่่งออกของสิินค้้าอุุตสาหกรรมหลากหลายประเภท การผลิิตภาค
เกษตรกรรมที่�เ่ คยคิิดเป็็นร้้อยละ 36 ของ GDP ในปีี 1960 ลดลงเหลืือเพีียงร้อ้ ยละ 9
ในปััจจุุบััน ในขณะที่่�การผลิิตภาคอุุตสาหกรรมเพิ่�่มขึ้้�นจากร้้อยละ 12 ในปีี 1960 เป็็น
ร้อ้ ยละ 30 ในช่ว่ งปีี 2005-2008 ก่อ่ นจะลดลงมาอยู่่�ที่่�ร้้อยละ 25 ในช่ว่ งก่อ่ นเกิิดโควิิด
ในขณะที่่�ภาคบริิการมีีความสำำ�คััญมากขึ้้น� อย่า่ งต่อ่ เนื่่�อง
สิ่ง�่ ที่ต�่ ามมาคืือโครงสร้า้ งการจ้า้ งงานที่เ่� ปลี่ย่� นไป ก่อ่ นปีี 1980 แรงงานไทยกว่า่ ร้อ้ ยละ 70
อยู่ใ�่ นภาคเกษตร ลดลงเหลืือประมาณร้อ้ ยละ 30 ในปัจั จุบุ ันั การจ้า้ งงานภาคอุตุ สาหกรรม
เพิ่ม�่ ขึ้้น� จากน้อ้ ยกว่า่ ร้อ้ ยละ 10 ก่อ่ นปีี 1980 เป็น็ ร้อ้ ยละ 25 ในปัจั จุบุ ันั ขณะที่ก�่ ารจ้า้ งงาน
เกืือบครึ่�งหนึ่่ง� อยู่่ใ� นภาคบริิการ เพิ่�ม่ ขึ้้�นจากประมาณร้อ้ ยละ 20 ก่่อนปีี 1980
พููดได้้ว่่าวัันนี้้�เศรษฐกิิจไทยได้้ผนวกเป็็นส่่วนหนึ่่�งของระบบเศรษฐกิิจโลกอย่่างเต็็มที่่�
สััดส่่วนการส่่งออกสิินค้้าและบริิการต่่อ GDP เพิ่�่มขึ้้�นจากประมาณร้้อยละ 16 ในช่่วง
ปีี 1960 เป็น็ กว่า่ ร้อ้ ยละ 65 ในช่ว่ งก่อ่ นเกิิดวิิกฤตโควิิด และประเทศไทยก็ไ็ ด้ร้ ับั การยอมรับั
ว่า่ เป็็นแหล่ง่ ลงทุนุ สำ�ำ คััญในภููมิิภาค ทั้้�งการลงทุนุ ทางตรง และการลงทุุนในตลาดทุุน
328 OVER THE HORIZON 2021 & BEYOND
4 สายธารที่่ห� นุนุ เนื่อ�่ ง การสิ้้�นสุุดของสงครามเย็็น กระแสโลกาภิิวััตน์์ และการตื่่�นตััวในการ
การพลิิกโฉมหน้้าเศรษฐกิิจดังั กล่า่ วมิอิ าจเป็็นไปได้เ้ ลย หากปราศจาก ลงทุนุ ในตลาดเกิิดใหม่่ (Emerging Markets) ในทศวรรษ 1990 เป็น็
แรงส่่งที่�่ทรงพลััง เรื่�่องราวต่่างๆ ใน 6 บทที่�่ผ่่านมาของหนัังสืือเล่่มนี้้� ปััจจััยหนุุนให้้เงิินทุุนไหลเข้้ามาในประเทศไทย จนในที่่�สุุดเกิิดฟองสบู่่�
คือื ความพยายามบอกเล่า่ ถึงึ 4 สายธารแห่ง่ พัฒั นาการ ที่ต�่ ่า่ งหนุนุ เนื่อ�่ ง และจบลงด้ว้ ยวิิกฤตต้ม้ ยำกุ้�ง
บรรจบ และร่่วมกันั นำพาเศรษฐกิจิ ไทยมาสู่่�ยุุคใหม่่อย่า่ งเราพบเห็็น การผงาดของจีีนในเวทีีเศรษฐกิจิ และการเมืืองโลกในทศวรรษ2000และ
สายธารแรก คือื สถานการณ์์ภายนอก ทั้้ง� ด้า้ นการเมืืองและเศรษฐกิิจ 2010 เป็น็ ปัจั จัยั ที่ส่� นับั สนุนุ เศรษฐกิจิ ไทยผ่า่ นการส่ง่ ออก การท่อ่ งเที่ย่� ว
ที่่ส� ่ง่ ผลสำคััญต่อ่ การพัฒั นาเศรษฐกิจิ ไทยทั้้ง� ทางตรงและทางอ้้อม และการลงทุนุ ในยามที่แ�่ รงขับั เคลื่อ�่ นเศรษฐกิจิ อื่�น่ ๆ เริ่�มแผ่ว่ ลง
ภัยั จากคอมมิวิ นิิสต์์ สงครามเย็น็ และบทบาทของสหรัฐั อเมริกิ าในช่่วง วิิกฤตการเงิินโลกในทศวรรษ 2000 ส่่งสััญญาณเตืือนถึึงด้้านมืืดของ
หลัังสงครามโลกครั้้�งที่�่สองจนถึึงทศวรรษ 1970 มีีส่่วนเร่่งให้้เกิิดการ การพึ่่ง� พิงิ การส่ง่ ออกที่ส่� ููงจนเป็น็ ความเปราะบางของระบบเศรษฐกิจิ ไทย
พััฒนาโครงสร้้างพื้้�นฐาน ทั้้�งถนนหนทาง สนามบินิ และสาธารณููปโภค นำไปสู่�่ นโยบายการเงิินผ่่อนคลายสุุดขั้้�วของสหรััฐฯ ที่่�ผลัักดัันเงิินทุุน
ต่า่ งๆ ซึ่ง�่ หลายแห่ง่ ยัังยืืนหยัดั มาถึึงปััจจุุบันั เคลื่อ�่ นย้า้ ยไปทั่่ว� โลก สร้า้ งแรงกดดันั ในการดููแลเสถีียรภาพของเงินิ บาท
ข้้อตกลง Plaza Accord ที่่�ทำให้เ้ งินิ เยนของญี่่ป� ุ่่�นแข็ง็ ค่่าขึ้น� มาก จนนำ ปิดิ ท้า้ ยด้ว้ ยการระบาดของโควิดิ ที่ต�่ อกย้้ำว่า่ เศรษฐกิจิ ไทยได้ก้ ลายเป็น็
ไปสู่่ก� ารย้้ายฐานการผลิติ ของธุุรกิิจญี่่ป� ุ่่น� ในทศวรรษ 1980 ซึ่�ง่ ไม่เ่ พีียง ส่ว่ นหนึ่่ง� ของเศรษฐกิจิ โลกอย่า่ งเต็ม็ ตัวั แต่ย่ ังั ขาดความพร้อ้ มเพื่อ�่ รับั มืือ
ช่ว่ ยให้เ้ ศรษฐกิจิ ไทยหลุดุ พ้น้ วิกิ ฤตข้า้ วยากหมากแพงที่ก�่ ่อ่ ตัวั มาตั้้ง� แต่่ กัับความเปลี่่ย� นแปลงในโลกที่่�นัับวันั จะผันั ผวนและคาดเดาได้ย้ ากขึ้น�
ทศวรรษก่่อนหน้้า แต่่ยัังสร้้างการลงทุุนใหม่่ที่�่พลิิกโฉมประเทศไทย สายธารที่�่สอง คืือนโยบายเศรษฐกิิจและบทบาทของภาครััฐไทยที่่�
ให้้กลายเป็็นผู้้�ผลิิตและส่่งออกสิินค้้าอุุตสาหกรรมสู่่�ตลาดโลก ตอบสนองต่่อกระแสภายในประเทศและต่่างประเทศ และขัับเคลื่�่อน
เศรษฐกิิจไทยให้ค้ ืบื หน้้าไปในแต่ล่ ะยุคุ สมัยั
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 329
การริิเริ่ �มใช้้แผนพััฒนาเศรษฐกิิจแห่่งชาติิเป็็นแนวทางในการดำเนิิน ของสังั คมแบบถึงึ ราก นำไปสู่่�ความขัดั แย้ง้ ทางการเมืืองแบ่ง่ ขั้ว� แยกข้า้ ง
นโยบาย รวมถึึงการพััฒนาโครงสร้้างพื้้�นฐานต่่างๆ ของประเทศใน ที่ต�่ ่่อเนื่่อ� งมาถึงึ ปัจั จุบุ ััน
ทศวรรษ 1960-1970 ที่่�ถืือเป็็นการวางรากฐานการพััฒนาเศรษฐกิิจ สายธารที่�่สาม คืือการขัับเคลื่�่อนธุุรกิิจของภาคเอกชนที่�่สร้้างความ
สมัยั ใหม่ข่ องประเทศไทยอย่า่ งเป็น็ ระบบ เปลี่ย�่ นแปลงในโครงสร้า้ งและองค์์ประกอบของระบบเศรษฐกิิจไทย
การพัฒั นาพื้้น� ที่ช�่ ายฝั่ง�่ ทะเลภาคตะวันั ออก (Eastern Seaboard) รับั การ ในช่่วงหลัังสงครามโลกครั้้�งที่ส่� อง ไทยยัังมุ่�งเน้้นการผลิิตในภาคเกษตร
ลงทุนุ จากต่า่ งประเทศในช่ว่ งเวลาที่เ�่ ป็น็ ‘จังั หวะทอง’ ในทศวรรษ 1980 ป่่าไม้้ และเหมืืองแร่่ พึ่่�งพาสิินค้า้ ส่่งออกจากทรัพั ยากรหลักั 4 ชนิิดคือื
เพื่อ่� ต้อ้ นรับั การย้า้ ยฐานการผลิติ ของญี่ป�่ ุ่่น� และการค้น้ พบก๊า๊ ซธรรมชาติิ ข้้าว ยางพารา ไม้้สััก และดีีบุุก ก่่อนที่่�ในช่่วงทศวรรษ 1960-1970
ในอ่า่ วไทย รวมถึงึ นโยบายเปลี่ย�่ นสนามรบให้เ้ ป็น็ สนามการค้า้ ที่เ�่ ปลี่ย่� น จะขยายไปสู่่�พืืชอื่่�นๆ เช่่น ข้้าวโพด มัันสำปะหลััง และอ้้อย ตลอดจน
ประเทศไทยให้ก้ ลายเป็น็ ฐานการผลิติ เพื่อ�่ ส่ง่ ออกที่ส่� ำคัญั ของโลก และ พัฒั นาอุตุ สาหกรรมต่อ่ เนื่อ่� ง โดยเฉพาะอย่า่ งยิ่ง� คือื อุตุ สาหกรรมอาหาร
เป็น็ ศููนย์์กลางเศรษฐกิจิ และการค้า้ ในภููมิิภาค ที่ไ�่ ด้ก้ ลายเป็น็ สิินค้า้ ส่่งออกที่ส่� ำคัญั ของประเทศ
การเปิดิ เสรีีทางการเงิินในทศวรรษ 1990 ที่เ่� ป็น็ แรงส่ง่ ให้เ้ ศรษฐกิจิ ไทย ต่่อมาในทศวรรษ 1980 การพััฒนาอุุตสาหกรรมปิิโตรเคมีีที่�่ได้้รัับ
เติิบโตอย่่างร้้อนแรง ก่่อนจะตามมาด้้วยวิิกฤตต้้มยำกุ้�ง ซึ่่�งได้้สร้้าง อานิิสงส์์จากการค้้นพบก๊๊าซธรรมชาติิในอ่่าวไทย และการลงทุุนใน
บทเรีียนราคาแพงจากการดำเนิินนโยบายเศรษฐกิิจที่่�ผิิดพลาด จนนำ อุุตสาหกรรมยานยนต์์และอิิเล็็กทรอนิิกส์์โดยบรรษััทข้้ามชาติิ ได้้เปิิด
มาสู่่�การปฏิริ ููปภาคการเงินิ ให้ม้ ีีความมั่่น� คง เปี่่�ยมเสถีียรภาพในวันั นี้้� ประตููสู่ก�่ ารเป็น็ ประเทศอุตุ สาหกรรมของประเทศไทย และเป็น็ จุดุ ตั้้ง� ต้น้
ส่ง่ ท้า้ ยด้ว้ ยการดำเนินิ นโยบายเศรษฐกิจิ ที่อ�่ ิงิ กับั ฐานเสีียงทางการเมืือง ของการเป็็นผู้้�ผลิิตสำคััญในห่่วงโซ่่อุปุ ทานโลกของประเทศ
ในทศวรรษ 2000 และ 2010 ที่�่เปิดิ ศัักราชการมีีส่ว่ นร่ว่ มทางการเมืือง ส่ว่ นภาคบริกิ ารก็เ็ ติบิ โตอย่า่ งต่อ่ เนื่อ�่ ง ในขณะที่ฟ่� องสบู่อ�่ สังั หาริมิ ทรัพั ย์์
ของประชาชนอย่า่ งกว้า้ งขวาง แต่ใ่ นขณะเดีียวกันั ก็ก็ ระเทืือนโครงสร้า้ ง
330 OVER THE HORIZON 2021 & BEYOND
พููดได้้ว่า่ วัันนี้้เ� ศรษฐกิิจไทย และการขยายตััวของธุุรกิิจการเงิินร้้อนแรงในทศวรรษ 1990 นำไปสู่�่
ได้ผ้ นวกเป็็นส่่วนหนึ่่ง� วิกิ ฤตต้้มยำกุ้�งที่ย�่ ังั คงทิ้้�งซากความเสีียหายบางส่ว่ นให้เ้ ห็น็ การเฟื่่อ� งฟูู
ของการท่อ่ งเที่ย่� วในช่ว่ งเวลาต่อ่ มาได้เ้ ป็น็ เครื่อ่� งยนต์ส์ ำคัญั ที่ข่� ับั เคลื่อ่� น
ของระบบเศรษฐกิิจโลกอย่่างเต็็มที่่� เศรษฐกิิจไทยให้้ยัังพอเติิบโตได้้ แม้้ภาคเศรษฐกิิจอื่�่นจะเริ่�มซบเซาใน
สััดส่ว่ นการส่่งออกสิินค้้า ทศวรรษ 2000 และ 2010 นอกจากนั้้�นการพััฒนาและการปรัับตัวั ของ
ภาคเอกชนต่่อการพััฒนาเทคโนโลยีีใหม่่ๆ เช่่น ด้้านการผลิิต การค้้า
และบริิการต่่อ GDP เพิ่่ม� ขึ้้�น ธุุรกิิจแพลตฟอร์์ม เทคโนโลยีีด้้านการเงิิน ก็็มีีส่่วนสำคััญในการรัักษา
จากประมาณร้้อยละ 16 ความสามารถในการแข่ง่ ขััน และสร้า้ งสิินค้า้ และบริิการใหม่ๆ่ นำไปสู่�่
การเปลี่่ย� นผ่่านที่่�สำคััญของเศรษฐกิจิ ไทย
ในช่ว่ งปีี 1960 เป็น็ กว่า่ ร้้อยละ 65
ในช่ว่ งก่อ่ นเกิิดวิิกฤตโควิิด ทั้้�งนี้้� หากมองในมิิติิของโครงสร้้างทุุนจะพบว่่า ในยุุคสงครามเย็็น
การลงทุนุ ในระบบเศรษฐกิจิ จำนวนมากเป็น็ ไปโดยภาครัฐั บทบาทของ
รััฐวิิสาหกิจิ และความช่่วยเหลืือจากสหรััฐฯ จวบจนภาคเอกชนไทยเริ่ม�
ตั้้�งไข่่ได้้และขยายตััวในทศวรรษ 1970 อัันเป็็นจุุดเริ่�มต้้นของเจ้้าสััว
รายใหญ่่หลายรายที่�่เป็็นที่่�รู้�จัักกัันดีีในปััจจุุบััน ขณะที่�่บรรษััทข้้ามชาติิ
ได้ข้ ยายบทบาทอย่า่ งมากตั้้�งแต่่ช่่วงทศวรรษ 1980 ก่อ่ นจะลดบทบาท
ลงในช่่วงทศวรรษหลััง เมื่�่อเศรษฐกิิจเริ่�มโตช้้าลง และภาคเอกชนไทย
มีีบทบาทสููงขึ้น� มาก
สอดคล้้องกััน เมื่�่อความสำคััญของรััฐในฐานะผู้้�ผลิิตสิินค้้าและบริิการ
ป้อ้ นสู่ร่� ะบบเศรษฐกิจิ ได้ล้ ดลง รัฐั วิสิ าหกิจิ จำนวนมากแปรรููปเป็น็ บริษิ ัทั
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 331
และมีีเอกชนร่่วมเป็็นเจ้้าของผ่่านการถืือหุ้้�นที่่�ขายในตลาดหลัักทรััพย์์ การเปิิดเสรีีทางการเงิินในทศวรรษ 1990 โดยขาดความยืืดหยุ่่�นด้้าน
แห่ง่ ประเทศไทย นโยบายเศรษฐกิจิ มหภาคและการกำกับั ความเสี่ย�่ งของสถาบันั การเงินิ
สายธารที่่�สี่่� คืือพััฒนาการของภาคการเงิินและตลาดทุุน ที่่�เป็็นหััวใจ กลายเป็น็ เคมีีที่ก่� ระตุ้้�นฟองสบู่ข�่ องเศรษฐกิจิ ไทยให้โ้ ตขึ้้น� จนระเบิดิ เป็น็
หลัักของการจััดสรรทรััพยากรในระบบเศรษฐกิิจ และสนัับสนุุนการ วิิกฤตเศรษฐกิิจในปีี 1997 แต่่วิิกฤตนี้้�ก็็นำไปสู่�่การปฏิิรููปภาคการเงิิน
เติบิ โตของเศรษฐกิจิ ไทย ในทศวรรษ 2000 ที่่�ทำให้ร้ ะบบการเงินิ ไทยมีีความแข็ง็ แกร่่ง สามารถ
รับั มืือกัับวิิกฤตเศรษฐกิิจโลกที่�เ่ กิิดขึ้้�นในภายหลังั ได้้อย่า่ งภาคภููมิิ
พััฒนาการเริ่ �มตั้้�งแต่่การเติิบโตของระบบธนาคารพาณิิชย์์ของกลุ่ �ม การพััฒนาด้้านเทคโนโลยีีการเงิินดิิจิิทััลที่�่ก้้าวกระโดดในช่่วงทศวรรษ
นัักธุุรกิิจชาวไทยเชื้�อสายจีีนในสมััยหลัังสงครามโลกครั้้�งที่�่สอง ที่�่เป็็น 2010 เป็็นต้้นมาได้้ ‘พลิิกผััน’ (Disrupt) ธุุรกิิจการเงิินทั่่�วโลก รวมถึึง
กลไกในการระดมทุนุ ของธุรุ กิจิ ในประเทศ ทำให้ก้ ลุ่�มธุรุ กิจิ ของชาวไทย ประเทศไทย ทั้้�งบริิการทางการเงิินจากผู้�ให้้บริิการหน้้าใหม่่ที่่�ไม่่ได้้เป็็น
เชื้ �อสายจีีนหลายตระกููลสามารถขยายกิิจการเติิบใหญ่่จนเป็็นเจ้้าสััว สถาบัันการเงิิน การทำธุุรกรรมการเงิินผ่่านอุุปกรณ์์มืือถืือ ระบบการ
ในปััจจุุบััน ชำระเงินิ อิเิ ล็ก็ ทรอนิกิ ส์์ และสินิ ทรัพั ย์ด์ ิจิ ิทิ ัลั ที่ไ�่ ด้ข้ ยายโอกาสการเข้า้ ถึงึ
การก่อ่ ตั้้ง� บริษิ ัทั เงินิ ทุนุ ในทศวรรษ 1970 ช่ว่ ยให้ธ้ ุรุ กิจิ สามารถระดมทุนุ บริิการทางการเงิินของคนจำนวนมาก พร้้อมกัับสร้้างความท้้าทายใน
จากสาธารณชนได้้โดยไม่่ต้้องพึ่่�งเงิินกู้้�จากธนาคารพาณิิชย์์เพีียงแค่่ การกำกัับดููแล
แหล่่งเดีียว ทำให้้เกิิดธุุรกิิจใหม่่ๆ จำนวนมาก และกระตุ้้�นการพััฒนา
ภาคธุุรกิิจของเอกชนให้้มีีบทบาทสููงขึ้�นในระบบเศรษฐกิิจ การพััฒนา
ตลาดทุนุ รวมถึงึ การก่อ่ ตั้้ง� ตลาดหลักั ทรัพั ย์แ์ ห่ง่ ประเทศไทยในทศวรรษ
1980 และตลาดตราสารหนี้้ใ� นเวลาต่อ่ มา ทำให้ธ้ ุรุ กิจิ มีีทางเลืือกในการ
ระดมทุุนผ่่านตราสารทุุนและตราสารหนี้้� และเพิ่่�มช่่องทางในการออม
และการลงทุุนให้ค้ นไทย
สัดั ส่ว่ นการส่ง่ ออกสิินค้า้ และบริิการต่อ่ GDP 71.4%
51.5%
16.1%
2020
2008
1960
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 333
‘กัับดััก’ ที่่�ฉุดุ รั้้�ง สััดส่ว่ นของการท่่องเที่่�ยว จำำ�นวนนัักท่่องเที่�ย่ ว
กระนั้้�น แม้้ว่่าเศรษฐกิิจไทยจะเติิบโตอย่่างรวดเร็็วมาหลายทศวรรษ ต่่อ GDP จากต่่างประเทศ
และทำให้้ความเป็็นอยู่่�ของคนไทยจำนวนมากดีีขึ้้�นภายในชั่่�วเวลาของ
คนรุ่่�นเดีียว แต่่ดููเหมืือนว่่าในวัันนี้้� ด้้วยส่่วนผสมของสถานการณ์์ที่�่ 1995 40
เปลี่�่ยนแปลง และมรดกจากนโยบายในอดีีตที่�่ไม่่ได้้ถููกปรัับให้้ทัันกัับ
บริิบท มีีสััญญาณว่่าเศรษฐกิิจไทยกำลัังก้้าวเข้้าสู่่�ภาวะที่�่ปััจจััยต่่างๆ 5.5% ล้้านคน
สอดคล้้องกัันในลัักษณะที่่�เป็็นปััญหา หรืือที่่�เรีียกว่่าภาวะ ‘ติิดกัับดััก’
ในหลายด้้านเสีียแล้้ว
กับั ดักั แรก คือื กัับดักั รายได้ป้ านกลาง (Middle-income Trap) ในช่่วง 2019 2
หลายทศวรรษที่ผ�่ ่า่ นมา เศรษฐกิจิ ไทยได้พ้ ัฒั นาในฐานะประเทศรายได้้
ปานกลางอย่่างน่่าชื่่�นชม แต่่จนแล้้วจนรอดก็็ยัังไม่่สามารถไปต่่อและ 12% ล้า้ นคน
ยกระดัับรายได้ต้ ่อ่ หัวั ให้้ทัดั เทีียมกัับกลุ่�มประเทศรายได้ส้ ููงได้้
กัับดัักนี้้� ส่่วนหนึ่่�งเกิิดจากการใช้้ยุุทธศาสตร์์เดิิมๆ ในการเป็็นฐานการ 1981 2019
ผลิิตเพื่่�อการส่่งออกสิินค้้าอุุตสาหกรรมที่่�เน้้นการใช้้แรงงานราคาถููก
โดยขาดการลงทุุนและการพััฒนาทางด้้านเทคโนโลยีีและนวััตกรรมที่�่ ร้้อยละ 51.5 ในปีี 2020 โดยเฉพาะการส่่งออกสิินค้้าอุุตสาหกรรมที่�่
เหมาะสม เมื่�อ่ รายได้้ของคนไทยสููงขึ้น� และจำนวนแรงงานร่่อยหรอลง เคยคิดิ เป็น็ เพีียงร้อ้ ยละ 1 ของการส่่งออกทั้้�งหมดในช่ว่ งทศวรรษ 1960
จากภาวะสัังคมสููงวััย เศรษฐกิิจไทยปรับั ตััวโดยการใช้้แรงงานต่า่ งด้า้ ว ได้้เพิ่่ม� ไปถึงึ ร้้อยละ 80.3 ในปีี 2020
เพิ่่ม� มากขึ้น� โดยไม่ไ่ ด้เ้ พิ่่ม� ผลิติ ภาพ (Productivity) ของแรงงาน ในที่ส�่ ุดุ
ความสามารถในการแข่่งขัันของไทยในตลาดโลกจึึงลดลง ทั้้�งในแง่่ เช่่นเดีียวกััน การท่่องเที่�่ยวที่่�เคยเป็็นสััดส่่วนแค่่ร้้อยละ 5.5 ของ GDP
ราคาของสิินค้้าส่่งออกเมื่่�อเทีียบกัับสิินค้้าจากประเทศรายได้้ต่่ำที่่� ในปีี 1995 ขยายตััวเป็็นร้้อยละ 12.0 ในปีี 2019 ส่่วนจำนวนของ
มีีต้น้ ทุนุ การผลิติ ถููกกว่า่ และในแง่ก่ ารเป็น็ ฐานการผลิติ ที่ม่� ีีต้น้ ทุนุ คุ้้�มค่า่ นักั ท่อ่ งเที่ย�่ วจากต่่างประเทศได้พุ้่�งสููงขึ้น� จาก 2 ล้้านคนในปีี 1981 เป็็น
ของบริิษััทต่่างชาติิ ครั้้�นจะแข่ง่ ในแง่ข่ องมููลค่่าเพิ่่ม� ประเทศไทยก็ข็ าด เกืือบ 40 ล้้านคนในปีี 2019
การพััฒนาเทคโนโลยีีและนวััตกรรม จนไม่่อาจใช้้สิ่่�งเหล่่านี้้�เป็็นฐาน
เพิ่่�มรายได้้ และยกระดัับประเทศไปสู่่�การเป็็นประเทศรายได้้สููงได้้ ไม่่เพีียงเท่่านั้้�น นอกจากประเทศไทยต้้องพึ่่�งพาตลาดต่่างประเทศ
ในวันั นี้้ไ� ทยจึงึ แข่ง่ แพ้ไ้ ม่ว่ ่า่ กับั ประเทศที่ร่� ายได้ต้ ่ำ่ หรืือสููงกว่า่ และตกอยู่�่ สำหรัับขายสิินค้้าและบริิการแล้้ว ในด้้านการผลิิตสิินค้้า เราก็็ยัังต้้อง
ในสภาพ ‘กลัับไม่ไ่ ด้้ ไปไม่่ถึึง’ อย่า่ งแท้จ้ ริิง พึ่่�งพาเทคโนโลยีีต่่างประเทศเสีียเป็็นส่่วนใหญ่่ แม้้กระทั่่�งแรงงานก็็ยััง
กัับดักั ที่�่สอง คือื กับั ดัักการพึ่่�งพาต่า่ งประเทศ (External Dependency ต้้องอิิงอาศััยแรงงานจากประเทศเพื่่�อนบ้้านมากขึ้ �นในช่่วงที่่�ผ่่านมา
Trap) การส่่งออกสิินค้้าและบริิการนัับว่่าเป็็นยุุทธศาสตร์์การพััฒนา เพราะแรงงานในประเทศไม่่เพีียงพอ
ที่่�ประเทศไทยเน้้นมาโดยตลอดนัับตั้้�งแต่่ทศวรรษ 1980 เนื่�่องจาก
อุุปสงค์ใ์ นประเทศถููกจำกััดจากขนาดเศรษฐกิจิ ไทยที่ไ่� ม่ใ่ หญ่่มาก การพึ่่ง� พาต่า่ งประเทศที่ส่� ููงเช่น่ นี้้ท� ำให้เ้ ศรษฐกิจิ ไทยเปราะบางอย่า่ งมาก
การส่ง่ ออกสินิ ค้้าและบริิการที่เ่� คยเป็็นเพีียงร้้อยละ 16.1 ของ GDP ใน ต่่อการเปลี่�่ยนแปลงของปััจจััยภายนอก ดัังจะเห็็นได้้ว่่าการหดตััวของ
ปีี 1960 ได้้พุ่�งขึ้�นไปแตะร้้อยละ 71.4 ในปีี 2008 ก่่อนจะลดมาอยู่่�ที่�่ การส่่งออกในช่่วงวิิกฤตการเงิินโลก การปิิดพรมแดนและการหายไป
อย่่างกะทัันหัันของนัักท่่องเที่่�ยวต่่างประเทศจากการแพร่่ระบาดของ
โควิิด ได้ท้ ำให้้ประเทศเข้า้ สู่�ภ่ าวะเศรษฐกิจิ ตกต่่ำแทบจะทันั ทีี
334 OVER THE HORIZON 2021 & BEYOND
สัดั ส่ว่ นหนี้้ภ� าคธุุรกิิจและภาคครัวั เรืือนต่อ่ GDP ในปีี 2021
100%
หนี้้�ภาคธุรุ กิิจ หนี้้ภ� าคครัวั เรืือน
86.4% 89.3%
Q2 Q3 กัับดัักที่่�สาม คืือกัับดัักหนี้้� (Debt Trap) พััฒนาการทางการเงิินใน
2021 2021 หลายทศวรรษที่่�ผ่่านมาทำให้้คนไทยและธุุรกิิจไทยเข้้าถึึงสิินเชื่่�อได้้
มากขึ้�น ส่่งผลให้้ผู้้�ประกอบการไทย โดยเฉพาะธุุรกิิจขนาดกลางและ
ขนาดย่อ่ ม (SMEs) มีีเงินิ ลงทุนุ ก่อ่ ตั้้ง� และขยายกิจิ การ ส่ว่ นครัวั เรืือนไทย
ก็็มีีความเป็็นอยู่่�ดีขึ้�น รัับมืือกัับความเสี่ย่� งต่่างๆ ได้้มากขึ้�น
แต่่ในขณะเดีียวกััน สิ่่�งนี้้�ก็็ยัังเป็็นดาบสองคมที่่�อาจส่่งผลให้้ธุุรกิิจและ
ครัวั เรืือนมีีภาระหนี้้ส� ินิ ที่ส่� ููงขึ้น� ตามไปด้ว้ ย ยิ่ง� เมื่อ�่ ใดที่ธ�่ ุรุ กิจิ หรืือครัวั เรืือน
มีีหนี้้ส� ินิ ล้น้ พ้น้ จนเกินิ ความสามารถในการชำระคืืนเงินิ ต้น้ และดอกเบี้้ย�
(Debt Overhang) ความสามารถในการลงทุุนและบริิโภคก็็จะลดลง
ส่่งผลต่่อเนื่�่องกัับระบบเศรษฐกิิจโดยรวม จุุดชนวนปััญหาเสถีียรภาพ
ในระบบการเงิินจากหนี้้ท� ี่ไ�่ ม่ก่ ่อ่ ให้เ้ กิดิ รายได้้ (Nonperforming Loans)
ในวัันนี้้�หนี้้�ภาคธุุรกิิจและหนี้้�ภาคครััวเรืือนมีีการขยายตััวอย่่างต่่อเนื่�่อง
โดยในปีี 2021 หนี้้�ภาคธุุรกิิจคิิดเป็็นร้้อยละ 86.4 ของ GDP และ
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 335
ภาพรวมการพััฒนาเศรษฐกิิจที่่�ผ่่านมาทำให้้จำนวนครััวเรืือนยากจน
ในประเทศไทยลดลงมาก แต่่การกระจายความมั่่�งคั่่�งจากเศรษฐกิิจที่่�
เติิบโตยัังกระจุกุ ตัวั อย่า่ งที่�เ่ รีียกว่่า ‘รวยกระจุกุ จนกระจาย’
ในปีี 2015 สััดส่่วนรายได้้ของคนครึ่่�งประเทศรวมกัันแล้้วคิิดเป็็นเพีียง
ร้อ้ ยละ 20 ของรายได้ท้ ั้้ง� หมด ขณะที่ก�่ ลุ่�มคนร้อ้ ยละ 10 ที่ม�่ ีีรายได้ส้ ููงสุดุ
มีีส่ว่ นแบ่่งรายได้้ถึงึ ร้อ้ ยละ 37 นอกจากนี้้� Credit Suisse ยังั ประเมินิ ว่า่
คนรวยที่�ส่ ุดุ ร้้อยละ 10 ของไทยถืือครองสิินทรัพั ย์์มากถึึงกว่่าร้อ้ ยละ 77
ของคนทั้้�งประเทศ โดยคนรวยที่ส�่ ุดุ ร้อ้ ยละ 1 ของประเทศถืือทรัพั ย์ส์ ิิน
เฉลี่่�ยคนละ 33 ล้า้ นบาท ต่่างกันั ถึงึ 2,500 เท่า่ กับั ค่า่ เฉลี่ย�่ ของคนกลุ่�ม
ที่่�จนสุุดร้้อยละ 20 ของประเทศ และเมื่�่อเปรีียบเทีียบกัับต่่างประเทศ
นอกจากไทยจะเป็น็ หนึ่่ง� ในประเทศที่ส�่ ัดั ส่ว่ นความมั่่ง� คั่่ง� ของคนร้อ้ ยละ 1
สููงที่่�สุุดในโลกแล้้ว ตััวเลขดัังกล่่าวยัังเพิ่่�มขึ้�นอย่่างก้้าวกระโดดในช่่วง
ระหว่า่ งปีี 2008-2018
พื้้�นที่่�ชุุมชนซอยพิิพััฒน์์ 2 เขตบางรััก กรุุงเทพมหานคร หนึ่่�งในหลายๆ ชุุมชนย่่านใจกลางเมืือง เช่่นเดีียวกััน ธุุรกิิจไทยที่่�ประสบความสำเร็็จก็็ยัังจำกััดอยู่�่ในวงแคบๆ
ที่ม�่ ีีสภาพความเป็น็ อยู่แ่� ออัดั บ้า้ นเรืือนทรุดุ โทรม แต่ร่ ายล้อ้ มไปด้ว้ ยตึกึ สููงชันั สะท้อ้ นความเหลื่อ่� มล้ำำ�� บริิษัทั ที่่จ� ดทะเบีียนเป็็นนิิติบิ ุคุ คลที่�ใ่ หญ่ท่ ี่�ส่ ุดุ ร้อ้ ยละ 5 มีีสััดส่ว่ นรายรับั
ที่ถ�่ ่า่ งในสังั คมไทย ถึงึ ร้อ้ ยละ 85 ของรายรับั รวมทั้้ง� หมดของทั้้ง� ประเทศ ขณะที่ก�่ ารจ้า้ งงาน
กว่่าร้้อยละ 85.6 ของการจ้้างงานนอกภาคเกษตรและนอกภาครััฐ
หนี้้�ภาคครัวั เรืือนคิดิ เป็็นร้อ้ ยละ 89.3 ของ GDP มองในแง่่ดีีคืือสะท้้อน ทั้้ง� หมดของประเทศอยู่่�ในภาคที่่�เป็น็ ธุุรกิิจเล็ก็ ๆ ระดับั SMEs
การเข้้าถึึงสิินเชื่�่อที่่�ดีีขึ้้�น แต่่อีีกด้้านหนึ่่�งก็็น่่ากัังวลอย่่างมาก เพราะ ความเหลื่่�อมล้้ำยังั มีีธรรมชาติิเป็็นวัฏั จักั รที่ไ�่ ม่ส่ ิ้้น� สุุด ครัวั เรืือนที่ย�่ ากจน
คนไทยเริ่�มเป็็นหนี้้�ตั้้�งแต่่อายุุไม่่มาก และยัังคงเป็็นหนี้้�ถึึงแม้้ว่่าจะพ้้น มัักขาดโอกาสในการประกอบอาชีีพ ขาดทักั ษะ ขาดเทคโนโลยีี อีีกทั้้�ง
วััยทำงานและรายได้้ลดลงแล้้ว อย่่างที่่�พููดกัันว่่า “คนไทยเป็็นหนี้้�เร็็ว ผู้้�ประกอบการธุรุ กิจิ ขนาดเล็ก็ ก็็ขาดเงินิ ทุนุ รัับความเสี่�ย่ งได้้ต่่ำ รวมถึึง
เป็็นหนี้้�นาน และเป็็นหนี้้�จนแก่่” ยิ่ �งไปกว่่านั้้�น หนี้้�ครััวเรืือนส่่วนใหญ่่ เสีียเปรีียบจากขนาดที่�่เล็็กและต้้นทุุนต่่อหน่่วยที่่�สููงกว่่า ทำให้้ยากจะ
เป็็นหนี้้�เพื่่�อการอุุปโภคบริิโภค ไม่่ใช่่หนี้้�เพื่�่อการลงทุุนหรืือสร้้างรายได้้ อยู่่�รอดในการแข่่งขัันกัับธุุรกิิจขนาดใหญ่่ ผลก็็คืือคนรวยยิ่ �งรวย ธุุรกิิจ
จึึงยิ่่�งมีีความเสี่�่ยงของการไม่ส่ ามารถนำมาชำระคืืนหนี้้ไ� ด้้ ขนาดใหญ่่ครองตลาดและผููกขาดได้้มากยิ่ �งขึ้ น�
สถานการณ์์หนี้้�จึึงมีีแนวโน้้มเป็็นอุุปสรรคต่่อการเจริิญเติิบโตทาง ทั้้�งนี้้� วิิกฤตโควิิดได้้ทำให้้ปััญหาความเหลื่่�อมล้้ำรุุนแรงมากยิ่ �งขึ้�น
เศรษฐกิจิ ในอนาคต โดยเฉพาะอย่่างยิ่่�ง หากเศรษฐกิิจไทยซบเซาหรืือ มาตรการล็อ็ กดาวน์แ์ ละการปิดิ ประเทศพรากรายได้ไ้ ปจากกลุ่�มแรงงาน
เติบิ โตช้า้ อย่า่ งต่อ่ เนื่อ�่ ง ย่อ่ มเป็น็ ตัวั เร่ง่ ให้ร้ ายได้ข้ องครัวั เรืือนและธุรุ กิจิ รับั จ้า้ ง ผู้้�ประกอบการอิสิ ระ และธุรุ กิจิ ขนาดเล็ก็ ที่ป่� ระกอบธุรุ กิจิ ในภาค
ยิ่่�งไม่่เพีียงพอต่่อการชำระหนี้้� บริิการ ซึ่�่งมีีเงิินออมน้้อยและอยู่�่ นอกระบบความช่่วยเหลืือจากภาครััฐ
กัับดัักที่�่สี่่� คืือกัับดัักความเหลื่�่อมล้้ำ (Inequality Trap) ถึึงแม้้ว่่า กลับั กันั กับั กลุ่�มคนรายได้ส้ ููงที่ไ�่ ด้ร้ ับั ประโยชน์จ์ ากอัตั ราดอกเบี้้ย� ต่ำ่ และ
ราคาทรััพย์์สิินที่�ป่ รับั ตัวั สููงขึ้น�
336 OVER THE HORIZON 2021 & BEYOND
‘เครื่�่องยนต์’์ ที่อ่� ่่อนแรง เครื่อ่� งยนต์ต์ ัวั ที่ส่� อง คือื ทรัพั ยากรธรรมชาติิ ที่เ�่ ป็น็ ปัจั จัยั การผลิติ และ
ซ้้ำร้้ายบนปััญหาของกัับดััก ‘เครื่�่องยนต์์’ ที่�่เคยเป็็นแรงส่่งสำคััญให้้ แหล่่งที่่�มาของรายได้้ของประเทศกำลังั ร่อ่ ยหรอลงไป ทั้้ง� ก๊๊าซธรรมชาติิ
เศรษฐกิิจไทยเติิบโตได้้เกิินร้้อยละ 7 เป็็นระยะเวลาต่่อเนื่�่องหลายปีี ในอ่่าวไทยที่�่เหลืือน้้อยลงและคาดว่่าจะหมดไปในไม่่ช้้า รวมถึึงแหล่่ง
ก่่อนวิิกฤตต้้มยำกุ้�ง ในวัันนี้้�ได้้เริ่�มอ่่อนกำลัังหรืืออาจจะดัับลงแล้้ว ท่อ่ งเที่ย�่ วที่เ่� สื่อ�่ มโทรมจากการรับั นักั ท่อ่ งเที่ย�่ วมากเกินิ กว่า่ ความสามารถ
สะท้้อนจากอััตราการเจริิญเติิบโตเฉลี่�่ยที่�่ลดลงเหลืือเพีียงร้้อยละ 4-5 ในการฟื้้น� ตััวของธรรมชาติิ
ในช่ว่ งหลังั ปีี 1997 และประมาณร้อ้ ยละ 3 หลังั จากวิกิ ฤตเศรษฐกิจิ โลก เครื่อ่� งยนต์ต์ ัวั ที่ส่� าม คือื การส่ง่ ออก ที่เ่� ป็น็ ตัวั เร่ง่ ให้เ้ ศรษฐกิจิ ไทยเติบิ โต
ในปีี 2008 ทำให้้น่่ากัังวลว่่าประเทศไทยจะเปลี่่�ยนหรืือติิดเครื่�่องยนต์์ อย่่างก้้าวกระโดดตั้้�งแต่่ทศวรรษ 1980 ได้้ชะลอตััวลงอย่่างต่่อเนื่่�อง
ใหม่่ได้้ทันั การณ์ห์ รืือไม่่ จากที่่�เคยขยายตััวเฉลี่ย�่ ร้อ้ ยละ 21.9 ต่่อปีีระหว่า่ งปีี 1986-1995 เหลืือ
เครื่อ�่ งยนต์ต์ ัวั แรก คือื โครงสร้า้ งประชากร ที่เ�่ คยเป็น็ แรงส่ง่ สำคัญั ต่่อ เพีียงร้้อยละ 11.9 ระหว่่างปีี 1996-2005 และร้้อยละ 6.2 ระหว่่าง
เศรษฐกิจิ กำลังั กลายเป็น็ แรงต้้าน ปีี 2006-2015
ต้น้ ทุนุ ทางเศรษฐกิจิ ที่ส�่ ููงขึ้น� และการรณรงค์เ์ รื่อ่� งการวางแผนครอบครัวั 4.2%
ที่�่ประสบความสำเร็็จเกิินคาด ทำให้้อััตราการเกิิดของไทยลดลงอย่่าง
รวดเร็ว็ จาก 5.6 คนต่อ่ หญิิงวัยั เจริิญพัันธุ์์�หนึ่่ง� คนในปีี 1970 เหลืือเพีียง
1.5 คนในปัจั จุบุ ันั ส่ง่ ผลให้ส้ ัดั ส่ว่ นประชากรวัยั เด็ก็ ต่อ่ ประชากรทั้้ง� หมด
ลดลงอย่่างต่่อเนื่�่อง ขณะเดีียวกััน สััดส่่วนประชากรวััยทำงานเพิ่่�มขึ้�น
จากร้อ้ ยละ 53 ในปีี 1970 เป็็นร้้อยละ 72 ในปีี 2010
อย่่างไรก็็ตาม อััตราการเกิิดที่�่ลดลงอย่่างต่่อเนื่�่องหลายทศวรรษทำให้้
ปััจจุุบัันประเทศไทยเข้้าสู่่�สัังคมสููงวััย เมื่่�อประชากรวััยทำงานทยอย
เกษีียณอย่า่ งรวดเร็ว็ จำนวนประชากรวัยั ทำงานเริ่ม� ลดลงตั้้ง� แต่ป่ ีี 2010
เป็น็ ต้น้ มา และจำนวนประชากรทั้้ง� ประเทศจะลดลงในอีีกไม่ก่ ี่ป�่ ีีข้า้ งหน้า้
นำไปสู่่�ปัญั หาตลาดที่ห่� ดเล็ก็ ลง แรงงานขาดแคลนมากยิ่ง� ขึ้น� ตลอดจน
ภาระทางการคลัังและปััญหาสัังคมที่่�กำลัังจะตามมาจากการที่�่จำนวน
ผู้้�สููงอายุุต่่อประชากรวัยั ทำงานไม่่ได้ส้ ััดส่ว่ นกันั
แนวโน้้มระดับั รายได้ต้ ่อ่ หัวั ของประเทศไทย
ปีี 1970-2020
1970
1971
1972
1973
1 9 74
1975
1976
1977
1978
1979
1980
1981
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 337
7.9% 4.4% 3.2%
1997 2020
วิิกฤตต้้มยำำ�กุ้้�ง วิิกฤตโควิิด
2011
มหาอุทุ กภััย
2008
วิิกฤตเศรษฐกิิจโลก
‘เครื่อ�่ งยนต์์’ ที่�เ่ คยเป็็น การชะลอตััวลงของการส่่งออกสะท้้อนการขาดความสามารถในการ
แรงส่ง่ สำ�ำ คัญั ให้เ้ ศรษฐกิิจไทย แข่่งขัันของสิินค้้าไทยในเวทีีโลกเมื่่�อเทีียบกัับสิินค้้าจากประเทศกำลััง
พััฒนาอื่�่นๆ ที่่�ปััจจุุบัันมีีต้้นทุุนการผลิิตที่่�ต่่ำกว่่า อีีกทั้้�งจำนวนคู่�่แข่่ง
เติิบโตได้้เกิินร้้อยละ 7 ในตลาดโลกของไทยที่่�มีีมากขึ้ �นจากการที่�่หลายประเทศที่่�เคยปิิด
เป็น็ ระยะเวลาต่่อเนื่อ่� งหลายปีี พรมแดนค้้าขายในช่่วงทศวรรษ 1970 และ 1980 ได้้หัันมาเปิิด
ประเทศและเน้น้ การส่ง่ ออกเช่น่ เดีียวกับั ประเทศไทย รวมถึงึ การเติบิ โต
ก่่อนวิิกฤตต้ม้ ยำำ�กุ้้�ง ที่่ช� ะลอตััวลงของการค้้าโลกตั้้�งแต่่ปีี 2009 เป็น็ ต้น้ มา
ในวันั นี้้�ได้้เริ่ม่� อ่อ่ นกำ�ำ ลังั เครื่่�องยนต์์ตััวที่�่สี่�่ คืือภาครััฐที่่�เคยมีีบทบาทสำคััญในการขัับเคลื่�่อน
เศรษฐกิจิ ในอดีีตมีีประสิทิ ธิภิ าพลดน้อ้ ยลง แต่ต่ ้น้ ทุนุ ในการดำเนินิ งาน
หรืืออาจจะดัับลงแล้ว้ ของราชการกลัับยิ่ �งสููงขึ้�น กฎเกณฑ์์รวมถึึงระเบีียบต่่างๆ ที่�่เคยเป็็น
เครื่�่องมืือในการเสริิมสร้้างความมั่่�งคั่่�งและเสถีียรภาพให้้แก่่ระบบ
เศรษฐกิิจในอดีีตไม่่ได้้รัับการปรัับเปลี่่�ยนให้้ทัันยุุคสมััย กลายเป็็น
อุุปสรรคต่่อกิิจกรรมทางเศรษฐกิิจในโลกยุุคใหม่่ ในขณะที่�่ปััญหาการ
ทุุจริิตคอร์์รััปชัันที่่�อยู่่�คู่�่ กัับอำนาจรััฐก็็ไม่่ได้้ลดลง ทั้้�งยัังอาจหนัักหน่่วง
ยิ่่ง� ขึ้น� ตามสััดส่่วนของภาครััฐในระบบเศรษฐกิิจที่่�ใหญ่ข่ึ้�นเรื่อ�่ ยๆ
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
338 OVER THE HORIZON 2021 & BEYOND
ความท้้าทายข้้างหน้้า อย่า่ งไรก็ต็ าม สิ่่ง� ที่พ่� ่ว่ งมากับั ความสะดวกของเทคโนโลยีีคือื นานวันั ไป
เหนืือสิ่่�งอื่�่นใด หากมองไปพ้้นปััญหาภายในประเทศก็็จะพบว่่าโลก การผลิติ ด้ว้ ยกระบวนการอัตั โนมัตั ิิ (Automation) หรืือหุ่่�นยนต์จ์ ะเข้า้ มา
ข้้างนอกยัังมีีอีีกหลายความท้้าทายที่�่รอเราอยู่�่ ความท้้าทายเหล่่านั้้�น ทดแทนแรงงาน โดยเฉพาะแรงงานทัักษะต่่ำที่�่มีีรายได้้น้้อย ในขณะที่�่
ไม่่ใช่่ปััญหาเฉพาะต่่อประเทศไทย แต่่ภายใต้้เงื่่�อนไขเรื่�่องเครื่�่องยนต์์ ความแตกต่่างของความสามารถในการใช้้เทคโนโลยีีที่�่ไม่่เท่่ากัันของ
ที่่�อ่่อนแรงและกัับดัักที่่�ติิดตรึึง ประเทศไทยจึึงต้้องเตรีียมพร้้อมสำหรัับ ครััวเรืือนและผู้้�ประกอบการต่่างๆ หรืือ Digital Divide จะยิ่ �งซ้้ำเติิม
ความท้้าทายเหล่่านั้้�นด้้วยความตื่่�นตััวและระมััดระวัังอย่่างยิ่ �งยวด ปััญหาความเหลื่�่อมล้้ำ หรืือการครอบครองข้้อมููลที่่�สร้้างอำนาจผููกขาด
ความท้้าทายแรก คืือความก้้าวหน้้าทางเทคโนโลยีีที่่�พััฒนาไปอย่่าง ให้้ธุุรกิิจ ทำให้้ผู้้�ประกอบการรายใหม่่เข้้ามาแข่่งขัันได้้ยาก และเกิิด
รวดเร็็ว และนำไปสู่ก�่ ารเปลี่ย่� นแปลงในระบบเศรษฐกิิจในทุุกมิติ ิิ การกินิ รวบได้อ้ ีีกด้ว้ ย
เทคโนโลยีีดิิจิิทััลได้้เปลี่�่ยนวิิถีีการผลิิตในหลายอุุตสาหกรรม เช่่น การ ความท้า้ ทายที่ส�่ อง คือื การเปลี่ย�่ นแปลงของสภาพภููมิอิ ากาศ (Climate
ใช้้ AgriTech ในการผลิิตภาคเกษตร MedTech ในวงการการแพทย์์ Change) ที่ช�่ ัดั เจนและรุนุ แรงอย่า่ งที่ไ่� ม่เ่ คยเกิดิ มาก่อ่ นในประวัตั ิศิ าสตร์์
EdTech ด้า้ นการศึกึ ษา และ FinTech ในธุรุ กิจิ การเงินิ ได้เ้ ปลี่ย�่ นโฉม มนุษุ ยชาติิ และกำลังั จะถึงึ จุดุ ที่ย่� ้อ้ นกลับั ไม่ไ่ ด้้ ซึ่ง่� อาจจะนำไปสู่�่ ความ
‘ตลาด’ หรืือ Marketplace ทำให้เ้ กิดิ ‘เศรษฐกิจิ แพลตฟอร์ม์ ’ (Platform เสีียหายอย่า่ งรุุนแรง หากทุุกประเทศทั่่ว� โลกไม่ร่ ่่วมมืือกันั ลดการปล่่อย
Economy) ที่ผ�ู่้�ซื้อ� และผู้�ขายสามารถทำธุรุ กรรมได้ผ้ ่า่ นช่อ่ งทางออนไลน์์ มลพิิษโดยเร็็ว
ทั้้�งการขายสิินค้้า (E-commerce) การขายบริิการต่่างๆ ทั้้�งการขนส่่ง ประเทศไทยเป็็นประเทศหนึ่่�งที่่�ได้้รัับผลกระทบจากการเปลี่่�ยนแปลง
การเดิินทาง และที่่�พัักอาศััยในระบบเศรษฐกิิจแบบแบ่่งปััน (Sharing สภาพภููมิอิ ากาศที่่ย� ิ่่ง� ซ้้ำเติมิ ความเปราะบางของระบบเศรษฐกิจิ ไม่ว่ ่่า
Economy) จากการที่่�ภาคเกษตรซึ่�่งมีีความอ่่อนไหวต่่อสภาพภููมิิอากาศเป็็นภาค
เศรษฐกิิจที่่�มีีความสำคััญสููงในโครงสร้้างเศรษฐกิิจ หรืือการที่่�ภาค
อุุตสาหกรรมมีีโรงงานจำนวนมากตั้้�งอยู่่�บริิเวณกรุุงเทพมหานครและ
ปริมิ ณฑลท่ี่่�ม� ีีความเสี่่ย� งจากระดับั น้ำ้ ทะเลที่เ�่ พิ่่�มสููงขึ้�น
ด้้านการผลิิต ยิ่ง� กว่า่ นั้้น� การเปลี่ย�่ นแปลงทางสภาพภููมิอิ ากาศยังั เพิ่่ม� ความไม่แ่ น่น่ อน
ภาคเกษตร ให้้กัับภาคธุุรกิิจไทยที่่�พึ่่�งพาการลงทุุนจากต่่างประเทศ หรืือส่่งออก
สิินค้้าและบริิการไปต่่างประเทศ โดยเฉพาะกัับประเทศที่่�มีีนโยบาย
ด้้านการแพทย์์ ต่อ่ ต้้านและกีีดกัันธุรุ กิิจที่ไ�่ ม่เ่ ป็น็ มิติ รต่อ่ สิ่่ง� แวดล้้อม
เศรษฐกิิจแพลตฟอร์ม์ ความท้า้ ทายที่ส�่ าม คือื ภููมิริ ัฐั ศาสตร์โ์ ลกที่เ่� ปลี่ย�่ นไป โดยเฉพาะบทบาท
(e-Commerce, ของจีีนในเวทีีโลก ด้ว้ ยขนาดเศรษฐกิจิ ที่ใ่� หญ่เ่ ป็น็ อันั ดับั 2 ของโลก และ
คาดว่่าจะใหญ่่กว่่าสหรััฐฯ ภายในหนึ่่�งหรืือสองทศวรรษข้้างหน้้า จีีน
Sharing Economy) ได้้ผงาดขึ้้�นมาท้้าทายสหรััฐฯ ทั้้�งด้้านการค้้าและการพััฒนาเทคโนโลยีี
นอกจากนี้้�การที่�่จีีนใช้้อำนาจทางเศรษฐกิิจขยายอิิทธิิพลไปในภููมิิภาค
ด้้านการศึึกษา ต่่างๆ ทั่่�วโลก และใช้้แสนยานุุภาพทางทหารประกาศอธิิปไตยเหนืือ
ทะเลจีีนใต้้ จนกลายเป็น็ ความขััดแย้ง้ ของสองมหาอำนาจ
ด้้านธุรุ กิิจ สำหรัับประเทศไทยได้้มีีการพึ่่�งพาเศรษฐกิิจจีีนมากขึ้�นเรื่�อยๆ ขณะที่่�
การเงิิน ความสััมพัันธ์์ทางเศรษฐกิิจและการเมืืองของไทยกัับสหรััฐฯ มีีประวััติิ
ฝุ่่�น PM2.5 ปกคลุุมใจกลางกรุงุ เทพมหานคร สะท้อ้ นปัญั หามลพิิษที่ก่� ระทบต่่อสิ่ง�่ แวดล้อ้ มและคุณุ ภาพความเป็น็ อยู่่ข� องคนในเมืือง
ความเป็็นมาที่่�แน่่นแฟ้้นยาวนาน การดำเนิินนโยบายความสััมพัันธ์์
ระหว่่างประเทศของไทยกับั จีีนและสหรััฐฯ โดยไม่เ่ ลืือกข้้างใดข้้างหนึ่่ง�
จึึงท้า้ ทายต่อ่ อนาคตของเศรษฐกิิจไทยอย่า่ งยิ่ง�
ความท้้าทายที่�่สี่�่ คืือความขััดแย้้งทางการเมืืองและสัังคมที่่�ตึึงเครีียด
มากขึ้�น รวมถึึงความขััดแย้้งระหว่่างคนต่่างรุ่่�น ความขััดแย้้งนี้้�สะสม
เป็็นเวลาหลายปีี และดููเหมืือนว่่าจะหาทางออกยากขึ้�นเรื่�่อยๆ ทำให้้
กระบวนประชาธิิปไตยที่�่เป็็นกระบวนการให้้ได้้มาซึ่่�งอำนาจรััฐ สร้้าง
เวทีีเจรจา และลดความขัดั แย้้ง ไม่่สามารถทำงานได้อ้ ย่่างเต็ม็ ที่่� ส่ง่ ผล
กระทบถึงึ การมีีส่ว่ นร่ว่ มของประชาชน กระบวนการรับั ผิดิ และการระดม
ความคิดิ เพื่่�อออกแบบนโยบายที่เ่� ป็น็ ประโยชน์์กัับประชาชนส่่วนใหญ่่
การประท้ว้ งจากกลุ่�มคนรุ่�นใหม่่ ถืือเป็น็ ปรากฏการณ์์ใหม่่ ความขััดแย้้งทางการเมืืองและสัังคมที่่�สั่่�งสมมา หากไม่่สามารถหา ชุุมนุุมการเมืือง
ที่่�สังั คมจับั ตามอง ทางออกแบบสันั ติวิ ิิธีีโดยวิิถีีทางประชาธิปิ ไตยได้้ ก็อ็ าจสั่่ง� สมจนกลาย ปัจั จุุบััน
เป็็นความขััดแย้้งที่่�รุุนแรงแบบที่�่เคยเกิิดขึ้้�นมาแล้้วหลายครั้้�ง ส่่งผล
การขัับเคี่�่ยวระหว่่างมหาอำำ�นาจสองชาติิ สหรััฐอเมริิกา กระทบต่่อเสถีียรภาพของเศรษฐกิิจ ความน่่าสนใจในฐานะเป้้าหมาย
และจีีนยังั คงดำำ�เนิินต่อ่ ไป ของการลงทุุน และความสามารถในการแข่่งขันั ของประเทศ
ความจำำ�เป็็นในการปรัับตัวั
ในสถานการณ์์และความท้้าทายในปััจจุุบััน ประเทศไทยจำเป็็นต้้อง
ปรับั ตัวั อย่า่ งเร่ง่ ด่ว่ นเพื่อ่� ให้ห้ ลุดุ จากกับั ดักั และพร้อ้ มที่จ่� ะเติบิ โตต่อ่ ไป
โดยเฉพาะใน 4 ด้า้ นที่�เ่ ป็็นมาตรวััดสำคัญั ของระบบเศรษฐกิจิ
การปรับั ตััวด้้านแรก คือื การปรับั เพื่อ่� เพิ่่ม� ผลิติ ภาพ เช่น่ การปรับั ปรุุง
ระบบการศึึกษาและพััฒนาทัักษะของแรงงานเพื่�่อให้้มีีคุุณภาพและ
ตรงกัับความต้้องการของตลาด รวมทั้้�งการนำเทคโนโลยีีมาช่่วยใน
การดำเนิินธุรุ กิิจ และปรัับตััวต่่อการแข่ง่ ขัันที่่เ� ปลี่�่ยนไปจากการพััฒนา
ของเทคโนโลยีีใหม่่ๆ การลดการผููกขาดและสนัับสนุุนการแข่่งขัันที่่�
เป็น็ ธรรมเพื่อ่� ให้เ้ กิดิ การพัฒั นานวัตั กรรม รวมถึงึ การเปิดิ เสรีีด้า้ นการค้า้
และบริิการอย่า่ งเป็น็ ระบบ เพื่อ�่ กระตุ้้�นให้เ้ กิดิ การปฏิริ ููป เพิ่่�มผลิิตภาพ
ของประเทศอย่า่ งเป็น็ รููปธรรม
การปรัับตััวด้้านที่่�สอง คืือการปรัับตััวเพื่่�อสร้้างภููมิิคุ้�มกััน เช่่น การ ภาพซ้า้ ย - ประเทศไทยต้้องปรับั ปรุงุ ระบบการศึึกษาและพัฒั นาทักั ษะของแรงงาน
กระจายความเสี่�่ยงและลดการพึ่่�งพาภาคเศรษฐกิิจใดเศรษฐกิิจหนึ่่�ง ให้ม้ ีีคุณุ ภาพอย่า่ งเร่ง่ ด่ว่ น / ภาพจาก THE STANDARD
มากเกินิ ไป การพัฒั นานวัตั กรรมทางการเงินิ ที่ช�่ ่ว่ ยให้ค้ รัวั เรืือนและธุรุ กิจิ ภาพขวา - สังั คมผู้้�สููงอายุเุ ป็็นอีีกหนึ่่�งความท้า้ ทายของประเทศไทย
สามารถรัับความเสี่�่ยงได้้โดยไม่่เป็็นภาระทางการคลัังของรััฐ และ
การส่่งเสริิมทัักษะเพื่�่อให้้ครััวเรืือนและธุุรกิิจสามารถปรัับตััวในโลกที่�่
เปลี่�่ยนแปลงเร็็วและมีีความไม่แ่ น่่นอนสููงได้้
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 341
โครงสร้า้ งประชากรไทย
80,000
70,000
60,000
50,000
40,000
30,000
20,000
10,000
0
2050
2045
2040
2035
2030
2025
2020
2015
2010
2005
2000
1995
1990
1985
1980
1975
1970
อายุุ 0-19 ปีี อายุุ 20-64 ปีี อายุุ 65+ ปีี ตัวั เลขประมาณการ
การปรัับตััวด้า้ นที่ส่� าม คืือการปรับั ตัวั เพื่อ�่ สร้้างความยั่�งยืืน เช่น่ การ
พััฒนาธุุรกิิจที่่�สอดคล้้องกัับสัังคมสููงวััย ทั้้�งการผลิิตสิินค้้าและบริิการ
ที่่�ตอบสนองต่่ออุุปสงค์์จากผู้้�สููงอายุุที่�่จะมีีมากขึ้�น และการลดการใช้้
แรงงาน การพััฒนาธุุรกิิจที่่�เป็็นมิิตรกัับสิ่่�งแวดล้้อมที่่�ได้้รัับการยอมรัับ
ตามมาตรฐานสากล และการสร้า้ งกลไกที่ท�่ ำให้ก้ ารก่อ่ มลพิษิ เป็น็ ต้น้ ทุนุ
ที่ธ�่ ุรุ กิจิ และผู้�บริโิ ภคต้อ้ งแบกรับั (Internalization) เพื่อ่� ลดการก่อ่ มลพิษิ
อย่า่ งเป็น็ ระบบผ่า่ นกลไกตลาด
การปรับั ตัวั ด้า้ นที่ส่� ี่�่ คือื การปรับั ตัวั เพื่อ่� ลดความเหลื่อ่� มล้้ำ เช่น่ การสร้า้ ง
โอกาสที่�เ่ ป็็นธรรมในการเข้้าถึึงสิ่่ง� จำเป็็นพื้้น� ฐาน ทั้้�งบริกิ ารทางสุุขภาพ
การศึกึ ษาที่ม�่ ีีคุุณภาพ และสาธารณููปโภค รวมถึงึ การเข้้าถึึงบริกิ ารทาง
การเงินิ เทคโนโลยีี และโอกาสในการประกอบอาชีีพ อีีกทั้้ง� การกระจาย
อำนาจการปกครองและทรััพยากรสู่�่ ท้้องถิ่�นเพื่�่อลดการกระจุุกตััวของ
ความเจริญิ
บรรยากาศภายในสัปั ปายะสภาสถาน อาคารรัฐั สภาแห่่งใหม่่ / ภาพจาก THE STANDARD
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 343
หัวั ใจของคำำ�ตอบ การปรัับโครงสร้้างสถาบันั
การปรัับตัวั ในมิติ ิิต่่างๆ ข้า้ งต้้นอาจมีีรายละเอีียดของนโยบายและการ ทางเศรษฐกิิจและการเมืือง
ปฏิบิ ัตั ิิที่แ่� ตกต่า่ งกัันได้ห้ ลายแนวทาง แต่่หากเรีียนรู้้�จากประวัตั ิิศาสตร์์ จึงึ จำำ�เป็็นต้้องเกิิดขึ้้น� อย่า่ งเร่่งด่่วน
ตลอดหลายทศวรรษของประเทศ จะพบว่า่ หัวั ใจของความสำเร็จ็ ในอดีีต แม้้ด้ว้ ยเพีียงเหตุผุ ลเดีียวง่่ายๆ
ล้้วนมีีรากฐานมาจากการจััดวางระบบ ‘แรงจููงใจ’ ที่�่กระตุ้้�นให้้ผู้้�คน ว่า่ สิ่่ง� ที่่�เป็น็ อยู่�่ไม่่ใช่่ทางเลืือก
ในระบบเศรษฐกิิจ ตั้้�งแต่่แรงงาน เจ้้าของกิิจการ ไปจนถึึงผู้�บริิโภค
ขวนขวายไปในทางที่�่เพิ่่�มผลิิตภาพและเป็็นประโยชน์์กัับประเทศได้้
เป็็นผลสำเร็จ็
เช่น่ การเร่ง่ สร้า้ งโครงสร้า้ งพื้้�นฐานในชนบท ไม่่ว่่าระบบประปา ไฟฟ้้า ผู้้�บังั คัับใช้้กฎหมายและกฎระเบีียบ เช่่น การจัดั ซื้้อ� จััดจ้้าง การควบคุมุ
ถนน หรืือเขื่�่อนในทศวรรษ 1970 ช่่วยลดต้้นทุุนในการทำเกษตรกรรม ด้้านการแข่่งขััน หรืือการออกใบอนุุญาต ย่่อมสร้้างแรงจููงใจโดยเปิิด
ขนส่ง่ และแปรรููปสินิ ค้า้ ของเอกชน ช่ว่ ยดึงึ ดููดให้้เอกชนหันั มาหยิบิ จับั โอกาสให้ผ้ ู้้�คนเข้า้ ถึงึ ทรัพั ยากร และส่ง่ เสริมิ การแข่ง่ ขันั ที่เ�่ ป็น็ ธรรม ขณะ
และพััฒนาธุุรกิิจได้้มากขึ้�นกว่่าเดิิม จนผลัักดัันประเทศให้้ก้้าวจาก ที่�่สถาบัันทางเศรษฐกิิจที่่�ไร้้คุุณภาพย่่อมสร้้างแรงจููงใจที่�่ผิิด เช่่น การ
สัังคมเกษตรกรรมมาเป็็นอุุตสาหกรรมที่�่สามารถสร้้างผลตอบแทนได้้ เอื้อ� ประโยชน์ใ์ ห้ธ้ ุรุ กิจิ ที่ไ�่ ร้ค้ ุณุ ภาพแต่พ่ ร้อ้ มจ่า่ ยเงินิ ใต้โ้ ต๊ะ๊ เพื่อ่� ซื้อ� อำนาจ
ดีีกว่า่ เหนืือตลาด ไม่่มีีการบัังคับั ใช้ก้ ฎหมายอย่า่ งเท่่าเทีียม ไม่่มีีการปกป้้อง
ในทางกลับั กััน วิิกฤตครั้้�งใหญ่อ่ ย่่างต้้มยำกุ้�งคือื ผลลััพธ์จ์ ากการจััดวาง ทรััพย์ส์ ินิ ทางปัญั ญาอย่า่ งเพีียงพอ จนทำให้เ้ อกชนมีีแรงจููงใจ ‘วิ่�ง’ เข้า้
ระบบแรงจููงใจที่ผ่� ิิดที่่ผ� ิดิ ทาง โดยกำไรของเอกชนสามารถเกิดิ ขึ้้น� ง่่ายๆ เป็็นส่่วนหนึ่่�งของระบบที่�่ไม่่เป็็นธรรม มากกว่่าจะปรัับปรุุงและคิิด
จากการกู้ �ต่่างประเทศในอััตราดอกเบี้้�ยต่่ำมาปล่่อยกู้ �ในประเทศด้้วย นวััตกรรมเพื่่�อเพิ่่�มประสิิทธิิภาพของธุุรกิิจ และเท่่ากัับเป็็นการปิิดตาย
อััตราดอกเบี้้�ยสููง โดยไม่่รัับรู้้�ความเสี่�่ยงด้้านอััตราแลกเปลี่�่ยน และ ประตููที่จ�่ ะนำไปสู่�ก่ ารยกระดัับเศรษฐกิจิ
โดยไม่่ต้้องมีีการสร้้างผลิิตภาพ ทรััพยากรจำนวนมากของประเทศ อย่่างไรก็็ตาม สถาบัันทางเศรษฐกิิจที่่�มีีคุุณภาพไม่่อาจเกิิดขึ้้�นได้้เอง
จึึงไหลไปตามแรงจููงใจที่่�ผิิดไปสู่�่ ความสููญเปล่่า และในที่่�สุุดก็็ทำให้้ หากจำเป็็นต้้องถููกจััดตั้้�งและจััดวางโดยสถาบัันทางการเมืืองที่่�โปร่่งใส
เกิิดความเสีียหายมหาศาล ตรวจสอบได้้ และต้อ้ งมีีกระบวนการสร้้างส่่วนร่ว่ มจากประชาชนอย่า่ ง
เมื่่�อเห็็นเส้้นทางความประวััติิศาสตร์์เศรษฐกิิจว่่าเป็็นเพีียงความสำเร็็จ เท่า่ เทีียม ซึ่�ง่ เป็็นคุณุ ลัักษณะเฉพาะของระบอบประชาธิิปไตย ในที่ส่� ุุด
หรืือล้ม้ เหลวของการออกแบบแรงจููงใจ ก็จ็ ะพบว่า่ สุุดท้า้ ยแล้ว้ ไม่่ว่า่ จะ ประเด็น็ ทางเศรษฐกิิจจึึงมาบรรจบกับั ประเด็น็ ทางการเมืือง และทำให้้
วางนโยบายเรื่อ่� งใด สิ่่ง� ที่เ�่ ป็น็ หัวั ใจของทุกุ ๆ ทางออกทางเศรษฐกิจิ ย่อ่ ม การสร้า้ งระบบการเมืืองที่ม่� ีีคุณุ ภาพและเป็น็ ประชาธิปิ ไตยอยู่ท�่ ี่ใ�่ จกลาง
อยู่�่ที่่�คุุณภาพสถาบัันทางเศรษฐกิิจ (Economic Institutions) หรืือ ของการพัฒั นาเศรษฐกิจิ อย่า่ งไม่อ่ าจแยกออก
โครงสร้้างกฎระเบีียบต่่างๆ ที่�่เป็็นผู้้�ออกแบบและกำหนดแรงจููงใจของ
ผู้้�คนในระบบเศรษฐกิิจนั้้�นๆ อีีกทีีหนึ่่ง�
สถาบัันทางเศรษฐกิิจที่�่มีีคุุณภาพ ไม่่ว่่าจะเป็็นรััฐธรรมนููญที่่�คุ้�มครอง
สิิทธิิเสรีีภาพ รััฐบาลซึ่ง�่ เป็็นผู้้�ออกนโยบายหรืือวางโครงการ ข้้าราชการ
มองไกลข้า้ มขอบฟ้้า
ในช่่วงเวลาหลายทศวรรษที่่�ผ่่านมา ประเทศไทยได้้ผ่่านคลื่่�นลมที่�่
ถาโถมและแปรปรวนนัับครั้้�งไม่่ถ้้วน แต่่แทบทุุกครั้้�ง ในที่�่สุุดผู้้�วาง
นโยบายและประชาชนก็็ดููจะสามารถหัันเหใบเรืือและใช้้ประโยชน์์
จากคลื่่�นลมจนสามารถนำพาประเทศไปข้้างหน้้าได้้เสมอ คงไม่่ผิิดนััก
ที่�่จะกล่่าวว่่าโครงสร้้างสถาบัันทางเศรษฐกิิจและการเมืืองในอดีีตอาจ
ไม่่สมบููรณ์์แบบ แต่่ก็็เพีียงพอจะสร้้างแรงจููงใจให้้ผู้้�คนไปในทิิศทางที่�่
ขับั เคลื่�อ่ นเศรษฐกิิจมาได้้โดยลำดับั
แต่่มองไปพ้้นขอบฟ้้าของวัันนี้้� รััฐนาวาประเทศไทยกำลัังแล่่นไปสู่�่
น่่านน้้ำที่่�ไม่่คุ้้�นชิิน สถาบัันทางเศรษฐกิิจและการเมืืองแบบเดิิมอาจ
ไม่่เอื้�อต่่อการพััฒนาเศรษฐกิิจของประเทศอีีกต่่อไป เศรษฐกิิจโตช้้าลง
เมื่่�อเครื่�่องยนต์์เริ่�มอ่่อนแรงและเผชิิญกัับความท้้าทายที่�่ถาโถม สภาพ
สัังคมที่่�เหลื่�่อมล้้ำ เต็็มไปด้้วยระบบอุุปถััมภ์์ และการผููกขาดกิินรวบ
พิสิ ููจน์ช์ ัดั ว่า่ บั่่น� ทอนการลงทุนุ การพัฒั นาทักั ษะ หรืือการสร้า้ งนวัตั กรรม
ของผู้�เล่น่ ในระบบเศรษฐกิจิ ยิ่่�งไปกว่า่ นั้้�น ภาครััฐที่�เ่ ติิบโตจนเกิินขนาด
ยัังเบีียดบัังพื้้�นที่่�การทำงานของตลาดอัันเป็็นที่่�มาของผลิิตภาพและ
ประสิิทธิิภาพ การปรัับโครงสร้้างสถาบัันทางเศรษฐกิิจและการเมืือง
จึึงจำเป็็นต้้องเกิิดขึ้้�นอย่่างเร่่งด่่วน แม้้ด้้วยเพีียงเหตุุผลเดีียวง่่ายๆ ว่่า
สิ่่ง� ที่่�เป็็นอยู่่�ไม่ใ่ ช่ท่ างเลืือก (The status quo is not an option)
ความท้้าทายและอุุปสรรคยัังมีีอยู่่�อีีกมาก แต่่คงไม่่มากไปกว่่าโอกาส
ที่�่กำลัังรออยู่�่หลัังความท้้าทาย และยิ่ �งไม่่มากไปกว่่าโอกาสที่่�ซ่่อนอยู่�่
ในศัักยภาพของทุุกภาคส่่วนในระบบเศรษฐกิิจ
สถาบันั ทางเศรษฐกิจิ และการเมืืองที่ช่� าญฉลาดในการวางแรงจููงใจโดย
ให้้ประโยชน์์ และในขณะเดีียวกัันก็็ใช้้ประโยชน์์จากพลัังของทุุกคน
โดยไม่ท่ิ้้ง� ใครไว้เ้ บื้้อ� งหลังั ย่อ่ มพาเราไปพบกับั โอกาสนั้้น� ได้อ้ ย่า่ งแน่น่ อน
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
KKP_THE_MAKING_OF_THE_MODERN_THAI_ECONOMY
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search