145
อััลบั้้ม� เมด อินิ ไทยแลนด์์ ของวงคาราบาว วางจำำ�หน่า่ ยเมื่่�อเดือื นธัันวาคม 1984 /
ภาพจาก Warner Music Thailand ขณะเดียี วกันั สินิ ค้า้ ไทยกลับั ไม่ไ่ ด้ร้ ับั ความนิยิ ม คนไม่เ่ ชื่อ� ถือื ในคุณุ ภาพ
เป็็นเหตุุให้้มีีแคมเปญส่่งเสริิมสิินค้้าและผลิิตภััณฑ์์ไทยเกิิดขึ้้�นมาใน
เวลานั้้น� และได้ร้ ับั การผลักั ดันั จากรัฐั บาลเต็ม็ ที่่�หนึ่ง�่ ในสัญั ลักั ษณ์ส์ ำคัญั
ที่่�คนยุุคนั้้�นจดจำได้้ดีีคืือเพลง ‘เมด อิิน ไทยแลนด์์’ ของวงคาราบาว
(1984) ที่่ม� ีเี นื้้�อหาสอดรัับกับั แคมเปญนี้้�อย่า่ งชัดั เจน
นอกจากนี้้� รััฐบาลยัังมีีความพยายามที่่�จะปรัับเปลี่่�ยนยุุทธศาสตร์์
การพััฒนาอุุตสาหกรรมจากการผลิิตเพื่่�อทดแทนการนํําเข้้า (Import
Substitution Industrialization) ไปสู่�การผลิติ เพื่่อ� การส่ง่ ออก (Export-
Oriented Industrialization) ทว่่าได้้รัับการต่่อต้้านและขััดขวางจาก
กลุ่ �มทุุนที่่�ได้้ประโยชน์์จากนโยบายการปกป้้องอุุตสาหกรรมภายใน
ประเทศ
แต่ท่ ้า้ ยที่่ส� ุดุ แรงต่อ่ ต้า้ นนี้้ไ� ม่่อาจทานแรงกดดัันจากระบบทุุนนิยิ มโลก
การทยอยลดการปกป้อ้ งคุ้�มครองอุตุ สาหกรรมภายในประเทศจึึงปรากฏ
ให้เ้ ห็น็ ตั้้�งแต่ก่ ลางทศวรรษ 1980 และมากขึ้้�นในช่่วงปลายทศวรรษ
“เมดอินิ ไทยแลนด์์ แดนดิินไทยเรา
เก็็บกัันจนเก่่า เรามีีแต่่ของดีีดีี
มาตั้้ง� แต่่ก่่อนสุุโขทััย มาลพบุรุ ีี
อยุธุ ยา ธนบุรุ ีี ยุคุ สมัยั นี้้เ� ป็น็ กทม....
เมดอิินไทยแลนด์์ แดนไทยทํําเอง
จะร้้องรํําทํําเพลง ก็็ลํ้้า� ลึึกลีีลา
ฝรั่่�งแอบชอบใจ แต่่คนไทยไม่่เห็น็ ค่่า
กลัวั น้อ้ ยหน้้าว่า่ คุณุ ค่่านิิยม
ไม่่ทันั สมััย”
(ส่ว่ นหนึ่ง�่ ของเนื้้�อเพลง ‘เมด อิิน ไทยแลนด์์’ ของวงคาราบาว)
146 THE GOLDEN OPPORTUNITY 1981 - 1990
วิิกฤตการณ์บ์ ริษิ ััทเงิินทุนุ ธปท. ได้้ริิเริ่ม�
และเงินิ กู้้�นอกระบบ ‘โครงการ 4 เมษายน 2527’
มีีวัตั ถุุประสงค์ท์ ี่จ่� ะรวบรวม
บริิษัทั เงินิ ทุนุ ที่ม่� ีีปัญั หาให้เ้ ข้้ามา
ในปีี 1983 ได้เ้ กิดิ วิกิ ฤตการณ์บ์ ริษิ ัทั เงินิ ทุนุ และบริษิ ัทั หลักั ทรัพั ย์อ์ ีกี ครั้ง� อยู่ �ในความดููแลของทางการ
หลัังจากที่่�เคยเกิิดขึ้้�นมาแล้้วครั้�งหนึ่�่งในปีี 1979 ต้้นเหตุุสำคััญมาจาก และเพิ่่�มความเชื่่�อมั่่น�
การที่่�บริิษััทเงิินทุุนและบริิษััทหลัักทรััพย์์จำนวนมากยัังคงแสวงหา ของประชาชนต่่อระบบการเงิิน
ผลประโยชน์์ โดยอาศััยช่่องโหว่่ทางกฎหมาย เช่่น มีีการให้้กู้้�ยืืมแก่่
กรรมการบริิษััทในเครืือเป็็นจำนวนมากโดยไม่่มีีหลัักประกััน มีีการ แม้้ว่่าทางการได้้ให้้ความช่่วยเหลืือทางการเงิินแก่่สถาบัันการเงิินที่่�
ทุุจริิตโดยผู้้�บริิหารของบริิษััทเองโดยมีีการสร้้างลููกหนี้้�ปลอม และให้้ มีีฐานะอ่่อนแอผ่่านการอััดฉีีดสภาพคล่่อง แต่่การไถ่่ถอนตั๋๋�วสััญญา
กู้้�ยืืมแก่่ลููกหนี้้�ที่่�มีีฐานะทางการเงิินไม่่มั่่�นคง ทำให้้บริิษััทต้้องกู้้�ยืืมจาก ใช้้เงิินยัังเกิิดขึ้้�นอย่่างต่่อเนื่่�อง และวิิกฤตการณ์์ครั้�งนี้้�มีีแนวโน้้มจะ
สถาบัันการเงิินอื่�น บริิษััทเหล่่านี้้�จึึงประสบกัับปััญหาสภาพคล่่องเมื่่�อ ขยายต่่อไปถึึงระบบธนาคารพาณิิชย์์ กระทรวงการคลัังและ ธปท. จึึง
ครบกำหนดในการชำระคืนื หนี้้� ได้้ริิเริ่�ม ‘โครงการ 4 เมษายน 2527’ มีีวัตั ถุปุ ระสงค์ท์ ี่่จ� ะรวบรวมบริษิ ััท
เงิินทุนุ ที่่�มีีปััญหาให้เ้ ข้้ามาอยู่�ในความดูแู ลของทางการ
หลายบริิษััทที่่�ได้้รัับผลกระทบและยัังมีีฐานะอ่่อนแอจากวิิกฤตการณ์์
ปีี 1979 พยายามฟื้้�นฟููฐานะการดำเนิินการ โดยการจััดหาเงิินกู้้�ยืืม หลัักการคืือทางการจะช่่วยเพิ่่�มทุุนโดยเข้้าไปถืือหุ้ �นของบริิษััทและ
และเสนออัตั ราดอกเบี้้ย� ที่่ส� ูงู เพื่่อ� เป็น็ การจูงู ใจ ทำให้ภ้ าระหนี้้ท� ี่่ต� ้อ้ งจ่า่ ย รับั ผิดิ ชอบในการจัดั การบริหิ ารสถาบัันการเงิิน ทั้้�งนี้้จ� ะต้้องเป็็นไปด้ว้ ย
คืืนเพิ่่�มขึ้�้น แต่่เนื่่�องจากประชาชนขาดความเชื่�อมั่่�นในระบบสถาบััน ความสมััครใจของเจ้้าของสถาบัันการเงิิน เมื่่�อคััดเลืือกบริิษััทเงิินทุุนที่่�
การเงิิน การไถ่ถ่ อนเงินิ จึึงมีีมาอย่า่ งต่อ่ เนื่่อ� ง จนทำให้บ้ างบริษิ ััทจััดหา มีีโอกาสจะฟื้�้นฟููได้้ให้้เข้้าร่่วมโครงการตามความสมััครใจ ปรากฏว่่า
เงิินทุุนหมุุนเวีียนไม่่ทััน มีีทั้้ง� สิ้้�น 25 บริิษัทั
นอกจากนี้้�สภาพเศรษฐกิิจไทยในเวลานั้้�นไม่่อำนวยให้้บริิษััทเงิินทุุน ในด้้านของการให้้ความช่่วยเหลืือผู้้�ฝากเงิิน ผู้้�ถืือตั๋๋�วสััญญาใช้้เงิินของ
เหล่่านี้้�เพิ่่�มทุุนและแก้้ไขปััญหาสภาพคล่่อง เนื่่�องจากประชาชนขาด บริิษััทเงิินทุุนเหล่่านั้้�นสามารถแลกตั๋๋�วกัับสถาบัันการเงิินที่่�ทางการใช้้
ความเชื่อ� มั่่น� ในระบบเศรษฐกิจิ ไทยที่่ย� ังั ไม่แ่ ข็ง็ แรงพอต่อ่ เนื่่อ� งมาตั้้ง� แต่่ เป็น็ ตัวั กลางในการช่ว่ ยเหลืือ โดยจะทยอยชำระเงินิ ในระยะเวลา 10 ปีี
วิกิ ฤตการณ์ร์ าคาน้้ำมันั และความผันั ผวนในตลาดเงินิ ตราต่า่ งประเทศ
ที่่ส� ่ง่ ผลกระทบต่่อเศรษฐกิจิ ไทย
บริิษััทเงิินทุุนหลัักทรััพย์์พััฒนาเงิินทุุน (บริิษััทตึึกดำ) เป็็นบริิษััทหนึ่่�ง
ที่่ไ� ด้ร้ ับั ผลกระทบต่อ่ เนื่่อ� งจากวิกิ ฤตปีี 1979 แต่ย่ ังั มีกี ารดำเนินิ งานและ
การให้เ้ งินิ กู้้�ยืืมที่่ผ� ิิดกฎหมาย และเป็็นเหตุุในการจุดุ ชนวนวิกิ ฤตการณ์์
บริิษััทเงิินทุุนและบริิษัทั หลัักทรััพย์์ในครั้�งนี้้�
เดืือนตุุลาคม 1983 ธปท. ได้้เข้้าไปตรวจสอบและควบคุุม โดยสั่่�ง
เพิิกถอนใบอนุุญาตบริิษััทเงิินทุุนหลัักทรััพย์์พััฒนาเงิินทุุนเมื่่�อวัันที่่�
16 ธันั วาคม 1983 ซึ่ง่� ทำให้ค้ วามเชื่อ� มั่่น� ของประชาชนสั่่น� คลอนมากขึ้น้�
และลุกุ ลามจนกระทบบริษิ ัทั ที่่�เกี่่�ยวข้้องถึึง 40 บริิษัทั
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 147
‘แชร์แ์ ม่่ชม้้อย’ ผลจากการดำเนิินงานปรากฏว่่าทางการสามารถฟื้้�นฟููบริิษััทให้้ฐานะ
ตำำ�นานแห่่งแชร์์ลููกโซ่่ การเงินิ ดีขี ึ้น�้ จนสามารถขายกลับั คืนื ให้ผ้ ู้้�บริหิ ารเดิมิ และผู้้�ร่วมลงทุนุ ใหม่่
จุุดเริ่�มต้้นจาก ชม้้อย ทิิพย์์โส ชาวจัังหวััดสิิงห์์บุุรีี รวมถึึงผลักั ดันั ให้้เกิดิ การควบรวมกิจิ การกันั เอง
อดีีตพนัักงานองค์์การเชื้�อเพลิิง ซึ่่�งอ้้างว่่าตนทำ
กิิจการซื้�อขายน้้ำมันั ทั้้�งในประเทศและต่่างประเทศ ในระหว่่างที่่�เกิิดวิิกฤตในบริิษััทเงิินทุุนและธนาคารพาณิิชย์์ในปีี 1984
อยู่�นั้�น มีปี ััญหาเพิ่่�มเติมิ ในด้า้ นการเงินิ นอกระบบเกิิดขึ้้น� คืือเกิดิ วงแชร์์
ในปีี 1982 เธอเริ่�มชัักชวนคนมาร่ว่ มลงทุุนกัับบริษิ ััท ที่่�มีีลัักษณะเป็็นการฉ้้อโกงประชาชน เช่่น แชร์์น้้ำมััน แชร์์ลููกโซ่่ โดย
ของเธอ โดยตั้้ง� เงื่อ� นไขง่า่ ยๆ ว่่า ผู้้�สนใจเข้า้ ร่่วมการ หลายแห่่งเสนอผลตอบแทนที่่�สููงเป็็นเครื่�องล่่อใจ เจ้้ามืือแชร์์จะรัับเงิิน
ลงทุนุ จะต้อ้ งนำเงินิ ไปลงทุนุ ซื้อ� น้้ำมันั 1 คันั รถบรรทุกุ มาจากสมาชิกิ แล้ว้ นำเงินิ นั้้น� ไปฝากไว้ท้ ี่่ธ� นาคารพาณิชิ ย์์ จากนั้้น� ทยอย
เป็็นจำนวนเงิิน 160,800 บาท โดยให้้ผลตอบแทน เบิกิ มาชำระดอกเบี้้ย� ให้แ้ ก่ล่ ูกู แชร์ใ์ นลักั ษณะรับั รายใหม่ม่ าจ่า่ ยรายเก่า่
เป็็นดอกเบี้้�ย 6.5% ต่่อเดืือน หรืือ 10,450 บาท โดยมิิได้้นำไปลงทุุนในกิจิ การใดๆ
ต่่อเดืือน พููดง่่ายๆ คืือปีีครึ่�งก็็คืืนทุุน สร้้างความ
น่า่ เชื่�อถืือโดยจ่่ายตรงเวลา และสามารถถอนเงิินต้้น ทางการสัังเกตเห็็นความผิิดปกติิในธนาคารพาณิิชย์์ และพบว่่าเป็็น
คืืนได้ต้ ลอดเวลา การลงทุุนในลัักษณะที่่�ผิดิ ใช้อ้ ุุบายล่่อลวงให้ส้ ่ง่ ทรััพย์์โดยเจตนาทุจุ ริติ
เพื่่�อป้้องกัันการลุุกลามของปััญหาและรัักษาเสถีียรภาพของระบบ
ด้้วยความที่่�ผลตอบแทนล่่อตาล่่อใจ ทำให้้คนพููด การเงิินการธนาคารของประเทศ ทางการจึึงได้้มีีการตรากฎหมาย
กันั ปากต่อ่ ปากเกี่่ย� วกัับแชร์์ดัังกล่า่ ว และส่่งผลให้้มีี พระราชกำหนดการกู้้�ยืมื เงินิ ที่่�เป็น็ การฉ้้อโกงประชาชน พ.ศ. 2527 เพื่่�อ
ลููกแชร์์เพิ่่�มขึ้้�นอย่่างรวดเร็็วจากคนทุุกสาขาอาชีีพ ป้อ้ งกันั และปราบปรามการกู้้�ยืมื เงินิ ดังั กล่า่ ว พร้อ้ มทั้้ง� วางมาตรการเพื่่อ�
โดยเรีียกกัันติิดปากว่่า ‘แชร์์แม่่ชม้้อย’ จำนวนคน คุ้�มครองประโยชน์ข์ องประชาชน
ลงทุุนสููงขึ้�้นกว่่า 1.6 หมื่่�นคน โดยมีียอดเงิินสููงกว่่า บทเรีียนที่่�สำคััญของวิิกฤตการณ์์สถาบัันการเงิินในปีี 1983 คืือการ
4 พันั ล้า้ นบาท แต่ห่ ารู้�ไม่่ว่า่ บริษิ ััทน้้ำมัันที่่�เธอนำมา ไม่่มีีการรวมศููนย์์ในการจััดการแก้้ไขปััญหาเศรษฐกิิจของประเทศ แม้้
ใช้้กล่่าวอ้้างนั้้�นไม่่มีีอยู่�จริิง ก่่อนที่่�ความจะแตกใน ทางการได้้ออกมาตรการแก้้ไขหลายประการ ไม่ว่ ่่าจะเป็็นการให้้ความ
อีกี 2 ปีใี ห้ห้ ลังั จนนำไปสู่�การสอบสวนและดำเนินิ คดีี ช่่วยเหลืือด้้านสภาพคล่่อง โครงการ 4 เมษายน 2527 การให้้ความ
สุุดท้้ายแม่่ชม้้อยพร้้อมพรรคพวกอีีก 10 คนถููกจัับ ช่่วยเหลืือแก่่ผู้้�ถืือตั๋๋�วสััญญาใช้้เงิินแล้้ว แต่่การออกมาตรการต่่างๆ
ในข้้อหาฉ้้อโกงประชาชน40 ทำได้้ลำบากและไม่่คล่่องตััว รััฐมนตรีีว่่าการกระทรวงการคลัังจึึงเริ่�ม
ให้น้ ำเรื่อ� งการจัดั ตั้้ง� องค์ก์ รที่่จ� ะเป็น็ เครื่อ� งมือื ในการแก้ไ้ ขปัญั หาได้อ้ ย่า่ ง
ทัันท่่วงทีี โดยทำงานร่่วมกัันระหว่่าง ธปท. สำนัักงานคณะกรรมการ
กฤษฎีกี า กระทรวงการคลััง และภาคสถาบัันการเงิิน
หลังั ร่า่ งกฎหมายผ่า่ นการพิจิ ารณาของคณะรัฐั มนตรีมี ีผี ลบังั คับั ใช้ต้ั้้ง� แต่่
วันั ที่่� 27 พฤศจิกิ ายน 1985 พร้อ้ มกันั นั้้น� ได้ม้ ีกี ารปรับั ปรุงุ แก้ไ้ ขกฎหมาย
พระราชบััญญััติิธนาคารแห่่งประเทศไทย โดยให้้มีีการจััดตั้้�ง ‘กองทุุน
เพื่่อ� การฟื้น�้ ฟูแู ละพัฒั นาระบบสถาบันั การเงินิ ’ หรือื ที่่ร�ู้�จักกันั ในชื่อ� FIDF
ซึ่ง่� ในระยะต่อ่ มามีีบทบาทสำคััญในการแก้ป้ ัญั หาวิกิ ฤตปีี 1997
148 THE GOLDEN OPPORTUNITY 1981 - 1990
จาก ‘ป๋า๋ เปรม’ สู่่� ‘น้า้ ชาติ’ิ พบสื่่�อมวลชนแล้ว้ บอกว่่า ‘ผมพอแล้้ว’ ซึ่่ง� เป็็นวลีที ี่่�สำคัญั ในยุุคนั้้น�
หลัังจากพลเอก เปรม ดำรงตำแหน่่งนายกรััฐมนตรีีมาเป็็นเวลา 8 ปีี
5 เดืือน รวมทั้้�งสิ้้�น 3 วาระ ก็็เกิดิ จุุดเปลี่่�ยนทางการเมือื งครั้�งสำคััญขึ้้�น “หลังั คำประกาศ เหล่า่ ที่่�ปรึึกษาก็็มาคุุยกันั ว่า่ แต่ล่ ะคนเขีียนว่่าอย่า่ งไร
คืือการเลืือกตั้้�งในวัันที่่� 24 กรกฎาคม 1988 หััวหน้้าพรรคการเมืือง ปรากฏว่า่ ทุกุ คนเขียี นตามนี้้� ป๋า๋ ควรจะพอแล้ว้ เพราะคิดิ ว่า่ ถึึงเวลาแล้ว้
ที่่�จะร่่วมกัันจััดตั้้�งรััฐบาลโดยมีีพรรคชาติิไทยเป็็นแกนนำ ได้้เข้้าพบ ที่่�ป๋า๋ ควรส่ง่ ประชาธิิปไตยเต็็มใบให้้รัฐั สภาและประชาชน”
พลเอก เปรม ที่่�บ้้านพักั เพื่่�อเชิญิ ให้ม้ าดำรงตำแหน่่งนายกรัฐั มนตรีเี ป็็น
สมััยที่่� 4 แต่ท่ ว่่าพลเอก เปรม ปฏิิเสธ ต่่อมาในวันั ที่่� 4 สิงิ หาคม 1988 จึึงได้ม้ ีพี ระบรมราชโองการโปรดเกล้า้ ฯ
พลตรีี ชาติชิ าย ชุุณหะวััณ (ยศขณะนั้้น� ) ดำรงตำแหน่ง่ นายกรัฐั มนตรีี
ดร.วีีรพงษ์์ รามางกููร เปิิดเผยถึึงที่่�มาที่่�ไปในการตััดสิินใจครั้�งนี้้�ของ คนที่่� 17 นัับเป็็นการเปิิดศัักราชใหม่่ หลัังจากประเทศไทยอยู่่�ภายใต้้
พลเอก เปรม ว่า่ “วัันหนึ่�่งป๋๋าเดินิ เข้้ามาในห้้องที่่�ประชุมุ ที่่ป� รึึกษา บอก การบริิหารของพลเอก เปรม มาอย่่างยาวนานถึึง 8 ปีี
ทุุกคนว่่าไม่่ต้้องคุุยกััน แล้้วให้้มาเขีียนความเห็็นว่่าหลัังการเลืือกตั้้�ง
ป๋๋าควรจะอยู่่�ต่่อหรืือไม่่ ทุุกคนก็็เชื่�อและปฏิิบััติิตาม ไม่่คุุยกััน ต่่างคน การเปลี่่ย� นแปลงที่่เ� กิดิ ขึ้น�้ ชัดั เจนภายใต้ก้ ารบริหิ ารงานของ ‘น้า้ ชาติ’ิ คือื
ต่า่ งเขียี นแล้้วใส่ซ่ องส่ง่ ให้ป้ ๋๋า หลัังจากได้้ซองไปแล้ว้ ป๋๋าบอกที่่ป� ระชุมุ ลดการพึ่ง่� พาบทบาทของเทคโนแครตลง แทนที่่ด� ้ว้ ยการตั้้ง� ทีมี ที่่ป� รึึกษา
ว่่าตััดสิินใจได้้แล้้ว พวกเราไม่่ต้้องพููดอะไร ต่่อมาเมื่่�อพรรคการเมืือง เฉพาะกิจิ ที่่เ� รียี กว่า่ ‘ที่่ป� รึึกษาบ้า้ นพิษิ ณุโุ ลก’ ตามชื่อ� ของสถานที่่ท� ำงาน
ต่า่ งๆ เชิญิ ท่า่ นเป็น็ นายกรัฐั มนตรีเี หมือื นทุกุ ครั้ง� ที่่ผ� ่า่ นมา ท่า่ นก็อ็ อกมา ของคณะที่่ป� รึึกษา ประกอบด้ว้ ยตัวั พลเอก ชาติชิ าย และที่่ป� รึึกษาระดับั
หััวกะทิิ เรียี กว่า่ 222 หรือื ‘ตองสอง’
พลเอก ชาติชิ าย ชุณุ หะวััณ พบปะกับั จอร์จ์ บุชุ ประธานาธิบิ ดีีสหรัฐั อเมริกิ า ในเดือื นกุุมภาพันั ธ์์ ปีี 1989
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 149
บ้า้ นพิิษณุโุ ลก / ภาพจาก ศิลิ ปวัฒั นธรรม
‘2 ศัักดิ์์�’ คืือ พัันศัักดิ์์� วิิญญรััตน์์ และบวรศัักดิ์์� อุุวรรณโณ เชี่�ยวชาญ
นโยบาย ‘เปลี่่�ยนสนามรบ เรื่อ� งการเมือื ง
เป็น็ สนามการค้า้ ’ จุดุ ประสงค์์ ‘2 สุุ’ คืือ สุุรเกีียรติ์์� เสถีียรไทย และสุุขุุมพัันธุ์� บริิพััตร เชี่�ยวชาญเรื่�อง
คืือสร้า้ งความร่่วมมือื ทาง การต่่างประเทศ
เศรษฐกิิจในกลุ่ �มประเทศ ‘2 ชััย’ คืือ ณรงค์์ชััย อััครเศรณีี และชวนชััย อััชนัันท์์ เชี่�ยวชาญเรื่�อง
อิินโดจีีน ภายใต้ก้ ลยุุทธ์์ที่�่ว่่า เศรษฐกิิจ
ความร่่วมมือื จะเกิิดขึ้้น� ได้้นั้้�น
ต้อ้ งสร้้างสัันติิภาพให้เ้ กิดิ ขึ้้น� บทบาทของที่่ป� รึึกษาบ้า้ นพิษิ ณุโุ ลกเปรียี บเสมือื นทีมี เฉพาะกิจิ ที่่ท� ำงาน
ในประเทศเหล่่านี้้ก� ่อ่ น แบบลััด (bypass) ระบบราชการ รวมถึึงสภาพััฒน์์ โดยทำหน้้าที่่�ระดม
สมองและวางแผนงานด้้านต่่างๆ ก่่อนจะชงวาระเข้้าสู่�คณะรััฐมนตรีี
แน่่นอนว่่าวิิธีีการดัังกล่่าวย่่อมทำให้้ข้้าราชการบางส่่วนไม่่พอใจ แต่่
ในอีีกแง่่หนึ่่�งก็็ทำให้้งานบางอย่า่ งเป็น็ ไปอย่่างราบรื่่น� และรวดเร็ว็
อย่า่ งที่่ห� ลายคนคงทราบกันั ดีี เมื่่อ� ขึ้น�้ สู่่�ตำแหน่ง่ นายกรัฐั มนตรีไี ด้ไ้ ม่น่ าน
พลเอก ชาติชิ าย ก็ช็ ููธงด้ว้ ยนโยบาย ‘เปลี่่ย� นสนามรบเป็น็ สนามการค้้า’
จุดุ ประสงค์ค์ ือื สร้า้ งความร่ว่ มมือื ทางเศรษฐกิจิ ในกลุ่�มประเทศอินิ โดจีนี
ภายใต้้กลยุุทธ์ท์ ี่่ว� ่่า ความร่่วมมืือจะเกิดิ ขึ้�้นได้น้ ั้้น� ต้้องสร้า้ งสัันติภิ าพให้้
เกิิดขึ้น้� ในประเทศเหล่า่ นี้้�ก่่อน เริ่ม� ด้ว้ ยการสร้า้ งสัันติภิ าพในกัมั พูชู า ซึ่�ง่
ณ เวลานั้้�นรััฐบาลไทยมีีความสััมพัันธ์์กัับเขมรเพีียง 3 ฝ่่าย โดยไม่่มีี
ความสััมพัันธ์์กัับฝ่่ายฮุุน เซน จึึงประสานงานให้้มีีการเจรจาร่่วมกััน
ระหว่า่ งเขมร 4 ฝ่่าย เพื่่�อให้ส้ งครามกลางเมือื งในกััมพููชายุุติิลง
ดร.ณรงค์์ชััย อััครเศรณีี หนึ่�ง่ ในสมาชิิกกลุ่�มบ้้านพิิษณุุโลก ผู้้�มีีบทบาท
ในงานด้้านเศรษฐกิิจมาตั้้�งแต่่ยุุคพลเอก เปรม เปิิดเผยถึึงเบื้้�องหลััง
เหตุุการณ์์ดัังกล่่าวที่่�สะท้้อนให้้เห็็นวิิสััยทััศน์์และกระบวนการทำงาน
ของกลุ่�มที่่ป� รึึกษาบ้า้ นพิิษณุโุ ลกได้อ้ ย่า่ งชัดั เจน
“ถ้้าไม่ม่ ีที ีีมพิเิ ศษนี้้� บางเรื่�องก็็คงไม่่เกิดิ ขึ้น�้ ยกตัวั อย่่างเรื่อ� ง ฮุุน เซน มา
เยืือนประเทศไทยปีี 1989 ช่่วงนั้้�นมีีปััญหาเรื่�องเขมรแดงอย่่างรุุนแรง
พอสงครามเวียี ดนามสงบ เขมรแดงก็ห็ นีมี าอยู่�ประเทศไทย สู้้�กับั รัฐั บาล
ของกััมพููชาอยู่่�ตามชายแดน หลัังจากนั้้�นก็็มีีการเจรจากััน จนกระทั่่�ง
จบในปีี 1988-1989 ตอนนั้้น� น้า้ ชาติมิ องเห็น็ ว่า่ เราน่า่ จะมีสี ัมั พันั ธไมตรีี
กัับฮุุน เซน ก็็ให้้สุุขุุมพัันธุ์�ช่่วยประสาน ไปเชิิญมาคุุยที่่�บ้้านพิิษณุุโลก
เอาเครื่�องบิินไปรัับมาจากลาว โดยที่่ก� ระทรวงการต่่างประเทศไม่่รู้�เรื่�อง
ลองคิิดดููว่่าถ้้าผ่่านตามสายงานปกติิ กระทรวงการต่่างประเทศจะทำ
1 นโยบาย 66/23 2 ครม. มีีมติิ 5 เดิินหน้า้ โครงการ 6 ภายหลังั แบงก์์ปิิด
หลังั ภัยั คุุกคาม ตั้้ง� คณะกรรมการร่ว่ ม Eastern รัฐั บาลประกาศ
จากคอมมิิวนิิสต์ล์ ดลง ภาครัฐั และเอกชน Seaboard ลดค่า่ เงินิ บาท ครั้้�งที่่� 3
1980 เพื่่�อแก้ไ้ ขปัญั หา ซึ่�่งตรงกับั วันั ลอยกระทง
ทางเศรษฐกิิจ (กรอ.) 2 พฤศจิิกายน 1984
4 1984
30 มิิถุุนายน 1981
1981 1982 1983
3 ประกาศลดค่่าเงินิ บาท 2 ครั้้�ง
ครั้้�งที่�่ 1 - 12 พฤษภาคม 1981
ครั้้�งที่่� 2 - 15 กรกฎาคม 1981
4 พลเอก เปรม เป็็นประธาน
พิธิ ีีเปิิดวาล์์วท่อ่ ก๊๊าซธรรมชาติิ ปตท.
กำ�ำ เนิดิ วลีี ‘โชติิช่่วงชัชั วาล’
12 กันั ยายน 1981
5
หรืือไม่่ สุุดท้้ายอาจจะไม่่คุุย ทุุกวัันนี้้�เป็็นอย่่างไรครัับ ฮุุน เซน ยัังอยู่� โชติชิ ่ว่ งชััชวาลอย่า่ งที่่�ไม่เ่ คยปรากฏมาก่่อน โดยในปีี 1987 เศรษฐกิจิ
ถึึงปัจั จุุบันั แสดงว่่าท่่านอ่่านเก่่ง มองออกว่า่ คนนี้้�คงจะอยู่�นาน” ขยายตัวั สููงถึึงร้้อยละ 9.5 เมื่่�อเทีียบกัับปีี 1986 ซึ่ง�่ ขยายตััวเพีียงร้้อยละ
4.9 ต่่อมาในปีี 1988 การขยายตััวของเศรษฐกิิจได้้พุ่�งสููงที่่�สุุดเป็็น
หลัังการสร้้างสัันติิภาพในกััมพููชาประสบความสำเร็็จ รััฐบาลชาติิชาย ประวััติิการณ์์ คืือสููงถึึงร้้อยละ 13.2 และแม้้จะชะลอตััวลงไปบ้้างในปีี
ก็็เริ่ �มขยายความร่่วมมืือทางเศรษฐกิิจและการค้้ากัับประเทศลาวและ 1989 การขยายตััวก็ย็ ังั อยู่�ในระดับั ที่่�สูงู มากคืือร้้อยละ 12.2
เวียี ดนาม ซึ่ง่� นำมาสู่่�ข้อ้ ตกลงในการสร้า้ งสะพานข้า้ มแม่น่ ้้ำโขง (สะพาน
มิติ รภาพไทย–ลาว) แห่ง่ แรกในปีี 1989 เชื่อ� มนครเวียี งจันั ทน์ก์ ับั จังั หวัดั ปััจจััยทั้้�งหมดที่่�ได้้กล่่าวมาทำให้้ไทยได้้รัับการคาดหวัังว่่าจะก้้าวเป็็น
หนองคาย ถือื เป็น็ สััญลัักษณ์์ของสันั ติิภาพอย่า่ งถาวรในภููมิภิ าค ‘เสืือตััวที่่�ห้้าแห่่งเอเชีีย’ ถััดจากฮ่่องกง สิิงคโปร์์ เกาหลีีใต้้ และไต้้หวััน
ทว่า่ สิ่่ง� ที่่ไ� ม่ม่ ีใี ครคาดฝันั คือื ในอีกี ไม่ก่ี่ป� ีถี ัดั มา ไทยต้อ้ งเผชิญิ กับั สภาวะ
ความสำเร็็จในการสร้้างสัันติิภาพขึ้�้นในอิินโดจีีนและการพััฒนาความ ฟองสบู่่�แตก ที่่ไ� ม่เ่ พียี งส่ง่ ผลกระทบมหาศาลต่อ่ เศรษฐกิจิ ไทย แต่ข่ ยาย
สัมั พันั ธ์ก์ ับั ประเทศเพื่่อ� นบ้า้ นอย่า่ งจริงิ จังั ส่ง่ ผลให้เ้ กิดิ การขยายตัวั ทาง ลุุกลามไปยัังสภาวะเศรษฐกิิจโลกด้้วย
การค้า้ ระหว่า่ งประเทศไทยกับั ประเทศในกลุ่�มอินิ โดจีนี ตามแนวทางของ
นโยบายเปลี่่ย� นสนามรบเป็น็ สนามการค้า้ ขณะเดียี วกันั ความตึึงเครียี ด
ต่า่ งๆ ระหว่า่ งประเทศไทยกับั ประเทศรอบข้า้ งก็ล็ ดลงตามไปด้ว้ ย ทำให้้
พลเอก ชาติิชาย ชุณุ หะวัณั ได้ร้ ับั การขนานนามว่า่ ‘มิสิ เตอร์อ์ ินิ โดจีีน’
ในมิิติิเศรษฐกิิจ ช่่วงที่่�รััฐบาลชาติิชายเข้้ามาบริิหารประเทศอยู่�ในช่่วง
ของแผนพััฒนาฯ ฉบัับที่่� 6 ซึ่�่งเศรษฐกิิจของไทยนั้้�นทะยานเข้้าสู่�ความ
7 มีีการลงนามข้้อตกลง 8 พลเอก เปรม ประกาศ 12 กำำ�แพงเบอร์์ลิิน
Plaza Accord วางมือื ทางการเมืือง ถููกทำ�ำ ลาย
22 กันั ยายน 1985 พลเอก ชาติชิ าย
1985 ขึ้้น� ดำ�ำ รงตำำ�แหน่ง่ นายกรััฐมนตรีี 11 ญี่ป่� ุ่่�น
ฟองสบู่ �แตก
1986 1987 1988 1989
9 เศรษฐกิจิ ไทยเติิบโต
10 รััฐบาลชาติชิ าย
สูงู สุุดในประวััติิศาสตร์์ เชิญิ ฮุนุ เซน เยือื นไทย
ร้อ้ ยละ 13.2 หนึ่่ง� ในกลยุทุ ธ์์
‘เปลี่ย�่ นสนามรบ
8 เป็็นสนามการค้า้ ’
10
7
อัตั ราการเติิบโตทางเศรษฐกิจิ ของประเทศไทย ช่่วงปีี 1981-1990 ไทย
เปรีียบเทีียบกัับฮ่อ่ งกง สิิงคโปร์์ และเกาหลีีใต้้ สิงิ คโปร์์
เกาหลีี
การเติบิ โตทางเศรษฐกิจิ (%) ฮ่่องกง
14
12 13.2%
12.2%
10
8 9.5%
6
4 4.9%
2
0
-2 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990
อ้า้ งอิงิ : ธนาคารโลก
1981
152 THE GOLDEN OPPORTUNITY 1981 - 1990
บทสรุุป
จากสภาวะเศรษฐกิจิ และการเมือื งโลกที่เ่� ต็ม็ ไปด้ว้ ยความผันั ผวนต่อ่ เนื่่อ� งมาจากทศวรรษ
1970 เศรษฐกิจิ ไทยในทศวรรษ 1980 นี้้ส� ามารถเติบิ โตแบบพลิิกหน้า้ มืือเป็น็ หลังั มือื
หากพิิจารณาจากข้้อเท็็จจริิง พบว่่ามีีหลายปััจจััยสอดรัับกัันในจัังหวะเวลาที่�่เหมาะสม
ตั้้ง� แต่ว่ ิสิ ัยั ทัศั น์อ์ ันั กว้า้ งไกลและนโยบายของรัฐั บาลพลเอก เปรม ซึ่ง่� ทำำ�งานเป็น็ หนึ่ง�่ เดีียว
กัับสภาพััฒน์์และเหล่่าเทคโนแครตแห่่งยุุคสมััย การค้้นพบก๊๊าซธรรมชาติิในอ่่าวไทย
และตััดสิินใจลงทุุนในเมกะโปรเจกต์์อย่่าง Eastern Seaboard เมื่่�อได้้รัับแรงหนุุน
เสริิมปััจจััยภายนอกอย่่างการย้้ายฐานการผลิิตของญี่�่ปุ่่�น และสภาวะเศรษฐกิิจโลก
ที่�่กระเตื้้�องขึ้้�น เศรษฐกิิจไทยที่่�ได้้รัับการติิดตั้้�งเครื่่�องยนต์์ใหม่่จึึงพุ่่�งทะยานไปอย่่าง
รวดเร็็ว และกลายเป็น็ ความ ‘โชติิช่่วงชัชั วาล’ ที่่ย� ัังได้ร้ ัับการกล่่าวขานจนถึึงปัจั จุุบััน
ทว่่าวิิกฤตการณ์์ทางการเงิินที่�่เกิิดขึ้้�นในทศวรรษนี้้� และสิ่่�งที่่�กำ�ำ ลัังจะเกิิดขึ้้�นในทศวรรษ
ถััดไปเป็็นเครื่่�องย้ำ�ำ�เตืือนว่่าการบริิหารเศรษฐกิิจนั้้�นไม่่อาจชะล่่าใจ เพราะเครื่่�องยนต์์
ที่่�เร็ว็ และแรงนั้้�น หากไม่ค่ วบคุมุ ให้้ดีีก็อ็ าจนำ�ำ ไปสู่่�อุุบััติเิ หตุุที่�ร่ ้้ายแรงได้เ้ ช่น่ กันั
154 INTERVIEW
ดร.เสนาะ อููนากููล
อดีีตเลขาธิิการสภาพััฒนาการเศรษฐกิิจและสัังคมแห่่งชาติิ ในยุุคพลเอก เปรม ติิณสููลานนท์์
ผู้�วางพิิมพ์์เขีียวให้้กัับโครงการเปลี่�่ยนโฉมหน้้าประเทศอย่่าง EASTERN SEABOARD
อีีกทั้้�งยัังเคยดำำ�รงตำำ�แหน่่งผู้้�ว่่าการธนาคารแห่่งประเทศไทย ที่�่ผลัักดัันให้้ธนาคารกลางมีีส่่วนช่่วย
ในงานด้้านการพััฒนา ด้้วยความรู้�ทางเทคนิิคที่่�เท่่าทัันและการจััดการอัันมากประสิิทธิิผล
เขาคืือผู้้�ที่�่แสดงให้้เห็็นพลัังของ ‘เทคโนแครต’ ในการขัับเคลื่่�อนประเทศ
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 155
พลัังเทคโนแครต พลิิกโฉมประเทศไทย
เบื้�อ้ งหลังั ปัจั จััยสำ�ำ เร็็จ Eastern Seaboard บทบาทของธนาคารชาติิ
โครงการ Eastern Seaboard หัวั ใจสำคัญั คืือเรารู้�มาก่่อน ว่่าพอมีีการ ปกติิผู้้�ว่าการธนาคารชาติิแบบดั้้�งเดิิมจะดููเรื่ �องเสถีียรภาพเป็็นหลััก
เซ็็นข้้อตกลงพลาซ่่า ญี่่�ปุ่�นต้้องย้้ายฐานการผลิิตออกนอกประเทศ แต่่ว่่าผมเป็็น Development Central Banker ซึ่�่งหมายความว่่า
เราก็เ็ ตรียี มการมาก่อ่ น ตอนนั้้น� ญี่่ป�ุ่�นเขาไม่ไ่ ด้ม้ องแต่ไ่ ทย แต่ม่ ีตี ัวั เลือื ก พยายามจะดููแลไปถึึงความเป็็นอยู่่�ของคนในประเทศด้้วย ไม่่ใช่่เรื่�อง
มากมายเป็น็ บััญชีหี างว่า่ ว ทั้้ง� อินิ โดนีเี ซีีย ฟิลิ ิปิ ปิินส์์ มาเลเซีีย กระทั่่ง� การเงิินอย่่างเดีียว มีีการพยายามแก้้กฎหมายการธนาคารพาณิิชย์์
สเปน แต่ส่ ุดุ ท้า้ ยเขาเลืือกไทยเป็็นอัันดับั ที่่�หนึ่่ง� นี่่�คือื ผลของการเตรีียม 2505 เพื่่�อแก้้ปััญหาธนาคารอยู่�ในความครอบครองของไม่่กี่ �ครอบครััว
การวางแผนตั้้ง� แต่ต่ ้น้ มาจนกระทั่่ง� เขาตัดั สินิ เรารู้�กระทั่่ง� ว่า่ เราได้ค้ ะแนน แล้้วปล่่อยสิินเชื่�อก็็ปล่่อยกัันแต่่ในกรุุงเทพฯ ไม่่ไปถึึงคนต่่างจัังหวััด
เท่า่ ไหร่่ แต่เ่ สถียี รภาพทางการเมือื งไม่ม่ ีี เปลี่่ย� นรัฐั บาลตลอดเวลา แก้ก้ ฎหมาย
อาจเป็็นเรื่�องโชคดีีที่่�ผมมีีความสััมพัันธ์์ที่่�ดีีกัับ ดร.ซาบููโระ โอคิิตะ ยังั ไม่เ่ สร็จ็ จึึงออกเป็น็ กฎกระทรวงกำหนดอััตราส่ว่ นการปล่อ่ ยเงิินของ
ผู้้�อำนวยการวางแผนของญี่่�ปุ่�น รู้�จักนัับถืือกัันมาเป็็นสิิบปีี เขาเป็็นคน ธนาคารพาณิิชย์์ ว่า่ อย่่างน้อ้ ย 5% จะต้้องเป็น็ สิินเชื่อ� เพื่่�อการเกษตร
วางแผนทำให้ญ้ ี่่ป�ุ่�นสามารถ ‘double national income in ten years’ พอออกมา นัักวิิชาการหรืือนายธนาคารก็็โวยวายกัันว่่าธนาคารจะเจ๊๊ง
หลัังสงครามโลกครั้ง� ที่่� 2 โดยสร้้างท่่าเรืือน้้ำลึึก 10 แห่่งรอบเกาะญี่่�ปุ่�น ทำไมต้้องไปปล่่อยเกษตร เราจึึงพานายธนาคารไปเดิินดููเขตเกษตร
แล้้วต่่อมาก็็มีีคนไปทำที่่�จููร่่ง สิิงคโปร์์ ที่่�เกาสง ไต้้หวััน เป็็นลัักษณะ ก้า้ วหน้า้ ที่่ม� โนรมย์์ พาไปดูคู ลองไส้ไ้ ก่่ ซึ่ง�่ เป็น็ คลองเล็ก็ คลองน้อ้ ยที่่เ� จาะ
เดีียวกััน สิ่่�งเหล่่านี้้�เรารู้�มาตลอดว่่าต้้องเป็็นแบบนี้้�ๆ เราถึึงได้้เตรีียม มาจากเขื่�อนชัยั นาท เพื่่อ� ให้เ้ ขาเห็น็ ว่่าเกษตรสมัยั นี้้ไ� ม่เ่ หมือื นสมัยั ก่่อน
ทำโครงการนี้้ไ� ว้้ ก่อ่ นจะมีีข้อ้ ตกลงพลาซ่่าด้้วยซ้้ำ ฝนแล้้งไม่่มีีแล้้ว หลัังคาของโรงเรืือนไม่่ใช่่หลัังคามุุงจาก เป็็นหลัังคา
ญี่่�ปุ่�นจะทำอะไรต้้องมีีการเขีียนกระดาษ ถ้้าไม่่มีีเขีียนกระดาษ กระเบื้้�องหมดแล้้ว และเกษตรเหล่่านี้้�มีีความต้้องการสิินเชื่�อมาก
คุุยไม่่ค่่อยรู้้�เรื่�อง เราก็็ออกสมุุดปกขาวมา ทำ White Paper ร่่วมกััน ดูแู ล้ว้ เขาจะเห็น็ ว่า่ เราไม่ไ่ ด้บ้ ังั คับั ไปทำในสิ่่ง� ที่่ไ� ม่ส่ มควร เป็น็ ประโยชน์์
มีีข้้อมููลทุุกอย่่างพร้้อม แล้้วมีีวิิธีีอีีกหลายอย่่าง เช่่น เชิิญเขามาที่่� ของเขาเอง
สภาพัฒั น์์ ให้เ้ ห็น็ เราทำงาน เขาจะได้ส้ บายใจว่า่ ปล่อ่ ยเงินิ มาแล้ว้ ไม่ส่ ูญู ธนาคารชาติิไม่่ควรแต่่เพีียงดููแลเรื่�อง Stabilization แต่่ควรดููแลไปถึึง
แล้้วตอนนั้้�นทุุกคนก็็ร่่วมมืือกัันดีีมากทำเพื่่�อประเทศ ญี่่�ปุ่�นยัังบอกว่่า เรื่อ� ง Environment, Social, Governance ด้ว้ ย เราไม่่ใช่่ธนาคารชาติิ
คนไทยทำงานเหมือื นอยู่�ในสงคราม เสาร์์อาทิิตย์์ก็็ทำ จนในที่่�สุุดเป็น็ ที่่� อย่่างอัังกฤษ หรืือ FED แต่่เป็็นธนาคารชาติิของประเทศกำลัังพััฒนา
รู้้�กัันว่า่ เขาต้้องเลืือกประเทศไทย ไม่่มีีทางไปที่่�อื่น� เพราะทรัพั ยากรของแบงก์ช์ าติไิ ทยเกิินกว่่าแบงก์์ชาติิของฝรั่่�ง ดร.ป๋๋วย
สร้า้ งไว้้ และก็ส็ ะสมต่อ่ ๆ กันั มา สามารถจะช่ว่ ยประเทศได้อ้ ีกี หลายอย่า่ ง
156 INTERVIEW
นอกจากเรื่อ� งการดููเสถีียรภาพ เช่น่ ที่่�แบงก์ช์ าติทิ ำพร้อ้ มเพย์์ เขาเรียี ก ตลอด แต่ว่ ่า่ ไม่ท่ ันั และมันั ช่ว่ ยไม่ไ่ ด้้ แต่ก่ ็ด็ ีวี ่า่ ได้เ้ ห็น็ สัจั ธรรมหลายอย่า่ ง
‘เลีียไอติิม’ เมื่่�อก่่อนส่่งเงิินไปช่่วยวััด ไปช่่วยครูู กว่่าจะถึึง ข้้าราชการ ทำให้้เรามีีโอกาสได้้เรีียนธรรมะ ทำให้้ชีีวิิตลุ่่�มลึึกกว่่าการคิิดเรื่�อง
เลีียไอติมิ กันั จนแทบจะหมดแท่่ง เดี๋๋�ยวนี้้เ� งินิ ไม่รู่้�กี่�ล้า้ นส่่งได้ใ้ นวันั เดีียว เศรษฐศาสตร์์อย่า่ งเดียี ว
ไม่่ต้้องมีีใครเซ็็นสัักราย เอาบััตร เอามืือถืือไปแสดงก็็ไปแล้้ว และไป
ถููกคน เพราะมีีการยืืนยัันตััวตน ทำให้้วิิธีีเลีียไอติิมของข้้าราชการ อนาคตประเทศไทย
หมดไปอย่่างน่่าเสีียดาย เพราะข้้าราชการเสีียดายที่่�สุุดคืืออำนาจ ต่อ่ จากนี้้อ� ีกี 12 ปีี ในช่ว่ งแผนพัฒั นาฯ อีีก 2-3 แผนข้า้ งหน้า้ เราน่า่ จะ
การเซ็็น เป็น็ ประเทศที่่�พัฒั นาแล้้วได้้ บางคนบอกหวัังสููงเกินิ ไป แต่เ่ หตุผุ ลที่่เ� ชื่�อ
ว่า่ ประเทศไทยน่า่ จะทำได้้ เพราะตอนนี้้เ� รามีกี ารสร้า้ งโครงสร้า้ งพื้้น� ฐาน
วิิกฤตราชาเงินิ ทุนุ ขนาดใหญ่แ่ ละหลากหลายที่่ส� ุดุ ในประวัตั ิศิ าสตร์ข์ องประเทศ ถ้า้ มองแค่่
ตอนนั้้น� ปัญั หาของเราคือื ส่ว่ นต่า่ งอัตั ราดอกเบี้้ย� ระหว่า่ งเงินิ กู้้�กับั เงินิ ฝาก ในกรุงุ เทพฯ การพัฒั นาระบบขนส่ง่ สาธารณะแบบรางที่่ก� ำลังั ดำเนินิ การ
มัันถ่่างมาก ตั้้�ง 7% เพราะความเป็็นธุุรกิิจผููกขาดของธนาคาร ฉะนั้้�น อยู่่�ตอนนี้้� จะเปลี่่�ยนโฉมรููปแบบการจราจร รููปแบบการใช้้พลัังงาน
ก็็ย่่อมมีธี ุรุ กิิจที่่พ� ร้อ้ มจะเข้้ามาหาโอกาสในช่่องว่า่ ง 7% นี้้� มัันมีีโอกาส รวมถึึงเรื่�องสิ่่�งแวดล้้อมในอนาคต มีีการเปลี่่�ยนผ่่านจากระบบรถยนต์์
ที่่�จะทำอะไรได้้เยอะมาก ก่่อนที่่�มัันจะแคบลงๆ เพราะฉะนั้้�นบริิษััท มาสู่�ระบบขนส่ง่ สาธารณะแบบเต็ม็ ตัวั ดังั นั้้น� จึึงน่า่ จะเห็น็ ผลได้ภ้ ายใน
เงิินทุุนก็็เกิิดขึ้้�นมหาศาล และสุุดท้้ายก็็เป็็นธรรมชาติิของทุุนนิิยมที่่�พอ ช่ว่ งแผนพัฒั นาฯ ฉบับั ที่่� 14 (พ.ศ. 2570-2574)
การควบคุุมไม่่ดีี มัันก็็ท่่วมท้้น เกิิดฟองสบู่่�แตก ถืือเป็็นเรื่�องที่่�เราเห็็น ส่ว่ นเรื่อ� งอีอี ีซี ีทีี่่พ� ยายามต่อ่ ยอดจากอีสี เทิริ ์น์ ซีบี อร์ด์ ก็ไ็ ม่ไ่ ด้ม้ ีเี ฉพาะเรื่อ� ง
เป็น็ ธรรมดา แต่่สำหรัับคนที่่อ� ยู่�ในเหตุุการณ์เ์ ขาก็ต็ าย อุุตสาหกรรมใหม่อ่ ย่า่ งเดีียว ไม่่ใช่่เฉพาะเรื่อ� ง Digital Transformation
ปัญั หาหนักั ใจที่่ส� ุดุ ตอนเข้า้ ไปเป็็นผู้้�ว่าการ ธปท. คืือมีกี ารอนุมุ ััติิบริษิ ััท ไม่่ใช่่เฉพาะเรื่�อง 5G ไม่่ใช่่เฉพาะเรื่�องรถไฟฟ้้า แต่่ยัังมีีเรื่�องการสร้้าง
เงิินทุุนไปตั้้�งร้้อยกว่่าแห่่ง ที่่�ตั้้�งอยู่่�บนโต๊๊ะรอให้้ผมเซ็็นก่่อนส่่งไปให้้ มููลค่่าเพิ่่�มให้้ภาคการเกษตรโดยใช้้เทคโนโลยีี ดููเทรนด์์ของโลกว่่ามีี
รััฐมนตรีีคลังั ก็็อีกี กองเบ้อ้ เริ่�ม ผมจะไม่เ่ ซ็็น แต่ใ่ นที่่�สุดุ ฝ่่ายกฎหมายก็ช็ี้� ความต้้องการอย่่างไร เช่่นเดีียวกัับเรื่�องการขนส่่งต่่างๆ เราสามารถ
ว่า่ เรื่อ� งมาถึึงขั้น� นี้้แ� ล้ว้ ผมไประงับั ไม่ไ่ ด้้ ต้อ้ งเซ็น็ และส่ง่ ต่อ่ ไปให้ร้ ัฐั มนตรีี เป็น็ ศูนู ย์ก์ ลางอาเซียี นได้้ เริ่ม� จากพื้้น� ที่่อ� ีอี ีซี ีขี ยายไปพื้้น� ที่่ภ� าคตะวันั ออก
คลััง เรื่�องนี้้�รู้�สึกเสีียใจมาก เราพยายามเริ่�มทำตลาดหลัักทรััพย์์ตั้้�งแต่่ เฉีียงเหนืือ เมื่่�อก่่อนภาคอีีสานเหมืือนอยู่่�ก้้นถุุง ไปไหนก็็ติิดหมด
ตอนทำแผน 2 อยู่�ที่�สภาพััฒน์์ ผมเป็็นคนไปเชิิญโปรเฟสเซอร์์ซิิดนีีย์์ แต่่เดี๋๋�ยวนี้้�อีีสานกลายเป็็นจุุดเชื่�อมที่่�สำคััญ เชื่�อมจีีน เชื่�อมเวีียดนาม
รอบบิินส์์ มาจากโคลััมเบีีย เพื่่�อร่่างข้้อเสนอจััดตั้้�งตลาดหลัักทรััพย์์ จุุดนี้้�จะเปิิดโลกทััศน์์ใหม่่ของอีีสาน และมีีสิ่่�งต่่างๆ เกิิดขึ้�้นตามมา
เราคิิดว่่าระบบตลาดเงินิ ตลาดทุนุ ต้อ้ งเก่ง่ พยายามไปสร้้างกฎเกณฑ์์ อีกี เยอะ
ต่่างๆ แต่่มัันไม่่ทััน เมื่่�อมีีบริิษััทเงิินทุุนหลัักทรััพย์์จำนวนมหาศาล สิ่่�งที่่�เราต้้องทำให้้สำเร็็จคืือการพััฒนา Digital Technology และ
แล้้วกฎเกณฑ์์ของเราตามไม่ท่ ันั ก็็นำไปสู่่�วิิกฤต Digital Government เราพููดกัันว่า่ อยากปฏิริ ููประบบราชการเหลือื เกินิ
ความเสียี ใจเรื่�องนี้้ท� ำให้ผ้ มจำเป็น็ ต้้องลาออกจากธนาคารชาติิ ทั้้ง� ๆ ที่่� แต่่ปฏิิรููปยัังไงก็็ไม่่สำเร็็จสัักทีี ผมคิิดว่่าเราต้้องอาศััยเทคโนโลยีีใหม่่
เราก็็พยายามสุุดตััวที่่�จะไม่่ให้้มัันเกิิด เราพยายามเร่่งออกกฎหมาย ซึ่่�งสามารถแก้้ปััญหาหลายๆ อย่่างได้้ ถ้้าเรามีี e-government จะตััด
ธนาคารและกฎหมายเงิินทุุนหลัักทรััพย์์ออกมาควบคุุม แต่่เปลี่่�ยน ปััญหาในการคอร์์รััปชัันได้้ เพราะมีี big data ที่่�สามารถติิดตามได้้ว่่า
รััฐบาลกันั 5-6 หน ขาดเสถีียรภาพ ทำงานยาก สุุดท้า้ ยดัันให้้กฎหมาย ใครเป็็นใคร ด้้านเอกชนที่่�ชอบบ่่นว่่าราชการช้้า พอมีีเทคโนโลยีีเข้้ามา
ธนาคารออกก่่อน กฎหมายเงิินทุุนหลัักทรััพย์์ออกมาวัันสุุดท้้าย จะเร็็วขึ้�น้ ปลดล็อ็ กตรงนี้้�ได้้ บ้า้ นเมือื งจะเปลี่่�ยนไปมหาศาล
นาทีีสุุดท้้ายของเที่่�ยงคืืนวัันที่่�เขาปิิดประชุุมสภา ผมต้้องนั่่�งอยู่�ที่�นั่่�น
158 INTERVIEW
ดร.วีีรพงษ์์ รามางกููร
นัักเศรษฐศาสตร์์มหภาค อดีีตที่่�ปรึึกษาทางเศรษฐกิิจของ 7 รััฐบาล ตั้้�งแต่่รััฐบาลพลเอก เปรม ติิณสููลานนท์์
จนกระทั่่�งรััฐบาลทัักษิิณและยิ่่�งลัักษณ์์ ชิินวััตร ด้้วยบทบาทขัับเคลื่่�อนเศรษฐกิิจตั้้�งแต่่ครั้้�งไทยยัังถููกถืือเป็็นประเทศ
ด้้อยพััฒนา จนมาสู่่�ยุุคโชติิช่่วงชััชวาล การเปิิดเสรีีทางการค้้า วิิกฤตต้้มยำำ�กุ้้�ง และยุุคสมััยของประชานิิยม
ดร.วีีรพงษ์์บอกเล่่าถึึงศาสตร์์และศิิลป์์ของการวางนโยบายที่�่ไม่่อาจเลืือกช่่วงเวลาที่่�เป็็นใจ
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 159
หลัังม่่านนโยบายเศรษฐกิิจจากยุุคสู่่�ยุุค
ข้า้ วยากหมากแพง ผมต้อ้ งนั่่ง� นึึกว่า่ จะถอดรหัสั เรื่อ� งยากๆ ให้เ้ ป็น็ เรื่อ� งง่า่ ยให้น้ ายกรัฐั มนตรีี
โจทย์์สำคััญที่่�สุุดในยุุคพลเอกเปรม คืือทำอย่่างไรให้้ประเทศอยู่�รอด เข้้าใจยัังไง ไม่่งั้�นท่่านไม่่ยอมรัับ แล้้วถ้้าท่่านไม่่ยอมรัับก็็เท่่ากัับเรา
จากวิกิ ฤตการณ์น์ ้้ำมันั ครั้ง� ที่่� 2 พอตะวันั ออกกลางรวมตัวั กันั ตั้้ง� สมาคม ทำการบ้า้ นไม่ด่ ีี แต่ค่ วามจริงิ มีมี ากมายหลายเรื่อ� งที่่ท� ่า่ นซ้อ้ มเราจนน่ว่ ม
ผู้้�ผลิติ น้้ำมันั ได้้ ราคาน้้ำมันั ขึ้น�้ จาก 2 เหรียี ญเป็น็ 8-10 เหรียี ญ ฟังั เหมือื น คนที่่�จะซ้อ้ ม ดร. ทางเศรษฐศาสตร์ไ์ ด้้ ต้้องไม่่ธรรมดา เช่่น เรื่�องจะขึ้้�น
น้้อย แต่ม่ ันั เพิ่่ม� 500% ทำให้ด้ ุุลการค้้าและดุลุ บัญั ชีีเดินิ สะพััดขาดดุลุ ภาษีีเงิินได้้บุุคคลธรรมดา หรืือนิิติิบุุคคล ท่่านก็็จะถามว่่าเมื่่�อขึ้�้นภาษีี
อย่่างรุุนแรง เพราะราคาสิินค้้านำเข้้าเพิ่่�มขึ้�้นอย่่างรวดเร็็ว ในขณะ เขาแล้ว้ เรามีีทางช่ว่ ยเหลืือเขาอย่่างไร มันั ง่่ายที่่�ป๋า๋ จะอนุุมััติิ แต่ถ่ ้้ายััง
เดีียวกััน เราไม่ส่ ามารถเพิ่่�มราคาสิินค้า้ ส่่งออกของเรา ซึ่ง่� ส่ว่ นใหญ่เ่ ป็น็ ไม่ส่ ามารถหาวิิธีีบรรเทาผลจากการขึ้้น� ภาษีี ซึ่่ง� ก็็คือื เงินิ เฟ้้อ ประชาชน
สิินค้้าเกษตร เช่น่ ข้า้ ว ยางพารา ไม้ส้ ััก ดีีบุกุ ได้้ และสมััยนั้้น� เรายังั ไม่ม่ ีี จะเดืือดร้้อน หรือื บางทีีการขึ้้น� ภาษีีน้้ำมััน ขึ้�้นภาษีีนำเข้า้ ต่่างๆ ผลของ
อุตุ สาหกรรม การท่่องเที่่�ยวก็ไ็ ม่่มีี จึึงต้้องมีกี ารออกสโลแกน ‘ประหยัดั ภาษีีจะทำให้้ประชาชนเดืือดร้้อน ประชาชนบางกลุ่�มเขารัับได้้
ใช้้ของไทย ร่่วมใจกัันส่่งออก’ เพราะสิินค้้าที่่�คนใช้้ส่่วนใหญ่่นำเข้้ามา แต่่ประชาชนระดับั ล่า่ ง เช่น่ ชาวไร่่ ชาวนา จะต้อ้ งใช้น้ ้้ำมันั ใช้้พลังั งาน
ทั้้�งนั้้�น แต่อ่ ย่า่ งไร เราก็็ยัังต้อ้ งนำเข้้าพลังั งาน จึึงต้อ้ งประหยััดพลังั งาน ในการสููบน้้ำ ในการเก็็บเกี่ �ยว เราจะให้้ป๋๋าช่่วยเขาได้้อย่่างไรบ้้าง
ทุกุ วิถิ ีที าง ไฟข้า้ งถนนเปิดิ ข้า้ งหนึ่ง่� ปิดิ ข้า้ งหนึ่ง่� ปั๊๊ม� น้้ำมันั ปิดิ ตั้้ง� แต่ส่ี่่ท�ุ่�ม หรืือราคาสิินค้้าเกษตรตกต่่ำ เราต้้องการช่่วยให้้ราคาข้้าวเปลืือกสููงขึ้้�น
แม้้กระนั้้�นก็็ยัังขาดดุุล ในที่่�สุุดก็็อยู่�ไม่่ได้้ ต้้องขอรัับความช่่วยเหลืือ โดยแทรกแซงตลาด แล้้วประชาชนคนจนในเมือื ง เราจะให้้เขาทำยังั ไง
จากกองทุนุ ระหว่่างประเทศ ฉะนั้้�น จะบอกว่่าความรู้้�ป๋๋าเหมืือนจบ ป.4 ไม่ไ่ ด้้ ไม่ไ่ ด้เ้ ป็น็ เช่่นนั้้น� เลย
การขอรับั ความช่ว่ ยเหลือื มีคี วามเจ็บ็ ปวด เพราะกองทุนุ การเงินิ ระหว่า่ ง มีีเกร็็ดเล็็กๆ ว่่า ผมต้้องเป็็นตััวกลางระหว่่างรััฐมนตรีีว่่าการกระทรวง
ประเทศ จะตั้้�งเงื่�อนไขอย่่างเข้้มงวด รััฐบาลต้้องขึ้้�นภาษีีอากรเพื่่�อเพิ่่�ม การคลััง ท่่านสมหมาย ฮุุนตระกููล กัับนายกรััฐมนตรีี ผมบอกป๋๋าว่่า
รายได้้ของรัฐั บาล และตััดงบประมาณแผ่น่ ดินิ ให้เ้ ท่า่ ดุุล หรือื ไม่่เกินิ ดุุล ท่า่ นควรจะเรียี กรัฐั มนตรีคี ลังั มาซักั ถามเรื่อ� งนโยบาย พลเอกเปรมก็บ็ อก
ซึ่่�งทำให้้ได้้รัับการต่่อต้้านจากมหาชน เพราะการขึ้้�นภาษีีทำให้้ธุุรกิิจ ‘ป๋า๋ เป็น็ ทหาร ถ้า้ ลูกู น้อ้ งมีปี ัญั หา ลูกู น้อ้ งต้อ้ งมาหา ถ้า้ ไม่ม่ าหา แปลว่า่
ซบเซา ต้้นทุุนการผลิิตสููงขึ้�้น และอััตราเงิินเฟ้้อสููงขึ้้�น ขณะเดีียวกััน ไม่่มีีปััญหา’ ผมก็็ไปกราบเรีียนคุุณสมหมายว่่า ป๋๋าบอกว่่าถ้้าท่่าน
หากเพิ่่ม� ภาษีแี ล้ว้ อัตั ราเงินิ เฟ้อ้ เพิ่่ม� ขึ้น้� ด้ว้ ยก็ไ็ ม่ม่ ีผี ลอะไร รัฐั บาลจึึงต้อ้ ง มีปี ัญั หา ควรไปหาป๋๋า ถ้า้ ไม่ไ่ ปถือื ว่า่ ท่่านไม่่มีปี ััญหา ท่า่ นสมหมายเลย
พยายามกดอัตั ราเงินิ เฟ้อ้ ไม่ใ่ ห้เ้ พิ่่ม� ขึ้น้� เช่น่ มีกี ารขึ้น�้ อัตั ราดอกเบี้้ย� เพื่่อ� ลด บอกว่า่ อาจารย์-์ --ตั้้ง� แต่ผ่ มรับั ราชการ ผมไม่เ่ คยไปหานายเลย เดี๋๋ย� วคน
การลงทุนุ และการบริิโภคครัวั เรือื น ซึ่�่งยิ่่�งซ้้ำเติมิ ภาวะเศรษฐกิจิ ซบเซา จะครหาว่่าหาความชอบ ตกลงสองคนนี้้�ไม่่เจอกััน ผมเลยกลายเป็็น
ยิ่ง� ขึ้น้� แต่ท่ ำไงได้เ้ พราะเป็น็ เงื่อ� นไขของกองทุนุ การเงินิ ระหว่า่ งประเทศ บุรุ ุษุ ไปรษณีีย์์ ทีแี รกก็ท็ ำเงียี บๆ แต่ใ่ นที่่�สุดุ สื่่�อมวลชนก็ร็ู้�ว่าผมนี่่แ� หละ
พลเอกเปรมเป็็นนายกรัฐั มนตรีี 8 ปีี กัับอีีก 5 เดือื น ตอนต้น้ ๆ ท่่านเรีียก ตัวั แสบ แทนที่่ส� ื่่อ� มวลชนจะไปสััมภาษณ์ท์ ่่านสมหมาย ก็็มาสััมภาษณ์์
ผมไปบอก ‘วีรี พงษ์์ เรื่อ� งเศรษฐศาสตร์์ ป๋า๋ มีคี วามรู้�ไม่จ่ บ ป.4 ไม่เ่ หมือื น ผม ส่ว่ นนายกฯ นัักข่่าวไปสััมภาษณ์์ทีไี ร ท่า่ นก็็บอกว่า่ ‘กลับั บ้า้ นเถอะ
เราซึ่�่งเป็็น ดร. ทางเศรษฐศาสตร์์ ฉะนั้้�น เรามีีหน้้าที่่�จะต้้องอธิิบายให้้ ลููก’ ผมจึึงต้้องเป็็นคนอธิิบายชี้้�แจงมาตรการต่่างๆ ที่่�ไม่่เป็็นที่่�ชื่�นชม
ป๋๋าเข้า้ ใจ จะอธิิบายแบบป๋า๋ มีคี วามรู้�ไม่ไ่ ด้’้ ด้้วยเหตุุนี้้� ก่่อนไปพบท่า่ น ในหมู่�ประชาชน แต่่ผมก็็สามารถเอาตััวรอดได้้ และมัันก็็มีีเหตุุผล
ถ้้าป๋๋าชี้�แจงเองและผิิด จะแก้้ไขไม่่ได้้ ไม่่มีี fallback position แต่่ถ้้า
ผมชี้�แจงผิดิ หรือื ไม่่ผิิด แบบนี้้ท� ีหี ลัังป๋๋าออกมาแก้ไ้ ด้้
1 6 0 I N T E RV I EW
ระเบิดิ ของการลดค่่าเงินิ ปััญหาของป๋๋ามีีทุกุ ด้้าน ด้า้ นหนึ่�ง่ เศรษฐกิิจตกต่่ำ ด้า้ นหนึ่�ง่ ราคาสินิ ค้า้
แต่่แม้้กระนั้้น� เงิินทุุนก็ย็ ัังไหลออก ฐานะทางการเงิินการคลัังยังั ไม่่ดีีขึ้้น� เกษตรตกต่่ำ ด้้านหนึ่�่งดุุลการค้้าขาดดุุลอย่่างมโหฬาร อีีกด้้านต้้องกู้�
จนจะต้อ้ งตัดั สินิ ใจลดค่า่ เงินิ บาทในปีี 1985 ขณะนั้้น� ป๋า๋ ยังั ป่ว่ ย นอนอยู่� กองทุุนการเงิินระหว่่างประเทศที่่�มีีเงื่�อนไขเข้้มงวด ทั้้�งอีีกด้้านต้้อง
ที่่�โรงพยาบาลพระมงกุุฎ คนที่่�รัักษาการคืือพลเอก ประจวบ สุนุ ทรางกููร ระมััดระวัังอย่่าให้้พรรคพวกทหารของท่่านเองปฏิิวััติิ เพราะว่่ามัันเป็็น
ผมก็ไ็ ปพบป๋า๋ บอกต้อ้ งลดค่า่ เงินิ ป๋า๋ ได้ย้ ินิ แค่น่ ั้้น� ไล่ผ่ มกลับั บ้า้ น สมัยั นั้้น� โอกาสดีีที่่�จะปฏิวิ ััติิ และอำนาจก็เ็ ป็น็ สิ่่ง� ที่่ท� ุุกคนต้อ้ งการ
ลดค่่าเงิิน 4-5 บาท เรื่�องใหญ่่ ป๋๋าบอกประกาศไปรััฐบาลก็็อยู่�ไม่่ได้้
ผมก็็ใช้้ลููกตื๊๊�อ ไม่่ยอมลุุกจากเก้้าอี้� ท่่านก็็บอกว่่าได้้ยิินหรืือเปล่่าว่่าให้้ โชติิช่่วงชััชวาล
กลับั บ้า้ น ป๋า๋ ยังั ป่ว่ ยอยู่� พูดู อยู่่�สองครั้ง� ผมก็ล็ ุกุ ขึ้น�้ กลับั บ้า้ น หลังั จากนั้้น� เมื่่�อก่่อนนั้้�นเราเชื่�อใน Import Substitution Industrialization คืือ
ประมาณสี่่ท�ุ่�ม ท่า่ นศุลุ ีี มหาสันั ทนะ รัฐั มนตรีปี ระจำสำนักั นายกรัฐั มนตรีี ลงทุุนในอุุตสาหกรรมสิินค้้าที่่�ปกติิเราต้้องนำเข้้ามาใช้้อยู่�แล้้ว และตั้้�ง
ก็็โทรมาหาผมที่่บ� ้า้ น ถามว่่าได้ข้ ่่าวว่่ามีเี รื่อ� ง ผมก็เ็ ล่่าให้้ท่า่ นฟังั อีกี วััน กำแพงภาษีชี ่ว่ ยเหลือื อุตุ สาหกรรมนั้้น� แต่่ผลเสียี คืือสร้า้ งอุตุ สาหกรรม
ท่่านก็็ขอให้้ท่่านสมหมายกัับผมเข้้าไปคุุยรายละเอีียดจนท่่านเข้้าใจ ‘เฒ่่าทารก’ ที่่�ไม่่ยอมโตสัักทีี อาศััยกำแพงภาษีีเป็็นกำบััง สร้้างความ
สุุดท้้ายเราสามคนก็็ได้้รัับโทรศััพท์์ให้้ไปชี้ �แจงเรื่ �องนี้้�กัับท่่านประจวบที่่� เจริญิ มาได้้ระดัับหนึ่่�งก็ถ็ ึึงทางตันั ดัังนั้้�น ต่่อไปจะขยายการผลิิต ขยาย
ตึึกไทยคู่่�ฟ้า้ ท่า่ นประจวบท่า่ นเป็น็ ทหารก็เ็ อะอะหน่อ่ ย ไปถึึงท่า่ นก็บ็ อก การลงทุุนได้้ ต้้องขยายตลาด แต่่ตลาดไทยก็็มีีเท่่านี้้� ทำอย่่างไรจะ
เอ้า้ ---มีเี รื่อ� งอะไรว่า่ มา ผมดีใี จก็ร็ ีบี ชิงิ ชี้แ� จง ท่า่ นถามว่า่ เราเป็น็ รัฐั มนตรีี ขยายสิินค้้าไปสู่่�ตลาดต่่างประเทศได้้ ต้้นทุุนสำคััญของภาคเอกชนคืือ
คลัังเหรอ เป็็นหน้้าที่่�รััฐมนตรีีคลัังต้้องชี้�แจง ผมตอบ ผมไม่่ได้้เป็็น การขนส่่ง หากจะขายของต่่างประเทศ จึึงต้้องมีีโครงสร้้างพื้้�นฐานที่่�มีี
รััฐมนตรีีคลััง แต่่ผมใจร้้อน แล้้วท่่านสมหมายก็็เลยชี้้�แจง ชี้�แจงได้้สััก ราคาถููก แปลว่่าต้้องมีีท่่าเรืือน้้ำลึึก ถ้้าไม่่มีีท่่าเรืือน้้ำลึึก อุุตสาหกรรม
ครึ่�่งชั่�วโมง ท่่านประจวบก็็บอกว่่า เอามานี่่�---เดี๋๋�ยวผมจะเซ็็นให้้ แล้้วก็็ ส่ง่ ออก อุุตสาหกรรมปิโิ ตรเคมีี อุตุ สาหกรรมอื่�นๆ ก็็เกิิดขึ้น้� ไม่่ได้้ ก็ก็ ลาย
หััวเราะบอกว่่า ป๋๋าบอกให้้ฟัังเขาชี้�แจงสัักหน่่อยพอเป็็นพิิธีี แต่่เข้้าใจ เป็น็ โครงการอีสี เทิริ ์น์ ซีบี อร์ด์ นอกจากนั้้น� อีกี สิ่่ง� ที่่เ� ราทำได้ค้ ือื การค้น้ พบ
ไม่่เข้้าใจไม่เ่ ป็น็ ไร ให้้เซ็น็ อนุมุ ัตั ิไิ ปก็แ็ ล้ว้ กันั ก๊๊าซธรรมชาติิ ทำให้้ป๋๋าเปรมประกาศว่่ายุุคต่่อไปจะเป็็นยุุค ‘โชติิช่่วง
เราได้้อนุุมััติิตั้้�งแต่่วัันจัันทร์์ แล้้วลุ้�นเก็็บข่่าวไม่่ให้้รั่�วจนไปประกาศลด ชััชวาล’ ซึ่�่งได้้จุุดพลุแุ ละช่่วยกระตุ้�นจิิตใจของประชาชน
ค่่าเงิินบาทวัันศุุกร์์เย็็น ประกาศปุ๊๊�บเมืืองไทยเหมืือนระเบิิดปรมาณููลง นอกจากภาคก้า้ วหน้า้ แล้ว้ อีกี ด้า้ นหนึ่ง่� เราก็ท็ ำเรื่อ� งพื้้น� ที่่เ� กษตรล้า้ หลังั
แตกตื่่�นยกใหญ่่ มีีพ่่อค้้าอุุตสาหกรรมนำเข้้าวััตถุุดิิบ ยัังไม่่ได้้จ่่ายเงิิน คือื เกษตรน้้ำฝน สมัยั ก่อ่ นความยากจนในภาคเกษตรสูงู มาก ประชาชน
400 ล้้านเหรีียญ ก็็ไปฟ้้อง ผบ.ทบ. คืืนนั้้�น ผบ.ทบ. ออกทีีวีีประกาศ โลหิิตจาง เด็็กขาดสารอาหาร พุุงโรก้้นปอด ไม่่ได้้ไปโรงเรีียน ก็็เกิิด
ให้ร้ ัฐั บาล reverse คำสั่่ง� ลดค่า่ เงินิ บาทให้ก้ ลับั มาอยู่�ที่เ� ดิมิ ทุกุ คนคิดิ ว่า่ โครงการอาหารกลางวััน ทำให้้เด็็กไปโรงเรีียน ไม่่ใช่่อยากไปเรีียน
มีปี ฏิิวัตั ิแิ น่่ ผมก็ถ็ ููกเรีียกเข้้าประจำการที่่บ� ้า้ นสี่่เ� สา เพื่่�อโต้ต้ อบกับั ท่่าน แต่่อยากไปกิินข้้าว และเราได้้ใช้้เงิินกู้้�ของธนาคารโลกในการสร้้าง
ผบ.ทบ. ป๋๋าต้้องเอาตาข่่ายมาล้้อมรอบบ้้านเผื่่�อระเบิิดอาร์์พีีจีีลง โครงสร้า้ งพื้้น� ฐาน เช่น่ ถนนและแหล่ง่ น้้ำ เพราะถนนเป็็นปััจจัยั สำคััญ
สมััยนั้้�นประเทศไทยยัังป่่าเถื่ �อน ไม่่เจริิญแบบนี้้� คุุณคงนึึกไม่่ออกว่่า ในการพััฒนาเศรษฐกิิจ ทำให้้คนออกมาทำงาน รัับรู้้�วิิทยาการต่่างๆ
ผบ.ทบ. ใหญ่่โตแค่่ไหน เราอยู่�ในบ้้านก็็ใจไม่่ดีี แต่่ในที่่�สุุดท่่านก็็ไม่่ได้้ มีีโอกาสนำพืชื ผลออกสู่่�ตลาดภายนอก เกิดิ mobilization ตามทฤษฎีี
ยิิงอาร์์พีีจีีมาที่่�บ้้านสี่่�เสา การปฏิิวััติิไม่่เกิิดขึ้้�น ป๋๋าเรีียกผมเข้้าไปช่่วย เศรษฐศาสตร์์ คืือแรงงานไหลจากที่่�ที่่�ผลตอบแทนแรงงานต่่ำไปสู่�เขต
ร่่างหนัังสืือตอบท่่าน ผบ.ทบ. ว่่าขอเวลา 6 เดืือนให้้รอดููผลเสีียก่่อน ที่่ม� ีผี ลตอบแทนแรงงานสูงู ส่ว่ นเรื่อ� งคอมมิวิ นิสิ ต์์ ถ้า้ ประชาชนมีชี ่อ่ งทาง
ถ้า้ ผลออกมาพังั อย่า่ งที่่� ผบ.ทบ. กลัวั ป๋า๋ จะลาออกเอง ในที่่�สุุดก็็ไม่่ได้้ เข้้าสู่่�ตลาด ก็็ไม่่มีีใครอยากเป็็นคอมมิิวนิิสต์์ ฉะนั้้�นการปราบปราม
เป็็นอย่า่ งที่่� ผบ.ทบ. ว่า่ ก็็เลยเรีียบร้้อย คอมมิิวนิิสต์์ด้้วยปืืนไม่่สำเร็็จ แต่่ปราบด้้วยถนนประสบความสำเร็็จ
สิ่่�งเหล่่านี้้เ� กิดิ ขึ้�้นในสมัยั ป๋๋า
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 161
ฟองสบู่่ท� ี่ห่� ยุุดไม่่อยู่่� ร้อ้ ยล้า้ นตันั เราส่ง่ ออกในยุคุ นั้้น� ไม่ถ่ ึึงสองล้า้ นตันั ทฤษฎีที ี่่ว� ่า่ เราส่ง่ ออก
มายุคุ รัฐั บาลพลเอกชาติชิ าย เกิดิ ระบบเสรีี ทั้้ง� การลงทุนุ และการส่ง่ ออก ข้้าวรายใหญ่่ เราควรเป็็นคนตั้้�งราคาตลาดโลก เป็็นเรื่�องหลอกชาวนา
เศรษฐกิจิ ของเราขยายตัวั อย่า่ งมโหฬาร พวกเราก็ล็ ืมื ความทุกุ ข์ย์ ากที่่เ� คย มาโดยตลอด แต่่ได้้ผลทางการเมืือง เพราะทำให้้ราคาข้้าวในกรุุงต่่ำ
มีสี มัยั ป๋า๋ ลงทุนุ ขนานใหญ่่ ปกติิในวิิชาเศรษฐศาสตร์์ S-I = X-M โดย I คนในกรุงุ ชอบ ถ้า้ เลิกิ นโยบายเหล่า่ นี้้� ราคาข้า้ วจะแพงขึ้น้� และผมคิดิ ว่า่
คือื ลงทุนุ S คืือ Saving ถ้้าเผื่่�อตัวั I สูงู กว่า่ S ก็จ็ ะทำให้ก้ ารส่่งออก (X) เราจะสามารถส่ง่ ออกข้า้ วได้ส้ ูงู สุดุ ประมาณ 10-11 ล้า้ นตันั จุดุ แข็ง็ ของ
น้้อยกว่่าการนำเข้้า (M) อย่่างมาก ตลาดหุ้้�นก็็บููม อะไรต่่ออะไรก็็บููม ท่า่ นทักั ษิณิ คือื กล้า้ ตัดั สินิ ใจ ไม่ใ่ ช่ผ่ มเห็น็ ด้ว้ ยหมด แต่ห่ ลายเรื่อ� งที่่ท� ่า่ น
มาถึึงจุุดที่่�เป็็นฟองสบู่่� คืือมีีการลงทุุนสููงกว่่าการออมในรััฐบาลพลเอก ทำได้ท้ ะลุทุ ะลวงนโยบายที่่เ� ป็น็ แบบแผนต่อ่ กันั มา ฉะนั้้น� ดีกี ว่า่ พรรคอื่น� ๆ
ชวลิติ ผมเห็็นว่่าไปต่่อไม่่ได้้ต้อ้ งลดความร้้อนแรงของเศรษฐกิิจ โดยขึ้้�น
ดอกเบี้้ย� เพื่่อ� ลดการขาดดุลุ งบประมาณ ก็บ็ อกรัฐั บาลผ่า่ นเวทีที ี่่ถ� ูกู เชิญิ ต่่างกรรมต่่างวาระ
ไปพูดู เพราะตอนนั้้น� ผมยัังไม่่ได้้อยู่�ในรััฐบาล รััฐบาลพลเอกเปรม ไม่่ได้้เป็็นรััฐบาลเผด็็จการทหาร มีีรััฐสภา มีี ส.ส.
ป๋๋ า เ ป ร ม ท่่ า น ท ร า บก็็ ใ ห้้ ค น ม า บ อ ก ว่่ า ป๋๋ า ไ ด้้ ยิิ น เ รื่ � อ ง ที่่� เ ร า พูู ด แ ล้้ ว เพีียงแต่่ว่่าท่่านได้้รัับอำนาจพิิเศษตามบทเฉพาะกาล 5 ปีี มีีวุุฒิิสภา
เรื่อ� งมัันเป็็นยังั ไง และให้้เขีียนโน้ต้ อธิิบาย ป๋า๋ จะได้ค้ ่่อยๆ ย่่อย ผมก็็นั่่ง� มาช่่วยลงมติิ แต่่เป็็นเรื่�องจริิงที่่�ท่่านทำอะไรได้้สำเร็็จเพราะระบอบ
เขีียนว่่าสาเหตุุที่่�เกิิดฟองสบู่่�เป็็นเพราะว่่ามีีเงิินไหลเข้้ามาในเซ็็กเตอร์์ ครึ่่ง� ใบ เพราะว่่านโยบายต่่างๆ ที่่�ไม่่ป๊๊อปปููลาร์์ ส.ส. ก็็ไม่่เอาด้ว้ ย เช่น่
ที่่�ไม่่ productive ท่่านก็็บอกว่่า พรุ่่�งนี้้�ป๋๋าจะเรีียกนายกรััฐมนตรีีมาหา การยกเลิิกระบอบการส่่งออกที่่�ต้้องขออนุุญาต ข้้าราชการจะคััดค้้าน
ให้้เตรีียมตััวชี้แ� จงไว้้ พี่่จ�ิ๋ว� ก็็มาหาป๋๋า นั่่ง� พัับเพียี บกับั พื้้น� เพราะท่่านเป็น็ หััวชนฝา แล้้ว ส.ส. เองก็็ไม่่เข้้าใจ ก็็มัักสนัับสนุุนให้้มีีการขออนุุญาต
ทส. เก่า่ ผมก็็ชี้แ� จง พี่่จ�ิ๋ว� บอก ‘ป๋า๋ ครับั เรื่อ� งที่่โ� กร่ง่ พููดที่่น�ู่�นที่่น� ี่่� ผมได้ย้ ิิน เพราะตััวเป็็นรััฐมนตรีีพาณิิชย์์ ตััวก็็จะได้้มีีอำนาจด้้วย หรืือนโยบาย
หมดแล้้ว ที่่�พรรคไม่่มีีใครเห็็นด้้วยกัับโกร่่งเลยสัักคนเดีียว จะให้้ผมทำ ขึ้น้� ภาษีี จะให้้ ส.ส. มาเห็น็ ด้้วย คงเป็น็ ไปไม่ไ่ ด้้ ดัังนั้้�น ถ้า้ ท่่านไม่่ครึ่ง�่ ใบ
ยังั ไง’ ป๋า๋ ก็บ็ อก อย่า่ เพิ่่ง� ด่ว่ นตัดั สิินใจ เอานี่่�ไปอ่่านก่อ่ น แล้้วก็เ็ อาโน้้ต ท่่านคงทำอะไรไม่่ได้้ และถ้้าทำอะไรไม่่ได้้ การเงิินการคลัังประเทศ
ที่่�ผมเขียี นให้้กัับพี่่�จิ๋ว� พอวันั รุ่�งขึ้น้� ป๋๋าก็โ็ ทรมาถามว่า่ นายกฯ เขาโทรมา คงจะล้ม้ เหลว ฉะนั้้�นก็เ็ หมาะกับั ช่ว่ งเวลานั้้�น
หาเราหรือื เปล่า่ ผมบอก เปล่า่ ครับั พอได้ย้ ินิ เท่า่ นั้้น� ป๋า๋ ก็อ็ ุทุ านออกมาว่า่ ในสมัยั นี้้� ผมเองไม่ม่ ีขี ้อ้ มูลู ที่่ล� ึึกซึ้ง� ไม่รู่้�ว่ารัฐั บาลมีขี ้อ้ จำกัดั ยังั ไง แบบไหน
‘ประเทศไทยแย่่แล้ว้ ’ หลัังจากนั้้น� ฟองสบู่่�ก็็แตก เกิิดต้ม้ ยำกุ้�ง แต่รู่้�สึกว่า่ ปัญั หาน้อ้ ยกว่า่ ป๋า๋ เพราะไม่ต่ ้อ้ งระวังั ทุนุ สำรองระหว่า่ งประเทศ
ไม่่ต้้องเข้้าไปอยู่ �ในโปรแกรมกองทุุนการเงิินระหว่่างประเทศที่่�ต้้องถููก
ราคาของการตัดั สิินใจ จำกัดั ปัจั จุบุ ันั มีีอุุปสรรคอยู่่�บ้า้ ง แต่ไ่ ม่ใ่ ช่่อุปุ สรรคใหญ่ท่ ี่่ข� วางโครงการ
ผมมองว่่านายกฯ ทักั ษิิณ เป็น็ คนที่่�เข้า้ ใจเรื่�องเศรษฐกิิจได้ง้ ่า่ ย อาจจะ พัฒั นา อำนาจในทางรัฐั สภาก็ม็ าก ข้อ้ จำกัดั ทางเศรษฐกิจิ การเงินิ ก็ไ็ ม่ม่ ีี
ชอบต่่อรองบ้้าง ขอทำแบบครึ่�่งๆ ผมก็็บอกนโยบายเศรษฐกิิจไม่่มีีครึ่่�ง เงินิ เฟ้อ้ ก็ไ็ ม่ม่ ีที ี่่ต� ้อ้ งระวังั แรงงานก็ไ็ ม่ม่ ีกี ารเดินิ ขบวนขอขึ้น้� ค่า่ แรงขั้น� ต่่ำ
มีีเอากัับไม่่เอา ในที่่�สุุดท่่านก็็ยอม แต่่สิ่่�งหนึ่่�งที่่�ท่่านไม่่ยอมถอยเลย รัฐั บาลสามารถดำเนิินเศรษฐกิิจได้้อย่่างเสรีี เพีียงว่า่ จะทำยัังไงเท่า่ นั้้�น
คืือนโยบายจำนำข้้าว ทั้้�งที่่�ผมต่่อสู้�เรื่�องเปิิดเสรีีในการส่่งออกข้้าว เคยพูดู กับั หลายคนว่า่ ถ้า้ สถานการณ์ก์ ารเงินิ การคลังั เป็น็ เหมือื นอย่า่ ง
มาตลอด เพราะว่่าราคาข้้าวต่่ำกว่่าราคาในต่่างประเทศเท่่าตััวจาก ทุุกวัันนี้้� ผมคงเสนอโครงการพััฒนาหลายๆ แบบที่่�ต่่อยอดจากที่่�ป๋๋า
นโยบายรััฐบาลที่่�จะช่่วย แต่ก่ ลายเป็น็ การทำร้้ายชาวนา เราแทรกแซง เคยทำเอาไว้้ ของบางอย่า่ งจำเป็น็ ต้อ้ งมีดี ีมี านด์์ ของบางอย่า่ งไม่จ่ ำเป็น็
ข้า้ วมาตั้้ง� แต่ห่ ลังั สงครามโลกครั้ง� ที่่� 2 เรื่อ� ยมาจนบัดั นี้้� ยุคุ ก่อ่ นๆ ใช้ค้ ำว่า่ ต้้องมีีดีีมานด์์ ทำไปก่่อน Supply creates its own demand ฉะนั้้�น
ประกันั ราคาข้า้ ว ยุคุ ท่า่ นทักั ษิณิ หนักั เลยคือื นโยบายรับั จำนำข้า้ วทุกุ เม็ด็ การขยายท่่าเรืือ การขยายสนามบิิน หรืือว่่าการลงทุุนในสิ่่�งที่่�มัันจะให้้
แสดงว่า่ ไม่ย่ อมรับั กลไกตลาดโลก แต่เ่ ราเป็็น price taker ไม่่ใช่่ price ผลตอบแทนระยะยาว เช่่น งานวิิจััย หรืืองานด้้านเพิ่่�มศัักยภาพของ
maker เราเป็น็ คนรับั ราคา ไม่ใ่ ช่่คนทำราคา ข้า้ วที่่�ผลิติ ในโลกนี้้�มีีหลาย แรงงาน ซึ่�่งเราอยู่�ในสถานะที่่จ� ะทำได้้ก็็ควรทำไปก่อ่ น
162 INTERVIEW
ดร.ณรงค์์ชััย อััครเศรณีี
นัักธุุรกิิจและนัักวิิชาการด้้านเศรษฐศาสตร์์ผู้้�คลุุกคลีีกัับงานด้้านนโยบายเศรษฐกิิจมาตั้้�งแต่่สมััยรััฐบาลสััญญา
ธรรมศัักดิ์์� รััฐบาลพลเอก เปรม ติิณสููลานนท์์ ก่่อนจะได้้รัับการทาบทามให้้เป็็นหนึ่�่งในสมาชิิกกลุ่�ม ‘บ้้านพิิษณุุโลก’
พลัังสมองด้้านนโยบายของรััฐบาล ‘น้้าชาติิ’ หรืือพลเอก ชาติิชาย ชุุณหะวััณ ซึ่่�งใช้้บ้้านพัักประจำำ�ตำำ�แหน่่ง
นายกรััฐมนตรีีไทย บนถนนพิิษณุุโลก เป็็นแหล่่งระดมความคิิดจนเป็็นที่�่เลื่่�องลืือ
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 163
เปิิดหลัังบ้้านพิิษณุุโลกและความสำำ�เร็็จเศรษฐกิิจไทยยุุค ‘น้้าชาติิ’
บ้า้ นพิษิ ณุโุ ลก วิิธีีนี้้�จะมีีประสิิทธิิผลแค่่ไหนอยู่�ที่�ว่่านายกฯ และสมาชิิกทีีมอ่่าน
น้้าชาติิเข้้ามาในช่่วงเวลาที่่�โลกกำลัังเปลี่่�ยนไปทางเศรษฐกิิจเสรีีนิิยม สถานการณ์์ได้้ดีีแค่่ไหน อย่่างเรื่�องฮุุนเซนมาประเทศไทยปีี 1989
สหรัฐั อเมริกิ า มีโี รนัลั ด์์ เรแกน อังั กฤษมีมี าร์ก์ าเร็ต็ แธตเชอร์์ ซึ่ง่� ส่ง่ เสริมิ ตอนนั้้น� เขมรมีปี ัญั หาเรื่อ� งเขมรแดงอย่า่ งรุนุ แรงดุเุ ดือื ด เขมรแดงหนีมี า
การลงทุนุ ของเอกชนอย่า่ งเต็ม็ ที่่� มิฮิ าอิลิ กอร์บ์ าชอฟ ก็ก็ ำลังั ปฏิริ ูปู รัสั เซียี อยู่�ประเทศไทย แล้้วก็็สู้้�กัับรััฐบาลกััมพููชาอยู่่�ตามชายแดน ทางบ้้าน
ด้ว้ ยเปเรสตรอยกาประเทศไทยตอนนั้้น� ก็อ็ ยู่�ในภาวะที่่ด� ีมี ากงบประมาณ พิิษณุุโลกเห็็นว่่าเราน่่าจะมีีสััมพัันธไมตรีีกัับฮุุนเซน ก็็ไปเชิิญมาคุุยที่่�
เกิินดุุล การค้้าขายดีีมาก แล้้วน้้าชาติิท่่านมีีเซนส์์เรื่�องต่่างประเทศสููง บ้้านพิิษณุุโลก โดยเอาเครื่�องบิินไปรัับมาจากลาว โดยที่่�กระทรวง
เหตุุผลเพราะว่่าท่่านอยู่่�ต่่างประเทศมานาน หลัังจากจอมพลสฤษดิ์์� การต่่างประเทศไม่่รู้�เรื่�องเลย กระทรวงการต่่างประเทศที่่�นั่่�นบ่่นมาก
ปฏิวิ ััติิ จอมพล ป. ปีี 1957 น้า้ ชาติซิ ึ่่ง� อยู่่�สายจอมพลผินิ (ชุณุ หะวัณั ) เพราะถ้้าเป็็นตามสายงาน ปกติเิ ขาไม่่เอาฮุนุ เซนเข้้ามาคุยุ แต่ท่ ุุกวัันนี้้�
จอมพล ป. พิบิ ูลู สงคราม ถูกู ส่ง่ ไปอยู่�อาร์เ์ จนตินิ า แต่ต่ อนนั้้น� อาร์เ์ จนตินิ า ฮุนุ เซนยัังอยู่� และมีีความเกรงอกเกรงใจกัันจนถึึงปัจั จุุบััน ซึ่�ง่ ก็แ็ สดงว่า่
ยัังไม่่เจ๊๊ง เป็็นเมืืองที่่�สุุดยอด มีีความเป็็นตะวัันตก (westernized) น้า้ ชาติทิ ่า่ นอ่่านเก่่ง และบางเรื่�องถ้้าไม่ม่ ีที ีมี พิิเศษนี้้ค� งไม่เ่ กิิดขึ้น้�
very French, very old หลัังจากนั้้�นท่า่ นก็็ยัังเป็น็ ทูตู ในยุโุ รปหลายแห่่ง หลัังโซเวียี ตล่ม่ สลาย เราก็เ็ ห็็นว่่าลาวกัับเวียี ดนามเปิดิ ประเทศแน่น่ อน
ตอนที่่�คุุณคึึกฤทธิ์�จะดีีกัับจีีน น้้าชาติิก็็เป็็นรััฐมนตรีีที่่�สำคััญอย่่างยิ่ �ง เขมรก็็มีีสััญญาที่่�ปารีีสหยุุดยิิงกััน น่่าจะเปิิดประเทศเช่่นกััน เราจึึงใช้้
ดังั นั้้น� โดยสรุปุ รัฐั บาลน้า้ ชาตินิ ่า่ สนใจเพราะท่า่ นมีเี ซนส์เ์ รื่อ� งต่า่ งประเทศ สโลแกนว่่า ‘เปลี่่�ยนสนามรบเป็็นสนามการค้้า’ เพราะทั้้�ง 3 ประเทศ
สููง อ่่านเหตุกุ ารณ์์ออก และจัังหวะเวลาก็เ็ อื้�อ คือื สนามรบกับั เรามาก่อ่ น น้า้ ชาติทิ ่า่ นเก่ง่ เอาสมเด็จ็ ฮุนุ เซนมาก็ข็ ้อ้ หนึ่ง่�
โมเดลในการทำนโยบายและปฏิบิ ัตั ิขิ องไทยแต่่ไหนแต่ไ่ ร คืือกฎหมาย อีีกข้้อหนึ่่�งคืือท่่านไปขอออสเตรเลีียมาสร้้างสะพานมิิตรภาพ น้้าชาติิ
เกืือบทุุกฉบัับมีีราชการเป็็นคนร่่าง และมีีสภาเป็็นคนอนุุมััติิ ยามที่่�เรา มาเล่า่ ว่า่ ตอนนั้้น� นายกฯออสเตรเลียี มาประเทศไทยก็เ็ ชิญิ เขาไปตีกี อล์ฟ์
มีีสภาและมีีการเลืือกตั้้�ง ส.ส. ได้้ออกกฎหมายนิิดเดีียว ฉะนั้้�นมีีการ ตามสไตล์์น้้าชาติิ เขาถามว่่าจะให้้ช่่วยอะไร น้้าชาติิก็็บอกช่่วยสร้้าง
ปฏิิวััติิเมื่่�อใด ก็็จะมีีการออกกฎหมายมาเป็็นปึึกเลย พวกที่่�เป็็นอธิิบดีี สะพานข้้ามไปลาวให้้หน่่อย แล้้วเขาก็็ say yes แค่่นี้้�เองครัับ แต่่ผม
ทั้้ง� หลายเขาก็ส็ อนผมว่า่ ถ้า้ คุณุ อยากทำอะไรก็ใ็ ห้ร้ ่า่ งหลักั การกฎหมาย มีีเพื่่�อนที่่�ออสเตรเลีีย เขาบอกว่่าไปที่่�นั่่�นวุ่�นกัันหมดเลย เพราะไม่่มีี
เอาไว้้ก่่อน แล้้วปฏิิวััติิเมื่่�อไหร่่คุุณค่่อยเสีียบกฎหมายเข้้าไป ดัังนั้้�น งบประมาณ ไม่ม่ ีแี ผนการอะไรเลย แต่น่ ายกฯ ไปสัญั ญากับั นายกฯ ไทย
เมื่่�อเขีียนและปฏิิบััติิโดยราชการ กฎหมายก็็จะให้้อำนาจและคุ้�มครอง เขาจึึงต้้องช่่วยกันั สร้า้ งงบประมาณขึ้�้นมา
ข้้าราชการสููงสุุด จะเห็็นว่่ากฎหมายทุุกฉบัับ อธิิบดีีเป็็นคนอนุุมััติิ
มีีเงื่�อนไขหนึ่่�ง สอง สาม สี่่� ห้า้ แล้ว้ ก็ย็ ัังมีีบรรทััดสุดุ ท้้ายห้้อยไว้้ด้ว้ ยว่่า Buffet Cabinet
‘ตามที่่�อธิิบดีีเห็็นชอบ’ ทำอะไรถึึงยากไปหมด น้้าชาติิท่่านไม่่ต้้องการ เศรษฐกิิจไทยเป็็นเศรษฐกิิจเกษตรเป็็นหลััก แล้้วอุุตสาหกรรมก็็มีีน้้อย
แบบนี้้� ท่า่ นมาจากการเลือื กตั้้�ง อยากจะให้้ ส.ส. มีีบทบาท ฉะนั้้น� ก็เ็ ลย เพราะฉะนั้้�น เหตุุผลของการที่่�เราจะต้้องมีีอุุตสาหกรรมขึ้�้นมา ถ้้าเป็็น
ตั้้�งทีีมบ้้านพิิษณุุโลกขึ้้�นมา เพื่่�อที่่�จะได้้ทำงานด้้านเทคนิิคแทน แนวคิิดสมััยปีีหกศููนย์์เจ็็ดศููนย์์ ก็็คืือเพื่่�อทดแทนการนำเข้้า (import
เทคโนแครตเดิิม ซึ่ง่� ท่า่ นมองว่า่ สนองข้า้ ราชการเกินิ ไป
164 INTERVIEW
substitution) แบบนี้้�คือื ไม่่เปิดิ เสรีี ส่่งเสริิมการลงทุุนภายใน ตั้้ง� ภาษีสี ูงู เกิินไป แต่่เนื่่�องจากในรััฐบาลมีีหลายพรรค ใครดููแลพรรคไหน
แล้ว้ ก็ใ็ ห้ผ้ ลประโยชน์เ์ ยอะๆ สำหรับั การลงทุนุ ในประเทศ แต่ต่ อนรุ่�นผม ก็็จะส่่งเสริิมนโยบายนั้้�นๆ เช่่น ยัังส่่งเสริิมให้้ตลาดหุ้้�นโตเยอะๆ
เราเรีียนอีีกแบบว่่าเศรษฐกิิจเล็็กต้้องพััฒนาอุุตสาหกรรม จะพััฒนา ให้อ้ สังั หาริมิ ทรัพั ย์โ์ ตเยอะๆ มีกี ารให้ซ้ื้อ� บ้า้ นได้เ้ ยอะขึ้น�้ ในขณะเดียี วกันั
อุุตสาหกรรมได้้ก็็ต้้องมีีสเกล แล้้วจะมีีสเกลได้้ก็็ต้้องมีีตลาด แล้้วจะมีี อีกี สายหนึ่ง่� ก็พ็ ยายามคัดั ค้า้ นให้ข้ ึ้น้� ดอกเบี้้ย� ให้ล้ ดการใช้เ้ งินิ ทีนี ี้้ป� ัญั หา
ตลาดก็ต็ ้อ้ งส่ง่ ออก ดังั นั้้น� รุ่�นผมจะเป็น็ รุ่�นใหม่ท่ ี่่ส� ่ง่ เสริมิ นโยบายส่ง่ ออก ของเราอยู่�ที่�อััตราการแลกเงิินคงที่่�อยู่�ที่� 25 บาท พอขึ้�้นดอกเบี้้�ยเพื่่�อ
(export promotion) โดนต่่อต้้านเยอะมากเลย กระทั่่�งมีีวิิกฤตน้้ำมััน ไม่่ให้้ใช้้เงิิน เงิินจึึงไหลเข้้าประเทศมากขึ้�้น เสริิมๆ กัันไปอีีก พอสมััย
ปีี 1979 ที่่�ชััดเจนมากว่่าเราไม่่มีีเงิิน จะอยู่�ได้้เราต้้องหาเงิินด้้วยการ คุณุ ชวลิิต ยงใจยุุทธ เข้า้ มา พยายามทำนโยบาย soft landing แต่พ่ อ
ส่่งออก ท่่องเที่่�ยว ลงทุุน (FDI) ก็็เลยเกิิดนโยบายส่่งออก ท่่องเที่่�ยว เป็น็ รัฐั บาลผสม มันั ทำไม่ส่ ำเร็จ็ เพราะคุณุ ชวลิติ ได้เ้ อาพรรคชาติพิ ัฒั นา
ลงทุนุ FDI ในสมััยป๋๋าเปรม เหตุผุ ลก็็เพราะเราจำเป็็นต้้องทำ ไม่่งั้�นไม่่มีี มาอยู่่�ด้้วย แต่่เมื่่�อคุุณชวลิิตเป็็นนายกฯ จะเอาน้้าชาติิมาเป็็นรััฐมนตรีี
เงินิ ซื้อ� สินิ ค้า้ และภายในก็็อยากทำ ก็ไ็ ม่ไ่ ด้้ เพราะท่า่ นเคยเป็น็ นายกฯ มาแล้ว้ ธรรมเนียี มเมือื งไทยมันั ไม่ไ่ ด้้
มาถึึงสมััยน้้าชาติิ สิ่่�งที่่�น้้าชาติิทำมากกว่่าป๋๋าเปรม คืือการให้้เอกชน เลยเกิิดรััฐบาลเงาของพรรคชาติิพััฒนาขึ้�้นมาแข่่งกััน แข่่งกัันให้้ข่่าว
มาลงทุุนในโครงการของรััฐ มีีโครงการเกิิดขึ้�้นมากมาย อย่่างโครงการ นโยบายไม่่พร้้อมเพรีียงกััน นั่่�นแหละครัับถึึงเกิิดปััญหาเรื่�องฟองสบู่่�
โทรศัพั ท์์ 3 ล้า้ นเลขหมาย หรือื โครงการโฮปเวลล์์ ซึ่ง่� สุดุ ท้า้ ยแล้ว้ ไม่ส่ ำเร็จ็ ตามมา
แต่่ก็็มีีทางด่่วนยกระดัับโทลล์์เวย์์สำเร็็จ ตอนเกิิดโฮปเวลล์์ผมอยู่�ใน
เหตุกุ ารณ์เ์ ลย วันั หนึ่�ง่ เรามีีประชุมุ ครม. เศรษฐกิจิ แล้ว้ วัันนั้้น� น้้าชาติิ โลกที่่�เปลี่ย�่ นไป
มาสาย พอเข้า้ ที่่ป� ระชุมุ ปุ๊๊บ� ท่า่ นก็ข็ อโทษทุกุ คนแล้ว้ ก็อ็ ธิบิ ายว่า่ ที่่ม� าสาย สมััยโน้้นเราเชื่ �อว่่าเศรษฐกิิจจะเจริิญได้้ถ้้ามีีการพััฒนาอุุตสาหกรรม
เพราะรถติิดอยู่่�ตรงทางรถไฟแถวยมราช จากนั้้�นท่่านก็็บอกคุุณมนตรีี เพราะว่่าพอเอาเครื่�องจัักรมาใช้้แทนแรงงานคน เราสามารถที่่�จะเอา
พงษ์์พานิิช (รััฐมนตรีีว่่าการกระทรวงคมนาคมในขณะนั้้�น) ว่่าคุุณไป แรงงานออกจากภาคเกษตรมาทำสินิ ค้า้ อุตุ สาหกรรม สร้า้ งรายได้เ้ พิ่่ม� ขึ้น�้
ยกรถไฟขึ้้�นได้้ไหม ปรากฏว่่าอีีกไม่่กี่ �อาทิิตย์์ต่่อมา คุุณมนตรีีเอา และเมื่่อ� มีคี นอยู่่�ภาคเกษตรน้อ้ ยลง รายได้้ต่่อหััวของเกษตรกรก็จ็ ะเพิ่่ม�
โครงการโฮปเวลล์ม์ าเสนอเลย ขึ้�้นด้้วย ดัังนั้้�น Industrialization จึึงเป็็น ‘command from above’
เวลามีโี ครงการ มัันก็ม็ ีีผลประโยชน์์ พอมีผี ลประโยชน์์ ก็จ็ ะมีีคนครหา แต่่ตอนนี้้โ� ลกกำลัังเปลี่่ย� นไปสู่� Digitalization ซึ่�่งเป็็น ‘demand from
แล้้วพอไม่่เปิิดเผย ไม่่โปร่่งใส ก็็ย่่อมทำให้้คนสงสััยได้้ จะโกงจริิง below’ หากไปดููวิิวััฒนาการของฟิินเทค ของอีีคอมเมิิร์์ส มัันเป็็นเรื่�อง
ไม่่โกงจริิง ไม่ม่ ีีใครรู้�หรอกครัับ แต่ก่ ็็มีีการสงสััยเคลืือบแคลง ดูดู ้้วยตา ความต้้องการจากข้้างล่่างทั้้�งนั้้�น รััฐมีีหน้้าที่่�แค่่ช่่วยสนัับสนุุนให้้มััน
ดููจากพฤติกิ รรม เห็น็ ว่า่ คนพวกนี้้ด� ููเหมืือนจะมีสี ตางค์ก์ ันั เยอะ คนก็ค็ ง เป็็นไปได้้ แต่ไ่ ม่่ต้อ้ งไปชี้�นำ ไปกำหนดอุตุ สาหกรรมอะไรเลย ขอให้้เขา
สงสััยกัันว่่าเอาสตางค์์มาจากไหน จะเอาหลัักฐานใบเสร็็จอะไรมากาง มีี wifi เขาจะหาเรื่อ� งทำของเขาเอง มันั เป็็นยุุคของ Dematerialization
ก็ไ็ ม่่ค่อ่ ยเห็็น สุุดท้า้ ยเลยกลายเป็น็ ถููกเรียี กว่า่ Buffet Cabinet ใช้ว้ ัสั ดุนุ ้อ้ ยลง Demonetization ใช้เ้ งิินน้้อยลง และ Democratization
คืือ ใครๆ ก็็ทำได้้ แต่่ผมก็็มีีข้้อสงวนว่่าอีีอีีซีีจะเป็็นตััวช่่วยให้้เรามีี
ฟองสบู่แ�่ ตก อุุตสาหกรรมแบบใหม่่บางอย่่าง ซึ่�่งถ้้าเราไม่่จััดพื้้�นที่่�พิิเศษให้้มัันคงจะ
ฟองสบู่่�เริ่ม� จากการที่่ม� ีเี งินิ นอกเข้า้ ตั้้ง� แต่ส่ มัยั น้า้ ชาติมิ าจนสมัยั คุณุ ชวน ไม่ม่ ีีหรือื มียี ากเพียี งแต่อ่ ีอี ีซี ีจี ะไม่ไ่ ด้เ้ ป็น็ พระเอกเดียี วเหมือื นกับั อีสี เทิริ ์น์
หลีีกภััย โดยมีี BIBF (Bangkok International Banking Facility) ซีบี อร์ด์ ประโยชน์ม์ ากที่่ส� ุดุ ของอีสี เทิริ ์น์ ซีบี อร์ด์ คือื ทำให้น้ ิคิ มอุตุ สาหกรรม
ที่่�ให้้เรากู้�เยอะ เริ่�มเห็็นฟองสบู่่�จากราคาทรััพย์์สิินขึ้�้น ที่่�ดิินขึ้�้น หุ้�นขึ้้�น ในประเทศไทยกลายมาเป็็นฐานของการพััฒนาอุุตสาหกรรมต่่อมา
พอของพวกนี้้�ราคาขึ้�้นจึึงทำให้้การกู้ �เงิินโดยมีีหลัักประกัันทำได้้สููงขึ้�้น จนปัจั จุบุ ันั ส่ว่ นอีอี ีซี ีกี ็จ็ ะเป็น็ ตัวั เริ่ม� ของหลายอุตุ สาหกรรม และในขณะ
กู้�มากขึ้น�้ มาถึึงคุณุ บรรหาร (ศิลิ ปอาชา) พยายามควบคุมุ ไม่ใ่ ห้ฟ้ องใหญ่่ เดีียวกัันก็็จะสามารถดููแลเรื่ �องสัังคมสิ่่�งแวดล้้อมที่่�เคยเป็็นปััญหา
ค้้างคาในอดีีตได้้ดีีขึ้�้น แต่่บทบาทแบบรััฐนำจะไม่่ใช่่พระเอกอีีกต่่อไป
Digitalization จะเป็็นสิ่่ง� ที่่�มาตอบสัังคมได้้
1 6 6 I N T E RV I E W
พารณ อิิศรเสนา ณ อยุุธยา
นัักอุุตสาหกรรมแห่่งบริิษััท ปููนซิิเมนต์์ไทย จำำ�กััด (SCG) ผู้้�ชำำ�นาญการด้้านการพััฒนาทรััพยากรมนุุษย์์
อีีกทั้้�ง ในฐานะประธานสภาอุุตสาหกรรมแห่่งประเทศไทยคนแรก ยัังได้้วางรากฐานของความร่่วมมืือระหว่่างรััฐ
และเอกชนในการพััฒนาเศรษฐกิิจแบบ ‘ลงเรืือลำำ�เดีียวกััน’ ผ่่านการก่่อตั้้�ง ‘กรอ.’ หรืือคณะกรรมการร่่วม
ภาครััฐและเอกชนเพื่่�อแก้้ไขปััญหาทางเศรษฐกิิจ นัับแต่่ยุุคโชติิช่่วงชััชวาลเป็็นต้้นมา
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 167
กรอ. กัับก้้าวแรกของการประสานรััฐและเอกชน
ความสำำ�คััญของภาคเอกชน เราค้้ำจุุนรััฐ และรััฐก็็ค้้ำจุุนเรา ถ้้าเราแตกแยกสามััคคีีกััน หรืือจ้้อง
สมััยนายกฯ เปรม ท่่านให้้ความเชื่�อถืือ กรอ. ใช้้ กรอ. เป็็นเสมืือน จะเอาเปรีียบกัันตลอดเวลา รััฐก็็อยากให้้เราทำโน่่นทำนี่่�ให้้ ส่่วนเรา
ที่่�ปรึึกษา เวลาเสนออะไรออกไป ทีีมเศรษฐกิิจก็็จะมาร่่วม จะมีีการ ก็ไ็ ม่เ่ ห็็นแก่ร่ ััฐ แบบนี้้�จะทำงานกันั ไม่่ได้้ ต้้องหาทางตกลงกันั ให้ไ้ ด้้
ผสมโรงกัันระหว่่างทีีมเศรษฐกิิจกัับ กรอ. จากนั้้�นจึึงแปลงไปเป็็น
นโยบายของรัฐั บาล อย่า่ งเราเป็น็ สภาอุตุ สาหกรรม เรารู้�อันั ไหนเข้ม้ แข็ง็ วิถิ ีีของการร่่วมมืือกันั
อัันไหนย่่อหย่่อน สภาหอการค้้าก็็รู้�เรื่�องการค้้า สมาคมธนาคารก็็รู้�ว่า รัฐั บาลนี้้ไ� ด้้ออกกฎหมาย กฎระเบียี บ ทำให้ก้ ารทำงานของภาคเอกชน
แต่ล่ ะแบงก์เ์ ข้ม้ แข็ง็ แค่ไ่ หน ใครมีขี ้อ้ มูลู อะไรก็เ็ อามาประชุมุ กันั นอกรอบ ยืืดยาวไป เรีียกว่่า ‘Bureaucratic Red Tape’ คืือออกกฎระเบีียบ
ระหว่่างสามสถาบัันด้้วยกัันเอง แล้้วทุุกๆ เดืือนต้้องมีีการนััดประชุุม มาโดยหวัังให้้คนไม่่กล้้าโกง แต่่มัันได้้ขััดขวางการพััฒนาของประเทศ
ร่ว่ มกับั ท่า่ นนายกฯ เปรม มีที ีมี เศรษฐกิจิ มาร่ว่ มฟังั ด้ว้ ย ฟังั แล้ว้ ได้ข้ ้อ้ สรุปุ เป็็นอย่่างยิ่ �ง ต้้องไปกรมนั้้�นกรมนู้�นกว่่าจะทำอะไรได้้เสร็็จ สมััยผมอยู่�
อย่่างไรก็บ็ รรจุุลงไปในวาระการทำงานของรัฐั บาล บริิษััทปููนซิิเมนต์์ไทย ได้้เอานโยบายของบริิษััทเชลล์์ไปใช้้ คืือเราออก
ผมทำงานกัับพลเอกเปรม ติณิ สูลู านนท์์ เป็น็ เวลา 8 ปีี เป็็น ‘เจเนอรัลั เบ๊๊’ กฎภายในน้อ้ ย แต่บ่ ังั คับั ใช้แ้ ละตรวจสอบอย่า่ งเข้ม้ แข็ง็ ถ้า้ ทำผิดิ พลาด
ของท่่าน คอยช่่วยท่่านมาตลอด ท่่านก็็คอยช่่วยเหลืือทางด้้าน เล็ก็ น้อ้ ย ก็อ็ าจจะหักั เงินิ เดือื น แต่ถ่ ้า้ ผิดิ ค่อ่ นข้า้ งหนักั ก็ส็ ่ง่ เรื่อ� งให้ต้ ำรวจ
อุุตสาหกรรมของประเทศ ต่่อมาช่่วงรััฐบาลคุุณชาติิชาย (ชุุณหะวััณ) เลย ให้้เข้้าคุุกเลย แต่่รััฐบาลไม่่ได้้ทำแบบนั้้�น รััฐบาลออกกฎหมาย
ก็ส็ นุกุ สนานอย่า่ งมาก ลงเรือื ลำเดียี วกันั รัฐั และเอกชนช่ว่ ยกันั คนละไม้้ เข้ม้ งวดมากที่่ส� ุดุ เพื่่อ� กันั ไม่ใ่ ห้เ้ กิดิ การโกง แต่ก่ ลับั มีรี ะบบการตรวจสอบ
คนละมืือ จนทำให้้บ้้านเมืืองเจริิญรุ่�งเรืืองมาโดยตลอด ต่่อจากคุุณ ที่่เ� ชื่อ� งช้า้ มาก
ชาติิชาย ผมก็็ได้้เป็็นที่่�ปรึึกษาทางเศรษฐกิิจของคุุณบรรหาร เรีียกว่่า
ความร่่วมมืือกัับเอกชน พลเอกเปรมผู้เ้� ริ่ม� ต้น้ เข้้มข้น้ มาก ต่่อมาพลเอก ทำ�ำ บุคุ ลากรให้เ้ ป็็นทรัพั ยากร
ชาติิชายท่่านมีีสโลแกน ‘เปลี่่�ยนสนามรบเป็็นสนามการค้้า’ ก็็เพลา ช่่วงที่่�ผมอยู่่�ปููนซิิเมนต์์ไทย คุุณบุุญมา วงศ์์สวรรค์์ ผู้้�จัดการของบริิษััท
ลงบ้า้ ง พอคุณุ บรรหารก็เ็ พลาลงอีกี พอถึึงตอนนี้้ไ� ม่เ่ หลือื เลย ปูนู ซิเิ มนต์ไ์ ทยในขณะนั้้น� ท่า่ นให้ผ้ มมาเป็น็ ฝ่า่ ยบุคุ คลของปูนู ซิเิ มนต์ไ์ ทย
บทบาทของ กรอ. จะมีีความหมายก็็ต่่อเมื่่�อรััฐบาลเห็็นความสำคััญ ผมก็็สงสััยว่่าผมเป็็นวิิศวกร จะอยู่�ในตำแหน่่งนี้้�ได้้อย่่างไร คุุณบุุญมา
จำได้ว้ ่่าตอนที่่� กรอ. ยัังเข้้มแข็็ง ใต้้โต๊ะ๊ นี่่ม� ีนี ้้อยมาก เพราะเวลาพูดู หรืือ บอกผมว่่าคุุณทำได้้ คุุณรู้�จักคนเยอะแยะมากมาย ผมจึึงบอกถ้้าคุุณ
แนะนำให้ก้ ับั รัฐั บาล รัฐั บาลก็จ็ ะนำไปปฏิบิ ัตั ิติ าม ไม่ต่ ้อ้ งมีรี ะบบใต้โ้ ต๊ะ๊ ให้้ผมเป็็น ผมก็็ต้้องเป็น็ ครับั นับั ตั้้�งแต่ว่ ัันนั้้�นมา ชีีวิติ ผมเปลี่่�ยนไปเลย
เลย แต่่หลัังจากที่่�รััฐบาลไม่่เอา กรอ. ไปยุ่�งด้้วย จะทำอะไรก็็ยากขึ้้�น มันั ทำให้ผ้ มมีคี วามเชื่อ� ว่า่ พนักั งานของบริษิ ัทั ถือื เป็น็ สินิ ทรัพั ย์ท์ี่่ม� ีคี ุณุ ค่า่
ถืือว่่าเป็็นบ่่อเกิิดแห่่งการให้้ใต้้โต๊๊ะกััน มัันเป็็นธรรมชาติิที่่�หลีีกเลี่่�ยง มากที่่ส� ุดุ และก็ต็ ั้้ง� ใจพัฒั นาบุคุ ลากรขององค์ก์ รเรื่อ� ยมา เรื่อ� งการศึึกษา
ไม่ไ่ ด้้ รััฐบาลที่่�จัับกลุ่�มกัันเป็น็ พวก แปลว่า่ มีีใต้โ้ ต๊๊ะแน่่ๆ หลักั การง่่ายๆ ก็เ็ ช่น่ เดียี วกันั ผมมีคี วามเชื่อ� ว่า่ เด็ก็ ไทยเป็น็ สมบัตั ิมิ ีคี ่า่ ที่่ส� ุดุ ของประเทศ
แค่่นี้้เ� อง เพราะถ้้าอยู่่�บนโต๊๊ะแล้ว้ มัันสำเร็็จ ก็ไ็ ม่ต่ ้อ้ งไปมีใี ต้โ้ ต๊ะ๊ เสีียเงินิ ตอนผมเกษีียณเมื่่�ออายุุ 65 ผมมีีความตั้้�งใจว่่าจะพลีีชีีวิิตเพื่่�อพััฒนา
ไปเปล่า่ ๆ การศึึกษาไทย ก่่อตั้้�งโรงเรีียนดรุุณสิิกขาลััยขึ้้�นมา เอาเทคโนโลยีีจาก
จุุดที่่�ทำให้้ กรอ. ประสบความสำเร็็จ เพราะเราทำตััวให้้รััฐบาลเชื่�อมั่่�น MIT มาใช้้ในการเรีียนการสอน เป็็นการเรีียนแบบ Project-based
ว่่าเราไม่่เห็็นแก่่ตััว เราไม่่เห็็นแก่่พวกเราเป็็นหลััก เห็็นรััฐเป็็นที่่�ตั้้�ง Learning คุุยกัันต่่อหน้า้ ให้เ้ ด็็กเรียี นรู้�จากการปฏิบิ ัตั ิิ
168 INTERVIEW
ดร.ปิิยสวััสดิ์์� อััมระนัันทน์์
อดีีตข้้าราชการและรััฐมนตรีีว่่าการกระทรวงพลัังงาน ผู้้�บุุกเบิิกและผลัักดัันอุุตสาหกรรมพลัังงานคนสำำ�คััญ
ของประเทศ ไม่่ว่่าการลอยตััวราคาน้ำำ��มััน การปลดล็็อกให้้เอกชนสามารถร่่วมผลิิตไฟฟ้้า
ตลอดจนบริิหารองค์์กรพลัังงานขนาดใหญ่่ของไทยอย่่าง ปตท. ดร.ปิิยสวััสดิ์์�เชื่่�อว่่าการเปิิดเสรีี
และการสร้้างแรงจููงใจที่�่ถููกต้้อง คืือคำำ�ตอบที่่�ยั่่�งยืืนของการพััฒนาด้้านพลัังงาน
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 169
กำำ�เนิิดอุุตสาหกรรมพลัังงานไทย
จุดุ กำำ�เนิดิ อุตุ สาหกรรม ผลกระทบ โดยไม่ใ่ ห้บ้ ริษิ ัทั น้้ำมันั ปรับั ราคาขึ้น�้ หรือื ไม่ก่ ็เ็ อาเงินิ จากที่่อ�ื่น�
ก่่อนปีี 1980 แหล่่งพลัังงานในประเทศที่่�เป็็นเชื้�อเพลิิงฟอสซิิลถืือว่่า มาอุุดหนุุน ผลคืือการใช้้น้้ำมัันไม่่ลดลง ในขณะที่่�ความขาดแคลน
ไม่่มีีเลย ก่่อนจะมีีการค้้นพบแหล่่งก๊๊าซธรรมชาติิในอ่่าวไทย และพบ ถููกซ้้ำเติิมด้้วยการที่่�บริิษััทน้้ำมัันปรัับราคาไม่่ได้้ กลายเป็็นว่่ายิ่ �ง
แหล่่งถ่่านหิินใหญ่่ที่่�แม่่เมาะในปีี 1980 การพััฒนาจึึงค่่อยเริ่�มต้้น ขาดแคลนหนักั ขึ้น้� ประเทศพัฒั นาแล้ว้ เขาเรียี นรู้�จากวิกิ ฤตการณ์น์ ้้ำมันั
ทำให้้การพึ่่�งพาพลัังงานจากต่่างประเทศเริ่�มลดลง ถามว่่าบัังเอิิญไหม ครั้�งแรก เมื่่�อเกิิดครั้�งที่่�สอง เขาปรัับราคาขายปลีีกขึ้�้น การขาดแคลน
เป็น็ การค้น้ พบโดยความตั้้ง� ใจ เพราะคงไม่ม่ ีใี ครบังั เอิญิ เดินิ ไปแล้ว้ ก็พ็ บ จึึงไม่่รุุนแรงเท่า่ กับั ครั้�งแรก
แหล่่งน้้ำมันั และก๊๊าซ อย่่างบางประเทศที่่อ� ยู่่�ดีๆี ก็เ็ ห็น็ น้้ำมัันไหลขึ้�น้ มา ในยุุคนายกฯ เปรม (พลเอก เปรม ติิณสููลานนท์์) สิ่่�งแรกที่่�ทำคืือ
จากดิิน แหล่่งน้้ำมัันใหญ่่ของเราอยู่�ในทะเลจึึงต้้องอาศััยการสำรวจ ลดราคาดีีเซลและแก๊๊สหุุงต้้ม ผลคืือทำให้้เกิิดความแตกต่่างสููงขึ้้�น
ซึ่ง�่ ใช้เ้ งิินทุนุ มหาศาล และเทคโนโลยีีของเราเองก็็ไม่่มีี ต้้องอาศัยั บริษิ ััท ระหว่่างราคาน้้ำมัันเบนซิินกัับดีีเซล และแก๊๊สหุุงต้้ม คนก็็เลยเปลี่่�ยน
น้้ำมันั ต่า่ งชาติิ จริงิ ๆ แล้ว้ จุดุ เริ่ม� ต้น้ สำคัญั ที่่ท� ำให้เ้ กิดิ การพัฒั นา คือื การ ไปใช้ด้ ีเี ซล ถึึงขนาดที่่�ว่่าเอาเครื่�องยนต์เ์ บนซินิ ออก และเอาเครื่อ� งยนต์์
ออกข้อ้ บัญั ญัตั ิปิ ิโิ ตรเลียี มในปีี 1971 ซึ่ง่� เป็น็ จุดุ เริ่ม� ต้น้ ของการเชิญิ ชวน ดีีเซลใส่่เข้้าไปแทน หรืือไม่่ก็็ปรัับเปลี่่�ยนเครื่�องยนต์์เบนซิินให้้สามารถ
ให้บ้ ริษิ ัทั น้้ำมันั ต่า่ งชาติิเข้้ามาหาแหล่่งก๊า๊ ซและน้้ำมัันในไทย ใช้้แก๊๊สแอลพีีจีีได้้ ฉะนั้้�นการใช้้เบนซิินลดลง แต่่ไปโผล่่ที่่�การใช้้ดีีเซล
กับั แก๊ส๊ หุงุ ต้ม้ แทน มาตรการในเรื่อ� งของราคาส่ง่ ผลต่อ่ การใช้ท้ ี่่บ� ิดิ เบือื น
ปัญั หาจากวิิกฤตการณ์์ราคาน้ำ�ำ�มันั ไปหมด กระทั่่ง� ในที่่�สุุดรัฐั บาลตระหนักั ถึึงความสำคััญของการใช้ก้ ลไก
ช่ว่ งวิกิ ฤตการณ์น์ ้้ำมันั ครั้ง� ที่่� 1 ปีี 1973 ตอนนั้้น� ไทยได้ร้ ับั ผลกระทบเยอะ ทางเศรษฐศาสตร์แ์ ละแรงจูงู ใจทางเศรษฐศาสตร์ใ์ นการบริหิ ารนโยบาย
มาก น้้ำมันั ขาดแคลน นโยบายบริหิ ารจัดั การน้้ำมันั ก็ไ็ ม่ม่ ีปี ระสิทิ ธิภิ าพ พลัังงาน จนนำระบบราคาน้้ำมัันลอยตััวมาใช้้เพื่่�อแยกการปรัับราคา
เพราะอาศััยการควบคุุมราคาเป็็นหลััก กองทุุนน้้ำมัันก็็ยัังไม่่มีี รััฐบาล น้้ำมันั ออกจากการตััดสิินใจทางการเมืือง
ก็็เลยจัดั ตั้้�งขึ้้น� มาในภายหลังั และต่่อมาก็ม็ ีกี ารตั้้�ง ปตท. ขึ้น้� ในปีี 1978
ยุคุ โชติิช่่วงชััชวาล
หลังั จากนั้้น� ไม่น่ านเกิดิ วิกิ ฤตการณ์น์ ้้ำมันั อีกี ครั้ง� ในปีี 1979 ประเทศไทย ช่่วงแรกหลัังจากเริ่�มส่่งก๊๊าซได้้จริิง ประชาชนทั่่�วไปอาจจะยัังไม่่ได้้รู้�สึก
ได้ร้ ับั ผลกระทบเยอะ ทั้้ง� จากการที่่แ� หล่ง่ ปิโิ ตเลียี มในประเทศยัังพััฒนา ตื่่�นเต้้นเรื่�องของโชติิช่่วงชััชวาลเท่่าไหร่่ เพราะว่่าปริิมาณการผลิิตก๊๊าซ
ขึ้�้นมาไม่่เรีียบร้้อย และจััดการบริิหารนโยบายด้้านพลัังงานที่่�ยัังไม่่ทััน ในช่ว่ งนั้้น� ยังั ค่อ่ นข้า้ งน้อ้ ย รวมถึึงคนยังั ได้ร้ ับั ผลกระทบจากราคาน้้ำมันั
ต่่อเหตุุการณ์์ เช่่น ถ้้าราคาน้้ำมัันในตลาดโลกสููงขึ้้�น แนวคิิดสมััยนั้้�น ที่่�สููงขึ้�น้ ในวิิกฤตการณ์์น้้ำมันั ครั้�งที่่� 2 ในทางตรงกันั ข้้าม คนทำงานเอง
คืือตรึึงราคาขายปลีีกในประเทศเอาไว้้ เพื่่�อไม่่ให้้ประชาชนได้้รัับ ก็อ็ าจจะตื่่น� เต้น้ เกินิ ไป เพราะพอผู้เ้� ชี่ย� วชาญบอกว่า่ แหล่ง่ น้้ำมันั ของเรา
170 INTERVIEW
ใหญ่ม่ หาศาล ก็ม็ ีกี ารแก้ไ้ ขพระราชบัญั ญัตั ิปิ ิโิ ตรเลียี มเพื่่อ� ปรับั ส่ว่ นแบ่ง่ จากการไฟฟ้้า แทนที่่จ� ะซื้อ� จากใครก็ไ็ ด้้ ทำให้้กิจิ การสายไฟฟ้า้ ยังั เป็น็
ให้้รััฐมากขึ้�้น สุุดท้้ายปรากฏว่่าแหล่่งน้้ำมัันกำแพงเพชรเป็็นเพีียง กิิจการที่่�ผููกขาด และผู้้�รับซื้้�อไฟฟ้้ารายเดีียวคืือ กฟผ. ก็็ยัังมีีลัักษณะ
กระเปาะเล็ก็ ๆ แรงจูงู ใจในการพัฒั นาแหล่ง่ ปิโิ ตรเลียี มใหม่จ่ ึึงหยุดุ ชะงักั ผููกขาดอยู่� เมื่่�อไฟฟ้้าผููกขาดก็็ทำให้้ก๊๊าซยัังค่่อนข้้างผููกขาด แม้้จะเริ่�ม
ทันั ทีี การแก้ไ้ ขมาเริ่ม� ต้น้ ในช่ว่ งของรัฐั บาลนายกฯ เปรมคือื Thailand 3 มีีการเปิิดเสรีีให้้ผู้้�จัดหาก๊๊าซอื่่�นสามารถใช้้บริิการท่่อส่่งก๊๊าซของ ปตท.
ถืือเป็็นการสร้้างแรงจููงใจขึ้�้นมาอีีกครั้ �งหนึ่�่งในการพััฒนาแหล่่งก๊๊าซ ได้แ้ ล้ว้ แต่ก่ ็ย็ ังั ทำงานไม่เ่ ต็ม็ ที่่� ในประเทศต่า่ งๆ ทั่่ว� โลกแทบทุกุ ประเภท
และน้้ำมันั ในประเทศ ทำให้ม้ ีกี ารพัฒั นามากมายจนเป็น็ อย่า่ งที่่เ� ราเห็น็ เขาเปิิดไฟฟ้า้ เสรีกี ่อ่ นที่่�จะเปิดิ เรื่�องของก๊า๊ ซเสรีี ส่่วนพลังั งานหมุนุ เวียี น
ทุุกวันั นี้้� ก็็ยังั เป็็นอีกี เรื่�องที่่ม� ีขี ้้อจำกัดั ในเรื่�องของกฎระเบียี บที่่�ไม่่เอื้อ� โดยเฉพาะ
การติดิ ตั้้�งโซลาร์เ์ ซลล์์เพื่่�อให้ป้ ระชาชนผลิิตไฟฟ้า้ ใช้เ้ องได้้
อนาคตพลัังงานไทย สิ่่�งเหล่่านี้้�ทำให้้ต้้นทุุนไฟฟ้้าสููงกว่่าที่่�ควรจะเป็็น แต่่ตััวที่่�น่่าห่่วงที่่�สุุด
การเปลี่่ย� นแปลงที่่ส� ำคัญั มากในเรื่อ� งพลังั งาน คือื การที่่ร� ัฐั เปิดิ ให้เ้ อกชน คืือการเปลี่่�ยนแปลงของสภาพภููมิิอากาศ ซึ่่�งนโยบายของเรายัังมอง
เข้้ามามีีบทบาทในกิิจการพลัังงาน ซึ่�่งแต่่เดิิมผููกขาดโดยรััฐวิิสาหกิิจ ใกล้้เกิินไป ยัังไม่่มีีนโยบายของประเทศที่่�เกี่ �ยวกัับการเปลี่่�ยนแปลง
อย่่างเข้้มงวด เพราะมัันสร้้างธุุรกิิจไทยจำนวนมากที่่�มีีความสามารถ สภาพภููมิิอากาศแบบระยะยาว แล้้วถ้้าเราไม่่มีีนโยบายลดการปล่่อย
ทางด้้านพลัังงาน ไม่่ว่่าจะเป็็นน้้ำมััน ก๊๊าซ หรืือว่่าพลัังงานหมุุนเวีียน ก๊๊าซเรืือนกระจก อะไรจะเกิิดขึ้้�นกัับอุุตสาหกรรมไทยในอนาคต
มองย้อ้ นไป 30 ปีกี ่อ่ น การเปลี่่ย� นแปลงนโยบายให้เ้ อกชนผลิติ ไฟฟ้า้ ได้้ การวางแผนในด้้านพลัังงานเป็็นการลงทุุนระยะยาว ต้้องคำนึึงถึึง
ถููกต่่อต้้านพอสมควร ช่่วงแรกระเบีียบจึึงอาจไม่่เอื้�ออำนวยต่่อเอกชน การเปลี่่�ยนแปลงในอนาคต ทั่่�วโลกหลายประเทศมีีเป้้าหมายแล้้วว่่า
มีกี ารใส่เ่ งื่อ� นไขทางด้า้ นเทคนิคิ ที่่ท� ำให้ต้ ้น้ ทุนุ ของเอกชนสูงู ขึ้น้� โดยไม่ม่ ีี จะลดการปล่อ่ ยก๊า๊ ซเรือื นกระจกเหลือื ศูนู ย์เ์ มื่่อ� ใด เพราะฉะนั้้น� ธุรุ กิจิ ไทย
ความจำเป็น็ ใน ครม. ก็ม็ ีกี ารถกเถียี งกันั ว่า่ เขียี นระเบียี บแบบนี้้อ� อกมา ที่่�ลงทุุนหรืือทำธุุรกิิจในต่่างประเทศเยอะ จำเป็็นจะต้้องดููเป้้าหมายนี้้�
จะไม่ม่ ีีผลจููงใจเอกชน ผมบอกว่า่ ออกมาก่่อนเถอะ เอาแค่น่ ี้้�ให้ไ้ ด้ก้ ่่อน ให้้ชััดเจน ถ้้าจะดููแค่่เป้้าหมายของรััฐบาลไทยอาจจะสายเกิินแก้้ใน
แล้ว้ ค่่อยๆ เปลี่่�ยน แล้ว้ ก็เ็ ป็็นจริิง คืือออกมาอาจจะไม่ถ่ ููกใจ แต่่พอเห็็น อนาคต
แล้้วว่่าไม่่มีีปััญหา ก็็ค่่อยเปลี่่�ยนกฎเกณฑ์์ให้้คล่่องตััวและเอื้�ออำนวย เรื่�องการลดบทบาทภาครััฐควรจะเป็็นมาตั้้�งนานแล้้ว เราคุุยเรื่�องนี้้�
ต่่อการลงทุุนมากขึ้�้น จนในที่่�สุุด เราเห็็นผู้้�ผลิิตไฟฟ้้าเอกชนรายเล็็ก กัันมาตั้้�งแต่่ 30 ปีีที่่�แล้้ว ยกตััวอย่่างการอนุุรัักษ์์พลัังงาน มีีมติิ ครม.
รายใหญ่่เต็็มไปหมด จนสามารถไปลงทุนุ ได้ท้ ั่่ว� โลกเหมือื นทุุกวันั นี้้� ในเรื่�องนี้้�เยอะมาก ไม่่ค่่อยได้้ผลเท่่าไหร่่หรอก แต่่ก็็ออกกัันมา เวลา
พลัังงานหมุุนเวีียนกลายเป็็นตััวแปรสำคััญแล้้วทุุกวัันนี้้� ประเทศไทย จะแก้้ทีี ถ้้าเป็็นสมััยท่่านนายกฯ เปรม ท่่านเป็็นราชการ จะแก้้อะไร
ก็็คงหนีีไม่่พ้้น เพราะในที่่�สุุดแล้้วโลกจะต้้องเดิินไปสู่�การใช้้พลัังงาน ก็ล็ ำบาก ต้อ้ งอธิบิ ายแล้ว้ อธิบิ ายอีกี แต่พ่ อมาสมัยั ท่า่ นนายกฯ อานันั ท์์
หมุุนเวีียนในสััดส่่วนที่่�สููงมากขึ้�้น เพื่่�อแก้้ไขปััญหาการเปลี่่�ยนแปลง ผมรวบรวมเอามติิ ครม. ต่า่ งๆ เกี่ย� วกับั การประหยัดั พลังั งานได้ป้ ระมาณ
สภาพภููมิิอากาศ แม้้ในช่่วงเปลี่่�ยนผ่่านอาจยัังต้้องมีีก๊๊าซและน้้ำมััน 20 กว่่ามติิ เพื่่�อจะไปขอแก้้อัันนั้้น� อัันนี้้� อัันละนิดิ อัันละหน่อ่ ย เพราะผม
ก่อ่ นที่่จ� ะค่อ่ ยๆ ลดบทบาทลงไป แต่ต่ ลาดพลังั งานหมุนุ เวียี นในประเทศ ยัังชินิ อยู่่�กัับการที่่�ผู้�้กำหนดนโยบายไม่่ยอมแก้อ้ ะไรมากมาย พอเข้า้ ไป
ไทยไม่่ได้้ใหญ่่เท่่าไหร่่ เพราะฉะนั้้�นธุุรกิิจพลัังงานหมุุนเวีียน ถ้้าจะโต ในที่่�ประชุุม ประทับั ใจมากเลย ท่่านนายกฯ อานันั ท์ม์ องขึ้�น้ มา 5 วินิ าทีี
จริงิ ๆ จะต้้องไปต่า่ งประเทศ โตในไทยอย่่างเดีียวไม่่พอ แล้ว้ บอกว่า่ ผมว่า่ เอางี้ด� ีกี ว่า่ ยกเลิกิ หมดเลยดีไี หม แล้ว้ จะมติแิ บบไหน
สิ่่�งที่่�เรายัังไม่่ได้้เดิินไปสุุด คืือเรายัังไม่่ได้้เปิิดเสรีีให้้ผู้�้ใช้้งานเลืือกได้ว้ ่า่ ก็็พิิมพ์์ออกมาทีีเดีียว ง่่ายที่่�สุุด ถ้้าจะมีีมาตรการใหม่่ กำหนดใหม่่
จะซื้�อไฟฟ้้าจากใคร รวมถึึงเรายัังไม่่ได้้ตั้้�งตลาดซื้้�อขายไฟฟ้้าขึ้�้นมา ง่า่ ยกว่่า ไม่ต่ ้อ้ งเสีียดายของเก่่ามาก เอาของใหม่่ใส่่มาง่่ายกว่่าที่่จ� ะไป
ซึ่�่งเป็็นสิ่่�งที่่�เกิิดขึ้�้นทั่่�วโลก แต่่ยัังไม่่เกิิดขึ้�้นในไทย เรายัังต้้องซื้�อไฟฟ้้า ตามแก้้ของเก่่า สิ่่�งเหล่า่ นี้้ม� ันั จะเกิิดขึ้น้� ก็็ด้้วยวิสิ ัยั ทัศั น์์ของผู้้�นํํา
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 175
ทศวรรษ 1990 เริ่�่มต้้นด้้วยการสิ้�้นสุุดของสงครามเย็็น พร้้อมกัับชััยชนะของระบอบ
ประชาธิิปไตยและเศรษฐกิิจแบบทุุนนิิยมเสรีีตามกระแส ‘ฉัันทมติิวอชิิงตััน’ ที่่�ต้้องการ
ลดบทบาทของรััฐ เพื่�่อปล่่อยให้้กลไกตลาดทำำ�หน้้าที่่�ได้้อย่่างอิิสระมากขึ้�้น รวมทั้้�งการ
เปิิดเสรีีทั้้ง� ภาคการค้า้ ระหว่า่ งประเทศและภาคการเงิิน
การเมืืองไทยในทศวรรษนี้้� ถึึงแม้้จะเปิิดฉากด้้วยเหตุุการณ์์รััฐประหารยึึดอำำ�นาจจาก
พลเอก ชาติิชาย ชุณุ หะวัณั แต่น่ โยบายทางเศรษฐกิิจ ‘เปลี่่�ยนสนามรบเป็็นสนามการค้า้ ’
ที่่�รััฐบาลพลเอก ชาติิชาย ได้้ริิเริ่�่มไว้้ ยัังได้้รัับการสานต่่อและเร่่งเครื่�่องให้้เศรษฐกิิจไทย
เดิินหน้า้ อย่า่ งไม่ห่ ยุดุ ยั้้ง� ด้ว้ ยความหวังั ว่า่ ไทยจะก้า้ วขึ้น้� สู่�่ ตำ�ำ แหน่ง่ ‘เสืือตัวั ที่่ห� ้า้ แห่ง่ เอเชียี ’
เศรษฐกิิจไทยในทศวรรษนี้้�ได้้สร้้างปรากฏการณ์์ขึ้้�นสููงลงต่ำ��ำ อย่่างรวดเร็็วและรุุนแรง
ราวกัับรถไฟเหาะ
นัับตั้้�งแต่่ หนึ่่�ง ผลจากการเจริิญเติิบโตอย่่างรวดเร็็วของเศรษฐกิิจไทยในช่่วงปลาย
ทศวรรษ 1980 ก่อ่ ให้เ้ กิิดการขยายตัวั ของสิินเชื่่อ� ในภาคการเงิินอย่่างรวดเร็็ว ซึ่ง�่ ส่ง่ ผล
ให้เ้ กิิดภาวะฟองสบู่ใ�่ นภาคอสังั หาริิมทรัพั ย์์ การก่อ่ หนี้้ร� ะยะสั้้น� ในสกุลุ เงิินตราต่า่ งประเทศ
ของภาคธุุรกิิจ และการขาดดุุลบััญชีีเดิินสะพััดในระดัับสููงอย่่างต่่อเนื่่�อง ก่่อนที่่�จะทิ้้�งตึึก
รกร้า้ งจากการก่อ่ สร้า้ งไม่เ่ สร็็จไว้้เป็น็ เพียี งอนุสุ รณ์แ์ ห่่งความผิิดพลาด
สอง ตลาดหุ้้�นร้อ้ นแรงอย่า่ งไม่เ่ คยเป็น็ มาก่อ่ น โดยเฉพาะช่ว่ งกลางทศวรรษ ดัชั นีีหุ้�นไทย
พุ่่�งสู่่�จุดุ สููงสุดุ ที่่� 1,754 จุดุ และตกลงต่ำ�ำ�สุดุ ที่่� 207 จุุด หลังั ฟองสบู่�่แตก ธุุรกิิจอสังั หา-
ริิมทรััพย์์ประสบปััญหาสภาพคล่่องทางการเงิินอย่่างรุุนแรง ซึ่�่งกระทบต่่อเนื่่�องไปยััง
สถาบัันการเงิินที่่�ปล่อ่ ยกู้� และเป็็นปััจจัยั บั่่น� ทอนความเชื่่�อมั่่�นของระบบการเงิินไทย
สาม ค่่าเงิินบาทไทยมีีเสถีียรภาพสููงมากจากการใช้้นโยบายตรึึงอััตราแลกเปลี่่�ยนให้้คงที่่�
แต่เ่ สถียี รภาพของค่า่ เงิินกลับั กลายเป็น็ บ่อ่ เกิิดของความเปราะบางที่่ส� ร้า้ งปัญั หาต่อ่ สมดุลุ
และเสถีียรภาพของระบบเศรษฐกิิจ เปิดิ ทางให้ม้ ีกี ารโจมตีีค่า่ เงิินบาท จนทางการไทยยอม
ยกธงขาว ประกาศลอยตัวั ค่่าเงิินบาทในวันั ที่่� 2 กรกฎาคม 1997 ตามมาด้ว้ ยการอ่่อนลง
อย่่างรวดเร็็วของค่่าเงิินบาทที่่�ทำ�ำ สถิิติิต่ำ�ำ� สุุดที่่� 56 บาทต่่อเหรีียญสหรััฐ จนส่่งผลให้้
ธุุรกิิจที่่�มีีหนี้้�ต่่างประเทศจำ�ำ นวนมากต้้องล้้มละลาย และทำ�ำ ให้้หนี้้�ที่่�ไม่่ก่่อให้้เกิิดรายได้้
(Non-performing Loans) ของธนาคารพาณิิชย์พ์ ุ่่�งสููงขึ้น�้ อย่่างที่่ไ� ม่่เคยปรากฏมาก่่อน
สี่่� ไทยนับั หนึ่่ง� เริ่�่มต้้นทศวรรษด้ว้ ยสถานะประเทศดาวรุ่�ง เกืือบเป็็นเสืือตััวที่่�ห้า้ ของเอเชีีย
เป็น็ ที่่จ� ับั ตามองของนักั ลงทุนุ ทั่่ว� โลก แต่ก่ ารเดิินหมากที่่ผ� ิิดพลาดส่ง่ ผลให้ต้ ้อ้ งเผชิิญวิิกฤต
เศรษฐกิิจที่่ห� นักั หน่ว่ ง จนได้ช้ ื่อ�่ ว่า่ เป็น็ ประเทศที่่แ� พร่เ่ ชื้้อ� ร้า้ ยทางเศรษฐกิิจไปสู่ป�่ ระเทศอื่น่� ๆ
ในที่่�สุุด วิิกฤตที่่�ก่่อเกิิดขึ้�้นในประเทศไทยได้้ขยายวงจนกลายเป็็นวิิกฤตการเงิินในระดัับ
ภููมิิภาค หรืือที่่�รู้้�จัักกัันในนาม ‘มหาวิิกฤตต้้มยำ�ำ กุ้้�ง’
107.4 อ้า้ งอิิง: ธนาคารโลก 1961 5.3% 176 THE FALL FROM GRACE
113.7 1962 7.5%
118.1 GDP per Capita รายได้เ้ ฉลี่่ย� ต่่อหััวประชากร (เหรียี ญสหรััฐ) เกาหลีใี ต้้ มาเลเซีีย ไทย Middle income1963 8% Real GDP Growth Rate อัตั ราการเติิบโตของเศรษฐกิิจ (%)
125.9 1964
1965 6.8%
137.9 1966 8.1%
161.0 1967 11.1%
166.9 1968 8.6%
1969 8.1%
174.7 1970
186.8 1971 6.5%
192.1 1972 11.4%
194.2 1973
209.3 1974 4.9% 10.2% 1991 - 2000
1975 4.3%
269.8 1976 9.3%
332.1 1977 4.5% 9.8%
351.6 1978 5.0% 10.3%
391.5 1979
445.4 1980 5.4% 9.5%
528.6 1981 5.2% 13.3%
589.8 1982
682.9 1983 5.9% 12.2%
721.0 1984 5.5% 11.2%
742.8 1985 5.6%
798.0 1986
818.0 1987 5.8%
747.7 1988 4.6%
813.4 1989
936.7 1990 5.5%
1,123.4
1,295.4
1,508.9
1,716.4 1991 8.6% 50 YEARS
1,927.8 1992 8.1%
2,209.3 1993 8.3%
1994 8.0%
2,491.4 1995 8.1%
2,846.5 1996 5.7%
3,043.9
2,468.1 1997 -2.8% 4.6%
1,845.8 1998 -7.6% 4.5%
2,033.2 1999 -6.1%
2,007.7 25,600 2000 THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 3.4%
12,800 2001 6.1%
1,893.2 6,400 2002 147.1%
2,096.1 3,200 2003 136.2%
2,359.1 1,600 2004 12
800 2005 114.1%
2,660.1 400 2006 104.9%
2,894.0200 2007 95.4%
100 2008 8
3,369.5 2009 7
3,973.0 2010 61.7%
4,379.6 2011 -0.6%
4,213.0 2012 4
5,076.3 2013 30.8%7.5%
5,492.1 2014 27.2%
5,860.5 2015 12.7%
6,168.2 2016 00.9%
5,951.8 2017 -1
5,840.0 2018 -23.1%
5,993.3 2019 -33.4%
6,593.8 2020 -4 4.2%
7,296.8 -5 4.2%
7,817.0 -6
7,186.8 -7 2.3%
-8
177
178 THE FALL FROM GRACE 1991 - 2000
การทลายกำ�ำ แพงเบอร์ล์ ิินในปีี 1989 หน่่วยรัักษาความปลอดภัยั ของฝั่่ง� เยอรมนีีตะวัันออกพยายามสกััดยัับยั้้�งกลุ่�มฝููงชนที่่ก� ำ�ำ ลัังปีีนข้้ามกำ�ำ แพงเบอร์ล์ ิิน หลังั จากที่่ก� ำำ�แพงส่่วนแรกได้ถ้ ููกทำำ�ลายลง
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 179
ชััยชนะของทุนุ นิยิ มเสรีี
การทลายลงของกำแพงเบอร์์ลิินในปีี 1989 ตามมาด้้วยการล่่มสลาย
ของสหภาพโซเวียี ตในปีี 1991 ถือื เป็น็ การปิดิ ฉากสงครามเย็น็ อย่า่ งถาวร
เสียี งปืนื ระเบิดิ และควันั ไฟสิ้้น� สุดุ ลง ความสงบหวนกลับั มา โดยเฉพาะ
ในบรรดาประเทศที่่ถ� ูกู ใช้เ้ ป็น็ ตัวั แทนการทำสงครามของสองมหาอำนาจ
ระหว่่างโลกเสรีีที่่�นำโดยสหรััฐอเมริิกา กัับโลกสัังคมนิิยมที่่�มีีสหภาพ
โซเวีียตเป็น็ ผู้้น� ำ
โลกอยู่�ระหว่า่ งการจัดั ระเบียี บใหม่ไ่ ปสู่่�การเมือื งในระบอบประชาธิปิ ไตย
และเศรษฐกิิจแบบทุุนนิิยม ภายใต้้การกำกัับของสหรััฐฯ ผู้้�ประสบ
ชััยชนะในศึกึ นี้้�
ย้้อนกลัับไปตั้้�งแต่่ก่่อนทุุนนิิยมจะประกาศชััยชนะแบบเบ็็ดเสร็็จ
หลายประเทศทั่่�วโลก รวมถึึงประเทศไทย ได้้เริ่�มผ่่อนคลายกฎเกณฑ์์
การทำธุุรกิิจ รวมไปถึึงการค้้าและการลงทุุนระหว่่างประเทศมาตั้้�งแต่่
ทศวรรษ 1980 แล้้ว โดยเฉพาะการเข้้ามาลงทุุนของประเทศญี่�่ปุ่่�น
ในบ้า้ นเรา ทศวรรษนี้้จ� ึงึ เป็น็ ช่ว่ งเวลาของการเปิดิ เสรีอี ย่่างเต็ม็ รูปู แบบ
โดยเฉพาะภาคการเงิิน ซึ่ง� สิ่่�งที่่ย� ึึดถือื เป็็นกรอบในการพััฒนาเศรษฐกิิจ
คือื ฉันั ทมติวิ อชิงิ ตััน (Washington Consensus)
ราวปีี 1989 เป็็นช่่วงที่่�บรรดาเทคโนแครต นัักเศรษฐศาสตร์์ และ
ผู้�้เชี่�ยวชาญด้้านเศรษฐกิิจ พยายามระดมความคิิดเห็็นเพื่่�อแสวงหา
หนทางการปฏิิรููปเศรษฐกิิจของกลุ่ �มประเทศในละติินอเมริิกาที่่�กำลััง
เผชิิญวิกิ ฤตครั้ง� ใหญ่่ จอห์น์ วิิลเลีียมสันั นัักวิิชาการด้้านเศรษฐศาสตร์์
ระหว่่างประเทศ คือื ผู้้�ที่ร� วบรวมข้อ้ ตกลงต่่างๆ จากการหารือื ประมวล
เป็็นนโยบายทั้้ง� หมด 10 ข้้อ ตีพี ิมิ พ์์ลงในบทความ ‘What Washington
Means By Policy Reform’ เพื่่�อเสนอในที่่�ประชุมุ สััมมนาเกี่ย� วกัับการ
ปรับั โครงสร้า้ งเศรษฐกิจิ ในละตินิ อเมริกิ า ที่่เ� กิดิ ขึ้้น� ในเดือื นพฤศจิกิ ายน
ปีี 1989
ช่่วงเวลานี้้�เองที่่�ศััพท์์ ‘ฉัันทมติิวอชิิงตััน’ เกิิดขึ้้�นและแพร่่หลายออกไป
พร้้อมกัับได้้กลายเป็็นแนวทางที่่�หลายประเทศทั่่�วโลกเดิินตาม เช่่น
การส่่งเสริิมการค้้าเสรีีด้้วยการลดกำแพงภาษีี การลดการควบคุุม
อััตราดอกเบี้้�ย ปล่อ่ ยให้เ้ ป็็นไปตามกลไกตลาด การเปิิดเสรีที างการเงิิน
ไปจนถึึงการลดบทบาทในการควบคุุมดูแู ลกิจิ การของรััฐ
180 THE FALL FROM GRACE 1991 - 2000
ผลจากการเปิิดเสรีีของประเทศต่่างๆ ทั่่�วโลกในทศวรรษนี้้�ได้้ทำให้้ เศรษฐกิิจบนเส้้นทางเสรีีนิิยม สะท้้อนว่่าถึึงแม้้การพััฒนาการเมืือง
เกิิดกระแสโลกาภิิวััตน์์ทางเศรษฐกิิจครั้�งใหญ่่ สะท้้อนผ่่านการเพิ่่�มขึ้�น บนวิิถีีประชาธิิปไตยจะถููกดึึงให้้ถอยหลัังอีีกครั้�ง แต่่เศรษฐกิิจไทย
ของระดัับการค้้าระหว่่างประเทศ การเคลื่่�อนย้้ายไหลเวีียนของทุุน ยัังคงเร่ง่ เครื่�องเดินิ ไปข้้างหน้า้
ข้้ามพรมแดน และความร่่วมมืือกัันในทางเศรษฐกิิจผ่่านการจััดตั้้�ง
องค์์กรระหว่่างประเทศต่่างๆ ดัังเช่่น การจััดตั้้�งองค์์การการค้้าโลก อานันั ท์เ์ ล่า่ ถึงึ โจทย์ส์ ำคัญั ทางเศรษฐกิจิ ที่่เ� ขาได้เ้ ข้า้ ไปมีบี ทบาทในช่ว่ ง
(World Trade Organization: WTO) ในปีี 1995 เวลานั้้�นว่่า “โจทย์์ที่่�เราต้้องทำคืือการเปิิดเสรีีทางเศรษฐกิิจให้้มากขึ้�น
ซึ่ �งสอดคล้้องกัับกระแสโลกที่่�ดำเนิินไปสู่่�การเปิิดเสรีีมากขึ้ �นเรื่ �อยๆ
โลกาภิิวััตน์์ทางการค้้าและเศรษฐกิิจได้้นำไปสู่่�อีีกหนึ่่�งปรากฏการณ์์ สมัยั ของผมจึงึ เป็น็ ช่ว่ งของการริเิ ริ่ม� แก้ป้ ััญหาระบบภาษีไี ทยที่่ค� ่อ่ นข้า้ ง
สำคััญในทศวรรษนี้้� นั่่�นคืือการเร่่งตััวขึ้�นของอััตราการเติิบโตทาง ซัับซ้้อนด้้วยการนำระบบภาษีีมููลค่่าเพิ่่�ม (VAT) มาใช้้ รวมถึึงการลด
เศรษฐกิิจในประเทศกำลัังพััฒนาหลายประเทศ เช่่น เม็็กซิิโก มาเลเซีีย กำแพงภาษีนี ำเข้า้ เพื่่อ� กระตุ้�นให้้มีกี ารแข่ง่ ขันั จากข้้างนอก ซึ่�งจะส่ง่ ผล
อิินโดนีีเซีีย รวมถึึงประเทศไทย จนเกิิดศััพท์์ที่่�เรีียกว่่ากลุ่�มประเทศ ให้้ภาคการผลิิตภายในประเทศเกิิดการพััฒนาให้้ดียี ิ่่ง� ขึ้�น”
ตลาดเกิดิ ใหม่่ (Emerging Markets)
ยุุคทองของไทย
สู่ก�่ ารเปิดิ เสรีที างการเงิิน
ปรากฏการณ์ก์ ารเติบิ โตทางเศรษฐกิจิ แบบก้า้ วกระโดดจากยุคุ โชติชิ ่ว่ ง
ชััชวาล โดยเฉพาะช่่วง 3 ปีีส่่งท้้ายทศวรรษ 1980 ที่่�ตััวเลข GDP
ประเทศไทยทะยานขึ้�นสู่�ระดัับเลขสองหลััก บรรดานัักลงทุุนต่่างชาติิ
พากัันคาดการณ์์ว่่าไทยกำลัังจะกลายเป็็นประเทศอุุตสาหกรรมใหม่่
(Newly Industrialized Country: NICs) ต่่อจากฮ่่องกง สิิงคโปร์์
เกาหลีีใต้้ และไต้้หวััน ประกอบกับั การได้แ้ รงหนุุนจากฟากฝั่่ง� การเมืือง
ในรััฐบาล พลเอก ชาติิชาย ชุุณหะวัณั ที่่�วางเป้้าหมายพาประเทศไทย
ขึ้�นสู่�สถานะ ‘เสืือตััวที่่�ห้้าแห่่งเอเชีีย’ ผ่่านนโยบายเศรษฐกิิจ ‘เปลี่่�ยน
สนามรบเป็็นสนามการค้้า’ ส่่งผลให้้ประเทศไทยในเวลานั้้�นเนื้้�อหอม
และได้้รัับการจับั ตามองเป็น็ อย่า่ งมาก
แต่่ฟากการเมืืองไทยกลัับไม่่ราบรื่�นเหมืือนด้้านเศรษฐกิิจ ขณะที่่�
ทางการไทยกำลัังดำเนิินการเปิิดโต๊๊ะให้้เขมร 4 ฝ่่ายทำการเจรจายุุติิ
สงครามตามแนวทางเปลี่่ย� นสนามรบเป็น็ สนามการค้า้ พลเอก ชาติชิ าย
กลับั ถูกู รัฐั ประหารยึดึ อำนาจโดยคณะรักั ษาความสงบเรียี บร้อ้ ยแห่ง่ ชาติิ
(รสช.) ในวัันที่่� 23 กุุมภาพัันธ์์ 1991 ด้ว้ ยข้้อหาคอร์์รััปชััน หรือื ‘บุฟุ เฟต์์
คาบิิเนต’
ต่่อมา รสช. แต่่งตั้้�งให้้ อานัันท์์ ปัันยารชุุน ขึ้�นเป็็นนายกรััฐมนตรีี ซึ่�ง
บทบาทหลัักในยุุคที่่�การเมืืองไทยไร้้รััฐสภานี้้�ยัังคงเน้้นเดิินหน้้าปฏิิรููป
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 181
หลัังจากนั้้�นได้้เกิิดการร่่างรััฐธรรมนููญฉบัับใหม่่ที่่�เขีียนเพิ่่�มอำนาจให้้
ทหารไว้้ในบทเฉพาะกาล พร้้อมกัับการผิิดคำพููดของ พลเอก สุุจิินดา
คราประยููร หััวหน้้าคณะรััฐประหาร ที่่�เคยลั่่�นวาจาว่่า ‘จะไม่่นั่่�งเก้้าอี้�
นายกรััฐมนตรีีเด็็ดขาด’ แต่่ภายหลัังการเลืือกตั้้�งในปีี 1992 เขาขึ้�น
ดำรงตำแหน่ง่ นายกรัฐั มนตรีดี ้ว้ ยข้้ออ้า้ ง “...ผมจำเป็น็ ต้อ้ งเสียี สัตั ย์์…”
ส่่งผลให้้ชนชั้�นกลาง เอ็็นจีีโอ และบรรดานัักธุุรกิิจ ตบเท้้ากัันออกมา
ประท้้วงต่่อต้้านการสืืบทอดอำนาจของ รสช. ที่่�นำไปสู่่�การเสีียเลืือด
เสียี เนื้้�อในเหตุุการณ์์พฤษภาทมิิฬ 1992
ระหว่่างนี้้�ธนาคารแห่่งประเทศไทย (ธปท.) ได้้วางแผนให้้กรุุงเทพฯ
เป็็น ‘ศููนย์์กลางทางการเงิิน’ ของภููมิิภาค โดยได้้ปรัับบทบาทจากการ
เน้้นควบคุุมระบบการเงิินมาเป็็นผู้้�ส่่งเสริิมการดำเนิินกิิจกรรมทาง
การเงิินให้้เป็็นไปอย่่างเสรีีตามกลไกตลาด การปฏิิรููประบบการเงิิน
ในช่่วงนี้้�ถืือเป็็นการเปลี่่�ยนแปลงใหญ่่ที่่�สุุดในประวััติิศาสตร์์เศรษฐกิิจ
การเงิินของประเทศไทย เพราะไม่่เพีียงลดข้้อจำกััดด้้านอััตราดอกเบี้้�ย
แต่่ยัังอนุุญาตให้้สถาบัันการเงิินต่่างชาติิมาทำธุุรกิิจในประเทศไทย
ซึ่ง� ทำให้เ้ กิดิ การแข่ง่ ขันั เพิ่่ม� ขึ้น� ผ่า่ นธุรุ กิจิ วิเิ ทศธนกิจิ รวมทั้้ง� มีกี ารขยาย
ขอบเขตของการดำเนิินงานให้้สถาบัันการเงิิน และปรัับปรุุงการกำกัับ
ดููแลสถาบัันการเงินิ 41
กิจิ การวิเิ ทศธนกิจิ (Bangkok International Banking Facilities: BIBF)
จััดตั้้�งขึ้�นในเดืือนกัันยายน 1993 เพื่่�อเปิิดช่่องทางให้้ธนาคารพาณิิชย์์
ทั้้�งในและต่่างประเทศสามารถกู้้�ยืืมเงิินจากแหล่่งเงิินทุุนต่่างประเทศ
โดยตรง แล้้วนำมาปล่่อยกู้้�ต่่อในประเทศ (Out-In) หรืือต่่างประเทศ
(Out-Out) ได้้ นอกจากนี้้�ทางการไทยยัังให้้สิิทธิิพิิเศษทางภาษีีเพื่่�อ
ส่ง่ เสริิมให้้สถาบัันการเงิินหัันมาทำธุุรกรรมผ่า่ นช่อ่ งทางนี้้ก� ันั มากขึ้น�
ภาพซ้้าย - การปราบปรามกลุ่�มผู้้�ชุุมนุุมประท้้วงต่อ่ ต้า้ นนายกรัฐั มนตรีี พลเอก สุจุ ิินดา คราประยููร
หรืือเหตุุการณ์์พฤษภาทมิิฬ 1992 กองทัพั ไทยเริ่่ม� ลั่่�นไกปืืนทัันทีที ี่่�กลุ่�มผู้้�ชุุมนุมุ เริ่่�มบัันดาลโทสะ
ภาพขวาบน - พลเอก สุุจิินดา คราประยููร ขณะดำ�ำ รงตำำ�แหน่่งนายกรััฐมนตรีีคนที่่� 19 ของไทย
การขึ้้�นสู่่�ตำำ�แหน่่งนายกฯ ของเขาได้้สร้้างความไม่่พอใจให้้กัับคนไทยจำ�ำ นวนหนึ่่�ง จนกลายเป็็นชนวน
ของเหตุุการณ์น์ องเลืือดในเวลาต่่อมา
ภาพขวาล่า่ ง - อานันั ท์์ ปันั ยารชุุน นายกรััฐมนตรีีโดยการแต่่งตั้้ง� ของ รสช. หลัังรัฐั ประหาร
182 THE FALL FROM GRACE 1991 - 2000
เศรษฐกิิจไทย ประกาศกระทรวงการคลังั เรื่่�อง การประกอบกิิจการวิิเทศธนกิิจของธนาคารพาณิิชย์์ /
ท่่ามกลางความเปราะบางทางการเงิิน ภาพจาก ราชกิิจจานุเุ บกษา
แม้้จะเป็็นที่่�ประจัักษ์์ชััดเจนว่่าช่่วงต้้นทศวรรษ 1990 เศรษฐกิิจไทย
ยัังคงเติบิ โตสูงู แต่่เมื่่อ� เจาะลึกึ ลงถึงึ ที่่ม� าสำคัญั ของการเติิบโตดัังกล่า่ ว
จะพบว่่าน้้ำหนัักส่่วนใหญ่่อยู่�ที่�การลงทุุนภาคเอกชน ซึ่�งมีีการขยายตััว
สููงมากจากทั้้�งปััจจัยั ภายใน และจากความสนใจของนักั ลงทุุนต่่างชาติิ
ที่่ห� ันั มาลงทุนุ ในภูมู ิภิ าคเอเชียี มากขึ้น� ส่ง่ ผลให้ช้ ่อ่ งว่า่ งระหว่า่ งการออม
กับั การลงทุนุ ในเศรษฐกิจิ ไทยถ่า่ งออกมากขึ้น� สะท้อ้ นผ่า่ นการขยายตัวั
ของสิินเชื่�อสููงถึึงร้้อยละ 28 ต่่อปีี ในขณะที่่�การขยายตััวของเงิินฝาก
มีีเพีียงร้้อยละ 19-20 เท่่านั้้�น หรืือมีีนััยว่่าเศรษฐกิิจไทยกำลัังอยู่�ใน
ภาวะร้้อนแรง และเงิินออมในประเทศมีีไม่่เพีียงพอ ซึ่ง� สะท้อ้ นผ่า่ นการ
ขาดดุุลบััญชีเี ดินิ สะพัดั ในระดับั สููง
ขณะนั้้�นยัังมีีอีีกสองปััจจััยที่่�เป็็นดั่่�งลมโหมกองไฟในเศรษฐกิิจไทยให้้
ยิ่่ง� ร้อ้ นแรงมากขึ้�น คืือการที่่�อัตั ราดอกเบี้้�ยในตลาดต่่างประเทศต่่ำกว่า่
ในประเทศ ประกอบกับั ธปท. ยังั คงนโยบายอัตั ราแลกเปลี่่ย� นแบบคงที่่�
ไม่่ปล่่อยให้เ้ งินิ บาทแข็็งค่า่ หรือื อ่อ่ นค่่าไปตามกลไกตลาด
เงื่ �อนไขเหล่่านี้้�เองทำให้้นัักลงทุุนเห็็นช่่องทางทำกำไรผ่่านการกู้ �เงิิน
ต่า่ งประเทศที่่ม� ีดี อกเบี้้ย� ต่่ำกว่า่ มาปล่อ่ ยกู้�ในประเทศเพื่่อ� ‘กินิ ส่ว่ นต่า่ ง’
ดอกเบี้้�ยที่่�สููงกว่่าในประเทศ ซึ่�งอััตราดอกเบี้้�ยต่่างประเทศช่่วงนั้้�นอยู่�ที่�
ประมาณ 3-7% ส่่วนดอกเบี้้�ยเงิินกู้�ในประเทศอยู่�ที่�ประมาณ 15-17%
เท่่ากัับว่่านัักลงทุุนจะได้้กำไรจากส่่วนต่่างนี้้�อย่่างง่่ายดายโดยไม่่ต้้อง
เผชิิญกัับความเสี่่�ยงจากอััตราแลกเปลี่่�ยนอีีกด้้วย ผลที่่�ตามมาคืือเงิิน
ไหลเข้้าสุุทธิิของประเทศไทยในรููปแบบเงิินกู้ �จากต่่างประเทศที่่�เพิ่่�มขึ้ �น
จากประมาณร้้อยละ 3 ของ GDP ในช่่วงปีี 1983-1988 ขึ้�นสู่�ราวๆ
ร้้อยละ 11 ในช่่วงปีี 1989-1995 สะท้้อนถึึงการเพิ่่�มขึ้�นของการก่่อหนี้้�
ต่า่ งประเทศในระบบเศรษฐกิิจไทยที่่ส� ููงมากอย่า่ งไม่เ่ คยเป็็นมาก่่อน
การที่่�เงิินทุุนจากต่่างประเทศไหลบ่่าเข้้ามามากเช่่นนี้้�ส่่งผลกระทบต่่อ
เศรษฐกิิจไทยสองด้้านคืือ หนึ่่�ง ทำให้้เกิิดการขยายตััวของการใช้้จ่่าย
ในประเทศ สอง การที่่�เงิินทุุนจากต่่างประเทศเหล่่านี้้�ไหลผ่่านธนาคาร
พาณิิชย์์ โดยเฉพาะผ่่าน BIBF ยัังหมายความว่่าสถาบัันการเงิินไทย
ต้้องแบกรัับความเสี่่�ยงที่่�เพิ่่�มมากขึ้ �นไปด้้วยหากมีีการลดค่่าเงิินบาท
เพราะค่่าเงิินบาทที่่�ลดลงย่่อมหมายถึึงมููลค่่าภาระหนี้้�ในรููปเงิินบาท
ที่่�ต้้องใช้้คืืนหนี้้�ในรููปเงิินตราต่่างประเทศจะเพิ่่�มขึ้ �นเป็็นเงาตามตััว
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 183
นักั ลงทุนุ เห็น็ ช่อ่ งทาง ฟองสบู่ใ�่ นอสังั หาริิมทรัพั ย์์
ในการทำ�ำ กำำ�ไรผ่่านการกู้�เงิิน การขยายตััวของสิินเชื่ �ออย่่างรวดเร็็วของภาคการเงิินส่่งผลให้้เกิิด
ต่า่ งประเทศที่่�มีีดอกเบี้้�ยต่ำ�ำ� กว่า่ การเฟื่่�องฟููอย่่างมากในภาคอสัังหาริิมทรััพย์์ ซึ่�งจะเห็็นได้้ว่่ามีีโรงงาน
เข้า้ มาปล่่อยกู้�ในประเทศ สำนัักงาน สนามกอล์์ฟ โรงแรม รีีสอร์์ต และที่่�อยู่�อาศััย ผุุดขึ้้�นราว
เพื่�่อ ‘กิินส่ว่ นต่า่ ง’ ดอกเห็็ด เกิิดนัักธุุรกิิจอสัังหาริิมทรััพย์์หน้้าใหม่่มากมาย ราคาที่่�ดิิน
ดอกเบี้้ย� ที่่ส� ููงกว่่าในประเทศ ในช่ว่ งนั้้น� เพิ่่ม� ขึ้น� หลายเท่า่ ตัวั แม้แ้ ต่ร่ าคาที่่ด� ินิ ย่า่ นชานเมือื งก็ย็ ังั พุ่�งสูงู
ในช่่วงเริ่�มต้้นเฟื่่�องฟููของภาคอสัังหาริิมทรััพย์์ คีีรีี กาญจนพาสน์์ และ
ในช่่วงนี้้�บริิษััทเงิินทุุนยัังมีีการแข่่งขัันกัับธนาคารพาณิิชย์์ในการระดม อนัันต์์ กาญจนพาสน์์ พี่่�น้้องนัักธุุรกิิจชาวไทยเชื้�อสายจีีนที่่�ครอบครััว
เงินิ ออม โดยการออกตั๋๋�วสััญญาใช้เ้ งิินที่่�ให้ผ้ ลตอบแทนสูงู กว่า่ ดอกเบี้้ย� ปัักหลัักอยู่�ฮ่่องกง แต่่ทำธุุรกิิจในหลายประเทศทั่่�วเอเชีีย เช่่น สิิงคโปร์์
เงิินฝากธนาคารเป็็นอย่่างมาก ทำให้้คนเลืือกฝากเงิินกัับบริิษััทเงิินทุุน มาเลเซีีย และอิินโดนีีเซีีย ก็็ได้้ตััดสิินใจขยัับขยายมาบุุกเบิิกธุุรกิิจด้้าน
มากขึ้�น ธนาคารพาณิิชย์์จึึงหัันไปเน้้นระดมเงิินจากต่่างประเทศผ่่าน อสังั หาริมิ ทรััพย์ใ์ นประเทศไทยเช่่นกันั
BIBF ที่่ด� อกเบี้้�ยต่่ำ แล้ว้ มาปล่อ่ ยกู้�ในประเทศแทน
อนัันต์์ ผู้�้เป็็นพี่่�ชาย นำทััพพััฒนาบริิษััทที่่�ผู้�้เป็็นพ่่อได้้บุุกเบิิกไว้้ในนาม
ผลจากการเร่่งระดมทุุนผ่่าน BIBF ส่่งผลให้้โครงสร้้างหนี้้�ของสถาบััน บางกอกแลนด์์ จำกัดั (มหาชน) ที่่ม� ีจี ุดุ หมายคือื พัฒั นาที่่ด� ินิ ให้เ้ ป็น็ เมือื ง
การเงิินในประเทศไทยเปลี่่�ยนแปลงไปด้้วย เพราะสถาบัันการเงิิน ขนาดย่อ่ ม โดยริเิ ริ่�มสร้า้ งโครงการเมือื งทองธานีบี นพื้้น� ที่่�กว่า่ 4,000 ไร่่
ต่่างๆ มีีหนี้้�ระยะสั้้�นจากต่่างประเทศเพิ่่�มขึ้�นเป็็นอย่่างมาก ขณะที่่� โดยตั้้�งใจให้้เป็็นเมืืองที่่ม� ีีทุกุ อย่่างครบวงจร ทั้้�งคอนโด บ้า้ นพััก โรงแรม
การปล่่อยสิินเชื่�อภายในประเทศนั้้�นมีีลัักษณะเป็็นหนี้้�ระยะยาว ซึ่�ง อาคารสำนัักงาน สถานศึึกษา และห้้างสรรพสินิ ค้า้ ซึ่ง� ถอดแบบมาจาก
หมายถึึงการก้้าวอยู่ �บนความเสี่่�ยงจากการที่่�เจ้้าหนี้้�จะไม่่ต่่ออายุุ โมเดลที่่อ� ยู่�อาศัยั ในฮ่อ่ งกง
อย่า่ งไรก็็ตาม สถานการณ์ส์ุ่�มเสี่่�ยงนี้้�ยังั คงดำเนิินต่อ่ ไป จนกระทั่่�งเข้้าสู่� ขณะที่่ค� ีีรีีนำเงินิ จากแหล่่งทุนุ ในฮ่อ่ งกงมาทุ่�มซื้อ� บริษิ ััท ธนายง จำกััด
ช่ว่ งปีี 1994 สถานะทางการเงินิ ของไทยตกอยู่�ในช่ว่ งเปราะบางอย่า่ งยิ่ง� (มหาชน) ในปีี 1992 ขณะนั้้�นเป็็นเจ้้าของที่่�ดิินกว่่า 1,300 ไร่่บนถนน
อัันเนื่่�องมาจากภาระหนี้้�ระยะสั้้�นในภาคเอกชนอยู่ �ในระดัับที่่�สููงกว่่า บางนา-ตราด ได้้นำมาพััฒนาภายใต้้คอนเซปต์์หมู่่�บ้้านที่่�สงบสุุขและ
ทุุนสำรองระหว่่างประเทศ หากเจ้้าหนี้้�ขาดความเชื่�อมั่่�นและต้้องการ พื้้�นที่่�สีีเขีียวในนามของ ‘โครงการธนาซิิตี้้�’ ซึ่�งออกแบบให้้เป็็นหมู่่�บ้้าน
เรีียกเก็็บหนี้้�คืืนพร้้อมกััน ประเทศไทยก็็จะไม่่มีีเงิินตราต่่างประเทศ ขนาดใหญ่่ มีีทุุกอย่่างครบวงจร ทั้้�งศููนย์์กีีฬา โรงเรีียน โรงพยาบาล
เพีียงพอที่่�จะนำไปชดใช้้หนี้้ค� ืืน และมีีพื้้น� ที่่�สนามกอล์ฟ์ กว่า่ 400 ไร่่
เมื่่�อเศรษฐกิิจไทยได้้เผยจุุดเปราะบางออกมา นัักลงทุุนที่่�เก็็งกำไรจาก คีีรีีย้้อนเล่่าถึึงสิ่่�งที่่�เกิิดขึ้้�นกัับโครงการธนาซิิตี้้�ในช่่วงขาขึ้�น ซึ่�งเป็็นการ
ต่า่ งชาติจิ ึงึ เริ่�มมองเห็็นโอกาสที่่จ� ะเข้้าโจมตีคี ่่าเงิิน สะท้้อนภาพตลาดอสัังหาริิมทรััพย์์ในยุุคที่่�ฟองสบู่ �กำลัังก่่อตััวอ่่อนๆ
ได้้อย่า่ งดีี “ตอนเปิดิ ตัวั โครงการใหม่ๆ่ ได้ร้ ัับความนิิยมมาก โดยเฉพาะ
ช่่วงฟองสบู่� ธุุรกิิจอสัังหาริิมทรััพย์์แข็็งแรงมาก บ้้านจััดสรรขายดีีมาก
โครงการธนาซิิตี้้�มีี 2 แบบ มีีทั้้�งคอนโดระดัับกลางและพรีีเมีียม สร้้าง
พร้้อมกััน ขายดีีพร้อ้ มกันั ส่ว่ นบ้้านรอบสนามกอล์ฟ์ ขายหมดก่อ่ นเลย”
การเติิบโตทางเศรษฐกิิจและการบริิโภคนิิยมที่่�เพิ่่�มดีีกรีีมากขึ้ �นเรื่ �อยๆ
ส่่งผลให้้เมืืองเผชิิญปััญหารถติิดอย่่างหนััก โดยเฉพาะถนนเส้้นสาทร
184 THE FALL FROM GRACE 1991 - 2000
ด้้วยเหตุุนี้้�กรุุงเทพมหานครในสมััยของผู้้�ว่าฯ พลตรีี จำลอง ศรีีเมืือง
จึึงเปิดิ ให้เ้ อกชนประมูลู โครงการระบบรถไฟฟ้้า
ภาพของขบวนรถยาวบนท้้องถนนที่่�เห็็นอยู่่�ทุุกเช้้าค่่ำ ทำให้้คีีรีีนึึกย้้อน
ไปถึงึ ภาพของรถไฟฟ้า้ MTR ในฮ่อ่ งกง นำมาสู่�การตัดั สินิ ใจโดยฉับั พลันั
ว่่าจะร่ว่ มประมููลในโครงการดังั กล่า่ วด้ว้ ย ในที่่�สุุดเขาก็ช็ นะการประมูลู
และได้้ชื่ �อว่่าอาจเป็็นผู้้�รับสััมปทานโครงการรถไฟฟ้้าแห่่งเดีียวในโลกที่่�
ให้เ้ อกชนลงทุนุ ร้้อยเปอร์์เซ็็นต์์
ในช่่วงเศรษฐกิิจยุุคทอง ราคาที่่�ดิินปรัับเพิ่่�มขึ้�นอย่่างรวดเร็็ว กรมที่่�ดิิน
รายงานว่่าราคาที่่�ดิินบริิเวณชายฝั่�่งทะเลภาคตะวัันออกได้้ขยัับจาก
25,000 บาทต่่อตารางวาในช่่วงปีี 1986 ขึ้�นมาเป็็น 1 แสนบาทต่่อ
ตารางวาโดยเฉลี่่ย� ในปีี 1999 หรือื เพิ่่�มขึ้�นกว่า่ 4 เท่่า
ขณะที่่�แหล่่งเงิินทุุนที่่�สำคััญของภาคอสัังหาริิมทรััพย์์ส่่วนใหญ่่มาจาก
การกู้้�ยืืมบริิษััทเงิินทุุนหรืือธนาคารพาณิิชย์์ ซึ่�งได้้เงิินทุุนผ่่านช่่องทาง
BIBF มาอีีกต่่อหนึ่่�ง เมื่่�อมีีเงิินมาต่่อเงิินไปเรื่�อยๆ ราคาที่่�ดิินและ
อสัังหาริิมทรััพย์์ที่่�เฟ้้อเกิินมููลค่่าพื้้�นฐานจึึงยัังสามารถพุ่่�งสููงขึ้ �นไปได้้
อย่า่ งต่่อเนื่่�องในช่ว่ งปีี 1988-1994
ในยุุคนี้้� สถาบัันการเงิินไทยได้้ปล่่อยสิินเชื่�อให้้ธุุรกิิจในภาคอสัังหา-
ริิมทรััพย์์ โดยเฉพาะบริิษััทเงิินทุุนที่่�มีีการเปลี่่�ยนแปลงโครงสร้้างการ
ให้้สิินเชื่�ออย่่างชััดเจน จากที่่�เคยเน้้นให้้ภาคอุุตสาหกรรมการผลิิต
ก็็เปลี่่�ยนมาเป็็นภาคอสัังหาริิมทรััพย์์ เมื่่�อรวมกัับบทบาทที่่�เพิ่่�มขึ้�น
หลัังการใช้้กลยุุทธ์์การออกตั๋๋�วสััญญาใช้้เงิินเพื่่�อแข่่งขัันกัับธนาคาร
พาณิิชย์์ก่่อนหน้้านี้้� ก็็ยิ่ �งทำให้้บริิษััทเงิินทุุนมีีบทบาทในการจััดสรร
เงิินทุุนเพิ่่�มขึ้�นอย่่างรวดเร็็ว โดยนอกจากการปล่่อยสิินเชื่�อในภาค
อสัังหาริิมทรััพย์์แล้้ว ยัังให้้สิินเชื่�อเพื่่�อการบริิโภคส่่วนบุุคคลในสััดส่่วน
ที่่�สููงเช่่นกััน สิินทรััพย์์ของบริิษััทเงิินทุุนจึึงเติิบโตแบบก้้าวกระโดด
โดยมีีอััตราการเติิบโตเฉลี่่ย� ต่่อปีสี ููงถึึงร้้อยละ 26
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 185
ภาพระหว่า่ งการก่่อสร้้างเมืืองทองธานีี โครงการที่่�เกิิดจากการพัฒั นาพื้้น� ที่่�บริิเวณแจ้้งวัฒั นะให้เ้ ป็็นเมืืองขนาดย่่อม โดยถอดแบบมาจากโมเดลที่่�อยู่อ่� าศััยในฮ่่องกง
186 THE FALL FROM GRACE 1991 - 2000
ตลาดหุ้้�นยุคุ ฟองสบู่่� 1994
ตลาดหุ้้�นยุุคนี้้�เปิิดฉากด้้วยความเฟื่่�องฟููมาตั้้�งแต่่กลางทศวรรษที่่�แล้้ว
จากปััจจััยด้้านการเติิบโตในระดัับก้้าวกระโดดของเศรษฐกิิจไทยที่่� 4 มกราคม
สร้า้ งความเชื่อ� มั่่�นให้ก้ ัับนัักลงทุนุ ประกอบกับั ทางตลาดหลัักทรััพย์์เอง ดัชั นีหีุ้�นไทยขึ้น้� สู่�่ จุุดสููงสุดุ
ก็็มีีการเปลี่่�ยนแปลงกฎเกณฑ์์หลายอย่่างเพื่่�อรองรัับความต้้องการใน ที่่� 1,754 จุดุ
การลงทุนุ ที่่เ� พิ่่�มมากขึ้น� เช่น่ เปลี่่ย� นจากการซื้อ� ขายแบบเคาะกระดาน
มาใช้้ระบบคอมพิิวเตอร์์ในปีี 1991 การขยายเวลาซื้�อขายหลัักทรััพย์์
ตั้้ง� แต่ป่ ีี 1992 รวมถึงึ มีกี ารเปิิดสาขาเพิ่่ม� ขึ้�นในต่า่ งจัังหวัดั
แม้้มีีบางช่่วงที่่�ราคาหุ้ �นผัันผวนเพราะผลกระทบจากเหตุุการณ์์ทาง
การเมืือง รวมถึึงคดีีปั่่�นหุ้�นที่่�สั่่�นคลอนความเชื่�อมั่่�นของนัักลงทุุน แต่่
ในเวลาไม่น่ าน ตลาดก็ก็ ลัับสู่�ภาวะปกติิ
ในปีี 1991 ได้้เกิิดความวุ่�นวายทางการเมืืองจากกรณีี รสช. ทำการ
รััฐประหารยึึดอำนาจรััฐบาล พลเอก ชาติิชาย ชุุณหะวััณ ส่่งผลให้้
ในวัันรุ่�งขึ้�นหลัังจากการรััฐประหาร ดััชนีีตลาดหุ้้�นตกลงทัันทีี 57.4 จุุด
1991
24 กุุมภาพัันธ์์
หนึ่่�งวัันหลัังการยึึดอำ�ำ นาจ พลเอก ชาติิชาย ชุณุ หะวัณั
ดััชนีีหุ้�นไทยอยู่่�ที่ร� ะดัับ 734 จุดุ
1992
19 พฤษภาคม
ระหว่า่ งเหตุกุ ารณ์พ์ ฤษภาทมิิฬ
ดัชั นีหีุ้�นไทยอยู่่�ที่ร� ะดัับ 676 จุดุ
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 187
วันั ที่่� 4 มกราคม 1994 หรืือร้้อยละ 7.25 ไปปิิดที่่� 734.24 จุุด ตามด้ว้ ยเหตุุการณ์์พฤษภาทมิิฬ
ดััชนีหีุ้�นไทยพุ่่�งสู่ร�่ ะดับั ที่่�เกิิดขึ้้�นระหว่่างวัันที่่� 17-24 พฤษภาคม 1992 ตลาดหุ้้�นมีีปฏิิกิิริิยา
1,754 จุุด ซึ่ง�่ ถืือว่่าเป็น็ สถิิติิ ต่่อการเสีียเลืือดเสีียเนื้้�อของประชาชนอย่่างรุุนแรง จนเมื่่�อตลาดเปิิด
ที่่ส� ููงที่่�สุดุ ในประวัตั ิิศาสตร์์ ทำการอีีกครั้�งในวัันที่่� 19 พฤษภาคม ดััชนีีหุ้�นตกฮวบเกืือบร้้อยละ 9
ตลาดหลักั ทรััพย์ไ์ ทย และต้้อง จาก 732.89 จุดุ ไปอยู่�ที่� 675.51 จุุด ก่่อนจะค่่อยๆ ดีีดตััวกลัับขึ้�นมา
ใช้้เวลาอีกี กว่่าสองทศวรรษ แม้้การเมืืองจะส่่งผลให้้การซื้�อขายหุ้�นในช่่วงนี้้�ซบเซาลงไป แต่่เมื่่�อ
กว่่าดััชนีีจะกลัับไปแตะจุุดนั้้น� ทุุกอย่่างกลัับเข้้ารููปเข้้ารอย ประชาชนได้้สิิทธิิลงคะแนนเสีียงเลืือกตั้้�ง
ความคึึกคัักของการลงทุนุ ในตลาดหุ้้�นก็็กลับั คืืนมา
อีีกครั้ง� ในปีี 2018 ช่่วงปลายปีี 1992 ตลาดหุ้้�นปั่่�นป่่วนอีีกครั้�ง หลัังจากทางการออกมา
กล่่าวโทษ สอง วััชรศรีีโรจน์์ หรืือเสี่่�ยสอง ในคดีีการปั่�่นหุ้�นธนาคาร
กรุงุ เทพฯ พาณิชิ ย์ก์ าร เขาคือื นักั ลงทุนุ ที่่โ� ด่ง่ ดังั ในตลาดหุ้้�นช่ว่ งนั้้น� และ
เป็็นผู้้�อยู่�เบื้้�องหลัังความร้้อนแรงของหุ้�นนัับสิิบบริิษััท ข่่าวการปั่�่นหุ้�น
ของเขาและพรรคพวกนั้้�นส่่งผลกระทบต่่อความมั่่�นใจของนัักลงทุุนที่่�
นำไปสู่่�การเทขายหุ้�นอย่า่ งกว้า้ งขวาง จนทางการไทยต้อ้ งจัดั ตั้้ง� กองทุนุ
พยุุงหุ้�นเพื่่�อเข้้ามาซื้�อหุ้�นธนาคารกรุุงเทพฯ พาณิิชย์์การ สถานการณ์์
ในตลาดจึึงกลัับมาซื้อ� ขายกัันเป็น็ ปกติิ
เข้า้ สู่�ครึ่ง� หลังั ของปีี 1993 ตลาดหุ้้�นไทยร้อ้ นแรงอย่า่ งไม่เ่ คยเป็น็ มาก่อ่ น
จากการไหลเข้้าของเงิินทุุนต่่างประเทศ ส่่งผลให้้สภาพคล่่องในระบบ
การเงิินไทยเพิ่่�มสููงขึ้�น ประกอบกัับ GDP สามารถขยายตััวในระดัับ
ร้้อยละ 7-8 ทำให้้นัักลงทุุนมั่่�นใจในอนาคตเศรษฐกิิจไทย และเชื่�อมั่่�น
ต่่อการลงทุุนในตลาดหลัักทรััพย์์มากขึ้�นอีีกครั้�ง ผลัักดัันให้้ราคาและ
ปริิมาณการซื้อ� ขายหุ้�นเพิ่่�มสูงู ขึ้�นอย่่างมาก
กระทั่่ง� วันั ที่่� 4 มกราคม 1994 ดัชั นีหีุ้�นไทยพุ่�งสู่�ระดับั 1,754 จุดุ ซึ่ง� ถือื ว่า่
เป็็นสถิิติิที่่�สููงที่่�สุุดในประวััติิศาสตร์์ตลาดหลัักทรััพย์์ไทย และต้้องใช้้
เวลาอีกี กว่า่ สองทศวรรษกว่า่ ดัชั นีจี ะกลับั ไปแตะจุดุ นั้้น� อีกี ครั้ง� ในปีี 2018
1998
4 กัันยายน
ดััชนีีหุ้�นไทยตกลงต่ำ��ำ ที่่�สุุด
ที่่� 207 จุุด
อ้้างอิิง: investing.com
188 THE FALL FROM GRACE 1991 - 2000
The Impossible Trinity การเคลื่�่อนย้้าย
ภายใต้้ความร้้อนแรงในการเจริญิ เติบิ โตของเศรษฐกิิจไทย ผนวกกัับ เงิินทุนุ เสรีี
การเปิดิ เสรีที างการเงินิ ครั้ง� ใหญ่่ ได้ส้ ร้า้ งความท้า้ ทายของการดำเนินิ
นโยบายการเงิินภายใต้ร้ ะบบเศรษฐกิจิ เปิดิ อััตรา อิสิ รภาพในการ
แลกเปลี่่�ยน ดำำ�เนินิ นโยบาย
โดยในทางทฤษฎีีเศรษฐศาสตร์ก์ ารเงินิ ระหว่่างประเทศ มีี 3 นโยบาย
ที่่�ไม่่สามารถดำเนิินการไปพร้อ้ มกันั ได้ค้ ือื หนึ่่ง� การใช้น้ โยบายอัตั รา คงที่่� การเงินิ
แลกเปลี่่�ยนแบบคงที่่� สอง การปล่่อยให้้เงิินไหลเข้้าออกประเทศได้้
อย่า่ งเสรีี และสาม ความสามารถในการกำหนดนโยบายอัตั ราดอกเบี้้ย� อย่า่ งไรก็ต็ าม
เพื่่�อดููแลเศรษฐกิิจภายในประเทศ นโยบาย 3 อย่่างที่่�ไม่่สามารถ ธปท. เลืือกที่่จ� ะคงระดัับ
ดำเนิินควบคู่�ไปพร้อ้ มกัันนี้้�เรีียกว่า่ The Impossible Trinity อัตั ราแลกเปลี่่�ยนคงที่่�ไว้้
ทำ�ำ ให้้เศรษฐกิิจไทยช่ว่ งนี้้�
ภายใต้้หลัักดัังกล่่าวนี้้� การคงไว้้ซึ่�งนโยบายอััตราแลกเปลี่่�ยน ‘คงที่่�’ กำ�ำ ลัังก้้าวเดิินอยู่่บ� นเส้น้ ทาง
ไปพร้้อมกัับการปล่่อยให้้เงิินทุุนเคลื่่�อนย้้ายเข้้าออกประเทศอย่่าง ที่่�สุ่ �มเสี่่�ยงมากจากการขาดดุลุ
‘เสรี’ี ในขณะที่่ย� ัังคงกำหนดอััตราดอกเบี้้ย� ภายในประเทศไว้้ในระดับั บัญั ชีเี ดิินสะพััดและการเติิบโต
ที่่ส� ููงกว่่าในต่่างประเทศ จึงึ ดึึงดูดู ให้น้ ักั ลงทุนุ กู้�เงินิ ต่า่ งประเทศเข้า้ มา ของหนี้้�ระยะสั้้�นภาคเอกชน
กิินส่่วนต่่างโดยไม่่ต้้องแบกรัับความเสี่่�ยงจากอััตราแลกเปลี่่�ยนที่่� เปรีียบเสมืือนระเบิิดเวลา
ควรจะขึ้�นลงได้ต้ ามกลไกตลาดเลย ซึ่ง� เป็น็ การสร้า้ งความเปราะบาง ลููกใหญ่ท่ ี่่ร� อการปะทุุ
อย่า่ งมากให้ก้ ับั ระบบเศรษฐกิิจ
ในประเด็็นนี้้� ธปท. ได้้มีีการเสนอเป็็นการภายในให้ท้ บทวนแนวทาง
การกำหนดนโยบายอัตั ราแลกเปลี่่ย� นให้ม้ ีคี วามยืดื หยุ่�นมากขึ้น� ตั้้ง� แต่่
ช่่วงก่่อนจะเริ่�มเปิิด BIBF โดยในระหว่่างการทำแผนสำหรัับการเปิิด
เสรีีการเงิิน ช่่วงเดืือนพฤศจิิกายน 1991 ฝ่่ายวิิชาการของ ธปท. ได้้
เสนอความเห็็นว่า่ ในการดำเนิินการจัดั ตั้้ง� BIBF ขึ้น� มา ทางการควร
จะนำระบบอัตั ราแลกเปลี่่ย� นแบบ ‘คล่่องตััว’ มาใช้ค้ วบคู่่�กันั ไป42
กระทั่่ง� เข้้าสู่�ปีี 1994 หลัังทางการไทยเปิิด BIBF ส่ง่ ผลให้้เงิินทุนุ จาก
ต่า่ งประเทศไหลเข้า้ ไทยเป็น็ อย่า่ งมาก ตอนนั้้น� กองทุนุ การเงินิ ระหว่า่ ง
ประเทศ หรือื IMF ก็แ็ นะนำให้ท้ างการไทยพิจิ ารณาปรับั เปลี่่ย� นระบบ
อััตราแลกเปลี่่�ยนให้้ยืืดหยุ่�นมากขึ้�น เพื่่�อให้้อััตราแลกเปลี่่�ยนสะท้้อน
มููลค่า่ ที่่เ� หมาะสมตามระดัับการเจริิญเติบิ โตทางเศรษฐกิิจ
อย่า่ งไรก็ต็ าม ธปท. เลือื กที่่จ� ะคงระดับั อัตั ราแลกเปลี่่ย� นคงที่่ไ� ว้้ ทำให้้
เศรษฐกิจิ ไทยช่ว่ งนี้้ก� ำลังั ก้า้ วเดินิ อยู่�บนเส้น้ ทางที่่ส�ุ่�มเสี่่ย� งมากจากการ
ขาดดุุลบััญชีีเดิินสะพััดและการเติิบโตของหนี้้�ระยะสั้้�นภาคเอกชน
เปรีียบเสมือื นระเบิดิ เวลาลููกใหญ่่ที่่ร� อการปะทุุ
บรรยากาศของตลาดหุ้้�นในเม็็กซิิโก ในช่ว่ งที่่�สัญั ญาณบวกเริ่่�มกลับั มาอีีกครั้ง� หลัังจากการประสบปัญั หาวิิกฤตทางเศรษฐกิิจอย่า่ งรุุนแรง
สััญญาณการชะลอตััวทางเศรษฐกิจิ โดยประเทศไทยยัังมีีเงิินสำรองต่่างประเทศสููงมากกว่่า 30,000 ล้้าน
ราวปีี 1994-1995 เมื่่�อเม็็กซิิโกประสบวิิกฤตด้้านการคลัังอย่่างรุุนแรง เหรีียญสหรััฐ และที่่�สำคััญคืือในปีี 1995 ประเทศไทยเพิ่่�งได้้รัับการ
ทำให้ร้ ัฐั บาลเม็ก็ ซิโิ กต้อ้ งลดค่า่ เงินิ เปโซเพื่่อ� แก้ป้ ััญหา จนเกิดิ ข่า่ วลือื ว่า่ เพิ่่�มอัันดัับความน่่าเชื่�อถืือจากบริิษััท Standard and Poor’s (S&P)
เม็็กซิิโกกำลัังจะล้้มละลาย เหตุุการณ์์นี้้�ส่่งผลกระทบต่่อความเชื่�อมั่่�น จากระดัับ A- ขึ้�นสู่� A สะท้้อนว่่าประเทศไทยยัังมีีความมั่่�นคงด้้าน
ของนัักลงทุุนต่่างประเทศเป็็นอย่่างมาก และยัังทำให้้เกิิดการคาดเดา เศรษฐกิิจในระดัับที่่�ดีี
กันั ไปว่า่ ประเทศตลาดเกิดิ ใหม่่อื่�นๆ จะต้อ้ งลดค่า่ เงินิ ตามไปในไม่่ช้้า
จนกระทั่่�งเข้้าสู่�ปีี 1996 ภาคการส่่งออกของไทยเริ่�มถดถอย เนื่่�องจาก
ผลคืือนัักลงทุุนเริ่ �มเคลื่่�อนย้้ายทุุนออกจากกลุ่ �มประเทศตลาดเกิิดใหม่่ เศรษฐกิิจญี่่�ปุ่่�น ซึ่�งเป็็นประเทศคู่่�ค้้ารายใหญ่่ของไทยเกิิดการชะลอตััว
โดยเฉพาะประเทศในแถบเอเชียี รวมถึึงประเทศไทยด้้วย ทำให้้ ธปท. ทำให้้การส่่งออกสินิ ค้้าจากไทยไปญี่่�ปุ่่�นชะลอตัวั ลงตามไปด้้วย
ต้้องแก้้ไขสถานการณ์์ด้้วยการออกประกาศยืืนยัันว่่าเศรษฐกิิจไทย
ยัังเติิบโตสููง อััตราเงิินเฟ้้อต่่ำ และการส่่งออกก็็ยัังมีีการขยายตััวได้้ดีี นอกจากนี้้� การส่่งออกของไทยยัังเผชิิญกับั อีกี อุปุ สรรคใหญ่่ จากคู่�แข่ง่
ที่่ผ� งาดขึ้้น� ในสมรภูมู ิกิ ารค้า้ โลกอย่า่ งจีนี ที่่ผ� ลิติ สินิ ค้า้ ได้ด้ ้ว้ ยต้น้ ทุนุ ที่่ต� ่่ำ
190 THE FALL FROM GRACE 1991 - 2000
การชะลอตัวั ทางเศรษฐกิิจของคู่�่ ค้า้ รายสำำ�คัญั ของไทย และการผงาดขึ้้�นของคู่่�แข่ง่ รายใหม่ใ่ นตลาด
ส่่งผลกระทบต่่อเศรษฐกิิจไทยอย่่างรุุนแรง สัญั ญาณแห่ง่ หายนะเริ่่ม� ปรากฏ
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 191
กว่า่ ไทยมาก เมื่่อ� ภาคส่ง่ ออกที่่เ� คยเป็น็ เครื่อ� งจักั รตัวั สำคัญั ในการทำให้้ ในปีี 1994 ธุรุ กิิจ
เศรษฐกิิจไทยเติิบโตอย่่างก้้าวกระโดดต้้องเผชิิญอุุปสรรค ส่่งผลให้้ อสังั หาริิมทรััพย์์เริ่�่ม
GDP ของประเทศไทยเติิบโตลดลง จากระดัับไม่ต่ ่่ำกว่่าร้้อยละ 8 ตั้้�งแต่่ ประสบปััญหาสิินค้า้ ล้้นตลาด
เปิดิ ทศวรรษ มาอยู่�ที่�ร้้อยละ 5.7 ในปีี 1996 พร้อ้ มกับั ปัญั หาจากโครงการ
ที่่�ก่อ่ สร้้างแล้ว้ แต่ไ่ ม่่เสร็จ็
ภาคการก่่อสร้้างคืือธุุรกิิจอัันดัับแรกๆ ที่่�ส่่งสััญญาณการชะลอตััว ตามกำ�ำ หนด กระทบต่่อไปยังั
โดยในปีี 1994 ธุุรกิิจอสัังหาริมิ ทรัพั ย์เ์ ริ่ม� ประสบปััญหาสินิ ค้า้ ล้น้ ตลาด การโอนขายที่่�ไม่ส่ ามารถ
พร้้อมกัับปััญหาจากโครงการที่่�ก่่อสร้้างแล้้ว แต่่ไม่่เสร็็จตามกำหนด เกิิดขึ้้�นตามที่่ไ� ด้้ตกลงกันั ไว้้
กระทบต่่อไปยัังการโอนขายที่่�ไม่่สามารถเกิิดขึ้้�นตามที่่�ได้้ตกลงกัันไว้้
รวมถึึงผู้้�ผลิิตวััสดุุก่่อสร้้างที่่�กู้ �หนี้้�ยืืมสิินมาลงทุุนกัับธุุรกิิจไปมากมาย
ซึ่�งเมื่่�อสิินค้้าขายไม่่ได้้ กิิจการไม่่มีีเงิินมาหมุุน ก็็ย่่อมส่่งผลสะเทืือน
ไปสู่่�ความสามารถในการชำระหนี้้ค� ืนื แก่่สถาบันั การเงินิ
โดมิิโนที่่�ล้้มตััวต่่อมาจึึงเป็็นภาคการเงิิน โดยเฉพาะบริิษััทเงิินทุุน ซึ่�ง
ได้้รัับผลกระทบโดยตรงและหนัักหน่่วงที่่�สุุด เพราะมีีลููกหนี้้�ในภาค
อสัังหาริิมทรััพย์์เป็็นสััดส่่วนที่่�สููงมาก ในปีีเดีียวกัันนั้้�น ราคาหุ้�นของ
ภาคอสังั หาริมิ ทรััพย์แ์ ละบริิษัทั เงิินทุุนจึงึ ลดลงอย่่างรุุนแรง
ดุลุ บัญั ชีีเดิินสะพัดั ของไทยในช่ว่ งปีี 1991-2000 % ต่อ่ GDP
พัันล้้านเหรียี ญสหรัฐั 15
15
10 10
55
00
-5 -15
-10 -10
-15 -15
1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000
อ้้างอิิง: ธนาคารแห่่งประเทศไทย
192 THE FALL FROM GRACE 1991 - 2000
ระดัับทุุนสำำ�รองระหว่่างประเทศในช่่วงปีี 1996-1998 (พัันล้้านเหรีียญสหรััฐ)
ธัันวาคม 1996 พฤษภาคม 1997
38.7 5.2
ต่า่ งชาติิเทขายเงิินบาท ค่า่ เงิินบาทถููกโจมตีี
ระลอกแรก หนัักหน่่วงที่่ส� ุดุ
37.7 38.6 38.9 38.8 39.0 39.8 39.3 39.3 39.5 39.9 39.6
30.3
25.9 24.1
23.5
2.8
การโจมตีีค่่าเงิินบาท เงิินตราต่่างประเทศล่่วงหน้้า หรืือ Swap ที่่�รู้้�กัันเฉพาะในหมู่� ‘วงใน’
3 กัันยายน 1996 Moody’s Investors Service ประกาศลดอัันดัับ เพียี งไม่ก่ี่ค� นเท่่านั้้น�
ความน่่าเชื่อ� ถือื ของไทย จากปััญหาการสะสมของหนี้้ร� ะยะสั้้น� ระดับั สููง
ในภาคอสังั หาริมิ ทรัพั ย์แ์ ละสถาบันั การเงินิ ซึ่ง� เป็น็ การบ่ง่ ชี้อ� ย่า่ งชัดั เจน ซึ่�งการทำ Swap ที่่� ธปท. นำมาใช้้เพื่่�อรองรัับการเทขายเงิินบาทใน
ว่า่ เศรษฐกิจิ ไทยอยู่�ในภาวะขาลง ช่่วงเวลานั้้�นคืือการทำสััญญาเพื่่�อยืืมเงิินตราต่่างประเทศจากนัักลงทุุน
ไปใช้้ในการซื้�อเงินิ บาทจากตลาดเงิิน เพื่่อ� แก้้วิกิ ฤตจากการที่่ค� นพากััน
นัักลงทุุนต่่างชาติิจึึงเริ่�มหมดความเชื่�อมั่่�นในเศรษฐกิิจไทย รวมถึึง เทขายเงินิ บาท โดยวิธิ ีกี ารนี้้ช� ่ว่ ยให้้ ธปท. ยังั รัักษาระดัับเงินิ ทุุนสำรอง
ประเมิินว่่าค่่าเงินิ บาทแข็ง็ กว่่าที่่�ควรจะเป็็น (Overvalued) และคาดว่า่ ไว้ไ้ ด้้ แต่่ในขณะเดีียวกันั การทำสัญั ญา Swap ก็ท็ ำให้้ ธปท. มีภี าระ
จะมีีการลดค่่าเงิินบาทในที่่�สุุด จึึงทำให้้ตั้้�งแต่่ช่่วงปลายปีีเป็็นต้้นมา ผููกพัันที่่�ต้้องส่่งมอบเงิินตราต่่างประเทศคืืนให้้แก่่นัักลงทุุนในอนาคต
กลุ่�มเจ้้าหนี้้�เริ่�มเรีียกเงิินคืืน ในขณะที่่�นัักลงทุุนได้้เริ่�มเทขายเงิินบาท เช่่นกันั
ส่ง่ ผลให้เ้ งิินทุนุ ไหลออกจากภาคการเงินิ ไทยอย่า่ งรุุนแรง
หลัังการเทขายเงิินบาทระลอกแรก ได้เ้ กิดิ ข่า่ วลือื แพร่่กระจายในตลาด
การเทขายเงิินบาทระลอกแรกนั้้�นเกิิดขึ้้�นในช่่วงเดืือนธัันวาคม 1996 ว่่าจะมีีการลดค่่าเงิินบาท โดยหััวหอกของขบวนการโจมตีีบาทไทย
โดย ธปท. ภายใต้้การนำของผู้้�ว่าการฯ เริิงชััย มะระกานนท์์ ได้้พยุุง คืือกองทุุนควอนตััมของ จอร์์จ โซรอส พ่่อมดการเงิินที่่�เคยผ่่าน
ค่่าเงิินบาทไม่่ให้้ลดลง ด้้วยการเข้้าแทรกแซงโดยใช้้ทุุนสำรองระหว่่าง ประสบการณ์์โจมตีีค่่าเงิินปอนด์์ในอัังกฤษจากการเก็็งว่่าเงิินปอนด์์
ประเทศเข้้าซื้�อเงิินบาทจากตลาดเงิินโดยตรง และเพื่่�อเป็็นการรัักษา ต้้องลดค่า่ ลง จนได้ร้ ัับทั้้ง� ชัยั ชนะและกำไรมหาศาล
ระดัับของทุุนสำรองระหว่่างประเทศเอาไว้้ จึึงมีีการทำธุุรกรรมซื้�อขาย
จุุดอ่่อนของเศรษฐกิิจไทยที่่�ปรากฏชััดในเวลานี้้�จึึงคาดเดาได้้ไม่่ยาก
50 YEARS THE MAKING OF THE MODERN THAI ECONOMY 193
20.0 21.3 22.9
15.4 16.5 17.5
13.9 14.0 14.5
6.2 6.8 7.9 8.9 9.3 9.8 11.9
1.1 2.4
อ้้างอิิง: ธนาคารแห่่งประเทศไทย, Bloomberg
ว่่าอีีกไม่่นานเงิินบาทจะต้้องเผชิิญกัับแรงกดดัันให้้อ่่อนค่่าลง โซรอส มาได้้ ทางการไทยคิิดว่่าประเทศไทยชนะแล้้ว จึึงได้้มีีการจััดดิินเนอร์์
และนัักลงทุุนต่่างชาติิจึึงพากัันรุุมโจมตีีค่่าเงิินบาทอย่่างหนัักจนทำให้้ ร่่วมกัันระหว่่าง ดร.อำนวย วีีรวรรณ รััฐมนตรีีว่่าการกระทรวงการคลััง
ธปท. ต้อ้ งเข้า้ แทรกแซงเงินิ บาทอีกี ครั้�งเพื่่อ� สยบข่า่ วลือื เริงิ ชัยั มะระกานนท์์ ผู้้�ว่าการฯ ธปท. และนายแบงก์ท์ ุกุ ธนาคาร ที่่โ� รงแรม
อิิมพีีเรีียล ควีีนส์์ปาร์์ค โดย ดร.ทนง พิิทยะ ที่่�ขณะนั้้�นอยู่�ในตำแหน่่ง
หลังั จากการเทขายของนักั ลงทุนุ ต่า่ งชาติิในปีี 1996 และจากการโจมตีี ผู้บ�้ ริหิ ารธนาคารทหารไทย ได้อ้ ยู่่�ร่่วมงานเลี้้ย� งในวัันนั้้�นด้้วย
เงิินบาทที่่�เกิิดตามมาอีีกสองระลอกใหญ่่ คืือในช่่วงเดืือนมกราคม
ถึึงกุุมภาพัันธ์์ และในช่่วงเดืือนพฤษภาคม 1997 ซึ่�งเป็็นการโจมตีี ดร.ทนง เล่่าว่่า “ดร.อำนวย แจ้้งพวกเราว่่าตอนนี้้�เราป้้องกัันค่่าเงิิน
ที่่ห� นักั หน่่วงรุุนแรงที่่ส� ุุด โดยเฉพาะในวันั ที่่� 14 พฤษภาคม ทางการไทย ได้ส้ ำเร็จ็ แล้ว้ สามารถเอาชนะการโจมตีคี ่า่ เงินิ บาทจากต่า่ งชาติไิ ด้แ้ ล้ว้ ”
ต้อ้ งใช้เ้ งินิ จำนวนถึึง 10,000 ล้า้ นเหรีียญสหรััฐเพื่่อ� ปกป้้องค่่าเงิินบาท พร้้อมทั้้�งได้้ตัักเตืือนบรรดานายธนาคารไม่่ให้้สนัับสนุุนการเก็็งกำไร
จนเรีียกได้้ว่่าเป็็นการปกป้้องค่่าเงิินที่่�แพงที่่�สุุดในประวััติิศาสตร์์ไทย ค่า่ เงิิน ส่่วนทาง ธปท. จะพยายามออกระเบียี บกำกับั ดูแู ล เพื่่อ� ป้อ้ งกััน
ส่่งผลให้้เช้้าวัันต่่อมา ระดัับเงิินสำรองสุุทธิิลดลงเหลืือเพีียง 2,500 ไม่่ให้้ต่่างชาติิกลัับมาโจมตีีค่่าเงิินไทยอีีก ทว่่าเหตุุการณ์์กลัับไม่่เป็็น
ล้้านเหรีียญสหรััฐ จากเดิิมที่่�เคยมีีอยู่� 24,300 ล้้านเหรีียญสหรััฐใน เช่น่ นั้้น� 43
ช่่วงต้น้ เดืือน
ในเดืือนต่่อมา ขณะที่่� ดร.ทนง อยู่�ในระหว่่างการพัักผ่่อนกัับภรรยา
วิิกฤตต้้มยำำ�กุ้้ง� ที่่�ฮ่่องกง และกำลัังเตรีียมตััวเดิินทางต่่อไปที่่�มาเก๊๊า จู่�ๆ พลเอก ชวลิิต
ในเดืือนพฤษภาคม 1997 หลัังผ่่านการปกป้้องเงิินบาทครั้�งใหญ่่ที่่�สุุด ยงใจยุุทธ นายกรััฐมนตรีีในขณะนั้้�นได้้โทรศััพท์์มาหา พร้้อมขอร้้อง
ให้เ้ ขากลับั มาช่ว่ ยเหลือื ประเทศชาติดิ ้ว้ ยการรับั ตำแหน่ง่ รัฐั มนตรีวี ่า่ การ
กระทรวงการคลััง
194 THE FALL FROM GRACE 1991 - 2000
ค่่าเงิินบาทในช่่วงวิิกฤตต้้มยำำ�กุ้้�ง
มกราคม 1998
56.1
บาทต่อ่ เหรีียญสหรัฐั
ธัันวาคม 1997
45.3
บาทต่่อเหรีียญสหรััฐ
กรกฎาคม 1997
30.3
บาทต่่อเหรีียญสหรัฐั
มิิถุุนายน 1997
25.78
บาทต่อ่ เหรียี ญสหรัฐั
อ้า้ งอิิง: ธนาคารแห่ง่ ประเทศไทย
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
KKP_THE_MAKING_OF_THE_MODERN_THAI_ECONOMY
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search