บทเจริญธมฺม

มหาอภิวาท พทุ ธฺ วจน จตรุ าสีตธิ มมฺ ขนธฺ สหสสฺ านิ

วสี ตอิ รยิ มคฺค (กราบและหงายมอื รบั พุทธฺ วจน)
วสี ตสิ ามญฺ ผล (กราบและหงายมือรบั พุทธฺ วจน)
เอกนิพฺพาน โดยเฉียบพลัน ในปวตตฺ กิ าลนีเ้ ทอญ

(กราบและหงายมอื รบั พทุ ธฺ วจน)
โย โว อานนฺท มยา ธมโฺ ม จ วนิ โย จ เทสโิ ต ปญฺ ตฺโต โส โว มมจฺจเยน สตถฺ า

(ท.ี ม. ๑๐/๑๔๑/๑๗๘) (กลาว ๓ รอบ)
พุทธฺ วจน จตรุ าสตี ิธมมฺ ขนฺธสหสสฺ านิ คือ
ปรมตถฺ อนุตฺตรสมมฺ าสมฺโพธิ สมณโคตม ปฺญาธกิ
มหาอภวิ าท ปรมตฺถอนตุ ตฺ รสมมฺ าสมโฺ พธิ ๓ ธกิ ดว ย นโม ๓ ครงั้
นโม ตสสฺ ภควโต อรหโต สมมฺ าสมพฺ ทุ ธฺ สสฺ
มหาอภิวาท ปรมตถฺ อนตุ ตฺ รสมมฺ าสมฺโพธิ ปฺญาธิก ทรงบําเพ็ญมหาปารมี ๒๐ อสงเฺ ขยฺย
กําไรแสนกปั ป ทรงพบปรมตถฺ อนตุ ตฺ รสมมฺ าสมโฺ พธิ ๕๑๒,๐๒๘ พุทฺธ ดวยเสียรเกลา

(กราบและหงายมอื รบั พุทธฺ วจน)
นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมพฺ ทุ ฺธสสฺ
มหาอภิวาท ปรมตฺถอนตุ ตฺ รสมมฺ าสมโฺ พธิ สทธฺ าธกิ ทรงบําเพ็ญ มหาปารมี ๔๐ อสงฺเขยฺย
กําไรแสนกปั ป ทรงพบปรมตถฺ อนุตตฺ รสมมฺ าสมโฺ พธิ ๑,๐๒๔,๐๕๕ พทุ ฺธ ดวยเสยี รเกลา

(กราบและหงายมอื รบั พทุ ธฺ วจน)
นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมมฺ าสมฺพทุ ธฺ สสฺ
มหาอภิวาท ปรมตถฺ อนตุ ตฺ รสมมฺ าสมโฺ พธิ วริ ยิ าธกิ ทรงบาํ เพญ็ มหาปารมี ๘๐ อสงเฺ ขยฺ
กําไรแสนกปั ป ทรงพบปรมตถฺ อนุตตฺ รสมมฺ าสมโฺ พธิ ๒,๐๔๘,๑๐๙ พทุ ธฺ ดว ยเสียรเกลา

(กราบและหงายมอื รบั พทุ ธฺ วจน)

๒

มคคฺ สิรมาสสสฺ (เดอื น ๑) กาฬปกฺขสสฺ ๑ ค่ํา

พระเจาอโศกมหาราช สงก่งิ พระศรมี หาโพธ์ไิ ปประดิฏาน ณ. ตมั พปั ณณิทีป
วรสงั ฆมิตตาอรหันตเถรเี ป็ นผอู ญั เชิญไปโดยเรอื สาํ เภา

สฺยามรฏฺสฺส เตปิฏก:ํ สมนฺตปาสาทกิ า นาม วนิ ยฏฺกถา มหาวิภงฺควณณฺ นา
(สมนฺตปาสาทกิ า ๑) พาหิรนทิ านวณฺณนา ตตยิ สงคฺ ีติกถา หนา ๑๑๑-๑๑๙

กโุ ต รฺญา ลทฺโธ มหาโพธตี ิ ฯ ราชา กริ ตโต ปพุ เฺ พ เอว ธาตคุ ฺคหณตฺถาย อนาคเต
สุมเน ลงกฺ าทปี ํ มหาโพธึ เปเสตกุ าโม กถนฺนโุ ข อสตถฺ ฆาตารหํ มหาโพธึ เปเสสสฺ ามตี ิ อปุ ายํ
อปสสฺ นโฺ ต มหาเทวํ นาม อมจฺจํ ปุจฺฉิ ฯ โส อาห สนตฺ ิ เทว พหู ปณฑฺ ติ า ภกิ ฺขตู ิ ฯ ตํ สุตฺวา ราชา
ภิกขฺ สุ งฺฆสสฺ ภตตฺ ํ ปฏิยาเทตฺวา ภตตฺ กิจฺจาวสาเน สงฺฆํ ปจุ ฉฺ ิ คนตฺ พฺพํ นุ โข ภนฺเต ภควโต
มหาโพธนิ า ลงกฺ าทปี นฺโนติ ฯ สงฺโฆ โมคคฺ ลปี ุตตฺ ตสิ ฺสตเฺ ถรสสฺ ภารํ อกาสิ ฯ เถโร คนฺตพฺพํ
มหาราช มหาโพธนิ า ลงกฺ าทปี นตฺ ิ วตวฺ า ภควโต ปจฺ มหาอธฏิ ฺานาติ กเถสิ ฯ

กตมานิ ปฺจ ฯ ภควา กริ ปรนิ ิพพฺ านมเฺ จ นปิ นฺโน ลงกฺ าทเี ป มหาโพธปิ ปฺ ติฏฺา-
ปนตถฺ าย อโสกมหาราชา มหาโพธึ คหณตฺถํ คมสิ ฺสติ ตทา มหาโพธสิ ฺส ทกฺขิณสาขา สยเมว
ฉิชชฺ ติ ฺวา สวุ ณฺณกฏาเห ปติฏฺ าตตู ิ อธฏิ ฺ าสิ ฯ อทิ เมกมธฏิ ฺานํ ฯ ตตถฺ ปติฏฺานกาเล จ
มหาโพธิ หิมวลาหกคพฺภํ ปวิสติ วฺ า ติฏฺตตู ิ อธฏิ ฺ าสิ ฯ อทิ ํ ทตุ ิยมธฏิ ฺ านํ ฯ สตตฺ เม
ทิวเส หิมวลาหกคพฺภโต โอรุยหฺ สวุ ณฺณกฏาเห ปตฏิ ฺหนโฺ ต ปตฺเตหิ จ ผเลหิ จ ฉพฺพณณฺ รํสิโย
มุจฺ ตตู ิ อธฏิ ฺาสิ ฯ อิทํ ตตยิ มธฏิ ฺานํ ฯ ถูปาราเม ทกขฺ ณิ กขฺ กธาตุ เจตยิ มหฺ ิ ปติฏฺานทวิ เส
ยมกปาฏหิ ารยิ ํ กโรตตู ิ อธฏิ ฺ าสิ ฯ อทิ ํ จตตุ ถฺ มธฏิ ฺานํ ฯ ลงฺกาทีปมหฺ เิ ยว เม โทณมตตฺ า
ธาตุโย มหาเจตยิ มหฺ ิ ปตฏิ ฺานกาเล พทุ ฺธเวสํ คเหตฺวา อากาสํ อพฺภุคคฺ นฺตวฺ า ยมกปาฏหิ ารยิ ํ
กโรนฺตตู ิ อธฏิ ฺ าสิ ฯ อทิ ํ ปฺจมมธฏิ ฺานํ ฯ

ราชา อิมานิ ปฺจ มหาอธฏิ ฺ านานิ สตุ วฺ า ปสนฺนจิตฺโต ปาฏลปิ ตุ ตฺ โต ยาว มหาโพธิ ตาว
มคฺคํ ปฏชิ คคฺ าเปตวฺ า สวุ ณฺณกฏาหตถฺ าย พหํุ สวุ ณณฺ ํ นหี ราเปสิ ฯ ตาวเทว รฺโญ จติ ฺตํ ญตวฺ า
วิสฺสกุ มฺมเทวปตุ โฺ ต กมมฺ ารวณณฺ ํ นมิ ฺมนิ ติ วฺ า ปรุ โต อฏฺาสิ ฯ ราชา ตํ ทสิ วฺ า ตาต อมิ ํ สวุ ณฺณํ
คเหตวฺ า กฏาหํ กโรหตี ิ อาห ฯ ปมาณํ เทว ชานาถาติ ฯ ตวฺ เมว ตาต ญตวฺ า ปมาณํ กโรหตี ิ ฯ
สาธุ เทว กรสิ สฺ ามตี ิ สุวณณฺ ํ คเหตวฺ า อตฺตโน อานภุ าเวน หตเฺ ถน ปรมิ ชชฺ ติ ฺวา สุวณณฺ กฏาหํ
นิมฺมนิ ิ นวหตถฺ ปรกิ เฺ ขปํ ปฺจหตฺถุพเฺ พธํ ตหิ ตถฺ วิกขฺ มฺภํ อฏฺ งคฺ ลุ พหลํ หตฺถิโสณฺฑ-

๓

มลู ปฺปมาณมขุ วฏฏฺ ึ ฯ อถ ราชา สตฺตโยชนายามาย ตโิ ยชนวิตถฺ าราย มหตยิ า เสนาย
ปาฏลิปตุ ฺตโต นกิ ฺขมติ วฺ า อรยิ สงฆฺ ํ อาทาย มหาโพธสิ มีปํ อคมาสิ ฯ เสนา สมุสฺสติ ทฺธชปฏากํ
นานารตนวจิ ติ ตฺ ํ อเนกาลงฺการปฏมิ ณฑฺ ติ ํ นานาวิธกุสมุ สมากณิ ฺณํ อเนกตุรยิ สงฆฺ ุฏฐฺ ํ มหาโพธึ
ปรกิ ขฺ ปิ ิ ฯ ราชา สหสฺสมตเฺ ต คณปาโมกเฺ ข มหาเถเร คเหตวฺ า สกลชมพฺ ุทีเป ปตฺตาภเิ สกานํ
ราชนู ํ สหสฺเสน อตฺตานจฺ มหาโพธิ ฺจ ปรวิ าราเปตฺวา มหาโพธมิ เู ล ตวฺ า มหาโพธึ โอโลเกสิ ฯ
มหาโพธสิ สฺ ขนธฺ จฺ ทกขฺ ิณมหาสาขาย จตหุ ตถฺ ปปฺ มาณํ ปเทสจฺ เปตวฺ า อวเสสํ อทสฺสนํ
อคมาสิ ฯ

ราชา ตํ ปาฏิหารยิ ํ ทิสฺวา อุปฺปนฺนปีตปิ ามุชฺโช อหํ ภนเฺ ต อิมํ ปาฏหิ ารยิ ํ ทสิ วฺ า ตุฏฺโ
มหาโพธึ ทีปรชเฺ ชน ปเู ชมีติ ภิกขฺ ุสงฺฆสสฺ วตวฺ า อภเิ สกํ อทาสิ ฯ ตโต ปปุ ฺผคนธฺ าทีหิ ปูเชตวฺ า
ตกิ ฺขตฺตํุ ปทกขฺ ิณํ กตวฺ า อฏฺสุ าเนสุ วนทฺ ติ ฺวา อุฏฺาย อชฺ ลึ ปคคฺ ยฺห ตฺวา สจจฺ วจนกิรยิ าย
มหาโพธึ คณฺหติ กุ าโม ภูมิโต ยาว มหาโพธสิ สฺ ทกขฺ ิณสาขา ตาว อจุ ฺจํ กตวฺ า ปิ ตสสฺ
สพพฺ รตนมยปี สฺส อปุ ริ สุวณฺณกฏาหํ ปาเปตวฺ า รตนปี ฐํ อารุยฺห สวุ ณณฺ ตลุ กิ ํ คเหตวฺ า
มโนสิลาย เลขํ กตฺวา ยทิ มหาโพธนิ า ลงกฺ าทีเป ปตฏิ ฺาตพฺพํ ยทิ จาหํ พุทฺธสาสเน นพิ เฺ พมตโิ ก
ภเวยยฺ ํ มหาโพธิ สยเมว อมิ สฺมึ สวุ ณณฺ กฏาเห ปตฏิ ฺ าตูติ สจจฺ วจนกิรยิ มกาสิ ฯ

สห สจฺจวจนกริ ยิ าย โพธสิ าขา มโนสลิ าย ปรจิ ฉฺ ินนฺ ฏฺ าเน ฉิชฺชิตวฺ า คนฺธกลลปรู สฺส
สุวณฺณกฏาหสฺส อปุ ริ อฏฺ าสิ ฯ ตสสฺ อุพเฺ พเธน ทสหตโฺ ถ ขนโฺ ธ โหติ ฯ จตหุ ตถฺ า ปฺจมหาสาขา
ปฺจหิเยว ผเลหิ ปฏิมณฑฺ ติ า ฯ ขทุ ฺทกสาขานํ ปน สหสฺสํ ฯ อถ ราชา มลู เลขาย อุปริ ตวิ งคฺ เุ ล
ปเทเส อญฺ ํ เลขํ ปรจิ ฺฉินฺทิ ฯ ตโต ตาวเทว พุพพฺ ฬุ กา หุตวฺ า ทส มหามลู านิ นกิ ขฺ มสึ ุ ฯ ปนุ
อุปรปุ ริ ตวิ งคฺ เุ ล ตวิ งคฺ เุ ล อญฺ า นว เลขา ปรจิ ฉฺ ินทฺ ิ ฯ ตาหปิ ิ ทส ทส พพุ พฺ ฬุ กา หตุ ฺวา นวตุ มิ ลู า
นิ นกิ ฺขมสึ ุ ฯ ปมกา ทส มหามลู า จตรุ งคฺ ลุ มตฺตํ นิกขฺ นตฺ า ฯ อติ เรปิ ควกขฺ ชาลสทสิ ํ
อนสุ ิพพฺ นตฺ า นกิ ขฺ นฺตา ฯ เอตตฺ กํ ปาฏิหารยิ ํ ราชา รตนปี มตฺถเก โตเยว ทสิ ฺวา อชฺ ลึ ปคคฺ ยหฺ
มหานาทํ นทิ ฯ อเนกานิ ภกิ ขฺ ุสหสสฺ านิ สาธกุ ารมกํสุ ฯ สกลราชเสนา อุนฺนาทินี อโหสิ ฯ
เจลกุ ฺเขป สตสหสฺสานิ ปวตตฺ สึ ุ ฯ ภุมมฺ ฏฺ กเทเว อาทึ กตฺวา ยาว พฺรหมฺ กายกิ า เทวา ตาว
สาธกุ ารํ ปวตตฺ ยึสุ ฯ รฺโญ อิมํ ปาฏิหารยิ ํ ปสสฺ นฺตสฺส ปี ตยิ า นิรนฺตรํ ผุฏฺ สรรี สสฺ อฺชลึ
ปคคฺ เหตฺวา ตสฺเสว มหาโพธิ มูลสเตน สวุ ณณฺ กฏาเห ปตฏิ ฺ าสิ ฯ ทส มหามลู า สวุ ณฺณกฏาหตลํ
อาหจจฺ อฏฺฐํสุ ฯ อวเสสา นวุติ อนปุ พุ ฺเพน วฑฺฒนกา หตุ วฺ า คนธฺ กลเล โอรุยฺห ตา ฯ

๔

เอวํ สวุ ณณฺ กฏาเห ปตฏิ ฐฺ ติ มตฺเต มหาโพธมิ หฺ ิ มหาปวี จลิ ฯ อากาเส เทวทนุ ทฺ ุภโิ ย
ผลึสุ ฯ ปพพฺ ตานํ นจเฺ จหิ เทวตานํ สาธกุ าเรหิ ยกขฺ านํ หงิ กฺ าเรหิ อสุรานํ ถตุ ิชปฺเปหิ พฺรหมฺ านํ
อปโฺ ผฏเนหิ เมฆานํ คชชฺ เิ ตหิ จตปุ ฺปทานํ รเวหิ ปกขฺ นี ํ วิรเุ ตหิ สพพฺ ตาลาวจรานํ สกสก-
ปฏิภาเณหิ ปวตี ลโต ยาว พฺรหมฺ โลกา ตาว เอกโกลาหลเมกนนิ นฺ าทํ อโหสิ ฯ

ปฺจสุ สาขาสุ ผลโต ผลโต ฉพพฺ ณฺณรํสโิ ย นกิ ขฺ มิตวฺ า สกลจกกฺ วาฬํ รตนโคปานสี-
วนิ ทธฺ ํ วยิ กรุ มุ านา พฺรหมฺ โลกา อพฺภุคฺคจฉฺ ึสุ ฯ ตํ ขณโต จ ปน ปภตู ิ สตตฺ ทวิ สานิ มหาโพธิ
หมิ วลาหกคพภฺ ํ ปวิสติ วฺ า อฏฺ าสิ ฯ น โกจิ มหาโพธึ ปสฺสติ ฯ ราชา รตนปี โต โอรยุ ฺห สตตฺ
ทิวสานิ มหาโพธปิ ชู ํ กาเรสิ ฯ สตตฺ เม ทวิ เส สพพฺ ทสิ าหิ หิมจฺ รํสโิ ย จ อาวตตฺ ิตวฺ า มหาโพธิ
เมว ปวิสึสุ ฯ วคิ ตหมิ วลาหเก วปิ ปฺ สนฺเน จกกฺ วาฬคพฺเภ มหาโพธิ ปรปิ ณุ ฺณขนธฺ สาขาปสาโข
ปจฺ ผล ปฏมิ ณฺฑิโต สวุ ณฺณกฏาเห ปตฏิ ฐฺ โิ ต ว ปญฺ ายิตฺถ ฯ ราชา มหาโพธึ ทิสวฺ า เตหิ
ปาฏิหารเิ ยหิ สชฺ นิตปี ตปิ ามุชโฺ ช สกลชมฺพุทปี รชเฺ ชน ตรุณมหาโพธึ ปเู ชสสฺ ามตี ิ อภิเสกํ
ทตวฺ า สตตฺ ทวิ สานิ มหาโพธฏิ ฺ าเนเยว อฏฺาสิ ฯ

มหาโพธิ ปพุ ฺพกตตฺ กิ ปวารณทวิ เส สายณฺหสมเย ปมํ สุวณณฺ กฏาเห ปตฏิ ฺ หิ ฯ ตโต
หิมคพภฺ สตตฺ าหํ อภิเสกสตฺตาหฺจ วตี ินาเมตวฺ า กาฬปกขฺ สฺส อโุ ปสถทวิ เส ราชา เอกทวิ เสเนว
ปาฏลิปตุ ฺตํ ปวิสติ ฺวา กตตฺ ิกชณุ หฺ ปกขฺ สสฺ ปาฏปิ ททวิ เส มหาโพธึ ปาจีนมหาสาลมเู ล เปสิ ฯ
สุวณณฺ กฏาเห ปติฏฐฺ ติ ทวิ สโต สตฺตรสเม ทวิ เส มหาโพธสิ ฺส อภนิ วงกฺ รุ า ปาตรุ เหสํุ ฯ เต ทสิ ฺวาปิ
ปสนฺโน ราชา ปนุ มหาโพธึ รชเฺ ชน ปูเชนฺโต สกลชมพฺ ทุ ีปาภเิ สกมทาสิ ฯ สมุ นสามเณโร
กตตฺ ิกปุณณฺ มที วิ เส ธาตคุ คฺ หณตฺถํ คโต มหาโพธสิ สฺ กตตฺ กิ จฺฉณภูตํ ปูชํ อททฺ ส ฯ เอวํ
มหาโพธมิ ณฑฺ โต อาเนตวฺ า ปาฏลปิ ตุ เฺ ต ปิตํ มหาโพธึ สนธฺ าย อาห เตนหิ อมฺม มหาโพธึ
คเหตฺวา ยาหตี ิ ฯ สา สาธตู ิ สมปฺ ฏจิ ฉฺ ิ ฯ

ราชา มหาโพธริ กขฺ ณตถฺ าย อฏฺ ารส เทวตากุลานิ อฏฺ อมจจฺ กุลานิ อฏฺ พฺราหฺมณ-
กุลานิ อฏฺ กฏุ ุมฺพยิ กุลานิ อฏฺ โคปกกลุ านิ อฏฺ ตรจฺฉกลุ านิ อฏฺ จ กาลงิ คฺ กุลานิ ทตฺวา
อทุ กาสิ จฺ นตถฺ าย อฏฺ สุวณณฺ ฆเฏ อฏฺ จ รชตฆเฏ ทตฺวา อมิ ินา ปรวิ าเรน มหาโพธึ คงฺคาย
นาวํ อาโรเปตฺวา สยปํ ิ นครโต นกิ ฺขมติ วฺ า วิชฌฺ าฏวึ สมตกิ กฺ มมฺ อนปุ พุ ฺเพน สตตฺ หิ ทิวเสหิ
ตามฺพลติ ฺตึ อนปุ ปฺ ตโฺ ต ฯ อนฺตรามคฺเค เทวนาคมนสุ ฺสา อฬุ ารํ มหาโพธปิ ชู ํ อกํสุ ฯ ราชาปิ

๕

สมุทฺทตเี ร สตฺต ทวิ สานิ มหาโพธึ เปตวฺ า สกลชมฺพุทีเป มหารชชฺ ํ อทาสิ ฯ อิทมสสฺ ตติยํ
ชมพฺ ุทปี รชฺชสมปฺ ทานํ โหติ ฯ

เอวํ มหารชฺเชนา ปูเชตฺวา มิคสริ สสฺ ปมปาฏิปททวิ เส อโสโก ธมฺมราชา มหาโพธึ
อกุ ฺขิปิ ตฺวา คลปปฺ มาณํ อทุ กํ โอรุยฺห นาวายํ ปติฏฺเปตวฺ า สงฆฺ มิตตฺ เถรมิ ฺปิ สปรวิ ารํ นาวํ
อาโรเปตวฺ า อรฏิ ฐฺ ํ อมจฺจํ เอตทโวจ อหํ ตาต มหาโพธึ ตกิ ฺขตฺตํุ สกลชมพฺ ทุ ปี รชฺเชน ปเู ชตฺวา
คลปปฺ มาณํ อทุ กํ โอรุยฺห มม สหายสฺส เปเสสึ โสปิ เอวเมว มหาโพธึ ปเู ชตูติ ฯ เอวํ สหายสฺส
สาสนํ ทตฺวา คจฺฉติ วต เร ทสพลสฺส สรสรํสิชาลํ วิมุฺจมาโน มหาโพธริ กุ โฺ ขติ กนฺทติ วฺ า อชฺ ลึ
ปคคฺ เหตวฺ า อสฺสนู ิ ปวตฺตยมาโน อฏฺ าสิ ฯ

สาปิ โข มหาโพธสิ มารฬุ หฺ า นาวา ปสสฺ โต ปสสฺ โต มหาชนสสฺ 1 มหาสมุทฺทตลํ ปกขฺ นฺตา
0

ฯ มหาสมุทเฺ ท สมนตฺ า โยชนํ วีจโิ ย วูปสนตฺ า ฯ ปฺจวณณฺ านิ ปทมุ านิ ปปุ ฺผิตานิ ฯ อนฺตลิกเฺ ข
ทิพฺพานิ ตรุ ยิ านิ ปวชชฺ สึ ุ ฯ อากาสชลถลรกุ ฺขาทสิ นฺนิสฺสิตาหิ เทวตาหิ ปวตตฺ ิตา อตวิ ิย อฬุ ารา
ปชู า อโหสิ ฯ สงฆฺ มติ ฺตตเฺ ถรี สปุ ณณฺ รูเปน มหาสมทุ ฺเท นาคกุลานิ สนตฺ าเสสิ ฯ เต
จุตฺรสตฺ รูปา นาคา อาคนตฺ วฺ า ตํ วภิ ตู ึ ปสสฺ ติ ฺวา เถรึ ยาจิตฺวา มหาโพธึ นาคภวนํ อตหิ รติ ฺวา สตฺต
ทิวสานิ นาครชฺเชน ปเู ชตวฺ า ปนุ นาวาย ปติฏฺ าเปสํุ ฯ ตํทิวสเมว นาวา ชมฺพุโกฬปฏฺฏนํ
อคมาสิ ฯ อโสกมหาราชาปิ มหาโพธวิ โิ ยคทกุ ฺขโิ ต กนฺทติ วฺ า โรทติ วฺ า ยาว ทสฺสนวสิ ยํ
โอโลเกตวฺ า ปฏินวิ ตตฺ ิ ฯ

1 ม. มหาราชสฺส ฯ

๖

มคคฺ สริ มาสสสฺ (เดอื น ๑) กาฬปกฺขสฺส ๑๔ ค่าํ

พระเจาเทวานัมปิ ยดสิ พักตนมหาโพธ์ไิ วใ นปชู นียสถาน ๔ แหง

สยามรฏฺสสฺ เตปิฏก:ํ สมนฺตปาสาทิกา นาม วนิ ยฏฺ กถา มหาวภิ งคฺ วณฺณนา (สมนฺตปาสาทิกา ๑)
พาหริ นิทานวณณฺ นา ตตยิ สงฺคตี ิกถา หนา ๑๑๙-๑๒๐

อนุราธปเุ รปิ มหาสกกฺ ารํ กตฺวา จาตทุ ทฺ สที วิ เสเยว วฑฒฺ มานกจฺฉายาย มหาโพธึ
อตุ ฺตรทวฺ าเร ปเวเสตวฺ า นครมชฺเฌน อตหิ รนโฺ ต ทกฺขณิ ทฺวาเรน นกิ ขฺ มติ ฺวา ทกขฺ ิณทฺวารโต
ปฺจธนสุ ติเก าเน ยตฺถ อมหฺ ากํ สมมฺ าสมพฺ ุทโฺ ธ นโิ รธสมาปตตฺ ึ สมาปชชฺ ติ วฺ า นสิ ที ิ ปรุ มิ กา จ
ตโย สมฺมาสมพฺ ทุ ธฺ า สมาปตตฺ ึ อปฺเปตฺวา นิสที ึสุ ยตถฺ กกสุ นธฺ สฺส ภควโต มหาสิรสิ โพธิ
โกนาคมนสสฺ ภควโต อทุ มุ ฺพรโพธิ กสสฺ ปสมมฺ าสมฺพทุ ธฺ สฺส จ นโิ คฺรธโพธิ ปติฏฺ าสิ ตสมฺ ึ
มหาเมฆวนยุ ยฺ านสฺส ตลิ กภูเต สมุ นสามเณรสสฺ วจเนน ปมเมว กตภูมปิ รกิ มเฺ ม ราชวตถฺ ุ-
ทฺวารโกฏฺกฏฺาเน มหาโพธึ ปตฏิ ฺาเปสิ ฯ

กถํ ฯ กตานิ กิร โพธึ ปรวิ าเรตวฺ า อาคตานิ โสฬส ชาตสิ มฺปนฺนกุลานิ ราชเวสํ คณฺหสึ ุ ฯ

ราชา โทวารกิ เวสํ คณหฺ ิ ฯ โสฬส กุลานิ มหาโพธึ คเหตฺวา โอโรปยสึ ุ ฯ มหาโพธิ เตสํ หตถฺ โต

มตุ ตฺ สมนนตฺ รเมว อสีตหิ ตฺถปฺปมาณํ เวหาสํ อพภฺ ุคฺคนฺตวฺ า ฉพฺพณณฺ รํสิโย มุ จฺ ิ ฯ รํสิโย

สกลทีปํ ปตถฺ รติ วฺ า อปุ ริ พฺรหมฺ โลกํ อาหจจฺ อฏฐฺ ํสุ ฯ มหาโพธปิ าฏิหารยิ ํ ทสิ ฺวา สชฺ าตป-ฺ

ปสาทานิ ทส ปรุ สิ สหสสฺ านิ อนปุ พุ ฺพวปิ สสฺ นํ ปฏฺ เปตวฺ า อรหตฺตํ ปตวฺ า ปพฺพชสึ ุ ฯ ยาว

สุรยิ สฺสตถฺ งฺคมา มหาโพธิ อนตฺ ลิกเฺ ข อฏฺ าสิ ฯ อตถฺ มิเต2 ปน สุรเิ ย โรหิณีนกฺขตเฺ ตน
1

ปวยิ ํ ปตฏิ ฺหิ ฯ สห มหาโพธปิ ตฏิ ฺานา23 อทุ กปรยิ นฺตํ กตวฺ า มหาปวี อกมฺปิ ฯ ปติฏฺหิตวฺ า

จ ปน มหาโพธิ สตฺต ทวิ สานิ หมิ คพเฺ ภ สนนฺ ิสที ิ ฯ โลกสสฺ อทสฺสนํ อคมาสิ ฯ สตตฺ เม ทวิ เส

วิคตวลาหกํ นภํ อโหสิ ฯ ฉพฺพณฺณรํสิโย ชลนตฺ า วปิ ฺผรนตฺ า นิจฉฺ รสึ ุ ฯ มหาโพธสิ ฺส ขนฺโธ จ

สาขาโย จ ปตฺตานิ จ ปฺจ ผลานิ จ ทสสฺ ึสุ ฯ มหินทฺ ตเฺ ถโร จ สงฆฺ มติ ตฺ ตฺเถรี จ ราชา จ

สปรวิ ารา มหาโพธฏิ ฺานเมว อคมํสุ ฯ เยภุยเฺ ยน จ สพฺเพ ทปี วาสโิ น สนนฺ ปิ ตสึ ุ ฯ เตสํ

2 ม. อตถฺ งคฺ มเิ ต ฯ
5 โพธิปติ าเนนาติ ยตุ ฺคครํ ฯ
6 ม. วปิ ผฺ ุรนตฺ า ฯ

๗

ปสสฺ นฺตานเํ ยว อตุ ฺตรสาขโต เอกํ ผลํ ปจิตวฺ า สาขโต มจุ จฺ ิ ฯ เถโร หตฺถํ อุปนาเมสิ ฯ
ผลํ เถรสสฺ หตฺเถ ปติฏฺ าสิ ฯ ตํ เถโร โรปย มหาราชาติ รฺโญ อทาสิ ฯ

ราชา คเหตฺวา สวุ ณฺณกฏาเห มธุรปํ สํุ อากีรติ วฺ า คนฺธกลลํ ปเู รตวฺ า โรเปตฺวา มหาโพธิ
อาสนฺนฏฺ าเน เปสิ ฯ สพเฺ พสํ ปสสฺ นตฺ านํเยว จตหุ ตฺถปปฺ มาณา อฏฺ ตรณุ โพธริ กุ ขฺ า อฏุ ฺหึสุ ฯ
ราชา ตํ อจฺฉรยิ ํ ทิสวฺ า อฏฺ ตรุณโพธริ กุ เฺ ข เสตจฉฺ ตเฺ ตน ปูเชตวฺ า อภิเสกํ อทาสิ ฯ ตโต เอกํ
โพธริ กุ ฺขํ อาคมนกาเล มหาโพธนิ า ปมปติฏฐฺ โิ ตกาเส ชมฺพุโกฬปฏฺฏเน โรปยึสุ ฯ เอกํ
ควกกฺ พฺราหมฺ ณสฺส คามทฺวาเร เอกํ ถปู าราเม เอกํ อสิ ฺสรนิมมฺ านวหิ าเร เอกํ ปมเจติยฏฺ าเน
เอกํ เจตยิ ปพพฺ เต เอกํ โรหณชนปทมหฺ ิ กาชรคาเม เอกํ โรหณชนปทมหฺ เิ ยว จนทฺ นคาเม ฯ
อติ เรสํ จตนุ นฺ ํ ผลานํ พีเชหิ ชาเต ทวฺ ตตฺ ึส โพธติ รเุ ณ โยชนิยอาราเมสุ ปตฏิ ฺเปสุํ ฯ

๘

ปุสฺสมาสสสฺ (เดอื น ๒) สุกกฺ ปกขฺ สฺส ๑๕ ค่ํา

อาทติ ตฺ ปรยิ ายสตุ ตฺ ํ

สยฺ ามรฏฺสสฺ เตปิฏกํ วินยปิ ฏเก มหาวคคฺ สฺส ปโม ภาโค มหาวภิ งโฺ ค ภาค ๑ เลม ที่ ๔ ขอ ๕๕
มหาขนธฺ กํ อาทติ ตฺ ปรยิ ายสตุ ฺตํ

[๕๕] อถโข ภควา อุรุเวลายํ ยถาภิรนตฺ ํ วหิ รติ วฺ า เยน คยาสสี ํ เตน จารกิ ํ ปกกฺ ามิ
มหตา ภิกขฺ สุ งเฺ ฆน สทฺธึ ภกิ ขฺ สุ หสฺเสน สพฺเพเหว ปุราณชฏเิ ลหิ ฯ

ตตรฺ สุทํ ภควา คยายํ วหิ รติ คยาสเี ส สทธฺ ึ ภิกฺขุสหสฺเสน ฯ ตตรฺ โข ภควา ภกิ ฺขู
อามนเฺ ตสิ สพพฺ ํ ภิกขฺ เว อาทติ ตฺ ํ กิจฺ ภกิ ขฺ เว สพฺพํ อาทติ ฺตํ จกขฺ ํุ ภกิ ฺขเว อาทิตตฺ ํ รปู า
อาทิตฺตา จกขฺ ุวิ ฺญาณํ อาทิตฺตํ จกขฺ ุสมผฺ สฺโส อาทติ โฺ ต ยมปฺ ิ ทํ จกฺขสุ มผฺ สฺสปจจฺ ยา อปุ ฺปชฺชติ
เวทยติ ํ สุขํ วา ทกุ ฺขํ วา อทกุ ฺขมสุขํ วา ตมปฺ ิ อาทติ ตฺ ํ เกน อาทติ ตฺ ํ อาทิตตฺ ํ ราคคคฺ นิ า
โทสคคฺ ินา โมหคคฺ นิ า อาทิตตฺ ํ ชาติยา ชรามรเณน โสเกหิ ปรเิ ทเวหิ ทุกเฺ ขหิ โทมนสเฺ สหิ
อุปายาเสหิ อาทิตตฺ นตฺ ิ วทามิ ฯ

โสตํ อาทติ ตฺ ํ สทฺทา อาทิตฺตา โสตวิ ฺ าณํ อาทติ ตฺ ํ โสตสมฺผสฺโส อาทติ ฺโต ยมฺปิ ทํ
โสตสมผฺ สฺสปจจฺ ยา อุปฺปชฺชติ เวทยติ ํ สขุ ํ วา ทกุ ฺขํ วา อทกุ ขฺ มสขุ ํ วา ตมปฺ ิ อาทิตฺตํ เกน อาทติ ตฺ ํ
อาทิตตฺ ํ ราคคคฺ นิ า โทสคฺคนิ า โมหคคฺ นิ า อาทิตตฺ ํ ชาตยิ า ชรามรเณน โสเกหิ ปรเิ ทเวหิ ทกุ เฺ ขหิ
โทมนสเฺ สหิ อุปายาเสหิ อาทติ ตฺ นตฺ ิ วทามิ ฯ

ฆานํ อาทิตฺตํ คนธฺ า อาทิตฺตา ฆานวิ ฺาณํ อาทิตตฺ ํ ฆานสมผฺ สโฺ ส อาทติ ฺโต ยมฺปิ ทํ
ฆานสมผฺ สสฺ ปจจฺ ยา อปุ ฺปชชฺ ติ เวทยติ ํ สขุ ํ วา ทกุ ฺขํ วา อทกุ ฺขมสขุ ํ วา ตมปฺ ิ อาทติ ฺตํ เกน อาทิตตฺ ํ
อาทิตฺตํ ราคคฺคนิ า โทสคฺคนิ า โมหคฺคนิ า อาทติ ตฺ ํ ชาติยา ชรามรเณน โสเกหิ ปรเิ ทเวหิ ทุกเฺ ขหิ
โทมนสเฺ สหิ อุปายาเสหิ อาทิตตฺ นตฺ ิ วทามิ ฯ

ชวิ หฺ า อาทิตตฺ า รสา อาทิตตฺ า ชิวหฺ าวิ ฺาณํ อาทิตตฺ ํ ชวิ ฺหาสมผฺ สโฺ ส อาทิตฺโต ยมปฺ ิ ทํ
ชิวหฺ าสมฺผสสฺ ปจจฺ ยา อุปฺปชชฺ ติ เวทยิตํ สขุ ํ วา ทุกขฺ ํ วา อทกุ ฺขมสขุ ํ วา ตมฺปิ อาทติ ฺตํ เกน อาทิตฺตํ
อาทติ ตฺ ํ ราคคฺคนิ า โทสคฺคนิ า โมหคฺคนิ า อาทติ ฺตํ ชาติยา ชรามรเณน โสเกหิ ปรเิ ทเวหิ ทุกฺเขหิ
โทมนสฺเสหิ อปุ ายาเสหิ อาทติ ฺตนตฺ ิ วทามิ ฯ

๙

กาโย อาทิตโฺ ต โผฏฺ พพฺ า อาทิตตฺ า กายวิฺาณํ อาทติ ฺตํ กายสมฺผสโฺ ส อาทติ โฺ ต ยมปฺ ิ ทํ
กายสมฺผสสฺ ปจจฺ ยา อปุ ปฺ ชชฺ ติ เวทยิตํ สขุ ํ วา ทกุ ขฺ ํ วา อทุกฺขมสขุ ํ วา ตมปฺ ิ อาทติ ฺตํ เกน อาทติ ตฺ ํ
อาทิตตฺ ํ ราคคคฺ นิ า โทสคฺคินา โมหคฺคนิ า อาทิตตฺ ํ ชาติยา ชรามรเณน โสเกหิ ปรเิ ทเวหิ ทุกเฺ ขหิ
โทมนสเฺ สหิ อปุ ายาเสหิ อาทิตฺตนตฺ ิ วทามิ ฯ

มโน อาทิตฺโต ธมมฺ า อาทติ ฺตา มโนวิ ฺ าณํ อาทิตตฺ ํ มโนสมฺผสโฺ ส อาทติ ฺโต ยมฺปิ ทํ
มโนสมผฺ สฺสปจฺจยา อุปปฺ ชฺชติ เวทยติ ํ สขุ ํ วา ทกุ ขฺ ํ วา อทุกขฺ มสขุ ํ วา ตมฺปิ อาทติ ฺตํ เกน อาทิตตฺ ํ
อาทติ ฺตํ ราคคฺคินา โทสคฺคินา โมหคคฺ ินา อาทติ ตฺ ํ ชาตยิ า ชรามรเณน โสเกหิ ปรเิ ทเวหิ ทุกเฺ ขหิ
โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ อาทติ ฺตนตฺ ิ วทามิ ฯ

เอวํ ปสสฺ ํ ภิกฺขเว สตุ วา อรยิ สาวโก จกฺขสุ มฺ ปึ ิ นพิ ฺพนิ ฺทติ รเู ปสปุ ิ นพิ พฺ ินทฺ ติ
จกขฺ วุ ิฺ าเณปิ นพิ พฺ นิ ทฺ ติ จกฺขุสมฺผสเฺ สปิ นิพฺพนิ ฺทติ ยมฺปิ ทํ จกฺขสุ มฺผสฺสปจฺจยา อุปปฺ ชฺชติ
เวทยติ ํ สขุ ํ วา ทุกขฺ ํ วา อทุกขฺ มสขุ ํ วา ตสฺมปึ ิ นิพฺพินฺทติ ฯ

โสตสฺมปึ ิ นิพพฺ นิ ทฺ ติ สทฺเทสปุ ิ นพิ ฺพนิ ฺทติ โสตวิ ฺ าเณปิ นพิ พฺ นิ ฺทติ โสตสมฺผสฺเสปิ
นิพฺพินฺทติ ยมฺปิ ทํ โสตสมผฺ สฺสปจจฺ ยา อุปปฺ ชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทกุ ฺขํ วา อทกุ ฺขมสุขํ วา ตสมฺ ปึ ิ
นพิ พฺ ินฺทติ ฯ

ฆานสมฺ ปึ ิ นพิ พฺ ินฺทติ คนฺเธสปุ ิ นพิ ฺพินฺทติ ฆานวิฺาเณปิ นพิ พฺ ินฺทติ ฆานสมผฺ สฺเสปิ
นพิ ฺพนิ ทฺ ติ ยมปฺ ิ ทํ ฆานสมผฺ สฺสปจฺจยา อปุ ปฺ ชฺชติ เวทยิตํ สขุ ํ วา ทุกขฺ ํ วา อทกุ ขฺ มสุขํ วา ตสฺมปึ ิ
นิพพฺ ินฺทติ ฯ

ชิวฺหายปิ นิพพฺ ินฺทติ รเสสุปิ นพิ พฺ นิ ฺทติ ชิวหฺ าวิ ญฺ าเณปิ นพิ ฺพนิ ทฺ ติ ชวิ หฺ าสมฺผสฺเสปิ
นพิ พฺ นิ ฺทติ ยมปฺ ิ ทํ ชวิ ฺหาสมผฺ สสฺ ปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยติ ํ สุขํ วา ทกุ ขฺ ํ วา อทกุ ขฺ มสุขํ วา
ตสฺมปึ ิ นพิ ฺพินฺทติ ฯ

กายสฺมปึ ิ นพิ ฺพนิ ฺทติ โผฏฺ พเฺ พสปุ ิ นพิ ฺพนิ ฺทติ กายวิ ฺ าเณปิ นพิ พฺ ินทฺ ติ กายสมฺผสเฺ สปิ
นิพพฺ ินทฺ ติ ยมฺปิ ทํ กายสมฺผสสฺ ปจจฺ ยา อุปฺปชชฺ ติ เวทยติ ํ สุขํ วา ทกุ ฺขํ วา อทุกฺขมสขุ ํ วา ตสมฺ ปึ ิ
นิพพฺ นิ ทฺ ติ ฯ

มนสมฺ ปึ ิ นิพพฺ นิ ทฺ ติ ธมเฺ มสุปิ นพิ พฺ ินฺทติ มโนวิ ฺ าเณปิ นพิ พฺ ินฺทติ มโนสมผฺ สฺเสปิ
นพิ ฺพินทฺ ติ ยมปฺ ิ ทํ มโนสมผฺ สฺสปจฺจยา อปุ ปฺ ชฺชติ เวทยติ ํ สุขํ วา ทกุ ฺขํ วา อทุกฺขมสขุ ํ วา ตสฺมปึ ิ

๑๐

นพิ พฺ นิ ฺทติ นพิ พฺ ินฺทํ วริ ชชฺ ติ วิราคา วิมจุ ฺจติ วิมุตตฺ สฺมึ วิมุตตฺ มติ ิ าณํ โหติ ขีณา ชาติ วสุ ิตํ
พรฺ หมฺ จรยิ ํ กตํ กรณียํ นาปรํ อติ ถฺ ตฺตายาติ ปชานาตีติ ฯ

อิมสมฺ ึ จ ปน เวยยฺ ากรณสฺมึ ภฺมาเน ตสฺส ภกิ ฺขุสหสสฺ สสฺ อนุปาทาย อาสเวหิ
จติ ฺตานิ วิมจุ จฺ สึ ุ ฯ

อาทิตฺตปรยิ ายํ นฏิ ฺต ํ ฯ

๑๑

ปุสฺสมาสสสฺ (เดอื น ๒) กาฬปกฺขสสฺ ...... ค่าํ

สวนลัฏฐวิ นั

พทุ ธฺ คณุ กถา พิมพฺ สิ ารสมาคโม

สยฺ ามฏฺสสฺ เตปิ ฏกํ วนิ ยปิฏเก มหาวคคฺ สฺส ปโม ภาโค เลม ท่ี ๔ ขอ ๕๖-๕๘
มหาขนฺธกํ พทุ ฺธคณุ กถา พมิ ฺพิสารสมาคโม

[๕๖] อถโข ภควา คยาสีเส ยถาภิรนตฺ ํ วหิ รติ วฺ า เยน ราชคหํ เตน จารกิ ํ ปกกฺ ามิ
มหตา ภกิ ฺขสุ งเฺ ฆน สทธฺ ึ ภิกฺขุสหสฺเสน สพฺเพเหว ปุราณชฏเิ ลหิ ฯ อถโข ภควา อนุปุพเฺ พน
จารกิ ํ จรมาโน เยน ราชคหํ ตทวสริ ฯ ตตฺร สุทํ ภควา ราชคเห วหิ รติ ลฏฺฐวิ นุยยฺ าเน
สปุ ปฺ ติฏฺเ เจติเย ฯ

[๕๗] อสฺโสสิ โข ราชา มาคโธ เสนโิ ย พิมฺพสิ าโร สมโณ ขลุ โภ โคตโม สกฺยปตุ ฺโต
สกฺยกุลา ปพฺพชโิ ต ราชคหํ อนปุ ปฺ ตฺโต ราชคเห วหิ รติ ลฏฺฐวิ นยุ ยฺ าเน สปุ ปฺ ตฏิ ฺเ เจตเิ ย ตํ โข
ปนภควนตฺ ํ โคตมํ เอวํ กลยฺ าโณ กติ ตฺ ิสทฺโท อพภฺ ุคฺคโต อิติปิ โส ภควา อรหํ สมมฺ าสมพฺ ทุ ฺโธ
วชิ ฺชาจรณสมปฺ นโฺ น สุคโต โลกวิทู อนตุ ตฺ โร ปุรสิ ทมมฺ สารถิ สตถฺ า เทวมนสุ สฺ านํ พุทโฺ ธ ภควาติ
โส อมิ ํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพรฺ หมฺ กํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนสุ สฺ ํ สยํ อภิฺญา สจฉฺ ิกตวฺ า
ปเวเทติ โส ธมมฺ ํ เทเสติ อาทกิ ลยฺ าณํ มชฺเฌกลยฺ าณํ ปรโิ ยสานกลยฺ าณํ สาตถฺ ํ สพฺยชฺ นํ
เกวลปรปิ ณุ ณฺ ํ ปรสิ ทุ ฺธํ พฺรหฺมจรยิ ํ ปกาเสติ สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตตี ิ ฯ
อถ โข ราชา มาคโธ เสนโิ ย พิมพฺ สิ าโร ทฺวาทสนหุเตหิ มาคธเิ กหิ พฺราหมฺ ณคหปติเกหิปรวิ ุโต
เยน ภควา เตนุปสงกฺ มิ อปุ สงกฺ มิตวฺ า ภควนตฺ ํ อภวิ าเทตวฺ า เอกมนตฺ ํ นสิ ีทิ ฯ เตปิ โข ทวฺ าทสน
หตุ า มาคธกิ า พฺราหมฺ ณคหปตกิ า อปเฺ ปกจเฺ จ ภควนตฺ ํ อภิวาเทตฺวา เอกมนตฺ ํ นสิ ที สึ ุ อปเฺ ปกจเฺ จ
ภควตา สทธฺ ึ สมโฺ มทสึ ุ สมฺโมทนยี ํ กถํ สาราณยี ํ วีติสาเรตวฺ า เอกมนตฺ ํ นสิ ีทึสุ อปเฺ ปกจเฺ จ
เยน ภควา เตนฺชลึ ปณาเมตวฺ า เอกมนตฺ ํ นสิ ที ึสุ อปฺเปกจฺเจ ภควโต สนตฺ เิ ก นามโคตตฺ ํ
สาเวตวฺ า เอกมนตฺ ํ นสิ ที สึ ุ อปฺเปกจฺเจ ตณุ หฺ ภี ูตา เอกมนตฺ ํ นิสีทึสุ ฯ อถโข เตสํ ทวฺ าทสนหุตานํ
มาคธกิ านํ พฺราหมฺ ณคหปตกิ านํ เอตทโหสิ กึ นุ โข มหาสมโณ อรุ เุ วลกสสฺ เป พรฺ หมฺ จรยิ ํ จรติ
อุทาหุ อุรุเวลกสฺสโป มหาสมเณ พรฺ หมฺ จรยิ ํ จรตตี ิ ฯ อถโข ภควา เตสํ ทวฺ าทสนหุตานํ
มาคธกิ านํ พฺราหฺมณคหปตกิ านํ เจตสา เจโตปรวิ ิตกกฺ มฺญาย อายสมฺ นตฺ ํ อุรเุ วลกสสฺ ปํ
คาถาย อชฺฌภาสิ กเิ มว ทสิ วฺ า อรุ เุ วลวาสิ ปหาสิ อคคฺ ึ กิสโกวทาโน ฯ ปุจฉฺ ามิ ตํ กสสฺ ป เอตมตถฺ ํ

๑๒

กถํ ปหนี ํ ตว อคฺคหิ ุตฺตํ ฯ รเู ป จ สทฺเท จ อโถ รเส จ กามิตถฺ ิโย จาภวิ ทนตฺ ิ ยฺญา เอตํ
มลนฺติ อปุ ธสี ุ ญตวฺ า ตสมฺ า น ยฏิ เฺ  น หเุ ต อรฺชึ ฯ เอตถฺ จ เต มโน น รมติ ถฺ กสสฺ ปาติ
ภควา รูเปสุ สทฺเทสุ อโถ รเสสุ อถ โกจรหิ เทวมนุสฺสโลเก รโต มโน กสฺสป พรฺ ูหิ เมตํ ฯ
ทิสวฺ า ปทํ สนฺตมนูปธกี ํ อกิ จฺ นํ กามภเว อสตตฺ ํ อนญฺ ถาภาวิมนฺญเนยฺยํ ตสฺมา น
ยฏิ เฺ  น หุเต อรชฺ นิ ตฺ ิ ฯ

[๕๘] อถโข อายสมฺ า อรุ ุเวลกสฺสโป อฏุ ฺ ายาสนา เอกํสํ อตุ ตฺ ราสงฺคํ กรติ ฺวา ภควโต
ปาเทสุ สิรสา นิปติตวฺ า ภควนตฺ ํ เอตทโวจ สตถฺ า เม ภนเฺ ต ภควา สาวโกหมสมฺ ิ สตถฺ า เม
ภนฺเต ภควา สาวโกหมสมฺ ีติ ฯ อถโข เตสํ ทฺวาทสนหุตานํ มาคธกิ านํ พฺราหฺมณคหปตกิ านํ
เอตทโหสิ อุรุเวลกสสฺ โป มหาสมเณ พรฺ หฺมจรยิ ํ จรตตี ิ ฯ อถโข ภควา เตสํ ทฺวาทสนหุตานํ
มาคธกิ านํ พรฺ าหฺมณคหปติกานํ เจตสา เจโตปรวิ ติ กกฺ มญฺ าย อนปุ ุพฺพกิ ถํ กเถสิ เสยฺยถที ํ
ทานกถํ สลี กถํ สคคฺ กถํ กามานํ อาทนี วํ โอการํ สงฺกิเลสํ เนกขฺ มฺเม อานสิ ํสํ ปกาเสสิ ฯ
ยทา เต ภควา อฺญาสิ กลลฺ จติ ฺเต มทุ ุจติ ฺเต วินวี รณจติ เฺ ต อทุ คคฺ จติ เฺ ต ปสนนฺ จติ ฺเต อถ
ยา พุทฺธานํ สามุกกฺ สํ ิกา ธมฺมเทสนา ตํ ปกาเสสิ ทกุ ฺขํ สมุทยํ นิโรธํ มคฺคํ ฯ เสยยฺ ถาปิ นาม
สทุ ฺธํ วตถฺ ํ อปคตกาฬกํ สมมฺ เทว รชนํ ปฏคิ ฺคเณหฺ ยยฺ เอวเมว เอกาทสนหุตานํ มาคธกิ านํ
พรฺ าหฺมณคหปตกิ านํ พิมพฺ สิ ารปฺปมขุ านํ ตสมฺ ึเยวาสเน วริ ชํ วตี มลํ ธมมฺ จกขฺ ุํ อุทปาทิ ยงกฺ ิ จฺ ิ
สมุทยธมฺมํ สพฺพนตฺ ํ นโิ รธธมมฺ นตฺ ิ ฯ เอกนหตุ ํ อปุ าสกตตฺ ํ ปฏิเวเทสิ ฯ

[๕๙] อถโข ราชา มาคโธ เสนโิ ย พมิ พฺ ิสาโร ทฏิ ฺธมฺโม ปตฺตธมโฺ ม วิทติ ธมฺโม
ปรโิ ยคาฬหฺ ธมฺโม ติณณฺ วจิ ิกิจฺโฉ วิคตกถกํ โถ เวสารชฺชปปฺ ตโฺ ต อปรปปฺ จฺจโย สตถฺ ุ สาสเน
ภควนฺตํ เอตทโวจ ปุพเฺ พ เม ภนเฺ ต กุมารสสฺ สโต ปฺจ อสสฺ าสกา อเหสํุ เต เม เอตรหิ สมิทธฺ า
ปพุ ฺเพ เม ภนเฺ ต กุมารสสฺ สโต เอตทโหสิ อโห วต มํ รชฺเช อภิสิ เฺ จยฺยุนฺติ อยํ โข เม ภนฺเต
ปโม อสสฺ าสโก อโหสิ โส เม เอตรหิ สมทิ โฺ ธ ตสสฺ เม วิชติ ํ อรหํ สมมฺ าสมพฺ ทุ ฺโธ โอกกฺ เมยฺยาติ
อยํ โข เม ภนฺเต ทตุ ิโย อสฺสาสโก อโหสิ โส เม เอตรหิ สมิทฺโธ ตฺจาหํ ภควนตฺ ํ ปยริ ุปา-
เสยฺยนตฺ ิ อยํ โข เม ภนฺเต ตตโิ ย อสสฺ าสโก อโหสิ โส เม เอตรหิ สมิทโฺ ธ โส จ เม ภควา ธมฺมํ
เทเสยยฺ าติ อยํ โข เม ภนเฺ ต จตตุ ฺโถ อสสฺ าสโก อโหสิ โส เม เอตรหิ สมทิ โฺ ธ ตสฺส จาหํ ภควโต
ธมมฺ ํ อาชาเนยยฺ นตฺ ิ อยํ โข เม ภนฺเต ปฺจโม อสสฺ าสโก อโหสิ โส เม เอตรหิ สมทิ ฺโธ ปพุ เฺ พ เม
ภนเฺ ต กมุ ารสสฺ สโต อิเม ปจฺ อสสฺ าสกา อเหสํุ เต เม เอตรหิ สมทิ ธฺ า อภิกกฺ นฺตํ ภนเฺ ต อภกิ กฺ นฺตํ

๑๓

ภนฺเต เสยฺยถาปิ ภนเฺ ต นกิ ฺกุชชฺ ติ ํ วา อกุ กฺ ชุ เฺ ชยฺย ปฏิจฺฉนนฺ ํ วา วิวเรยยฺ มูฬฺหสสฺ วา มคฺคํ
อาจกิ ฺเขยยฺ อนธฺ กาเร วา เตลปฺปชฺโชตํ ธาเรยฺย จกฺขมุ นฺโต รปู านิ ทกขฺ นตฺ ตี ิ เอวเมวํ ภควตา
อเนกปรยิ าเยน ธมฺโม ปกาสิโต เอสาหํ ภนฺเต ภควนตฺ ํ สรณํ คจฺฉามิ ธมมฺ ฺจ ภกิ ขฺ ุสงฆฺ จฺ
อปุ าสกํ มํ ภควา ธาเรตุ อชชฺ ตคฺเค ปาณเุ ปตํ สรณํ คตํ อธวิ าเสตุ จ เม ภนเฺ ต ภควา สวฺ าตนาย
ภตฺตํ สทฺธึ ภิกขฺ สุ งเฺ ฆนาติ ฯ อธวิ าเสสิ ภควา ตุณหฺ ีภาเวน ฯ อถโข ราชา มาคโธ เสนิโย
พมิ พฺ สิ าโร ภควโต อธวิ าสนํ วทิ ิตฺวา อฏุ ฺ ายาสนา ภควนตฺ ํ อภิวาเทตวฺ า ปทกขฺ ิณํ กตวฺ า
ปกกฺ ามิ ฯ

คําอธษิ ฐานของพระเจา พมิ พิสาร

1. พึงอภเิ ษกในราชสมบตั ิ
2. พระอรหนั ตสัมมาสัมพุทธเจา พงึ เสดจ็ มาสูแวนแควน
3. ไดเ ขา เฝ าพระผูม ีพระภาคพระองคน ้นั
4. พระผูมพี ระภาคพระองคน้ันพงึ แสดงธรรม
5. พึงรทู ัว่ ถึงธรรมของพระผมู ีพระภาคพระองคน้นั

๑๔

ปุสฺสมาสสสฺ (เดอื น ๒) กาฬปกขฺ สสฺ .......ค่ํา

อารามปฺปฏคิ ฺคหณํ “เวฬุวนาราม”

สฺยามฏฺสสฺ เตปิ ฏกํ วนิ ยปิฏเก มหาวคคฺ สสฺ ปโม ภาโค เลมที่ ๔ ขอ ๖๓
มหาขนธฺ กํ พิมฺพิสารปรวิ ิตกโฺ ก อารามปปฺ ฏคิ หณํ

[๖๓] อถโข ภควา เยน รฺโญ มาคธสฺส เสนยิ สสฺ พมิ ฺพิสารสสฺ นเิ วสนํ เตนปุ สงฺกมิ
อปุ สงกฺ มติ ฺวา ปฺญตเฺ ต อาสเน นิสีทิ สทธฺ ึ ภกิ ฺขสุ งเฺ ฆน ฯ อถโข ราชา มาคโธ เสนโิ ย
พิมฺพิสาโร พทุ ฺธปฺปมุขํ ภิกขฺ สุ งฆฺ ํ ปณีเตน ขาทนเี ยน โภชนเี ยน สหตถฺ า สนตฺ ปฺเปตวฺ า
สมฺปวาเรตวฺ า ภควนตฺ ํ ภุตตฺ าวึโอนีตปตตฺ ปาณึ เอกมนตฺ ํ นสิ ที ิ ฯ เอกมนฺตํ นิสนิ นฺ สฺส โข
รฺโญ มาคธสสฺ เสนยิ สสฺ พิมฺพิสารสสฺ เอตทโหสิ กตถฺ นุ โข ภควา วิหเรยฺย ยํ อสสฺ
คามโต เนว อติทเู ร น อจฺจาสนฺเน คมนาคมนสมฺปนฺนํ อตถฺ ิกานํ มนสุ สฺ านํ อภกิ กฺ มนยี ํ ทวิ า
อปฺปกณิ ฺณํ รตตฺ ึ อปฺปสททฺ ํ อปฺปนิคฺโฆสํ วิชนวาตํ มนสุ ฺสราหเสยฺยกํ ปฏสิ ลลฺ านสารุปปฺ นตฺ ิ ฯ

อถโข รฺโญ มาคธสสฺ เสนิยสสฺ พิมฺพสิ ารสฺส เอตทโหสิ อิทํ โข อมหฺ ากํ เวฬุวนํ อยุ ยฺ านํ
คามโต เนว อตทิ เู ร น อจจฺ าสนเฺ น คมนาคมนสมปฺ นฺนํ อตถฺ ิกานํ มนสุ สฺ านํ อภกิ กฺ มนยี ํ ทวิ า
อปปฺ กณิ ณฺ ํ รตฺตึ อปปฺ สทฺทํ อปปฺ นิคโฺ ฆสํ วิชนวาตํ มนสุ ฺสราหเสยยฺ กํ ปฏิสลลฺ านสารุปปฺ ํ
ยนนฺ ูนาหํ เวฬวุ นํ อุยยฺ านํ พทุ ธฺ ปฺปมุขสฺส ภิกขฺ ุสงฆฺ สฺส ทเทยยฺ นฺติ ฯ

อถโข ราชา มาคโธ เสนโิ ย พมิ พฺ ิสาโร โสวณณฺ มยํ ภงิ ฺคารํ คเหตฺวา ภควโต โอโณเชสิ
เอตาหํ ภนเฺ ต เวฬวุ นํ อยุ ยฺ านํ พทุ ธฺ ปฺปมุขสฺส ภกิ ฺขสุ งฺฆสฺส ทมฺมตี ิ ฯ ปฏคิ ฺคเหสิ ภควา อารามํ ฯ
อถโข ภควา ราชานํ มาคธํ เสนิยํ พิมพฺ ิสารํ ธมมฺ ยิ า กถาย สนทฺ สฺเสตฺวา สมาทเปตวฺ า
สมุตฺเตเชตฺวา สมปฺ หํเสตวฺ า อฏุ ฺ ายาสนา ปกกฺ ามิ ฯ อถโข ภควา เอตสมฺ ึ นทิ าเน ธมฺมึ กถํ
กตฺวา ภิกขฺ ู อามนฺเตสิ อนชุ านามิ ภิกขฺ เว อารามนตฺ ิ ฯ

อารามปฺปฏิคฺคหณํ นิฏฐฺ ติ ํ

๑๕

มาฆมาสสสฺ (เดอื น ๓) สกุ กฺ ปกฺขสฺส ๑ ค่ํา

สารปี ตุ ฺตโมคฺคลลฺ านปพพฺ ชฺชา

สฺยามรฏฺสฺส เตปิฏกํ วนิ ยปิ ฏเก มหาวคคฺ สสฺ ปโม ภาโค เลมที่ ๔ ขอ ๖๗-๗๖
มหาขนฺธกํ สารปี ุตตฺ โมคฺคลลฺ านปพฺพชฺชา คาถาโจทนา

[๖๗] อถโข สารปี ตุ ฺโต ปรพิ ฺพาชโก เยน โมคฺคลลฺ าโน ปรพิ ฺพาชโก เตนปุ สงกฺ มิ ฯ
อทฺทสา โข โมคคฺ ลลฺ าโน ปรพิ พฺ าชโก สารปี ุตตฺ ํ ปรพิ พฺ าชกํ ทูรโต ว อาคจฉฺ นตฺ ํ ทิสวฺ าน
สารปี ตุ ตฺ ํ ปรพิ พฺ าชกํ เอตทโวจ วปิ ฺปสนนฺ านิ โข เต อาวโุ ส อนิ ทฺ รฺ ยิ านิ ปรสิ ุทฺโธ ฉวิวณฺโณ
ปรโิ ยทาโต กจจฺ ิ นุ ตวฺ ํ อาวโุ ส อมตมธคิ โตติ ฯ

อาม อาวโุ ส อมตมธคิ โตติ ฯ ยถา กถํ ปน ตฺวํ อาวโุ ส อมตมธคิ โตติ ฯ อิธาหํ อาวุโส
อทฺทสํ อสสฺ ชึ ภิกฺขุํ ราชคเห ปิ ณฑฺ าย จรนตฺ ํ ปาสาทเิ กน อภกิ ฺกนฺเตน ปฏกิ ฺกนฺเตน อาโลกิเตน
วิโลกเิ ตน สมมฺ ิชฺ ิเตน ปสารเิ ตน โอกฺขติ ฺตจกขฺ ํุ อิรยิ าปถสมปฺ นฺนํ ทิสวฺ าน เม เอตทโหสิ เย
วต โลเก อรหนโฺ ต วา อรหตฺตมคคฺ ํ วา สมาปนฺนา อยํ เตสํ ภิกขฺ ุ อญฺ ตโร ยนฺนูนาหํ อิมํ ภิกขฺ ํุ
อุปสงกฺ มติ ฺวา ปุจเฺ ฉยยฺ ํ กสํ ิ ตวฺ ํ อาวุโส อุทฺทิสสฺ ปพฺพชิโต โก วา เต สตฺถา กสฺส วา ตวฺ ํ ธมมฺ ํ
โรเจสตี ิ ตสสฺ มยฺหํ อาวโุ ส เอตทโหสิ อกาโล โข อิมํ ภิกขฺ ํุ ปจุ ฉฺ ิตํุ อนตฺ รฆรํ ปวิฏฺโ ปิณฑฺ าย
จรติ ยนฺนนู าหํ อมิ ํ ภิกฺขุํ ปิ ฏฺฐโิ ต ปิ ฏฺฐโิ ต อนพุ นฺเธยยฺ ํ อตฺถิเกหิ อปุ ญฺ าตํ มคฺคนตฺ ิ

อถโข อาวโุ ส อสสฺ ชิ ภิกฺขุ ราชคเห ปิ ณฑฺ าย จรติ ฺวา ปิ ณฑฺ ปาตํ อาทาย ปฏิกกฺ มิ
อถขวฺ าหํ อาวุโส เยน อสสฺ ชิ ภิกขฺ ุ เตนปุ สงฺกมึ อุปสงกฺ มติ ฺวา อสสฺ ชินา ภกิ ขฺ นุ า สทฺธึ สมฺโมทึ
สมฺโมทนยี ํ กถํ สาราณยี ํ วตี สิ าเรตฺวา เอกมนตฺ ํ อฏฺ าสึ เอกมนตฺ ํ ฐโิ ต โข อหํ อาวโุ ส อสสฺ ชึ ภิกขฺ ํุ
เอตทโวจํ วิปปฺ สนนฺ านิ โข เต อาวุโส อนิ ฺทรฺ ยิ านิ ปรสิ ุทโฺ ธ ฉวิวณฺโณ ปรโิ ยทาโต กํสิ ตวฺ ํ
อาวุโส อทุ ทฺ สิ ฺส ปพฺพชิโต โก วา เต สตถฺ า กสสฺ วา ตวฺ ํ ธมมฺ ํ โรเจสีติ อตฺถาวุโส มหาสมโณ
สกฺยปตุ โฺ ต สกยฺ กุลา ปพพฺ ชิโต ตาหํ ภควนฺตํ อทุ ฺทสิ สฺ ปพฺพชิโต โส จ เม ภควา สตฺถา ตสฺส จาหํ
ภควโต ธมฺมํ โรเจมตี ิ กวึ าที ปนายสมฺ โต สตฺถา กมิ กขฺ ายีติ อหํ โข อาวโุ ส นโว อจริ ปพฺพชโิ ต
อธนุ าคโต อมิ ํ ธมฺมวินยํ น ตาหํ สกฺโกมิ วติ ฺถาเรน ธมมฺ ํ เทเสตต อปิ จ เต สงขฺ ติ เฺ ตน อตถฺ ํ
วกขฺ ามีติ อปปฺ ํ วา พหํุ วา ภาสสฺสุ อตถฺ ํเยว เม พรฺ ูหิ อตเฺ ถเนว เม อตโฺ ถ กึ กาหสิ พฺยชฺ นํ
พหนุ ตฺ ิ ฯ

๑๖

[๖๘] อถโข อาวโุ ส อสฺสชิ ภกิ ขฺ ุ อมิ ํ ธมฺมปรยิ ายํ อภาสิ เย ธมมฺ า เหตปุ ฺปภวา เตสํ เหตํุ
ตถาคโต (อาห) เตสฺจ โย นโิ รโธ เอวํวาที มหาสมโณติ ฯ

[๖๙] อถโข โมคคฺ ลฺลานสฺส ปรพิ พฺ าชกสสฺ อมิ ํ ธมมฺ ปรยิ ายํ สตุ วฺ า วริ ชํ วตี มลํ ธมมฺ จกขฺ ุํ
อุทปาทิ ยงฺกิจฺ ิ สมทุ ยธมฺมํ สพฺพนตฺ ํ นโิ รธธมมฺ นตฺ ิ ฯ เอเสว ธมฺโม ยทิ ตาวเทว ปจฺจพยฺ ถา
ปทมโสกํ อทิฏฺฐํ อพฺภตตี ํ พหเุ กหิ กปฺปนหุเตหตี ิ ฯ

[๗๐] อถโข โมคคฺ ลฺลาโน ปรพิ พฺ าชโก สารปี ุตตฺ ํ ปรพิ ฺพาชกํ เอตทโวจ คจฉฺ าม มยํ อาวุโส
ภควโต สนตฺ ิเก โส โน ภควา สตฺถาติ ฯ อมิ านิ โข อาวโุ ส อฑฒฺ เตยฺยานิ ปรพิ พฺ าชกสตานิ
อเมฺห นสิ สฺ าย อเมฺห สมปฺ สสฺ นตฺ า อธิ วิหรนฺติ เตปิ ตาว อปโลเกม ยถา เต มญฺ ิสสฺ นตฺ ิ
ตถา กรสิ สฺ นตฺ ตี ิ ฯ

อถโข สารปี ตุ ฺตโมคฺคลฺลานา เยน เต ปรพิ ฺพาชกา เตนปุ สงกฺ มึสุ อุปสงกฺ มติ วฺ า
เต ปรพิ ฺพาชเก เอตทโวจุํ คจฺฉาม มยํ อาวุโส ภควโต สนตฺ เิ ก โส โน ภควา สตถฺ าติ ฯ มยํ
อายสฺมนฺเต นสิ ฺสาย อายสฺมนฺเต สมปฺ สฺสนตฺ า อิธ วิหราม สเจ อายสฺมนฺตา มหาสมเณ
พฺรหมฺ จรยิ ํ จรสิ ฺสนตฺ ิ สพเฺ พ ว มยํ มหาสมเณ พฺรหมฺ จรยิ ํ จรสิ ฺสามาติ ฯ

อถโข สารปี ุตตฺ โมคคฺ ลฺลานา เยน สชฺ โย ปรพิ พฺ าชโก เตนปุ สงกฺ มสึ ุ อปุ สงกฺ มติ ฺวา
สชฺ ยํ ปรพิ ฺพาชกํ เอตทโวจํุ คจฉฺ าม มยํ อาวุโส ภควโต สนตฺ ิเก โส โน ภควา สตถฺ าติ ฯ
อลํ อาวุโส มา คมิตถฺ สพฺเพ ว ตโย อมิ ํ คณํ ปรหิ รสิ สฺ ามาติ ฯ

ทุติยมปฺ ิ โข สารปี ตุ ตฺ โมคคฺ ลฺลานา สฺชยํ ปรพิ พฺ าชกํ เอตทโวจุํ คจฺฉาม มยํ อาวโุ ส
ภควโต สนฺตเิ ก โส โน ภควา สตฺถาติ ฯ

ตติยมปฺ ิ โข สารปี ตุ ตฺ โมคคฺ ลฺลานา สชฺ ยํ ปรพิ ฺพาชกํ เอตทโวจจ คจฉฺ าม มยํ อาวุโส
ภควโต สนฺตเิ ก โส โน ภควา สตถฺ าติ ฯ อลํ อาวุโส มา คมติ ถฺ สพฺเพ ว ตโย อมิ ํ คณํ
ปรหิ รสิ ฺสามาติ ฯ

อถโข สารปี ุตตฺ โมคฺคลลฺ านา ตานิ อฑฺฒเตยฺยานิ ปรพิ ฺพาชกสตานิ อาทาย เยน เวฬุวนํ
เตนุปสงฺกมสึ ุ ฯ สฺชยสสฺ ปน ปรพิ พฺ าชกสฺส ตตเฺ ถว อณุ หฺ ํ โลหิตํ มขุ โต อคุ คฺ จฺฉิ

[๗๑] อททฺ สา โข ภควา สารปี ุตตฺ โมคคฺ ลลฺ าเน ทูรโต ว อาคจฉฺ นเฺ ต ทิสวฺ าน ภกิ ขฺ ู
อามนเฺ ตสิ เอเต ภกิ ขฺ เว เทวฺ สหายา อาคจฉฺ นฺติ โกลโิ ต อุปตสิ ฺโส จ เอตํ เม สาวกยคุ ํ ภวสิ ฺสติ

๑๗

อคฺคํ ภทฺทยุคนฺติ ฯ คมฺภเี ร ญาณวิสเย อนุตตฺ เร อปุ ธสิ งฺขเย วมิ ุตฺเต อปปฺ ตฺเต เวฬวุ นํ อถ
เน สตฺถา พยฺ ากาสิ เอเต เทวฺ สหายา อาคจฺฉนตฺ ิ โกลโิ ต อุปติสฺโส จ ฯ เอตํ เม สาวกยคุ ํ
ภวสิ ฺสติ อคฺคํ ภทฺทยคุ นตฺ ิ ฯ

[๗๒] อถโข สารปี ตุ ฺตโมคคฺ ลฺลานา เยน ภควา เตนุปสงกฺ มสึ ุ อุปสงฺกมิตวฺ า ภควโต
ปาเทสุ สริ สา นปิ ตติ ฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจํุ ลเภยฺยาม มยํ ภนเฺ ต ภควโต สนฺตเิ ก ปพพฺ ชฺชํ
ลเภยฺยาม อปุ สมปฺ ทนฺติ ฯ เอถ ภกิ ฺขโวติ ภควา อโวจ สวฺ ากขฺ าโต ธมโฺ ม จรถ พรฺ หฺมจรยิ ํ
สมฺมา ทกุ ฺขสฺส อนตฺ กริ ยิ ายาติ ฯ สา ว เตสํ อายสฺมนฺตานํ อุปสมปฺ ทา อโหสิ ฯ

[๗๓] เตน โข ปน สมเยน อภิฺญาตา อภิ ญฺ าตา มาคธกิ า กลุ ปุตตฺ า ภควติ พฺรหมฺ จรยิ ํ
จรนตฺ ิ ฯ มนสุ ฺสา อุชฌฺ ายนตฺ ิถ ขยี นตฺ ิ วิปาเจนตฺ ิ อปุตฺตกตาย ปฏปิ นโฺ น สมโณ โคตโม เวธพยฺ าย
ปฏปิ นโฺ น สมโณ โคตโม กลุ ุปจฺเฉทาย ปฏิปนโฺ น สมโณ โคตโม อทิ านิ เตน ชฏิลสหสสฺ ํ
ปพฺพาชิตํ อมิ านิ จ อฑฒฺ เตยยฺ านิ ปรพิ พฺ าชกสตานิ สฺชยานิ ปพฺพาชิตานิ อิเม จ อภิญฺ าตา
อภิ ญฺ าตา มาคธกิ า กุลปุตตฺ า สมเณ โคตรเม พรฺ หฺมจรยิ ํ จรนตฺ ีติ ฯ อปิ สฺสุ ภิกขฺ ู ทิสฺวา
อมิ าย คาถาย โจเทนฺติ อาคโต โข มหาสมโณ มาคธานํ คิรพิ ฺพชํ สพฺเพ สฺชเย เนตฺวาน
กสํ ทุ านิ นยสิ สฺ ตตี ิ ฯ

[๗๔] อสโฺ สสํุ โข ภกิ ขฺ ู เตสํ มนสุ ฺสานํ อชุ ฺฌายนฺตานํ ขยี นตฺ านํ วปิ าเจนฺตานํ ฯ
อถโข เต ภิกขฺ ู ภควโต เอตมตถฺ ํ อาโรเจสุํ ฯ น ภกิ ขฺ เว โส สทโฺ ท จริ ํ ภวิสฺสติ สตตฺ าหเมว
ภวิสฺสติ สตตฺ าหสสฺ อจฺจเยน อนตฺ รธายสิ สฺ ติ เตนหิ ภิกฺขเว เย ตุเมหฺ อิมาย คาถาย โจเทนตฺ ิ
อาคโต โข มหาสมโณ มาคธานํ คิรพิ ฺพชํ สพฺเพ สชฺ เย เนตวฺ าน กํสทุ านิ นยสิ ฺสตตี ิ ฯ

[๗๕] เต ตเุ มหฺ อมิ าย คาถาย ปฏโิ จเทถ นยนฺติ เว มหาวีรา สทฺธมฺเมน ตถาคตา
ธมฺเมน นียมานานํ กา อสุ ุยยฺ า วชิ านตนฺติ ฯ เตน โข ปน สมเยน มนุสฺสา ภิกขฺ ู ทิสฺวา อมิ าย
คาถาย โจเทนฺติ อาคโต โข มหาสมโณ มาคธานํ คริ พิ ฺพชํ สพฺเพ สฺชเย เนตวฺ าน กํสุทานิ
นยสิ สฺ ตตี ิ ฯ ภิกฺขู เต มนุสฺเส อมิ าย คาถาย ปฏโิ จเทนฺติ นยนตฺ ิ เว มหาวีรา สทฺธมฺเมน
ตถาคตา ธมฺเมน นียมานานํ กา อสุ ุยยฺ า วชิ านตนตฺ ิ ฯ

[๗๖] มนุสฺสา เอวมาหสํ ุ ๓ ธมเฺ มน กิร สมณา สกฺยปุตตฺ ิยา เนนตฺ ิ โน อธมเฺ มนาติ ฯ
สตตฺ าหเมว โส สทโฺ ท อโหสิ สตฺตาหสฺส อจจฺ เยน อนฺตรธายิ ฯ

๑๘

สารปี ุตตฺ โมคฺคลลฺ านปพฺพชชฺ า นิฏฐฺ ติ า ฯ

วรอนตุ ตรสมั มาสัมโพธิ ทรงเสด็จไปโปรดพระโมคคัลลานะ
พระโมคคลั ลานะบรรลุอรหนั ตใ นวนั ข้ึน ๘ ค่าํ เดอื น ๓

๑๙

มาฆมาสสสฺ (เดือน ๓) สุกกฺ ปกขฺ สสฺ ๘ ค่ํา

โมคคฺ ลลฺ านสตุ ตฺ ํ

สยามรฏฺสฺส ติปิ ฏเก เลมที่ ๒๓ สตุ ตฺ นตฺ ปิ ฏเก
องฺคตุ ฺตรนกิ ายสฺส สตฺตก-อฏฺก-นวกนปิ าตา ขอที่ ๕๘

[๕๘] เอวมเฺ ม สตุ ํ เอก สมย ภควา ภคฺเคสุ วหิ รติ สุสุมารคิเร เภสกลาวเน มิคทาเย ฯ
เตน โข ปน สมเยน อายสมฺ า มหาโมคคฺ ลลฺ าโน มคเธสุ กลฺลวาลมตุ ฺตคาเม จปลายมาโน
นสิ นิ ฺโน โหติ ฯ

อทฺทสา โข ภควา ทพิ เฺ พน จกขฺ นุ า วสิ ุทเฺ ธน อตกิ ฺกนตฺ มานสุ เกน อายสมฺ นตฺ 
มหาโมคฺคลฺลาน มคเธสุ กลลฺ วาลมุตตฺ คาเม จปลายมาน นิสินฺน ทิสวฺ า เสยฺยถาปิ นาม
พลวา ปุรโิ ส สมฺมิ ชฺ ติ  วา พาห ปสาเรยฺย ปสารติ  วา พาห สมมฺ ิฺเชยยฺ เอวเมว ภคเฺ คสุ
สุสมุ ารคิเร เภสกลาวเน มคิ ทาเย อนตฺ รหโิ ต มคเธสุ กลฺลวาลมตุ ตฺ คาเม อายสฺมโต
มหาโมคฺคลฺลานสสฺ ปมเุ ข ปาตุรโหสิ นสิ ีทิ ภควา ปฺตฺเต อาสเน นิสชชฺ โข ภควา
อายสฺมนตฺ  มหาโมคคฺ ลฺลาน เอตทโวจ จปลายสิ โน ตฺว โมคฺคลฺลาน จปลายสิ โน
ตวฺ  โมคคฺ ลฺลานาติ ฯ

เอว ภนฺเต ฯ ตสมฺ าติห โมคฺคลลฺ าน ยถาสฺ สสฺ เต วิหรโต ต มทิ ฺธ โอกกฺ มติ
ต สฺ  มนสิกเรยยฺ าสิ ต สฺ พหลุ  กเรยยฺ าสิ าน โข ปเนต วชิ ฺชติ ยนฺเต เอว วิหรโต
ต มทิ ธฺ  ปหีเยถ

โน เจ เต เอว วิหรโต ต มิทธฺ  ปหีเยถ ตโต ตฺว โมคคฺ ลฺลาน ยถาสุต
ยถาปรยิ ตตฺ  ธมมฺ  เจตสา อนวุ ิตกเฺ กยยฺ าสิ อนุวจิ าเรยฺยาสิ มนสานเุ ปกฺเขยยฺ าสิ าน โข
ปเนต วชิ ฺชติ ยนฺเต เอว วหิ รโต ต มิทธฺ  ปหีเยถ โน เจ เต เอว วหิ รโต ต มทิ ธฺ 
ปหีเยถ ตโต ตวฺ  โมคคฺ ลฺลาน ยถาสตุ  ยถาปรยิ ตตฺ  ธมมฺ  วิตฺถาเรน สชฌฺ าย กเรยฺยาสิ

าน โข ปเนต วชิ ฺชติ ยนเฺ ต เอว วหิ รโต ต มทิ ฺธ ปหีเยถ โน เจ เต เอว
วหิ รโต ต มิทธฺ  ปหีเยถ ตโต ตวฺ  โมคคฺ ลลฺ าน อุโภ กณณฺ โสตานิ อาวิเชยฺยาสิ ปาณินา
คตฺตานิ อนมุ ชฺเชยฺยาสิ าน โข ปเนต วชิ ฺชติ ยนฺเต เอว วหิ รโต ต มิทธฺ  ปหีเยถ

๒๐

โน เจ เต เอว วิหรโต ต มิทฺธ ปหเี ยถ ตโต ตวฺ  โมคคฺ ลลฺ าน อุฏฺายาสนา
อุทเกน อกขฺ นี ิ อนมุ ชชฺ ิตฺวา ทสิ า อนวุ ิโลเกยยฺ าสิ นกฺขตตฺ านิ ตารกรปู านิ อุลฺโลเกยฺยาสิ

าน โข ปเนต วิชฺชติ ยนฺเต เอว วหิ รโต ต มิทฺธ ปหเี ยถ โน เจ เต เอว วหิ รโต
ต มทิ ฺธ ปหีเยถ ตโต ตวฺ  โมคฺคลฺลาน อาโลกสฺ  มนสกิ เรยฺยาสิ ทิวาสฺ  อธฏิ ฺ เหยฺยาสิ
ยถา ทวิ า ตถา รตฺตึ ยถา รตตฺ ึ ตถา ทวิ า อิติ ววิ เฏน เจตสา อปรโิ ยนทเฺ ธน สปปฺ ภาส จติ ตฺ 
ภาเวยฺยาสิ าน โข ปเนต วิชชฺ ติ ยนเฺ ต เอว วหิ รโต ต มิทฺธ ปหเี ยถ

โน เจ เต เอว วิหรโต ต มิทฺธ ปหีเยถ ตโต ตวฺ  โมคฺคลลฺ าน ปจฺฉาปเุ รสฺ 
จงฺกม อธฏิ ฺ เหยยฺ าสิ อนฺโตคเตหิ อินฺทรฺ เิ ยหิ อพหิคเตน มานเสน าน โข ปเนต วิชชฺ ติ
ยนเฺ ต เอว วหิ รโต ต มิทธฺ  ปหเี ยถ โน เจ เต เอว วิหรโต ต มทิ ฺธ ปหีเยถ ตโต ตฺว
โมคฺคลฺลาน ทกฺขิเณน ปสฺเสน สหี เสยฺย กปเฺ ปยยฺ าสิ ปาเทน ปาท อจจฺ าธาย สโต สมปฺ ชาโน
อุฏฺานสฺ  มนสกิ รติ ฺวา ปฏพิ ุทฺเธเนว เต โมคคฺ ลลฺ าน ขปิ ฺปเฺ ว ปจฺจุฏฺ าตพพฺ 
น เสยฺยสขุ  น ปสฺสสุข น มิทธฺ สุข อนยุ ตุ โฺ ต วหิ รสิ ฺสามตี ิ เอวฺหิ เต โมคคฺ ลฺลาน
สกิ ฺขติ พพฺ  ฯ

ตสฺมาตหิ โมคคฺ ลฺลาน เอว สกิ ขฺ ติ พฺพ น อจุ ฺจาโสณฺฑ ปคคฺ เหตวฺ า กลุ านิ
อปุ สงกฺ มิสฺสามตี ิ เอวหฺ ิ เต โมคฺคลลฺ าน สิกฺขิตพพฺ  สเจ โมคคฺ ลฺลาน ภกิ ขฺ ุ อุจฺจาโสณฺฑ
ปคฺคเหตวฺ า กุลานิ อุปสงฺกมติ สนฺติ หิ โมคคฺ ลลฺ าน กเุ ลสุ กจิ จฺ กรณยี านิ เยน มนุสสฺ า
อาคต ภิกขฺ ุ น มนสิกโรนฺติ ตตรฺ ภิกขฺ สุ ฺส เอว โหติ โก สุ นาม ทานิ ม อมิ สมฺ ึ กเุ ล
ปรภิ ินทฺ ิ วริ ตตฺ รปู าทานีเม มยิ มนุสฺสาติ อติ สิ ฺส อลาเภน มงฺกภุ าโว มงฺกภุ ตู สสฺ อุทธฺ จฺจ
อุทฺธตสฺส อสว โร อสวตุ สฺส อารา จติ ตฺ  สมาธมิ ฺหา

ตสฺมาติห โมคฺคลฺลาน เอว สกิ ขฺ ิตพพฺ  น วิคฺคาหิกกถ กเถสสฺ ามตี ิ เอวฺหิ เต
โมคคฺ ลฺลาน สกิ ฺขติ พพฺ  วคิ ฺคาหกิ าย โมคคฺ ลลฺ าน กถาย สติ กถาพาหุลฺล ปาฏิกงฺข กถา
พาหลุ ฺเล สติ อุทฺธจฺจ อุทฺธตสสฺ อสวโร อสว ุตสสฺ อารา จติ ตฺ  สมาธมิ ฺหา

นาห โมคฺคลฺลาน สพเฺ พเหว สสคฺค วณฺณยามิ น ปนาห โมคฺคลฺลาน สพฺเพเหว
สสคฺค น วณฺณยามิ สคหฏฺ ปพฺพชิเตหิ โข อห โมคฺคลฺลาน สสคฺค น วณฺณยามิ ยานิ จ โข

๒๑

ตานิ เสนาสนานิ อปปฺ สทฺทานิ อปปฺ นคิ โฺ ฆสานิ วิชนวาตานิ มนุสสฺ ราหเสยยฺ กานิ ปฏสิ ลลฺ า-
นสารปุ ปฺ านิ ตถารเู ปหิ เสนาสเนหิ สส คคฺ  วณฺณยามตี ิ ฯ

เอว วตุ ฺเต อายสฺมา มหาโมคคฺ ลลฺ าโน ภควนฺต เอตทโวจ กิตตฺ าวตา นุ โข ภนฺเต
ภกิ ขฺ ุ สงขฺ ติ ฺเตน ตณหฺ าสงขฺ ยวมิ ตุ โฺ ต โหติ อจจฺ นตฺ นิฏฺโ อจจฺ นฺตโยคกเฺ ขมี อจจฺ นตฺ พฺรหมฺ จารี
อจจฺ นฺตปรโิ ยสาโน เสฏฺโ เทวมนุสฺสานนตฺ ิ ฯ

อิธ โมคฺคลลฺ าน ภกิ ฺขโุ น สตุ  โหติ สพฺเพ ธมฺมา นาล อภินิเวสายาติ เอวฺเจต
โมคฺคลลฺ าน ภิกขฺ โุ น สตุ  โหติ สพฺเพ ธมมฺ า นาล อภนิ เิ วสายาติ โส สพพฺ  ธมมฺ  อภิชา-
นาติ สพฺพ ธมฺม อภิ ฺ าย สพฺพ ธมมฺ  ปรชิ านาติ สพฺพ ธมฺม ปริ ฺ าย ยงฺกิ ฺจิ เวทน
เวทยิ ติ สุข วา ทกุ ฺข วา อทุกฺขมสุข วา โส ตาสุ เวทนาสุ อนิจจฺ านปุ สสฺ ี วิหรติ วริ าคานปุ สฺสี
วหิ รติ นโิ รธานุปสสฺ ี วหิ รติ ปฏนิ สิ ฺสคฺคานปุ สฺสี วหิ รติ โส ตาสุ เวทนาสุ อนจิ ฺจานุปสฺสี
วิหรนฺโต วริ าคานุปสสฺ ี วหิ รนฺโต นโิ รธานปุ สสฺ ี วหิ รนฺโต ปฏนิ ิสฺสคฺคานปุ สฺสี วิหรนโฺ ต น จ
กิ จิ โลเก อปุ าทิยติ อนุปาทิย น ปรติ สสฺ ติ อปรติ สสฺ ปจฺจตฺตเฺ ว ปรนิ ิพฺพายติ ขณี า ชาติ
วุสิต พรฺ หฺมจรยิ  กต กรณีย นาปร อติ ฺถตตฺ ายาติ ปชานาติ

เอตฺตาวตา โข โมคคฺ ลลฺ าน ภิกขฺ ุ สงขฺ ติ ฺเตน ตณฺหาสงฺขยวมิ ุตโฺ ต โหติ อจฺจนตฺ นฏิ โฺ 
อจจฺ นฺตโยคกฺเขมี อจจฺ นตฺ พฺรหมฺ จารี อจจฺ นตฺ ปรโิ ยสาโน เสฏโฺ  เทวมนสุ สฺ านนฺติ ฯ

๒๒

มาฆมาสสสฺ (เดอื น ๓) สกุ กฺ ปกขฺ สสฺ ๑๕ ค่ํา

ทีฆนขสตุ ตฺ ํ

สยามรฏฺสฺส ตปิ ิ ฏเก เลมที่ ๑๓ สุตตฺ นตฺ ปิ ฏเก มชฌฺ ิมนกิ ายสฺส มชฺฌมิ ปณณฺ าสกํ
ทุตโิ ย ภาโค ขอที่ ๒๖๙ - ๒๗๕

[๒๖๙] เอวมฺเม สตุ  เอก สมย ภควา ราชคเห วหิ ร คชิ ฺฌกูเฏ สกู รขตาย ฯ
อถ โข ทฆี นโข ปรพิ พฺ าชโก เยน ภควา เตนปุ สงฺกมิ อปุ สงกฺ มติ วฺ า ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ
สมฺโมทนีย กถ สาราณยี  วีตสิ าเรตวฺ า เอกมนฺต อฏฺาสิ ฯ

เอกมนฺต โต โข ทีฆนโข ปรพิ พฺ าชโก ภควนตฺ  เอตทโวจ อหฺหิ โภ โคตม เอววาที
เอวท ฏิ ฺ  สพฺพ เม น ขมตีติ ฯ ยาปิ โข เต เอสา อคฺคิเวสฺสน ทิฏฺ สพพฺ  เม น ขมตีติ
เอสาปิ เต ทิฏฺ  น ขมตตี ิ ฯ เอสา เจ เม โภ โคตม ทิฏฺ  ขเมยยฺ ตป ิ สฺส ตาทิสเมว ตปิ สฺส
ตาทิสเมวาติ ฯ

อโต โข เต อคคฺ เิ วสสฺ น พหู หิ พหตุ รา โลกสมฺ ึ เย เอวมาหส ุ ตปิ สสฺ ตาทสิ เมว
ตปิ สฺส ตาทสิ เมวาติ เต ตฺเจว ทิฏฐฺ ึ นปปฺ ชหนตฺ ิ อฺ จฺ ทิฏฺ อุปาทิยนฺติ ฯ อโต
โข เต อคฺคเิ วสฺสน ตนู หิ ตนุตรา โลกสมฺ ึ เย เอวมาหสุ ตป ิ สสฺ ตาทิสเมว ตป ิ สฺส ตาทิ
สเมวาติ เต ตฺเจว ทฏิ ฺฐึ ปชหนฺติ อฺฺจ ทิฏฺฐึ น อปุ าทิยนตฺ ฯิ

[๒๗๐] สนตฺ ิ อคคฺ ิเวสสฺ น เอเก สมณพฺราหมฺ ณา เอววาทโิ น เอวทิฏฐฺ โิ น สพพฺ  เม
ขมตตี ิ ฯ สนฺติ อคคฺ ิเวสฺสน เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวว าทิโน เอวทิฏฺฐโิ น สพพฺ  เม น
ขมตีติ ฯ สนฺติ อคฺคเิ วสสฺ น เอเก สมณพรฺ าหมฺ ณา เอววาทโิ น เอวทิฏฺ โ น เอกจฺจ เม
ขมติ เอกจจฺ  เม น ขมตตี ิ ฯ

ตตรฺ อคคฺ เิ วสฺสน เย เต สมณพฺราหมฺ ณา เอววาทโิ น เอวท ฏิ ฺโน สพฺพ เม ขมตตี ิ
เตสมย ทฏิ ฺ สราคาย สนตฺ ิเก สโยคาย สนตฺ ิเก อภินนฺทนาย สนฺตเิ ก อชโฺ ฌสานาย สนตฺ ิเก
อปุ าทานาย สนฺตเิ กติ ฯ ตตฺร อคคฺ ิเวสฺสน เย เต สมณพรฺ าหมฺ ณา เอวว าทิโน เอวท ฏิ ฺโน
สพพฺ  เม น ขมตีติ เตสมย ทิฏฺ  อสาราคาย สนฺตเิ ก อสโยคาย สนฺติเก อนภินนทฺ นาย
สนฺตเิ ก อนชโฺ ฌสานาย สนตฺ เิ ก อนปุ าทานาย สนฺตเิ กติ ฯ

๒๓

เอว วตุ เฺ ต ทีฆนโข ปรพิ ฺพาชโก ภควนฺต เอตทโวจ อุกฺกเสติ เม ภว โคตโม ทฏิ ฺคต
สมกุ กฺ เสติ เม ภว โคตโม ทฏิ ฺค ตนตฺ ิ ฯ

ตตรฺ อคคฺ เิ วสสฺ น เย เต สมณพรฺ าหฺมณา เอวว าทโิ น เอวท ิฏฺ โน เอกจฺจ เม ขมติ
เอกจฺจ เม น ขมตตี ิ ยา หิ เตส ขมติ สาย ทิฏฺ สราคาย สนตฺ ิเก สโยคาย สนตฺ ิเก
อภนิ นทฺ นาย สนตฺ ิเก อชโฺ ฌสานาย สนตฺ เิ ก อปุ าทานาย สนตฺ เิ ก ยา หิ เตส น ขมติ สาย
ทฏิ ฺฐิ อสาราคาย สนตฺ เิ ก อสโยคาย สนฺตเิ ก อนภนิ นฺทนาย สนตฺ ิเก อนชฺโฌสานาย สนตฺ เิ ก
อนุปาทานาย สนตฺ ิเกติ ฯ

[๒๗๑] ตตฺร อคฺคิเวสฺสน เย เต สมณพฺราหมฺ ณา เอว วาทิโน เอวทิฏฺ โ น สพพฺ 
เม ขมตตี ิ ตตถฺ วิฺ ู ปุรโิ ส อิติ ปฏสิ จฺ ิกฺขติ ยา โข เม อย ทิฏฺ สพพฺ  เม ขมตตี ิ
อมิ เฺ จ อห ทฏิ ฺ ถามสา ปรามสฺส อภินิวิสสฺ โวหเรยยฺ  อิทเมว สจฺจ โมฆมฺ นตฺ ิ ทฺวหี ิ
เม อสฺส วคิ ฺคโห โย จาย สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เอวว าที เอวทิฏฺ สพฺพ เม น
ขมตตี ิ โย จาย สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เอววาที เอวทิฏฺ  เอกจฺจ เม ขมติ เอกจจฺ 
เม น ขมตีติ อเิ มหิ เม อสสฺ ทฺวีหิ วิคคฺ โห ฯ อิติ วคิ คฺ เห สติ วิวาโท ววิ าเท สติ วิฆาโต
วิฆาเต สติ วเิ หสา ฯ อติ ิ โส วิคคฺ หฺจ วิวาทจฺ วฆิ าตจฺ วิเหสจฺ อตฺตนิ
สมฺปสสฺ มาโน ตฺเจว ทฏิ ฺ  ปชหติ อฺฺจ ทฏิ ฺ น อปุ าทิยติ ฯ เอวเมตาส ทฏิ ฺน 
ปหาน โหติ เอวเมตาส ทิฏฺ น  ปฏนิ ิสสฺ คฺโค โหติ ฯ

ตตฺร อคคฺ ิเวสฺสน เย เต สมณพฺราหมฺ ณา เอววาทโิ น เอวท ิฏฺโ น สพฺพ เม น
ขมตตี ิ ตตรฺ วิ ฺูู ปรุ โิ ส อติ ิ ปฏสิ ฺจกิ ฺขติ ยา โข เม อย ทิฏฺ สพฺพ เม น ขมตตี ิ
อิมฺเจ อห ทฏิ ฺ  ถามสา ปรามสสฺ อภินวิ สิ ฺส โวหเรยฺย อทิ เมว สจจฺ  โมฆมฺ นฺติ
ทฺวหี ิ เม อสฺส วิคคฺ โห โย จาย สมโณ วา พรฺ าหมฺ โณ วา เอวว าที เอวท ิฏฺ สพพฺ  เม
ขมตตี ิ โย จาย สมโณ วา พรฺ าหฺมโณวา เอววาที เอวท ิฏฺ เอกจฺจ เม ขมติ เอกจจฺ 
เม น ขมตตี ิ อิเมหิ เม ทฺวหี ิ อสฺส วคิ ฺคโห ฯ อติ ิ วิคคฺ เห สติ ววิ าโท วิวาเท สติ
วฆิ าโต วิฆาเต สติ วิเหสา ฯ อติ ิ โส วิคฺคหจฺ ววิ าทจฺ วิฆาตจฺ วเิ หสจฺ อตตฺ นิ
สมฺปสสฺ มาโน ตฺเจว ทฏิ ฺ  ปชหติ อฺ ฺจ ทฏิ ฺ  น อปุ าทิยติ ฯ เอวเมตาส ทิฏฺน
ปหาน โหติ เอวเมตาส ทฏิ ฺน  ปฏินสิ ฺสคโฺ ค โหติ ฯ

๒๔

ตตฺร อคฺคิเวสฺสน เย เต สมณพรฺ าหฺมณา เอวว าทโิ น เอวท ิฏฺ โ น เอกจฺจ เม
ขมติ เอกจจฺ  เม น ขมตีติ ตตฺร วิฺูู ปุรโิ ส อติ ิ ปฏิสฺจกิ ฺขติ ยา โข เม อย
ทิฏฺ  เอกจจฺ  เม ขมติ เอกจจฺ  เม น ขมตตี ิ อมิ ฺเจ อห ทฏิ ฺ  ถามสา ปรามสสฺ
อภนิ วิ ิสฺส โวหเรยฺย อิทเมว สจฺจ โมฆมฺนฺติ ทวฺ ีหิ เม อสฺส วิคฺคโห โย จาย
สมโณ วา พรฺ าหมฺ โณ วา เอววาที เอวทฏิ ฺ  สพฺพ เม ขมตตี ิ โย จาย สมโณ วา
พฺราหมฺ โณ วา เอววาที เอวท ิฏฺ  สพพฺ  เม น ขมตตี ิ อิเมหิ เม อสฺส ทวฺ หี ิ วคิ คฺ โห ฯ
อิติ วิคฺคเห สติ ววิ าโท วิวาเท สติ วฆิ าโต วิฆาเต สติ วเิ หสา ฯ อิติ โส วคิ ฺคหฺจ
ววิ าทจฺ วฆิ าตจฺ วเิ หสฺจ อตตฺ นิ สมปฺ สฺสมาโน ตเฺ จว ทฏิ ฺ  ปชหติ อฺ จฺ ทฏิ ฺ
 น อุปาทยิ ติ ฯ เอวเมตาส ทฏิ ฺน ปหาน โหติ เอวเมตาส ทิฏฺน ปฏนิ สิ ฺสคฺโค โหติ ฯ

[๒๗๒] อย โข ปน อคคฺ เิ วสฺสน กาโย รปู ี จาตมุ มฺ หาภตู โิ ก มาตาเปตฺติกสมภฺ โว
โอทนกุมฺมาสูปจโย อนิจจฺ ุจฉฺ าทน ปรมิ ทฺธนเภทน วิทฺธส นธมโฺ ม อนิจจฺ โต ทุกขฺ โต โรคโต
คณฑฺ โต สลฺลโต อฆโต อาพาธโต ปรโต ปโลกโต สุฺ โต อนตฺตโต สมนุปสฺสติ พโฺ พ ฯ
ตสฺสมิ  กาย อนิจจฺ โต ทกุ ฺขโต โรคโต คณฺฑโต สลลฺ โต อฆโต อาพาธโต ปรโต
ปโลกโต สุ ฺ โต อนตฺตโต สมนปุ สฺสโต โย กายสฺมึ กายจฺฉนโฺ ท กายสิเนโห กายนวฺ ยตา
สา ปหียติ ฯ

[๒๗๓] ติสฺโส โข อมิ า อคฺคิเวสฺสน เวทนา สขุ า เวทนา ทุกขฺ า เวทนา อทุกฺขมสขุ า
เวทนา ฯ ยสมฺ ึ อคฺคิเวสสฺ น สมเย สุข เวทน เวเทติ เนว ตสมฺ ึ สมเย ทกุ ฺข เวทน
เวเทติ น อทกุ ขฺ มสขุ  เวทน เวเทติ สุขเ ยว ตสมฺ ึ สมเย เวทน เวเทติ ฯ

ยสฺมึ อคฺคเิ วสสฺ น สมเย ทุกขฺ  เวทน เวเทติ เนว ตสมฺ ึ สมเย สขุ  เวทน เวเทติ น
อทุกขฺ มสขุ  เวทน เวเทติ ทกุ ขฺ เ ยว ตสมฺ ึ สมเย เวทน เวเทติ ฯ ยสฺมึ อคคฺ ิเวสฺสน สมเย
อทกุ ฺขมสขุ  เวทน  เวเทติ เนว ตสมฺ ึ สมเย สขุ  เวทน เวเทติ น ทุกฺข เวทน เวเทติ
อทกุ ขฺ มสขุ  เยว ตสมฺ ึ สมเย เวทน เวเทติ ฯ สขุ า อคคฺ เิ วสฺสน อนจิ ฺจา สงขฺ ตา
ปฏิจฺจสมปุ ปฺ นนฺ า ขยธมมฺ า วยธมมฺ า วริ าคธมมฺ า นิโรธธมมฺ า ฯ ทกุ ขฺ าปิ โข อคฺคิเวสฺสน
อนิจฺจา สงฺขตา ปฏิจจฺ สมุปปฺ นฺนา ขยธมมฺ า วยธมมฺ า วิราคธมฺมา นิโรธธมฺมา ฯ อทุกฺขม-
สุขาปิ โข อคฺคิเวสสฺ น เวทนา อนิจฺจา สงขฺ ตา ปฏิจจฺ สมุปฺปนนฺ า ขยธมมฺ า วยธมมฺ า
วริ าคธมฺมา นโิ รธธมมฺ า ฯ

๒๕

เอว ปสสฺ  อคคฺ เิ วสฺสน สุตวฺ า อรยิ สาวโก สขุ ายปิ เวทนาย นิพฺพนิ ฺทติ ทุกขฺ ายปิ
เวทนาย นิพพฺ นิ ฺทติ อทกุ ฺขมสุขายปิ เวทนาย นิพพฺ นิ ทฺ ติ นพิ ฺพนิ ฺท วิรชชฺ ติ วิราคา วมิ ุจจฺ ติ
วิมตุ ตฺ สมฺ ึ วิมุตตฺ มติ ิ าณ โหติ ขณี า ชาติ วุสติ  พฺรหมฺ จรยิ  กต กรณีย นาปร
อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ ฯ

เอว วมิ ตุ ฺตจติ โฺ ต โข อคฺคิเวสฺสน ภกิ ฺขุ น เกนจิ สวทติ น เกนจิ วิวทติ
ยฺจ โข โลเก วตุ ตฺ  เตน โวหรติ อปรามสนตฺ ิ ฯ

[๒๗๔] เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา สารปี ตุ ฺโต ภควโต ปิ ฏฺ โต นิสินฺโน ภควนตฺ 
วชี ิยมาโน ฯ อถ โข อายสฺมโต สารปี ตุ ตฺ สสฺ เอตทโหสิ เตส เตส กิร โน ภควา
ธมฺมาน อภิ ฺา ปหานมาห เตส เตส กริ โน สุคโต ธมมฺ าน อภิฺ า ปฏินสิ ฺสคคฺ มาหาติ ฯ

อิติ หิท อายสฺมโต สารปี ตุ ตฺ สสฺ ปฏิสฺจกิ ฺขโต อนปุ าทาย อาสเวหิ จติ ฺต วิมจุ ฺจิ ฯ
ทีฆนขสฺส ปรพิ พฺ าชกสฺส วิรช วตี มล ธมฺมจกฺขุ อทุ ปาทิ ยงกฺ ิ ฺจิ สมทุ ยธมมฺ  สพฺพนตฺ 
นโิ รธธมฺมนตฺ ิ ฯ

[๒๗๕] อถโข ทีฆนโข ปรพิ พฺ าชโก ทิฏฺ ธมโฺ ม ปตฺตธมโฺ ม วิทติ ธมโฺ ม ปรโิ ยคาฬฺห -
ธมฺโม ติณฺณวจิ กิ จิ โฺ ฉ วิคตกถกโถ เวสารชฺชปปฺ ตฺโต อปรปปฺ จฺจโย สตถฺ ุ สาสเน ภควนฺต
เอตทโวจ อภิกฺกนฺต โภ โคตม อภกิ กฺ นตฺ  โภ โคตม เสยยฺ ถาปิ โภ โคตม นกิ กฺ ุชฺชิต วา
อุกกฺ ชุ เฺ ชยยฺ ปฏจิ ฉฺ นนฺ  วา ววิ เรยยฺ มฬู ฺหสสฺ วา มคฺค อาจกิ เฺ ขยฺย อนธฺ กาเร วา ตลปชฺโชต
ธาเรยฺย จกขฺ มุ นโฺ ต รปู านิ ทกขฺ นตฺ ตี ิ เอวเมว โภตา โคตเมน อเนกปรยิ าเยน ธมโฺ ม
ปกาสโิ ต เอสาห ภควนฺต สรณ คจฉฺ ามิ ธมมฺ จฺ ภกิ ฺขสุ งฆฺ จฺ อปุ าสก ม ภว
โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปต สรณงคฺ ตนตฺ ิ ฯ

ทฆี นขสุตฺต นิฏฺต จตุตถฺ  ฯ

๒๖

มาฆมาสสสฺ (เดือน ๓) สุกกฺ ปกฺขสฺส ๑๕ ค่ํา

โอวาทปาฏโิ มกขฺ ทปิ าโ

สยามรฏฺสสฺ เตปิฏกํ เลม ที่ ๑๐ สตุ ฺตนตฺ ปิ ฏเก ทีฆนิกายสฺส มหาวคโฺ ค ทตุ ิโย ภาโค ขอ ๕๔
มหาปทานสุตตฺ ํ ตติยภาณวารํ ปาตโิ มกขุทเฺ ทโส

เอวมเฺ ม สตุ ตฺ ํ เอกสํ มยํ อทุ ทฺ ฏิ ฺ  โข เตน ภควตา ชานตา ปสสฺ ตา อรหตา

สมฺมาสมพฺ ุทเฺ ธน, โอวาทปาฏโิ มกฺขํ ตีหิ คาถาหิ.

ขนฺตี ปรมํ ตโป ตตี กิ ฺขา, นพิ ฺพานํ ปรมํ วทนตฺ ิ พทุ ธฺ า,

น หิ ปพฺพชโิ ต ปรปู ฆาต,ี สมโณ โหติ ปรํ วเิ หยนฺโต.

สพพฺ ปาปสฺส อกรณํ กุสลสสฺ ปู สมปฺ ทา

สจิตตฺ ปรโิ ยทปนํ เอตํ พทุ ฺธาน สาสน.ํ

อนปู วาโท อนูปฆาโต ปาฏโิ มกฺเข จ สวํ โร

มตตฺ ฺตุ า จ ภตตฺ สฺมึ ปนตฺ จฺ สยนาสนํ

อธจิ ติ ฺเต จ อาโยโค เอตํ พุทธฺ าน สาสนนตฺ ิ

อเนกปรยิ าเยน โข ปน เตน ภควตา ชานตา ปสสฺ ตา อรหตา สมฺมาสมฺพทุ เฺ ธน, สลี ํ
สมมฺ ทกขฺ าตํ สมาธิ สมฺมทกขฺ าโต ปฺา สมมฺ ทกขฺ าตา.

กถจฺ สีลํ สมมฺ ทกขฺ าตํ ภควตา. เหฏฺเ มนปิ ปรยิ าเยน, สลี ํ สมมฺ ทกขฺ าตํ ภควตา.
อุปรเิ มนปิ ปรยิ าเยน, สีลํ สมฺมทกขฺ าตํ ภควตา. กถจฺ เหฏฺ◌ิเมน ปรยิ าเยน, สลี ํ สมมฺ ทกขฺ าตํ
ภควตา. อิธ อรยิ สาวโก ปาณาติปาตา ปฏวิ ริ โต โหต,ิ อทินนฺ าทานา ปฏวิ ริ โต โหติ, กาเมสมุ ิจฺฉา-
จารา ปฏิวริ โต โหติ, มสุ าวาทา ปฏิวิรโต โหติ, สุราเมรยมชชฺ ปมาทฏฺ านา ปฏวิ ิรโต โหตตี ิ.

เอวํ โข เหฏฺเมน ปรยิ าเยน, สีลํ สมมฺ ทกขฺ าตํ ภควตา, กถจฺ อุปรเิ มน ปรยิ าเยน, สลี ํ
สมฺมทกขฺ าตํ ภควตา. อิธ ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาฏิโมกฺขสํวรสวํ โุ ต วิหรติ อาจารโคจรสมปฺ นโฺ น,
อณมุ ตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสสฺ าวี สมาทาย สิกขฺ ติ สกิ ขฺ าปเทสตู .ิ เอวํ โข อุปรเิ มน ปรยิ าเยน, สีลํ
สมมฺ ทกขฺ าตํ ภควตา.

๒๗

กถจฺ สมาธิ สมฺมทกฺขาโต ภควตา. เหฏฺ เ มนปิ ปรยิ าเยน, สมาธิ สมมฺ ทกฺขาโต
ภควตา. อปุ รเิ มนปิ ปรยิ าเยน, สมาธิ สมมฺ ทกขฺ าโต ภควตา, กถจฺ เหฏฺ เ มน ปรยิ าเยน,
สมาธิ สมมฺ ทกขฺ าโต ภควตา. อิธ อรยิ สาวโก โวสสฺ คคฺ ารมมฺ ณํ กรติ วฺ า,ลภติ สมาธึ ลภติ จิตตฺ สฺ
เสกคฺคตนตฺ ิ.

เอวํ โข เหฏฺเ มน ปรยิ าเยน, สมาธิ สมฺมทกขฺ าโต ภควตา. กถจฺ อปุ รเิ มน
ปรยิ าเยน, สมาธิ สมมฺ ทกขฺ าโต ภควตา. อิธ ภกิ ขฺ ุ วิวิจฺเจว กาเมหิ ววิ จิ จฺ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ,
สวติ กกฺ ํ สวจิ ารรํ วิเวกชมปฺ ี ตสิ ุขํ ปมํ ฌานํ อปุ สมปฺ ชชฺ วิหรต.ิ วติ กกฺ วิจารานํ วปู สมา, อชฺฌตตฺ ํ
สมปฺ สาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวติ กฺกํ อวิจารํ, สมาธชิ มปฺ ี ติสขุ ํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมปฺ ชฺช วหิ รต.ิ
ปี ติยา จ วิราคา อเุ ปกขฺ โก จ วิหรติ สโต จ สมปฺ ชาโน, สขุ จฺ กาเยน ปฏสิ ํเวเทติ, ยนฺตํ อรยิ า
อาจิกฺขนตฺ ิ อเุ ปกขฺ โก สตมิ า สขุ วหิ ารตี ,ิ ตตยิ ํ ฌานํ อุปสมปฺ ชชฺ วหิ รติ. สุขสสฺ จ ปหานา ทุกขฺ สสฺ
จ ปหานา, ปุพฺเพว โสมนสสฺ โทมนสฺสานํ อตฺถงคฺ มา, อทกุ ขฺ มสุขํ อุเปกขฺ าสติปารสิ ุทฺธ,ึ จตตุ ถฺ ํ
ฌานํ อุปสมปฺ ชชฺ วิหรตตี .ิ เอวํ โข อปุ รเิ มน ปรยิ าเยน, สมาธิ สมมฺ ทกฺขาโต ภควตา.

กถฺจ ปฺา สมมฺ ทกขฺ าตา ภควตา. เหฏฺเมนปิ ปรยิ าเยน, ปฺ า สมมฺ าทกขฺ าตา
ภควตา. อปุ รเิ มนปิ ปรยิ าเยน, ปฺา สมฺมทกขฺ าตา ภควตา กถฺจ เหฏฺเ มน ปรยิ าเยน,
ปฺา สมฺมทกขฺ าตา ภควตา. อธิ อรยิ สาวโก ปฺวา โหต,ิ อทุ ยตฺถคามนิ ยิ า ปฺ าย
สมนนฺ าคโต, อรยิ าย นพิ ฺเพธกิ าย สมฺมา ทกุ ขฺ กขฺ ยคามินยิ าต.ิ เอวํ โข เหฏฺเมน ปรยิ าเยน,
ปฺา สมมฺ ทกขฺ าตา ภควตา. กถจฺ อปุ รเิ มน ปรยิ าเยน, ปฺ า สมฺมทกขฺ าตา ภควตา อิธ
ภกิ ขฺ ุ อทิ ํ ทกุ ฺขนตฺ ิ ยถาภูตํ ปชานาติ. อยํ ทุกขฺ สมุทโยติ ยถาภตู ํ ปชานาต.ิ อยํ ทุกฺขนโิ รโธติ
ยถาภูตํ ปชานาต.ิ อยํ ทุกขฺ นโิ รธคามนิ ี ปฏิปทาติ ยถาภตู ํ ปชานาตตี ิ. เอวํ โข อุปรเิ มน
ปรยิ าเยน, ปฺ า สมฺมทกฺขาตา ภควตา.

สลี ปรภิ าวิโต สมาธิ มหปผฺ โล โหติ มหานสิ ํโส สมาธปิ รภิ าวติ า ปฺา มหปผฺ ลา โหติ
มหานสิ ํสา, ปฺาปรภิ าวติ ํ จติ ตฺ ํ สมมฺ เทว อาสเวหิ วิมุจฺจต.ิ เสยยฺ ถที ํ. กามาสวา ภวาสวา
อวชิ ฺชาสวา. ภาสติ า โข ปน ภควตา ปรนิ พิ พฺ านสมเย อยํ ปจฉฺ ิมวาจา, หนทฺ ทานิ ภกิ ฺขเว
อามนตฺ ยามิ โว, วยธมมฺ า สงฺขารา อปฺปมาเทน สมฺปาเทถาติ. ภาสติ ฺจทิ ํ ภควตา, เสยยฺ ถาปิ
ภกิ ขฺ เว ยานิ กานิจิ ชงคฺ ลานํ ปาณานํ ปทชาตานิ, สพพฺ านิ ตานิ หตถฺ ิปเท สโมธานํ คจฉฺ นตฺ ิ,
หตถฺ ิปทํ เตสํ อคคฺ มกขฺ ายติ, ยททิ ํ มหนฺตตฺเตน.

๒๘

เอวเมว โข ภกิ ขฺ เว เยเกจิ กุสลา ธมมฺ า, สพเฺ พ เต อปปฺ มาทมลู กา อปปฺ าทสโมสรณา,
อปฺปมาโท เตสํ อคฺคมกฺขายตตี ิ ตสฺมาติหเมหฺ หิ สิกฺขติ พฺพ,ํ ติพพฺ าเปกขฺ า ภวิสฺสาม,
อธสิ ลี สิกฺขาสมาทาเน, อธจิ ิตฺตสิกฺขาสมาทาเน, อธปิ ฺ าสกิ ฺขาสมาทาเน, อปปฺ มาเทน
สมปฺ าเทสฺสามาติ. เอวหฺ ิ โน สกิ ขฺ ติ พฺพ.ํ

โอวาทปาฏิโมกขฺ าทิปาโ นิฏฺโต.

๒๙

มาฆมาสสสฺ (เดอื น ๓) สกุ ฺกปกขฺ สสฺ ๑๕ ค่ํา

ภควโต อายสุ งฺขาร โอสสฺ ชฺชนํ มหาภูมิจาโล

สยามรฏฺสสฺ เตปิฏกํ เลมท่ี ๑๐ สตุ ฺตนตฺ ปิ ฏเก ทีฆนกิ ายสฺส มหาวคโฺ ค ขอ ๙๔-๙๖
มหาปรนิ ิพพฺ านสตุ ฺตํ ตตยิ ภาณวารํ นิมิตโฺ ตภาสกถา

[๙๔] อถโข ภควา ปุพพฺ ณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตตฺ จีวรมาทาย เวสาลึ ปิณฺฑาย ปาวสิ ิ
เวสาลิยํ ปิ ณฺฑาย จรติ ฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิ ณฺฑปาตปฏิกกฺ นโฺ ต อายสมฺ นตฺ ํ อานนฺทํ อามนเฺ ตสิ
คณฺหาหิ อานนทฺ นสิ ที นํ เยน ปาวาลํ เจตยิ ํ เตนุปสงกฺ มิสสฺ าม ทิวาวหิ ารายาติ ฯ

เอวํ ภนฺเตติ โข อายสมฺ า อานนโฺ ท ภควโต ปฏสิ สฺ ณุ ติ วฺ า นสิ ที นํ อาทาย ภควนฺตํ ปิ ฏฺโต
ปิ ฏฺโ ต อนพุ นฺธิ ฯ อถโข ภควา เยน ปาวาลํ เจตยิ ํ เตนปุ สงกฺ มิ อปุ สงกฺ มติ วฺ า ปฺญตฺเต อาสเน
นสิ ที ิ ฯ

อายสฺมาปิ โข อานนโฺ ท ภควนตฺ ํ อภวิ าเทตวฺ า เอกมนตฺ ํ นสิ ีทิ ฯ เอกมนตฺ ํ นสิ ินนฺ ํ โข
อายสมฺ นตฺ ํ อานนฺทํ ภควา เอตทโวจ รมณียา อานนฺท เวสาลี รมณยี ํ อุเทนํ เจตยิ ํ รมณียํ
โคตมกํ เจตยิ ํ รมณียํ สตฺตมพฺ ํ เจติยํ รมณยี ํ พหุปตุ ตฺ ํ เจติยํ รมณียํ สารนทฺ ทํ เจติยํ รมณยี ํ
ปาวาลํ เจติยํ ยสฺส กสสฺ จิ อานนทฺ จตตฺ าโร อทิ ธฺ ปิ าทา ภาวติ า พหุลีกตา ยานกี ตา วตถฺ กุ ตา
อนุฏฺตา ปรจิ ติ า สุสมารทธฺ า โส อากงขฺ มาโน อานนทฺ กปปฺ ํ วา ติฏเฺ ยยฺ กปฺปาวเสสํ วา
ตถาคตสสฺ โข อานนฺท จตตฺ าโร อิทธฺ ปิ าทา ภาวติ า พหลุ ีกตา ยานีกตา วตฺถกุ ตา อนุฏฺ ตา
ปรจิ ติ า สสุ มารทธฺ า โส อากงขฺ มาโน อานนฺท ตถาคโต กปฺปํ วา ตฏิ เฺ ยฺย กปฺปาวเสสํ วาติ ฯ

เอวปํ ิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควตา โอฬารเิ ก นิมิตฺเต กยิรมาเน โอฬารเิ ก โอภาเส
กยริ มาเน นาสกขฺ ิ ปฏิวชิ ฌฺ ิตํุ น ภควนฺตํ ยาจิ ติฏฺตุ ภนเฺ ต ภควา กปฺปํ ติฏฺ ตุ สคุ โต กปปฺ ํ
พหชุ นหติ าย พหุชนสุขาย โลกานกุ มฺปาย อตถฺ าย หิตาย สขุ าย เทวมนุสสฺ านนตฺ ิ ยถา ตํ
มาเรน ปรยิ ฏุ ฺต จิตฺโต ฯ

ทตุ ิยมปฺ ิ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนเฺ ตสิ รมณียา อานนฺท เวสาลี รมณียํ
อเุ ทนํ เจติยํ รมณยี ํ โคตมกํ เจตยิ ํ รมณยี ํ สตตฺ มพฺ ํ เจตยิ ํ รมณยี ํ พหปุ ุตตฺ ํ เจติยํ รมณยี ํ
สารนฺททํ เจตยิ ํ รมณียํ ปาวาลํ เจติยํ ยสฺส กสฺสจิ อานนฺท จตฺตาโร อทิ ฺธปิ าทา ภาวติ า พหุลีกตา
ยานีกตา วตถฺ กุ ตา อนฏุ ฺ ต า ปรจิ ติ า สสุ มารทฺธา โส อากงฺขมาโน กปปฺ ํ วา ตฏิ ฺเยฺย กปปฺ าวเสสํ

๓๐

วา ตถาคตสสฺ โข อานนทฺ จตตฺ าโร อทิ ธฺ ปิ าทา ภาวิตา พหลุ กี ตา ยานกี ตา วตฺถกุ ตา อนุฏฺตา
ปรจิ ิตา สุสมารทธฺ า โส อากงฺขมาโน อานนฺท ตถาคโต กปฺปํ วา ตฏิ เฺ ยฺย กปปฺ าวเสสํ วาติ ฯ

เอวปํ ิ โข อายสมฺ า อานนฺโท ภควตา โอฬารเิ ก นิมติ ฺเต กยิรมาเน โอฬารเิ ก โอภาเส
กยิรมาเน นาสกขฺ ิ ปฏิวิชฌฺ ติ ํุ น ภควนฺตํ ยาจิ ติฏฺตุ ภนฺเต ภควา กปปฺ ํ ตฏิ ฺ ตุ สคุ โต กปปฺ ํ
พหชุ นหติ าย พหชุ นสขุ าย โลกานุกมปฺ าย อตถฺ าย หิตาย สขุ าย เทวมนสุ สฺ านนตฺ ิ ยถา ตํ มาเรน
ปรยิ ุฏฺ ต จติ โฺ ต ฯ

ตติยมปฺ ิ โข ภควา อายสฺมนตฺ ํ อานนฺทํ อามนเฺ ตสิ รมณยี า อานนทฺ เวสาลี รมณยี ํ
อุเทนํ เจติยํ รมณียํ โคตมกํ เจตยิ ํ รมณยี ํ สตตฺ มฺพํ เจตยิ ํ รมณียํ พหปุ ุตตฺ ํ เจติยํ รมณยี ํ
สารนทฺ ทํ เจตยิ ํ รมณยี ํ ปาวาลํ เจตยิ ํ ยสสฺ กสสฺ จิ อานนทฺ จตตฺ าโร อิทฺธปิ าทา ภาวติ า พหุลีกตา
ยานกี ตา วตถฺ ุกตา อนุฏฺตา ปรจิ ติ า สสุ มารทธฺ า โส อากงขฺ มาโน กปปฺ ํ วา ตฏิ เฺ ยยฺ กปปฺ าวเสสํ
วา ตถาคตสฺส โข อานนทฺ จตฺตาโร อทิ ฺธปิ าทา ภาวิตา พหุลกี ตา ยานกี ตา วตถฺ กุ ตา อนฏุ ฺต า
ปรจิ ิตา สสุ มารทธฺ า โส อากงฺขมาโน อานนฺท ตถาคโต กปฺปํ วา ติฏฺเยยฺ กปฺปาวเสสํ วาติ ฯ

เอวปํ ิ โข อายสมฺ า อานนโฺ ท ภควตา โอฬารเิ ก นมิ ติ ฺเต กยิรมาเน โอฬารเิ ก โอภาเส
กยริ มาเน นาสกขฺ ิ ปฏิวิชฌฺ ติ ุํ น ภควนฺตํ ยาจิ ตฏิ ฺตุ ภนเฺ ต ภควา กปฺปํ ตฏิ ฺตุ สคุ โต กปฺปํ
พหชุ นหติ าย พหุชนสขุ าย โลกานกุ มปฺ าย อตฺถาย หติ าย สุขาย เทวมนุสฺสานนฺติ ยถา ตํ
มาเรน ปรยิ ฏุ ฺต จติ ฺโต ฯ

อถโข ภควา อายสมฺ นฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ คจฺฉ ตวฺ ํ อานนฺท ยสสฺ ทานิ กาลํ มญฺ สีติ
ฯ เอวํ ภนฺเตติ โข อายสมฺ า อานนโฺ ท ภควโต ปฏสิ ฺสุณิตฺวา อฏุ ฺ ายาสนา ภควนตฺ ํ อภิวาเทตวฺ า
ปทกฺขณิ ํ กตฺวา อวทิ เู ร อญฺ ตรสฺมึ รกุ ขฺ มูเล นสิ ที ิ ฯ

[๙๕] อถโข มาโร ปาปิมา อจิรปกกฺ นฺเต อายสมฺ นเฺ ต อานนฺเท เยน ภควา เตนปุ สงกฺ มิ
อุปสงกฺ มติ วฺ า เอกมนตฺ ํ อฏฺาสิ ฯ เอกมนตฺ ํ โต โข มาโร ปาปิ มา ภควนตฺ ํ เอตทโวจ
ปรนิ ิพพฺ าตทุ านิ ภนเฺ ต ภควา ปรนิ พิ ฺพาตุ สุคโต ปรนิ ิพฺพานกาโลทานิ ภนฺเต ภควโต
ภาสิตา โข ปเนสา ภนฺเต ภควตา วาจา น ตาวาหํ ปาปิ ม ปรนิ ิพฺพายิสสฺ ามิ

ยาว เม ภิกขฺ ู น สาวกา ภวิสฺสนตฺ ิ วิยตฺตา วนิ ตี า วิสารทา พหสุ ฺสตุ า ธมมฺ ธรา
ธมฺมานุธมมฺ ปฏปิ นนฺ า สามีจิปฏปิ นนฺ า อนธุ มมฺ จารโิ น สกํ อาจรยิ กํ อคุ คฺ เหตวฺ า อาจกิ ขฺ ิสฺสนตฺ ิ

๓๑

เทเสสสฺ นฺติ ปฺญเปสสฺ นตฺ ิ ปฏฺเปสฺสนตฺ ิ ววิ รสิ สฺ นตฺ ิ วิภชสิ สฺ นตฺ ิ อตุ ฺตานีกรสิ ฺสนตฺ ิ อปุ ฺปนนฺ ํ
ปรปปฺ วาทํ สหธมเฺ มน สนุ ิคคฺ หิตํ นิคคฺ เหตฺวา สปปฺ าฏิหารยิ ํ ธมมฺ ํ เทเสสสฺ นตฺ ีติ

เอตรหิ โข ปน ภนเฺ ต ภิกขฺ ู ภควโต สาวกา วยิ ตตฺ า วินตี า วิสารทา พหสุ ฺสตุ า
ธมมฺ ธรา ธมมฺ านธุ มฺมปฏปิ นฺนา สามีจปิ ฏปิ นนฺ า อนุธมมฺ จารโิ น สกํ อาจรยิ กํ อุคคฺ เหตฺวา
อาจิกขฺ นตฺ ิ เทเสนฺติ ปฺญเปนตฺ ิ ปฏฺเปนตฺ ิ ววิ รนตฺ ิ วภิ ชนตฺ ิ อตุ ตฺ านกี โรนตฺ ิ อุปปฺ นนฺ ํ ปรปปฺ วาทํ
สหธมเฺ มน สนุ ิคคฺ หิตํ นิคคฺ เหตวฺ า สปปฺ าฏหิ ารยิ ํ ธมมฺ ํ เทเสนตฺ ิ ปรนิ ิพฺพาตทุ านิ ภนเฺ ต ภควา
ปรนิ ิพฺพาตุ สุคโต ปรนิ ิพพฺ านกาโลทานิ ภนฺเต ภควโต ภาสติ า โข ปเนสา ภนฺเต ภควตา วาจา
น ตาวาหํ ปาปิม ปรนิ ิพพฺ ายิสฺสามิ

ยาว เม ภิกฺขุนิโย น สาวิกา ภวสิ สฺ นตฺ ิ วยิ ตฺตา วินตี า วสิ ารทา พหุสฺสตุ า ธมมฺ ธรา
ธมมฺ านุธมมฺ ปฏปิ นนฺ า สามีจิปฏิปนนฺ า อนธุ มมฺ จารนิ ิโย สกํ อาจรยิ กํ อุคคฺ เหตฺวา อาจกิ ฺขิสฺสนตฺ ิ
เทเสสฺสนตฺ ิ ปญฺ เปสสฺ นตฺ ิ ปฏฺ เปสฺสนตฺ ิ วิวรสิ สฺ นตฺ ิ วิภชสิ สฺ นฺติ อตุ ตฺ านีกรสิ สฺ นฺติ อปุ ฺปนนฺ ํ
ปรปฺปวาทํ สหธมเฺ มน สนุ คิ คฺ หิตํ นิคคฺ เหตวฺ า สปปฺ าฏิหารยิ ํ ธมมฺ ํ เทเสสสฺ นฺตีติ

เอตรหิ โข ปน ภนฺเต ภิกขฺ นุ ิโย ภควโต สาวิกา วยิ ตตฺ า วนิ ตี า วสิ ารทา พหุสฺสุตา
ธมมฺ ธรา ธมมฺ านธุ มมฺ ปฏปิ นนฺ า สามจี ิปฏิปนนฺ า อนธุ มฺมจารนิ ิโย สกํ อาจรยิ กํ อคุ ฺคเหตวฺ า
อาจิกฺขนตฺ ิ เทเสนตฺ ิ ปญฺ เปนตฺ ิ ปฏฺเปนฺติ วิวรนตฺ ิ วิภชนตฺ ิ อตุ ตฺ านกี โรนฺติ อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ
สหธมฺเมน สุนิคฺคหติ ํ นิคฺคเหตวฺ า สปปฺ าฏิหารยิ ํ ธมมฺ ํ เทเสนตฺ ิ ปรนิ พิ ฺพาตทุ านิ ภนฺเต ภควา
ปรนิ ิพพฺ าตุ สคุ โต ปรนิ ิพพฺ านกาโลทานิ ภนเฺ ต ภควโต ภาสติ า โข ปเนสา ภนเฺ ต ภควตา วาจา
น ตาวาหํ ปาปิม ปรนิ ิพฺพายิสสฺ ามิ

ยาว เม อุปาสกา น สาวกา ภวิสสฺ นตฺ ิ วิยตตฺ า วนิ ตี า วิสารทา พหสุ สฺ ตุ า ธมมฺ ธรา
ธมฺมานธุ มมฺ ปฏิปนนฺ า สามจี ปิ ฏิปนนฺ า อนธุ มมฺ จารโิ น สกํ อาจรยิ กํ อุคคฺ เหตฺวา อาจิกขฺ ิสสฺ นตฺ ิ
เทเสสฺสนฺติ ปญฺ เปสสฺ นตฺ ิ ปฏฺ เปสสฺ นตฺ ิ ววิ รสิ สฺ นตฺ ิ วภิ ชสิ สฺ นตฺ ิ อตุ ฺตานีกรสิ ฺสนตฺ ิ อุปปฺ นนฺ ํ
ปรปฺปวาทํ สหธมเฺ มน สนุ คิ คฺ หติ ํ นคิ ฺคเหตฺวา สปปฺ าฏิหารยิ ํ ธมฺมํ เทเสสสฺ นตฺ ตี ิ

เอตรหิ โข ปน ภนเฺ ต อปุ าสกา ภควโต สาวกา วิยตตฺ า วินตี า วสิ ารทา พหสุ สฺ ตุ า
ธมฺมธรา ธมมฺ านธุ มมฺ ปฏิปนฺนา สามจี ิปฏิปนฺนา อนุธมมฺ จารโิ น สกํ อาจรยิ กํ อุคฺคเหตวฺ า
อาจกิ ฺขนตฺ ิ เทเสนตฺ ิ ปญฺ เปนฺติ ปฏฺ เปนตฺ ิ ววิ รนตฺ ิ วิภชนตฺ ิ อุตตฺ านกี โรนฺติ อุปปฺ นฺนํ ปรปปฺ วาทํ

๓๒

สหธมฺเมน สุนคิ ฺคหติ ํ นคิ ฺคเหตวฺ า สปปฺ าฏหิ ารยิ ํ ธมฺมํ เทเสนตฺ ิ ปรนิ พิ ฺพาตทุ านิ ภนฺเต ภควา
ปรนิ พิ พฺ าตุ สุคโต ปรนิ พิ พฺ านกาโลทานิ ภนเฺ ต ภควโต ภาสิตา โข ปเนสา ภนฺเต ภควตา วาจา น
ตาวาหํ ปาปิม ปรนิ พิ ฺพายสิ ฺสามิ

ยาว เม อปุ าสกิ า น สาวกิ า ภวสิ ฺสนตฺ ิ วิยตตฺ า วนิ ตี า วิสารทา พหุสฺสตุ า ธมฺมธรา
ธมฺมานุธมมฺ ปฏปิ นนฺ า สามีจปิ ฏิปนนฺ า อนุธมมฺ จารนิ โิ ย สกํ อาจรยิ กํ อคุ ฺคเหตวฺ า อาจกิ ขฺ ิสฺสนตฺ ิ
เทเสสสฺ นฺติ ปฺญเปสฺสนตฺ ิ ปฏฺเปสฺสนตฺ ิ วิวรสิ สฺ นฺติ วภิ ชิสฺสนฺติ อตุ ตฺ านกี รสิ ฺสนตฺ ิ อปุ ฺปนนฺ ํ
ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมน สนุ ิคคฺ หิตํ นิคฺคเหตวฺ า สปปฺ าฏหิ ารยิ ํ ธมมฺ ํ เทเสสฺสนตฺ ีติ

เอตรหิ โข ปน ภนฺเต อุปาสกิ า ภควโต สาวกิ า วยิ ตตฺ า วนิ ตี า วิสารทา พหุสฺสุตา
ธมมฺ ธรา ธมมฺ านุธมฺมปฏปิ นนฺ า สามจี ิปฏิปนฺนาอนธุ มมฺ จารนิ ิโย สกํ อาจรยิ กํ อุคฺคเหตฺวา
อาจกิ ขฺ นตฺ ิ เทเสนตฺ ิ ปญฺ เปนฺติ ปฏฺเปนฺติ วิวรนตฺ ิ วภิ ชนฺติ อตุ ตฺ านกี โรนตฺ ิ อปุ ปฺ นนฺ ํ ปรปปฺ วาทํ
สหธมฺเมน สุนิคคฺ หิตํ นคิ คฺ เหตฺวา สปฺปาฏิหารยิ ํ ธมมฺ ํ เทเสนตฺ ิ ปรนิ พิ ฺพาตทุ านิ ภนเฺ ต ภควา
ปรนิ ิพฺพาตุ สคุ โต ปรนิ พิ พฺ านกาโลทานิ ภนฺเต ภควโต ภาสติ า โข ปเนสา ภนเฺ ต ภควตา วาจา
น ตาวาหํ ปาปิม ปรนิ พิ พฺ ายิสสฺ ามิ

ยาว เม อทิ ํ พฺรหฺมจรยิ ํ น อทิ ธฺ เฺ จว ภวิสฺสติ ผตี จฺ วติ ฺถารกิ ํ พหชุ ฺญํ ปถุ ุภูตํ
ยาว เทวมนสุ เฺ สหิ สุปฺปกาสติ นฺติ เอตรหิ โข ปน ภนฺเต ภควโต อทิ ํ พรฺ หฺมจรยิ ํ อิทธฺ ฺเจว ผตี ฺจ
วิตถฺ ารกิ ํ พหุชฺญํ ปุถภุ ตู ํ ยาว เทวมนสุ เฺ สหิ สปุ ฺปกาสติ ํ ปรนิ ิพพฺ าตทุ านิ ภนเฺ ต ภควา
ปรนิ พิ พฺ าตุ สคุ โต ปรนิ ิพพฺ านกาโลทานิ ภนฺเต ภควโตติ ฯ

เอวํ วุตเฺ ต ภควา มารํ ปาปิ มนตฺ ํ เอตทโวจ อปโฺ ปสสฺ ุกโฺ ก ตวฺ ํ ปาปิม โหหิ น จริ ํ ตถาคตสสฺ
ปรนิ พิ พฺ านํ ภวสิ สฺ ติ อโิ ต ตณิ ณฺ ํ มาสานํ อจจฺ เยน ตถาคโต ปรนิ พิ ฺพายิสฺสตีติ ฯ

อถโข ภควา ปาวาลเจตเิ ย สโต สมปฺ ชาโน อายสุ งขฺ ารํ โอสฺสชชฺ ิ ฯ โอสสฺ ฏฺเ จ ภควตา
อายุสงขฺ าเร มหาภมู ิจาโล อโหสิ ภึสนโก โลมหํโส เทวทุนทฺ ภิโย จ ผลึสุ ฯ อถโข ภควา
เอตมตฺถํ วิทติ ฺวา ตายํ เวลายํ อมิ ํ อุทานํ อุทาเนสิ

[๙๖] ตลุ มตุลจฺ สมภฺ วํ ภวสงฺขารมวสสฺ ชชฺ ิ มนุ ิ

อชฺฌตตฺ รโต สมาหโิ ต อภินฺทิ กวจมวิ ตตฺ สมภฺ วนฺติ ฯ

๓๓

มาฆมาสสสฺ (เดอื น ๓)

อมฺพปาลวิ นาราม

สยามรฏฺสฺส เตปิฏกํ เลมที่ ๑๐ สุตฺตนฺตปิ ฏเก ทฆี นิกายสฺส มหาวคโฺ ค ขอ ๙๑-๙๒
มหาปรนิ พิ พฺ านสุตฺตํ ทตุ ิยภาณวารํ อมพฺ ปาลีคณิกาวตฺถุ

[๙๑] อสโฺ สสิ โข อมฺพปาลี คณิกา ภควา กิร เวสาลึ อนปุ ปฺ ตโฺ ต เวสาลยิ ํ วหิ รติ มยฺหํ
อมฺพวเนติ ฯ อถโข อมพฺ ปาลี คณิกา ภททฺ านิ ภททฺ านิ ยานานิ โยชาเปตฺวา ภททฺ ํ ภทฺทํ
ยานอํ ภิรหุ ติ วฺ า ภทฺเทหิ ภทฺเทหิ ยาเนหิ เวสาลยิ า นยิ ยฺ าสิ เยน สโก อาราโม เตน ปายาสิ
ยาวตกิ า ยานสสฺ ภูมิ ยาเนน คนฺตฺวา ยานา ปจโฺ จโรหติ ฺวา ปตตฺ ิกา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ
อุปสงกฺ มติ ฺวา ภควนตฺ ํ อภวิ าเทตฺวา เอกมนตฺ ํ นิสที ิ ฯ เอกมนฺตํ นสิ ินฺนํ โข อมฺพปาลึ คณกิ ํ ภควา
ธมฺมยิ า กถาย สนทฺ สฺเสสิ สมาทเปสิ สมตุ ฺเตเชสิ สมปฺ หเํ สสิ ฯ อถโข อมพฺ ปาลี คณิกาภควตา
ธมมฺ ยิ า กถาย สนฺทสฺสติ า สมาทปิตา สมตุ เฺ ตชิตา สมปฺ หํสติ า ภควนตฺ ํ เอตทโวจ อธวิ าเสตุ เม
ภนฺเต ภควา สฺวาตนาย ภตตฺ ํ สทธฺ ึ ภิกฺขสุ งฺเฆนาติ ฯ อธวิ าเสสิ ภควา ตณุ ฺหีภาเวน ฯ อถโข
อมฺพปาลี คณิกา ภควโต อธวิ าสนํ วิทติ ฺวา อุฏฺายาสนา ภควนตฺ ํ อภิวาเทตฺวา ปทกขฺ ณิ ํ กตวฺ า
ปกฺกามิ ฯ

[๙๒] อสโฺ สสํุ โข เวสาลิกา ลจิ ฺฉวี ภควา กริ เวสาลึ อนุปปฺ ตโฺ ต เวสาลยิ ํ วิหรติ
อมฺพปาลิวเนติ ฯ อถโข เต ลิจฺฉวี ภทฺทานิ ภทฺทานิ ยานานิ โยชาเปตวฺ า ภททฺ ํ ภททฺ ํ ยานํ
อภิรหุ ิตฺวา ภทฺเทหิ ภทฺเทหิ ยาเนหิ เวสาลยิ า นิยยฺ สึ ุ ฯ ตตรฺ เอกจเฺ จ ลจิ ฉฺ วี นลี า โหนตฺ ิ นีลวณฺณา
นีลวตฺถา นีลาลงกฺ ารา เอกจเฺ จ ลจิ ฺฉวี ปีตา โหนตฺ ิ ปีตวณณฺ า ปี ตวตฺถา ปี ตาลงกฺ ารา เอกจเฺ จ
ลิจฉฺ วี โลหติ กา โหนฺติ โลหิตกวณฺณา โลหติ กวตถฺ า โลหิตกาลงกฺ ารา เอกจเฺ จ ลจิ ฉฺ วี โอทาตา
โหนฺติ โอทาตวณณฺ า โอทาตวตฺถา โอทาตาลงกฺ ารา ฯ อถโข อมฺพปาลี คณิกา ทหรานํ ทหรานํ
ลจิ ฺฉวนี ํ อกเฺ ขน อกขฺ ํ จกฺเกน จกกฺ ํ ยคุ ฺเคน ยคุ คฺ ํ ปฏวิ ฏฺเฏสิ ฯ

อถโข เต ลิจฉฺ วี อมพฺ ปาลึ คณิกํ เอตทโวจุํ กึ เช อมพฺ ปาลิ ทหรานํ ทหรานํ ลิจฺฉวีนํ
อกฺเขน อกฺขํ จกฺเกน จกฺกํ ยุคฺเคน ยุคคฺ ํ ปฏิวฏเฺ ฏสตี ิ ฯ ตถา หิ ปน เม อยฺยปุตตฺ า
ภควา นิมนฺติโต สฺวาตนาย ภตตฺ ํ สทฺธึ ภกิ ฺขสุ งฺเฆนาติ ฯ เทหิ เช อมพฺ ปาลิ เอตํ ภตฺตํ
สตสหสเฺ สนาติ ฯ สเจ หิ เม อยฺยปุตตฺ า เวสาลึ สาหารํ ทสสฺ ถ เอวปํ ิ มหนฺตํ ภตตฺ ํ น ทสสฺ ามตี ิ ฯ

๓๔

อถโข เต ลิจฉฺ วี องคฺ ุลี โปเสุํ ชิตมฺหา วต โภ อมพฺ ปาลกิ าย วจฺ ติ มฺหา วต โภ อมพฺ ปาลิ
กายาติ ฯ อถโข เต ลจิ ฉฺ วี เยน อมฺพปาลวิ นํ เตน ปายึสุ ฯ อททฺ สา โข ภควา เต ลิจฉฺ วี
ทรู โต ว อาคจฉฺ นฺเต ทิสวฺ าน ภิกขฺ ู อามนฺเตสิ เยสํ ภกิ ฺขเว ภกิ ฺขูนํ เทวา ตาวตสึ า อทิฏฺปุพพฺ า
โอโลเกถ ภกิ ขฺ เว ลจิ ฉฺ วปิ รสิ ํ อวโลเกถ ภกิ ขฺ เว ลจิ ฉฺ วปิ รสิ ํ อปุ สหํ รถ ภกิ ฺขเว ลิจฺฉวปิ รสิ ํ
ตาวตึสสทิสนตฺ ิ ฯ อถโข เต ลิจฉฺ วี ยาวตกิ า ยานสฺส ภมู ิ ยาเนน คนฺตวฺ า ยานา ปจโฺ จโรหติ ฺวา
ปตฺตกิ า ว เยน ภควา เตนปุ สงฺกมสึ ุ อปุ สงกฺ มติ วฺ า ภควนตฺ ํ อภิวาเทตวฺ า เอกมนตฺ ํ นิสีทสึ ุ ฯ
เอกมนตฺ ํ นิสินเฺ น โข เต ลิจฺฉวี ภควา ธมมฺ ิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมตุ ฺเตเชสิ
สมฺปหเํ สสิ ฯ อถโข เต ลจิ ฉฺ วี ภควตา ธมมฺ ยิ า กถาย สนทฺ สสฺ ติ า สมาทปิ ตา สมตุ ฺเตชิตา
สมปฺ หํสิตา ภควนตฺ ํ เอตทโวจํุ อธวิ าเสตุ โน ภนเฺ ต ภควา สวฺ าตนาย ภตตฺ ํ สทฺธึ ภกิ ขฺ สุ งเฺ ฆนาติ
ฯ อธวิ าสติ ํ โข เม ลิจฺฉวี สวฺ าตนาย อมพฺ ปาลคิ ณิกาย ภตฺตนตฺ ิ ฯ อถโข เต ลจิ ฺฉวี องฺคลุ ี
โปเสํุ ชิตมฺหา วต โภ อมพฺ ปาลกิ าย วจฺ ติ มหฺ า วต โภ อมฺพปาลิกายาติ ฯ อถโข เต
ลิจฺฉวี ภควโต ภาสติ ํ อภินนทฺ ติ ฺวา อนโุ มทติ วฺ า อุฏฺายาสนา ภควนฺตํ อภวิ าเทตฺวา ปทกขฺ ณิ ํ
กตวฺ า ปกกฺ มสึ ุ ฯ

อถโข อมฺพปาลี คณิกา ตสสฺ า รตตฺ ิยา อจฺจเยน สเก อาราเม ปณตี ํ ขาทนียํ โภชนยี ํ
ปฏยิ าทาเปตวฺ า ภควโตกาลํ อาโรจาเปสิ กาโล ภนเฺ ต นฏิ ฺฐติ ํ ภตฺตนตฺ ิ ฯ อถโข ภควา ปพุ พฺ ณฺห
สมยํ นิวาเสตฺวา ปตตฺ จวี รํ อาทาย สทธฺ ึ ภกิ ฺขุสงเฺ ฆน เยน อมฺพปาลิคณกิ าย ปรเิ วสนํ เตน-ุ
ปสงฺกมิ อปุ สงฺกมิตวฺ า ปฺญตฺเต อาสเน นสิ ที ิ ฯ อถโข อมฺพปาลี คณิกา พุทฺธปฺปมขุ ํ ภกิ ขฺ ุสงฆฺ ํ
ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนตฺ ปเฺ ปสิ สมปฺ วาเรสิ ฯ อถโข อมพฺ ปาลี คณกิ า ภควนตฺ ํ
ภตุ ฺตาวึ โอนตี ปตฺตปาณึ อญฺ ตรํ นีจํ อาสนํ คเหตวฺ า เอกมนฺตํ นิสที ิ ฯ เอกมนตฺ ํ นิสนิ ฺนา โข อมฺ
พปาลี คณกิ า ภควนตฺ ํ เอตทโวจ อมิ าหํ ภนฺเต อารามํ พทุ ธฺ ปปฺ มขุ สสฺ ภิกขฺ สุ งฺฆสสฺ ทมมฺ ตี ิ ฯ
ปฏคิ ฺคเหสิ ภควา อารามํ ฯ

อถโข ภควา อมฺพปาลึ คณิกํ ธมฺมิยา กถาย สนทฺ สฺเสตฺวา สมาทเปตวฺ า สมตุ ฺเตเชตฺวา
สมฺปหเํ สตวฺ า อุฏฺายาสนา ปกกฺ ามิ ฯ ตตฺร สุทํ ภควา เวสาลยิ ํ วิหรนฺโต อมพฺ ปาลวิ เน เอตเทว
พหลุ ํ ภิกขฺ นู ํ ธมมฺ ึ กถํ กโรติ อติ ิ สีลํ อติ ิ สมาธิ อติ ิ ปฺญา สีลปรภิ าวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ
มหานสิ ํโส สมาธปิ รภิ าวติ า ปญฺ า มหปฺผลา โหติ มหานิสสํ า ปฺญาปรภิ าวิตํ จิตตฺ ํ สมฺมเทว
อาสเวหิ วมิ จุ ฺจติ เสยฺยถที ํ กามาสวา ภวาสวา อวชิ ชฺ าสวาติ ฯ

๓๕

ผคฺคุณมาสสสฺ (เดอื น ๔) สุกกฺ ปกขฺ สสฺ ๑๕ ค่าํ

หมดอานิสงสกฐนิ

การบอกลาอานิสงสกฐนิ ขอ มูลเบอื้ งตน จากทานติปิ ฏกธมฺมาจรยิ ฯ สชุ าติ นาคออ น

๑. ในวนั ข้นึ ๑๕ ค่าํ เดือน ๔(๕) ใหส งฺฆท่อี ยู ณ วฏฺฏใดก็ตามรว มกันเจรญิ “กฐนิ เภทํ กฐนิ ตฺถาร
กจิ ฺจ กฐนิ ตถฺ ารกมมฺ ” จนจบ (ถา มีเวลา) หากเจรญิ มาถงึ บทท่ีเคยเจรญิ เฉพาะของตน
แลว ใหทานนนั้ ยกตาลปัตรข้ึน เจรญิ เอง สงฆฺ ท่ีเหลือไมต องเจรญิ

๒. เม่ือเจรญิ จบแลว ใหสงฺฆทกุ ทา น พนิ ฺทุ ปจจฺ ทุ รามิ และอธฏิ ฺ าน ปจฺ จีวร ท่ีครองอยู
(ของภนฺเตเป็ นตจิ วี ร)

๓. ญตตฺ แิ ตง ตงั้ ภณฺฑาคารกิ และกาํ หนดสถานท่ีหอ งใดหองหน่งึ เป็ นภณฺฑาคพภฺ (ตเู ยน็
จัดเป็ นภณฑฺ าคพพฺ ภดว ย) ทัง้ นี้ใหช้ีสถานท่ีๆกําหนดเป็ นภณฑฺ าคพฺภดวย ของทุก
อยา งภณฺฑาคารกิ ตองจัดเก็บไวในภณฺฑาคพฺภอยางเป็ นระเบียบ เป็ นหมวดหมู งายตอ
การหยบิ มาแจกจา ย และทกุ อยา งตอ งสะอาด
ภณฺฑาคารกิ สามารถเลือกผทู ่ีจะมาทาํ หนา ท่เี ป็ นผชู วยได แตตอ งญตฺติแตงตัง้ ดวย
หากเม่อื ภณฑฺ า คารกิ ไมอ ยู สามารถมอบหมายใหผ ูชวยทําหนาท่แี ทนได

๔. ในกรณที ่ีธมมฺ จารกิ ไปพํานัก อยู ณ วฏฺฏใดวฏฺฏหน่ึง และนาํ จวี รชวั่ คราว ปรกิ ขฺ ารโจลํ หรอื
ของใชตางๆไปดวย (ยกเวน จีวร ปรกิ ขฺ ารโจลทํ ่เี กนิ ความจาํ เป็ นท่ีจะตองใช) ใหท ําความ
สะอาด และสง มอบใหก บั ภณฺฑาคารกิ ของวฏฺฏนัน้ หากประสงคจ ะใชผ ืนใด ใหเ บิกมา
ใชได และ อธฏิ ฺานใชใหมด วย สว นของใชท ่ีใชป ระจาํ เชน ยาสฟี ัน,สบฯู ลฯ ใหสาํ รอง
เกบ็ ไวใ ชไดอ ยา งละ ๑
จีวรช่วั คราว ปรกิ ฺขารโจลํ ท่ยี ังตองใชอ ยกู ็ใหอ ธฏิ ฺ านใชใหม

๕. สําหรบั ของใชท ่เี ป็ นของสว นกลางสงฆท่ีมปี ระจาํ อยูแ ตล ะกฏุ ิ เชน ถังน้าํ ไมกวาด ฯลฯ ไม
ตองนาํ มาคืน แตค วรมภี ณฑฺ าคพฺภท่เี กบ็ กลาง เม่อื หยบิ ไปใชเสรจ็ แลว ใหน ํามาเกบ็ ท่ี
เดมิ

๖. ถาสงฆฺ ธมฺมจารกิ ไปพาํ นกั อยู ณ วฏฺฏใดวฏฺฏหน่งึ แตย ังมจี วี รชัว่ คราว ปรกิ ขฺ ารโจลํ และ
ของใชอ ่นื ๆเกบ็ ไวท่อี กี วฏฺฏหน่งึ ซ่ึงจาํ เป็นท่จี ะตอ งนาํ ส่ิงของดงั กลาวไปใชในการจํา

๓๖

วัสสา ณ วฏฺฏท่ีไดกาํ หนดไว กรณีนไ้ี มต องกลบั มาแจงคนื ท่ีวฏฺฏท่ีฝากของไว เม่อื ถึง
เวลาท่ีจะตองไปจําวสั สา ณ วฏฏฺ ท่ไี ดก ําหนดไว ก็ไปรวบรวมจดั ของท่ฝี ากไวและขาว
ของตา งๆท่จี ําเป็ นท่ตี อ งจดั หาไป กรณีนี้ไมต อ งแจงคนื และเบิกใชจ ากภณฺฑาคารกิ
ของวฏฏฺ ท่ีฝากของไว แตเม่อื เดินทางไปถงึ วฏฏฺ ท่ีไปจําวสสฺ าแลว ใหแจง ภณฺฑาคารกิ
ของวฏฏฺ นัน้ วา ไดนาํ อะไรไปบาง และประสงคจ ะขอเบกิ ใชส่งิ ใดบา ง (ยกเวนของใช
สวนตวั ) สว นของท่เี หลือมอบไวเป็นกองกลาง ของท่เี ขา กองกลางแลว จะเป็ นของสอง
เจา ของ (วกิ ปปฺ ) ไมเ ป็นของเฉพาะตวั อกี ภณฺฑาคารกิ สามารถนําไปใหกับผูอ ่ืนท่ี
ประสงคจ ะเบิกใชได อยา ลืมอธฏิ ฺานกอ นใช
๗. กระเป าเดนิ ทาง ผาหม สวนตวั ยารกั สาโรคเฉพาะตน..........ไมตองนํามาคืนภณฺฑาคารกิ
อธฏิ านใชไ ดเ ลย

ผคคฺ ณุ มาสสสฺ (เดอื น ๔) สุกกฺ ปกขฺ สสฺ ๑๕ ค่าํ

อพุ ฺภตสฺมึ กฐิเน

สฺยามฏฺสสฺ เตปิ ฏกํ เลมท่ี ๒ วินยปิ ฏเก มหาวภิ งฺโค ทตุ ิโย ภาโค ขอ ๔ และ
วินยปิ ฏก เลมท่ี ๓ มหาวภิ ังค ทุติยภาค และอรรถกถา นิสสคั คยิ กณั ฑ ขอ ๑

จีวร คอื เร่อื งของวนิ ยั ซ่ึงเป็ นปัจจัยแรกในจตปุ จจฺ ยท่ปี รมตถฺ อนตุ ตฺ รสมมฺ าสมโฺ พธิ บรม
พทุ ธานุ าตใหภิกขฺ ุ (ตจิ วี ร) ภกิ ขฺ นุ ี (ปฺจจวี ร) สกิ ฺขมานา, สามเณรี (จตุจวี ร) และสามเณร (ทวิ
จวี ร) ใชส อย ใชป  องกันความหนาวเยน็ และรบั สัง่ วา พึงมเี พียงจีวรครอง ไมพึงมจี ีวรมาก หรอื
สะสมไวม าก (รปู ใดมีมากกวาน้ี เป็ น อาปตตฺ )ิ จีวรจะมีช่อื เรยี กตา งกนั ไดแ ก

๑. กาลจีวร คอื ชวงเวลาท่เี ป็ นฤดูถวายจีวร ๑ เดือน ตอ ง ผา นวนั ปวารณาไปแลว มี
กําหนดเรม่ิ ตงั้ แตแรม ๑ ค่ํา เดอื น ๑๑ ถึงข้นึ ๑๕ ค่ํา เดือน ๑๒ ไดแ ก

๑.๑ จีวรท่ที ายกทายกิ าถวายเป็ น วสสฺ าวาสิกสาฎก หรอื ผา จาํ นาํ วสสฺ า ซ่งึ มี
ระยะเวลา ๑ เดอื น

๑.๒ จวี รท่ที ายกทายิกาถวายเป็ นผา กฐนิ เม่อื ได กรานกฐนิ แลวกจ็ ะขยาย
ระยะเวลาไดถ ึง ๕ เดอื น

๓๗

๒. จวี รอกี อยางจะเรยี กวา อกาลจีวร คือ
๒.๑ สาํ หรบั ภิกขฺ ุ ภกิ ฺขนุ ผี ทู ่ไี มไ ดกรานกฐนิ จีวรท่ี ทายกทายกิ าถวายสาํ หรบั

ตลอดระยะเวลา ๑๑ เดือนท่เี หลอื จะ เรยี กวา อกาลจวี ร
๒.๒ สําหรบั ภิกขฺ ุ ภกิ ขฺ นุ ีผูท ไ่ี ดก รานกฐนิ แลว จวี รท่ี ทายกทายิกาถวาย

สําหรบั ตลอดระยะเวลา ๗ เดือนท่ีเหลือ จะเรยี กวา อกาลจวี ร
ไมไ ดก ฐนิ ๑+๑๑ =๑๒

จาํ นาํ ถวายผาตลอด ๑๑ เดือน = อกาลจวี ร
เดอื น ๑๑ ๑๒ ๑ ๒ ๓ ๔ ๕ ๖ ๗ ๘ ๙ ๑๐

ผา กฐนิ = กาลจวี ร ถวายผาตลอด ๗ เดือน = อกาลจวี ร ถา ไดก น ๕+๗ =๑๒
๓. อติเรกจวี ร คือ ผา ท่ีเขาถวายเพ่ิม ไดมาใหม ยงั ไมไ ด พนิ ทุ ยงั ไมไดท่อี ธฏิ านเป็ น
จวี รครองตามวนิ ย ยงั ไมไ ดวิกปปฺ หรอื ผาท่นี อกจากจีวร มีขนาดตัง้ แต ๔x๘ นิ้ว หมายถงึ

๓.๑ ผา จีวรอาศยั ผา เกนิ เม่อื ภิกขฺ ุ ภิกฺขุนรี บั มาแลว สามารถเกบ็ ไวไ ดไมเกนิ
๑๐ วนั จาํ ตอ งเสยี สละหรอื ทาํ วกิ ปฺป (ทาํ ใหเ ป็ น ๒ เจา ของ) เกนิ กวา นนั้ ตอ งอาปตตฺ ิ เพราะเกบ็
ไวเ กิน กําหนด

๓.๒ วสสฺ าวาสิกสาฎก (ผา จาํ นาํ วสสฺ า) ท่ีมอี ายุ ๑ เดือน หรอื ผากฐนิ ท่ีมอี ายุ ๕
เดือน เม่อื หมดอานสิ งฺส จาํ ตอ งเสยี สละหรอื ทาํ วกิ ปปฺ ภายใน ๑๐ วนั เกนิ กวานนั้ ตอ งอาปตตฺ ิ
เพราะ เก็บไวเกินกําหนด

๓.๓ วสสฺ ิกสาฎก (ผา อาบน้าํ ฝน) เป็ นของท่ที รงปรมพทุ ฺธานุาตเป็ นปรกิ ฺขา
รพเิ สสชัว่ คราว ใหอ ธฏิ  านใชไ ดต ลอด ๔ เดอื น พน จากน้นตองวกิ ปปฺ

๔. อจเฺ จกจีวร คอื จีวรรบี รอน หรอื ผาดว น หมายถงึ วสฺสาวาสกิ สาฎก หรอื ผาจาํ นํา
วสฺสาท่ีทายกผมู เี หตุรบี รอน ขอถวายกอ นกาํ หนดเวลาปกติ เชน เขาจะไปทพั หรอื เจ็บไขไมไ วใ จ
ชีวติ หรอื มีสทั ธาเล่ือมใสเกดิ ข้นึ ใหม) อจฺเจกจวี รเชน น้ี มีปรมพทุ ฺธานญุ าตใหร บั เกบ็ ไวไดแต
ตองรบั กอ นวันปวารณาไมเ กิน ๑๐ วัน (คอื ตงั้ แตข ้ึน ๖ ค่ํา ถึง ๑๕ ค่าํ เดือน ๑๑) ดังนัน้ จวี รท่ีรบั
เกินมาจากจีวรครอง จีวรเหลือเฟือ หรอื จีวรท่ีหมดอานสิ งฺสแลวใหว กิ ปปฺ ใหเ ป็ น ๒ เจา ของ หรอื
สละเขา กองกลาง ไมเกนิ ๑๐ วนั เม่ืออรุณวันท่ี ๑๑ ข้นึ เป็ นอาปตตฺ ินสิ ฺสคฺคีย และตองเสียสละ
แกส งฆฺ คณ หรอื ปคุ คล จากนัน้ พึงแสดงอาปตฺตนิ นั้ หากจวี รหลายผนื ผูกหรอื พับเกบ็ รวมกันจะ

๓๘

เป็ นอาปตตฺ ิเพียง ตวั เดยี ว หากจวี รท่พี บั ไวไ มรวมกัน เป็นอาปตตฺ ิหลายตัวตามจาํ นวนแหงวตถฺ ุ
อยา งไรกต็ ามจวี รท่ีสละแลว การเสียสละนถี้ ือเป็ น วนิ ยกมมฺ

วิกปฺปจวี ร

เม่ือภกิ ขฺ ุ ภกิ ฺขุนี ตอ งการนําผาอติเรกจีวรมาใชน ัน้ จะตอ งทํา การวกิ ปปฺ กอ น คือการทาํ
ใหเ ป็ น ๒ เจา ของ เพ่อื โดยการวิกปปฺ มี ๒ อยาง คอื

๑. วิกปปฺ ตอ หนา เป็นการวิกปฺปตอ หนาผูร บั จีวรอยใู นหตฺถปาส หรอื นอกหตถฺ ปาสก็
ได และจะกลาววา

ผูทาํ วกิ ปปฺ : อยฺเย / อาวโุ สวกิ ปปฺ จีวรผืนนแี้ กทา น หรอื วา อยเฺ ย / อาวโุ ส
วิกปปฺ จีวรผนื นี้แกสหธมมฺ กิ ผูมีช่อื นี้

ผูรบั : จีวรผนื นี้ของอยเฺ ย / อาวโุ ส ทานจงใชสอยกต็ าม จงสละก็ตาม
จงทาํ ตามปัจจยั กต็ าม

๒. วกิ ปปฺ ลบั หลัง เป็ นการปกาสวิกปปฺ กบั ทา นหน่ึง เพ่ือใหอ ีกทา นหน่ึง จวี รอยู
ในหตถฺ ปาส หรอื นอกหตถฺ ปาสก็ได และจะ กลา ววา

ผูทาํ วกิ ปปฺ : อยฺเย / อาวุโสใหจ วี รผนื น้แี กท า นเพ่อื ใหว ิกปปฺ

ผรู บั : ใครเป็ นมิตรหรอื เป็ นผเู คยเหน็ ของทาน

ผทู าํ : ทานผมู ีฉายาน้แี ละทา นผมู ฉี ายาน้ี

ผูรบั : อยเฺ ย / อาวโุ สใหแ กท านผมู ีฉายานนั้ และทานผูมฉี ายานนั้

จวี รผืนนเี้ ป็ นของทานเหลานัน้ ทา นจงใชสอยกต็ าม จงจําหนา ย
สละกไ็ ด จงทําตามสมควรแกป จฺจยก็ได

การวิกปฺปทงั้ ๒ อยา ง ตา งกนั ตรงท่ี ในการวกิ ปปฺ ตอ หนา สามารถวิกปปฺ เองแลวใหผูอ่ืน
ถอนได, สว นวกิ ปปฺ ลับหลังนนั้ ให ผอู ่ืนวกิ ปฺปแลว ผูน ัน้ จะตอ งถอนวกิ ปฺป กถ็ าวกิ ปฺปแกผ ูใด ผู
นนั้ ไมฉ ลาด ไมรูจกั ถอน จะไมสามารถนาํ มาใชได หากใชตองอาปตฺ ติปาจิตฺตยี พึงถอื จีวรนนั้

๓๙

ไปยังสาํ นกั สหธมมฺ ิกอ่นื ผฉู ลาด วกิ ปปฺ ใหมแลวพงึ ใหถอน อยางนชี้ ่อื วา วิกปฺปปรกิ ขฺ ารท่ีวกิ ปปฺ
แลว ซ่ึง สามารถทําได คําท่ีพงึ เปล่ียนทัง้ หลาย เชน ช่อื ของ จํานวนของ และ ท่ี ของตงั้ อยใู น
หรอื นอกหตั ถบาส ทงั้ นี้ มีพทุ ธานุญาตไวคราวหน่งึ (วินย.๕/๑๖๐/๒๑๘) ซ่ึงใช เป็ นท่ีอางอิงใน
เร่อื งท่วี า ผา อยา งไหนจะตอ งอธฏิ าน หรอื ตอ ง วกิ ปปฺ

คาํ เสียสละของเป็ น นิสฺสคคฺ ยี

วิธีเสยี สละแกปุคฺคล

ภกิ ขฺ นุ ีรูปนนั้ พงึ เขาไปหาภิกฺขุนีรปู หน่ึง ครองปั ญจจีวร กราบภิกฺขนุ ีนงั่ กระโหยง
ประนมมอื กลา วดงั นี้

ผืนเดยี ว อทิ ํ เม อยเฺ ย จวี รํ ทสาหาติกกฺ นตฺ ํ นิสสฺ คคฺ ยิ ํ อมิ าหํ อยฺยาย นสิ ฺสชฺชามิ ฯ

หลายผนื อิมานิ เม อยเฺ ย จีวรานิ ทสาหาติกกฺ นตฺ านิ นสิ ฺสคคฺ ยิ านิ อิมานาหํ อยฺยาย
นิสสฺ ชชฺ ามิ ฯ

ครนั้ สละแลว พงึ แสดงอาปตฺติ จากนนั้ พงึ คนื จวี รท่สี ละ โดยกลา วดังนี้
ผแู สดง : อหํ อยฺเย เอก๑ํ นิสสฺ คฺคิยํ ปาจติ ตฺ ยิ ํ อาปตตฺ ึ อาปนโฺ น ตํ ปฏิเทเสมิ ฯ

ผูรบั : ปสสฺ สิ ฯ

ผูแสดง : อาม ปสสฺ ามิ ฯ

ผูรบั : อายตึ สวํ เรยยฺ าสิ ฯ

ผแู สดง : สาธุ สฏุ ุ สํวรสิ สฺ ามิ

จากนนั้ พงึ ใหจวี รท่เี สียสละแลวคืน โดยกลา ววา เราใหจ ีวร ผนื นแ้ี กทา น ดังน้ี

ผูรบั : อิมํ จวี รํ๒ อยยฺ าย ทมมฺ ิ ฯ

๑ ถา ๒ ตัว เป็ น เทวฺ ถา มากผนื ใช สมฺพหลุ า (ซ่ึงอาปตตฺ ิหลายตวั )
๒ หลายผืนเปล่ียนเป็ น อมิ านิ จีวรานิ

๔๐

วธิ ีเสียสละแกค ณะ (๒ รปู )

ภิกขฺ นุ ีรูปนัน้ พึงเขา ไปหาภกิ ฺขุนีมากรูป ครองปัญจจวี ร กราบภกิ ขฺ นุ ีผูแกว สสฺ าทัง้ หลาย
แลว นัง่ กระโหยง ประนมมอื กลา วดังนี้

ผนื เดียว อทิ ํ เม อยฺเย จวี รํ ทสาหาตกิ กฺ นตฺ ํ นสิ สฺ คฺคิยํ อมิ าหํ อยยฺ านํ นิสสฺ ชชฺ ามิ ฯ

หลายผืน อมิ านิ เม อยฺเย จีวรานิ ทสาหาตกิ กฺ นฺตานิ นิสสฺ คคฺ ยิ ํ อมิ านาหํ อยฺยานํ
นิสฺสชฺชามิ ฯ

ครนั้ สละแลวพึงแสดงอาปตตฺ ิ ภกิ ขฺ ุนผี ฉู ลาด ผูส ามารถ พงึ รบั อาปตตฺ ิ

อาวุโส : อหํ อยฺเย เอกํ ๑ นสิ สฺ คคฺ ิยํ ปาจิตตฺ ิยํ อาปตตฺ ึ อาปนฺโน ตํ ปฏิเทเสมิ ฯ

อยฺเย : ปสสฺ สิ ฯ

อาวุโส : อาม ปสสฺ ามิ ฯ

อยเฺ ย : อายตึ สวํ เรยยฺ าสิ ฯ

อาวโุ ส : สาธุ สุฏุ สํวรสิ สฺ ามิ

จากนัน้ ภกิ ขฺ นุ พี ึงใหจ วี รทเ่ี สยี สละแลวคืน โดยกลาวเหมือน กบั เสยี สละกบั ภกิ ขฺ ุนุ ีรปู เดยิ ว วา
พวกเราให จวี รผืนนแี้ กท า น ดังนี้

ผรู บั : อมิ ํ จวี รํ ๑ อยยฺ าย เทมฺ ฯ

๑หลายผนื เปล่ียนเป็ น อิมานิ จีวรานิ

วธิ เี สียสละแกค ณ (๓ รปู )
ภกิ ฺขุนรี ปู นัน้ พงึ เขาไปหาภิกขฺ นุ มี ากรปู ครองปัญจจวี ร กราบภกิ ฺขนุ ผี ูแกว สสฺ าทงั้ หลาย
แลว นงั่ กระโหยง ประนมมอื กลา วดงั นี้
ผนื เดียว อทิ ํ เม อยเฺ ย จีวรํ ทสาหาตกิ กฺ นตฺ ํ นสิ สฺ คคฺ ยิ ํ อิมาหํ อยยฺ านํ นิสสฺ ชฺชามิ ฯ

๔๑

หลายผืน อมิ านิ เม อยฺเย จีวรานิ ทสาหาติกกฺ นฺตานิ นสิ ฺสคฺคิยํ อมิ านาหํ อยยฺ านํ
นสิ สฺ ชชฺ ามิ ฯ

ครนั้ สละแลว พึงแสดงอาปตตฺ ิ ภิกขฺ ุนผี ฉู ลาด ผสู ามารถ พงึ รบั อาปตฺตโิ ดยการเผดียง ภิกขฺ ุนี
เหลานัน้ ใหท ราบ

ผูแสดง : อหํ อยเฺ ย เอก๑ํ นิสฺสคฺคยิ ํ ปาจติ ฺตยิ ํ อาปตฺตึ อาปนโฺ น ตํ ปฏเิ ทเสมิ ฯ

ผูร บั : สณุ าตุ เม อยฺเย อยยฺ าโย อยํ .......................พล โพธิ ภกิ ฺขนุ ี๑ อาปตตฺ ึ
สรติ ววิ รติ อตุ ตฺ านกี โรติ เทเสติ ยทา อยฺยานํ ปตฺตกลฺลํ อหํ ......................
พลโพธยิ า ภิกขฺ นุ ยิ า อาปตฺตึ ปฏคิ ฺคณเฺ หยยฺ ํ ฯ ปสสฺ สิ ฯ

ผแู สดง : อาม ปสสฺ ามิ ฯ

ผูรบั : อายตึ สํวเรยฺยาสิ ฯ

ผแู สดง : สาธุ สุฏุ สวํ รสิ สฺ ามิ

จากนัน้ ภกิ ขฺ ุนผี ูรบั ผา ท่เี สยี สละแลวพึงคนื จวี รท่เี สยี สละให ดว ยตตฺ กิ มมฺ วาจา วา ดังนี้

ผรู บั : สุณนฺตุ เม อยฺยาโย อิทํ จวี รํ ๒ .............พลโพธยิ า ภิกขฺ ุนยิ า ๓ นสิ ฺสคฺคิยํ อยฺ
ยานํ นิสฺสฏฐํ ฯ ยทา อยยฺ านํ ปตตฺ กลฺลํ อยยฺ าโย อิมํ จวี รํ ๒ .....................
พลโพธยิ า ภิกขฺ นุ ยิ า๔ ทเทยยฺ ํุ ฯ

1 ฉายาผแู สดงอาปตตฺ ิ หากมวี สสฺ ามากกวา ผรู บั เปล่ยี นเป็ น อยฺยา.....................พลโพธิ
2 หลายผืนเปล่ยี นเป็ น อิมานิ จวี รานิ
3 ฉายาผสู ละจีวร หากผูสละผา วสฺสามากกวา พงึ เปล่ยี นเป็ น อยฺยาย ...........พลโพธยิ า
4 ฉายาผรู บั จวี ร หากผรู บั ผา วสสฺ ามากกวา พงึ เปล่ยี นเป็ น อยฺยาย ................พลโพธยิ า

วิธีเสยี สละแกส งฆฺ
ภกิ ฺขนุ รี ูปนนั้ พงึ เขา ไปหาสงฆฺ 1 ครองปั ญจจีวร กราบภิกฺขนุ ี ผแู กว สฺสากวา นงั่ กระโหยง
ประนมมือกลาวดงั น้ี

๔๒

ผืนเดียว อทิ ํ เม อยฺเย จีวรํ ทสาหาตกิ ฺกนตฺ ํ นิสสฺ คคฺ ิยํ อมิ าหํ สงฺฆสฺส นสิ ฺสชฺชามิ ฯ

หลายผนื อิมานิ เม อยฺเย จวี รานิ ทสาหาติกกฺ นตฺ านิ นิสสฺ คคฺ ิยานิ อิมานาหํ
สงฺฆสสฺ นิสฺสชฺชามิ ฯ

ครนั้ สละแลวพงึ แสดงอาปตฺติ ภกิ ขฺ นุ ีผฉู ลาด ผสู ามารถ พึงรบั อาปตตฺ โิ ดยการเผดยี ง ภกิ ฺขนุ ี
เหลานนั้ ใหท ราบ

ผแู สดง : อหํ อยเฺ ย เอกํ ๒ นิสสฺ คฺคยิ ํ ปาจิตตฺ ยิ ํ อาปตตฺ ึ อาปนโฺ น ตํ ปฏิเทเสมิ ฯ

ผูรบั : สุณาตุ เม อยเฺ ย สงโฺ ฆ อยํ .........................พลโพธิ ภิกฺขนุ ี๑ อาปตตฺ ึ
สรติ ววิ รติ อุตตฺ านกี โรติ เทเสติ ยทิ สงฆฺ สฺส ปตฺตกลฺลํ อหํ
........................พลโพธยิ า ภกิ ฺขนุ ยิ า อาปตตฺ ึ ปฏคิ ฺคณเฺ หยยฺ ํ. ปสฺสสิ ฯ

๑ สงฺฆ คอื ภกิ ฺขุนตี งั้ แต ๔ รปู ข้ึนไป
๒ ถา ๒ ตวั เป็ น เทวฺ ถามากผืนใช สมพฺ หุลา (ซ่งึ อาปตฺติหลายตวั )

ผูแ สดง : อาม ปสสฺ ามิ ฯ

ผรู บั : อายตึ สํวเรยยฺ าสิ ฯ

ผูแสดง : สาธุ สฏุ  ุ สํวรสิ สฺ ามิ

จากนัน้ ภิกฺขนุ ผี ูรบั ผา ท่ีเสยี สละแลว พึงคืนจวี รท่ีสละให ดวยตฺตกิ มฺมวาจา วาดังน้ี

ผรู บั : สณุ าตุ เม อยฺเย สงโฺ ฆ อทิ ํ จีวรํ ๒ ....................... พลโพธยิ า ภิกขฺ นุ ยิ า

๓ นสิ ฺสคคฺ ิยํ สงฆฺ สฺส นสิ สฺ ฏฐ ํ ฯ ยทิ สงฺฆสสฺ ปตตฺ กลลฺ ํ สงโฺ ฆ อิมํ จีวรํ ๒ ..............พลโพธยิ า ๔

ภกิ ขฺ นุ ิยา ทเทยฺย ฯ

๑ฉายาผแู สดงอาปตตฺ ิ หากมวี สสฺ ามากกวาผูรบั เปล่ยี นเป็ น อยยฺ า.....................พลโพธิ
๒หลายผนื เปล่ียนเป็ น อิมานิ จีวรานิ
๓ฉายาผสู ละจวี ร หากผสู ละผาวสฺสามากกวา พงึ เปล่ยี นเป็ น อยยฺ าย ...........พลโพธยิ า
๔ฉายาผรู บั จวี ร หากผูร บั ผาวสฺสามากกวา พึงเปล่ยี นเป็ น อยฺยาย ................พลโพธยิ า

๔๓

วิสาขมาสสฺส (เดอื น ๖) สกุ ฺกปกขฺ สฺส ๑๕ ค่าํ

โพธิกถา ปฏจิ ฺจสมปุ ปฺ าท

สยฺ ามฏฺสสฺ เตปิ ฏกํ วนิ ยปิฏเก มหาวคโฺ ค ปโม ภาโค มหาขนฺธกํ เลม ที่ ๔ ขอ ๑-๓

[๑] เตน สมเยน พทุ โฺ ธ ภควา อุรเุ วลาย วิหรติ นชชฺ า เนรฺชราย ตเี ร โพธริ กุ ฺข-
มเู ล ปมาภสิ มพฺ ทุ ฺโธ ฯ อถโข ภควา โพธริ กุ ฺขมูเล สตตฺ าหํ เอกปลลฺ งฺเกน นิสที ิ วมิ ุตตฺ ิ
สขุ ปฏสิ เ วที ฯ อถโข ภควา รตตฺ ยิ า ปม ยาม ปฏิจจฺ สมุปปฺ าท อนุโลมปฏโิ ลม มนสากาสิ
อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา สงฺขารปจฺจยา วิฺาณ วิฺ าณปจจฺ ยา นามรปู  นามรปู ปจฺจยา
สฬายตน สฬายตนปจจฺ ยา ผสฺโส ผสสฺ ปจฺจยา เวทนา เวทนาปจฺจยา ตณหฺ า ตณฺหาปจฺจยา
อปุ าทาน อปุ าทานปจฺจยา ภโว ภวปจฺจยา ชาติ ชาติปจจฺ ยา ชรามรณ โสกปรเิ ทวทุกขฺ -
โทมนสฺสุปายาสา สมภฺ วนตฺ ิ เอวเมตสสฺ เกวลสฺส ทกุ ขฺ กฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ

อวิชชฺ าย เตฺวว อเสสวิราคนโิ รธา สงขฺ ารนิโรโธ สงขฺ ารนโิ รธา วิ ฺ าณนิโรโธ
วิฺาณนโิ รธา นามรปู นโิ รโธ นามรปู นโิ รธา สฬายตนนโิ รโธ สฬายตนนโิ รธา ผสฺสนโิ รโธ
ผสฺสนโิ รธา เวทนานโิ รโธ เวทนานิโรธา ตณฺหานิโรโธ ตณฺหานโิ รธา อปุ าทานนโิ รโธ อุปาทาน-
นิโรธา ภวนิโรโธ ภวนโิ รธา ชาตินิโรโธ ชาตนิ ิโรธา ชรามรณ โสกปรเิ ทวทกุ ขฺ โทมนส-ฺ
สปุ ายาสา นริ ุชฺฌนฺติ เอวเมตสฺส เกวลสสฺ ทกุ ฺขกขฺ นฺธสสฺ นิโรโธ โหตตี ิ ฯ

อถโข ภควา เอตมตถฺ  วทิ ิตวฺ า ตาย เวลาย อมิ  อุทาน อทุ าเนสิ

ยทา หเว ปาตภุ วนตฺ ิ ธมมฺ า อาตาปิ โน ฌายโต พฺราหมฺ ณสฺส

อถสฺส กงขฺ า วปยนตฺ ิ สพพฺ า ยโต ปชานาติ สเหตุธมมฺ นตฺ ิ ฯ

(กราบและกลาว) รปู ลกฺขณาทจิ ตุกฺก

รปุ ปฺ นลกฺขณํ วิกิรณรสํ

อพฺยากตปจจฺ ปุ ฏฺ านํ วิ ฺาณปทฏฺ านํ

[๒] อถโข ภควา รตฺติยา มชฺฌิม ยาม ปฏจิ ฺจสมปุ ฺปาท อนโุ ลมปฏิโลม มนสากาสิ
อวชิ ฺชาปจจฺ ยา สงฺขารา สงขฺ ารปจจฺ ยา วิ ฺาณ วิ ฺาณปจจฺ ยา นามรปู  นามรปู ปจฺจยา

๔๔

สฬายตน สฬายตนปจจฺ ยา ผสโฺ ส ผสฺสปจฺจยา เวทนา เวทนาปจฺจยา ตณหฺ า ตณหฺ าปจฺจยา
อปุ าทาน อปุ าทานปจฺจยา ภโว ภวปจจฺ ยา ชาติ ชาตปิ จฺจยา ชรามรณ โสกปรเิ ทวทุกขฺ -
โทมนสฺสุปายาสา สมภฺ วนตฺ ิ เอวเมตสสฺ เกวลสฺส ทุกฺขกขฺ นฺธสฺส สมุทโย โหติ

อวิชฺชาย เตฺวว อเสสวิราคนิโรธา สงฺขารนิโรโธ สงขฺ ารนิโรธา วิ ฺาณนิโรโธ วิ ฺ าณ-
นโิ รธา นามรูปนโิ รโธ นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธ สฬายตนนิโรธา ผสฺสนิโรโธ ผสฺสนโิ รธา
เวทนานโิ รโธ เวทนานิโรธา ตณหฺ านิโรโธ ตณฺหานโิ รธา อุปาทานนิโรโธ อุปาทานนโิ รธา
ภวนิโรโธ ภวนโิ รธา ชาตนิ โิ รโธ ชาตนิ โิ รธา ชรามรณ โสกปรเิ ทวทกุ ฺขโทมนสสฺ ปุ ายาสา
นริ ุชฺฌนฺติ เอวเมตสสฺ เกวลสสฺ ทุกฺขกขฺ นธฺ สสฺ นโิ รโธ โหตีติ ฯ

อถโข ภควา เอตมตถฺ  วิทิตฺวา ตาย เวลาย อิม อุทาน อุทาเนสิ

ยทา หเว ปาตภุ วนฺติ ธมมฺ า อาตาปิ โน ฌายโต พฺราหมฺ ณสสฺ

อถสสฺ กงขฺ า วปยนฺติ สพพฺ า ยโต ขย ปจฺจยาน อเวทตี ิ ฯ

(กราบและกลา ว) ปฺาเจตสิกลกขฺ ณาทิจตุกฺก

ธมมฺ สภาวปฏิเวธลกฺขณา โมหนฺธการวทิ ฺธํสนรสา

อสมโฺ มหปจฺจปุ ฏฺานา สมาธปิ ทฏฺ านา

[๓] อถโข ภควา รตฺติยา ปจฺฉิม ยาม ปฏจิ จฺ สมุปปฺ าท อนโุ ลมปฏิโลม มนสากาสิ
อวิชชฺ าปจจฺ ยา สงขฺ ารา สงขฺ ารปจฺจยา วิ ฺ าณ วิฺ าณปจจฺ ยา นามรูป นามรูปปจฺจยา
สฬายตน สฬายตนปจจฺ ยา ผสฺโส ผสสฺ ปจจฺ ยา เวทนา เวทนาปจจฺ ยา ตณหฺ า ตณหฺ าปจฺจยา
อุปาทาน อปุ าทานปจฺจยา ภโว ภวปจฺจยา ชาติ ชาติปจจฺ ยา ชรามรณ โสกปรเิ ทวทุกขฺ โทมนสฺ-
สปุ ายาสา สมภฺ วนตฺ ิ เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทกุ ฺขกขฺ นธฺ สฺส สมทุ โย โหติ

อวิชฺชาย เตฺวว อเสสวริ าคนโิ รธา สงฺขารนโิ รโธ สงขฺ ารนิโรธา วิ ฺ าณนโิ รโธ
วิฺ าณนิโรธา นามรปู นโิ รโธ นามรปู นโิ รธา สฬายตนนโิ รโธ สฬายตนนิโรธา ผสสฺ นิโรโธ
ผสฺสนโิ รธา เวทนานิโรโธ เวทนานโิ รธา ตณฺหานโิ รโธ ตณฺหานโิ รธา อุปาทานนโิ รโธ อุปาทาน-
นิโรธา ภวนิโรโธ ภวนโิ รธา ชาตนิ โิ รโธ ชาตินโิ รธา ชรามรณ โสกปรเิ ทวทกุ ขฺ โทมนส-ฺ
สุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ เอวเมตสสฺ เกวลสสฺ ทกุ ขฺ กขฺ นธฺ สสฺ นโิ รโธ โหตตี ิ ฯ

๔๕

อถโข ภควา เอตมตถฺ  วทิ ิตฺวา ตาย เวลาย อิม อทุ าน อทุ าเนสิ

ยทา หเว ปาตุภวนตฺ ิ ธมฺมา อาตาปิ โน ฌายโต พรฺ าหมฺ ณสฺส

วธิ ปู ย ตฏิ ฺติ มารเสน สรุ โิ ยว โอภาสยมนตฺ ลกิ ขฺ นฺติ ฯ
(กราบและกลาว) จติ ฺตลกขฺ ณาทิจตุกฺก

วชิ ฺชานนลกฺขณํ ปพุ พฺ งฺคมรสํ

สนฺธานปจจฺ ุปฏฺ านํ นามรปู ปทฏฺานํ

โพธกิ ถา (ปฏิจฺจสมปุ ฺปาท) นิฏฺ ตา

๔๖

วสิ าขมาสสสฺ (เดอื น ๖) สุกกฺ ปกขฺ สฺส ๑๕ ค่าํ

เวสสฺ นตฺ รชาตกํ

สฺยามรฏฺสฺส เตปิฏกํ สตุ ตฺ นตฺ ปิ ฏเก ขทุ ทฺ กนกิ ายสฺส ชาตกํ เลม ท่ี ๒๘ ภาค ๒:
ปฺญาส-มหานปิ าตชาตกํ ขอ ๑๐๔๕-๑๒๖๙

[๑๐๔๕] ผสุ ฺสตี วรวณฺณาเภ วรสสฺ ุ ทสธา วเร
[๑๐๔๖]
[๑๐๔๗] ปพยฺ า จารปุ ุพฺพงคฺ ี ย ตุยหฺ  มนโส ปิ ย ฯ

[๑๐๔๘] เทวราช นโม ตฺยตฺถุ กึ ปาป ปกต มยา

รมมฺ า จาเวสิ ม านา วาโตว ธรณรี ุห ฯ

น เจว เต กต ปาป น จ เม ตวฺ มสิ อปฺปิ ยา

ปุฺ ฺจ เต ปรกิ ขฺ ณี  เยน เตว วทามิห ฯ

สนฺติเก มรณ ตุยฺห วนิ าภาโว ภวสิ สฺ ติ

ปฏคิ คฺ ณหฺ าหิ เม เอเต วเร ทส ปเวจฉฺ โต ฯ

วรเฺ จ เม อโท สกกฺ สพฺพภตู านมิสฺสร

สิวิราชสสฺ ภทฺทนฺเต ตตถฺ อสสฺ  นเิ วสเน ฯ

นลี เนตฺตา นลี ภมู นีลกขฺ ีว ยถา มิคี

ผุสสฺ ตี นาม นาเมน ตตฺถ อสฺส ปรุ นิ ทฺ ท

ปตุ ฺต ลเภถ วรท ยาจโยค อมจฺฉรึ

ปูชิต ปฏริ าชภู ิ กิตฺตมิ นตฺ  ยสสฺสิน ฯ

คพฺภ เม ธารยนตฺ ิยา มชฺฌิมงคฺ  อนณุ ณฺ ต

กุจฺฉิ อนณุ ณฺ โต อสฺส จาปว ลิขติ  สม ฯ

ถนา เม นปฺปวตเฺ ตยฺยุ ปลติ า นสสฺ นตฺ ุ วาสว

กาเย รโช น ลิมเฺ ปถ วชฌฺ จฺ าปิ ปโมจเย ฯ

๔๗

มยรู โกจฺ าภิรุเท นารวี รคณายุเต

ขุชฺชเจลาวกากิณเฺ ณ สทุ มาคธวณณฺ ิเค

จิตฺรคคฺ เฬรฆุ สุ ิเต สุรามสปปฺ โพธเน

สวิ ริ าชสฺส ภทฺทนเฺ ต ตตฺถสสฺ  มเหสี ปิ ยา ฯ

[๑๐๔๙] เย เต ทส วรา ทนิ นฺ า มยา สพพฺ งคฺ โสภเน
[๑๐๕๐]
สิวิราชสสฺ วิชเิ ต สพเฺ พ เต ลจฺฉสี วเร ฯ
[๑๐๕๑]
อทิ  วตวฺ าน มฆวา เทวราชา สุชมปฺ ติ

ผสุ ฺสตยิ า วร ทตวฺ า อนโุ มทติ ฺถ วาสโว ฯ

ทสวรคาถา นาม ฯ

ตโต จุตา สา ผสุ สฺ ตี ขตตฺ เิ ย อปุ ปชชฺ ถ

เชตุตตฺ รมฺหิ นคเร สฺชเยน สมาคมิ ฯ

ทส มาเส ธารยิตวฺ า กโรนตฺ ี ปรุ ปทกขฺ ิณ

เวสสฺ าน วถี ยิ า มชเฺ ฌ ชเนสิ ผสุ ฺสตี มม ฯ

น มยหฺ  มตตฺ ิก นาม นปิ เปตกิ สมฺภว

ชาโตมหฺ ิ เวสฺสวีถิยา ตสฺมา เวสสฺ นตฺ โร อหุ ฯ

ยทาห ทารโก โหมิ ชาตยิ า อฏฺ วสฺสิโก
ตทา นสิ ชฺช ปาสาเท ทาน ทาตุ วิจินฺตยึ

หทย ทเทยยฺ  จกฺขุ มส มปฺ ิ รธุ ริ มปฺ ิ จ

ทเทยยฺ  กาย สาเวตวฺ า ยทิ โกจิ ยาจโก มม ฯ

สภาว จนิ ฺตยนตฺ สฺส อกมปฺ ิ ตมสณฺ ต 

อกมปฺ ิ ตตฺถ ปวี สิเนรวุ นวฏสกา ฯ

๔๘

[๑๐๕๒] ปรฬุ หฺ กจฺฉนขโลมา ปงกฺ ทนตฺ า รชสฺสริ า
[๑๐๕๓] ปคฺคยฺห ทกฺขิณ พาหุ กึ ม ยาจนตฺ ิ พรฺ าหมฺ ณา ฯ
[๑๐๕๔] รตน เทว ยาจาม สิวนี  รฏฺวฑฒฺ น
[๑๐๕๕] ททาหิ ปวร นาค อสี าทนตฺ  อรุ ุฬหฺ ว ฯ
[๑๐๕๖] ททามิ น วกิ มปฺ ามิ ย ม ยาจนตฺ ิ พฺราหมฺ ณา
ปภนิ ฺน กุ ฺชร ทนตฺ ึ โอปคุยฺห คชุตฺตม ฯ
[๑๐๕๗] หตฺถิกขฺ นธฺ โต โอรยุ ฺห ราชา จาคาธมิ านโส
พรฺ าหมฺ ณาน อทา ทาน สิวีน รฏฺวฑฺฒโน ฯ
[๑๐๕๘] ตทาสิ ย ภสึ นก ตทาสิ โลมหสน
หตถฺ นิ าเค ปทนิ ฺนมฺหิ เมทนี สมกมปฺ ถ ฯ
ตทาสิ ย ภสึ นก ตทาสิ โลมหส น
หตฺถนิ าเค ปทนิ นฺ มหฺ ิ ขุพฺภติ ถฺ นคร ตทา ฯ
สมากลุ  ปุร อาสิ โฆโส จ วิปุโล มหา
หตถฺ ินาเค ปทนิ ฺนมหฺ ิ สิวีน รฏฺ วฑฺฒเน ฯ
อเถตถฺ วตตฺ ติ สทฺโท ตุมุโล เภรโว มหา
หตถฺ ินาเค ปทนิ นฺ มหฺ ิ ขุพภฺ ิตฺถ นคร ตทา ฯ
อเถตถฺ วตตฺ ติ สทโฺ ท ตมุ โุ ล เภรโว มหา
หตฺถินาเค ปทนิ นฺ มฺหิ สิวนี  รฏฺ วฑฒฺ เน ฯ
อุคคฺ า จ ราชปตุ ฺตา จ เวสยิ านา จ พรฺ าหมฺ ณา
หตฺถาโรหา อนีกฏฺา รถกิ า ปตฺตกิ ารกา
เกวโล จาปิ นคิ โม สวิ โิ ย จาปิ สมาคตา

๔๙

[๑๐๕๙] ทิสฺวา นาค นิยยฺ มาน เต รโฺ  ปฏเิ วทยุ ฯ
[๑๐๖๐] วธิ ม เทว เต รฏฺ ปุตโฺ ต เวสสฺ นฺตโร ตว
กถ โน หตฺถิน ทชฺชา นาค รฏฺ สสฺ ปชู ติ  ฯ
กถ โน กุชฺ ร ทชฺชา อีสาทนฺต อรุ ฬุ ฺหว
เขตฺตฺ ํุ สพพฺ ยทุ ฺธาน สพพฺ เสต คชุตตฺ ม ฯ
ปณฑฺ ุกมฺพลสฉฺ นนฺ  ปภินฺน สตฺตมุ ททฺ น
ทนฺตึ สวาลวีชนึ เสต เกลาสสาทสิ  ฯ
สเสตจฺฉตตฺ  สปุ ตเฺ ถยยฺ  สาถพพฺ น สหตถฺ ิป
อคฺคยาน ราชวาหึ พฺราหมฺ ณาน อทา ทาน ฯ
อนนฺ  ปานจฺ โส ทชฺชา วตถฺ เสนาสนานิ จ
เอต โข ทานปฏิรูป เอต โข พรฺ าหฺมณารห ฯ
อย เต วสราชา โน สวิ นี  รฏฺ วฑฺฒโน
กถ เวสสฺ นตฺ โร ปตุ ฺโต คช ภาเชติ สฺชย ฯ
สเจ ตวฺ  น กรสิ ฺสสิ สิวีน วจน อิท
มฺเ ต สห ปุตเฺ ตน สวิ หิ ตเฺ ถ กรสิ ฺสเร ฯ
กาม ชนปโท มาสิ รฏฺจฺ าปิ วนิ สสฺ ตุ
นาห สิวีน วจนา ราชปุตฺต อทูสก
ปพฺพาเชยฺย สกา รฏฺา ปตุ ฺโต หิ มม โอรโส ฯ
กาม ชนปโท มาสิ รฏฺจฺ าปิ วินสฺสตุ
นาห สิวีน วจนา ราชปตุ ตฺ  อทสู ก
ปพพฺ าเชยยฺ  สกา รฏฺา ปุตโฺ ต หิ มม อตฺรโช ฯ

๕๐

[๑๐๖๑] น จาห ตสมฺ ึ ทพุ เฺ ภยยฺ  อรยิ สีลวโต หิ โส
[๑๐๖๒] อสิโลโกปิ เม อสสฺ ปาปจฺ ปสเว พหุ
[๑๐๖๓] กถ เวสฺสนฺตร ปตุ ฺต สตเฺ ถน ฆาตยามเส ฯ
มา น ทณเฺ ฑน สตเฺ ถน น หิ โส พนฺธนารโห
[๑๐๖๔] ปพพฺ าเชหิ จ น รฏฺา วงฺเก วสตุ ปพพฺ เต ฯ
เอโส เจ สวิ ีน ฉนฺโท ฉนทฺ  น ปนุทามเส
อมิ  โส วสตุ รตตฺ ึ กาเม จ ปรภิ ุ ฺชตุ ฯ
ตโต รตฺยา วิวสเน สุรยิ สฺสคุ คฺ มน ปติ
สมคฺคา สิวิโย หุตวฺ า รฏฺา ปพฺพาชยนฺตุ น ฯ
อฏุ เฺ หิ กตฺเต ตรมาโน คนฺตวฺ า เวสฺสนฺตร วท
สวิ โิ ย เทว เต กุทธฺ า เนคมา จ สมาคตา
อุคคฺ า จ ราชปุตตฺ า จ เวสิยานา จ พฺราหมฺ ณา ฯ
หตถฺ าโรหา อนกี ฏฺ า รถกิ า ปตฺตกิ ารกา
เกวโล จาปิ นคิ โม สิวโิ ย จาปิ สมาคตา ฯ
อสมฺ า รตยฺ า ววิ สเน สุรยิ สฺสคุ ฺคมน ปติ
สมคฺคา สวิ โิ ย หุตฺวา รฏฺ า ปพฺพาชยนฺติ ต ฯ
ส กตตฺ า ตรมาโนว สวิ ริ าเชน เปสิโต
อามตุ ตฺ หตถฺ าภรโณ สุวตโฺ ถ จนทฺ นปฺโผสิโต
สีส นหฺ าโต อทุ เก โส อามตุ ตฺ มณิกณุ ฑฺ โล
อปุ าคมิ ปรุ  รมฺม เวสสฺ นฺตรนเิ วสน ฯ
ตตถฺ ททฺ ส กมุ าร โส รมมาน สเก ปุเร