นวัตกรรมการบริหารท้องถิ่นไทย

นวตั กรรมการบริหารท้องถ่นิ ไทย | 290

คำถามทา้ ยบท

9.1 จงอธิบายถงึ ความเปน็ มาเทศบาล
9.2 จงอธบิ ายถงึ โครงสร้างเทศบาล
9.3 จงอธิบายถึงความหมายและควมสำคญั ของเทศบาล
9.4 จงอธิบายถึงการกำกบั ดูแลเทศบาล
9.5 จงอธิบายถงึ อำนาจหนา้ ท่ีของเทศบาล
9.6 จงอธบิ ายถึงการบรหิ ารการคลังเทศบาล

นวัตกรรมการบริหารท้องถิน่ ไทย | 291

อา้ งองิ ประจำบท

กองราชการส่วนตำบล สานักบริหารราชการส่วนท้องถิ่น. กรมการปกครอง.
กรงุ เทพมหานคร : โรงพิมพ์อาสารกั ษาดนิ แดน, 2542.

จินตนา คงเหมือนเพชร. “ความพึงพอใจของประชาชนต่อการบริหารงานเทศบาลเมือง
ปัตตานี”. วิทยานิพนธ์รัฐประศาสนศาสตรมหาบัณฑิต. สงขลา :
มหาวิทยาลยั สงขลานครินทร์, 2541.

เฉลิมพล แก้วแกมเสือ. “อาคารสำนักงานเทศบาลนครศรีอยุธยา”. วิทยานิพนธ์รัฐ
ประศาสนศาสตรมหาบณั ฑติ . บัณฑิตวิทยาลยั : มหาวิทยาลยั ศิลปกร, 2545.

พระราชบญั ญตั ิเทศบาล พ.ศ.2496.
มรุต วันทนากร. “พัฒนาการและรูปแบบการปกครองท้องถิ่นไทย”. สารานุกรมการ

ปกครองทอ้ งถ่ินไทย, 2547.
วชั รา ไชยสาร. รฐั ธรรมนญู แห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศกั ราช 2540. กรุงเทพมหานคร

: สานกั พิมพน์ ติ ธิ รรม, 2544.
สุนันทา กาหยี. การเปรียบเทียบความพร้อมในการบริหารจัดการระหว่างเทศบาลตำบล

ห้วยยอดกับเทศบาลตำบลนาวง ในอำเภอห้วยยอด จังหวัดตรัง. วิทยานิพนธ์รัฐ
ประศาสนศาสตรมหาบณั ฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย : มหาวทิ ยาลัยสโุ ขทยั ธรรมาธริ าช
, 2553.
สานักประชาสัมพันธ์ สานักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร . รัฐธรรมนูญแห่ง
ราชอาณาจักรไทย พทุ ธศกั ราช 2540. กรุงเทพมหานคร : สานกั พมิ พ์ สานกั งาน
เลขาธกิ ารสภาผ้แู ทนราษฎร, 2540.
สนิท จรอนันต์. ความเข้าใจเรื่องการปกครองส่วนท้องถิ่น. กรุงเทพมหานคร : สถาบัน
นโยบายศึกษา. พมิ พท์ ่ีบรษิ ทั สขุ ุมและบุตรจากัด, 2543.
อโณทัย ธรรมกุล. คู่มือการสอบบรรจุปลัดอำเภอและผู้ช่วยนายทะเบียนอำเภอ.
กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์ แอล เอส, 2530.
http://kruyos.blogspot.com/p/blog-page_32.html สบื คน้ มกราคม 2564.

นวตั กรรมการบรหิ ารท้องถ่นิ ไทย | 292

บทท่ี 10

องค์การบรหิ ารส่วนตำบล

เน้อื หาประจำบท

10.1 ความเปน็ มาองค์การบรหิ ารส่วนตำบล
10.2 โครงสร้างขององค์การบริหารส่วนตำบล
10.3 องค์การบรหิ ารสว่ นตำบล
10.4 การกำกับดูแลองค์การบริหารสว่ นตำบล
10.5 อำนาจหนา้ ท่ีขององคก์ ารบริหารสว่ นตำบล
10.6 การคลงั ขององค์การบรหิ ารส่วนตำบล

จุดประสงคข์ องบท

10.1 อธบิ ายถงึ ความเป็นมาองคก์ ารบริหารสว่ นตำบลได้
10.2 อธบิ ายถงึ โครงสรา้ งขององค์การบรหิ ารสว่ นตำบลได้
10.3 อธิบายถงึ ความรเู้ บ้อื งต้นเกี่ยวกับองคก์ ารบรหิ ารสว่ นตำบลได้
10.4 อธบิ ายถงึ การกำกบั ดูแลองค์การบริหารสว่ นตำบลได้
10.5 อธิบายถงึ อำนาจหน้าที่ขององค์การบรหิ ารส่วนตำบลได้
10.6 อธบิ ายถงึ การคลงั ขององค์การบรหิ ารส่วนตำบลได้

นวัตกรรมการบริหารท้องถน่ิ ไทย | 293

10.1 ความเปน็ มาองค์การบรหิ ารสว่ นตำบล

องค์การบริหารส่วนตำบลได้มีการจัดตั้งขึ้นครั้งแรกตามพระราชบัญญัติระเบียบ
บริหารราชการส่วนตำบล พ.ศ. 2499 โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อให้ตำบลได้รับการจัดตั้งเป็น
หน่วยการปกครองท้องถิ่นที่มีฐานะเป็นนิติบคุ คล มีรายได้ และจัดทำงบประมาณรายจา่ ย
ของตนเอง สามารถดำเนินกิจการส่วนตำบลได้อย่างอิสระ โดยมีหน้าที่รักษาความสงบ
เรียบร้อยของประชาชน ป้องกันและระวังโรคติดต่อ ส่งเสริมการศึกษา และการทำมาหา
กินของราษฎร ส่งเสริมศาสนา วัฒนธรรม ศีลธรรม เป็นต้น แต่ปรากฏว่าองค์การบริหาร
ส่วนตำบลประสบปัญหาต่างๆ มากมายจึงถูกยกเลิกโดยประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่ 326
ประกาศ ณ วนั ท่ี 13 ธนั วาคม 2515 และได้มีการประกาศจัดตง้ั องคก์ ารบริหารส่วนตำบล
ข้นึ ใหมต่ ามพระราชบญั ญัติสภาตำบลและองค์การบริหารสว่ นตำบล พ.ศ.2537 ซ่ึงมีผลใช้
บังคับตั้งแต่วันที่ 2 มีนาคม 2538 โดยมีการประกาศจัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลตาม
พระราชบัญญัตินี้ โดยมีการจัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลครั้งแรกเมื่อวันที่ 3 มีนามคม
2538 จนถงึ ปัจจุบัน1

องคก์ ารบรหิ ารส่วนตำบล (อบต.) มีววิ ัฒนาการและความเป็นมาเช่นเดียวกับสภา
ตำบล เหตุที่มีการจัดตั้งองค์การบริหารส่วนจังหวัดส่วนตำบลขึ้นมาใหม่นั้น เนื่องจาก
รัฐบาลในช่วงเวลาดังกล่าวมีนโยบายที่จะกระจายอำนาจการปกครองไปสู่ประชาชนให้
มากขึ้น จึงได้พิจารณาปรับปรุงกฎหมายเกี่ยวกับ “สภาตำบล” ที่มีอยู่แต่เดิมเสียใหม่
และได้มีการประกาศใช้ พระราชบัญญัติสภาตำบลและองค์การบริหารส่วนตำบล พ.ศ.
2537 โดยใหม้ ีการยกฐานะสภาตำบลทมี่ รี ายได้ตามเกณฑ์ที่กำหนดข้ึนเปน็ องค์กรปกครอง
ส่วนท้องถิ่นรูปแบบใหม่ เรียกว่า “องค์การบริหารส่วนตำบล” และต่อมาได้มีการแก้ไข
ปรบั ปรงุ พระราชบัญญตั นิ ้ีมาจนถึง ฉบบั ท่ี 3 พ.ศ. 2543

ในปี พ.ศ. 2537 ได้มีการประกาศใช้พระราชบัญญัติสภาตำบลและองค์การ
บริหารส่วนตำบล พ.ศ. 2537 เปน็ กฎหมายที่ใช้จดั ระเบยี บการบริหารงานในตำแหน่งแทน

1มรุต วันทนากร, “พัฒนาการและรูปแบบการปกครองท้องถิ่นไทย”, สารานุกรมการ
ปกครองทอ้ งถนิ่ ไทย, (2547), หน้า 35.

นวัตกรรมการบริหารท้องถน่ิ ไทย | 294

ประกาศคณะปฏิวัติ ซึ่งมีผลบังคับใช้เมื่อวันท่ี 2 มีนาคม 2538 ทำให้มีการปรับฐานะการ
บริหารงานในระดับตำบล โดยมกี ารเปลีย่ นแปลงสภาตำบลท่วั ประเทศออกเปน็ 2 รูปแบบ
ดงั นี้2

1) รูปแบบ “สภาตำบล” ได้รับการยกฐานะเป็นนิติบุคคล ได้แก่ สภาตำบลที่มี
รายได้ไมร่ วมเงนิ อุดหนนุ ต่ำกวา่ 150,000 บาท

2) รปู แบบ “องคก์ ารบรหิ ารส่วนตำบล” ตงั้ ข้ึนจากสภาตำบลที่มีรายได้ไม่รวมเงิน
อุดหนุน ในปีงบประมาณที่ล่วงมาติดต่อกันสามปี เฉลี่ยไม่ต่ำกว่าปีละ 150,000 บาท
ได้รับฐานะเป็นองค์การบริหารส่วนตำบล มีฐานะเป็นนิติบุคคล และเป็นราชการบริหาร
สว่ นท้องถ่นิ ในปี พ.ศ. 2542 รฐั บาลได้มีการเสนอปรบั ปรุงแก้ไขพระราชบัญญัติสภาตำบล
และองค์การบริหารส่วนตำบล พ.ศ. 2537 แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2542 เพื่อให้
สอดคล้องกับรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2540 ในประเด็นต่าง ๆ ทั้ง
โครงสรา้ งทมี่ าของสมาชกิ อบต. อำนาจหนา้ ทีข่ อง อบต.เปน็ ต้น

และในปี พ.ศ. 2546 รัฐบาลได้เสนอขอปรับปรุงแก้ไข พ.ร.บ. สภาตำบลและ
องคก์ ารบรหิ ารส่วนตำบล แก้ไขเพม่ิ เติม (ฉบบั ท่ี 4,ฉบบั ท5ี่ ) โดยเน้อื หาสว่ นใหญ่ แก้ไขช่ือ
เรียกบุคคล ที่มาของนายกองค์การบริหารส่วนตำบล และคำศัพท์กฎหมายที่ให้สอดคล้อง
กบั กฎหมายองคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถ่นิ อน่ื ๆ

การปกครองส่วนทอ้ งถนิ่ เป็นการปกครองโดยการกระจายอำนาจการปกครองไปสู่
ท้องถิ่น มีอำนาจในการบริหารจัดการ การตัดสินใจ การจัดหางบประมาน การรับบรรจุ
แต่งตั้ง รวมไปถึงงานด้านต่างๆ อย่างเป็นอิสระโดยอยู่ในรูปแบบของการการปกครอง
ตนเอง (Local Self Government) ซึ่งได้มีนักวิชาการได้ให้ความหมาย แนวคิดและ
ทฤษฎีไว้หลายๆท่านด้วยกัน ในที่นี้ผู้วิจัยจะได้นำความหมาย แนวคิดและทฤษฎีที่เป็น
ประโยชน์ต่อการวิจัยครง้ั น้ีเป็นลำดบั ดงั ต่อไปน้ี

2โกวทิ ย์ พวงงาม, การปกครองท้องถ่นิ ไทย, (กรุงเทพมหานคร : วิญญูชน, 2548), หน้า 240.

นวัตกรรมการบรหิ ารท้องถิน่ ไทย | 295

10.2 โครงสร้างขององค์การบรหิ ารสว่ นตำบล

โครงสร้างขององค์การบริหารส่วนตำบลประกอบไปด้วยส่วนตา่ ง ๆ ดงั ต่อไปนี้
1) สภาองค์การบริหารส่วนตำบล
สภาองค์การบริหารสว่ นตำบลประกอบดว้ ยสมาชิกสภาองคก์ ารบรหิ ารส่วนตำบล
จำนวนหมบู่ า้ นละ 2 คน ซง่ึ เลือกต้ังขน้ึ โดยราษฎรผู้มสี ิทธิเลือกตั้งในแต่ละ หมู่บ้านในเขต
องค์การบริหารส่วนตำบลนั้น ๆ ในกรณีที่เขตองค์การบริหารส่วนตำบลใดมีเพียง 1
หมู่บ้านให้สภาองค์การบริหารส่วนตำบลนัน้ ประกอบด้วยสมาชกิ สภาองค์การบรหิ ารส่วน
ตำบลจำนวน 6 คน และในกรณีที่เขตองค์การบริหารส่วนตำบลใดมีเพียง 2 หมู่บ้านให้
สภาองค์การบริหารส่วนตำบลนั้นประกอบด้วยสมาชิกสภาองค์การบริหารส่วนตำบล
จำนวนหมู่บา้ นละ 3 คน อายุของสภาองค์การบริหารส่วนตำบลมีกำหนดคราวละ 4 ปีนับ
แต่วนั เลือกตง้ั
สภาองค์การบริหารส่วนตำบลมปี ระธานสภาและรองประธานสภา 1 คน ซ่ึงเลือก
จากสมาชิกสภา องค์การบริหารส่วนตำบลให้นายอำเภอแต่งตั้งประธานและรอง
ประธานสภาองค์การบรหิ ารส่วนตำบลตามมติของ สภาองค์การบริหารส่วนตำบล มีวาระ
การดำรงตำแหน่งคราวละ 2 ปีนับแต่วันที่ได้รับเลือกเป็นประธานหรือรองประธานสภา
องคก์ ารบริหารสว่ นตำบล
2) นายกองค์การบริหารส่วนตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลมีนายกองค์การบริหารส่วนตำบล 1 คน ซึ่งมาจากการ
เลือกตั้งโดยตรงจากประชาชนตามกฎหมายว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาท้องถิ่นหรือ
ผู้บริหารท้องถิ่น มีวาระอยู่ในตำแหนง่ คราวละ 4 ปี นับแต่วันเลอื กตัง้ แตจ่ ะดำรงตำแหน่ง
ติดต่อกันเกิน2 วาระไม่ได้ ในกรณีนายกองค์การบริหารส่วนตำบลดำรงตำแหน่งไม่ครบ
วาระเวลา 4 ปีก็ให้ถือว่าเป็น 1 วาระและเมื่อได้ดำรงตำแหน่ง 2 วาระติดต่อกันแล้วจะ
ดำรงตำแหน่งได้อีกเมื่อพ้น ระยะเวลา 4 ปีนับแต่วันที่พ้นตำแหนง่ นายกองค์การบริหาร
ส่วนตำบล อาจแต่งตั้งรองนายกองค์การบริหารส่วนตำบลซึ่งมิใช่สมาชิกองค์การบริหาร
ส่วนตำบลเป็นผูช้ ว่ ยเหลือในการบรหิ ารราชการขององค์การบริหารสว่ นตำบลตามที่นายก
องค์การบริหารส่วนตำบลมอบหมายได้ไม่เกิน2 คน และอาจแต่งตั้งเลขานุการนายก
องคก์ ารบริหารส่วนตำบล 1 คนซึ่งมิได้เป็นสมาชกิ สภา

นวตั กรรมการบริหารท้องถิ่นไทย | 296

องคก์ ารบรหิ ารสว่ นตำบลหรอื เจ้าหน้าทีข่ องรฐั ได้
3) พนักงานส่วนตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลมีพนักงานส่วนตำบลและอาจจัดแบ่งการ บริหารงาน

ออกเปน็ 1) สำนักงานปลัดองค์การบริหารส่วนตำบล 2) ส่วนตา่ ง ๆ ท่ีองคก์ ารบริหารส่วน
ตำบลได้ตั้งขึ้น ให้ปลัดองค์การบริหารส่วนตำบล 1 คน เป็นผู้บังคับบัญชาพนักงานส่วน
ตำบลและลูกจ้างองค์การบริหารส่วนตำบลรองจากนายกองค์การบริหารส่วนตำบลและ
รบั ผิดชอบควบคมุ ดแู ลราชการประจำขององค์การบรหิ ารส่วนตำบลให้เป็นไปตามนโยบาย
และมีอำนาจหน้าที่ตามที่มี กฎหมายกำหนดหรือตามที่นายกองค์การบริหารส่วนตำบล
มอบหมาย

4) อำนาจหนา้ ทีส่ ภาองค์การบริหารส่วนตำบล สภาองค์การบรหิ ารส่วนตำบลมี
อำนาจหน้าท่ี ดังตอ่ ไปนี้3

1) ให้ความเห็นชอบแผนพัฒนาตำบลเพื่อเป็นแนวทางในการบริหารกิจการ
ของ องค์การบริหารส่วนตำบล

2) พิจารณาและให้ความเห็นชอบร่างข้อบงั คบั ตำบล รา่ งขอ้ บังคับงบประมาณ
รายจ่ายประจำปี และร่างข้อบงั คบั งบ ประมาณรายจา่ ยเพิ่มเตมิ

3) ควบคุมการปฏบิ ัตงิ านของคณะกรรมการบรหิ ารให้เป็นไปตามนโยบายและ
แผนพฒั นาตำบลตามกฎหมาย ระเบยี บ และข้อบงั คับของทางราชการ

5) อำนาจหน้าที่นายกองค์การบริหารส่วนตำบล นายกองค์การบริหารส่วน
ตำบลมีอำนาจหนา้ ที่ดังต่อไปนี้

1) กำหนดนโยบายโดยไมข่ ดั ตอ่ กฎหมาย และรับผิดชอบในการบริหารราชการ
ขององค์การบริหารส่วนตำบลให้เป็นไปตามกฎหมาย นโยบาย แผนพัฒนาองค์การบริหาร
สว่ นตำบล ข้อบัญญัตริ ะเบยี บ และขอ้ บังคบั ของทางราชการ

2) ส่ัง อนุญาต และอนมุ ัติเก่ยี วกับราชการขององค์การบริหารส่วนตำบล

3โกวทิ ย์ พวงงาม, การปกครองท้องถน่ิ ไทย, (กรุงเทพมหานคร : วิญญูชน, 2548), หนา้ 244-
245.

นวตั กรรมการบริหารท้องถ่นิ ไทย | 297

3) แต่งตั้งและถอดถอนรองนายกองค์การบริหารส่วนตำบลและเลขานุการ
นายกองค์การบริหารส่วนตำบล

4) วางระเบียบเพื่อให้งานขององค์การบริหารส่วนตำบลเป็นไปด้วยความ
เรยี บร้อย

5) รักษาการใหเ้ ปน็ ไปตามขอ้ บัญญตั อิ งค์การบรหิ ารสว่ นตำบล
6).ปฏิบัติหน้าที่อื่นตามที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัตินี้และกฎหมายอื่น
นายกองค์การบริหารส่วนตำบลควบคุมและรับผิดชอบในการบริหารราชการของ
องค์การบริหารส่วนตำบลตามกฎหมาย และเป็นผู้บังคับบัญชาของพนักงานส่วนตำบล
และลูกจ้างขององค์การบริหารส่วนตำบลอำนาจหน้าที่ในการสั่งหรือปฏิบัติราชการของ
รองนายกองค์การบริหารส่วนตำบล ให้เป็นไปตามที่นายกองค์การบริหารส่วนตำบล
มอบหมาย
ในกรณีที่นายกองค์การบริหารส่วนตำบลไม่อาจปฏิบัติหน้าที่ได้ ให้รองนายก
องค์การบรหิ ารส่วนตำบลตามลำดับที่นายกองค์การบริหารสว่ นตำบลแตง่ ต้ังไว้เป็นผู้รักษา
ราชการแทน ถ้าไม่มีรองนายกองค์การบริหารส่วนตำบล หรือมีแต่ไม่อาจปฏิบัติหน้าที่ได้
ใหป้ ลดั องค์การบริหารส่วนตำบลเป็นผรู้ ักษาราชการแทน

10.3 องคก์ ารบริหารส่วนตำบล4

องค์การบริหารส่วนตำบลเป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นขนาดเลก็ จัดตัง้ ขึ้นเพอ่ื
จัดทำบริการสาธารณะสำหรับท้องถิ่นชนบทซึ่งมีความเจริญทางเศรษฐกิจและสังคมไม่
มากนกั เป็นองคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถ่ินที่มจี ำนวนมากท่ีสุดในปัจจบุ ัน สภาตำบลทม่ี ีรายได้
โดยไมร่ วมเงินอดุ หนนุ ในปีงบประมาณท่ลี ่วงมาติดตอ่ กนั 3 ปี เฉล่ยี ไมต่ ำ่ กว่าปีละหน่งึ แสน
ห้าหมื่นบาท หรือตามเกณฑ์รายได้เฉลี่ยในวรรคสอง อาจจัดตั้งเป็นองค์การบริหารส่วน
ตำบลได้ โดยทำเปน็ ประกาศกระทรวงมหาดไทย และให้ประกาศในราชกิจจานุเบกษา ใน
ประกาศน้ันให้ระบุชื่อและเขตขององค์การบริหารส่วนตำบลไว้ด้วย การเปลี่ยนแปลง
เกณฑ์รายได้เฉลี่ยของสภาตำบลตามวรรคหนึ่งใหท้ ำเป็นประกาศกระทรวงมหาดไทยและ

4 จัดตั้งข้ึนตามพระราชบญั ญัติสภาตำบลและองคก์ ารบรหิ ารส่วนตำบล พ.ศ. 2537

นวตั กรรมการบรหิ ารท้องถิน่ ไทย | 298

ให้ประกาศในราชกิจจานุเบกษา5 ซึ่งอาจพิจารณาหลักเกณฑ์ในการจัดตั้งองค์การบริหาร
ส่วนตำบลคอื เปน็ สภาตำบล (หรือตำบล) ทมี่ ีรายได้ของตนเอง เชน่ ภาษบี ำรุงท้องท่ี ภาษี
โรงเรือน ภาษีป้าย ค่าปรับ ค่าธรรมเนียม ค่าใบอนุญาตต่าง ๆ หรือ จากทรัพย์สินในรอบ
3 ปที ี่ผา่ นมา (ก่อนที่จะจัดต้งั ) เฉลยี่ ไม่นอ้ ยกวา่ ปลี ะ 150,000 บาท (หรอื ตามหลักเกณฑ์ที่
กระทรวงมหาดไทยกำหนดโดยประกาศในราชกิจจานุเบกษา) ท้ังนี้ต้องไม่รวมเงินอุดหนุน
ทไ่ี ดร้ บั การจัดสรรมาจากแหล่งอื่น ๆ เช่น องค์การบริหารส่วนจังหวัด กระทรวง กรม หรือ
จากรัฐบาล

จัดทำเป็นประกาศกระทรวงมหาดไทยและประกาศในราชกิจจานุเบกษาโดยระบุ
ชอ่ื และเขตพ้ืนที่ขององค์การบริหารส่วนตำบลดว้ ย เม่อื สภาตำบลแห่งใดเข้าหลักเกณฑ์ที่
จะจัดตั้งหรือยกฐานะเป็นองค์การบริหารส่วนตำบลได้ กระทรวงมหาดไทยก็จะ
ประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น สำนักงบประมาณ สำนักงานเลขาธิการ
คณะกรรมการข้าราชการพลเรือน สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา หากได้รับความ
เห็นชอบ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ก็จะลงนามในประกาศกระทรวงมหาดไทย
เพื่อจัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบล และประกาศในราชกิจจานุเบกษา การจัดตั้งองค์การ
บริหารส่วนตำบลนั้นก็มีผลโดยสมบูรณ์ องค์การบริหารส่วนตำบลมีฐานะเป็นนิติบุคคล
และเปน็ ราชการบริหารส่วนท้องถิน่

(1) โครงสรา้ งขององค์การบริหารสว่ นตำบล
ประกอบด้วย 2 ส่วนคือสภาองค์การบริหารส่วนตำบลและนายกองค์การบริหาร
ส่วนตำบล6

1.1) สภาองค์การบริหารสว่ นตำบล
สภาองค์การบริหารส่วนตำบล ทำหน้าที่เป็นฝ่ายนิติบัญญัติขององค์การ
บริหารส่วนตำบลรวมถงึ ให้ความเหน็ ชอบข้อบญั ญัติองคก์ ารบรหิ ารส่วนตำบล ขอ้ บัญญัติ
งบประมาณรายจา่ ยประจำปแี ละข้อบัญญัติงบประมาณรายจ่ายเพิ่มเตมิ ตลอดจนควบคุม
และตรวจสอบการทำงานของฝ่ายบริหาร ประกอบด้วยสมาชิกสภาองค์การบริหารส่วน

5 พระราชบญั ญัตสิ ภาตำบลและองคก์ ารบริหารส่วนตำบล พ.ศ. 2537 มาตรา 40
6 พระราชบัญญตั สิ ภาตำบลและองคก์ ารบริหารส่วนตำบล พ.ศ. 2537 มาตรา 44

นวัตกรรมการบรหิ ารท้องถน่ิ ไทย | 299

ตำบลซึ่งมาจากการเลือกตั้งของราษฎรผู้มีสิทธิเลือกตั้งหมู่บ้านละ 2 คน และให้สมาชิก
ทั้งหมดเลือกสมาชิกคนหนึ่งทำหน้าที่เป็นประธานสภาองคก์ ารบรหิ ารส่วนตำบล และรอง
ประธานสภาองค์การบรหิ ารสว่ นตำบล อกี 1 คน แล้วส่งให้นายอำเภอเป็นผลู้ งนามแต่งตั้ง
ประธานสภาองค์การบริหารส่วนตำบลและรองประธานสภาองค์การบริหารส่วนตำบล
ประธานสภาองค์การบริหารส่วนตำบลมีอำนาจหน้าที่ดำเนินการประชุมและดำเนินกิจการ
อื่นให้เป็นไปตามข้อบังคับการประชุม ซึ่งกระทรวงมหาดไทยกำหนดเป็นผู้เรียกประชุม
สภาองค์การบริหารส่วนตำบล ตามสมัยประชุมรวมถึงเป็นผู้เปิดและปิดการประชุม
ตลอดจนทำคำร้องถึงนายอำเภอ ขอเปิดการประชุมวิสามัญ เมื่อเห็นว่ามีเหตุจำเป็น หรือ
เพ่อื ประโยชนข์ ององค์การบริหารสว่ นตำบล

สว่ นเลขานุการองคก์ ารบรหิ ารสว่ นตำบล เลอื กจากปลดั องค์การบริหารส่วนตำบล
หรือสมาชิกสภาองค์การบริหารส่วนตำบลคนใดคนหนึ่ง มหี น้าท่ีรบั ผิดชอบงานด้านธุรการ
การจดั การประชมุ หรอื งานอ่นื ตามทปี่ ระธานสภาองค์การบรหิ ารส่วนตำบลมอบหมาย

สภาองค์การบรหิ ารส่วนตำบลมีอำนาจหน้าทด่ี งั นี้
1) ใหค้ วามเห็นชอบ แผนพัฒนาองค์การบริหารส่วนตำบล เพ่ือเปน็ แนวทางใน

การบริหารกจิ การขององค์การบรหิ ารสว่ นตำบล
2) พิจารณาและให้ความเห็นชอบร่างข้อบัญญัติองค์การบริหารส่วนตำบล

ข้อบัญญัติงบประมาณรายจา่ ยประจำปแี ละข้อบัญญตั ิงบประมาณรายจา่ ยเพม่ิ เติม
3) ควบคุมการปฏิบัติงานของนายกองค์การบริหารส่วนตำบลให้เป็นไปตาม

กฎหมาย นโยบาย ระเบียบและข้อบังคบั ของทางราชการ
1.2) นายกองค์การบรหิ ารส่วนตำบล
นายกองค์การบริหารส่วนตำบลเป็นผู้บริหารสูงสุดขององค์การบริหารส่วน

ตำบล คุณสมบัติของผู้สมัครนายกองค์การบริหารส่วนตำบลส่วนใหญ่จะคล้ายคลึงกับ
ผสู้ มคั รรบั เลือกต้ังทวั่ ๆ ไป แต่มีคณุ สมบัติเฉพาะท่ีควรพิจารณาคือต้องมีอายุไม่ต่ำกว่า 30 ปี
บริบรู ณ์ ในวันเลือกตั้งและสำเร็จการศึกษาไม่ต่ำกว่ามัธยมศึกษาตอนปลายหรือเทียบเท่าหรือ
เคยเป็นสมาชิกสภาตำบล สมาชกิ สภาท้องถ่ิน ผูบ้ ริหารท้องถิ่น หรอื สมาชิกรัฐสภาดังนั้น การ
ได้มาซึ่งนายกองค์การบริหารส่วนตำบลมาจากการเลือกตั้งโดยตรงและลับของประชาชนผู้มี
สิทธเิ ลือกต้ังในเขตองค์การบรหิ ารสว่ นตำบลนั้น สว่ นคุณสมบตั ขิ องผู้สมัคร คณุ สมบตั ิของผู้มี

นวตั กรรมการบรหิ ารท้องถ่ินไทย | 300

สิทธิเลือกตั้ง วิธีการจัดให้มีการเลือกตั้งและวิธีการเลือกตั้งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทุก
รูปแบบใช้กฎหมายฉบับเดียวกัน คือ พระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาท้องถิ่นหรือ
ผ้บู ริหารทอ้ งถ่นิ พ.ศ. 2545 แกไ้ ขเพิ่มเติมถึง (ฉบบั ท่ี 2) พ.ศ. 2546

(2) การบริหารงานขององค์การบริหารสว่ นตำบล
โครงสร้างและการจัดองค์การขององค์การบริหารส่วนตำบลซึ่งกำหนดให้นายก
องค์การบริหารส่วนตำบล เป็นผู้ควบคุมและรับผดิ ชอบในการบริหารราชการขององค์การ
บริหารส่วนตำบลและเป็นผู้บังคับบัญชาของพนักงานส่วนตำบลและลูกจ้างขององค์การ
บริหารส่วนตำบลซึ่งมีรองนายกองค์การบริหารส่วนตำบลเป็นผู้ช่วยปฏิบัติราชการตามท่ี
นายกองค์การบริหารส่วนตำบลมอบหมาย โดยทำเป็นหนังสือมอบให้ปฏิบัติราชการแทน
หรือรักษาราชการแทนและทำเป็นคำสั่ง ประกาศให้ประชาชนทราบก็ได้นอกจากนั้นมี
ปลัดองค์การบริหารส่วนตำบล เป็นพนักงานส่วนตำบล (ข้าราชการประจำ) เป็น
ผู้บังคับบัญชาพนักงานส่วนตำบลและลูกจ้างขององค์การบริหารส่วนตำบลรองจากนายก
องค์การบริหารส่วนตำบล และมีหน้าที่ในการควบคุมดูแลการบริหารงานขององค์การ
บริหารสว่ นตำบลให้เป็นไปตามนโยบาย กฎหมาย ระเบียบ ข้อบังคับของทางราชการหรือ
ปฏิบัตหิ นา้ ที่อ่ืน ๆ ตามทน่ี ายกองคก์ ารบรหิ ารส่วนตำบลมอบหมาย

ความหมายขององคก์ ารบรหิ ารส่วนตำบล
จากการทบทวนเอกสารที่เกี่ยวข้องกับ องค์การบริหารส่วนตำบล มีนักวิชาการ
หลายท่านได้ให้ความหมาย องค์การบริหารส่วนตำบล ไว้หลากหลาย ในที่นี้ผู้วิจัยขอ
ยกตัวอยา่ งมาเฉพาะทเี่ หน็ ว่านา่ สนใจศึกษา ดงั นี้
กรมส่งเสริมการปกครองส่วนท้องถิ่น กล่าวไว้ว่า องค์การบริหารส่วนตำบล
หมายถึง ราชการส่วนท้องถิ่นที่เกิดจากแรงผลักดันของประชาชนและรัฐบาลที่ต้องการให้มี
การกระจายอำนาจไปสู่องค์การบริหาร และองค์กรปกครองตนเองในระดับตำบล เพื่อให้
ประชาชนในเขตพื้นที่ตำบลสามารถแก้ไขปัญหาของตนเองและบริหารตามหลักการปกครอง

นวัตกรรมการบริหารท้องถนิ่ ไทย | 301

ตนเอง องค์การบริหารส่วนตำบลจึงถูกก่อตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติสภาตำบลและองค์การ
บริหารส่วนตำบล พ.ศ. 25377

โกวิทย์ พวงงาม กล่าวไว้ว่า องค์การบริหารส่วนตำบล หมายถึง หน่วยการ
บริหารราชการส่วนท้องถิ่น มีฐานเป็นนิติบุคคลและราชการส่วนท้องถิ่น จัดตั้งขึ้นตาม
พระราชบัญญัตสิ ภาตำบลและองค์การบรหิ ารส่วนตำบล พ.ศ. 2537 ซ่ึงมีผลใช้บังคบั ต้ังแต่
วันที่ 2 มีนาคม 25388

สนิท จรอนันต์ กล่าวไว้ว่า องค์การบริหารส่วนตำบล หมายถึง องค์กรปกครอง
ส่วนท้องถิ่นที่อยู่ใกล้ชิดประชาชนมากที่สุด จัดตั้งตามพระราชบัญญัติสภาตำบลและ
องค์การบริหารส่วนตำบล พ.ศ.2537 (แก้ไขเพิ่มเติมถึง (ฉบับที่ 5) พ.ศ. 2546) ซึ่งได้
บญั ญตั ิให้ยกฐานะสภาตำบลทม่ี ีรายไดใ้ นปีงบประมาณทีล่ ว่ งมาติดต่อกันสามปี เฉล่ยี ไม่ต่ำ
กว่าปีละ 150,000 บาท โดยไม่รวมเงินอุดหนุนเปน็ องค์การบริหารส่วนตำบล โดยทำเปน็
ประกาศกระทรวงมหาดไทย ประกาศในราชกิจจานุเบกษา มีฐานะเป็นนิติบุคคลและเป็น
ราชการส่วนท้องถิ่น จุดมุ่งหมายสำคัญของการจัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลก็เพื่อให้
องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่สามารถรองรับการกระจายอำนาจไปสู่ประชาชนให้มาก
ยิ่งขึ้น พัฒนาไปสู่การปกครองส่วนท้องถิ่นในรูปแบบเทศบาล การเปลี่ยนแปลงเกณฑ์
รายได้เฉลี่ยของสภาตำบลที่จะยกฐานะเป็นองค์การบริหารส่วนตำบล ให้ทำเป็นประกาศ
กระทรวงมหาดไทยประกาศในราชกจิ จานุเบกษา9

อุดม เชยกีวงศ์ กล่าวไว้ว่า องค์การบริหารส่วนตำบล หมายถึง รูปแบบการ
ปกครองทส่ี ะทอ้ นการกระจายอำนาจให้หนว่ ยการปกครองพ้ืนฐานของประเทศโดยแท้จริง
อันเป็นการสนองตอบต่อนโยบายการกระจายอำนาจสู่ท้องถิ่นของรัฐบาลที่จะให้อำนาจ

7กรมการส่งเสริมการปกครองส่วนท้องถิ่น, พระราชบัญญัติสภาตำบลและองค์การบริหาร
สว่ นตำบล พ.ศ. 2537 แก้ไข เพิ่มเตมิ (ฉบับท่ี 5) พ.ศ. 2546, (กรงุ เทพมหานคร : โรงพิมพป์ ระสาน
มิตร, 2546), หน้า 3.

8โกวิทย์ พวงงาม, การปกครองท้องถิ่นไทยหลักการและมิติใหม่ในอนาคต ,
ปรบั ปรุงใหม,่ พมิ พ์คร้งั ท่ี 6, (กรงุ เทพมหานคร : สำนกั พมิ พว์ ญิ ญูชน, 2550), หน้า 254.

9สนิท จรอนันต์, ความเข้าใจเรื่องการปกครองท้องถิ่น (ฉบับปรับปรุง), (กรุงเทพมหานคร :
บรษิ ัทสุขมุ และบุตร จำกดั , 2548), หน้า 63.

นวัตกรรมการบรหิ ารท้องถน่ิ ไทย | 302

การบรหิ ารแก่หน่วยการปกครองท้องถิ่น เพ่อื ให้ท้องถิน่ สามารถบริหารงานทสี่ ามารถแก้ไข
ปัญหาและพัฒนาท้องถ่ินไดด้ ว้ ยตนเองตามอำนาจหน้าที่และมีอิสระในการตดั สนิ ใจในสิ่งที่
เกยี่ วขอ้ งกับประชาชนในทอ้ งถิ่นน้ัน ตามขอบเขตทก่ี ฎหมายกำหนด10

ฮอลโลเวย์ (Holloway) กล่าวไวว้ า่ องคก์ ารบริหารส่วนตำบล หมายถงึ องคก์ าร
ทมี่ อี าณาเขตแนน่ อน มจี ำนวนประชากรตามหลกั เกณฑ์ท่กี ำหนด มอี ำนาจปกครองตนเอง
มีการบริหารการคลังของตนเอง และมีสภาท้องถิ่นที่สมาชิกสภามาจากการเลือกตั้งของ
ประชาชน11

จากการศึกษาแนวคิดเกี่ยวกับองค์การบริหารส่วนตำบล สรุปได้ว่า องค์การ
บริหารส่วนตำบล คือ ความพยายามในการที่จะร่วมมือดำเนินงานของส่วนราชการต่างๆ
หรือดำเนินกิจการต่างๆ โดยเฉพาะในการบริหารจัดการงานต่างๆ ของภาครัฐทั้งด้านการ
พัฒนาเศรษฐกิจ สังคม การเมืองและสิ่งแวดล้อมในชุมชนท้องถิ่นโดยผ่านการบริหารงาน
ราชการขององค์การบริหารส่วนตำบล ซึ่งเป็นหน่วยงานภาครัฐที่จัดตั้งขึ้นภายใต้องค์การ
ปกครองท้องถิ่น มีฐานะเป็นนิติบุคคลและเป็นราชการส่วนท้องถิ่น โดยประชาชนใน
ท้องถิ่นเลือกตั้งผู้แทนแต่ละหมู่บ้านเข้าไปเป็นสมาชิกสภาองค์การบริหารส่วนตำบล มี
อำนาจหน้าทต่ี ดั สนิ ใจในการบริหารงานของตำบลตามทกี่ ฎหมายกำหนดไว้

ความสำคญั ขององค์การบรหิ ารส่วนตำบล
จากการทบทวนเอกสารที่เกี่ยวข้องกับ องค์การบริหารส่วนตำบล มีนักวิชาการ
หลายท่านได้กล่าวถึงความสำคัญของ องค์การบริหารส่วนตำบล ไว้หลากหลาย ในที่นี้
ผวู้ ิจัยขอยกตวั อย่างมาเฉพาะท่เี หน็ วา่ นา่ สนใจศกึ ษา ดงั นี้

10อุดม เชยกีวงศ์, หนังสือยุคปฏิรูปการศึกษา อบต. ประชาธิปไตยของชาวบ้าน,
(กรุงเทพมหานคร : สำนักพิมพบ์ รรณกิจ, 2545), หนา้ 33-34.

11Holloway, สถาบันวิจัยและพัฒนามหาวิทยาลัยรามคำแหง, “ผลการประเมินความพร้อม
ขององคก์ รปกครองสว่ นท้องถิน่ เพือ่ รองรบั การถา่ ยโอนภารกิจและกำกบั ดูแลตรวจสอบองคก์ รปกครอง
สว่ นทอ้ งถ่นิ ”,รายงานการวจิ ยั , (สถาบันวิจยั และพัฒนา : มหาวิทยาลัยรามคำแหง, 2547).

นวัตกรรมการบริหารท้องถ่นิ ไทย | 303

บัญญัติ พมุ่ พันธ์ กล่าวไว้วา่ องคก์ ารบรหิ ารสว่ นตำบลมคี วามสำคัญ ดงั น้ี12
1. เป็นองค์กรตามกฎหมายที่ทำหน้าที่บริหารจัดการพัฒนาตำบล หมู่บ้าน และ
ชมุ ชนตามนโยบายกระจายอำนาจให้แกท่ อ้ งถ่นิ
2. เปน็ องคก์ รทอี่ ยู่ใกลช้ ิดกับประชาชนฐานราก มคี วามอิสระและมีความคล่องตัว
ในการบรหิ ารงานภายในกรอบทีก่ ฎหมายกำหนด ทำใหส้ ามารถแก้ไขปญั หา อำนวยความ
สะดวก และตอบสนองความตอ้ งการของประชาชนได้อย่างรวดเรว็
3. เป็นองค์กรทม่ี ีผู้แทนประชาชนเข้าไปบรหิ ารงานทั้งฝา่ ยนิติบัญญัติ คือ สมาชิก
สภา องค์การบริหารส่วนตำบล และฝ่ายบริหาร คอื นายกองค์การบรหิ ารส่วนตำบล ด้วย
การเลือกตัง้ โดยตรงของประชาชนอย่างเต็มรูปแบบ ทำให้การแกไ้ ขปัญหาและการพฒั นา
ตำบล หมบู่ า้ นตรงกบั ความต้องการอันแท้จรงิ ของประชาชน
4. เป็นการส่งเสริมการเรียนรู้การปกครองระบอบประชาธิปไตยในทางปฏิบัติแก่
ประชาชนในขอบเขตที่ไม่กว้างนัก ทำให้ประชาชนมองเห็นภาพรวมอย่างชัดเจน และมี
สว่ นรว่ มได้ไมย่ าก
5. เปน็ การสร้างผู้นำทางการเมืองที่จะเข้าสู่เวทีการเมืองในระดบั ตา่ งๆ รวมทั้งใน
ระดับชาตติ อ่ ไป
6. เปน็ การสง่ เสรมิ การใชส้ ทิ ธแิ ละหนา้ ทีข่ องพลเมืองตามระบอบประชาธิปไตย

การจัดระเบียบองค์การบริหารส่วนตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลประกอบด้วยสภาองค์การบริหารส่วนตำบลและคณะ
ผู้บริหารองค์การบริหารส่วนตำบล ดังน้ี
1 ) สภาองคก์ ารบริหารส่วนตำบล
สภาองค์การบริหารส่วนตำบลประกอบด้วยสมาชิก ซึ่งได้รับเลือกตั้งจากราษฎร
ในแต่ละหมู่บ้านในเขตองค์การบริหารส่วนตำบลนั้นเป็นสมาชิกสภาองค์การบริหารส่วน
ตำบล หมู่บ้านละ 2 คน องค์การบริหารส่วนตำบลที่มีหนึ่งหมู่บ้าน ให้มีสมาชิกองค์การ

12 บญั ญตั ิ พมุ่ พันธ,์ อบต.ของเรา : ท้องถ่นิ ของเรา, พิมพ์คร้ังที่ 3, (กรงุ เทพมหานคร : โรงพมิ พ์
บพธิ การพิมพ์ จำกดั , 2548), หนา้ 11.

นวตั กรรมการบรหิ ารท้องถิ่นไทย | 304

บรหิ ารส่วนตำบล 6 คน และในกรณที ีอ่ งค์การบริหารสว่ นตำบลใดมี 2 หมบู่ ้านใหม้ สี มาชกิ
สภาองค์การบริหารส่วนตำบลหมู่บ้านละ 3 คน สภาองคก์ ารบรหิ ารสว่ นตำบลมีอายุคราว
ละ 4 ปีนับแต่วันเลือกตั้ง สภาองค์การบริหารส่วนตำบลมีประธานสภาและรอง
ประธานสภาคนหน่ึงซงึ่ เลอื กจากสมาชิกสภาองค์การบริหารสว่ นตำบล โดยนายอำเภอเป็น
ผู้แต่งตั้งตามมติของสภาองค์การบริหารส่วนตำบล และมีวาระการดำรงตำแหน่งจนครบ
อายุของสภาองค์การบรหิ ารส่วนตำบล ให้สภาองค์การบริหารสว่ นตำบลเลือกสมาชิกสภา
องค์การบริหารส่วนตำบลคนหนึ่งเป็นเลขานุการสภาองค์การบริหารส่วนตำบล โดยมี
หนา้ ที่รับผิดชอบงานธรุ การและการจัดการประชุมและงานอน่ื ใดตามทีส่ ภาองคก์ ารบริหาร
สว่ นตำบลมอบหมาย และสภาองคก์ ารบรหิ ารสว่ นตำบลมอี ำนาจหนา้ ท่ีดังตอ่ ไปนี้

ก. ให้ความเห็นชอบแผนพัฒนาตำบลเพื่อเป็นแนวทางในการบริหารกิจการของ
องค์การบรหิ ารส่วนตำบล

ข. พิจารณาและให้ความเห็นชอบร่างข้อบัญญัติองค์การบริหารส่วนตำบลร่าง
ข้อบังคับงานงบประมาณรายจ่ายประจำปี และรา่ งขอ้ บัญญัติงบประมาณรายจา่ ยเพิ่มเติม

ค. ควบคุมการปฏิบัติงานของนายกองค์การบริหารส่วนตำบลให้เป็นไปตาม
กฎหมาย นโยบาย แผนพฒั นาตำบล ระเบยี บ และข้อบังคับของทางราชการ

นายกองคก์ ารบรหิ ารสว่ นตำบล
นายกองค์การบริหารส่วนตำบลมาจากการเลือกตั้งโดยตรงจากประชาชนดำรง
ตำแหน่งนับตั้งแต่วันเลือกตั้งและมีระยะการดำรงตำแหน่งคราวละสี่ปีนับแต่วันเลือกตั้ง
ก่อนนายกองค์การบริหารส่วนตำบลจะเข้ารับหน้าที่ต้องแถลงนโยบายต่อสภาองค์การ
บริหารส่วนตำบลโดยไม่มีการลงมติภายใน 30 วันนับแต่วันประกาศผลการเลือกตั้งนายก
องค์การบริหารส่วนตำบล หากนายกองค์การบริหารส่วนตำบลไม่สามารถแถลงนโยบาย
ต่อสภาองค์การบริหารส่วนตำบลได้ ให้นายอำเภอแจ้งให้นายกองค์การบริหารส่วนตำบล
จัดทำนโยบายแจ้งเป็นหนังสือส่งให้สมาชิกสภาองค์การบริหารส่วนตำบลทุกคนภายใน 7
วัน รวมทั้งต้องจัดทำรายงานแสดงผลการปฏิบัติงานตามนโยบายที่ได้แถลงไว้ต่อสภา
องคก์ ารบริหารส่วนตำบลเป็นประจำทุกปี

นวตั กรรมการบริหารท้องถ่นิ ไทย | 305

นายกองค์การบริหารส่วนตำบลอาจแต่งตั้งรององค์การบริหารส่วนตำบลซึ่งมิใช่
สมาชิกสภาองค์การบริหารส่วนตำบลเป็นผู้ช่วยเหลือในการบริหารราชการขององค์การ
บริหารส่วนตำบลได้ไม่เกิน 2 คน และอาจแต่งตั้งเลขานุการนายกองค์การบริหารส่วน
ตำบลซึ่งมิได้เป็นสมาชิกองค์การบริหารส่วนตำบลหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐได้ 1 คน ปลัด
องคก์ ารบริหารส่วนตำบลเป็นผบู้ ังคับบญั ชาพนกั งานสว่ นตำบลและลูกจ้างองค์การบริหาร
ส่วนตำบลรองจากนายกองค์การบริหารส่วนตำบลและรับผิดชอบควบคุมดูแลราชการ
ประจำขององค์การบริหารสว่ นตำบล

นายกองคก์ ารบรหิ ารสว่ นตำบลมอี ำนาจหนา้ ทีด่ ังต่อไปน้ี
ก. กำหนดนโยบายโดยไม่ขัดต่อกฎหมาย และรับผิดชอบในการบริหารราชการ
ขององค์การบริหารส่วนตำบลให้เป็นไปตามกฎหมาย นโยบายแผนพัฒนาองค์การบริหาร
สว่ นตำบล ขอ้ บญั ญตั ิ ระเบียบ และข้อบงั คับของทางราชการ
ข. สั่ง อนุญาต อนมุ ัติเก่ยี วกบั ราชการขององค์การบรหิ ารสว่ นตำบล
ค. แต่งตั้งและถอดถอนรององค์การบริหารส่วนตำบลและเลขานุการนายก
องคก์ ารบรหิ ารส่วนตำบล
ง. วางระเบยี บเพอ่ื ใหง้ านขององคก์ ารบริหารส่วนตำบลเป็นไปด้วยความเรยี บรอ้ ย
จ. รักษาการใหเ้ ปน็ ไปตามข้อบัญญตั ิองค์การบรหิ ารสว่ นตำบล
ฉ. ปฏิบัตหิ นา้ ท่ีอื่นตามทบี่ ัญญตั ิไวใ้ นกฎหมายกกก

การบริหารงานองค์การบริหารส่วนตำบลจัดแบ่งโครงสร้างการบริหารงาน
ออกเปน็ 13

สำนักปลัดองค์การบริหารส่วนตำบล ทำหน้าที่เกี่ยวกับงานบริหารทั่วไป งาน
ธุรการ งานพิมพ์ดีด งานการเจ้าหน้าที่ งานสวัสดิการ งานการประชุม งานเกี่ยวกับการ
ตราข้อบังคับตำบล งานนิติกร งานพาณิชย์ งานรัฐพิธี งานประชาสัมพันธ์ งานจัดทำ

13วิเศษฐ์ ทวีเศรษฐ สุขุม นวลสกุล และ วิทยา จิตนุพงศ์, การเมืองและการปกครองไทย,
อา้ งแลว้ , หน้า 487.

นวัตกรรมการบรหิ ารท้องถนิ่ ไทย | 306

แผนพัฒนาตำบล งานจัดทำข้อบังคับงบประมาณรายจ่ายประจำปี งานขออนุมัติ
ดำเนินการตามข้อบังคับ งานอ่นื ๆ ท่ีเกยี่ วข้องหรือไดร้ บั มอบหมาย

ส่วนโยธา ทำหนา้ ทีเ่ ก่ียวกับการสำรวจ ออกแบบ เขียนแบบถนน อาคาร สะพาน
แหล่งน้ำ ฯลฯ งานประมาณการค่าใช้จ่ายตามโครงการ งานควบคุมอาคาร งานก่อสร้าง
และซอ่ มบำรุง อาคาร สะพาน แหล่งน้ำ งานควบคมุ การกอ่ สรา้ ง งานอื่นๆ ทเี่ ก่ียวขอ้ งหรือ
ได้รบั มอบหมาย

ส่วนการคลัง ทำหน้าที่เกี่ยวกบั การรับเงิน การเบิกจ่ายเงิน การฝากเงิน การเก็บ
รักษาเงิน การตรวจเงิน การหักภาษีเงินได้ และการนำส่งภาษี งานเกี่ยวกับการโอน
เงินเดือน งานรายงานเงินคงเหลือประจำวัน งบทรัพย์สิน หนี้สิน งบโครงการ เงินสะสม
งานการจัดทำบัญชีทุกประเภท งานทะเบียนคุมเงินรายได้ รายจ่ายงานอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง
หรอื ได้รบั มอบหมาย

10.4 การกำกบั ดแู ลองคก์ ารบริหารส่วนตำบล

1. นายอำเภอ มีอำนาจกำกับดูแลการปฏบิ ตั ิหน้าที่ขององค์การบริหารส่วนตำบล
ให้เป็นไปตามกฎหมายและระเบียบข้อบังคับของทางราชการ โดยนายอำเภอมีอำนาจ
เรียกสมาชิกสภาองค์การบริหารส่วนตำบล กรรมการบริหาร พนักงานส่วนตำบลและ
ลูกจ้างขององค์การบริหารส่วนตำบลมาชี้แจงหรือสอบสวน ตลอดจนเรียกรายการและ
เอกสารใดๆ จากองคก์ ารบรหิ ารส่วนตำบลมาตรวจสอบได้

2. เพื่อคุ้มครองประโยชน์ของประชาชนในเขตองค์การบริหารส่วนตำบล หรือ
ประโยชน์ของประเทศเป็นส่วนรวม นายอำเภอจะรายงานเสนอความเห็นต่อผู้ว่าราชการ
จงั หวัดเพื่อยุบสภาองคก์ ารบริหารส่วนตำบล

3. หากปรากฏว่าคณะกรรมการบริหาร กระทำการฝ่าฝืนต่อความสงบเรียบร้อย
หรือสวัสดิภาพของประชาชน หรือละเลยไม่ปฏิบัติตามหรือปฏิบัติการไม่ชอบด้วยอำนาจ
หน้าที่ ผู้ว่าราชการจังหวัดอาจสั่งให้คณะกรรมการบริหารทั้งคณะหรือกรรมการบริหาร
บางคน พน้ จากตำแหน่งไดต้ ามคำเสนอแนะของนายอำเภอ

นวัตกรรมการบรหิ ารท้องถน่ิ ไทย | 307

10.5 อำนาจหนา้ ท่ีขององคก์ ารบริหารส่วนตำบล

องค์การบริหารส่วนตำบลมีอำนาจหน้าทีใ่ นการพัฒนาตำบลทั้ง ในด้านเศรษฐกจิ
สังคมและ วัฒนธรรม และภายใต้ขอ้ บังคับแห่งกฎหมาย องคก์ ารบริหารสว่ นตำบลมีหน้าที่
ตอ้ งทำในเขตองค์การบรหิ ารสว่ นตำบล ดังต่อไปนี้14

1) จัดให้มีและบำรงุ รักษาทางน้ำและทางบก
2) รักษาความสะอาดของถนน ทางน้ำ ทางเดิน และที่สาธารณะ รวมทั้งกำจัด
ขยะมูลฝอยและสง่ิ ปฏกิ ลู
3) ป้องกันโรคและระงบั โรคตดิ ตอ่
4) ปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภัย
5) ส่งเสริมการศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม
6) สง่ เสรมิ การพฒั นาสตรี เด็ก เยาวชน ผสู้ งู อายุ และผูพ้ กิ าร
7) คุ้มครอง ดูแล และบำรงุ รกั ษาทรัพยากรธรรมชาตแิ ละสงิ่ แวดล้อม
8) บำรุงรกั ษาศลิ ปะ จารตี ประเพณี ภูมปิ ญั ญาทอ้ งถ่ิน และวัฒนธรรมอันดีของ
ทอ้ งถ่นิ
9) ปฏิบัติหน้าที่อื่นตามที่ทางราชการมอบหมายโดยจัดสรรงบประมาณหรือ
บุคลากรใหต้ ามความจำเป็นและ สมควร
นอกจากนี้องค์การบริหารส่วนตำบลอาจจัดทำกิจการในเขตองค์การบริหารส่วน
ตำบล ดงั ต่อไปนี้(มาตรา 68)
1) ให้มีนำ้ เพ่อื การอปุ โภค บรโิ ภค และการเกษตร
2) ให้มแี ละบำรุงการไฟฟ้าหรอื แสงสวา่ งโดยวิธอี น่ื
3) ให้มีและบำรงุ รกั ษาทางระบายน้ำ
4) ให้มีและบำรุงสถานที่ประชุม การกีฬา การพักผ่อนหย่อนใจและ
สวนสาธารณะ
5) ให้มีและสง่ เสริมกลุ่มเกษตรกรและกจิ การสหกรณ์

14สุรพล สยุ ะพรหม, การเมืองกับการปกครองของไทย, (กรุงเทพมหานคร : มหาจฬุ าลงกรณ
ราชวทิ ยาลยั , 2548), หน้า 233-234.

นวัตกรรมการบริหารท้องถ่นิ ไทย | 308

6) ส่งเสรมิ ให้มอี ตุ สาหกรรมในครอบครัว
7) บำรุงและสง่ เสริมการประกอบอาชพี ของราษฎร
8) การคุม้ ครองดูแลและรกั ษาทรพั ย์สนิ อนั เปน็ สาธารณสมบัติของแผน่ ดนิ
9) หาผลประโยชน์จากทรพั ย์สนิ ขององคก์ ารบรหิ ารส่วนตำบล
10) ให้มีตลาด ทา่ เทยี บเรอื และทา่ ข้าม
11) กิจการเกยี่ วกับการพาณชิ ย์
12) การทอ่ งเที่ยว
13) การผังเมือง
พระราชบัญญัติสภาตำบลและองค์การบริหารส่วนตำบล (ฉบับที่ 6) พ.ศ.2552,
มาตรา 67 กล่าวถึงอำนาจหนา้ ท่ตี อ้ งทำขององค์การบรหิ ารส่วนตำบลดังน้ี

1 ) อำนาจหนา้ ที่ตอ้ งทำขององค์การบรหิ ารสว่ นตำบล15
1.1 จัดให้มีและบำรุงรักษาทางน้ำและทางบก รักษาความสะอาดของถนน

ทางนำ้ ทางเดิน และท่ีสาธารณะ รวมท้งั กำจัดขยะมลู ฝอยและส่ิงปฏกิ ูล
1.2 ปอ้ งกันโรคและระงับโรคติดต่อ
1.3 ปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั
1.4 สง่ เสรมิ การศกึ ษา ศาสนา และวฒั นธรรม
1.5 สง่ เสริมการพฒั นาสตรี เด็ก เยาวชน ผู้สงู อายุ และผู้พกิ าร
1.6 คุ้มครอง ดแู ล และบำรุงรกั ษาทรพั ยากรธรรมชาติและสงิ่ แวดล้อม
1.7 บำรุงรักษาศลิ ปะ จารตี ประเพณี ภูมปิ ัญญาท้องถิ่น และวัฒนธรรมอันดี

ของทอ้ งถน่ิ
1.8 ปฏบิ ตั หิ น้าทีอ่ ่นื ตามท่ที างราชการมอบหมาย

15พระราชบัญญตั ิสภาตำบลและองค์การบริหารส่วนตำบล (ฉบบั ท่ี 6) พ.ศ.2552, มาตรา
67.

นวตั กรรมการบริหารท้องถนิ่ ไทย | 309

2) อำนาจหน้าท่ีทีอ่ าจทำขององค์การบริหารส่วนตำบล16
2.1 ให้มนี ำ้ เพ่ือการอปุ โภค บริโภคและการเกษตร
2.2 ใหม้ แี ละบำรุงไฟฟา้ หรือแสงสวา่ งโดยวธิ ีอน่ื
2.3 ใหม้ แี ละบำรุงรักษาทางระบายน้ำ
2.4 ให้มีและบำรุงสถานที่ประชุม การกีฬา การพักผ่อนหย่อนใจ และ

สวนสาธารณะ
2.5 ให้มแี ละส่งเสรมิ กลมุ่ เกษตรกร และกจิ การสหกรณ์
2.6 ส่งเสรมิ ให้มีอตุ สาหกรรมในครอบครวั
2.7 บำรุงและสง่ เสรมิ การประกอบอาชีพของราษฎร
2.8 การคมุ้ ครองดูแลและรักษาทรัพย์สินอนั เปน็ สาธารณสมบตั ิของแผ่นดนิ
2.9 หาผลประโยชนจ์ ากทรัพย์สินขององค์การบรหิ ารสว่ นตำบล
2.10 ใหม้ ตี ลาด ทา่ เทียบเรือ และท่าข้าม
2.11 กจิ การเกย่ี วกบั การพาณิชย์
2.12 การท่องเทย่ี ว
2.13 การผังเมือง

10.6 การคลงั ขององค์การบริหารสว่ นตำบล

รายได้ขององค์การบริหารส่วนตำบล รายได้ขององค์การบริหารส่วนตำบลมี
รายได้จากแหลง่ ตา่ ง ๆ ดงั ต่อไปน้ี17

1. รายไดจ้ ากอากรและคา่ ธรรมเนียม ดงั น้ี
1) ภาษบี ำรุงทอ้ งที่
2) ภาษีโรงเรือนและท่ีดนิ
3) ภาษปี า้ ย

16เรือ่ งเดยี วกนั , มาตรา 68.
17โกวิทย์ พวงงาม, การปกครองท้องถิ่นไทย, (กรุงเทพมหานคร : วิญญูชน, 2548), หน้า
246-249.

นวตั กรรมการบริหารท้องถ่นิ ไทย | 310

4).อากรการฆ่าสัตว์และค่าธรรมเนียมรวมถึงผลประโยชน์อื่นอันเกิดจาก
การฆา่ สัตว์

5) ภาษแี ละค่าธรรมเนียมรถยนต์และลอ้ เล่อื น
6) ภาษีธุรกจิ เฉพาะ
7) คา่ ธรรมเนยี มใบอนุญาตขายสรุ า
8) ค่าธรรมเนียมใบอนญุ าตในการเล่นพนนั
9) อากรนกนางแอน่
10) ค่าธรรมเนยี มตามกฎหมายว่าด้วยนำ้ บาดาล
11) เงินอากรประทานบัตรใบอนุญาตและอาชญาบัตรตามกฎหมายว่าด้วย
การประมง
12) คา่ ภาคหลวงและคา่ ธรรมเนียมตามกฎหมายว่าดว้ ยป่าไม้
13) คา่ ธรรมเนยี มจดทะเบยี นสิทธิและนิติกรรมตามประมวลกฎหมายท่ดี นิ
14) ค่าภาคหลวงแร่ตามกฎหมายว่าด้วยแร่
15) ค่าภาคหลวงปโิ ตรเลียมตามกฎหมายวา่ ด้วยปิโตรเลยี ม
16) เงินทีเ่ ก็บตามกฎหมาว่าด้วยอทุ ยานแหง่ ชาติ
17) ภาษีมูลค่าเพิ่ม
18) ค่าธรรมเนยี ม ค่าใบอนญุ าต และคา่ ปรับ ตามท่ีกฎหมายกำหนด
2. เงนิ อุดหนุนจากรัฐบาล
3. รายไดจ้ ากทรพั ย์สนิ และรายไดอ้ นื่ ๆ ดังต่อไปนี้
1) รายไดจ้ ากทรัพยส์ นิ ขององค์การบริหารส่วนตำบล
2) รายได้จากสาธารณปู โภคขององค์การบริหารสว่ นตำบล
3) รายได้จากกิจการเก่ยี วกับการพาณชิ ยข์ ององค์การบริหารส่วนตำบล
4) เงินและทรัพยส์ ินอนื่ ที่มผี อู้ ทุ ศิ ให้
5) รายไดอ้ ่ืนตามที่รัฐบาลหรือหน่วยงานของรัฐจัดสรรให้
6) รายไดอ้ ่นื ตามทีจ่ ะมกี ฎหมายกำหนดใหเ้ ปน็ ขององค์การบรหิ ารส่วนตำบล

นวัตกรรมการบริหารท้องถน่ิ ไทย | 311

ภาษอี ากรและค่าธรรมเนยี ม

รายได้ อบต. เงนิ อดุ หนุนจากรฐั บาล งบประมาณของ
อบต.
รายได้จากทรัพย์สนิ และ
รายไดอ้ นื่ ๆ
เงนิ กู้

แผนภาพที่ 10.1 รายไดข้ ององค์การบรหิ ารสว่ นตำบล

รายจ่ายขององค์การบริหารส่วนตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลอาจมีรายจ่าย
ดงั ต่อไปนี้18

1) เงนิ เดือน
2) ค่าจ้าง
3) เงนิ ค่าตอบแทนอืน่ ๆ
4) ค่าใชส้ อย
5) ค่าวัสดุ
6) ค่าครภุ ณั ฑ์
7) คา่ ทด่ี ิน ส่ิงกอ่ สร้าง และทรพั ยส์ นิ อ่ืน ๆ
8) ค่าสาธารณูปโภค
9) เงนิ อดุ หนนุ หน่วยงานอน่ื

18เรือ่ งเดียวกัน, หน้า 250.

นวัตกรรมการบรหิ ารท้องถ่นิ ไทย | 312

10) รายจ่ายอื่นใดตามข้อผูกพัน หรือตามที่มีกฎหมายหรือระเบียบของ
กระทรวง มหาดไทยกำหนดไว้

เงินค่าตอบแทนประธานสภาองค์การบริหารส่วนตำบล รองประธานสภาองค์การ
บริหารส่วนตำบล นายกองค์การบริหารส่วนตำบล รองนายกองค์การบริหารส่วนตำบล
เลขานุการสภาองค์การบริหารส่วนตำบล เลขานุการนายกองค์การบริหารส่วนตำบลและ
สมาชิกสภาองค์การบรหิ ารสว่ นตำบลให้เปน็ ไปตามระเบยี บท่ีกระทรวงมหาดไทยกำหนด

จะเหน็ ได้วา่ บรหิ ารส่วนตำบลจะมีการปรับเปลี่ยนเรื่อยมาจากทีม่ สี มาชิกที่มาจาก
การมีตำแหน่ง และอยู่ในสายการบังคับบัญชาของการบริหารส่วนภูมิภาค เช่น กำนัน
ผู้ใหญบ่ ้าน แพทย์ประจำตำบล มาเปน็ สมาชิกที่ได้รบั การเลือกตง้ั โดยตรงเท่านั้น ซ่ึงแสดง
ให้เห็นถึงการมีส่วนร่วมทางการเมืองของประชาชนมากขึ้น และความเป็นอิสระในการ
บริหารมากขึ้นด้วย

คำถามท้ายบท

10.1 จงอธิบายถึงความเปน็ มาองคก์ ารบรหิ ารสว่ นตำบล
10.2 จงอธบิ ายถึงโครงสรา้ งขององคก์ ารบรหิ ารส่วนตำบล
10.3 จงอธิบายถึงความหมายและความสำคญั ขององค์การบริหารส่วนตำบล
10.4 จงอธบิ ายถึงการกำกับดูแลองค์การบรหิ ารสว่ นตำบล
10.5 จงอธิบายถงึ อำนาจหน้าทขี่ ององค์การบรหิ ารสว่ นตำบล
10.6 จงอธิบายถึงการคลังขององค์การบริหารส่วนตำบล

นวตั กรรมการบรหิ ารท้องถ่นิ ไทย | 313

อ้างอิงประจำบท

กรมการส่งเสริมการปกครองส่วนท้องถ่นิ . พระราชบญั ญตั ิสภาตำบลและองค์การบริหาร

ส่วนตำบล พ.ศ. 2537 แก้ไข เพิ่มเติม ฉบับที่ 5 พ.ศ. 2546. กรุงเทพมหานคร

: โรงพิมพ์ประสานมติ ร, 2546.

โกวทิ ย์ พวงงาม. การปกครองทอ้ งถิ่นไทย. กรุงเทพมหานคร : วญิ ญูชน, 2548.

. การปกครองท้องถิน่ ไทยหลกั การและมิตใิ หม่ในอนาคต. บัญญตั ิ

พุ่มพันธ์. อบต.ของเรา : ท้องถิ่นของเรา. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพมหานคร : โรง

พิมพ์บพธิ การพิมพ์ จำกดั , 2548.

พระราชบญั ญัตสิ ภาตำบลและองค์การบริหารสว่ นตำบล ฉบับที่ 6 พ.ศ.2552.

มรุต วนั ทนากร. พฒั นาการและรูปแบบการปกครองทอ้ งถน่ิ ไทย. สารานุกรมการปกครอง

ทอ้ งถ่นิ ไทย, 2547.

สนิท จรอนันต์. ความเข้าใจเรื่องการปกครองท้องถิ่น ฉบับปรับปรุง. กรุงเทพมหานคร :

บรษิ ทั สขุ ุมและบตุ ร จำกดั , 2548.

สถาบันวิจัยและพัฒนามหาวิทยาลัยรามคำแหง. “ผลการประเมินความพร้อมขององค์กร

ปกครองส่วนท้องถิ่นเพื่อรองรับการถ่ายโอนภารกิจและกำกับดูแลตรวจสอบ

องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น”.รายงานการวิจัย. สถาบันวิจัยและพัฒนา :

มหาวิทยาลัยรามคำแหง, 2547.

สุรพล สุยะพรหม. การเมืองกับการปกครองของไทย. กรุงเทพมหานคร : มหาจุฬาลง

กรณราชวิทยาลัย, 2548.

อุดม เชยกีวงศ์. หนังสือยุคปฏิรูปการศึกษา อบต. ประชาธิปไตยของชาวบ้าน.

กรุงเทพมหานคร : สำนกั พิมพบ์ รรณกจิ , 2545.

นวัตกรรมการบริหารท้องถิ่นไทย | 314

บทท่ี 11

เมืองพทั ยา

เนอื้ หาประจำบท

11.1 ความเปน็ มาของเมืองพัทยา
11.2 โครงสรา้ งเมอื งพทั ยา
11.3 เมอื งพทั ยา
11.4 การควบคมุ กำกับดูแลเมืองพัทยา
11.5 อำนาจหน้าทีข่ องเมอื งพัทยา
11.6 การคลังทอ้ งถน่ิ เมืองพัทยา

จดุ ประสงค์ของบท

11.1 อธิบายถงึ ความเปน็ มาของเมอื งพัทยาได้
11.2 อธบิ ายถึงโครงสรา้ งเมืองพัทยาได้
11.3 อธิบายถงึ ความารู้เบือ้ งต้นเกย่ี วกับเมอื งพัทยาได้
11.4 อธบิ ายถงึ การควบคมุ กำกับดแู ลเมืองพทั ยาได้
11.5 อธบิ ายถงึ อำนาจหน้าทข่ี องเมืองพัทยาได้
11.6 อธิบายถึงการคลังทอ้ งถน่ิ เมอื งพทั ยาได้

นวัตกรรมการบริหารท้องถิ่นไทย | 315

11.1 ความเป็นมาของเมอื งพทั ยา

เมืองพัทยา เป็นเขตปกครองพิเศษเขตหนึ่งที่ตั้งตามพระราชบัญญัติระเบียบ
บรหิ าร ราชการเมืองพัทยา พ.ศ.2521(เทียบเทา่ เทศบาลนคร)ในเขตจังหวัดชลบุรี จัดเป็น
เมืองท่องเที่ยว นานาชาติที่มีชื่อเสียงระดับโลกเมืองพัทยามีลักษณะเป็น"เมืองท่องเที่ยว"
และม"ี รายได้"มากพอที่จะ บรหิ ารจัดการเองได้รัฐจงึ กำหนดอำนาจหน้าท่ใี ห้กับเมืองพัทยา
บริหารจัดการควบคมุ และส่งเสริม กจิ การทอ่ งเทีย่ วซึ่งมม่ ีกำหนดไวใ้ นท้องถิ่นอ่ืนเพื่อความ
สะดวกคล่องตัวแต่อย่างไรก็ตามการ ดำเนินการในการบริหารงานของเมืองพัทยา ยังคง
ต้องพง่ึ พารฐั บาลหรือองค์กรปกครองสว่ นท้องถน่ิ อื่นโดยเฉพาะในเรอื่ งงบประมาณ ดงั น้ัน
เมืองพัทยาจึงถูกกำหนดให้เป็นเมืองทดลองการจัดการ ปกครองแบบผู้จัดการเมือง
(CityManager)ซึ่งเป็นการนำรูปแบบการบริหารเทศบาลในประเทศ สหรัฐอเมริกาเข้ามา
ใช้กล่าวคือ ต้องมีการเลือกตั้งสมาชิกสภาท้องถิ่น(local counci)และส่วน ท้องถิ่นจะเป็น
ผู้จัดหาว่าจ้างผู้ที่มีความเหมาะสมมาเป็นผู้จัดการเมืองโดยสภาฯเป็นผู้ว่าจ้างผู้จัดการ ซ่ึง
จะอยู่ในวาระที่กำหนด เช่น 2 ปี หรือ 4 ปี รูปแบบนี้ผู้บริหารมาจากการว่าจ้างเพื่อให้ได้
ผบู้ รหิ าร มืออาชีพและปลอดจากการเมือง1

11.2 โครงสรา้ งเมอื งพัทยา

สำหรับโครงสร้างการบริหารงานในเมืองพัทยาในปัจจุบันดำเนินการบริหาร
จัดการ หน่วยงานภายใต้พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการเมืองพัทยา พ.ศ.2542
โดยมีองค์กรทำหน้าท่ี บริหารกิจการของเมอื งพัทยา 2 องคก์ รดังน้ี2

1) สภาเมืองพทั ยา
2) นายกเมืองพทั ยา
ซง่ึ แตล่ ะส่วนสามารถอธบิ ายไดด้ ังน้ี

1 โกวิทย์ พวงงาม. การปกครองท้องถิ่นไทย:หลักการและมิติใหม่ในอนาคต. (กรุงเทพฯ:
สำนักพมิ พ์วิญญชู น. 2552). หน้า 234.

2 ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 116 ตอนที่ 120 ก . พะราชบัญญัติะเบียบบริหารราชการเมือง
พทั ยา พ.ศ.2542, หน้า2.

นวัตกรรมการบริหารท้องถิ่นไทย | 316

1. สภาเมืองพทั ยา
ทำหน้าที่เป็นฝ่ายนิติบัญญัติควบคุมและตรวจสอบฝ่ายบริหารเป็นการถ่วงดุล
อำนาจ กำหนดให้สภาเมืองพัทยา ซึ่งประกอบด้วยสมาชิกสภาเมืองพัทยาที่มีจากการ
เลือกตั้งของประชาชน จำนวน 24 คน แบ่งเปน็ 4 เขตเลอื กตั้ง มสี มาชิกเมอื งพทั ยาเขตละ
6 คนโดยผู้สมัครตอ้ งมีคณุ สมบัติ ดงั นี้
1) สญั ชาติไทยโดยการเกิด
2) มอี ายไุ มต่ ่ำกว่า 25 ปบี รบิ ูรณ์ในวนั เลือกต้งั และ
3) มีช่ืออยู่ในทะเบยี นบ้านในเขตเมืองพัทยาเปน็ เวลาติดต่อกันไมน่ ้อยกวา่ 1 ปีนับ
ถึงวัน สมัครรับเลือกตัง้ หรือเป็นผู้มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านในเขตเมืองพัทยาในวันสมัครรับ
เลือกตั้งและได้ เสียภาษีตามกฎหมายว่าด้วยภาษีโรงเรือนและที่ดินหรือกฎหมายว่าด้วย
ภาษบี ำรุงท้องทใี่ ห้เมืองพทั ยา ในปที ส่ี มัครหรอื ในปีก่อนปีท่สี มคั ร 1 ปี

1.1 การสิน้ สุดของสมาชกิ ภาพ
สมาชกิ ภาพของสมาชกิ สภาเมืองพทั ยาส้ินสดุ ลง ด้วยกรณดี ังนี้
1) ถงึ คราวออกตามอายุของสภาเมืองพทั ยา หรอื มกี ารยุบสภาฯ
2) ตาย
3) ลาออก โดยย่นื หนังสอื ลาออกตอ่ ผู้ว่าราชการจงั หวดั
4) ขาดประชุมสภาเมอื งพัทยา 3 คร้ังตดิ ตอ่ กันโดยไมม่ เี หตุอนั สมควร
5) เป็นผมู้ สี ่วนไดเ้ สียไมว่ ่าโดยทางตรงหรอื ทางอ้อมในสัญญาท่ีเมืองพัทยาเป็น
คู่สญั ญา
6) ขาดคณุ สมบัติหรอื มีลกั ษณะตอ้ งหา้ ม
7) สภาเมืองพทั ยามีมติให้พ้นจากตำแหน่งโดยเห็นวา่ มีความประพฤติในทางที่
จะนำมาซึ่งความเส่ือมเสยี หรือกอ่ ความไมส่ งบเรียบรอ้ ยแก่องค์กร
8) ราษฎรผู้มีสิทธิเลือกตั้งในเขตเมืองพัทยาที่ลงคะแนนเสียงเห็นว่าสมาชิก
สภา เมืองพทั ยาลงคะแนนเสยี งเพือ่ ถอดถอน

นวตั กรรมการบรหิ ารท้องถิ่นไทย | 317

1.2 โครงสรา้ งของสภาเมืองพัทยา
เมอื่ คณะกรรมการการเลือกต้ังประกาศผลเพื่อรบั รองการเลือกตั้งของ สมาชิก
สภาเมืองพัทยาแล้ว ผู้ว่าราชการจังหวัดเรียกประชุมสภาฯครั้งแรกภายใน 15 วัน นับแต่
วันเลอื กต้ังสมาชกิ อนั เปน็ การเลือกตง้ั ท่วั ไป
สภาฯ เลือกสมาชิกเป็นประธานสภาฯ 1 คน และรองประธานฯ จำนวน 2 คน
แล้วเสนอให้ผู้ว่าราชการจังหวัดแต่งตั้งตามที่สภาเมืองพัทยาได้ลงมติ นอกจากน้ี
ประธานสภาฯ อาจแต่งต้งั เลขานุการประธานสภาฯและผูช้ ่วยเลขานุการประธานสภาฯไม่
เกินกว่าจำนวนรอง ประธานสภาฯเพื่อช่วยเหลือกิจการตามที่ได้รับมอบหมายบุคคลซ่ึง
ได้รับการแต่งตั้งเป็นเลขานุการ ประธานสภาฯหรือผู้ช่วยเลขานุการประธานสภาฯ ต้อง
มิใช่รองนายกฯ เลขานุการนายกฯ ผู้ช่วยเลขานุการนายกฯ ประธานที่ปรึกษาหรือที่
ปรกึ ษา การพ้นจากตำแหนง่ ของประธานสภาฯและ รองประธานสภาๆอนั เนื่องมากจาก 2
กรณี คือ การพ้นจากสมาชิกภาพแห่งสภาฯและลาออกโดยยื่น หนังสือลาออกต่อผู้ว่า
ราชการจงั หวัด

1.3 หน้าทขี่ องประธานและรองประธานสภาฯ
ประธานสภาเมืองพัทยามีหน้าที่ดำเนินการประชุมและดำเนินกิจการอื่นให้
เป็นไปตามข้อบังคับเมืองพัทยาส่วนรองประธานสภาฯนั้นมีหน้าที่ช่วยประธานสภาฯ
ปฏบิ ัตกิ ารตาม หนา้ ทแี่ ละกระทำกจิ การตามท่ปี ระธานสภาเมืองพทั ยามอบหมาย
ในกรณีที่ไม่มีประธานสภาๆ หรือประธานสภาฯ ไม่อยู่หรือไม่สามารถปฏิบัติ
หน้าที่ได้หรือไม่ปฏิบัติหน้าที่ ให้รองประธานสภาฯ คนที่1ปฏิบัติหน้าที่แทนและในกรณีที่
ไม่มี ประธานสภาฯและประธานสภาฯ คนที่ 1ให้รองประธานสภาฯคนที่2ปฏิบัติหน้าที่
แทนแต่ถ้าหากใน การประชุมครั้งใดถ้าไม่มีผู้ปฏิบัติหน้าที่ประธานในที่ประชุมให้สมาชิก
เลือกกันเองเพื่อทำหน้าที่ ประธานในที่ประชุมสำหรับการประชุมครั้งนั้นโดยมีปลัดฯทำ
หน้าที่เลขานุการสภาฯมีหน้าที่ รับผิดชอบงานธุรการและการจัดประชุมและงานอื่นใด
ตามทีส่ ภาเมอื งพทั ยามอบหมาย
ภายใน15วันนับแต่วันเลือกตั้งสมาชิกอันเป็นการเลือกตั้งทั่วไปให้ผู้ว่าร าชการ
จังหวัดเรียกประชุมสภาครั้งแรกในปีปฏิทินหนึ่งให้มีสมัยประชุมสามัญของสภาฯ ไม่น้อย

นวัตกรรมการบรหิ ารท้องถ่นิ ไทย | 318

กวา่ 2 สมัยแตต่ อ้ งไม่เกนิ 4 สมัยโดยสภาฯมีอำนาจตราข้อบังคับเกี่ยวกับจรรยาบรรณของ
สมาชิก ข้อบังคับการ ประชุมเกี่ยวกับการเลือกและการปฏิบัติหน้าที่ของประธานสภาฯ
รองประธานสภาฯ คณะกรรมการ และคณะอนุกรรมการของสภาฯ วิธีการประชุม การ
เสนอและพิจารณาร่างข้อบัญญัติ การเสนอญัตติ การปรึกษา การอภปิ ราย การลงมติ การ
ตั้งและตอบกระทู้ถาม การเปีดอภิปรายทั่วไปการรักษา ระเบียบและความเรียบร้อย และ
กิจการอื่นอันเป็นหน้าที่ของสภาฯ(พระราชบัญญัติระเบียบบริหาร ราชการเมืองพัทยา
พ.ศ.2542 โดยมีรายละเอียดดงั น้ี

1. สมาชิกสภาฯ มีสิทธิตั้งกระทู้ถามนายกเมืองพัทยาและคณะบริหารฯ ในเรื่อง
เกี่ยวกับงานในหน้าที่ได้แต่นายกเมืองพัทยา หรือคณะผู้บริหารมีสทิ ธิที่จะไม่ตอบเมื่อเห็น
วา่ เรื่องน้นั ยังไมค่ วรเปดิ เผยเพราะเกยี่ วกบั ความปลอดภยั หรอื ประโยชน์สำคัญขององคก์ ร

2. การเสนอร่างข้อบัญญัติเมืองพัทยา ซึ่งต่างก็มีกฎหมายจัดตั้งองค์กรแต่ละ
ประเภทให้อำนาจองค์กรปกครอง ส่วนท้องถิ่นในการออกข้อบัญญัติเพื่อเป็นเครื่องมือใน
การจดั ทำ บรกิ ารสาธารณะ ซงึ่ ข้อบัญญตั ทิ อ้ งถน่ิ มี 3 ประเภท คอื

2.1 ข้อบญั ญตั ทิ อ้ งถิน่ ประเภททัว่ ไป เชน่ กำหนดโทษจำคกุ หรอื โทษปรบั หรอื
ทั้งจำและปรับผู้ละเมิดข้อบัญญัติไว้ด้วยก็ได้ จะต้องได้รับความเห็นชอบจากสภาเมือง
พัทยา

2.2 ข้อบญั ญตั ิท้องถน่ิ ประเภทชั่วคราว และ
2.3 ข้อบัญญัติท้องถิ่นประเภทการคลัง เช่น เมืองพัทยาอาจให้บริการแก่
บุคคล หนว่ ยราชการ หน่วยงานของรฐั รฐั วสิ าหกิจ หรือองคก์ รปกครองส่วนทอ้ งถิ่นอื่นโดย
มี คา่ ตอบแทนไดเ้ ม่อื บรกิ ารน้นั โดยปกตเิ ปน็ บรกิ ารทมี่ ีคา่ ตอบแทน หรอื การพาณชิ ย์อื่นๆ
สำหรับร่างข้อบัญญัติสนอได้โดยนายกเมืองพัทยา สมาชิกหรือราษฎรผู้มี สิทธิ
เลือกตง้ั ในเขตเมืองพทั ยาตามกฎหมายว่าดว้ ยการเขา้ ช่อื เสนอข้อบัญญัตทิ อ้ งถน่ิ

นวตั กรรมการบริหารท้องถ่นิ ไทย | 319

2. นายกเมอื งพทั ยา
นายกเมืองพัทยาที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชนในเขตเมืองพัทยาโดยนายก
เมือง พัทยาดำรงตำแหน่งนับตั้งแต่วันเลือกตั้งคราวละ4ปีนับแต่วันเลือกตั้งโดยไม่มีการ
กำหนดวาระในการ ดำรงตำแหน่งนายกฯจะต้องมีคุณสมบัติดังนี้3
1) มสี ญั ชาติไทยโดยการเกดิ
2) มีอายุไม่ตำ่ กว่า 30 ปบี ริบูรณใ์ นวันเลอื กต้งั
3) สำเรจ็ การศึกษาไม่ตำ่ กวา่ ปรญิ ญาตรีหรือเทยี บเท่า และ
4) มชี อ่ื อยใู่ นทะเบียนบ้านในเขตเมืองพัทยาเป็นเวลาติดต่อกันไมน่ ้อยกว่า1 ปีนับ
ถงึ วันสมคั รรบั เลอื กตั้ง หรือเป็นผูม้ ชี ื่ออยใู่ นทะเบียนบา้ นในเขตเมืองพัทยาในวันสมัครรับ
เลือกตั้งและได้ เสียภาษีตามกฎหมายว่าด้วยภาษีโรงเรือนและที่ดินหรือกฎหมายว่าด้วย
ภาษบี ำรงุ ทอ้ งท่ใี หเ้ มอื งพัทยา ในปที ่ีสมัครหรอื ในปกี อ่ นปีท่ีสมคั ร 1 ปี
คณะผู้บริหารเมืองพัทยา ยังประกอบด้วย รองนายกเมืองพัทยาที่มาจากการ
แต่งตั้งของนายกฯซึ่งมิใช่สมาชิกภาๆจำนวนไม่เกิน 4 คนเพื่อช่วยเหลือในการบริหาร
ราชการของ เมืองพทั ยาตามท่ีนายกเมอื งพทั ยามอบหมาย

2.1 การเขา้ รบั ตำแหนง่ ของนายกเมอื งพทั ยา
ก่อนนายกเมืองพัทยาจะเข้ารับหน้าที่ใหป้ ระธานสภาฯเรียกประชุมสภาฯ พ่ือ
ให้นายกเมืองพัทยาแถลงนยบายต่อสภาโดยไม่มีการลงมติ ภายใน 30 วันนับแต่วัน
ประกาศผล การเลอื กตงั้ นายกฯดังนี้
1. ในการประชุมเพื่อแถลงนโยบายให้กระทำโดยเปิดเผยโดยนายกเมืองพัทยา
ตอ้ งจัดทำนโยบายเป็นลายลักษณ์อักษรแจกให้สมาชิกสภาเมืองพัทยาทุกคนท่ีมาประชมุ
2. หากนายกฯ ไมส่ ามารถแถลงนโยบยต่อสภาเมืองพัทยาได้ใหน้ ายกเมือง พัทยา
จัดทำนโยบายแจ้งเป็นหนังสือส่งให้สมาชิกสภาเมืองพัทยาทุกคนภายใน 7 วัน ในกรณี
เช่นนี้ให้ ถือว่านายกเมืองพัทยาได้แถลงนโยบายต่อสภาเมืองพัทยาแล้ว สำหรับคำแถลง

3 พระราชบญั ญตั ิระเบียบบรหิ ารราชการเมืองพทั ยา พ.ศ.2542.

นวัตกรรมการบริหารท้องถนิ่ ไทย | 320

นโยบายของนายก เมืองพทั ยาและรายงานแสดงผลการปฏบิ ัติงานตามนโยบายใหป้ ระกาศ
ไวโ้ ดยเปดิ เผย

3. หลังจากปฏิบัติหน้าที่นายกฯจัดทำร้ายงานแสดงผลการปฏิบัติงานตาม
นโยบายทีไ่ ด้แถลงไวเ้ ป็นประจำทุกปี

2.2 หน้าทขี่ องนายกเมอื งพัทยา
นายกเมอื งพัทยามีอำนาจหนา้ ท่ี ดังต่อไปน้ี4
1. กำหนดนโยบายและรับผิดชอบในการบริหารราชการของเมืองพัทยาให้
เปน็ ไปตามกฎหมาย ขอ้ บญั ญตั แิ ละนโยบาย
2. สง่ั อนุญาต และอนมุ ัติเก่ยี วกับราชการของเมอื งพทั ยา
3. แต่งตั้งและถอดถอนรองนายกเมืองพัทยา เลขานุการ ผู้ช่วยเลขานุการ
นายกเมอื งพัทยาประธานทีป่ รึกษา ท่ีปรกึ ษาหรือคณะทปี่ รึกษา
4. วางระเบยี บเพ่ือใหง้ านของเมืองพัทยาเป็นไปดว้ ยความเรยี บร้อย
5. ควบคุมและรับผิดชอบในการบริหารกิจการของเมืองพัทยาและเป็น
ผ้บู ังคบั บัญชาพนกั งานและลกู จ้างของเมืองพัทยา
6. ปฏิบัติหน้าที่อื่นตามที่คณะรัฐมนตรี นายกรัฐมนตรี รัฐมนตรี หรือผู้ว่า
ราชการจังหวดั มอบหมาย หรือตามที่กฎหมายกำหนดใหเ้ ป็นอำนาจหน้าที่ของนายกเมือง
พทั ยาหรือ คณะๆ
นอกจากนี้นายกเมืองพัทยาอาจแต่งตั้งเลขานุการนายกเมืองพัทยาและ
ผู้ช่วยเลขานุการนายกเมืองพัทยาไม่เกินจำนวนรองนายกฯและอาจแต่งตั้งผู้ทรงคุณวุฒิ
เป็นประธานที่ ปรึกษาและที่ปรึกษาได้จำนวนรวมกันแล้วไม่เกิน 5 คนเพื่อช่วยเหลือใน
การบริหารราชการเมืองพัทยา ตามที่นายกเมืองพัทยามอบหมายซึ่งตำแหน่งที่กล่าวถึง
ขา้ งตน้ จะตอ้ งมใิ ชส่ มาชิกสภาเมืองพทั ยา

4 พระราชบัญญตั ริ ะเบยี บบรหิ ารราชการเมืองพทั ยา, พ.ศ.2542, หน้า10-11.

นวัตกรรมการบรหิ ารท้องถน่ิ ไทย | 321

2.3 การพ้นจากตำแหนง่ ของนายกเมืองพัทยา
นายกเมอื งพัทยาพน้ จากตำแหนง่ เมื่อ
1. ถงึ คราวออกตามวาระ
2. ตาย
3. เม่อื มีการยุบสภาเมอื งพทั ยา
4. ลาออก โดยยน่ื หนังสือลาออกตอ่ ผ้วู า่ ราชการจังหวดั
5. ขาดคุณสมบตั ิ หรอื มีลกั ษณะตอ้ งหา้ ม
6. กระทำการฝ่าฝืนเช่น ดำรงตำแหน่งหรือปฏิบัติหน้าที่อื่นใดในการพาณิชย์
ของเมืองพัทยา หรือบริษัทที่เมืองพัทยาถือหุ้น หรือเป็นผู้มีส่วนได้เสียไม่ว่าทางตรงหรือ
ทางอ้อมใน สัญญาที่ทำกับเมืองพัทยาหรือการพาณิชย์ของเมืองพัทยาหรือบริษัทที่เมือง
พทั ยาถอื ห้นุ
7. รัฐมนตรีพิจารณาสอบสวนและสั่งให้ออกจากตำแหน่งเพราะมีความ
ประพฤติในทางที่จะนำมาซึ่งความเสื่อมเสียหรือก่อความไม่สงบเรียบร้อยแก่เมืองพัทยา
หรือ ปฏิบัติการหรือละเลยไม่ปฏิบัติการอันควรปฏิบัติในลักษณะที่จะเป็นเหตุให้เสียหาย
อย่างร้ายแรงแก่ เมืองพัทยา หรือแก่ราชการโดยส่วนรวมหรือแก่ความสงบเรียบร้อยหรือ
สวัสดภิ าพของประชาชน
8. ราษฎรผู้มีสิทธิเลือกตั้งในเขตเมืองพัทยาได้ลงคะแนนเสียงให้พ้นจาก
ตำแหน่งตามกฎหมายว่าด้วยการลงคะแนนเสียงเพื่อถอดถอนสมาชิกสภาท้องถิ่นหรือ
ผบู้ รหิ ารท้องถน่ิ
ในระหว่างที่ไม่มีนายกเมืองพัทยาให้ปลัดเมืองพัทยาปฏิบัติหน้าที่ของนายก
มืองพัทยาเท่าทีจ่ ำเป็นไดเ้ ป็นการชั่วคราวจนกว่านายกเมืองพัทยาซึง่ ไดร้ บั เลือกตั้งข้นึ ใหม่
จะเขา้ รบั หน้าที่
เมื่อมีกรณีสงสัยว่าความเป็นนายกเมืองพัทยาสิ้นสุดให้ผู้ว่าราชการจังหวัด
สอบสวนและวินจิ ฉัยท้ังนคี้ ำวินจิ ฉัยของผวู้ ่าราชการจงั หวดั ใหเ้ ปน็ ที่สดุ

นวตั กรรมการบริหารท้องถ่ินไทย | 322

11.3 เมืองพัทยา

เมืองพัทยาเป็นเขตปกครองพิเศษที่เป็นเมืองท่องเที่ยวนานาชาติสร้าง"รายได้ "
มากพอที่จะบริหารจัดการเองได้รัฐจึงกำหนดอำนาจหนา้ ท่ีให้กบั เมืองพัทยาบริหารจัดการ
ควบคุมและ ส่งเสริมกิจการท่องเที่ยวเมืองพัทยาจึงถูกกำหนดให้เป็นเมืองทดลองการ
จัดการปกครองแบบผู้จัดการเมือง (City Manager) ที่ต้องมีการเลือกตั้งสมาชิกสภา
ท้องถิ่น (local council) และว่าจ้างผู้ที่มีความ เหมาะสมมาเป็นผู้จัดการเมืองโดยสภาฯ
เป็นผู้ว่าจา้ งผู้จดั การซึง่ จะอยู่ในวาระที่กำหนดเพื่อใหไ้ ด้ ผู้บริหารมืออาชีพและปลอดจาก
การเมือง โครงสร้างการบริหารงานในเมืองพัทยา ประกอบด้วย องค์กรทำหน้าที่บริหาร
กจิ การของเมืองพัทยา 2 องค์กร คอื สภาเมืองพัทยา ทำหนา้ ที่เป็นฝ่าย นิติบญั ญัตคิ วบคุม
และตรวจสอบฝ่ายบริหารเป็นการถ่วงดุลอำนาจกำหนดให้สภาเมืองพัทยา ซึ่ง
ประกอบด้วย สมาชิกสภาเมืองพัทยาที่มีจากการเลือกตั้ง จำนวน 24 คน แบ่งเป็น4 เขต
เลือกตั้ง มีสมาชิกเมืองพัทยาเขตละ 6 คนและนายกเมืองพัทยาที่มาจากการเลือกต้ัง
โดยตรงของประชาชนใน เมืองพัทยา มีอำนาจหน้าที่ คือ กำหนดนโยบายและรับผิดชอบ
ในการบรหิ ารราชการของเมืองพทั ยา ให้เป็นไปตามกฎหมาย ขอ้ บญั ญตั แิ ละนโยบาย การ
มอี ำนาจในการส่ังอนุญาตและอนุมัติเกี่ยวกับ ราชการของเมืองพทั ยาแตง่ ตง้ั และถอดถอน
รองนายกฯ เลขานุการนายกฯ ผู้ช่วยเลขานุการนายกฯ นอกจากนี้ยังมีคณะที่ปรึกษา
หนา้ ทีใ่ นการวางระเบียบเพื่อใหง้ านของเมืองพทั ยาเปน็ ไปด้วยความ เรียบรอ้ ยการควบคุม
และรับผิดชอบในการบริหารกิจการของเมืองพัทยาและเป็นผู้บังคับบัญชา เมืองพัทยา
พนักงานและลูกจ้างของเมืองพัทยา รวมถึงการปฏิบัติหน้าที่อื่นตามที่คณะรัฐมนตรี
นายกรัฐมนตรี รัฐมนตรี หรือผู้วา่ ราชการจังหวัดมอบหมายหรือตามที่กฎหมายกำหนดให้
เปน็ อำนาจหน้าทข่ี อง นายกฯหรือคณะฯในการบรหิ ารราชการของเมอื งพัทยาม"ี ปลัดเมือง
พัทยา"เป็นผู้บังคับบัญชา ข้าราชการและลูกจ้างเมืองพัทยา รองจากนายกพัทยาและ
รับผิดชอบควบคุมดูแลราชการประจำของ เมืองพัทยาให้เป็นไปตามนโยบายและมอี ำนาจ
หน้าท่อี น่ื ตามที่มีกฎหมายกำหนดหรือตามท่ีนายกเมือง พัทยามอบหมายดว้ ย

นวตั กรรมการบริหารท้องถนิ่ ไทย | 323

การบรหิ ารงานในเมอื งพัทยา
เมืองพัทยามีการจัดการบริหารราชการภายใน ซึ่งประกอบด้วย สำนักปลัดเมือง
พัทยาและ ส่วนราชการอื่นตามที่นายกเมืองพัทยาประกาศกำหนดโดยความเหน็ ชอบของ
กระทรวงมหาดไทย นายกเมืองพัทยาควบคุมและรับผิดชอบในการบริหารราชการของ
เมืองพัทยาตามกฎหมายและเป็น ผู้บังคับบัญชาข้าราชการและลูกจ้างเมืองพัทยาโดยมี"
ปลดั เมอื งพทั ยา" เปน็ ผบู้ งั คับบัญชาข้าราชการ และลกู จา้ งเมืองพัทยา รองจากนายกฯและ
รับผิดชอบควบคุมดูแลราชการประจำของเมืองพัทยาให้ เป็นไปตามนโยบายและมอี ำนาจ
หน้าทอ่ี ื่นตามทมี่ ีกฎหมายกำหนดหรือตามท่ีนายกฯมอบหมาย
นอกจากนี้อำนาจหน้าที่ในการสั่งหรือการปฏิบัติราชการของรองนายกฯ ให้
เป็นไปตามที่ นายกฯมอบหมายส่วนในกรณีที่นายกฯไม่อาจปฏบิ ัติหน้าท่ีได้ให้รองนายกฯ
ตามลำดับที่นายกฯจัดไว้ เป็นผู้รักษาราชการแทน ถ้าไม่เป็นเช่นที่กล่าวมาให้ปลัดฯเป็น
ผรู้ กั ษาราชการแทน
การบริหารราชการภายในสำนักปลัดเมืองพัทยาและส่วนราชการอื่นที่กล่าวถึง
ข้างต้น กำหนดให้มีปลัดฯ เป็นผู้บังคับบัญชาพนักงานเมืองพัทยาและลูกจ้างเมืองพัทยา
รองจากนายกฯ และ รับผิดชอบควบคุมดูแลราชการประจำของเมืองพัทยาให้เป็นไปตาม
นโยบายและมอี ำนาจหนา้ ท่อี ืน่ ตามที่มีกฎหมายกำหนดหรอื ตามท่นี ายกฯมอบหมาย

คุณสมบัติและหนา้ ท่ขี องปลดั เมืองพทั ยา
"ปลัดเมืองพัทยา" ที่มาจากการว่าจ้างของสภาเมืองพัทยาและอาจจะมีรองปลัด
เมือง พัทยาจำนวนไม่เกิน 2 คนเข้ามาทำหน้าที่ช่วยปลัดฯด้วยก็ได้ โดยอายุในการจ้าง
ปลัดเมืองพัทยามี คราวละ 4 ปี สำหรับผู้ท่จี ะสามารถได้รับการว่าจ้างให้มาเปน็ ปลัดฯและ
รองปลดั ฯ นจ้ี ะต้องเปน็ ผู้มี สัญชาติไทยตามกฎหมาย มีอายไุ ม่ต่ำกวา่ 25 ปีบริบูรณ์ และมี
คุณวุฒิไม่ต่ำกว่าปริญญาตรีหรือ เทียบเท่า และต้องมีคุณสมบัติอย่างใดอย่างหนึ่ง
ดงั ต่อไปน้ี5

5 ธเนศวร์ เจริญเมือง, 100 ปี การปกครองท้องถิ่นของไทย พ,ศ,2440-2540, (กรุงเทพฯ:
โครงการจดั พมิ พค์ บไฟ, 2540), หนา้ 81.

นวตั กรรมการบรหิ ารท้องถิ่นไทย | 324

1. ถ้าเป็นข้าราชการหรือพนักงนส่วนท้องถิ่น ต้องเคยดำรงตำแหน่งไม่ต่ำกว่า
ระดับ 6 หรือเทียบเท่าตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการพลเรือน หรือกฎหมายว่า
ด้วยระเบียบพนักงาน ส่วนท้องถิน่ แล้วแต่กรณีมาแล้วไมน่ ้อยกว่า 3 ปี

2. ถ้าเป็นพนักงานในองค์การของรัฐหรือรัฐวิสาหกิจ ต้องเคยดำรงตำแหน่งซึ่ง มี
อัตราเงินเดือนไม่ต่ำกว่าระดับ 6 ตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการพลเรือนมาแล้ว
ไมน่ อ้ ยกว่า 51

3. เคยเป็นผู้ดำรงตำแหน่งระดับบริหารของห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทซึ่งเป็นนิติ
บุคคลที่มี พนักงานและลูกจ้างอยู่ในความรับผิดชอบไม่น้อยกว่า 100 คน หรือมีทุนชำระ
แล้วไม่น้อยกว่า10ล้าน บาท หรือมีเงินทุนหมุนเวียนอยู่ในความรับผิดชอบไม่น้อยกว่า50
ลา้ นบาทมาแลว้ ไมน่ ้อยกว่า5 ปี

อำนาจหนา้ ที่ของปลดั เมอื งพัทยาน้ัน ประกอบด้วย
1. รา่ งแผนเพ่ือเสนอสภาเมอื งพัทยา
2. บรหิ ารกจิ การตามนโยบายและแผนของสภาเมืองพัทยา
3. ร่างข้อบัญญัติงบประมาณและข้อบญั ญัติอน่ื เพอ่ื เสนอต่อสภาเมืองพัทยา
4. ปฏิบัติตามกฎหมาย กฎ ระเบียบและข้อบังคับของกระทรวงมหาดไทยและ
ขอ้ บญั ญตั ิ
5. รวบรวมปัญหาในการบริหารราชการเมืองพัทยา พร้อมด้วยข้อเสนอแนะเพ่ือ
เสนอสภา
6. รายงานผลการปฏิบตั งิ านประจำปขี องเมืองพัทยาตอ่ สภาเมืองพทั ยา
7. ปฏบิ ัติงานอืน่ ๆ ตามทีไ่ ดบ้ ัญญัติตามกฎหมาย
อำนาจในการสั่ง การอนุญาต การอนุมัติ หรือการปฏิบัติราชการที่นายกฯจะพึง
ปฏบิ ัติหรอื ดำเนนิ การตามกฎหมาย กฎ ระเบยี บ ขอ้ บังคับ ขอ้ บัญญัตหิ รอื คำสั่งใดหรือมติ
ของคณะรัฐมนตรีใน เรื่องใด ถ้ากฎหมาย กฎ ระเบียบ ข้อบังคับ ข้อบัญญัติหรือคำสั่งน้นั
หรือมติของคณะรัฐมนตรีในเรื่อง นั้น ไม่ได้กำหนดในเรื่องการมอบอำนาจไว้เป็นอย่างอ่ืน
นายกฯอาจมอบอำนาโดยทำเป็นหนังสอื ให้ รองนายกเมอื งพัทยาเปน็ ผู้ปฏบิ ัตริ าชการแทน
ก็ได้แต่ถ้ามอบให้ปลัดฯปฏิบัติราชการแทนให้ทำเป็น คำสั่งและประกาศให้ประชาชน
ทราบ

นวตั กรรมการบริหารท้องถ่นิ ไทย | 325

11.4 การควบคมุ กำกับดูแลเมอื งพัทยา

การกำกบั ดูแล
1. ผวู้ ่าราชการจังหวัดมีอำนาจหนา้ ทีก่ ำกับดูแลการปฏบิ ตั ิราชการของเมืองพัทยา
โดยผู้ว่าราชการจังหวัดมีอำนาจสั่งสอบสวนข้อเท็จจริง หรือสั่งให้นายกเมืองพัทยาชี้แจง
แสดงความคิดเหน็ เกีย่ วกบั การปฏิบตั ิราชการของเมอื งพัทยาได้ 2. บรรดาเรื่องที่
เมืองพัทยาต้องเสนอไปยังรัฐมนตรีหรือกระทรวง ทบวง กรม นายกเมืองพัทยาต้อง
รายงานให้ผู้ว่าราชการจังหวัดทราบด้วย โดยผู้ว่าราชการจังหวัดจะทำความเห็นเสนอ
รฐั มนตรี หรือกระทรวง ทบวง กรม แลว้ แตก่ รณี เพอ่ื ประกอบการพจิ ารณาด้วยก็ได้
3. ถา้ ผวู้ า่ ราชการจงั หวัดเหน็ ว่า นายกเมืองพัทยาปฏิบัติการในทางท่ีอาจนำมาซ่ึง
ความเสียหายแก่เมืองพัทยาหรือกระทำการฝ่าฝืนกฎหมาย กฎ ระเบียบ ข้อบังคับหรือ
ข้อบัญญัติ และผู้ว่าราชการจังหวัดได้ชี้แจงแนะนำหรือตักเตือนแล้ว แต่นายกเมืองพัทยา
ไม่ปฏิบัติตาม ให้ผู้ว่าราชการจังหวัดรายงานให้รัฐมนตรีทราบเพื่อพิจารณาสั่งการตามที่
เห็นสมควร ในกรณีฉุกเฉินหรือจำเป็นรีบด่วนที่จะรอช้ามิได้ ให้ผู้ว่าราชการจังหวัดมี
อำนาจออกคำส่ังระงับการปฏบิ ัติราชการของนายกเมืองพัทยาไว้ตามทเ่ี ห็นสมควรได้
4.ในกรณีที่เมืองพัทยาดำเนินการนอกเขตเมืองพัทยาตามมาตรา 65 และกิจการ
นั้นมีลักษณะที่อาจนำมาซึ่งความเดือนร้อนรำคาญแก่ประชาชนในเขตเมืองพัทยา หรือ
อาจกระทบกระเทือนต่อความสงบเรียบร้อย หรอื ความปลอดภยั ของประชาชนในเขตเมือง
พัทยาหรือองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอื่น ผู้ว่าราชการจังหวดั มีอำนาจแนะนำให้ปรับปรงุ
แก้ไขหรือกระทำการใดๆ ได้ตามสมควร ในกรณีที่เมืองพัทยา ไม่ปฏิบัติตามและผู้ว่า
ราชการจังหวัดเห็นว่าไม่มีเหตุผลอันสมควร ผู้ว่าราชการจังหวัดจะออกคำสั่งระงับการ
ดำเนินกจิ การดังกล่าวกไ็ ด้
5. เพื่อคุ้มครองประโยชน์ของประชาชนในเขตเมืองพัทยาหรือประโยชน์ของ
ประเทศเป็นส่วนรวม ผู้ว่าราชการจังหวัดจะรายงานเสนอความเห็นต่อรัฐมนตรีเพ่ือ
พจิ ารณาสง่ั ยุบสภาเมืองพัทยาก็ได้
เนื่องจากเมืองพัทยาเป็นระบบการปกครองท้องถิ่น ดังนั้นจึงต้องอยู่ในการกำกับ
ดูแลโดยรัฐบาล ซึ่งกระทรวงมหาดไทยเป็นผู้รับผิดชอบโดยตรง และรัฐบาลมอบอำนาจ
หน้าที่ให้จังหวัดกำกับดูแลแทน ตามรายละเอียดดังนี้1. การควบคุมโดยจังหวัด หมายถึง

นวตั กรรมการบรหิ ารท้องถิ่นไทย | 326

ผู้ว่าราชการจังหวัดชลบุรีมีอำนาจหน้าที่ควบคุมดูแลการปฏิบัติราชการของเมืองพัทยา
โดยผู้ว่าฯ มีอำนาจสั่งสอบข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการปฏิบัติราชการของเมืองพัทยาได้
นอกจากนี้กรณีที่ปลัดเมืองพัทยากระทำการฝ่าฝืนต่อกฎหมาย กฎ ระเบียบข้อบังคับของ
กระทรวงมหาดไทย หรือข้อบัญญัติ และผู้ว่าราชการจังหวัดได้ชี้แจงแนะนำแล้วแต่มิได้
ปฏบิ ัติตาม ผ้วู า่ ฯสามารถรายงานใหร้ ฐั มนตรีทราบเพ่ือพิจารณาตามท่เี หน็ ควร แต่ในกรณี
ฉุกเฉินผู้ว่าฯ มีอำนาจสั่งระงับการปฏิบัติราชการของนายกเมืองพัทยาไว้ก่อนได้2. การ
ควบคุมกระทรวงมหาดไทย กระทรวงมหาดไทยควบคุมการบริหารราชการเมืองพัทยา
โดยดำเนินการผ่านผู้ว่าราชการจังหวัดก่อนไปถึงรัฐมนตรีว่ากระทรวงมหาดไทย ซึ่ง
คำแนะนำของผู้ว่าราชการจังหวัดชลบุรีมีอำนาจยุบสภาเมืองพัทยาเพื่อให้มีการเลือกต้ัง
ใหม่ได้การควบคุมการบริหารราชการเมืองพัทยาดังกล่าว เป็นไปตามลักษณะของการ
ควบคุมภายในการปกครองท้องถิ่นทั่วไป และเป็นไปตามสัญญาของความรับผิดชอบของ
รัฐบาลกลางที่มีอยู่ต่อการปกครองท้องถิ่นนั่นเอง อย่างไรก็ดีการควบคุมหน่วยการ
ปกครองท้องถิ่นนั้นที่สำคัญท่ีสุดคือ การควบคุมโดยประชาชน (Popular Control) ซึ่งจะ
ทำให้เป็นการปกครองตนเองโดยสมบูรณ์และเป็นเครื่องบ่งชี้ถงึ การเข้ามีส่วนร่วมทางการ
เมอื งด้วย(Political Participation)

11.5 อำนาจหนา้ ทขี่ องเมอื งพัทยา

เมืองพัทยามีอำนาจหน้าที่ดำเนินการในเขตเมืองพัทยาในเรื่องดงั ต่อไปนี้
1. การรกั ษาความสงบเรยี บร้อย
2. การส่งเสรมิ และรักษาคณุ ภาพสง่ิ แวดล้อมและทรพั ยากรธรรมชาติ
3. การค้มุ ครองและดูแลรักษาทรัพยส์ ินอนั เปน็ สาธารณสมบัตขิ องแผน่ ดนิ
4. การวางผังเมอื งและการควบคุมการก่อสร้าง
5. การจัดการเก่ียวกับท่ีอยู่อาศัยและการปรบั ปรุงแหล่งเสื่อมโทรม
6. การจดั การจราจร
7. การรักษาความสะอาดและความเป็นระเบยี บเรียบร้อยของบา้ นเมือง
8. การกำจัดมูลฝอยและสิ่งปฏิกูล และการบำบดั นำ้ เสีย
9. การจัดให้มีนำ้ สะอาดหรอื การประปา

นวัตกรรมการบริหารท้องถนิ่ ไทย | 327

10. การจดั ใหม้ กี ารควบคุมตลาด ทา่ เทียบเรือ และทีจ่ อดรถ
11. การควบคุมอนามยั และความปลอดภัยในร้านจำหน่ายอาหาร โรงมหรสพและ
สถาน
12. การควบคมุ และสง่ เสรมิ กิจการท่องเท่ยี ว
13. การบำรุงรักษาศิลปะ จารีตประเพณี ภูมิปัญญาท้องถิ่น และวัฒนธรรมอันดี
ของท้องถนิ่
14. อำนาจหนา้ ทีอ่ ื่นตามท่ีกฎหมายกำหนดให้เป็นของเทศบาลนครหรือของเมือง
พทั ยา
พระราชบัญญัติองค์การบริหารส่วนตำบลแก้ไข ฉบับท่ี4พ.ศ.2552 ระบุเกี่ยวกับ
การปฏิบตั ิ หน้าที่ตามกฎหมายที่บัญญัติใหเ้ ป็นอำนาจหนา้ ที่ของเมืองพทั ยาหรือข้อบัญญัติ
ให้นายกเมืองพัทยา รองนายกเมืองพัทยา ปลัดเมืองพัทยา รองปลัดเมืองพัทยา หัวหน้า
ส่วนราชการหรือผู้ดำรงตำแหน่ง เทียบเท่าและพนักงานเมืองพัทยา ซึ่งนายกเมืองพัทยา
แต่งตั้งเป็นพนักงานเจ้าหน้าที่สำหรับปฏิบัติ หน้าที่ดังกล่าวและให้มีฐานะเป็นพนักงาน
ฝา่ ยปกครองหรอื ตำรวจตามประมวลกฎหมายวธิ ีพิจารณาความอาญา
ในการปฏิบตั หิ นา้ ที่ของพนกั งานเจา้ หนา้ ทตี่ ามวรรคหน่งึ ให้มีอำนาจดังต่อไปนี้
1. เข้าไปในอาคารหรือบริเวณที่ตั้งอาคารที่มีเหตุอันควรสงสัยว่ามีการฝ่าฝืน
หรือไม่ปฏิบัติ ตามกฎหมายหรือข้อบัญญัติในเวลาระหว่างพระอาทิตย์ขึ้นถึงพระอาทิตย์
ตกหรอื ในเวลาทำการของ สถานท่ีน้ัน
2. มีหนังสอื สอบถามหรือเรยี กบคุ คลใดมาขี้แจงข้อเทจ็ จรงิ หรือสง่ั ให้แสดงเอกสาร
หรอื หลักฐานอื่นทเี่ กย่ี วข้องกบั การกระทำทม่ี เี หตุอันควรสงสยั วา่ มกี ารฝา่ ฝนื หรือไม่ปฏิบัติ
ตามกฎหมาย หรือข้อบัญญตั ิ
3. ยึดหรืออายัดเอกสารหลักฐานยานพาหนะหรือสิ่งใดๆ เพื่อใช้เป็นหลักฐานใน
การดำเนนิ คดี
4. จับกมุ ผูก้ ระทำความผิดตามกฎหมาย หรือข้อบัญญัตเิ พ่อื ดำเนินคดี
หลักเกณฑ์และวิธีการปฏิบัติหนา้ ที่ของพนักงานเจ้าหนา้ ที่ ให้เป็นไปตามระเบยี บ
ที่นายก เมอื งพัทยากำหนดโดยความเหน็ ชอบของกระทรวงมหาดไทย

นวัตกรรมการบรหิ ารท้องถน่ิ ไทย | 328

อำนาจหน้าท่ีการดำเนินกิจการภายในและภายนอกเขตพน้ื ทต่ี นเอง
ก. การดำเนนิ การกจิ การภายในเขตพ้ืนทีต่ นเอง

1. การรักษาความสงบเรียบรอ้ ย
2. การสง่ เสรมิ และรกั ษาคุณภาพสิ่งแวดลอ้ มและทรพั ยากรธรรมชาติ
3. การคุ้มครองและดูแลรักษาทรพั ยส์ นิ อันเปน็ สาธารณสมบัตขิ องแผน่ ดนิ
4. การวางผังเมอื งและการควบคุมการก่อสร้าง
5. การจดั การเก่ยี วกับท่ีอยู่อาศัยและการปรับปรุงแหลง่ เส่ือมโทรม
6. การจดั การจราจร
7. การรักษาความสะอาดและความเปน็ ระเบยี บเรียบร้อยของบ้านเมือง
8. การกำจัดมูลฝอยและสง่ิ ปฏิกลู และการบำบดั นำ้ เสยี
9. การจัดให้มีนำ้ สะอาดหรือการประปา
10. การจัดใหม้ กี าควบคมุ ตลาด ท่าเทียบเรือ และทีจ่ อดรถ
11. การควบคุมอนามัยและความปลอดภยั ในร้ายจำหน่ายอาหาร โรงมหรสพ
และสถานบรกิ ารอ่นื
12. การควบคุมและสง่ เสรมิ กจิ การท่องเที่ยว
13. การบำรุงรักษาศลิ ปะ จารตี ประเพณี ภมู ปิ ญั ญาทอ้ งถนิ่ และวัฒนธรรมอัน
ดขี องท้องถนิ่
14. อำนาจหน้าที่อื่นตามที่กฎหมายกำหนดให้เป็นของเทศบาลนครหรือของ
เมอื งพัทยา

ข. การดำเนินกิจการนอกเขตพน้ื ทต่ี นเอง
เมืองพัทยาอาจดำเนินกิจการนอกเขตเมืองพัทยา เมื่อการนั้นจำเป็นต้องทำและ
เป็นการที่เกี่ยวเนื่องกับกิจการที่ดำเนินการตามอำนาจหน้าที่ที่อยู่ภายในเมืองพัทยาหรือ
เป็นประโยชน์แก่เมืองพัทยา การดำเนินกิจการดังกล่าวต้องได้รับความเห็นชอบจากสภา
เมืองพัทยา และได้รับความยินยอมจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่จะเข้าไปดำเนินการ
ในกรณีที่ไม่ได้รับความยินยอมจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ให้นายกเมืองพัทยา
รายงานตอ่ ผ้วู ่าราชการจังหวดั เพื่อพิจารณาถา้ ผู้ว่าราชการจังหวดั เหน็ ว่าการดำเนินกิจการ

นวัตกรรมการบรหิ ารท้องถิ่นไทย | 329

นั้นจะเป็นประโยชน์ต่อประชาชนเป็นส่วนรวม ให้ผู้ว่าราชการจังหวัดดำเนินการให้นายก
เมืองพัทยาและผู้แทนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องมาประชุม เพื่อหาข้อยุติ
ร่วมกันค. การให้บริการแก่หน่วยงานอื่นๆเมืองพัทยาอาจให้บริการแก่บุคคล หน่วย
ราชการ หน่วยงานของรัฐ รัฐวิสาหกิจ หรือองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอื่น โดยมี
ค่าตอบแทนได้ เมื่อบริการนั้นโดยปกติเป็นบริการที่มีค่าตอบแทนง. การให้ส่วนราชการ
หรือเอกชนกระทำกิจการแทนกรณีจำเป็นเพื่อประโยชน์ในการให้บริการแก่ประชาชน
อย่างมีประสิทธิภาพ และลดภาระทางการเงินของเมืองพัทยา เมืองพัทยาโดยความ
เห็นชอบจากสภาเมืองพัทยาและรัฐมนตรีอาจมอบให้บุคคลอื่นหรือเข้าร่วมกับบุคคลอื่น
กระทำกิจการที่อยู่ในอำนาจหน้าที่ของเมืองพัทยาได้ โดยให้ผู้กระทำมีสิทธิเรียกเก็บ
ค่าธรรมเนียมค่าบริการหรือค่าตอบแทนได้ตามอัตราที่ได้ทำความตกลงกับเมืองพัทยา
สหการ เมืองพัทยาอาจร่วมกับหน่วยราชการ หน่วยงานของรัฐ รัฐวิสาหกิจหรือองค์กร
ปกครองส่วนท้องถิ่นอ่ืน จัดตั้ง สหการ มฐี านะเปน็ นิติบุคคลเพ่ือทำกิจการใดอันอยู่ภายใต้
อำนาจหน้าท่ีของสภาเมืองพัทยาได้ การจัดตง้ั และยบุ เลิกสหการจะทำไดโ้ ดยตราเป็นพระ
ราชกฤษฎีกากิจการที่ผลกระทบตอ่ เมอื งพทั ยา

1. ในกรณีที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นใดดำเนินกิจการใดที่อยู่นอกเขตเมือง
พัทยา อันมีลักษณะทีจ่ ะมีผลกระทบกระเทือนต่อความสงบเรียบรอ้ ย หรือความปลอดภัย
ของประชาชนในเขตเมืองพัทยา ให้นายกเมืองพัทยาเสนอผู้ว่าราชการจังหวัด แต่งตั้ง
คณะกรรมการประกอบด้วยผู้แทนเมืองพัทยา ผู้แทนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่
เกี่ยวข้อง และบุคคลตามที่ผู้ว่าราชการจังหวัดเห็นสมควรขึ้นมาเพื่อพิจารณาปัญหา
ดังกลา่ วร่วมกนั ภายใน 15 วันนับแตแ่ ต่ได้รับขอ้ เสนอ แลถ้าคณะกรรมการได้พิจารณาและ
มีมติอย่างใดแล้วให้เมอื งพัทยาและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่เกี่ยวขอ้ งดำเนินการตาม
มตขิ องคณะการต่อไป ในกรณที ี่หาข้อยตุ ิไมไ่ ด้ใหร้ ัฐมนตรเี ป็นผ้ชู ข้ี าดให้

2. ในกรณีที่หน่วยราชการ รัฐวิสาหกิจ หรือหน่วยงานของรัฐ ดำเนินกิจการใดที่อยู่
นอกเขตเมืองพัทยาอันมีลักษณะที่จะมีผลกระทบกระเทือนต่อความสงบเรียบร้อยหรือ
ความปลอดภัยของประชาชนในเขตเมืองพัทยา ให้นายกเมืองพัทยารายต่อผู้ว่าราชการ
จังหวดั เพอื่ แจ้ให้หนว่ ยงาน รฐั วสิ าหกจิ หรือหน่วยงานของรฐั ทีเ่ กี่ยวขอ้ งพิจารณาและหา
ข้อยุติร่วมกันข้อบัญญัติเมืองพัทยาส่วนอำนาจนอกเหนือจากนี้ ดูที่ พระราชบัญญัติ

นวตั กรรมการบรหิ ารท้องถ่นิ ไทย | 330

กำหนดแผนและขั้นตอนการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2542
และท่แี กไ้ ขเพิ่มเตมิ ฉบบั ที่ 2 พ.ศ. 2549

เมอื งพทั ยามอี ำนาจตราข้อบัญญัตโิ ดยไม่ขดั หรือแย้งต่อกฎหมายในกรณีดังต่อไปนี้
1.การปฏิบัตใิ ห้เป็นไปตามอำนาจหน้าทขี่ องเมืองพัทยา
2.เม่อื มีกฎหมายบัญญัตใิ ห้เมืองพัทยามีอำนาจตราข้อบัญญัตไิ ด้
3. การใหบ้ รกิ ารโดยมคี ่าตอบแทนตามทก่ี ฎหมายกำหนด
4. การพาณิชย์
5. การคลัง การงบประมาณ การเงิน ทรัพย์สิน การจัดหาผลประโยชน์จาก

ทรัพย์สิน การจ้าง และการพัสดุ ข้อบัญญัติเมืองพัทยาจะกำหนดโทษจำคุกหรือโทษปรับ
หรือทั้งจำและปรับไว้ด้วยก็ได้ แต่จะกำหนดโทษจำคุกเกิน 6 เดือนและโทษปรับเกิน
10,000 บาทไม่ได้

11.6 การคลงั ท้องถนิ่ เมืองพทั ยา

รายไดข้ องเมอื งพัทยา
รายไดข้ องเมืองพทั ยา มรี ายได้ดังตอ่ ไปน้ี

1. ภาษบี ำรงุ ทอ้ งท่ี
2. ภาษโี รงเรอื นและที่ดิน
3. ภาษีป้าย
4. อากรการฆ่าสัตว์
5. ภาษีมูลค่าเพม่ิ
6. ภาษธี รุ กิจเฉพาะ
7. ภาษีและคา่ ธรรมเนียมรถยนตแ์ ละลอ้ เลอื่ น
8. คา่ ธรรมเนยี มใบอนุญาตขายสุรา
9. ค่าธรรมเนียมใบอนญุ าตในการเล่นการพนนั
10. ภาษบี ำรงุ เมืองพทั ยาจากนำ้ มันเบนซนิ
11. นอกจากรายไดต้ าม 1-10 เมอื งพัทยาอาจมรี ายรบั ดังน้ี

- รายได้จากทรพั ยส์ ินของเมืองพทั ยา

นวตั กรรมการบรหิ ารท้องถิน่ ไทย | 331

- รายได้จากสาธารณูปโภคของเมืองพทั ยา
- รายได้จากพาณชิ ยข์ องเมืองพทั ยา
- รายไดจ้ ากการจำหน่ายพันธบตั ร
- เงินกู้
- เงินอุดหนุน
- เงินช่วยเหลือจากต่างประเทศ องค์การต่างประเทศ หรือองค์การ
ระหวา่ งประเทศ
- เงินชว่ ยเหลอื และคา่ ตอบแทน
- เงินและทรัพย์สินอยา่ งอ่ืนทีม่ ีผ้อู ทุ ศิ ให้
- รายได้ของทรัพย์สินของแผ่นดินหรือรัฐวิสาหกิจที่ดำเนินการ เพื่อมุ่ง
แสวงหากำไรเมอื งพทั ยาตามทกี่ ฎหมายบญั ญตั ิ
- รายได้อื่นตามที่กฎหมายบัญญัติให้เป็นของเมืองพัทยา

รายไดเ้ มอื งพทั ยา แบ่งตามการจัดเก็บ
1. รายได้ที่ อปท. จัดเกบ็ เอง

1.1 รายได้จากภาษอี ากร
1.1.1 ภาษีโรงเรือนและทด่ี ิน
1.1.2 ภาษบี ำรุงทอ้ งที่
1.1.3 ภาษีปา้ ย
1.1.4 อากรฆ่าสตั ว์
1.1.5 อากรรังนกอแี อน่
1.2 รายไดท้ ี่ไมใ่ ชภ่ าษีอากร
1.2.1 ค่าธรรมเนียม คา่ ปรับ และใบอนุญาต
1.2.2. รายได้จากทรพั ย์สิน
1.2.3. รายได้จากสาธารณปู โภคและการพาณชิ ย์
1.2.4. รายได้เบ็ดเตล็ด
1.2.5. รายไดจ้ ากทนุ

นวัตกรรมการบรหิ ารท้องถ่ินไทย | 332

2. รายได้จากภาษอี ากรท่ีรฐั จดั เก็บให้ 2/
2.1 ภาษีมลู ค่าเพ่มิ 1 ใน 9
2.2 ภาษีธรุ กิจเฉพาะ
2.3 ภาษีสรรพสามติ
2.4 ภาษีสุราและเบยี ร์
2.5 คา่ ธรรมเนียมจดทะเบยี นอสงั หาริมทรพั ย์
2.6 อ่ืน ๆ

3. รายไดจ้ ากภาษอี ากรท่รี ฐั บาลแบ่งให้
3.1 ภาษมี ูลค่าเพ่ิมทจี่ ัดสรรใหต้ าม พ.ร.บ. กำหนดแผนฯ

4. รายได้จากเงนิ อุดหนนุ 3/
4.1 หมวดเงนิ อุดหนนุ ทวั่ ไป
4.2 เงินอุดหนุนเฉพาะกิจ

5. รายรบั จากเงนิ สะสม
6. เงนิ กู้

6.1 เงนิ กูจ้ ากธนาคาร
6.2 เงินกูจ้ าก กสท. และ กสอ.
7. สำรองรายรับ

คำถามทา้ ยบท

11.1 จงอธบิ ายถงึ ความเปน็ มาของเมอื งพทั ยา
11.2 จงอธิบายถึงโครงสร้างเมอื งพัทยา
11.3 จงอธบิ ายถงึ ความหมายและความสำคัญเมืองพทั ยา
11.4 จงอธบิ ายถึงการควบคุมกำกับดแู ลเมืองพัทยา
11.5 จงอธิบายถงึ อำนาจหนา้ ท่ีของเมอื งพทั ยา
11.6 จงอธิบายถงึ การคลงั ท้องถน่ิ เมืองพทั ยา

นวัตกรรมการบริหารท้องถ่ินไทย | 333

อ้างองิ ประจำบท

โกวิทย์ พวงงาม. การปกครองท้องถิ่นไทย:หลักการและมิติใหม่ในอนาคต. กรุงเทพฯ:
สำนกั พิมพว์ ิญญูชน, 2552.

ธเนศวร์ เจริญเมือง. 100 ปี การปกครองท้องถิ่นของไทย พ.ศ.2440, กรุงเทพฯ:
โครงการจดั พิมพค์ บไฟ, 2540.

พระราชบัญญัตริ ะเบียบบรหิ ารราชการเมอื งพทั ยา พ.ศ.2542.
ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 116 ตอนที่ 120 ก . พะราชบัญญัติะเบียบบริหารราชการเมือง

พทั ยา, พ.ศ.2542,
มรุต วนั ทนากร. พัฒนาการและรปู แบบการปกครองทอ้ งถิน่ ไทย. สารานุกรมการปกครอง

ท้องถนิ่ ไทย, 2547.
สนิท จรอนันต์. ความเข้าใจเรื่องการปกครองท้องถิ่น ฉบับปรับปรุง. กรุงเทพมหานคร :

บริษทั สขุ ุมและบุตร จำกัด, 2548.

นวัตกรรมการบรหิ ารทอ้ งถ่ินไทย | 334

บทที่ 12

กรุงเทพมหานคร

เนื้อหาประจาบท

12.1 ความเป็นมาของกรงุ เทพมหานคร
12.2 โครงสรา้ งกรงุ เทพมหานครในปัจจุบนั
12.3 กรงุ เทพมหานคร
12.5 การกำกบั ดูแลกรุงเทพมหานคร
12.5 อำนาจหน้าทีข่ องกรงุ เทพมหานคร
12.6 การคลงั สว่ นทอ้ งถิ่นของกรงุ เทพมหานคร

จดุ ประสงคข์ องบท

12.1 อธบิ ายถงึ ความเปน็ มาของกรุงเทพมหานครได้
12.2 อธิบายถงึ โครงสร้างกรงุ เทพมหานครในปัจจบุ นั ได้
12.3 อธิบายถึงความรูเ้ บื้องตน้ เก่ยี วกับกรุงเทพมหานครได้
12.5 อธบิ ายถึงการกำกับดแู ลกรุงเทพมหานครได้
12.5 อธบิ ายถงึ อำนาจหน้าทขี่ องกรงุ เทพมหานครได้
12.6 อธบิ ายถึงการคลังสว่ นทอ้ งถน่ิ ของกรุงเทพมหานครได้

นวัตกรรมการบรหิ ารทอ้ งถนิ่ ไทย | 335

12.1 ความเปน็ มาของกรงุ เทพมหานคร1

พ.ศ. 2476 มีการประกาศใช้พระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. 2476 และได้จัดต้ัง
เทศบาลนครกรงุ เทพในจงั หวัดพระนคร รวมท้งั จัดต้งั เทศบาลนครธนบรุ ีในจงั หวัดธนบุรี

พ.ศ. 2514 มีการรวมจังหวัดพระนครและธนบุรีเป็นจังหวัดเดียวกัน
เรียกวา่ “จังหวัดนครหลวงกรุงเทพธนบรุ ี” ตามประกาศคณะปฏิวัติ ฉบับ 24

มีผู้ว่าราชการจังหวัดและรองผู้ว่าราชการจังหวัดอีก 2 คน มีฐานะเป็นเทศบาลมี
การบริหารงานประกอบด้วยสภาเทศบาลนครหลวง และ เทศมนตรี ผู้ว่าราชการจังหวัด
เปน็ นายกเทศมนตรีโดยตำแหน่ง

พ.ศ. 2515 มีการเปลี่ยนการปกครองจังหวัดนครหลวงกรุงเทพธนบุรีเป็น
“กรุงเทพมหานคร” ตามประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่ 335 ลงวันที่ 13 ธันวาคม
2515 โดยรวมราชการบริหารส่วนภูมภิ าค เปน็ องค์กรเดยี วกนั

พ.ศ. 2518 ได้มีการตราพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรงุ เทพมหานคร
พ.ศ.2518 กำหนดฐานะกรุงเทพมหานคร เป็นราชการส่วนท้องถิ่นนครหลวง มีการ
เลือกต้งั คณะผู้บรหิ าร ประกอบด้วย ผู้วา่ ราชการจงั หวดั กรงุ เทพมหานครพร้อมกบั เลือกตั้ง
สมาชกิ สภากรุงเทพมหานคร

พ.ศ. 2528 ได้มีการประกาศใช้พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการ
กรุงเทพมหานคร พ.ศ.2528 โดยยกเลิกพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการ
กรุงเทพมหานคร พ.ศ.2518 ซึ่งทำให้กรงุ เทพมอี ิสระในการบรหิ ารมากขน้ึ

พ.ศ. 2476 มีการประกาศใช้พระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. 2476 และได้จัดต้ัง
เทศบาลนครกรงุ เทพในจงั หวดั พระนคร รวมท้ังจดั ต้งั เทศบาลนครธนบรุ ีในจังหวดั ธนบุรี

พ.ศ. 2514 มีการรวมจังหวัดพระนครและธนบุรีเป็นจังหวัดเดียวกัน เรียกว่า
“จงั หวดั นครหลวงกรุงเทพธนบรุ ี” ตามประกาศคณะปฏวิ ัติ ฉบับ 24

1 สมคดิ เลศิ ไพฑูรย,์ “การควบคมุ กำกบั เหนือองค์การปกครองทอ้ งถนิ่ ในประเทศไทย”,
วารสารกฎหมายปกครอง, เลม่ 10 ตอน 1., 2534.

นวตั กรรมการบรหิ ารท้องถนิ่ ไทย | 336

มีผู้ว่าราชการจังหวัดและรองผู้ว่าราชการจังหวัดอกี 2 คน มีฐานะเป็นเทศบาล มี
การบริหารงาน ประกอบด้วย สภาเทศบาลนครหลวง และเทศมนตรี ผู้ว่าราชการจังหวัด
เป็นนายกเทศมนตรีโดยตำแหน่ง

พ.ศ. 2515 มีการเปลี่ยนการปกครองจังหวัดนครหลวงกรุงเทพธนบุรีเป็น
“กรุงเทพมหานคร” ตามประกาศคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 335 ลงวันท่ี 13 ธันวาคม
2515 โดยรวมราชการบริหารสว่ นภูมิภาค เป็นองคก์ รเดยี วกัน

พ.ศ. 2518 ได้มีการตราพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรงุ เทพมหานคร
พ.ศ.2518 กำหนดฐานะกรุงเทพมหานคร เป็นราชการส่วนท้องถิ่นนครหลวง มีการ
เลอื กตั้งคณะผ้บู รหิ าร ประกอบด้วย ผวู้ ่าราชการจังหวดั กรงุ เทพมหานครพรอ้ มกับเลือกต้ัง
สมาชิกสภากรุงเทพมหานคร

พ.ศ. 2528 ได้มีการประกาศใช้พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการ
กรุงเทพมหานคร พ.ศ.2528 โดยยกเลิกพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการ
กรุงเทพมหานคร พ.ศ.2518 ซึ่งทำให้กรงุ เทพมอี สิ ระในการบริหารมากขึ้น

12.2 โครงสร้างกรงุ เทพมหานครในปัจจบุ ัน

ก ร ุ ง เ ท พ ม ห า น ค ร (ก ท ม .)ม ี ส ภ า ก ร ุ ง เท พ ม ห า นค ร ท ี่ ม ีส มา ช ิ กสภ า
กรุงเทพมหานคร (ส.ก.) มาจากการเลือกตั้งจากประชาชนโดยตรง และประธานสภา
กทม.1 คน รองประธานสภา กทม. ไม่เกิน 2 คน ซึ่งสภา กทม. เลือกจากสมาชิกสภาพ
โดยให้ดำรงตำแหนง่ วาระละ 2 ปสี ำนกั งานเขตเปน็ องคก์ ารบรหิ ารของเขต มอี ำนาจหนา้ ที่
เกี่ยวกบั งานการปกครองของท่ีการพัฒนาชมุ ชน การสง่ เสรมิ อาชพี การทะเบยี น การโยธา
การรักษาที่สาธารณะ การสาธารณสขุ การจัดเก็บรายได้ การรักษาความสะอาด การดูแล
และรักษาใหเ้ ป็นไปตามขอ้ บัญญตั ิกรงุ เทพมหานคร หรอื ทกี่ ฎหมายอ่นื กำหนด2

โครงสร้างกรุงเทพมหานครปัจจุบันเป็นไปตาม พระราชบัญญัติระเบียบบริหาร
ราชการกรงุ เทพมหานคร พ.ศ.2528 ซึง่ ประกอบดว้ ย

2 โกวทิ ย์ พวงงาม, การปกครองท้องถ่ินไทย : หลกั การและมติ ิใหมใ่ นอนาคต, พมิ พค์ ร้งั ท่ี 5,
(กรงุ เทพมหานคร : วิญญชู น, 2548), หน้า 21.

นวัตกรรมการบรหิ ารทอ้ งถ่นิ ไทย | 337

1. สภากรงุ เทพมหานคร
2. ผวู้ า่ ราชการกรงุ เทพมหานคร
3. เขตและสภาเขต
1. สภาเขตกรงุ เทพมหานคร
อำนาจหน้าทขี่ องสภากรงุ เทพมหานคร
1. การตราข้อบญั ญัติกรงุ เทพมหานคร
2. ควบคุมการบริหารงานของกรงุ เทพมหานคร
3. ตราข้อบังคบั เกย่ี วกบั จรรยาบรรณของสมาชกิ สภากรุงเทพมหานคร
4. ตราข้อบังคับการประชุมเกี่ยวกับการเลือกและปฏิบัติหน้าที่ของ
ประธานสภา กทม. และรองประธานสภา กทม. ฯลฯ และกิจการอื่นอันเป็นอำนาจหน้าท่ี
ของสภากรงุ เทพมหานคร

2. ผ้วู า่ ราชการกรุงเทพมหานคร
1. การเลอื กต้งั ผ้วู ่าราชการกรงุ เทพมหานคร
กรุงเทพมหานครมีผู้ว่าราชการหนึ่งคนเป็นหัวหน้าฝ่ายบริหาร ซึ่งราษฎรเป็น

ผู้ลงคะแนนเสียงเลือกตั้ง ซึ่งการเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครในปัจจุบันเป็นไป
ตาม พรบ.การเลือกต้งั สมาชิกสภากรงุ เทพมหานครและผูว้ ่าราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ.
2531 ซึ่งมีขั้นตอนการการปฏิบัติคล้ายกับการเลือกตั้งสมาชิกสภากรุงเทพมหานคร เว้น
แต่

1. ถอื วา่ พ้นื ท่ีกรงุ เทพมหานครทง้ั หมดเปน็ เขตเลือกตั้งเดยี ว
2. กรณผี สู้ มัครมคี ะแนนเท่กันให้จบั สลากต่อหน้าปลดั กรุงเทพมหานคร

นวตั กรรมการบรหิ ารท้องถน่ิ ไทย | 338

2. อำนาจหน้าทข่ี องผวู้ ่าราชการกรงุ เทพมหานคร
ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครมีอำนาจหน้าที่ทั่วไปตามพระราชบัญญัติไว้ใน
มาตรา 49 แห่ง พรบ.ระเบยี บบริหารกรงุ เทพมหานคร พ.ศ. 2528 ดังน้ี3

1. เร่งกำหนดนโยบาย และบริหารราชการ กทม. ให้เป็นไปตาม
กฎหมาย

2. ส่ัง อนุญาต อนุมัตเิ กยี่ วกบั ราชการกรงุ เทพมหานคร
3. แต่งตง้ั และถอดถอนรองผวู้ า่ ราชการกรงุ เทพมหานคร
4. บริหารราช การตามคณะรัฐ มนตรี นายกรัฐ มนตรี หรือ
รฐั มนตรวี า่ การกระทรวงมหาดไทย
5. วางระเบียบเพื่อปรับปรุงงานของ กทม. ให้เป็นไปด้วยความ
เรยี บร้อย
6. รักษาการให้เป็นไปตามขอ้ บญั ญัติของ กทม.
7. อำนาจหน้าที่อื่นตามที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติระเบียบบริหาร
ราชการ กทม. พ.ศ.2528
8. เป็นผู้บังคับบัญชาข้าราชการและลูกจ้าง กทม. และรับผิดชอบในการปฏิบัติ
ราชการของกรงุ เทพมหานคร

3. เขตและสภาเขต
กรงุ เทพมหานครแบ่งการปกครองออกเปน็ เขต ซึ่งปัจจบุ นั มี 50 เขต มีฐานะ

คล้ายคลึงกับการปกครองระดับอำเภอ ซึ่งแต่ละเขตจะจัดองค์กรใน 2 ส่วน ประกอบด้วย
สำนักงานเขต และสภาเขต

3 สมคิด เลิศไพฑูรย์ ผศ.ดร., องค์กรปกครองส่วนท้องถน่ิ รูปแบบพเิ ศษ : ฐานข้อมลู
การเมืองการปกครอง สถาบันพระปกเกลา้ , [ออนไลน์].
แหล่งท่มี า:http://www.kpi.ac.th/wiki/index.php/กรงุ เทพมหานคร, [20 มถิ ุยายน 2564].

นวัตกรรมการบริหารทอ้ งถิน่ ไทย | 339

1. สำนกั งานเขต
สำนักงานเขตมีผู้อำนวยการเขตเป็นผู้บังคับบัญชาข้าราชการ และ
ลกู จ้างกรุงเทพมหานครรบั ผดิ ชอบการปฏบิ ตั ิราชการภายในเขต

ผอู้ ำนวยการเขตมอี ำนาจหนา้ ที่ ดังนี้
1. อำนาจหน้าที่ตามที่กฎหมายบัญญัติให้เป็นอำนาจหน้าที่ของ

นายอำเภอในแต่ละ พรบ. ระเบยี บบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2528 จะบัญญัติ
ไวอ้ ยา่ งอนื่

2. อำนาจหน้าที่ตามที่กฎหมายกำหนดให้เป็นหน้าที่ของ
ผอู้ ำนวยการเขต

3. อำนาจหน้าที่ซึ่งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร หรือปลัด
กรงุ เทพมหานครจะมอบหมาย

2. สภาเขต
ในเขตหนึ่ง ๆ มีสภาเขตเป็นองค์กรที่ประชุมของเขต ประกอบด้วย
สมาชิกสภา
เขตทมี่ าจากการเลือกตง้ั มจี ำนวนอย่างน้อยเขตละ 7 คน อายสุ ภาเขตมีกำหนดวาระ ละ 4
ปี

สภาเขตมอี ำนาจหนา้ ท่ี ดงั น้ี
1. ให้ข้อคิดเห็นและข้อสังเกตเกี่ยวกับแผนพัฒนาเขต ต่อผู้อำนวยการเขต

และสภา กทม.
2. จัดสรรงบประมาณเพอื่ พัฒนาเขต
3. สอดส่องดแู ลตดิ ตามการดำเนินงานของสำนักงานเขต
4. ใหค้ ำแนะนำหรือข้อสังเกตแก่ผู้อำนวยการเขตเก่ียวกับการปรับปรุงแก้ไข

การให้บรกิ ารประชาชนในเขต
5. ใหค้ ำปรึกษาตามทผี่ ู้อำนวยการเขตขอรอ้ ง