๒๐๑
เย วา ปน อกุสลปปฺ ภวา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อกสุ ลา ฯ เยเกจิ อกุสลา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อกสุ ลปฺ-
ปภเวน เอกปปฺ ภวา เย วา ปน อกุสลปฺปภเวน เอกปปฺ ภวา สพฺเพ เต ธมมฺ า อกสุ ลา ฯ เยเกจิ
อกสุ ลปปฺ ภเวน เอกปปฺ ภวา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อกสุ ลปฺปภเวน อญฺ มญฺ ปปฺ ภวา เย วา ปน
อกสุ ลปปฺ ภเวน อฺญมญฺ ปปฺ ภวา สพฺเพ เต ธมมฺ า อกสุ ลา ฯ เยเกจิ อกุสลา ธมมฺ า สพเฺ พ เต
อกสุ ลปฺปภวปภวา เย วา ปน อกุสลปปฺ ภวปภวา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อกสุ ลา ฯ เยเกจิ อกสุ ลา ธมมฺ า
สพฺเพ เต อกสุ ลปปฺ ภเวน เอกปปฺ ภวปภวา เย วา ปน อกุสลปฺปภเวน เอกปปฺ ภวปภวา สพฺเพ เต
ธมฺมา อกุสลา ฯ เยเกจิ อกุสลปปฺ ภเวน เอกปฺปภวปภวา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อกสุ ลปปฺ ภเวน
อญฺ มฺญปฺปภวปภวา เย วา ปน อกุสลปปฺ ภเวน อฺญมฺญปปฺ ภวปภวา สพเฺ พ เต ธมมฺ า
อกุสลา ฯ เยเกจิ อกสุ ลา ธมฺมา สพฺเพ เต อกสุ ลปปฺ ภวกา เย วา ปน อกสุ ลปปฺ ภวกา สพฺเพ เต
ธมมฺ า อกุสลา ฯ เยเกจิ อกสุ ลา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อกุสลปปฺ ภเวน เอกปปฺ ภวกา เย วา ปน
อกสุ ลปปฺ ภเวน เอกปปฺ ภวกา สพฺเพ เต ธมมฺ า อกุสลา ฯ เยเกจิ อกสุ ลปปฺ ภเวน เอกปปฺ ภวกา
ธมฺมา สพเฺ พ เต อกสุ ลปปฺ ภเวน อฺญมฺญปฺปภวกา เย วา ปน อกสุ ลปปฺ ภเวน อญฺ มญฺ ปฺ-
ปภวกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อกุสลาฯ เยเกจิ อกุสลา ธมฺมา สพเฺ พ เต อกสุ ลปฺปภวปภวกา เย วา ปน
อกสุ ลปปฺ ภวปภวกา สพฺเพ เต ธมมฺ า อกุสลา ฯ เยเกจิ อกสุ ลา ธมมฺ า สพฺเพ เต อกุสลปฺปภเวน
เอกปฺปภวปภวกา เย วา ปน อกสุ ลปฺ ปภเวน เอกปฺปภวปภวกา สพฺเพ เต ธมฺมา อกสุ ลา ฯ
เยเกจิ อกสุ ลปปฺ ภเวน เอกปฺปภวปภวกา ธมฺมา สพเฺ พ เต อกุสลปปฺ ภเวน อฺญมญฺ ปปฺ ภว-
ปภวกา เย วา ปน อกุสลปฺปภเวน อญฺ มฺญปฺปภวปภวกา สพฺเพ เต ธมมฺ า อกสุ ลา ฯ เยเกจิ
อพฺยากตา ธมมฺ า สพฺเพ เต อพฺยากตปปฺ ภวา เย วา ปน อพยฺ ากตปปฺ ภวา สพฺเพ เต ธมมฺ า
อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตา ธมมฺ า สพฺเพ เต อพฺยากตปปฺ ภเวน เอกปปฺ ภวา เย วา ปน
อพยฺ ากตปฺปภเวน เอกปปฺ ภวา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตปปฺ ภเวน
เอกปฺปภวา ธมฺมา สพฺเพ เต อพยฺ ากตปฺปภเวน อฺญมญฺ ปปฺ ภวา เย วา ปน อพยฺ ากตปปฺ ภเวน
อญฺ มญฺ ปฺปภวา สพเฺ พ เต ธมฺมา อพฺยากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากตา ธมฺมา สพเฺ พ เต
อพยฺ ากตปฺปภวปภวา เย วา ปน อพยฺ ากตปปฺ ภวปภวา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อพฺยากตา ฯ เยเกจิ
อพฺยากตา ธมฺมา สพฺเพ เต อพยฺ ากตปฺปภเวน เอกปฺปภวปภวา เย วา ปน อพยฺ ากตปปฺ ภเวน
เอกปฺปภวปภวา สพฺเพ เต ธมฺมา อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากตปปฺ ภเวน เอกปฺปภวปภวา ธมมฺ า
สพฺเพ เต อพยฺ ากตปปฺ ภเวน อฺญมฺญปปฺ ภวปภวา เย วา ปน อพฺยากตปปฺ ภเวน
อฺญมฺญปปฺ ภวปภวา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตา ธมฺมา สพเฺ พ เต
๒๐๒
อพฺยากตปปฺ ภวกา เย วา ปน อพฺยากตปฺปภวกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ
อพยฺ ากตา ธมฺมา สพฺเพ เต อพยฺ ากตปปฺ ภเวน เอกปฺปภวกา เย วา ปน อพยฺ ากตปปฺ ภเวน
เอกปปฺ ภวกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากตปฺปภเวน เอกปปฺ ภวกา ธมมฺ า สพเฺ พ
เต อพฺยากตปฺปภเวน อฺญมฺญปฺปภวกา เย วา ปน อพยฺ ากตปปฺ ภเวน อญฺ มญฺ ปปฺ ภวกา
สพฺเพ เต ธมฺมา อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากตา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อพฺยากตปฺปภวปภวกา เย วา
ปน อพฺยากตปฺ ปภวปภวกา สพเฺ พ เต ธมฺมา อพฺยากตาฯ เยเกจิ อพยฺ ากตา ธมมฺ า สพฺเพ เต
อพฺยากตปฺปภเวน เอกปปฺ ภวปภวกา เย วา ปน อพฺยากตปปฺ ภเวน เอกปปฺ ภวปภวกา สพฺเพ เต
ธมฺมา อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากตปฺปภเวน เอกปฺปภวปภวกา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อพยฺ ากตปฺ-
ปภเวน อญฺ มญฺ ปฺปภวปภวกา เย วา ปน อพฺยากตปปฺ ภเวน อฺญมญฺ ปปฺ ภวปภวกา สพเฺ พ
เต ธมมฺ า อพฺยากตา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพฺเพ เต นามปปฺ ภวา เย วา ปน นามปปฺ ภวา สพเฺ พ
เต ธมฺมา นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพฺเพ เต นามปฺปภเวน เอกปฺปภวา เย วา ปน
นามปปฺ ภเวน เอกปปฺ ภวา สพฺเพ เต ธมฺมา นามา ฯ เยเกจิ นามปปฺ ภเวน เอกปปฺ ภวา ธมมฺ า
สพเฺ พ เต นามปปฺ ภเวน อญฺ มฺญปฺปภวา เย วา ปน นามปปฺ ภเวน อญฺ มญฺ ปปฺ ภวา สพฺเพ
เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมฺมา สพเฺ พ เต นามปปฺ ภวปภวา เย วา ปน นามปฺปภวปภวา
สพฺเพ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพเฺ พ เต นามปฺปภเวน เอกปปฺ ภวปภวา เย วา ปน
นามปปฺ ภเวน เอกปฺปภวปภวา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามปปฺ ภเวน เอกปปฺ ภวปภวา
ธมฺมา สพเฺ พ เต นามปฺปภเวน อญฺ มฺญปปฺ ภวปภวา เย วา ปน นามปปฺ ภเวน
อญฺ มญฺ ปฺปภวปภวา สพฺเพ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพเฺ พ เต นามปฺปภวกา เย
วา ปน นามปปฺ ภวกา สพเฺ พ เต ธมฺมา นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพฺเพ เต นามปปฺ ภเวน
เอกปปฺ ภวกา เย วา ปน นามปปฺ ภเวน เอกปปฺ ภวกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ
นามปปฺ ภเวน เอกปฺปภวกา ธมฺมา สพเฺ พ เต นามปปฺ ภเวน อฺญมญฺ ปปฺ ภวกา เย วา ปน
นามปปฺ ภเวน อฺญมญฺ ปปฺ ภวกา สพเฺ พ เต ธมฺมา นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพฺเพ เต
นามปปฺ ภวปภวกา เย วา ปน นามปฺปภวปภวกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า
สพฺเพ เต นามปปฺ ภเวน เอกปฺปภวปภวกา เย วา ปน นามปฺปภเวน เอกปปฺ ภวปภวกา สพเฺ พ เต
ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามปปฺ ภเวน เอกปปฺ ภวปภวกา ธมมฺ า สพเฺ พ เต นามปปฺ ภเวน
อฺญมฺญปฺปภวปภวกา เย วา ปน นามปปฺ ภเวน อญฺ มฺญปปฺ ภวปภวกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า
นามาฯ
๒๐๓
เยเกจิ กุสลา ธมมฺ า สพฺเพ เต กุสลสมฏุ ฺ านา เย วา ปน กุสลสมฏุ ฺานา สพฺเพ เต ธมมฺ า
กสุ ลา ฯ เยเกจิ กสุ ลา ธมมฺ า สพเฺ พ เต กุสลสมฏุ ฺาเนน เอกสมุฏฺ านา เย วา ปน กุสลสมุฏฺาเนน
เอกสมฏุ ฺานา สพเฺ พ เต ธมฺมา กสุ ลา ฯ เยเกจิ กสุ ลสมฏุ ฺาเนน เอกสมฏุ ฺานา ธมมฺ า สพเฺ พ เต
กสุ ลสมฏุ ฺาเนน อญฺ มฺญสมฏุ ฺ านา เย วา ปน กสุ ลสมฏุ ฺาเนน อญฺ มฺญสมุฏฺานา สพเฺ พ
เต ธมฺมา กสุ ลาฯ เยเกจิ กุสลา ธมมฺ า สพเฺ พ เต กุสลสมุฏฺานสมฏุ ฺ านา เย วา ปน
กสุ ลสมฏุ ฺ าน สมฏุ ฺานา สพฺเพ เต ธมมฺ า กุสลาฯ เยเกจิ กุสลา ธมมฺ า สพฺเพ เต กุสลสมุฏฺ าเนน
เอกสมุฏฺานสมุฏฺานา เย วา ปน กสุ ล สมฏุ ฺ าเนน เอกสมุฏฺ านสมฏุ ฺ านา สพเฺ พ เต ธมฺมา
กสุ ลา ฯ เยเกจิ กสุ ลสมุฏฺ าเนน เอกสมฏุ ฺานสมฏุ ฺ านา ธมฺมา สพฺเพ เต กสุ ลสมฏุ ฺาเนน
อฺญมฺญ สมุฏฺานสมฏุ ฺ านา เย วา ปน กุสลสมฏุ ฺาเนน อฺญมญฺ สมุฏฺานสมฏุ ฺานา
สพฺเพ เต ธมมฺ า กุสลา ฯ เยเกจิ กุสลา ธมมฺ า สพฺเพ เต กสุ ลสมุฏฺานกา เย วา ปน กสุ ล-
สมุฏฺานกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า กสุ ลา ฯ เยเกจิ กสุ ลา ธมฺมา สพฺเพ เต กุสลสมฏุ ฺาเนน
เอกสมฏุ ฺานกา เย วา ปน กสุ ลสมุฏฺ าเนน เอกสมุฏฺานกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า กุสลา ฯ เยเกจิ
กุสลสมุฏฺ าเนน เอกสมฏุ ฺานกา ธมมฺ า สพเฺ พ เต กุสลสมฏุ ฺาเนน อญฺ มฺญ สมฏุ ฺ านกา
เย วา ปน กสุ ลสมฏุ ฺ าเนน อฺญมฺญ สมุฏฺานกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า กสุ ลา ฯ เยเกจิ กสุ ลา
ธมมฺ า สพฺเพ เต กสุ ลสมุฏฺ าน สมุฏฺานกา เย วา ปน กสุ ลสมุฏฺาน สมฏุ ฺ านกา สพเฺ พ เต
ธมมฺ า กุสลา ฯ เยเกจิ กุสลา ธมมฺ า สพฺเพ เต กสุ ลสมุฏฺาเนน เอกสมุฏฺ าน สมุฏฺ านกา เย วา
ปน กุสลสมุฏฺ าเนน เอกสมฏุ ฺ าน สมุฏฺ านกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า กสุ ลา ฯ เยเกจิ กสุ ลสมุฏฺาเนน
เอกสมุฏฺ าน สมุฏฺานกา ธมฺมา สพฺเพ เต กุสลสมฏุ ฺ าเนน อฺญมฺญ สมฏุ ฺ านสมุฏฺ านกา เย
วา ปน กสุ ลสมุฏฺ าเนน อฺญมญฺ สมฏุ ฺ านสมฏุ ฺานกา สพเฺ พ เต ธมฺมา กสุ ลา ฯ เยเกจิ
อกสุ ลา ธมมฺ า สพฺเพ เต อกุสลสมุฏฺ านา เย วา ปน อกุสลสมฏุ ฺานา สพฺเพ เต ธมฺมา อกุสลา ฯ
เยเกจิ อกุสลา ธมมฺ า สพฺเพ เต อกสุ ลสมฏุ ฺาเนน เอกสมฏุ ฺานา เย วา ปน อกุสลสมฏุ ฺ าเนน
เอกสมุฏฺ านา สพฺเพ เต ธมฺมา อกุสลาฯ เยเกจิ อกุสลสมุฏฺาเนน เอกสมฏุ ฺ านา ธมมฺ า สพฺเพ เต
อกสุ ลสมฏุ ฺาเนน อญฺ มญฺ สมุฏฺานา เย วา ปน อกุสลสมุฏฺาเนน อฺญมฺญ สมุฏฺ านา
สพฺเพ เต ธมมฺ า อกสุ ลา ฯ เยเกจิ อกุสลา ธมมฺ า สพฺเพ เต อกสุ ลสมฏุ ฺ านสมฏุ ฺานา เย วา ปน
อกสุ ลสมุฏฺาน สมฏุ ฺ านา สพฺเพ เต ธมฺมา อกสุ ลาฯ เยเกจิ อกสุ ลา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อกสุ ล-
สมุฏฺ าเนน เอกสมุฏฺานสมฏุ ฺานา เย วา ปน อกสุ ลสมุฏฺ าเนน เอกสมุฏฺานสมุฏฺานา สพเฺ พ
เต ธมมฺ า อกสุ ลา ฯ เยเกจิ อกุสลสมฏุ ฺาเนน เอกสมฏุ ฺานสมุฏฺ านา ธมมฺ า สพฺเพ เต อกุสล-
๒๐๔
สมฏุ ฺาเนน อญฺ มฺญ สมฏุ ฺานสมุฏฺ านา เย วา ปน อกุสลสมฏุ ฺ าเนน อฺญมฺญสมฏุ ฺ าน-
สมุฏฺานา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อกุสลา ฯ เยเกจิ อกสุ ลา ธมมฺ า สพฺเพ เต อกสุ ลสมฏุ ฺ านกา เย วา
ปน อกุสลสมุฏฺานกา สพฺเพ เต ธมฺมา อกสุ ลา ฯ เยเกจิ อกสุ ลา ธมมฺ า สพฺเพ เต อกสุ ล-
สมฏุ ฺ าเนน เอกสมุฏฺานกา เย วา ปน อกุสลสมฏุ ฺาเนน เอกสมฏุ ฺ านกา สพฺเพ เต ธมมฺ า
อกุสลา ฯ เยเกจิ อกุสลสมุฏฺ าเนน เอกสมฏุ ฺ านกา ธมมฺ า สพฺเพ เต อกุสลสมฏุ ฺาเนน
อฺญมฺญสมุฏฺ านกา เย วา ปน อกสุ ลสมฏุ ฺาเนน อฺญมฺญสมฏุ ฺานกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า
อกสุ ลา ฯ เยเกจิ อกสุ ลา ธมมฺ า สพฺเพ เต อกุสลสมฏุ ฺ าน สมฏุ ฺานกา เย วา ปน อกุสลสมฏุ ฺาน
สมุฏฺ านกา สพฺเพ เต ธมมฺ า อกสุ ลา ฯ เยเกจิ อกุสลา ธมฺมา สพเฺ พ เต อกุสลสมฏุ ฺ าเนน
เอกสมุฏฺ าน สมฏุ ฺานกา เย วา ปน อกุสลสมฏุ ฺาเนน เอกสมฏุ ฺาน สมุฏฺานกา สพเฺ พ เต
ธมฺมา อกุสลา ฯ เยเกจิ อกุสลสมฏุ ฺ าเนน เอกสมุฏฺ าน สมุฏฺานกา ธมมฺ า สพฺเพ เต
อกสุ ลสมฏุ ฺ าเนน อญฺ มญฺ สมฏุ ฺ านสมุฏฺานกา เย วา ปน อกุสลสมฏุ ฺาเนน อญฺ มญฺ -
สมุฏฺานสมุฏฺ านกา สพฺเพ เต ธมฺมา อกุสลา ฯ เยเกจิ อพฺยากตา ธมฺมา สพฺเพ เต อพยฺ ากต-
สมุฏฺ านา เย วา ปน อพยฺ ากตสมุฏฺ านา สพฺเพ เต ธมมฺ า อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตา ธมมฺ า
สพเฺ พ เต อพยฺ ากต สมุฏฺ าเนน เอกสมฏุ ฺ านา เย วา ปน อพฺยากตสมฏุ ฺ าเนน เอกสมฏุ ฺ านา
สพฺเพ เต ธมมฺ า อพฺยากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากต สมุฏฺาเนน เอกสมฏุ ฺ านา ธมฺมา สพฺเพ เต
อพยฺ ากต สมุฏฺ าเนน อฺญมฺญ สมุฏฺานา เย วา ปน อพฺยากต สมฏุ ฺาเนน อญฺ มฺญ-
สมฏุ ฺานา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อพฺยากตา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อพฺยากต สมฏุ ฺาน-
สมุฏฺานา เย วา ปน อพฺยากต สมฏุ ฺ านสมุฏฺานา สพฺเพ เต ธมฺมา อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ
อพฺยากตา ธมมฺ า สพฺเพ เต อพยฺ ากต สมฏุ ฺาเนน เอกสมุฏฺ าน สมฏุ ฺ านา เย วา ปน อพยฺ ากต-
สมฏุ ฺาเนน เอกสมุฏฺานสมุฏฺ านา สพฺเพ เต ธมมฺ า อพฺยากตา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากต สมฏุ ฺาเนน
เอกสมุฏฺาน สมุฏฺานา ธมฺมา สพฺเพ เต อพฺยากตสมุฏฺ าเนน อญฺ มฺญ สมุฏฺานสมฏุ ฺ านา
เย วา ปน อพฺยากต สมฏุ ฺ าเนน อฺญมฺญ สมฏุ ฺ านสมุฏฺ านา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อพยฺ ากตา ฯ
เยเกจิ อพยฺ ากตา ธมมฺ า สพฺเพ เต อพยฺ ากต สมฏุ ฺ านกา เย วา ปน อพยฺ ากต สมฏุ ฺ านกา สพเฺ พ
เต ธมมฺ า อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตา ธมฺมา สพเฺ พ เต อพยฺ ากต สมุฏฺาเนน เอกสมุฏฺ านกา
เย วา ปน อพฺยากต สมุฏฺ าเนน เอกสมฏุ ฺานกา สพเฺ พ เต ธมฺมา อพฺยากตา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากต-
สมฏุ ฺ าเนน เอกสมฏุ ฺานกา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อพยฺ ากต สมฏุ ฺ าเนน อฺญมฺญ สมุฏฺานกา เย
วา ปน อพฺยากต สมฏุ ฺ าเนน อฺญมฺญ สมฏุ ฺานกา สพฺเพ เต ธมฺมา อพฺยากตา ฯ เยเกจิ
๒๐๕
อพยฺ ากตา ธมฺมา สพเฺ พ เต อพยฺ ากต สมุฏฺ านสมฏุ ฺ านกา เย วา ปน อพยฺ ากตสมฏุ ฺ าน-
สมฏุ ฺานกา สพฺเพ เต ธมมฺ า อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากตา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อพยฺ ากตสมุฏ-ฺ
าเนน เอกสมุฏฺ านสมฏุ ฺานกา เย วา ปน อพฺยากต สมุฏฺ าเนน เอกสมุฏฺานสมุฏฺ านกา
สพฺเพ เต ธมฺมา อพฺยากตา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากต สมฏุ ฺาเนน เอกสมุฏฺานสมฏุ ฺ านกา ธมมฺ า
สพฺเพ เต อพฺยากตสมฏุ ฺ าเนน อฺญมญฺ สมฏุ ฺ านสมฏุ ฺ านกา เย วา ปน อพฺยากต สมฏุ ฺาเนน
อญฺ มญฺ สมุฏฺานสมุฏฺานกา สพฺเพ เต ธมมฺ า อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ นามา ธมฺมา สพฺเพ เต
นามสมุฏฺ านา เย วา ปน นามสมุฏฺานา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพเฺ พ เต
นามสมุฏฺ าเนน เอกสมฏุ ฺ านา เย วา ปน นามสมฏุ ฺ าเนน เอกสมุฏฺ านา สพฺเพ เต ธมมฺ า นามา
ฯ เยเกจิ นามสมุฏฺ าเนน เอกสมฏุ ฺานา ธมฺมา สพเฺ พ เต นามสมุฏฺ าเนน อญฺ มญฺ สมฏุ ฺ านา
เย วา ปน นามสมุฏฺาเนน อฺญมญฺ สมุฏฺ านา สพฺเพ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า
สพเฺ พ เต นามสมุฏฺ านสมุฏฺ านา เย วา ปน นามสมุฏฺาน สมุฏฺ านา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามา ฯ
เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพฺเพ เต นามสมุฏฺ าเนน เอกสมฏุ ฺ านสมุฏฺานา เย วา ปน นามสมฏุ ฺ าเนน
เอกสมุฏฺานสมุฏฺานา สพฺเพ เต ธมฺมา นามา ฯ เยเกจิ นามสมฏุ ฺาเนน เอกสมุฏฺานสมุฏฺานา
ธมฺมา สพเฺ พ เต นามสมฏุ ฺ าเนน อญฺ มญฺ สมฏุ ฺานสมฏุ ฺ านา เย วา ปน นามสมุฏฺ าเนน
อญฺ มญฺ สมุฏฺ านสมฏุ ฺ านา สพฺเพ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมฺมา สพฺเพ เต
นามสมฏุ ฺานกา เย วา ปน นามสมุฏฺานกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพเฺ พ
เต นามสมฏุ ฺ าเนน เอกสมุฏฺานกา เย วา ปน นามสมุฏฺ าเนน เอกสมุฏฺานกา สพฺเพ เต ธมมฺ า
นามา ฯ เยเกจิ นามสมฏุ ฺ าเนน เอกสมุฏฺานกา ธมมฺ า สพฺเพ เต นามสมุฏฺ าเนน อฺญมญฺ -
สมุฏฺานกา เย วา ปน นามสมุฏฺาเนน อฺญมญฺ สมุฏฺ านกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ
นามา ธมมฺ า สพเฺ พ เต นามสมุฏฺาน สมฏุ ฺานกา เย วา ปน นามสมุฏฺานสมุฏฺานกา สพเฺ พ เต
ธมฺมา นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพฺเพ เต นามสมฏุ ฺาเนน เอกสมุฏฺ าน สมุฏฺานกา เย วา
ปน นามสมุฏฺ าเนน เอกสมุฏฺาน สมุฏฺ านกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามสมุฏฺาเนน
เอกสมฏุ ฺ าน สมฏุ ฺานกา ธมมฺ า สพฺเพ เต นามสมฏุ ฺ าเนน อญฺ มฺญ สมุฏฺาน สมุฏฺานกา เย
วา ปน นามสมุฏฺ าเนน อญฺ มฺญ สมฏุ ฺ านสมุฏฺ านกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามา ฯ
เยเกจิ กุสลา ธมฺมา สพฺเพ เต กสุ ลาหารา เย วา ปน กสุ ลาหารา สพฺเพ เต ธมมฺ า กสุ ลา ฯ
เยเกจิ กสุ ลา ธมฺมา สพเฺ พ เต กสุ ลาหาเรน เอกาหารา เย วา ปน กสุ ลาหาเรน เอกาหารา สพฺเพ
๒๐๖
เต ธมฺมา กุสลา ฯ เยเกจิ กุสลาหาเรน เอกาหารา ธมมฺ า สพฺเพ เต กสุ ลาหาเรน อญฺ มฺ-
ญาหารา เย วา ปน กสุ ลาหาเรน อฺญมฺญาหารา สพเฺ พ เต ธมมฺ า กสุ ลา ฯ เยเกจิ กสุ ลา ธมมฺ า
สพเฺ พ เต กสุ ลาหาราหารา เย วา ปน กสุ ลาหาราหารา สพเฺ พ เต ธมมฺ า กสุ ลา ฯ เยเกจิ กสุ ลา
ธมฺมา สพเฺ พ เต กสุ ลาหาเรน เอกาหาราหารา เย วา ปน กุสลาหาเรน เอกาหาราหารา สพเฺ พ เต
ธมฺมา กุสลา ฯ เยเกจิ กสุ ลาหาเรน เอกาหาราหารา ธมมฺ า สพเฺ พ เต กสุ ลหาเรน อญฺ มฺญา
หาราหารา เย วา ปน กสุ ลาหาเรน อญฺ มฺญา หาราหารา สพเฺ พ เต ธมมฺ า กุสลา ฯ เยเกจิ
กสุ ลา ธมฺมา สพเฺ พ เต กสุ ลาหารกา เย วา ปน กสุ ลาหารกา สพฺเพ เต ธมมฺ า กสุ ลา ฯ เยเกจิ
กสุ ลา ธมมฺ า สพฺเพ เต กสุ ลาหาเรน เอกาหารกา เย วา ปน กสุ ลาหาเรน เอกาหารกา สพฺเพ เต
ธมมฺ า กสุ ลา ฯ เยเกจิ กุสลาหาเรน เอกาหารกา ธมมฺ า สพเฺ พ เต กุสลาหาเรน อฺญมญฺ า-
หารกา เย วา ปน กุสลาหาเรน อญฺ มฺญาหารกา สพเฺ พ เต ธมฺมา กสุ ลา ฯ เยเกจิ กสุ ลา ธมฺมา
สพเฺ พ เต กสุ ลาหาราหารกา เย วา ปน กสุ ลาหาราหารกา สพฺเพ เต ธมฺมา กสุ ลา ฯ เยเกจิ กุสลา
ธมฺมา สพเฺ พ เต กสุ ลาหาเรน เอกาหาราหารกา เย วา ปน กุสลาหาเรน เอกาหาราหารกา สพฺเพ
เต ธมมฺ า กุสลา ฯ เยเกจิ กุสลาหาเรน เอกาหาราหารกา ธมมฺ า สพเฺ พ เต กุสลาหาเรน
อฺญมฺญา หาราหารกา เย วา ปน กุสลาหาเรน อญฺ มญฺ า หาราหารกา สพฺเพ เต ธมมฺ า
กสุ ลา ฯ เยเกจิ อกสุ ลา ธมฺมา สพฺเพ เต อกุสลาหารา เย วา ปน อกสุ ลาหารา สพเฺ พ เต ธมฺมา
อกสุ ลา ฯ เยเกจิ อกุสลา ธมมฺ า สพฺเพ เต อกสุ ลาหาเรน เอกาหารา เย วา ปน อกุสลาหาเรน
เอกาหารา สพฺเพ เต ธมมฺ า อกุสลาฯ เยเกจิ อกสุ ลาหาเรน เอกาหารา ธมมฺ า สพฺเพ เต อกสุ ลา-
หาเรน อฺญมฺญาหารา เย วา ปน อกุสลาหาเรน อญฺ มญฺ าหารา สพเฺ พ เต ธมฺมา อกุสลา ฯ
เยเกจิ อกุสลา ธมฺมา สพเฺ พ เต อกุสลาหาราหารา เย วา ปน อกสุ ลาหาราหารา สพเฺ พ เต ธมฺมา
อกุสลา ฯ เยเกจิ อกสุ ลา ธมฺมา สพฺเพ เต อกุสลาหาเรน เอกาหาราหารา เย วา ปน อกสุ ลาหาเรน
เอกาหาราหารา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อกุสลา ฯ เยเกจิ อกุสลาหาเรน เอกาหาราหารา ธมมฺ า สพเฺ พ เต
อกุสลาหาเรน อฺญมฺญาหาราหารา เย วา ปน อกสุ ลาหาเรน อฺญมญฺ า หาราหารา สพเฺ พ เต
ธมมฺ า อกุสลาฯ เยเกจิ อกุสลา ธมมฺ า สพฺเพ เต อกสุ ลาหารกา เย วา ปน อกสุ ลาหารกา สพเฺ พ เต
ธมมฺ า อกุสลา ฯ เยเกจิ อกุสลา ธมมฺ า สพฺเพ เต อกุสลาหาเรน เอกาหารกา เย วา ปน อกสุ ลา-
หาเรน เอกาหารกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อกสุ ลา ฯ เยเกจิ อกสุ ลาหาเรน เอกาหารกา ธมมฺ า สพเฺ พ เต
อกสุ ลาหาเรน อญฺ มญฺ าหารกา เย วา ปน อกสุ ลาหาเรน อฺญมฺญาหารกา สพฺเพ เต ธมมฺ า
อกุสลา ฯ เยเกจิ อกสุ ลา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อกุสลาหาราหารกา เย วา ปน อกุสลาหาราหารกา
๒๐๗
สพเฺ พ เต ธมมฺ า อกสุ ลา ฯ เยเกจิ อกสุ ลา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อกสุ ลาหาเรน เอกาหาราหารกา เย วา
ปน อกสุ ลาหาเรน เอกาหาราหารกา สพฺเพ เต ธมมฺ า อกสุ ลา ฯ เยเกจิ อกุสลาหาเรน เอกาหารา
หารกา ธมมฺ า สพฺเพ เต อกุสลาหาเรน อญฺ มฺญา หาราหารกา เย วา ปน อกุสลาหาเรน
อฺญมญฺ า หาราหารกา สพฺเพ เต ธมมฺ า อกสุ ลา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตา ธมฺมา สพเฺ พ เต
อพยฺ ากตาหารา เย วา ปน อพฺยากตาหารา สพฺเพ เต ธมมฺ า อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากตา
ธมมฺ า สพเฺ พ เต อพฺยากตาหาเรน เอกาหารา เย วา ปน อพยฺ ากตาหาเรน เอกาหารา สพฺเพ เต
ธมมฺ า อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากตาหาเรน เอกาหารา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อพฺยากตาหาเรน
อญฺ มฺญาหารา เย วา ปน อพยฺ ากตาหาเรน อญฺ มญฺ าหารา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อพยฺ ากตา ฯ
เยเกจิ อพยฺ ากตา ธมฺมา สพเฺ พ เต อพฺยากตาหาราหารา เย วา ปน อพฺยากตาหาราหารา สพฺเพ
เต ธมมฺ า อพฺยากตา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อพยฺ ากตาหาเรน เอกาหาราหารา เย
วา ปน อพฺยากตาหาเรน เอกาหาราหารา สพฺเพ เต ธมฺมา อพฺยากตา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตาหาเรน
เอกาหาราหารา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อพยฺ ากตาหาเรน อฺญมฺญา หาราหารา เย วา ปน อพฺยากตา
หาเรน อฺญมฺญา หาราหารา สพเฺ พ เต ธมฺมา อพฺยากตา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตา ธมมฺ า สพเฺ พ เต
อพฺยากตาหารกา เย วา ปน อพฺยากตาหารกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อพฺยากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากตา
ธมฺมา สพฺเพ เต อพยฺ ากตาหาเรน เอกาหารกา เย วา ปน อพยฺ ากตาหาเรน เอกาหารกา สพฺเพ เต
ธมฺมา อพฺยากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากตาหาเรน เอกาหารกา ธมฺมา สพเฺ พ เต อพฺยากตาหาเรน
อญฺ มญฺ าหารกา เย วา ปน อพยฺ ากตาหาเรน อญฺ มญฺ าหารกา สพฺเพ เต ธมมฺ า อพยฺ ากตา
ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตา ธมฺมา สพฺเพ เต อพยฺ ากตาหาราหารกา เย วา ปน อพยฺ ากตาหาราหารกา สพฺ
เพ เต ธมมฺ า อพฺยากตา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตา ธมฺมา สพฺเพ เต อพฺยากตาหาเรน เอกาหาราหารกา
เย วา ปน อพยฺ ากตาหาเรน เอกาหาราหารกา สพเฺ พ เต ธมฺมา อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากตา-
หาเรน เอกาหาราหารกา ธมมฺ า สพฺเพ เต อพฺยากตาหาเรน อญฺ มญฺ า หาราหารกา เย วา ปน
อพฺยากตาหาเรน อญฺ มฺญา หาราหารกา สพฺเพ เต ธมฺมา อพฺยากตา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพฺ
เพ เต นามาหารา เย วา ปน นามาหารา สพเฺ พ เต ธมฺมา นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพฺเพ เต
นามาหาเรน เอกาหารา เย วา ปน นามาหาเรนเอกาหารา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามา
หาเรน เอกาหารา ธมมฺ า สพฺเพ เต นามาหาเรน อฺญมฺญาหารา เย วา ปน นามาหาเรน
อฺญมฺญาหารา สพฺเพ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพเฺ พ เต นามาหาราหารา เย วา
ปน นามาหาราหารา สพฺเพ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพเฺ พ เต นามาหาเรน เอกา
๒๐๘
หาราหารา เย วา ปน นามาหาเรน เอกาหาราหารา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามาฯ เยเกจิ นามาหาเรน
เอกาหาราหารา ธมมฺ า สพเฺ พ เต นามาหาเรน อญฺ มฺญาหาราหารา เย วา ปน นามาหาเรน
อญฺ มญฺ าหาราหารา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพเฺ พ เต นามาหารกา เย
วา ปน นามาหารกา สพเฺ พ เต ธมฺมา นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพเฺ พ เต นามาหาเรน
เอกาหารกา เย วา ปน นามาหาเรน เอกาหารกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามาหาเรน
เอกาหารกา ธมมฺ า สพเฺ พ เต นามาหาเรน อญฺ มญฺ าหารกา เย วา ปน นามาหาเรน
อฺญมญฺ าหารกา สพฺเพ เต ธมฺมา นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพฺเพ เต นามาหาราหารกา เย
วา ปน นามาหาราหารกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพเฺ พ เต นามาหาเรน
เอกาหาราหารกา เย วา ปน นามาหาเรน เอกาหาราหารกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ
นามาหาเรน เอกาหาราหารกา ธมฺมา สพฺเพ เต นามาหาเรน อญฺ มญฺ าหาราหารกา เย วา ปน
นามาหาเรน อฺญมญฺ าหาราหารกา สพฺเพ เต ธมมฺ า นามา ฯ
เยเกจิ กสุ ลา ธมฺมา สพเฺ พ เต กสุ ลารมมฺ ณา เย วา ปน กุสลารมมฺ ณา สพเฺ พ เต ธมมฺ า
กุสลา ฯ เยเกจิ กสุ ลา ธมมฺ า สพฺเพ เต กสุ ลารมมฺ เณน เอการมฺมณา เย วา ปน กสุ ลารมมฺ เณน
เอการมมฺ ณา สพฺเพ เต ธมฺมา กสุ ลา ฯ เยเกจิ กสุ ลารมมฺ เณน เอการมมฺ ณา ธมมฺ า สพเฺ พ เต
กสุ ลารมฺมเณน อฺญมญฺ ารมมฺ ณา เย วา ปน กสุ ลารมฺมเณน อญฺ มญฺ ารมมฺ ณา สพเฺ พ เต
ธมมฺ า กสุ ลา ฯ เยเกจิ กสุ ลา ธมมฺ า สพฺเพ เต กุสลารมมฺ ณารมมฺ ณา เย วา ปน กสุ ลารมมฺ ณา-
รมฺมณา สพเฺ พ เต ธมมฺ า กสุ ลา ฯ เยเกจิ กุสลา ธมฺมา สพเฺ พ เต กสุ ลารมมฺ เณน
เอการมมฺ ณารมฺมณา เย วา ปน กสุ ลา รมมฺ เณน เอการมมฺ ณารมมฺ ณา สพเฺ พ เต ธมมฺ า กสุ ลา ฯ
เยเกจิ กสุ ลารมมฺ เณน เอการมมฺ ณารมมฺ ณา ธมมฺ า สพเฺ พ เต กสุ ลารมมฺ เณน อญฺ มญฺ า
รมมฺ ณารมมฺ ณา เย วา ปน กสุ ลารมมฺ เณน อฺญมฺญา รมฺมณารมมฺ ณา สพฺเพ เต ธมฺมา กุสลา
ฯ เยเกจิ กุสลา ธมมฺ า สพฺเพ เต กุสลารมฺมณกา เย วา ปน กสุ ลารมฺมณกา สพฺเพ เต ธมมฺ า
กุสลา ฯ เยเกจิ กุสลา ธมฺมา สพเฺ พ เต กสุ ลารมมฺ เณน เอการมมฺ ณกา เย วา ปน กุสลารมมฺ เณน
เอการมมฺ ณกา สพฺเพ เต ธมมฺ า กสุ ลา ฯ เยเกจิ กสุ ลารมฺมเณน เอการมมฺ ณกา ธมมฺ า สพเฺ พ เต
กสุ ลารมมฺ เณน อญฺ มฺญา รมมฺ ณกา เย วา ปน กสุ ลารมฺมเณน อฺญมญฺ า รมฺมณกา สพฺเพ
เต ธมมฺ า กสุ ลาฯ เยเกจิ กุสลา ธมมฺ า สพฺเพ เต กสุ ลารมมฺ ณารมมฺ ณกา เย วา ปน กสุ ลารมฺมณา-
รมมฺ ณกา สพฺเพ เต ธมมฺ า กสุ ลา ฯ เยเกจิ กสุ ลา ธมฺมา สพเฺ พ เต กสุ ลารมฺมเณน เอการมมฺ ณา-
รมฺมณกา เย วา ปน กสุ ลารมฺมเณน เอการมมฺ ณารมฺมณกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า กสุ ลา ฯ เยเกจิ
๒๐๙
กุสลารมฺมเณน เอการมมฺ ณารมมฺ ณกา ธมมฺ า สพเฺ พ เต กสุ ลารมมฺ เณน อฺญมฺญา
รมฺมณารมฺมณกา เย วา ปน กุสลารมมฺ เณน อฺญมญฺ า รมมฺ ณารมมฺ ณกา สพฺเพ เต ธมมฺ า
กสุ ลา ฯ เยเกจิ อกสุ ลา ธมฺมา สพเฺ พ เต อกสุ ลารมฺมณา เย วา ปน อกสุ ลารมมฺ ณา สพเฺ พ เต
ธมฺมา อกสุ ลา ฯ เยเกจิ อกุสลา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อกสุ ลารมฺมเณน เอการมมฺ ณา เย วา ปน
อกุสลารมมฺ เณน เอการมมฺ ณา สพฺเพ เต ธมมฺ า อกสุ ลา ฯ เยเกจิ อกุสลารมฺมเณน เอการมฺมณา
ธมฺมา สพเฺ พ เต อกสุ ลารมมฺ เณน อฺญมญฺ ารมฺมณา เย วา ปน อกสุ ลารมมฺ เณน
อญฺ มญฺ ารมมฺ ณา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อกสุ ลาฯ เยเกจิ อกุสลา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อกุสลารมฺมณา-
รมฺมณา เย วา ปน อกสุ ลารมฺมณารมมฺ ณา สพเฺ พ เต ธมฺมา อกสุ ลา ฯ เยเกจิ อกุสลา ธมมฺ า
สพเฺ พ เต อกสุ ลารมฺมเณน เอการมฺมณารมมฺ ณา เย วา ปน อกสุ ลารมฺมเณน เอการมมฺ ณารมฺมณา
สพเฺ พ เต ธมฺมา อกุสลา ฯ เยเกจิ อกสุ ลารมมฺ เณน เอการมมฺ ณารมมฺ ณา ธมมฺ า สพฺเพ เต
อกุสลารมมฺ เณน อฺญมญฺ ารมมฺ ณา เย วา ปน อกุสลารมมฺ เณน อญฺ มฺญา รมมฺ ณารมมฺ ณา
สพฺเพ เต ธมมฺ า อกุสลา ฯ เยเกจิ อกุสลา ธมฺมา สพฺเพ เต อกสุ ลารมมฺ ณกา เย วา ปน อกสุ ลา-
รมฺมณกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อกุสลา ฯ เยเกจิ อกุสลา ธมฺมา สพเฺ พ เต อกสุ ลารมฺมเณน เอการมมฺ ณ
กา เย วา ปน อกสุ ลารมมฺ เณน เอการมมฺ ณกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อกสุ ลา ฯ เยเกจิ อกุสลารมฺมเณน
เอการมมฺ ณกา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อกสุ ลารมฺมเณน อฺญมฺญารมมฺ ณกา เย วา ปน อกสุ ล-
รมมฺ เณน อญฺ มญฺ ารมฺมณกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อกสุ ลาฯ เยเกจิ อกสุ ลา ธมมฺ า สพฺเพ เต
อกสุ ลา รมมฺ ณารมมฺ ณกา เย วา ปน อกสุ ลา รมฺมณารมฺมณกา สพฺเพ เต ธมมฺ า อกุสลา ฯ เยเกจิ
อกสุ ลา ธมมฺ า สพฺเพ เต อกุสลารมมฺ เณน เอการมมฺ ณารมมฺ ณกา เย วา ปน อกสุ ลารมฺมเณน
เอการมมฺ ณารมฺมณกา สพเฺ พ เต ธมฺมา อกสุ ลา ฯ เยเกจิ อกสุ ลารมมฺ เณน เอการมมฺ ณารมมฺ ณกา
ธมมฺ า สพฺเพ เต อกสุ ลารมมฺ เณน อญฺ มฺญารมฺมณารมมฺ ณกา เย วา ปน อกสุ ลารมมฺ เณน
อฺญมฺญารมมฺ ณารมมฺ ณกา สพฺเพ เต ธมมฺ า อกุสลา ฯ เยเกจิ อพฺยากตา ธมมฺ า สพฺเพ เต
อพฺยากตารมมฺ ณา เย วา ปน อพยฺ ากตารมมฺ ณา สพฺเพ เต ธมมฺ า อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตา
ธมฺมา สพเฺ พ เต อพยฺ ากตารมมฺ เณน เอการมมฺ ณา เย วา ปน อพยฺ ากตารมมฺ เณน เอกรมมฺ ณา
สพฺเพ เต ธมมฺ า อพฺยากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากตารมมฺ เณน เอการมมฺ ณา ธมฺมา สพเฺ พ เต
อพยฺ ากตารมมฺ เณน อญฺ มฺญารมฺมณา เย วา ปน อพยฺ ากตารมมฺ เณน อญฺ มญฺ ารมมฺ ณา
สพฺเพ เต ธมมฺ า อพฺยากตา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อพฺยากตารมมฺ ณารมฺมณา เย
วา ปน อพยฺ ากตา รมฺมณารมฺมณา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตา ธมมฺ า สพฺเพ
๒๑๐
เต อพฺยากตารมมฺ เณน เอการมมฺ ณารมมฺ ณา เย วา ปน อพฺยากตารมมฺ เณน เอการมมฺ ณารมฺมณา
สพฺเพ เต ธมมฺ า อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตารมมฺ เณน เอการมมฺ ณารมมฺ ณา ธมมฺ า สพฺเพ เต
อพยฺ ากตารมมฺ เณน อญฺ มฺญา รมมฺ ณารมมฺ ณา เย วา ปน อพยฺ ากตารมฺมเณน อฺญมฺญา
รมมฺ ณารมฺมณา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตา ธมมฺ า สพฺเพ เต อพยฺ ากตา-
รมฺมณกา เย วา ปน อพยฺ ากตารมมฺ ณกา สพฺเพ เต ธมฺมา อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตา ธมมฺ า
สพเฺ พ เต อพฺยากตารมมฺ เณน เอการมมฺ ณกา เย วา ปน อพยฺ ากตารมมฺ เณน เอการมมฺ ณกา
สพฺเพ เต ธมมฺ า อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตารมฺมเณน เอการมฺมณกา ธมฺมา สพเฺ พ เต
อพฺยากตารมมฺ เณน อญฺ มฺญารมมฺ ณกา เย วา ปน อพฺยากตารมมฺ เณน อฺญมฺญารมมฺ ณกา
สพเฺ พ เต ธมมฺ า อพฺยากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากตา ธมฺมา สพเฺ พ เต อพยฺ ากตารมมฺ ณารมมฺ ณกา เย
วา ปน อพฺยากตารมมฺ ณารมมฺ ณกา สพฺเพ เต ธมฺมา อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากตา ธมฺมา
สพเฺ พ เต อพฺยากตารมมฺ เณน เอการมฺมณา รมฺมณกา เย วา ปน อพยฺ ากตารมมฺ เณน
เอการมมฺ ณา รมมฺ ณกา สพฺเพ เต ธมมฺ า อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากตารมฺมเณน เอการมมฺ ณา-
รมฺมณกา ธมมฺ า สพฺเพ เต อพฺยากตารมมฺ เณน อญฺ มฺญา รมมฺ ณารมมฺ ณกา เย วา ปน อพฺยา-
กตารมฺมเณน อฺญมฺญา รมมฺ ณารมมฺ ณกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า
สพเฺ พ เต นามารมมฺ ณา เย วา ปน นามารมฺมณา สพฺเพ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า
สพเฺ พ เต นามารมฺมเณน เอการมมฺ ณา เย วา ปน นามารมมฺ เณน เอการมมฺ ณา สพเฺ พ เต ธมฺมา
นามาฯ เยเกจิ นามารมมฺ เณน เอการมฺมณา ธมมฺ า สพเฺ พ เต นามารมฺมเณน อญฺ มฺญารมมฺ ณา
เย วา ปน นามารมมฺ เณน อญฺ มญฺ ารมมฺ ณา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพฺ
เพ เต นามารมมฺ ณารมมฺ ณา เย วา ปน นามา-รมมฺ ณารมมฺ ณา สพฺเพ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ
นามา ธมมฺ า สพฺเพ เต นามารมมฺ เณน เอการมมฺ ณารมมฺ ณา เย วา ปน นามารมมฺ เณน เอ
การมมฺ ณารมมฺ ณา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามารมฺมเณน เอการมมฺ ณารมฺมณา ธมมฺ า
สพฺเพ เต นามารมมฺ เณน อญฺ มญฺ ารมมฺ ณารมมฺ ณา เย วา ปน นามารมมฺ เณน อฺญมฺญา
รมมฺ ณารมฺมณา สพเฺ พ เต ธมฺมา นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพเฺ พ เต นามารมมฺ ณกา เย วา
ปน นามารมมฺ ณกา สพฺเพ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพฺเพ เต นามารมมฺ เณน
เอการมมฺ ณกา เย วา ปน นามารมฺมเณน เอการมมฺ ณกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นา
มารมมฺ เณน เอการมมฺ ณกา ธมมฺ า สพเฺ พ เต นามารมมฺ เณน อญฺ มญฺ ารมฺมณกา เย วา ปน
นามารมมฺ เณน อญฺ มญฺ ารมมฺ ณกา สพฺเพ เต ธมมฺ า นามาฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพฺเพ เต
๒๑๑
นามารมมฺ ณา รมฺมณกา เย วา ปน นามารมฺมณารมฺมณกา สพฺเพ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ
นามา ธมมฺ า สพเฺ พ เต นามารมฺมเณน เอการมมฺ ณา รมมฺ ณกา เย วา ปน นามารมมฺ เณน
เอการมมฺ ณา รมฺมณกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามารมมฺ เณน เอการมมฺ ณารมมฺ ณกา
ธมฺมา สพฺเพ เต นามารมมฺ เณน อฺญมญฺ า รมมฺ ณารมมฺ ณกา เย วา ปน นามารมฺมเณน
อญฺ มฺญา รมมฺ ณารมมฺ ณกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามา ฯ
เยเกจิ กสุ ลา ธมมฺ า สพฺเพ เต กุสลปจจฺ ยา เย วา ปน กุสลปจจฺ ยา สพเฺ พ เต ธมฺมา กสุ ลา
ฯ เยเกจิ กสุ ลา ธมมฺ า สพฺเพ เต กุสลปจจฺ เยน เอกปจฺจยา เย วา ปน กสุ ลปจจฺ เยน เอกปจจฺ ยา
สพฺเพ เต ธมมฺ า กสุ ลา ฯ เยเกจิ กุสลปจฺจเยน เอกปจจฺ ยา ธมมฺ า สพเฺ พ เต กสุ ลปจจฺ เยน
อญฺ มฺญปจจฺ ยา เย วา ปน กสุ ลปจจฺ เยน อญฺ มญฺ ปจฺจยา สพเฺ พ เต ธมมฺ า กุสลา ฯ เยเกจิ
กสุ ลา ธมมฺ า สพฺเพ เต กสุ ลปจจฺ ยปจจฺ ยา เย วา ปน กสุ ลปจฺจยปจจฺ ยา สพฺเพ เต ธมฺมา กสุ ลา ฯ
เยเกจิ กสุ ลา ธมฺมา สพเฺ พ เต กุสลปจฺจเยน เอกปจจฺ ยปจฺจยา เย วา ปน กุสลปจจฺ เยน
เอกปจจฺ ยปจฺจยา สพฺเพ เต ธมมฺ า กสุ ลา ฯ เยเกจิ กุสลปจจฺ เยน เอกปจฺจยปจฺจยา ธมฺมา สพเฺ พ
เต กุสลปจจฺ เยน อฺญมญฺ ปจฺจยปจฺจยา เย วา ปน กุสลปจฺจเยน อฺญมญฺ ปจจฺ ยปจจฺ ยา
สพเฺ พ เต ธมมฺ า กุสลาฯ เยเกจิ กสุ ลา ธมฺมา สพเฺ พ เต กุสลปจฺจยกา เย วา ปน กุสลปจจฺ ยกา
สพเฺ พ เต ธมฺมา กสุ ลา ฯ เยเกจิ กสุ ลา ธมฺมา สพฺเพ เต กสุ ลปจฺจเยน เอกปจจฺ ยกา เย วา
ปน กุสลปจจฺ เยน เอกปจจฺ ยกา สพฺเพ เต ธมมฺ า กุสลาฯ เยเกจิ กุสลปจจฺ เยน เอกปจจฺ ยกา
ธมมฺ า สพเฺ พ เต กสุ ลปจจฺ เยน อญฺ มฺญปจจฺ ยกา เย วา ปน กสุ ลปจจฺ เยน อญฺ มญฺ ปจฺจยกา
สพเฺ พ เต ธมมฺ า กุสลา ฯ เยเกจิ กสุ ลา ธมฺมา สพเฺ พ เต กสุ ลปจจฺ ยปจฺจยกา เย วา ปน
กสุ ลปจฺจยปจฺจยกา สพเฺ พ เต ธมฺมา กุสลา ฯ เยเกจิ กุสลา ธมมฺ า สพฺเพ เต กสุ ลปจฺจเยน
เอกปจจฺ ยปจจฺ ยกา เย วา ปน กุสลปจฺจเยน เอกปจจฺ ยปจจฺ ยกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า กสุ ลา ฯ เยเกจิ
กุสลปจฺจเยน เอกปจฺจยปจจฺ ยกา ธมมฺ า สพเฺ พ เต กุสลปจจฺ เยน อญฺ มฺญ ปจฺจยปจฺจยกา เย
วา ปน กสุ ลปจจฺ เยน อญฺ มฺญ ปจจฺ ยปจจฺ ยกา สพเฺ พ เต ธมฺมา กุสลา ฯ เยเกจิ อกสุ ลา ธมฺมา
สพฺเพ เต อกสุ ลปจจฺ ยา เย วา ปน อกสุ ลปจจฺ ยา สพฺเพ เต ธมมฺ า อกุสลา ฯ เยเกจิ อกสุ ลา ธมฺมา
สพเฺ พ เต อกุสลปจฺจเยน เอกปจฺจยา เย วา ปน อกุสลปจฺจเยน เอกปจฺจยา สพเฺ พ เต ธมมฺ า
อกุสลา ฯ เยเกจิ อกสุ ลปจฺจเยน เอกปจฺจยา ธมฺมา สพฺเพ เต อกสุ ลปจฺจเยน อฺญมญฺ ปจฺจยา
เย วา ปน อกุสลปจฺจเยน อฺญมญฺ ปจจฺ ยา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อกสุ ลา ฯ เยเกจิ อกุสลา ธมมฺ า
๒๑๒
สพฺเพ เต อกุสลปจจฺ ยปจฺจยา เย วา ปน อกสุ ลปจจฺ ยปจฺจยา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อกสุ ลา ฯ เยเกจิ
อกุสลา ธมมฺ า สพฺเพ เต อกุสลปจจฺ เยน เอกปจจฺ ยปจจฺ ยา เย วา ปน อกสุ ลปจฺจเยน
เอกปจฺจยปจฺจยา สพฺเพ เต ธมฺมา อกสุ ลา ฯ เยเกจิ อกสุ ลปจฺจเยน เอกปจฺจยปจจฺ ยา ธมมฺ า สพฺ
เพ เต อกสุ ลปจจฺ เยน อฺญมญฺ ปจจฺ ยปจฺจยา เย วา ปน อกุสลปจจฺ เยน อฺญมญฺ ปจฺจย
ปจจฺ ยา สพฺเพ เต ธมมฺ า อกุสลา ฯ เยเกจิ อกสุ ลา ธมฺมา สพเฺ พ เต อกสุ ลปจจฺ ยกา เย วา ปน
อกุสลปจจฺ ยกา สพเฺ พ เต ธมฺมา อกุสลา ฯ เยเกจิ อกสุ ลา ธมฺมา สพเฺ พ เต อกสุ ลปจฺจเยน
เอกปจฺจยกา เย วา ปน อกุสลปจฺจเยน เอกปจจฺ ยกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อกสุ ลา ฯ เยเกจิ อกุสล
ปจฺจเยน เอกปจฺจยกา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อกุสลปจจฺ เยน อฺญมญฺ ปจฺจยกา เย วา ปน อกสุ ล
ปจฺจเยน อฺญมญฺ ปจฺจยกา สพฺเพ เต ธมมฺ า อกุสลา ฯ เยเกจิ อกสุ ลา ธมมฺ า สพเฺ พ เต
อกุสลปจจฺ ยปจฺจยกา เย วา ปน อกุสลปจฺจยปจฺจยกา สพเฺ พ เต ธมฺมา อกสุ ลา ฯ เยเกจิ อกุสลา
ธมมฺ า สพฺเพ เต อกสุ ลปจจฺ เยน เอกปจจฺ ยปจจฺ ยกา เย วา ปน อกสุ ล ปจฺจเยน เอกปจจฺ ย
ปจฺจยกา สพฺเพ เต ธมมฺ า อกสุ ลา ฯ เยเกจิ อกุสลปจจฺ เยน เอกปจฺจยปจจฺ ยกา ธมมฺ า สพฺเพ เต
อกสุ ลปจจฺ เยน อฺญมญฺ ปจฺจยปจจฺ ยกา เย วา ปน อกุสลปจฺจเยน อญฺ มฺญ ปจจฺ ยปจจฺ ยกา
สพเฺ พ เต ธมมฺ า อกสุ ลา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตา ธมฺมา สพฺเพ เต อพยฺ ากตปจจฺ ยา เย วา ปน
อพยฺ ากตปจฺจยา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อพฺยากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากตา ธมฺมา สพฺเพ เต อพยฺ ากต-
ปจฺจเยน เอกปจฺจยา เย วา ปน อพยฺ ากตปจจฺ เยน เอกปจฺจยา สพฺเพ เต ธมมฺ า อพฺยากตา ฯ
เยเกจิ อพฺยากตปจฺจเยน เอกปจฺจยา ธมมฺ า สพฺเพ เต อพยฺ ากตปจฺจเยน อฺญมฺญปจฺจยา เย
วา ปน อพยฺ ากตปจฺจเยน อญฺ มฺญปจฺจยา สพเฺ พ เต ธมฺมา อพฺยากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากตา
ธมฺมา สพเฺ พ เต อพฺยากตปจจฺ ยปจจฺ ยา เย วา ปน อพฺยากตปจฺจยปจฺจยา สพฺเพ เต ธมฺมา
อพยฺ ากตาฯ เยเกจิ อพยฺ ากตา ธมฺมา สพเฺ พ เต อพยฺ ากตปจฺจเยน เอกปจจฺ ยปจจฺ ยา เย วา ปน
อพฺยากตปจจฺ เยน เอกปจจฺ ยปจจฺ ยา สพเฺ พ เต ธมฺมา อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากตปจฺจเยน
เอกปจฺจยปจฺจยา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อพฺยากตปจจฺ เยน อญฺ มฺญ ปจฺจยปจจฺ ยา เย วา ปน
อพฺยากตปจจฺ เยน อฺญมญฺ ปจจฺ ยปจฺจยา สพเฺ พ เต ธมฺมา อพฺยากตา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตา ธมฺ
มา สพฺเพ เต อพยฺ ากตปจจฺ ยกา เย วา ปน อพยฺ ากตปจฺจยกา สพเฺ พ เต ธมฺมา อพฺยากตา ฯ
เยเกจิ อพยฺ ากตา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อพฺยากตปจฺจเยน เอกปจฺจยกา เย วา ปน อพยฺ ากตปจจฺ เยน
เอกปจจฺ ยกา สพฺเพ เต ธมฺมา อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากตปจจฺ เยน เอกปจฺจยกา ธมมฺ า สพเฺ พ
เต อพฺยากตปจจฺ เยน อญฺ มญฺ ปจฺจยกา เย วา ปน อพยฺ ากตปจจฺ เยน อญฺ มญฺ ปจฺจยกา
๒๑๓
สพฺเพ เต ธมฺมา อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตา ธมฺมา สพฺเพ เต อพฺยากตปจจฺ ยปจจฺ ยกา เย วา
ปน อพยฺ ากตปจจฺ ยปจฺจยกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อพยฺ ากตาฯ เยเกจิ อพฺยากตา ธมมฺ า สพเฺ พ เต
อพฺยากตปจจฺ เยน เอกปจจฺ ยปจฺจยกา เย วา ปน อพฺยากตปจจฺ เยน เอกปจจฺ ยปจฺจยกา สพเฺ พ เต
ธมมฺ า อพฺยากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากตปจฺจเยน เอกปจฺจยปจจฺ ยกา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อพยฺ ากต-
ปจฺจเยน อญฺ มญฺ ปจฺจยปจจฺ ยกา เย วา ปน อพฺยากตปจฺจเยน อญฺ มฺญ ปจฺจยปจฺจยกา
สพฺเพ เต ธมฺมา อพฺยากตา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพเฺ พ เต นามปจจฺ ยา เย วา ปน นามปจฺจยา
สพฺเพ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพฺเพ เต นามปจฺจเยน เอกปจฺจยา เย วา ปน
นามปจฺจเยน เอกปจจฺ ยา สพเฺ พ เต ธมฺมา นามา ฯ เยเกจิ นามปจฺจเยน เอกปจจฺ ยา ธมมฺ า สพเฺ พ
เต นามปจฺจเยน อฺญมญฺ ปจฺจยา เย วา ปน นามปจจฺ เยน อญฺ มญฺ ปจจฺ ยา สพฺเพ เต ธมมฺ า
นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพฺเพ เต นามปจฺจยปจฺจยา เย วา ปน นามปจจฺ ยปจจฺ ยา สพฺเพ เต
ธมฺมา นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพฺเพ เต นามปจจฺ เยน เอกปจฺจยปจฺจยา เย วา ปน นาม-
ปจจฺ เยน เอกปจจฺ ยปจฺจยา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามปจฺจเยน เอกปจจฺ ยปจฺจยา
ธมฺมา สพเฺ พ เต นามปจจฺ เยน อฺญมญฺ ปจจฺ ยปจจฺ ยา เย วา ปน นามปจฺจเยน อฺญมญฺ
ปจฺจยปจฺจยา สพฺเพ เต ธมฺมา นามาฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพฺเพ เต นามปจฺจยกา เย วา ปน
นามปจจฺ ยกา สพฺเพ เต ธมฺมา นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมฺมา สพเฺ พ เต นามปจจฺ เยน เอกปจจฺ ยกา
เย วา ปน นามปจฺจเยน เอกปจจฺ ยกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามาฯ เยเกจิ นามปจจฺ เยน เอกปจฺจยกา
ธมมฺ า สพเฺ พ เต นามปจจฺ เยน อญฺ มญฺ ปจจฺ ยกา เย วา ปน นามปจจฺ เยน อฺญมญฺ ปจฺจย
กา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพฺเพ เต นามปจจฺ ยปจจฺ ยกา เย วา ปน
นามปจจฺ ย- ปจฺจยกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพเฺ พ เต นามปจจฺ เยน
เอกปจจฺ ยปจฺจยกา เย วา ปน นามปจฺจเยน เอกปจฺจยปจจฺ ยกา สพฺเพ เต ธมฺมา นามา ฯ เยเกจิ
นามปจฺจเยน เอกปจฺจยปจจฺ ยกา ธมมฺ า สพฺเพ เต นามปจจฺ เยน อฺญมฺญปจจฺ ยปจฺจยกา เย วา
ปน นามปจจฺ เยน อฺญมฺญปจจฺ ยปจฺจยกา สพฺเพ เต ธมมฺ า นามาฯ
เยเกจิ กสุ ลา ธมมฺ า สพฺเพ เต กุสลสมุทยา เย วา ปน กุสลสมุทยา สพเฺ พ เต ธมมฺ า กสุ ลา
ฯ เยเกจิ กสุ ลา ธมมฺ า สพเฺ พ เต กุสลสมุทเยน เอกสมุทยา เย วา ปน กสุ ลสมุทเยน เอกสมทุ ยา
สพเฺ พ เต ธมมฺ า กสุ ลาฯ เยเกจิ กุสลสมทุ เยน เอกสมุทยา ธมฺมา สพเฺ พ เต กุสลสมุทเยน
อญฺ มฺญสมุทยา เย วา ปน กสุ ลสมทุ เยน อฺญมฺญสมุทยา สพฺเพ เต ธมฺมา กุสลา ฯ เยเกจิ
๒๑๔
กสุ ลา ธมมฺ า สพเฺ พ เต กสุ ลสมุทยสมุทยา เย วา ปน กสุ ลสมุทยสมุทยา สพฺเพ เต ธมมฺ า กุสลา
ฯ เยเกจิ กสุ ลา ธมมฺ า สพฺเพ เต กสุ ลสมทุ เยน เอกสมทุ ยสมุทยา เย วา ปน กสุ ลสมุทเยน
เอกสมทุ ยสมุทยา สพเฺ พ เต ธมมฺ า กุสลา ฯ เยเกจิ กุสลสมทุ เยน เอกสมุทยสมทุ ยา ธมมฺ า
สพเฺ พ เต กสุ ลสมุทเยน อญฺ มฺญ สมุทยสมทุ ยา เย วา ปน กุสลสมทุ เยน อญฺ มญฺ
สมุทยสมุทยา สพเฺ พ เต ธมฺมา กสุ ลา ฯ เยเกจิ กสุ ลา ธมมฺ า สพฺเพ เต กสุ ลสมุทยกา เย วา ปน
กุสลสมุทยกา สพฺเพ เต ธมมฺ า กสุ ลา ฯ เยเกจิ กุสลา ธมฺมา สพฺเพ เต กสุ ลสมทุ เยน เอก-
สมุทยกา เย วา ปน กสุ ลสมทุ เยน เอกสมทุ ยกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า กสุ ลา ฯ เยเกจิ กุสลสมุทเยน
เอกสมุทยกา ธมมฺ า สพเฺ พ เต กสุ ลสมทุ เยน อฺญมฺญสมทุ ยกา เย วา ปน กุสลสมทุ เยน
อฺญมญฺ สมุทยกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า กุสลา ฯ เยเกจิ กุสลา ธมฺมา สพฺเพ เต กุสลสมทุ ยสมทุ ย
กา เย วา ปน กสุ ลสมทุ ยสมทุ ยกา สพฺเพ เต ธมฺมา กุสลา ฯ เยเกจิ กสุ ลา ธมมฺ า สพฺเพ เต
กุสลสมุทเยน เอกสมุทยสมทุ ยกา เย วา ปน กสุ ลสมทุ เยน เอกสมุทยสมทุ ยกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า
กุสลา ฯ เยเกจิ กสุ ลสมทุ เยน เอกสมุทยสมทุ ยกา ธมมฺ า สพฺเพ เต กสุ ลสมทุ เยน อญฺ มฺญ
สมุทยสมุทยกา เย วา ปน กสุ ลสมทุ เยน อฺญมฺญ สมทุ ยสมุทยกา สพเฺ พ เต ธมฺมา กสุ ลา ฯ
เยเกจิ อกุสลา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อกุสลสมุทยา เย วา ปน อกสุ ลสมทุ ยา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อกุสลา
ฯ เยเกจิ อกุสลา ธมมฺ า สพฺเพ เต อกุสลสมุทเยน เอกสมทุ ยา เย วา ปน อกุสลสมุทเยน
เอกสมุทยา สพเฺ พ เต ธมฺมา อกุสลาฯ เยเกจิ อกุสลสมุทเยน เอกสมทุ ยา ธมมฺ า สพเฺ พ เต
อกสุ ลสมุทเยน อญฺ มญฺ สมุทยา เย วา ปน อกุสลสมทุ เยน อฺญมญฺ สมทุ ยา สพฺเพ เต
ธมมฺ า อกุสลาฯ เยเกจิ อกุสลา ธมมฺ า สพฺเพ เต อกสุ ลสมทุ ยสมุทยา เย วา ปน อกุสลสมทุ ย-
สมุทยา สพฺเพ เต ธมมฺ า อกสุ ลา ฯ เยเกจิ อกสุ ลา ธมมฺ า สพฺเพ เต อกสุ ลสมุทเยน
เอกสมทุ ยสมทุ ยา เย วา ปน อกสุ ล สมทุ เยน เอกสมุทยสมทุ ยา สพฺเพ เต ธมมฺ า อกุสลา ฯ
เยเกจิ อกุสลสมทุ เยน เอกสมุทยสมทุ ยา ธมมฺ า สพฺเพ เต อกสุ ลสมทุ เยน อญฺ มญฺ -
สมทุ ยสมทุ ยา เย วา ปน อกสุ ลสมุทเยน อญฺ มฺญ สมุทยสมุทยา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อกุสลา ฯ
เยเกจิ อกสุ ลา ธมฺมา สพเฺ พ เต อกสุ ลสมุทยกา เย วา ปน อกสุ ลสมทุ ยกา สพฺเพ เต ธมฺมา
อกุสลา ฯ เยเกจิ อกุสลา ธมฺมา สพฺเพ เต อกุสลสมุทเยน เอกสมทุ ยกา เย วา ปน อกุสล-
สมุทเยน เอกสมุทยกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อกุสลา ฯ เยเกจิ อกสุ ลสมุทเยน เอกสมทุ ยกา ธมมฺ า
สพฺเพ เต อกสุ ลสมทุ เยน อญฺ มฺญสมทุ ยกา เย วา ปน อกสุ ลสมุทเยน อฺญมฺญสมุทยกา
สพฺเพ เต ธมมฺ า อกุสลาฯ เยเกจิ อกุสลา ธมมฺ า สพฺเพ เต อกุสลสมุทยสมทุ ยกา เย วา ปน
๒๑๕
อกุสลสมทุ ยสมุทยกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อกสุ ลา ฯ เยเกจิ อกสุ ลา ธมมฺ า สพฺเพ เต อกุสลสมทุ เยน
เอกสมทุ ยสมทุ ยกา เย วา ปน อกสุ ลสมุทเยน เอกสมุทยสมทุ ยกา สพฺเพ เต ธมฺมา อกุสลา ฯ
เยเกจิ อกุสลสมทุ เยน เอกสมทุ ยสมุทยกา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อกุสลสมุทเยน อฺญมญฺ
สมุทยสมทุ ยกา เย วา ปน อกสุ ลสมุทเยน อฺญมญฺ สมทุ ยสมทุ ยกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อกสุ ลา
ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อพฺยากตสมทุ ยา เย วา ปน อพฺยากตสมทุ ยา สพฺเพ เต
ธมฺมา อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อพฺยากตสมทุ เยน เอกสมทุ ยา เย วา ปน
อพยฺ ากตสมทุ เยน เอกสมุทยา สพฺเพ เต ธมมฺ า อพฺยากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากตสมทุ เยน
เอกสมุทยา ธมมฺ า สพฺเพ เต อพยฺ ากตสมุทเยน อญฺ มญฺ สมทุ ยา เย วา ปน อพยฺ ากตสมุทเยน
อญฺ มญฺ สมทุ ยา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อพฺยากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากตา ธมมฺ า สพฺเพ เต
อพยฺ ากตสมุทยสมุทยา เย วา ปน อพยฺ ากตสมุทยสมุทยา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อพฺยากตาฯ เยเกจิ
อพยฺ ากตา ธมมฺ า สพเฺ พ เต อพยฺ ากตสมุทเยน เอกสมุทยสมุทยา เย วา ปน อพยฺ ากตสมทุ เยน
เอกสมทุ ยสมุทยา สพฺเพ เต ธมมฺ า อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตสมทุ เยน เอกสมุทยสมทุ ยา
ธมมฺ า สพฺเพ เต อพยฺ ากตสมุทเยน อญฺ มญฺ สมทุ ยสมุทยา เย วา ปน อพฺยากตสมทุ เยน
อญฺ มญฺ สมทุ ยสมทุ ยา สพเฺ พ เต ธมมฺ า อพฺยากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากตา ธมฺมา สพฺเพ เต
อพยฺ ากตสมุทยกา เย วา ปน อพยฺ ากตสมุทยกา สพฺเพ เต ธมมฺ า อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากตา
ธมมฺ า สพฺเพ เต อพฺยากตสมุทเยน เอกสมทุ ยกา เย วา ปน อพฺยากตสมทุ เยน เอกสมทุ ยกา
สพฺเพ เต ธมมฺ า อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากตสมุทเยน เอกสมุทยกา ธมมฺ า สพฺเพ เต
อพยฺ ากตสมุทเยน อฺญมฺญสมุทยกา เย วา ปน อพฺยากตสมุทเยน อฺญมญฺ สมุทยกา
สพฺเพ เต ธมมฺ า อพฺยากตา ฯ เยเกจิ อพฺยากตา ธมฺมา สพฺเพ เต อพฺยากตสมทุ ยสมุทยกา เย วา
ปน อพยฺ ากตสมทุ ยสมทุ ยกา สพฺเพ เต ธมมฺ า อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตา ธมมฺ า สพฺเพ เต
อพยฺ ากตสมุทเยน เอกสมทุ ยสมุทยกา เย วา ปน อพยฺ ากตสมทุ เยน เอกสมุทยสมุทยกา สพเฺ พ
เต ธมมฺ า อพฺยากตา ฯ เยเกจิ อพยฺ ากตสมทุ เยน เอกสมุทยสมทุ ยกา ธมมฺ า สพฺเพ เต
อพฺยากตสมทุ เยน อญฺ มฺญ สมุทยสมุทยกา เย วา ปน อพฺยากตสมุทเยน อญฺ มฺญ
สมทุ ยสมุทยกา สพเฺ พ เต ธมฺมา อพยฺ ากตา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพเฺ พ เต นามสมทุ ยา เย วา
ปน นามสมทุ ยา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมฺมา สพเฺ พ เต นามสมทุ เยน
เอกสมทุ ยา เย วา ปน นามสมทุ เยน เอกสมทุ ยา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามสมุทเยน
เอกสมุทยา ธมฺมา สพเฺ พ เต นามสมทุ เยน อญฺ มญฺ สมทุ ยา เย วา ปน นามสมทุ เยน
๒๑๖
อฺญมญฺ สมุทยา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพฺเพ เต นามสมุทยสมุทยา
เย วา ปน นามสมทุ ยสมทุ ยา สพเฺ พ เต ธมฺมา นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมฺมา สพเฺ พ เต
นามสมุทเยน เอกสมุทยสมุทยา เย วา ปน นามสมทุ เยน เอกสมุทยสมุทยา สพเฺ พ เต ธมฺมา
นามา ฯ เยเกจิ นามสมทุ เยน เอกสมทุ ยสมุทยา ธมฺมา สพเฺ พ เต นามสมุทเยน อฺญมฺญ
สมุทยสมุทยา เย วา ปน นามสมุทเยน อฺญมญฺ สมทุ ยสมุทยา สพฺเพ เต ธมฺมา นามาฯ
เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพฺเพ เต นามสมทุ ยกา เย วา ปน นาม สมทุ ยกา สพเฺ พ เต ธมฺมา นามา ฯ
เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพฺเพ เต นามสมุทเยน เอกสมทุ ยกา เย วา ปน นามสมทุ เยน เอกสมทุ ยกา
สพฺเพ เต ธมมฺ า นามาฯ เยเกจิ นามสมทุ เยน เอกสมุทยกา ธมมฺ า สพเฺ พ เต นามสมุทเยน
อฺญมฺญสมทุ ยกา เย วา ปน นามสมทุ เยน อฺญมญฺ สมุทยกา สพเฺ พ เต ธมมฺ า นามา ฯ
เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพฺเพ เต นามสมทุ ยสมทุ ยกา เย วา ปน นามสมุทยสมุทยกา สพฺเพ เต
ธมฺมา นามา ฯ เยเกจิ นามา ธมมฺ า สพเฺ พ เต นามสมุทเยน เอกสมทุ ยสมทุ ยกา เย วา ปน
นามสมทุ เยน เอกสมทุ ยสมุทยกา สพฺเพ เต ธมฺมา นามา ฯ เยเกจิ นามสมทุ เยน
เอกสมุทยสมุทยกา ธมฺมา สพฺเพ เต นามสมทุ เยน อญฺ มฺญ สมทุ ยสมทุ ยกา เย วา ปน
นามสมุทเยน อญฺ มฺญ สมุทยสมทุ ยกา สพฺเพ เต ธมมฺ า นามาฯ
มลู ํ เหตุ นทิ านฺจ สมภฺ โว ปภเวน จ สมุฏฺานาหารารมมฺ ณา ปจฺจโย สมทุ เยน จาติ ฯ
อทุ เฺ ทสวาโร มูลยมกํ นิฏฐฺ ติ ํ ฯ
๒๑๗
เชฏฐมาสสสฺ (เดอื น ๗) สุกฺกปกฺขสสฺ ๘-๑๕ ค่าํ
ปฏฺานํ ปฐโม ภาโค
สยามรฏฺฐสสฺ เตปิฏกํ อภิธมฺมปิ ฏเก ปฏฺฐานํ ภาค ๑ อนโุ ลมตกิ ปฏฐฺ านํ ปรุ มิ ํ เลมท่ี ๔๐
ขอ ๑-๒๕ อภิธมมฺ ปิ ฏเก ปฏฺฐานํ ปฐโม ภาโค
มาตกิ านกิ ฺเขปวาโร
[๑] เหตุปจฺจโย อารมมฺ ณปจฺจโย อธปิ ตปิ จจฺ โย อนนฺตรปจฺจโย สมนนฺตรปจฺจโย
สหชาตปจจฺ โย อฺญมฺญปจฺจโย นสิ ฺสยปจฺจโย อปุ นิสสฺ ยปจฺจโย ปุเรชาตปจจฺ โย
ปจฺฉาชาตปจฺจโย อาเสวนปจจฺ โย กมฺมปจจฺ โย วปิ ากปจฺจโย อาหารปจจฺ โย อนิ ทฺ รฺ ยิ ปจจฺ โย
ฌานปจจฺ โย มคคฺ ปจฺจโย สมปฺ ยตุ ตฺ ปจจฺ โย วปิ ฺปยุตตฺ ปจฺจโย อตฺถปิ จฺจโย นตถฺ ปิ จฺจโย
วคิ ตปจจฺ โย อวคิ ตปจฺจโย ฯ
ปจฺจยวภิ งฺควาโร
[๒] เหตุปจฺจโยติ เหตุ เหตุสมปฺ ยตุ ตฺ กานํ ธมมฺ านํ ตสํ มุฏฺ านานฺจ รปู านํ เหตปุ จจฺ เยน
ปจฺจโยติ ฯ
[๓] อารมมฺ ณปจฺจโยติ รปู ายตนํ จกขฺ วุ ิ ญฺ าณธาตยุ า ตํสมปฺ ยตุ ตฺ กานฺจ ธมฺมานํ
อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย สทฺทายตนํ โสตวิ ญฺ าณธาตยุ า ตํสมปฺ ยตุ ฺตกานฺจ ธมมฺ านํ
อารมมฺ ณปจจฺ เยน ปจฺจโย คนธฺ ายตนํ ฆานวิ ญฺ าณธาตยุ า ตํสมปฺ ยตุ ตฺ กานจฺ ธมฺมานํ
อารมฺมณปจฺจเยน ปจจฺ โย รสายตนํ ชิวหฺ าวิ ญฺ าณธาตยุ า ตํสมปฺ ยตุ ฺตกานฺจ ธมมฺ านํ
อารมมฺ ณปจจฺ เยน ปจจฺ โย โผฏฺ พพฺ ายตนํ กายวิ ญฺ าณธาตยุ า ตํสมฺปยตุ ตฺ กานฺจ ธมมฺ านํ
อารมมฺ ณปจฺจเยน ปจฺจโย รปู ายตนํ สทฺทายตนํ คนธฺ ายตนํ รสายตนํ โผฏฺพพฺ ายตนํ มโนธาตยุ า
ตสํ มปฺ ยตุ ตฺ กานจฺ ธมมฺ านํ อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย สพฺเพ ธมมฺ า มโนวิญฺ าณธาตุยา
ตํสมฺปยตุ ฺตกานจฺ ธมฺมานํ อารมมฺ ณปจฺจเยน ปจจฺ โย ยํ ยํ ธมฺมํ อารพฺภ เย เย ธมมฺ า
อปุ ฺปชชฺ นตฺ ิ จิตฺตเจตสกิ า ธมมฺ า เต เต ธมมฺ า เตสํ เตสํ ธมมฺ านํ อารมมฺ ณปจจฺ เยน ปจจฺ โยติ ฯ
[๔] อธปิ ตปิ จจฺ โยติ ฉนทฺ าธปิ ติ ฉนทฺ สมปฺ ยตุ ตฺ กานํ ธมฺมานํ ตํสมุฏฺานานจฺ รูปานํ
อธปิ ตปิ จจฺ เยน ปจจฺ โย วิรยิ าธปิ ติ วิรยิ สมปฺ ยตุ ฺตกานํ ธมมฺ านํ ตสํ มุฏฺานานฺจ รูปานํ
อธปิ ตปิ จจฺ เยน ปจฺจโย จิตตฺ าธปิ ติ จติ ฺตสมฺปยตุ ตฺ กานํ ธมมฺ านํ ตสํ มุฏฺ านานจฺ รูปานํ
๒๑๘
อธปิ ตปิ จฺจเยน ปจฺจโย วีมํสาธปิ ติ วมี ํสสมฺปยตุ ตฺ กานํ ธมมฺ านํ ตํสมฏุ ฺ านานฺจ รูปานํ
อธปิ ตปิ จจฺ เยน ปจจฺ โย ยํ ยํ ธมมฺ ํ ครํุ กตฺวา เย เย ธมมฺ า อปุ ฺปชฺชนตฺ ิ จิตตฺ เจตสิกา ธมมฺ า เต เต
ธมฺมา เตสํ เตสํ ธมมฺ านํ อธปิ ตปิ จจฺ เยน ปจจฺ โยติ ฯ
[๕] อนนตฺ รปจจฺ โยติ จกฺขวุ ิ ฺญาณธาตุ ตํสมปฺ ยุตตฺ กา จ ธมมฺ า มโนธาตุยา ตํสมฺปยุตตฺ -
กานฺจ ธมมฺ านํ อนนตฺ รปจฺจเยน ปจจฺ โย มโนธาตุ ตํสมฺปยตุ ตฺ กา จ ธมมฺ า มโนวิ ฺญาณธาตุยา
ตสํ มปฺ ยตุ ฺตกานจฺ ธมมฺ านํ อนนตฺ รปจฺจเยน ปจจฺ โย โสตวิฺญาณธาตุ ตสํ มฺปยตุ ฺตกา จ
ธมฺมา มโนธาตยุ า ตํสมปฺ ยุตฺตกานจฺ ธมมฺ านํ อนนตฺ รปจจฺ เยน ปจฺจโย มโนธาตุ ตํสมฺปยตุ ตฺ กา
จ ธมมฺ า มโนวิ ฺญาณธาตยุ า ตสํ มปฺ ยตุ ตฺ กานจฺ ธมมฺ านํ อนนฺตรปจจฺ เยน ปจฺจโย ฆานวิ ญฺ าณ-
ธาตุ ตสํ มปฺ ยตุ ตฺ กา จ ธมมฺ า มโนธาตยุ า ตํสมปฺ ยุตฺตกานจฺ ธมมฺ านํ อนนฺตรปจจฺ เยน ปจจฺ โย
มโนธาตุ ตสํ มฺปยตุ ตฺ กา จ ธมมฺ า มโนวิญฺ าณธาตุยา ตํสมปฺ ยุตตฺ กานจฺ ธมฺมานํ อนนตฺ ร-
ปจฺจเยน ปจจฺ โย ชิวฺหาวิ ญฺ าณธาตุ ตสํ มปฺ ยุตตฺ กา จ ธมฺมา มโนธาตยุ า ตํสมปฺ ยตุ ตฺ กานจฺ
ธมฺมานํ อนนตฺ รปจฺจเยน ปจฺจโย มโนธาตุ ตสํ มปฺ ยตุ ตฺ กา จ ธมฺมา มโนวิ ฺญาณธาตุยา
ตํสมฺปยตุ ตฺ กานฺจ ธมมฺ านํ อนนตฺ รปจจฺ เยน ปจฺจโย กายวิฺญาณธาตุ ตํสมฺปยตุ ตฺ กา จ ธมฺมา
มโนธาตุยา ตํสมฺปยตุ ฺตกานฺจ ธมมฺ านํ อนนตฺ รปจจฺ เยน ปจฺจโย มโนธาตุ ตํสมปฺ ยุตตฺ กา จ
ธมมฺ า มโนวิฺญาณธาตุยา ตํ สมฺปยตุ ตฺ กานฺจ ธมฺมานํ อนนตฺ รปจฺจเยน ปจฺจโย ปุรมิ า ปุรมิ า
กุสลา ธมฺมา ปจฺฉมิ านํ ปจฉฺ ิมานํ กุสลานํ ธมมฺ านํ อนนฺตรปจจฺ เยน ปจฺจโย ปรุ มิ า ปรุ มิ า กสุ ลา
ธมฺมา ปจฺฉิมานํ ปจฺฉมิ านํ อพฺยากตานํ ธมมฺ านํ อนนตฺ รปจจฺ เยน ปจฺจโย ปรุ มิ า ปรุ มิ า อกุสลา
ธมฺมา ปจฉฺ ิมานํ ปจฺฉิมานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนนตฺ รปจจฺ เยน ปจฺจโย ปุรมิ า ปรุ มิ า อกสุ ลา ธมมฺ า
ปจฉฺ ิมานํ ปจฉฺ ิมานํ อพยฺ ากตานํ ธมมฺ านํ อนนฺตรปจจฺ เยน ปจจฺ โย ปรุ มิ า ปรุ มิ า อพฺยากตา ธมมฺ า
ปจฺฉิมานํ ปจฺฉิมานํ อพยฺ ากตานํ ธมมฺ านํ อนนตฺ รปจจฺ เยน ปจฺจโย ปรุ มิ า ปุรมิ า อพฺยากตา
ธมฺมา ปจฉฺ ิมานํ ปจฉฺ ิมานํ กุสลานํ ธมมฺ านํ อนนตฺ รปจฺจเยน ปจฺจโย ปรุ มิ า ปุรมิ า อพฺยากตา
ธมมฺ า ปจฉฺ ิมานํ ปจฺฉมิ านํ อกสุ ลานํ ธมฺมานํ อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย เยสํ เยสํ ธมมฺ านํ อนนตฺ รา
เย เย ธมฺมา อปุ ฺปชชฺ นตฺ ิ จติ ตฺ เจตสกิ า ธมฺมา เต เต ธมมฺ า เตสํ เตสํ ธมฺมานํ อนนตฺ รปจจฺ เยน
ปจฺจโยติ ฯ
[๖] สมนนฺตรปจฺจโยติ จกขฺ ุวิ ญฺ าณธาตุ ตสํ มฺปยตุ ตฺ กา จ ธมฺมา มโนธาตยุ า ตํสมปฺ ยตุ ตฺ -
กานจฺ ธมมฺ านํ สมนนตฺ รปจจฺ เยน ปจฺจโย มโนธาตุ ตสํ มปฺ ยตุ ตฺ กา จ ธมมฺ า มโนวิญฺ าณธาตุยา
๒๑๙
ตํสมฺปยตุ ตฺ กานฺจ ธมฺมานํ สมนนตฺ รปจจฺ เยน ปจจฺ โย โสตวิ ญฺ าณธาตุ ตสํ มปฺ ยตุ ตฺ กา จ ธมมฺ า
มโนธาตุยา ตสํ มฺปยุตตฺ กานฺจ ธมมฺ านํ สมนนตฺ รปจฺเยน ปจจฺ โย มโนธาตุ ตสํ มปฺ ยตุ ตฺ กา จ
ธมฺมา มโนวิฺญาณธาตุยา ตํสมปฺ ยตุ ตฺ กานจฺ ธมมฺ านํ สมนนฺตรปจจฺ เยน ปจจฺ โย ฆานวิ ฺญาณ-
ธาตุ ตสํ มปฺ ยตุ ฺตกา จ ธมมฺ า มโนธาตยุ า ตํสมฺปยตุ ตฺ กานจฺ ธมฺมานํ สมนนตฺ รปจฺจเยน ปจจฺ โย
มโนธาตุ ตสํ มปฺ ยตุ ตฺ กา จ ธมฺมา มโนวิ ญฺ าณธาตยุ า ตสํ มฺปยตุ ตฺ กานจฺ ธมมฺ านํ สมนนตฺ ร-
ปจฺจเยน ปจฺจโย ชิวฺหา วิ ญฺ าณธาตุ ตํสมปฺ ยุตตฺ กา จ ธมมฺ า มโนธาตยุ า ตสํ มฺปยตุ ตฺ กานจฺ
ธมฺมานํ สมนนฺตรปจฺจเยน ปจจฺ โย มโนธาตุ ตสํ มฺปยตุ ตฺ กา จ ธมมฺ า มโนวิ ญฺ าณธาตยุ า ตํ
สมปฺ ยุตตฺ กานจฺ ธมมฺ านํ สมนนฺตรปจจฺ เยน ปจฺจโย กายวิ ฺญาณธาตุ ตํสมฺปยุตตฺ กา จ ธมมฺ า
มโนธาตยุ า ตํสมปฺ ยตุ ฺตกานจฺ ธมฺมานํ สมนนฺตร ปจจฺ เยน ปจฺจโย มโนธาตุ ตสํ มปฺ ยุตตฺ กา จ
ธมฺมา มโนวิ ญฺ าณธาตยุ า ตํสมปฺ ยุตตฺ กานฺจ ธมมฺ านํ สมนนตฺ รปจฺจเยน ปจฺจโย ปรุ มิ า ปุรมิ า
กุสลา ธมฺมา ปจฉฺ ิมานํ ปจฺฉิมานํ กสุ ลานํ ธมมฺ านํ สมนนฺตรปจจฺ เยน ปจฺจโย ปุรมิ า ปุรมิ า กสุ ลา
ธมมฺ า ปจฉฺ มิ านํ ปจฉฺ ิมานํ อพยฺ ากตานํ ธมมฺ านํ สมนนฺตรปจฺจเยน ปจจฺ โย ปรุ มิ า ปุรมิ า อกสุ ลา
ธมฺมา ปจฉฺ ิมานํ ปจฉฺ ิมานํ อกุสลานํ ธมมฺ านํ สมนนตฺ รปจฺจเยน ปจจฺ โย ปรุ มิ า ปรุ มิ า อกุสลา
ธมฺมา ปจฺฉิมานํ ปจฉฺ ิมานํ อพฺยากตานํ ธมมฺ านํ สมนนตฺ รปจฺจเยน ปจจฺ โย ปรุ มิ า ปรุ มิ า
อพฺยากตา ธมมฺ า ปจฉฺ ิมานํ ปจฉฺ มิ านํ อพยฺ ากตานํ ธมมฺ านํ สมนนตฺ รปจจฺ เยน ปจฺจโย ปรุ มิ า
ปุรมิ า อพยฺ ากตา ธมมฺ า ปจฉฺ ิมานํ ปจฉฺ มิ านํ กุสลานํ ธมฺมานํ สมนนตฺ รปจจฺ เยน ปจฺจโย ปรุ มิ า
ปุรมิ า อพยฺ ากตา ธมมฺ า ปจฉฺ ิมานํ ปจฉฺ ิมานํ อกสุ ลานํ ธมฺมานํ สมนนฺตรปจจฺ เยน ปจฺจโย เยสํ เยสํ
ธมมฺ านํ สมนนตฺ รา เย เย ธมมฺ า อุปปฺ ชชฺ นตฺ ิ จิตตฺ เจตสิกา ธมมฺ า เต เต ธมมฺ า เตสํ เตสํ ธมฺมานํ
สมนนฺตรปจฺจเยน ปจจฺ โยติ ฯ
[๗] สหชาตปจฺจโยติ จตฺตาโร ธมมฺ า อรูปิ โน อฺญมญฺ ํ สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย จตตฺ าโร
มหาภูตา อญฺ มฺญํ สหชาตปจฺจเยน ปจจฺ โย โอกกฺ นตฺ กิ ฺขเณ นามรปู ํ อฺญมฺญํ สหชาต-
ปจจฺ เยน ปจจฺ โย จติ ฺตเจตสิกา ธมฺมา จติ ตฺ สมุฏฺานานํ รูปานํ สหชาตปจจฺ เยน ปจจฺ โย มหาภูตา
อปุ าทารูปานํ สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย รปู ิ โน ธมมฺ า อรปู ี นํ ธมมฺ านํ กฺจิ กาลํ สหชาตปจฺจเยน
ปจฺจโย กจฺ ิ กาลํ นสหชาตปจจฺ เยน ปจจฺ โยติ ฯ
[๘] อญฺ มฺญปจจฺ โยติ จตฺตาโร ขนฺธา อรปู ิ โน อญฺ มฺญปจฺจเยน ปจฺจโย จตตฺ าโร
มหาภูตา อญฺ มฺญปจจฺ เยน ปจฺจโย โอกกฺ นฺตกิ ขฺ เณ นามรปู ํ อญฺ มญฺ ปจจฺ เยน ปจจฺ โยติ ฯ
๒๒๐
[๙] นิสฺสยปจฺจโยติ จตฺตาโร ขนธฺ า อรปู ิ โน อญฺ มญฺ ํ นิสสฺ ยปจจฺ เยน ปจฺจโย จตฺตาโร
มหาภตู า อฺญมฺญํ นิสสฺ ยปจฺจเยน ปจจฺ โย โอกกฺ นตฺ กิ ขฺ เณ นามรปู ํ อญฺ มฺญํ นิสสฺ ยปจฺจเยน
ปจฺจโย จิตตฺ เจตสกิ า ธมมฺ า จิตฺตสมฏุ ฺ านานํ รูปานํ นิสสฺ ยปจจฺ เยน ปจฺจโย มหาภูตา อุปาทา-
รปู านํ นสิ สฺ ยปจจฺ เยน ปจฺจโย จกฺขายตนํ จกขฺ วุ ิ ญฺ าณธาตุยา ตํสมปฺ ยุตตฺ กานจฺ ธมมฺ านํ
นสิ สฺ ยปจจฺ เยน ปจจฺ โย โสตายตนํ โสตวิญฺ าณธาตยุ า ตํสมปฺ ยตุ ตฺ กานฺจ ธมมฺ านํ นสิ สฺ ย-
ปจฺจเยน ปจจฺ โย ฆานายตนํ ฆานวิญฺ าณธาตุยา ตํสมฺปยตุ ตฺ กานฺจ ธมมฺ านํ นสิ ฺสยปจฺจเยน
ปจฺจโย ชวิ หฺ ายตนํ ชวิ หฺ าวิฺ ญาณธาตยุ า ตสํ มปฺ ยุตตฺ กานจฺ ธมฺมานํ นสิ สฺ ยปจฺจเยน ปจฺจโย
กายายตนํ กายวิฺญาณธาตยุ า ตสํ มปฺ ยตุ ตฺ กานจฺ ธมมฺ านํ นสิ ฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย ยํ รปู ํ นสิ สฺ าย
มโนธาตุ จ มโนวิญฺ าณธาตุ จ วตตฺ นตฺ ิ ตํ รปู ํ มโนธาตุยา จ มโนวิ ญฺ าณธาตุยา จ ตสํ มปฺ ยตุ ตฺ
กานจฺ ธมมฺ านํ นสิ สฺ ยปจฺจเยน ปจจฺ โยติ ฯ
[๑๐] อปุ นสิ สฺ ยปจฺจโยติ ปุรมิ า ปุรมิ า กุสลา ธมมฺ า ปจฉฺ ิมานํ ปจฺฉมิ านํ กุสลานํ ธมมฺ านํ
อปุ นิสสฺ ยปจจฺ เยน ปจฺจโย ปุรมิ า ปุรมิ า กสุ ลา ธมมฺ า ปจฉฺ ิมานํ ปจฉฺ ิมานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ
เกสจฺ ิ อุปนสิ สฺ ยปจฺจเยน ปจจฺ โย ปรุ มิ า ปรุ มิ า กสุ ลา ธมมฺ า ปจฺฉิมานํ ปจฉฺ ิมานํ อพฺยากตานํ
ธมฺมานํ อุปนิสสฺ ยปจจฺ เยน ปจฺจโย ปรุ มิ า ปรุ มิ า อกสุ ลา ธมมฺ า ปจฉฺ ิมานํ ปจฺฉิมานํ อกสุ ลานํ
ธมฺมานํ อุปนิสฺสยปจจฺ เยน ปจฺจโย ปุรมิ า ปรุ มิ า อกสุ ลา ธมฺมา ปจฉฺ มิ านํ ปจฉฺ ิมานํ กุสลานํ
ธมมฺ านํ เกสจฺ ิ อปุ นสิ สฺ ยปจจฺ เยน ปจจฺ โย ปุรมิ า ปรุ มิ า อกุสลา ธมฺมา ปจฺฉมิ านํ ปจฺฉมิ านํ
อพฺยากตานํ ธมมฺ านํ อุปนสิ ฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย ปุรมิ า ปุรมิ า อพฺยากตา ธมฺมา ปจฉฺ ิมานํ
ปจฺฉิมานํ อพฺยากตานํ ธมมฺ านํ อปุ นสิ ฺสยปจจฺ เยน ปจจฺ โย ปรุ มิ า ปรุ มิ า อพยฺ ากตา ธมฺมา
ปจฺฉิมานํ ปจฉฺ ิมานํ อกสุ ลานํ ธมมฺ านํ อปุ นิสสฺ ยปจฺจเยน ปจจฺ โย ปุคคฺ โลปิ อุปนิสฺสยปจจฺ เยน
ปจฺจโย เสนาสนปํ ิ อปุ นสิ สฺ ยปจจฺ เยน ปจฺจโยติ ฯ
[๑๑] ปเุ รชาตปจจฺ โยติ จกฺขายตนํ จกขฺ วุ ิ ญฺ าณธาตยุ า ตํสมปฺ ยตุ ฺตกานฺจ ธมมฺ านํ
ปเุ รชาตปจฺจเยน ปจจฺ โย โสตายตนํ โสตวิญฺ าณธาตยุ า ตํสมปฺ ยตุ ตฺ กานจฺ ธมฺมานํ ปเุ รชาต-
ปจฺจเยน ปจฺจโย ฆานายตนํ ฆานวิฺญาณธาตยุ า ตสํ มปฺ ยตุ ฺตกานจฺ ธมฺมานํ ปเุ รชาตปจจฺ เยน
ปจฺจโย ชิวหฺ ายตนํ ชิวฺหาวิ ฺญาณธาตุยา ตํสมปฺ ยตุ ฺตกานจฺ ธมมฺ านํ ปเุ รชาตปจฺจเยน ปจฺจโย
กายายตนํ กายวิ ฺญาณธาตยุ า ตสํ มปฺ ยุตตฺ กานจฺ ธมมฺ านํ ปเุ รชาตปจจฺ เยน ปจจฺ โย รปู ายตนํ
จกขฺ ุวิ ฺญาณธาตยุ า ตสํ มปฺ ยตุ ตฺ กานจฺ ธมมฺ านํ ปเุ รชาตปจจฺ เยน ปจฺจโย สททฺ ายตนํ
๒๒๑
โสตวิญฺ าณธาตยุ า ตสํ มฺปยุตตฺ กานจฺ ธมมฺ านํ ปเุ รชาตปจฺจเยน ปจจฺ โย คนธฺ ายตนํ
ฆานวิ ญฺ าณธาตุยา ตํสมปฺ ยุตตฺ กานฺ จ ธมมฺ านํ ปเุ รชาตปจจฺ เยน ปจจฺ โย รสายตนํ ชวิ ฺหา-
วิ ฺญาณธาตยุ า ตํสมปฺ ยุตตฺ กานฺจ ธมมฺ านํ ปุเรชาตปจจฺ เยน ปจจฺ โย โผฏฺ พพฺ ายตนํ
กายวิ ฺญาณธาตยุ า ตสํ มปฺ ยตุ ตฺ กานจฺ ธมมฺ านํ ปุเรชาตปจจฺ เยน ปจฺจโย รปู ายตนํ สททฺ ายตนํ
คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺ พพฺ ายตนํ มโนธาตุยา ตสํ มปฺ ยตุ ตฺ กานจฺ ธมมฺ านํ ปุเรชาตปจจฺ เยน
ปจฺจโย ยํ รูปํ นสิ สฺ าย มโนธาตุ จ มโนวิ ฺญาณธาตุ จ วตฺตนตฺ ิ ตํ รปู ํ มโนธาตยุ า ตสํ มฺปยตุ ตฺ -
กานฺจ ธมมฺ านํ ปุเรชาตปจจฺ เยน ปจจฺ โย มโนวิญฺ าณธาตยุ า ตํสมฺปยตุ ฺตกานจฺ ธมมฺ านํ
กจฺ ิ กาลํ ปเุ รชาตปจฺจเยน ปจจฺ โย กจฺ ิ กาลํ นปเุ รชาตปจจฺ เยน ปจจฺ โยติ ฯ
[๑๒] ปจฺฉาชาตปจจฺ โยติ ปจฉฺ าชาตา จติ ตฺ เจตสกิ า ธมฺมา ปุเรชาตสสฺ อิมสฺส กายสสฺ ปจฉฺ า
ชาตปจฺจเยน ปจจฺ โยติ ฯ
[๑๓] อาเสวนปจฺจโยติ ปรุ มิ า ปุรมิ า กุสลา ธมมฺ า ปจฉฺ ิมานํ ปจฉฺ ิมานํ กุสลานํ ธมมฺ านํ
อาเสวนปจฺจเยน ปจฺจโย ปรุ มิ า ปรุ มิ า อกสุ ลา ธมฺมา ปจฉฺ ิมานํ ปจฉฺ ิมานํ อกุสลานํ ธมมฺ านํ
อาเสวนปจฺจเยน ปจฺจโย ปรุ มิ า ปรุ มิ า กิรยิ าพยฺ ากตา ธมฺมา ปจฺฉิมานํ ปจฉฺ มิ านํ กริ ยิ าพยฺ ากตานํ
ธมมฺ านํ อาเสวนปจฺจเยน ปจฺจโยติ ฯ
[๑๔] กมมฺ ปจจฺ โยติ กสุ ลากุสลํ กมมฺ ํ วปิ ากานํ ขนฺธานํ กฏตตฺ า จ รูปานํ กมมฺ ปจฺจเยน
ปจจฺ โย เจตนาสมฺปยตุ ตฺ กานํ ธมมฺ านํ ตสํ มุฏฺ านานฺจ รปู านํ กมมฺ ปจจฺ เยน ปจฺจโยติ ฯ
[๑๕] วิปากปจฺจโยติ วปิ ากา จตตฺ าโร ขนธฺ า อรปู ิ โน อญฺ มญฺ ํ วิปากปจจฺ เยน
ปจจฺ โยติ ฯ
[๑๖] อาหารปจจฺ โยติ กพฬิงกฺ าโร อาหาโร อมิ สฺส กายสฺส อาหารปจฺจเยน ปจฺจโย
อรปู ิ โน อาหารา สมฺปยตุ ตฺ กานํ ธมมฺ านํ ตสํ มฏุ ฺ านานฺจ รปู านํ อาหารปจฺจเยน ปจฺจโยติ ฯ
[๑๗] อนิ ฺทฺรยิ ปจจฺ โยติ จกขฺ ุนฺทฺรยิ ํ จกขฺ วุ ิฺญาณธาตยุ า ตสํ มปฺ ยตุ ฺตกานฺจ ธมมฺ านํ
อินทฺ ฺรยิ ปจฺจเยน ปจจฺ โย โสตนิ ฺทฺรยิ ํ โสตวิ ฺญาณธาตยุ า ตสํ มฺปยตุ ตฺ กานจฺ ธมมฺ านํ
อนิ ทฺ รฺ ยิ ปจฺจเยน ปจจฺ โย ฆานินทฺ ฺรยิ ํ ฆานวิ ฺญาณธาตยุ า ตํสมปฺ ยตุ ฺตกานจฺ ธมมฺ านํ
อินฺทรฺ ยิ ปจจฺ เยน ปจจฺ โย ชวิ ฺหินทฺ รฺ ยิ ํ ชวิ หฺ าวิ ญฺ าณธาตุยา ตํสมฺปยตุ ตฺ กานจฺ ธมฺมานํ
อนิ ทฺ รฺ ยิ ปจจฺ เยน ปจจฺ โย กายินฺทรฺ ยิ ํ กายวิ ฺญาณธาตุยา ตสํ มปฺ ยตุ ฺตกานฺจ ธมฺมานํ
๒๒๒
อินฺทรฺ ยิ ปจจฺ เยน ปจจฺ โย รปู ชีวติ นิ ทฺ รฺ ยิ ํ กฏตตฺ ารปู านํ อนิ ทฺ ฺรยิ ปจจฺ เยน ปจฺจโย อรปู ิ โน
อินทฺ ฺรยิ า สมปฺ ยตุ ฺตกานํ ธมฺมานํ ตํสมฏุ ฺ านานจฺ รปู านํ อนิ ทฺ ฺรยิ ปจจฺ เยน ปจฺจโยติ ฯ
[๑๘] ฌานปจฺจโยติ ฌานงคฺ านิ ฌานสมปฺ ยตุ ตฺ กานํ ธมมฺ านํ ตสํ มุฏฺ านานจฺ รูปานํ
ฌานปจฺจเยน ปจจฺ โยติ ฯ
[๑๙] มคฺคปจฺจโยติ มคคฺ งคฺ านิ มคฺคสมฺปยตุ ตฺ กานํ ธมมฺ านํ ตสํ มุฏฺานานฺจ รูปานํ
มคฺคปจจฺ เยน ปจจฺ โยติ ฯ
[๒๐] สมปฺ ยุตตฺ ปจฺจโยติ จตฺตาโร ขนฺธา อรปู ิ โน อฺญมฺญํ สมฺปยุตตฺ ปจจฺ เยน
ปจฺจโยติ ฯ
[๒๑] วปิ ปฺ ยตุ ตฺ ปจฺจโยติ รปู ิ โน ธมมฺ า อรปู ี นํ ธมมฺ านํ วิปปฺ ยุตตฺ ปจจฺ เยน ปจฺจโย อรูปิ โน
ธมมฺ า รปู ี นํ ธมฺมานํ วปิ ปฺ ยุตฺตปจฺจเยน ปจจฺ โยติ ฯ
[๒๒] อตฺถปิ จจฺ โยติ จตตฺ าโร ขนฺธา อรปู ิ โน อญฺ มฺญํ อตฺถปิ จฺจเยน ปจจฺ โย จตตฺ าโร
มหาภูตา อฺญมฺญํ อตถฺ ิปจจฺ เยน ปจฺจโย โอกกฺ นตฺ ิกขฺ เณ นามรปู ํ อฺญมฺญํ อตถฺ ปิ จฺจเยน
ปจฺจโย จิตตฺ เจตสกิ า ธมมฺ า จติ ตฺ สมฏุ ฺ านานํ รูปานํ อตฺถปิ จฺจเยน ปจจฺ โย มหาภตู า อุปาทา-
รูปานํ อตถฺ ปิ จจฺ เยน ปจจฺ โย จกฺขายตนํ จกฺขวุ ิ ฺญาณธาตุยา ตสํ มปฺ ยตุ ฺตกานฺจ ธมมฺ านํ
อตฺถิปจจฺ เยน ปจจฺ โย โสตายตนํ โสตวิ ฺญาณธาตยุ า ตสํ มปฺ ยุตตฺ กานจฺ ธมมฺ านํ อตถฺ ปิ จฺจเยน
ปจจฺ โย ฆานายตนํ ฆานวิ ญฺ าณธาตุยา ตสํ มฺปยุตตฺ กานฺจ ธมมฺ านํ อตถฺ ิปจฺจเยน ปจจฺ โย
ชิวหฺ ายตนํ ชิวหฺ าวิ ญฺ าณธาตุยา ตสํ มปฺ ยตุ ตฺ กานฺจ ธมมฺ านํ อตฺถปิ จจฺ เยน ปจฺจโย กายายตนํ
กายวิญฺ าณธาตุยา ตํสมปฺ ยตุ ตฺ กานจฺ ธมมฺ านํ อตถฺ ิปจจฺ เยน ปจจฺ โย รูปายตนํ จกฺขวุ ิฺญาณ
ธาตยุ า ตสํ มปฺ ยุตตฺ กานฺจ ธมฺมานํ อตฺถิปจจฺ เยน ปจจฺ โย สทฺทายตนํ โสตวิฺญาณธาตยุ า
ตํสมฺปยตุ ตฺ กานฺจ ธมมฺ านํ อตถฺ ิปจฺจเยน ปจฺจโย คนฺธายตนํ ฆานวิญฺ าณธาตุยา ตสํ มปฺ ยตุ ตฺ -
กานจฺ ธมมฺ านํ อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย รสายตนํ ชิวหฺ าวิ ฺญาณธาตยุ า ตสํ มฺปยตุ ฺตกานจฺ
ธมมฺ านํ อตถฺ ปิ จฺจเยน ปจจฺ โย โผฏฺพพฺ ายตนํ กายวิฺญาณธาตยุ า ตสํ มปฺ ยุตฺตกานจฺ ธมมฺ านํ
อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย รปู ายตนํ สททฺ ายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺพฺพายตนํ มโนธาตยุ า
ตํสมฺปยตุ ฺตกานฺจ ธมมฺ านํ อตถฺ ปิ จจฺ เยน ปจจฺ โย ยํ รูปํ นิสสฺ าย มโนธาตุ จ มโนวิญฺ าณธาตุ จ
๒๒๓
วตฺตนตฺ ิ ตํ รปู ํ มโนธาตยุ า จ มโนวิฺญาณธาตุยา จ ตสํ มปฺ ยตุ ตฺ กานฺจ ธมมฺ านํ อตถฺ ปิ จฺจเยน
ปจฺจโยติ ฯ
[๒๓] นตถฺ ปิ จฺจโยติ สมนนตฺ รนิรุทฺธา จติ ฺตเจตสิกา ธมมฺ า ปฏปุ ปฺ นนฺ านํ จิตตฺ เจตสกิ านํ
ธมฺมานํ นตฺถปิ จจฺ เยน ปจจฺ โยติ ฯ
[๒๔] วคิ ตปจฺจโยติ สมนนตฺ รวคิ ตา จิตตฺ เจตสิกา ธมฺมา ปฏุปปฺ นนฺ านํ จติ ฺตเจตสกิ านํ
ธมฺมานํ วิคตปจฺจเยน ปจจฺ โยติ ฯ
[๒๕] อวคิ ตปจจฺ โยติ จตตฺ าโร ขนฺธา อรปู ิ โน อฺญมฺญํ อวคิ ตปจฺจเยน ปจจฺ โย จตฺตาโร
มหาภตู า อญฺ มญฺ ํ อวคิ ตปจจฺ เยน ปจจฺ โย โอกฺกนตฺ กิ ขฺ เณ นามรปู ํ อฺญมฺญํ อวคิ ตปจจฺ เยน
ปจจฺ โย จิตฺตเจตสกิ า ธมมฺ า จิตฺตสมฏุ ฺ านานํ รปู านํ อวิคตปจฺจเยน ปจฺจโย มหาภตู า อปุ าทา-
รปู านํ อวคิ ตปจจฺ เยน ปจฺจโย จกฺขายตนํ จกขฺ วุ ิญฺ าณธาตยุ า ตสํ มฺปยตุ ตฺ กานฺจ ธมมฺ านํ
อวิคตปจจฺ เยน ปจฺจโย โสตายตนํ โสตวิ ญฺ าณธาตยุ า ตํสมปฺ ยุตตฺ กานฺจ ธมฺมานํ
อวิคตปจฺจเยน ปจจฺ โย ฆานายตนํ ฆานวิญฺ าณธาตยุ า ตสํ มปฺ ยตุ ตฺ กานฺจ ธมมฺ านํ
อวิคตปจจฺ เยน ปจจฺ โย ชิวหฺ ายตนํ ชวิ ฺหาวิ ฺญาณธาตยุ า ตสํ มฺปยตุ ตฺ กานฺจ ธมมฺ านํ
อวิคตปจฺจเยน ปจจฺ โย กายายตนํ กายวิญฺ าณธาตยุ า ตสํ มปฺ ยุตตฺ กานจฺ ธมมฺ านํ
อวิคตปจจฺ เยน ปจฺจโย รูปายตนํ จกฺขวุ ิ ญฺ าณธาตยุ า ตสํ มปฺ ยุตตฺ กานจฺ ธมมฺ านํ อวิคตปจฺจเยน
ปจฺจโย สทฺทายตนํ โสตวิฺญาณธาตุยา ตสํ มปฺ ยตุ ตฺ กานฺจ ธมมฺ านํ อวคิ ตปจฺจเยน ปจฺจโย
คนธฺ ายตนํ ฆานวิญฺ าณธาตุยา ตํสมปฺ ยุตฺตกานจฺ ธมฺมานํ อวิคตปจจฺ เยน ปจจฺ โย รสายตนํ
ชวิ หฺ าวิฺญาณธาตุยา ตสํ มปฺ ยตุ ตฺ กานจฺ ธมมฺ านํ อวคิ ตปจฺจเยน ปจจฺ โย โผฏฺ พฺพายตนํ
กายวิ ฺญาณธาตยุ า ตสํ มปฺ ยุตตฺ กานฺจ ธมมฺ านํ อวิคตปจฺจเยน ปจฺจโย รูปายตนํ สททฺ ายตนํ
คนธฺ ายตนํ รสายตนํ โผฏฺ พฺพายตนํ มโนธาตยุ า ตํสมฺปยตุ ตฺ กานจฺ ธมมฺ านํ อวคิ ตปจฺจเยน
ปจฺจโย ยํ รูปํ นิสฺสาย มโนธาตุ จ มโนวิญฺ าณธาตุ จ วตตฺ นฺติ ตํ รูปํ มโนธาตยุ า จ มโน
วิญฺ าณธาตุยา จ ตสํ มฺปยตุ ฺตกานฺจ ธมมฺ านํ อวคิ ตปจจฺ เยน ปจฺจโยติ ฯ
ปฏฺ านํ นิฏฐฺ ติ า ฯ
๒๒๔
เชฏมาสสสฺ (เดอื น ๗) สกุ กฺ ปกขฺ สสฺ ๑๕ ค่ํา
วสิ าขาภาณวารํ
สยฺ ามรฏฺสสฺ เตปิฏกํ เลม ที่ ๕ วนิ ยปิ ฏเก มหาวคโฺ ค ทตุ โิ ย ภาโค ขอ ๑๕๒-๑๕๕
จีวรกฺขนฺธกํ วมิ ฏุ ฺสสฺ ติ ภิกฺขุนิททากถา
[๑๕๒] อถโข ภควา เวสาลิย ยถาภิรนตฺ วิหรติ ฺวา เยน พาราณสี เตน จารกิ
ปกฺกามิ อนปุ พุ ฺเพน จารกิ จรมาโน เยน พาราณสี ตทวสริ ฯ ตตฺร สุท ภควา พาราณ
สยิ วิหรติ อิสปิ ตเน มคิ ทาเย ฯ เตน โข ปน สมเยน อฺ ตรสสฺ ภิกขฺ โุ น อนฺตรวาสโก
ฉิทโฺ ท โหติ ฯ อถโข ตสฺส ภิกขฺ โุ น เอตทโหสิ ภควตา ติจวี ร อนฺุ าต ทวฺ คิ ณุ า สงฆฺ าฏิ
เอกจจฺ ิโย อตุ ตฺ ราสงฺโค เอกจจฺ ิโย อนตฺ รวาสโก อยจฺ เม อนฺตรวาสโก ฉิทฺโท ยนฺนูนาห
อคฺคฬ อจฺฉุเปยยฺ สมนตฺ โต ทุปฏฺฏ ภวสิ สฺ ติ มชฺเฌ เอกจจฺ ิยนฺติ ฯ อถโข โส ภิกขฺ ุ
อคคฺ ฬ อจฉฺ ุเปสิ ฯ
อทฺทสา โข ภควา เสนาสนจารกิ อาหิณฑฺ นโฺ ต ต ภิกฺขุ อคคฺ ฬ อจฺฉเุ ปนตฺ
ทิสวฺ าน เยน โส ภกิ ขฺ ุ เตนุปสงฺกมิ อุปสงกฺ มิตฺวา ต ภกิ ขฺ ุ เอตทโวจ กึ ตวฺ ภกิ ฺขุ
กโรสตี ิ ฯ
อคฺคฬ ภควา อจฉฺ ุเปมตี ิ ฯ สาธุ สาธุ ภิกขฺ ุ สาธุ โข ตวฺ ภิกฺขุ อคฺคฬ อจฺฉุเปสตี ิ ฯ
อถโข ภควา เอตสมฺ ึ นทิ าเน เอตสมฺ ึ ปกรเณ ธมมฺ ึ กถ กตฺวา ภิกขฺ ู อามนเฺ ตสิ
อนชุ านามิ ภกิ ขฺ เว อหตาน ทุสฺสาน อหตกปปฺ าน ทวฺ ิคุณ สงฺฆาฏึ เอกจฺจยิ อตุ ตฺ ราสงคฺ
เอกจฺจิย อนตฺ รวาสก อุตทุ ธฺ ตาน ทสุ ฺสาน จตคุ ฺคณุ สงฺฆาฏึ ทฺวคิ ุณ อุตตฺ ราสงคฺ ทวฺ คิ ุณ
อนฺตรวาสก ปสกุ ูเล ยาวทตถฺ ปาปณิเก อุสสฺ าโห กรณโี ย อนุชานามิ ภกิ ขฺ เว อคคฺ ฬ ตุนนฺ
โอวฏฺฏกิ กณฑฺ ุสก ทฬหฺ ีกมมฺ นฺติ ฯ
[๑๕๓] อถโข ภควา พาราณสิย ยถาภริ นตฺ วิหรติ ฺวา เยน สาวตฺถี เตน จารกิ ปกกฺ ามิ
อนุปุพฺเพน จารกิ จรมาโน เยน สาวตถฺ ี ตทวสริ ฯ ตตรฺ สุท ภควา สาวตฺถยิ วิหรติ
เชตวเน อนาถปิ ณฑฺ กิ สสฺ อาราเม ฯ อถโข วิสาขา มคิ ารมาตา เยน ภควา เตนปุ สงกฺ มิ
อุปสงกฺ มติ วฺ า ภควนตฺ อภวิ าเทตวฺ า เอกมนฺต นสิ ที ิ ฯ เอกมนตฺ นสิ นิ นฺ โข วสิ าข
มิคารมาตร ภควา ธมมฺ ยิ า กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตเฺ ตเชสิ สมฺปหเสสิ ฯ อถโข
๒๒๕
วิสาขา มคิ ารมาตา ภควตา ธมมฺ ิยา กถาย สนฺทสสฺ ิตา สมาทปิตา สมุตเฺ ตชติ า สมฺปหส ติ า
ภควนฺต เอตทโวจ อธวิ าเสตุ เม ภนฺเต ภควา สวฺ าตนาย ภตฺต สทฺธึ ภิกขฺ สุ งเฺ ฆนาติ ฯ
อธวิ าเสสิ ภควา ตณุ ฺหภี าเวน ฯ อถโข วสิ าขา มคิ ารมาตา ภควโต อธวิ าสน
วทิ ิตวฺ า อฏุ ฺายาสนา ภควนตฺ อภวิ าเทตวฺ า ปทกขฺ ิณ กตวฺ า ปกฺกามิ ฯ เตน โข ปน
สมเยน ตสสฺ า รตตฺ ิยา อจฺจเยน จาตทุ ทฺ ีปิ โก มหาเมโฆ ปาวสฺสิ ฯ อถโข ภควา ภกิ ขฺ ู
อามนเฺ ตสิ ยถา ภิกขฺ เว เชตวเน วสสฺ ติ เอว จตสู ุ ทเี ปสุ วสฺสติ โอวสฺสาเปถ ภกิ ขฺ เว
กาย อย ปจฺฉิมโก จาตุทฺทปี ิ โก มหาเมโฆติ ฯ
เอว ภนเฺ ตติ โข เต ภกิ ขฺ ู ภควโต ปฏสิ สฺ ณุ ิตวฺ า นกิ ฺขิตตฺ จวี รา กาย โอวสสฺ า-
เปนตฺ ิ ฯ อถโข วสิ าขา มิคารมาตา ปณีต ขาทนยี โภชนีย ปฏิยาทาเปตวฺ า ทาสึ อาณาเปสิ
คจฉฺ เช อาราม คนฺตวฺ า กาล อาโรเจหิ กาโล ภนเฺ ต นิฏฺ ต ภตตฺ นฺติ ฯ
เอว อยฺเยติ โข สา ทาสี วิสาขาย มิคารมาตุยา ปฏิสฺสุณิตวฺ า อาราม คนตฺ ฺวา
อทฺทสฺส ภกิ ฺขู นกิ ฺขิตตฺ จีวเร กาย โอวสฺสาเปนเฺ ต ทิสวฺ าน นตฺถิ อาราเม ภกิ ฺขู อาชวี กา
กาย โอวสฺสาเปนตฺ ตี ิ เยน วิสาขา มคิ ารมาตา เตนปุ สงฺกมิ อปุ สงกฺ มติ วฺ า วสิ าข มิคารมาตร
เอตทโวจ นตถฺ ยเฺ ย อาราเม ภกิ ฺขู อาชีวกา กาย โอวสสฺ าเปนตฺ ีติ ฯ
อถโข วิสาขาย มคิ ารมาตุยา ปณฑฺ ติ าย วิยตตฺ าย เมธาวนิ ิยา เอตทโหสิ นิสฺสส ย
โข อยยฺ า นิกฺขิตตฺ จวี รา กาย โอวสสฺ าเปนฺติ สาย พาลา มฺ ตถฺ นตฺถิ อาราเม ภิกขฺ ู
อาชวี กา กาย โอวสสฺ าเปนฺตีติ ฯ ทาสึ อาณาเปสิ คจฺฉ เช อาราม คนตฺ ฺวา กาล อาโรเจหิ
กาโล ภนเฺ ต นฏิ ฺ ต ภตตฺ นตฺ ิ ฯ อถโข เต ภกิ ฺขู คตฺตานิ สีตกิ รติ วฺ า กลลฺ กายา จวี รานิ
คเหตวฺ า ยถาวิหาร ปวสิ ึสุ ฯ
อถโข สา ทาสี อาราม คนฺตวฺ า ภิกฺขู อปสสฺ นตฺ ี นตถฺ ิ อาราเม ภกิ ขฺ ู สุ ฺโ อาราโมติ
เยน วสิ าขา มิคารมาตา เตนปุ สงกฺ มิ อปุ สงกฺ มิตวฺ า วสิ าข มิคารมาตร เอตทโวจ
นตถฺ ยฺเย อาราเม ภกิ ขฺ ู สุ ฺโ อาราโมติ ฯ
อถโข วสิ าขาย มิคารมาตุยา ปณฑฺ ติ าย วิยตตฺ าย เมธาวินยิ า เอตทโหสิ นสิ สฺ ส ย
โข อยฺยา คตตฺ านิ สตี กิ รติ ฺวา กลลฺ กายา จีวรานิ คเหตวฺ า ยถาวิหาร ปวฏิ ฺ า สาย พาลา
๒๒๖
มฺต ฺถ นตถฺ ิ อาราเม ภิกฺขู สุโฺ อาราโมติ ฯ ปนุ ทาสึ อาณาเปสิ คจฉฺ เช อาราม
คนฺตฺวา กาล อาโรเจหิ กาโล ภนเฺ ต นฏิ ฺต ภตตฺ นตฺ ิ ฯ
อถโข ภควา ภกิ ขฺ ู อามนเฺ ตสิ สนฺนหถ ภิกขฺ เว ปตฺตจวี ร กาโล ภตฺตสฺสาติ ฯ
เอว ภนฺเตติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสโฺ สสุ ฯ
อถโข ภควา ปพุ พฺ ณฺหสมย นวิ าเสตวฺ า ปตฺตจวี รมาทาย เสยยฺ ถาปิ นาม พลวา
ปรุ โิ ส สมมฺ ิฺชิต วา พาห ปสาเรยยฺ ปสารติ วา พาห สมมฺ ิ เฺ ชยยฺ เอวเมว เชตวเน อนฺตร
หิโต วสิ าขาย มิคารมาตยุ า โกฏฺ เก ปาตรุ โหสิ ฯ นิสที ิ ภควา ปฺ ตฺเต อาสเน สทธฺ ึ
ภกิ ขฺ สุ งเฺ ฆน ฯ
อถโข วสิ าขา มคิ ารมาตา อจฉฺ รยิ วต โภ อพภฺ ุต วต โภ ตถาคตสสฺ มหิทธฺ กิ ตา
มหานภุ าวตา ยตรฺ หิ นาม ชนนฺ ุกมตเฺ ตสปุ ิ โอเฆสุ วตตฺ มาเนสุ กฏิมตเฺ ตสปุ ิ โอเฆสุ
วตฺตมาเนสุ น หิ นาม เอกภิกขฺ สุ ฺสาปิ ปาทา วา จีวรานิ วา อลลฺ านิ ภวสิ สฺ นตฺ ตี ิ
หฏฺ า อทุ คคฺ า พทุ ฺธปปฺ มขุ ภิกขฺ ุสงฺฆ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนตฺ ปฺเปตวฺ า
สมปฺ วาเรตวฺ า ภควนตฺ ภุตตฺ าวึ โอนตี ปตตฺ ปาณึ เอกมนตฺ นิสีทิ ฯ
เอกมนตฺ นิสินนฺ า โข วสิ าขา มคิ ารมาตา ภควนฺต เอตทโวจ อฏฺาห ภนฺเต
ภควนตฺ วรานิ ยาจามีติ ฯ อตกิ กฺ นตฺ วรา โข วิสาเข ตถาคตาติ ฯ
ยานิ จ ภนเฺ ต กปปฺ นตฺ ิ ยานิ จ อนวชฺชานตี ิ ฯ
วเทหิ วสิ าเขติ ฯ อจิ ฉฺ ามห ภนฺเต สงฺฆสสฺ ยาวชีว วสสฺ กิ สาฏกิ ทาตุ
อาคนตฺ กุ ภตตฺ ทาตุ คมกิ ภตฺต ทาตุ คลิ านภตฺต ทาตุ คิลานุปฏฺากภตตฺ ทาตุ
คิลานเภสชฺช ทาตุ ธุวยาคุ ทาตุ ภิกขฺ นุ สี งฺฆสฺส อุทกสาฏิก ทาตุนตฺ ิ ฯ
กึ ปน ตวฺ วิสาเข อตถฺ วส สมปฺ สฺสมานา ตถาคต อฏฺ วรานิ ยาจสีติ ฯ
อธิ าห ภนฺเต ทาสึ อาณาเปสึ คจฉฺ เช อาราม คนตฺ วฺ า กาล อาโรเจหิ กาโล
ภนเฺ ต นิฏฺ ต ภตตฺ นฺติ
อถโข สา ภนเฺ ต ทาสี อาราม คนฺตฺวา อททฺ ส ภกิ ขฺ ู นิกฺขติ ฺตจวี เร กาย
โอวสฺสาเปนฺเต ทสิ วฺ าน นตถฺ ิ อาราเม ภกิ ขฺ ู อาชีวกา กาย โอวสฺสาเปนตฺ ตี ิ เยนาห
๒๒๗
เตนุปสงกฺ มิ อปุ สงฺกมติ วฺ า ม เอตทโวจ นตถฺ ยฺเย อาราเม ภกิ ฺขู อาชวี กา กาย โอวสฺสาเปนตฺ ีติ
อสจุ ิ ภนฺเต นคคฺ ยิ เชคุจฉฺ ํ ปฏกิ ลู อิมาห ภนฺเต อตฺถวส สมฺปสฺสมานา อจิ ฉฺ ามิ สงฆฺ สสฺ
ยาวชีว วสสฺ กิ สาฏกิ ทาตุ ฯ
ปนุ จปร ภนเฺ ต อาคนตฺ ุโก ภกิ ขฺ ุ น วถี ิกุสโล น โคจรกุสโล กิลนฺโต ปิ ณฑฺ าย
จรติ โส เม อาคนตฺ กุ ภตตฺ ภุ ฺชิตวฺ า วถี ิกุสโล โคจรกุสโล อกิลนฺโต ปิ ณฺฑาย จรสิ สฺ ติ อิมาห
ภนเฺ ต อตถฺ วส สมปฺ สฺสมานา อจิ ฉฺ ามิ สงฺฆสสฺ ยาวชวี อาคนฺตกุ ภตตฺ ทาตุ ฯ
ปุน จปร ภนเฺ ต คมโิ ก ภิกขฺ ุ อตตฺ โน ภตฺต ปรเิ ยสมาโน สตฺถา วา วิหายิสสฺ ติ
ยตฺถ วา วาส คนฺตกุ าโม ภวิสสฺ ติ ตตถฺ วกิ าเล อปุ คจฉฺ ิสฺสติ กิลนโฺ ต อทธฺ าน คมสิ ฺสติ
โส เม คมกิ ภตตฺ ภุชฺ ติ วฺ า สตฺถา น วิหายิสฺสติ ยตถฺ วาส คนตฺ กุ าโม ภวิสฺสติ ตตถฺ
วกิ าเล น อปุ คจฺฉสิ สฺ ติ อกลิ นโฺ ต อทฺธาน คมิสสฺ ติ อิมาห ภนฺเต อตถฺ วส สมฺปสสฺ มานา
อจิ ฺฉามิ สงฆฺ สฺส ยาวชวี คมิกภตตฺ ทาตุ ฯ
ปนุ จปร ภนฺเต คลิ านสสฺ ภกิ ฺขโุ น สปปฺ ายานิ โภชนานิ อลภนตฺ สฺส อาพาโธ วา
อภิวฑฺฒิสสฺ ติ กาลกริ ยิ า วา ภวิสสฺ ติ ตสฺส เม คิลานภตตฺ ภุตฺตสฺส อาพาโธ นาภวิ ฑฺฒิสสฺ ติ
กาลกิรยิ า น ภวสิ สฺ ติ อิมาห ภนเฺ ต อตถฺ วส สมปฺ สสฺ มานา อิจฉฺ ามิ สงฆฺ สสฺ ยาวชีว
คิลานภตฺต ทาตุ ฯ
ปนุ จปร ภนเฺ ต คลิ านุปฏฺาโก ภกิ ขฺ ุ อตฺตโน ภตฺต ปรเิ ยสมาโน คิลานสฺส
อุสสฺ เู ร ภตตฺ นีหรสิ ฺสติ ภตฺตจเฺ ฉท กรสิ ฺสติ โส เม คิลานปุ ฏฺ ากภตตฺ ภุชฺ ิตฺวา คิลานสฺส
กาเลน ภตฺต นหี รสิ สฺ ติ ภตตฺ จฺเฉท น กรสิ สฺ ติ อมิ าห ภนเฺ ต อตฺถวส สมฺปสสฺ มานา
อิจฉฺ ามิ สงฆฺ สฺส ยาวชวี คิลานปุ ฏฺ ากภตตฺ ทาตุ ฯ
ปุน จปร ภนฺเต คิลานสฺส ภิกฺขโุ น สปฺปายานิ เภสชชฺ านิ อลภนตฺ สฺส อาพาโธ วา
อภวิ ฑฒฺ ิสฺสติ กาลกริ ยิ า วา ภวสิ สฺ ติ ตสฺส เม คลิ านเภสชชฺ ปรภิ ตุ ตฺ สฺส อาพาโธ
นาภิวฑฒฺ สิ สฺ ติ กาลกริ ยิ า น ภวสิ สฺ ติ อิมาห ภนเฺ ต อตฺถวส สมปฺ สสฺ มานา อิจฉฺ ามิ สงฺฆสสฺ
ยาวชวี คลิ านเภสชชฺ ทาตุ ฯ
ปนุ จปร ภนเฺ ต ภควตา อนฺธกวินฺเท ทสานสิ เส สมฺปสฺสมาเนน ยาคุ
อนุ ฺาตา ตฺยาห ภนฺเต อานสิ เส สมฺปสสฺ มานา อิจฉฺ ามิ สงฆฺ สสฺ ยาวชีว ธุวยาคุ ทาตุ ฯ
๒๒๘
อิธ ภนฺเต ภกิ ฺขนุ โิ ย อจิรวตยิ า นทยิ า เวสิยาหิ สทฺธึ นคคฺ า เอกตติ ฺเถ นหายนฺติ ตา
ภนเฺ ต เวสิยา ภกิ ขฺ นุ โิ ย อุปปฺ ณเฺ ฑสุ กินฺนุ โข นาม ตมุ ฺหาก อยเฺ ย ทหราน พฺรหฺมจรยิ
จณิ เฺ ณ นนุ นาม กามา ปรภิ ุชฺ ติ พฺพา ยทา ชิณฺณา ภวิสฺสถ ตทา พฺรหมฺ จรยิ
จรสิ ฺสถ เอว ตมุ ฺหาก อโุ ภ อนตฺ า ปรคิ ฺคหิตา ภวิสฺสนตฺ ตี ิ ตา ภนเฺ ต ภกิ ฺขุนโิ ย เวสิยาหิ
อุปปฺ ณฑฺ ิยมานา มงกฺ ู อเหสุ อสุจิ ภนฺเต มาตุคามสสฺ นคฺคิย เชคจุ ฺฉ ปฏิกลู อมิ าห
ภนเฺ ต อตฺถวส สมปฺ สสฺ มานา อิจฉฺ ามิ ภกิ ขฺ นุ ีสงฆฺ สฺส ยาวชวี อทุ กสาฏิก ทาตุนฺติ ฯ
กึ ปน ตวฺ วิสาเข อานสิ ส สมปฺ สสฺ มานา ตถาคต อฏฺ วรานิ ยาจสตี ิ ฯ
อิธ ภนฺเต ทิสาสุ วสสฺ วตุ ฺถา ภกิ ขฺ ู สาวตถฺ ึ อาคจฺฉิสฺสนตฺ ิ ภควนตฺ ทสสฺ นาย
เต ภควนตฺ อุปสงฺกมิตวฺ า ปุจฉฺ ิสสฺ นตฺ ิ อติ ถฺ นนฺ าโม ภนเฺ ต ภิกขฺ ุ กาลกโต ตสฺส
กา คติ โก อภิสมปฺ ราโยติ ต ภควา พยฺ ากรสิ ฺสติ โสตาปตตฺ ิผเล วา สกทาคามิผเล
วา อนาคามผิ เล วา อรหตฺเต วา ตฺยาห อุปสงฺกมติ วฺ า ปจุ ฺฉิสสฺ ามิ อาคตปพุ ฺพา นุ โข
ภนเฺ ต เตน อยเฺ ยน สาวตถฺ ตี ิ สเจ เม วกขฺ นตฺ ิ อาคตปพุ ฺพา เตน ภกิ ฺขนุ า สาวตถฺ ตี ิ
นฏิ ฺเมตถฺ คจฉฺ ิสสฺ ามิ นสิ สฺ ส ย ปรภิ ตุ ตฺ า เตน อยเฺ ยน วสฺสกิ สาฏกิ า วา อาคนฺตกุ ภตตฺ วา
คมกิ ภตตฺ วา คิลานภตตฺ วา คลิ านปุ ฏฺากภตตฺ วา คิลานเภสชชฺ วา ธวุ ยาคุ วาติ
ตสฺสา เม ตทนุสสฺ รนฺตยิ า ปามชุ ฺช ชายิสฺสติ ปมุทิตาย ปีติ ชายสิ สฺ ติ ปีตมิ นาย กาโย
ปสสฺ มฺภสิ ฺสติ ปสสฺ ทฺธกายา สุข เวทยสิ ฺสามิ สุขนิ ยิ า จิตตฺ สมาธยิ ิสฺสติ สา เม
ภวสิ สฺ ติ อนิ ทฺ รฺ ยิ ภาวนา พลภาวนา โพชฺฌงฺคภาวนา อมิ าห ภนเฺ ต อานสิ ส สมฺปสสฺ มานา
ตถาคต อฏฺ วรานิ ยาจามีติ ฯ
สาธุ สาธุ วสิ าเข สาธุ โข ตฺว วิสาเข อิม อานิสส สมปฺ สฺสมานา ตถาคต อฏฺ
วรานิ ยาจสิ อนชุ านามิ เต วิสาเข อฏฺ วรานตี ิ ฯ อถโข ภควา วิสาข มคิ ารมาตร อิมาหิ
คาถาหิ อนุโมทิ
[๑๕๔] ยา อนฺนปาน ททตี ปโมทิตา
สีลูปปนนฺ า สุคตสฺส สาวกิ า
ททาติ ทาน อภิภุยยฺ มจฉฺ ร
โสวคฺคิก โสกนทุ สุขาวห
๒๒๙
ทพิ ฺพ พล สา ลภเต จ อายุ
อาคมฺม มคคฺ วริ ช อนงคฺ ณ
สา ปุ ฺ กามา สขุ นิ ี อนามยา
สคฺคมหฺ ิ กายมหฺ ิ จิร ปโมทตตี ิ ฯ
[๑๕๕] อถโข ภควา วิสาข มิคารมาตร อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิตวฺ า อุฏฺายาสนา
ปกฺกามิ ฯ อถโข ภควา เอตสมฺ ึ นิทาเน เอตสฺมึ ปกรเณ ธมมฺ ึ กถ กตฺวา ภกิ ขฺ ู
อามนเฺ ตสิ อนุชานามิ ภิกขฺ เว วสฺสกิ สาฏกิ อาคนตฺ ุกภตตฺ คมกิ ภตตฺ คิลานภตฺต
คลิ านปุ ฏฺ ากภตฺต คลิ านเภสชชฺ ธวุ ยาคุ ภกิ ขฺ นุ ีสงฺฆสสฺ อุทกสาฏิกนตฺ ิ ฯ
วิสาขาภาณวาร นิฏฺ ต ฯ
๒๓๐
เชฏมาสสสฺ (เดือน ๗) สกุ ฺกปกขฺ สสฺ ๑๕ ค่ํา
อนรุ ทุ ฺธตเฺ ถรวตฺถุ
สยามรฏฺสฺส เตปิฏกฏฺกถา เลม ที่ ๑๗ ธมฺมปทฏฺกถา (ปโมภาโค) หนา ๖๓๕
ยสฺสาสวา ปรกิ ฺขีณาติ อมิ ํ ธมมฺ เทสนํ สตฺถา เวฬวุ เน วหิ รนฺโต อนรุ ทุ ฺธตเฺ ถรํ อารพฺภ
กเถสิ.
เอกสมฺ ึ หิ ทิวเส เถโร ชิณฺณจวี โร สงกฺ ารกฏู าทสี ุ จีวรํ ปรเิ ยสต.ิ ตสสฺ อิโต ตตเิ ย
อตตฺ ภาเว ปรุ าณทตุ ิยิกา ตาวตสึ ภวเน นพิ พฺ ตตฺ ติ ฺวา ชาลนิ ี นาม เทวธตี า อโหส.ิ สา เถรํ
โจลกานิ ปรเิ ยสมานํ ทิสวฺ า เตรสหตถฺ ายามานิ จตหุ ตถฺ วิตฺถารานิ ตณี ิ ทพิ ฺพทสุ ฺสานิ คเหตวฺ า
"สจาหํ อิมินา นีหาเรน ทสสฺ าม,ิ เถโร น คณหฺ สิ สฺ ตีติ จินฺเตตวฺ า ตสฺส โจลกานิ ปรเิ ยสมานสฺส
ปุรโต เอกสมฺ ึ สงกฺ ารกูเฏ, ยถา เนสํ ทสนฺตมตตฺ เมว ปญฺ ายต,ิ ตถา เปสิ.
เถโร เตน มคเฺ คน โจลกปรเิ ยสนํ จรนโฺ ต เตสํ ทสนฺตํ ทสิ ฺวา ตตเฺ ถว คเหตวฺ า
อากฑฺฒมาโน วุตตฺ ปปฺ มาณานิ ทิพฺพทุสสฺ านิ ทสิ วฺ า "อุกกฺ ฏฺ ปํ สกุ ลู ํ วต อทิ นตฺ ิ อาทาย ปกฺกาม.ิ
อถสฺส จวี รการทิวเส สตถฺ า ปฺจสตภกิ ขฺ ุปรวิ าโร วหิ ารํ คนฺตวฺ า นสิ ที .ิ อสีตมิ หาเถราปิ ตเถว
นิสที สึ ุ. จีวรํ สิพฺเพตํุ มหากสสฺ ปตฺเถโร มเู ล นสิ ีท,ิ สารปี ตุ ตฺ ตเฺ ถโร มชฺเฌ, อานนทฺ ตฺเถโร อคเฺ ค.
ภิกขฺ ุสงโฺ ฆ สุตตฺ ํ วฏเฺ ฏส.ิ
ตํ สตถฺ า สจู ปิ าสเก อาวณุ ิ. มหาโมคฺคลฺลานตเฺ ถโร, เยน เยนตโฺ ถ, ตํ ตํ อุปเนนฺโต วิจร.ิ
เทวธตี าปิ อนโฺ ตคามํ ปวสิ ติ ฺวา "โภนฺโต อยยฺ สฺส โน อนุรทุ ธฺ ตเฺ ถรสฺส จวี รํ กโรนโฺ ต สตถฺ า อชฺช
อสตี มิ หาสาวกปรวิ โุ ต ปจฺ หิ ภิกขฺ สุ เตหิ สทธฺ ึ วหิ าเร นิสที ิ, ยาคุอาทีนิ อาทาย วิหารํ คจฉฺ ถาติ
ภิกฺขํ สมาทเปส.ิ มหาโมคคฺ ลลฺ านตเฺ ถโรปิ อนตฺ ราภตเฺ ต มหาชมพฺ เุ ปสึ อาหร.ิ ปจฺ สตา ภิกขฺ ู
ปรกิ ขฺ ีณํ ขาทิตํุ นาสกฺขสึ ุ. สกฺโก จีวรกรณฏฺ าเน ปรภิ ณฑฺ มกาส.ิ ภมู ิ อลตตฺ กรสรชฺ ติ า วยิ
อโหส.ิ ภิกฺขูหิ ปรภิ ตุ ตฺ าวเสสานํ ยาคุขชชฺ กภตฺตานํ มหาราสิ อโหส.ิ ภกิ ฺขู อุชฺฌายึสุ "เอตตฺ กานํ
ภิกขฺ นู ํ กึ เอวพํ หุเกหิ ยาคุอาทหี ,ิ นนุ นาม ปมาณํ สลฺลกเฺ ขตวฺ า`เอตตฺ กนฺนาม อาหรถาติ
ญาตกา จ อุปฏฺากา จ วตตฺ พพฺ า สิยํุ, อนุรทุ ฺธตเฺ ถโร อตตฺ โน ญาตอิ ุปฏฺ ากานํ พหภุ าวํ
ญาเปตกุ าโม มเฺ ญต.ิ อถ เน สตถฺ า "กึ ภกิ ฺขเว กเถถาติ ปจุ ฉฺ ติ วฺ า, "ภนฺเต อทิ นนฺ ามาติ วุตฺเต,
"กึ ปน ตมุ เฺ ห ภกิ ฺขเว `อิทํ อนรุ ุทฺเธน อาหรา ปิ ตนตฺ ิ มฺญถาต.ิ "อาม ภนเฺ ตต.ิ "น ภิกขฺ เว มม
๒๓๑
ปตุ โฺ ต อนรุ ทุ โฺ ธ เอวรูปํ วเทติ, น หิ ขณี าสวา ปจจฺ ยปฏสิ ยํ ุตตฺ ํ กถํ กเถนตฺ ,ิ อยํ ปน ปิ ณฑฺ ปาโต
เทวตานภุ าเวน นิพพฺ ตฺโตติ อนสุ นธฺ ึ ฆเฏตวฺ า ธมมฺ ํ เทเสนฺโต อิม คาถมาห
"ยสสฺ าสวา ปรกิ ขฺ ณี า, อาหาเร จ อนสิ ฺสิโต,
สฺุญโต อนิมติ โฺ ต จ วิโมกฺโข ยสสฺ โคจโร,
อากาเสว สกุนตฺ านํ ปทนตฺ สสฺ ทุรนวฺ ยนตฺ .ิ
ตตถฺ "ยสฺสาสวาติ: ยสสฺ จตฺตาโร อาสวา ปรกิ ขฺ ีณา. อาหาเร จ อนสิ ฺสิโตต:ิ อาหารสมฺ ิฺจ
ตณฺหาทิฏฺฐนิ สิ ฺสเยหิ อนสิ สฺ ิโต. ปทนตฺ สฺส ทรุ นวฺ ยนฺต:ิ ยถา อากาเส คจฺฉนฺตานํ สกุณานํ
"อิมสฺมึ าเน ปาเทหิ อกกฺ มติ วฺ า คตา, อิทํ านํ อุเรน ปหรติ ฺวา คตา, อทิ ํ สเี สน, อทิ ํ ปกฺเขหตี ิ
น สกกฺ า ญาต;ํุ เอวเมว เอวรปู สสฺ ภิกฺขุโน "นิรยปเทน วา คโต ตริ จฺฉานโยนปิ เทน วาตอิ าทนิ า
นเยน ปท ปญฺ าเปตุํ นาม น สกฺกาติ.
เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปณุ สึ ตู ิ.
อาสว ๔ อุปาทาน ๔ นวิ รณ ๕ (๖)
กามาสว ภวาสว ทิฐาสว อวชิ ชฺ าสว กามปุ าทาน ทิ ุปาทาน กามฉนฺทนวิ รณ พยาปาทนวิ รณ ถีนมิทธนวิ รณ
สีลพพฺ ตปุ าทาน อตตฺ วาทปุ าทาน อุทธจั จกุกกจุ จนวิ รณ วิจิกิจฉานวิ รณ อวชิ ชานิวรณ
โอฆ ๔
อกุสลสงคฺ ห อนสุ ย ๗
กาโมฆ ภโวฆ ทิฏโฐฆ อวชิ โฺ ชฆ ๙
กามรฺ าคานสุ ย ภวราคานสุ ย ปฏฆิ านสุ ย มานา
โยค ๔ นสุ ย ทิฏฐานุสย วิจกิ จิ ฉานสุ ย อวิชชานสุ ย
กามโยค ภวโยค ทิฐิโยค อวิชฺชาโยค สงฺโยชน ๑๐
คนฺถ ๔ (โลภ โทส ทิ ฐ เิ จตสกิ ) กามฺราคสงโฺ ยชน ภวราคสงโฺ ยชน ปฏิฆสงโฺ ยชน
มานสงฺโยชน ทิ ฐิสงฺโยชน วิจกิ ิจฉาสงโฺ ยชน
อภิชชฺ ากายคนถฺ พยาปาทกายคนฺถ อสิ สาสงโฺ ยชน มจฺฉริยสงโฺ ยชน อวชิ ชฺ าสงโฺ ยชน
สลี พฺพตปรามาสกายคนถฺ
อิทงฺสจจฺ าภนิ เิ วสกายคนถฺ กิเลส ๑๐ โลภกเิ ลส โทสกิเลส โมหกิเลส มานกิเลส ทฏิ ฐกิ เิ ลส
วจิ กิ ิจฉากเิ ลส ถนี กเิ ลส อุทฺธจฺจกิเลส อหริ กิ กเิ ลส อโนตตฺ ปปฺ กเิ ลส
๒๓๒
เชฏมาสสฺส (เดอื น ๗) สุกฺกปกฺขสสฺ ๑๕ ค่ํา
อนรุ ุทธฺ สุตตฺ ํ
สฺยามรฏฺสสฺ เตปิฏกํ สตุ ตฺ นตฺ ปิ ฏเก เลม ท่ี ๑๗ ธมมฺ ปทฏฺฐกถา ปฐโม ภาโค
ขอ ๔๒๐ – ๔๓๘ สุ ญฺ ตวคฺคสฺส อนุรทุ ธฺ สตเฺ ต เจโตวมิ ตุ ตฺ ิ ปหฺ า
[๔๒๐] เอวมเฺ ม สุตํ เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถยิ ํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิ ณฑฺ กิ สฺส อาราเม ฯ
อถ โข ปจฺ กงฺโค ถปติ อญฺ ตรํ ปรุ สิ ํ อามนฺเตสิ เอหิ ตฺวํ อมโฺ ภ ปุรสิ เยนายสมฺ า อนรุ ทุ โฺ ธ
เตนปุ สงฺกม อุปสงฺกมติ วฺ า มม วจเนน อายสมฺ โต อนุรทุ ฺธสสฺ ปาเท สริ สา วนทฺ าหิ ปจฺ กงฺโค
ภนเฺ ต ถปติ อายสมฺ โต อนรุ ุทธฺ สสฺ ปาเท สริ สา วนฺทตตี ิ เอวฺจ วเทหิ อธวิ าเสตุ กริ ภนเฺ ต
อายสฺมา อนรุ ุทฺโธ ปจฺ กงฺคสฺส ถปติสฺส สวฺ าตนาย อตตฺ จตตุ โฺ ถ ภตตฺ ํ เยน จ กริ ภนฺเต อายสฺมา
อนรุ ทุ ฺโธ ปเควตรํ อาคจฺเฉยยฺ ปจฺ กงโฺ ค ภนเฺ ต ถปติ พหกุ จิ โฺ จ พหุกรณโี ย ราชกรณีเยนาติ ฯ
เอวํ ภนเฺ ตติ โข โส ปุรโิ ส ปฺจกงฺคสฺส ถปตสิ สฺ ปฏิสสฺ ตุ ฺวา เยนายสมฺ า อนรุ ุทโฺ ธ
เตนปุ สงกฺ มิ อปุ สงฺกมติ วฺ า อายสฺมนตฺ ํ อนรุ ทุ ฺธํ อภวิ าเทตฺวา เอกมนฺตํ นสิ ีทิ ฯ
เอกมนตฺ ํ นสิ นิ ฺโน โข โส ปุรโิ ส อายสมฺ นตฺ ํ อนรุ ุทธฺ ํ เอตทโวจ ปจฺ กงโฺ ค ภนเฺ ต ถปติ
อายสมฺ โต อนรุ ุทธฺ สสฺ ปาเท สริ สา วนทฺ ติ เอวฺจ วเทติ อธวิ าเสตุ กิร ภนฺเต อายสฺมา อนรุ ทุ ฺโธ
ปจฺ กงฺคสฺส ถปตสิ สฺ สฺวาตนาย อตตฺ จตตุ ฺโถ ภตฺตํ เยน จ กริ ภนเฺ ต อายสฺมา อนรุ ทุ โฺ ธ ปเควตรํ
อาคจเฺ ฉยยฺ ปฺจกงโฺ ค ภนฺเต ถปติ พหกุ จิ ฺโจ พหกุ รณีโย ราชกรณีเยนาติ ฯ
อธวิ าเสสิ โข อายสมฺ า อนุรุทโฺ ธ ตณุ หฺ ีภาเวน ฯ
[๔๒๑] อถ โข อายสมฺ า อนรุ ทุ โฺ ธ ตสฺสา รตฺติยา อจจฺ เยน ปพุ ฺพณหฺ สมยํ นวิ าเสตวฺ า
ปตฺตจวี รมาทาย เยน ปจฺ กงฺคสฺส ถปตสิ ฺส นิเวสนํ เตนุปสงกฺ มิ อปุ สงฺกมติ วฺ า ปฺญตเฺ ต
อาสเน นิสที ิ ฯ
อถ โข ปจฺ กงโฺ ค ถปติ อายสฺมนฺตํ อนุรุทธฺ ํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนเี ยน สหตถฺ า
สนตฺ ปเฺ ปสิ สมปฺ วาเรสิ ฯ อถ โข ปจฺ กงโฺ ค ถปติ อายสฺมนตฺ ํ อนุรุทธฺ ํ ภุตตฺ าวึ โอนีตปตตฺ ปาณึ
อฺญตรํ นจี ํ อาสนํ คเหตวฺ า เอกมนตํ นิสีทิ ฯ
เอกมนตฺ ํ นสิ นิ ฺโน โข ปจฺ กงโฺ ค ถปติ อายสฺมนตฺ ํ อนรุ ุทฺธํ เอตทโวจ อธิ มํ ภนเฺ ต เถรา
ภิกขฺ ู อุปสงกฺ มติ วฺ า เอวมาหสํ ุ อปฺปมาณํ คหปติ เจโตวมิ ตุ ตฺ ึ ภาเวหีติ เอกจฺเจ เถรา เอวมาหํสุ
๒๓๓
มหคคฺ ตํ คหปติ เจโตวิมตุ ตฺ ึ ภาเวหตี ิ ยา จายํ ภนเฺ ต อปฺปมาณา เจโตวิมตุ ตฺ ิ ยา จ มหคคฺ ตา
เจโตวิมตุ ตฺ ิ อเิ ม ธมฺมา นานตฺถา เจว นานาพยฺ ชฺ นา จ อทุ าหุ เอกตฺถา พยฺ ฺชนเมว นานนตฺ ิ ฯ
เตนหิ คหปติ ตเฺ ญเวตถฺ ปฏภิ าตุ อปณฺณกนฺเต อิโต ภวิสฺสตีติ ฯ มยฺหํ โข ภนฺเต เอวํ โหติ
ยา จายํ อปปฺ มาณา เจโตวิมตุ ตฺ ิ ยา จ มหคฺคตา เจโตวมิ ุตตฺ ิ อิเม ธมฺมา เอกตถฺ า
พฺยชฺ นเมว นานนฺติ ฯ
[๔๒๒] ยา จายํ คหปติ อปปฺ มาณา เจโตวมิ ตุ ตฺ ิ ยา จ มหคฺคตา เจโตวมิ ตุ ตฺ ิ อเิ ม ธมฺมา
นานตถฺ า เจว นานาพฺยฺชนา จ ตทมิ ินาเปตํ คหปติ ปรยิ าเยน เวทติ พพฺ ํ ยถา ปนเิ ม ธมมฺ า
นานตถฺ า เจว นานาพยฺ ชฺ นา จ ฯ กตมา จ คหปติ อปปฺ มาณา เจโตวมิ ตุ ตฺ ิ ฯ
อธิ คหปติ ภกิ ฺขุ เมตตฺ าสหคเตน เจตสา เอกํ ทสิ ํ ผรติ วฺ า วหิ รติ ตถา ทุติยํ ตถา ตติยํ ตถา
จตุตฺถํ อิติ อุทฺธมโธ ตริ ยิ ํ สพพฺ ธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนตฺ ํ โลกํ เมตตฺ าสหคเตน เจตสา วิปเุ ลน
มหคฺคเตน อปปฺ มาเณน อเวเรน อพยฺ าปชเฺ ฌน ผรติ วฺ า วหิ รติ ฯ
อธิ คหปติ ภกิ ขฺ ุ กรุณาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผรติ วฺ า วหิ รติ ตถา ทตุ ิยํ ตถา ตติยํ ตถา
จตุตถฺ ํ อติ ิ อทุ ฺธมโธ ตริ ยิ ํ สพฺพธิ สพฺพตตฺ ตาย สพฺพาวนตฺ ํ โลกํ กรุณาสหคเตน เจตสา วปิ ุเลน
มหคคฺ เตน อปปฺ มาเณน อเวเรน อพยฺ าปชเฺ ฌน ผรติ ฺวา วิหรติ ฯ
อธิ คหปติ ภกิ ฺขุ มุทติ าสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผรติ ฺวา วิหรติ ตถา ทุตยิ ํ ตถา ตตยิ ํ ตถา
จตตุ ถฺ ํ อิติ อุทธฺ มโธ ติรยิ ํ สพฺพธิ สพฺพตตฺ ตาย สพพฺ าวนตฺ ํ โลกํ มทุ ิตาสหคเตน เจตสา วปิ เุ ลน
มหคคฺ เตน อปปฺ มาเณน อเวเรน อพยฺ าปชเฺ ฌน ผรติ วฺ า วิหรติ ฯ
อธิ คหปติ ภกิ ฺขุ อเุ ปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผรติ วฺ า วหิ รติ ตถา ทตุ ยิ ํ ตถา ตติยํ ตถา
จตุตถฺ ํ อติ ิ อุทธฺ มโธ ตริ ยิ ํ สพฺพธิ สพพฺ ตตฺ ตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อเุ ปกขฺ าสหคเตน เจตสา วิปุเลน
มหคฺคเตน อปปฺ มาเณน อเวเรน อพฺยาปชเฺ ฌน ผรติ ฺวา วหิ รติ อยํ วจุ ฺจติ คหปติ อปปฺ มาณา
เจโตวิมตุ ตฺ ิ ฯ
[๔๒๓] กตมา จ คหปติ มหคคฺ ตา เจโตวิมตุ ตฺ ิ ฯ
อิธ คหปติ ภกิ ฺขุ ยาวตา เอกํ รกุ ฺขมูลํ มหคคฺ ตนตฺ ิ ผรติ ฺวา อธมิ จุ ฺจติ ฺวา วิหรติ อยํ วจุ จฺ ติ
คหปติ มหคฺคตา เจโตวมิ ตุ ตฺ ิ ฯ อิธ ปน คหปติ ภกิ ฺขุ ยาวตา เทฺว วา ตณี ิ วา รกุ ขฺ มลู านิ
มหคคฺ ตนฺติ ผรติ ฺวา อธมิ จุ ฺจติ ฺวา วิหรติ อยํ วจุ ฺจติ คหปติ มหคฺคตา เจโตวิมุตตฺ ิ ฯ
๒๓๔
อธิ คหปติ ภกิ ขฺ ุ ยาวตา เอกํ คามกฺเขตตฺ ํ มหคฺคตนฺติ ผรติ วฺ า อธมิ ุจฺจิตวฺ า วิหรติ อยํ
วจุ ฺจติ คหปติ มหคฺคตา เจโตวมิ ตุ ฺติ ฯ
อธิ ปน คหปติ ภิกฺขุ ยาวตา เทฺว วา ตีณิ วา คามกเฺ ขตฺตานิ มหคฺคตนตฺ ิ ผรติ วฺ า
อธมิ ุจฺจติ วฺ า วหิ รติ อยํ วจุ ฺจติ คหปติ มหคฺคตา เจโตวมิ ตุ ตฺ ิ ฯ
อธิ คหปติ ภกิ ขฺ ุ ยาวตา เอกํ มหารชชฺ ํ มหคคฺ ตนตฺ ิ ผรติ วฺ า อธมิ ุจฺจติ วฺ า วหิ รติ อยํ วุจจฺ ติ
คหปติ มหคฺคตา เจโตวิมตุ ฺติ ฯ
อธิ ปน คหปติ ภกิ ฺขุ ยาวตา เทฺว วา ตีณิ วา มหารชฺชานิ มหคคฺ ตนฺติ ผรติ วฺ า อธมิ จุ จฺ ิตวฺ า
วหิ รติ อยํ วุจฺจติ คหปติ มหคคฺ ตา เจโตวมิ ตุ ตฺ ิ ฯ
อธิ ปน คหปติ ภิกฺขุ ยาวตา สมุททฺ ปรยิ นตฺ ํ ปวึ มหคฺคตนตฺ ิ ผรติ ฺวา อธมิ จุ ฺจิตวฺ า วหิ รติ
อยํ วุจฺจติ คหปติ มหคคฺ ตา เจโต วิมตุ ตฺ ิ ฯ
อิมินา โข เอตํ คหปติ ปรยิ าเยน เวทติ พพฺ ํ ยถา ปนเิ ม ธมมฺ า นานตฺถา เจว นานาพฺยฺชนา
จฯ
[๔๒๔] จตสโฺ ส โข อิมา คหปติ ภวูปปตตฺ ิโย ฯ กตมา จตสโฺ ส ฯ อธิ คหปติ เอกจโฺ จ
ปรติ ตฺ าภานิ ผรติ ฺวา อธมิ จุ จฺ ติ ฺวา วหิ รติ ฯ
โส กายสฺส เภทา ปรมมฺ รณา ปรติ ตฺ าภานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชชฺ ติ ฯ
อธิ ปน คหปติ เอกจฺโจ อปฺปมาณาภานิ ผรติ วฺ า อธมิ จุ จฺ ติ วฺ า วิหรติ ฯ
โส กายสสฺ เภทา ปรมมฺ รณา อปปฺ มาณาภานํ เทวานํ สหพฺยตํ อปุ ปชชฺ ติ ฯ
อิธ คหปติ เอกจฺโจ สงฺกลิ ฏิ ฺ าภานิ ผรติ ฺวา อธมิ ุจจฺ ติ ฺวา วิหรติ ฯ
โส กายสสฺ เภทา ปรมมฺ รณา สงฺกลิ ิฏฺ าภานํ เทวานํ สหพยฺ ตํ อุปปชชฺ ติ ฯ
อธิ ปน คหปติ เอกจโฺ จ ปรสิ ทุ ธฺ าภานิ ผรติ วฺ า อธมิ จุ จฺ ติ ฺวา วหิ รติ ฯ
โส กายสฺส เภทา ปรมมฺ รณา ปรสิ ทุ ฺธาภานํ เทวานํ สหพฺยตํ อปุ ปชฺชติ ฯ
อิมา โข คหปติ จตสโฺ ส ภวูปปตตฺ โิ ย ฯ
๒๓๕
[๔๒๕] โหติ โข โส คหปติ สมโย ยา ตา เทวตา เอกชฺฌํ สนฺนปิ ตนตฺ ิ ตาสํ เอกชฺฌํ
สนนฺ ิปตติ านํ วณฺณนานตตฺ ํ หิ โข ปฺญายติ โน จ อาภานานตตฺ ํ ฯ เสยฺยถาปิ คหปติ ปรุ โิ ส
สมฺพหลุ านิ เตลปฺปทีปานิ เอกํ ฆรํ ปเวเสยยฺ เตสํ เอกํ ฆรํ ปเวสิตานํ อจจฺ นิ านตตฺ ํ หิ โข
ปฺญาเยถ โน จ อาภานานตตฺ ํ เอวเมว โข คหปติ โหติ โข โส สมโย ยา ตา เทวตา เอกชฺฌํ
สนนฺ ิปตนตฺ ิ ตาสํ เอกชฺฌํ สนฺนปิ ตติ านํ วณณฺ นานตตฺ ํ หิ โข ปญฺ ายติ โน จ อาภานานตตฺ ํ ฯ
[๔๒๖] โหติ โข โส คหปติ สมโย ยา ตา เทวตา ตโต วปิ กกฺ มนตฺ ิ ตาสํ ตโต วิปกกฺ มนตฺ ีนํ
วณฺณนานตฺตฺเจว ปฺญายติ อาภานานตตฺ จฺ ฯ
เสยฺยถาปิ คหปติ ปรุ โิ ส ตานิ สมฺพหลุ านิ เตลปปฺ ทปี านิ ตมฺหา ฆรา นีหเรยฺย เตสํ ตโต
นีหรนฺตานํ อจจฺ ินานตตฺ ฺเจว ปญฺ าเยถ อาภานานตตฺ ฺจ เอวเมว โข คหปติ โหติ โข โส
สมโย ยา ตา เทวตา ตโต วิปกกฺ มนตฺ ิ ตาสํ ตโต วปิ กฺกมนตฺ ีนํ วณณฺ นานตตฺ ฺเจว ปฺญายติ
อาภานานตฺตจฺ ฯ
[๔๒๗] น โข คหปติ ตาสํ เทวตานํ เอวํ โหติ อิทมหฺ ากํ นิจฺจนฺติ วา ธวุ นตฺ ิ วา สสฺสตนตฺ ิ วา
อปิ จ ยตฺถ ยตฺเถว ตา เทวตา อภนิ วิ สิ นตฺ ิ ตตถฺ ตตเฺ ถว ตา เทวตา อภิรมนตฺ ิ ฯ เสยยฺ ถาปิ คหปติ
มกฺขกิ านํ กาเชน วา ปิ ฏเกน วา หรยิ มานานํ น เอวํ โหติ อทิ มหฺ ากํ นิจฺจนฺติ วา ธุวนฺติ วา
สสสฺ ตนตฺ ิ วา อปิ จ ยตถฺ ยตฺเถว ตา มกขฺ กิ า อภนิ ิวิสนฺติ ตตฺถ ตตฺเถว ตา มกขฺ กิ า อภริ มนฺติ
เอวเมว โข คหปติ ตาสํ เทวตานํ น เอวํ โหติ อทิ มหฺ ากํ นิจฺจนตฺ ิ วา ธุวนตฺ ิ วา สสฺสตนตฺ ิ วา
อปิ จ ยตถฺ ยตฺเถว ตา เทวตา อภินิวิสนตฺ ิ ตตถฺ ตตฺเถว ตา เทวตา อภิรมนตฺ ตี ิ ฯ
[๔๒๘] เอวํ วุตเฺ ต อายสมฺ า อภิโย กจฺจาโน อายสมฺ นตฺ ํ อนุรทุ ธฺ ํ เอตทโวจ สาธุ ภนฺเต
อนุรทุ ธฺ อตถฺ ิ จ เม เอตถฺ อุตตฺ รึ ปฏิปจุ ฉฺ ิตพฺพํ ยา ตา ภนเฺ ต เทวตา อาภา สพพฺ า ตา ปรติ ตฺ าภา
อทุ าหุ สนฺเตตเฺ ถกจฺจา เทวตา อปฺปมาณาภาติ ฯ
ตทงฺเคน โข อาวุโส กจฺจาน สนฺเตตเฺ ถกจฺจา เทวตา ปรติ ฺตาภา สนตฺ ิ ปเนตฺเถกจฺจา
เทวตา อปปฺ มาณาภาติ ฯ
โก นุ โข ภนฺเต อนุรุทธฺ เหตุ โก ปจจฺ โย เยน ตาสํ เทวตานํ เอกํ เทวนิกายํ อปุ ปนนฺ านํ
สนเฺ ตตเฺ ถกจฺจา เทวตา ปรติ ตฺ าภา สนตฺ ิ ปเนตฺเถกจฺจา เทวตา อปฺปมาณาภาติ ฯ
๒๓๖
[๔๒๙] เตนหาวโุ ส กจจฺ าน ตเฺ ญเวตถฺ ปฏปิ จุ ฺฉิสสฺ ามิ ยถา เต ขเมยฺย ตถา นํ
พฺยากเรยฺยาสิ ฯ ตํ กึ มญฺ สิ อาวโุ ส กจจฺ าน ยฺวายํ ภกิ ฺขุ ยาวตา เอกํ รกุ ขฺ มูลํ มหคคฺ ตนฺติ
ผรติ ฺวา อธมิ จุ จฺ ติ วฺ า วิหรติ โย จายํ ภิกฺขุ ยาวตา เทวฺ วา ตีณิ วา รุกฺขมูลานิ มหคฺคตนตฺ ิ
ผรติ ฺวา อธมิ ุจจฺ ติ วฺ า วหิ รติ อิมาสํ อภุ นิ ฺนํ จิตตฺ ภาวนานํ กตมา จติ ฺตภาวนา มหคฺคตตราติ ฯ
ยฺวายํ ภนฺเต ภิกฺขุ ยาวตา เทฺว วา ตีณิ วา รกุ ขฺ มลู านิ มหคคฺ ตนฺติ ผรติ วฺ า อธมิ จุ ฺจิตฺวา
วหิ รติ อยํ อิมาสํ อภุ ินนฺ ํ จติ ตฺ ภาวนานํ มหคฺคตตราติ ฯ
[๔๓๐] ตํ กึ มฺญสิ อาวโุ ส กจฺจาน ยวฺ ายํ ภิกขฺ ุ ยาวตา เทวฺ วา ตณี ิ วา รุกขฺ มลู านิ
มหคคฺ ตนตฺ ิ ผรติ ฺวา อธมิ จุ จฺ ิตวฺ า วหิ รติ โย จายํ ภกิ ขฺ ุ ยาวตา เอกํ คามกเฺ ขตฺตํ มหคคฺ ตนตฺ ิ
ผรติ วฺ า อธมิ ุจจฺ ติ วฺ า วิหรติ อมิ าสํ อภุ ินนฺ ํ จติ ตฺ ภาวนานํ กตมา จิตตฺ ภาวนา มหคคฺ ตตราติ ฯ
ยวฺ ายํ ภนเฺ ต ภกิ ฺขุ ยาวตา เอกํ คามกเฺ ขตฺตํ มหคฺคตนตฺ ิ ผรติ ฺวา อธมิ จุ จฺ ิตวฺ า วิหรติ อยํ
อิมาสํ อุภนิ นฺ ํ จติ ตฺ ภาวนานํ มหคฺคตตราติ ฯ
[๔๓๑] ตํ กึ มฺญสิ อาวโุ ส กจฺจาน ยฺวายํ ภกิ ขฺ ุ ยาวตา เอกํ คามกฺเขตฺตํ มหคคฺ ตนตฺ ิ
ผรติ วฺ า อธมิ ุจฺจติ วฺ า วหิ รติ โย จายํ ภกิ ขฺ ุ ยาวตา เทฺว วา ตณี ิ วา คามกเฺ ขตตฺ านิ มหคฺคตนฺติ
ผรติ วฺ า อธมิ จุ ฺจิตวฺ า วิหรติ อมิ าสํ อภุ นิ นฺ ํ จิตฺตภาวนานํ กตมา จติ ตฺ ภาวนา มหคฺคตตราติ ฯ
ยวฺ ายํ ภนฺเต ภกิ ฺขุ ยาวตา เทวฺ วา ตีณิ วา คามกเฺ ขตตฺ านิ มหคคฺ ตนตฺ ิ ผรติ วฺ า อธมิ จุ ฺจิตวฺ า
วหิ รติ อยํ อมิ าสํ อุภนิ ฺนํ จติ ตฺ ภาวนานํ มหคคฺ ตตราติ ฯ
[๔๓๒] ตํ กึ มฺญสิ อาวโุ ส กจฺจาน ยวฺ ายํ ภกิ ฺขุ ยาวตา เทวฺ วา ตณี ิ วา คามกเฺ ขตตฺ านิ
มหคคฺ ตนตฺ ิ ผรติ วฺ า อธมิ จุ ฺจิตฺวา วิหรติ โย จายํ ภกิ ขฺ ุ ยาวตา เอกํ มหารชชฺ ํ มหคคฺ ตนฺติ ผรติ วฺ า
อธมิ จุ ฺจิตวฺ า วิหรติ อมิ าสํ อุภนิ นฺ ํ จติ ฺตภาวนานํ กตมา จิตตฺ ภาวนา มหคฺคตตราติ ฯ ยวฺ ายํ
ภนเฺ ต ภิกขฺ ุ ยาวตา เอกํ มหารชฺชํ มหคฺคตนตฺ ิ ผรติ วฺ า อธมิ ุจฺจติ วฺ า วิหรติ อยํ อมิ าสํ อุภนิ ฺนํ
จิตฺตภาวนานํ มหคฺคตตราติ ฯ
[๔๓๓] ตํ กึ มญฺ สิ อาวุโส กจจฺ าน ยฺวายํ ภกิ ขฺ ุ ยาวตา เอกํ มหารชชฺ ํ มหคฺคตนตฺ ิ
ผรติ วฺ า อธมิ ุจฺจิตวฺ า วิหรติ โย จายํ ภิกขฺ ุ ยาวตา เทวฺ วา ตีณิ วา มหารชฺชานิ มหคคฺ ตนฺติ
ผรติ วฺ า อธมิ จุ ฺจิตวฺ า วหิ รติ อมิ าสํ อภุ นิ ฺนํ จิตตฺ ภาวนานํ กตมา จิตตฺ ภาวนา มหคคฺ ตตราติ ฯ
๒๓๗
ยฺวายํ ภนเฺ ต ภิกฺขุ ยาวตา เทวฺ วา ตีณิ วา มหารชฺชานิ มหคคฺ ตนตฺ ิ ผรติ ฺวา อธมิ ุจฺจิตวฺ า
วิหรติ อยํ อิมาสํ อภุ นิ นฺ ํ จิตตฺ ภาวนานํ มหคคฺ ตตราติ ฯ
[๔๓๔] ตํ กึ มฺญสิ อาวโุ ส กจจฺ าน ยวฺ ายํ ภิกขฺ ุ ยาวตา เทฺว วา ตณี ิ วา มหารชฺชานิ
มหคฺคตนฺติ ผรติ ฺวา อธมิ จุ จฺ ิตวฺ า วหิ รติ โย จายํ ภกิ ขฺ ุ ยาวตา สมุทฺทปรยิ นตฺ ํ ปวึ มหคฺคตนตฺ ิ
ผรติ วฺ า อธมิ จุ ฺจติ วฺ า วิหรติ อมิ าสํ อุภินฺนํ จติ ตฺ ภาวนานํ กตมา จิตตฺ ภาวนา มหคฺคตตราติ ฯ
ยฺวายํ ภนฺเต ภกิ ขฺ ุ ยาวตา สมุททฺ ปรยิ นตฺ ํ ปวึ มหคฺคตนฺติ ผรติ วฺ า อธมิ ุจจฺ ิตวฺ า วิหรติ
อยํ อมิ าสํ อภุ นิ ฺนํ จติ ตฺ ภาวนานํ มหคคฺ ตตราติ ฯ อยํ โข อาวโุ ส กจจฺ าน เหตุ อยํ ปจฺจโย
เยน ตาสํ เทวตานํ เอกํ เทวนิกายํ อปุ ปนนฺ านํ สนเฺ ตตฺเถกจจฺ า เทวตา ปรติ ฺตาภา สนฺติ
ปเนตเฺ ถกจจฺ า เทวตา อปฺปมาณาภาติ ฯ
[๔๓๕] สาธุ ภนฺเต อนรุ ทุ ฺธ อตฺถิ จ เม เอตถฺ อตุ ฺตรึ ปฏปิ ุจฉฺ ิตพพฺ ํ ยาวตา ภนฺเต เทวตา
อาภา สพฺพา ตา สงฺกลิ ฏิ ฺ าภา อทุ าหุ สนเฺ ตตเฺ ถกจฺจา เทวตา ปรสิ ุทธฺ าภาติ ฯ ตทงฺเคน
โข อาวุโส กจฺจาน สนเฺ ตตฺเถกจฺจา เทวตา สงกฺ ลิ ิฏฺาภา สนตฺ ิ ปเนตเฺ ถกจฺจา เทวตา
ปรสิ ุทธฺ าภาติ ฯ โก นุ โข ภนฺเต อนุรุทธฺ เหตุ โก ปจจฺ โย เยน ตาสํ เทวตานํ เอกํ เทวนกิ ายํ
อปุ ปนฺนานํ สนเฺ ตตเฺ ถกจจฺ า เทวตา สงกฺ ลิ ิฏฺ าภา สนฺติ ปเนตเฺ ถกจฺจา เทวตา ปรสิ ุทฺธาภาตฯิ
[๔๓๖] เตนหาวุโส กจฺจาน อปุ มนเฺ ต กรสิ สฺ ามิ อุปมายปิ เธกจฺเจ วิ ฺ ู ปุรสิ า ภาสิตสฺส อตฺถํ
อาชานนฺติ ฯ เสยยฺ ถาปิ อาวโุ ส กจฺจาน เตลปฺปทีปสสฺ ฌายโต เตลมฺปิ อปรสิ ทุ ธฺ ํ วฏฏฺ ิปิ อปรสิ ุทธฺ า
ฯ โส เตลสสฺ ปิ อปรสิ ทุ ธฺ ตฺตา วฏฺฏิยาปิ อปรสิ ทุ ธฺ ตฺตา อนธฺ นฺธํ วิยฌายติ เอวเมว โข อาวโุ ส
กจจฺ าน อิเธกจฺโจ ภกิ ขฺ ุ สงกฺ ลิ ิฏฺาภานิ ผรติ ฺวา อธมิ ุจจฺ ติ วฺ า วิหรติ ฯ ตสสฺ กายทฏุ ฺ ุลลฺ มปฺ ิ น
สุปฏิปฺปสสฺ ทฺธํ โหติ ถนี มทิ ฺธมปฺ ิ น สุสมูหตํ โหติ อทุ ฺธจฺจกุกกฺ จุ ฺจมปฺ ิ น สปุ ฏวิ ินตี ํ โหติ ฯ โส กาย
ทฏุ ฺุลลฺ สสฺ ปิ น สุปฏิปปฺ สสฺ ทธฺ ตตฺ า ถนี มิทธฺ สสฺ ปิ น สุสมูหตตตฺ า อุทธฺ จจฺ กุกฺกุจฺจสสฺ ปิ น
สุปฏิวินีตตฺตา อนฺธนฺธํ วยิ ฌายติ ฯ โส กายสฺส เภทา ปรมฺมรณา สงฺกิลิฏฺ าภานํ เทวานํ สหพยฺ ตํ
อปุ ปชชฺ ติ ฯ เสยยฺ ถาปิ อาวโุ ส กจฺจาน เตลปฺปทปี สสฺ ฌายโต เตลมฺปิ ปรสิ ุทธฺ ํ วฏฺฏปิ ิ ปรสิ ทุ ฺธา ฯ
โส เตลสฺสปิ ปรสิ ทุ ฺธตตฺ า วฏฏฺ ยิ าปิ ปรสิ ุทฺธตฺตา น อนธฺ นธฺ ํ วิย ฌายติ เอวเมว โข อาวุโส กจจฺ าน
อเิ ธกจฺโจ ภกิ ฺขุ ปรสิ ทุ ธฺ าภานิ ผรติ วฺ า อธมิ ุจจฺ ติ ฺวา วหิ รติ ฯ
ตสสฺ กายทฏุ ฺลุ ฺลมฺปิ สปุ ฏิปปฺ สสฺ ทฺธํ โหติ ถีนมทิ ธฺ มปฺ ิ สสุ มหู ตํ โหติ อทุ ธฺ จจฺ กุกกฺ จุ จฺ มปฺ ิ
สุปฏิวนิ ีตํ โหติ ฯ โส กายทฏุ ฺลุ ลฺ สฺสปิ สุปฏิปฺปสฺสทธฺ ตฺตา ถนี มิทฺธสฺสปิ สุสมูหตตตฺ า อุทธฺ จจฺ -
๒๓๘
กกุ กฺ จุ จฺ สสฺ ปิ สปุ ฏวิ นิ ตี ตตฺ า น อนฺธนฺธํ วยิ ฌายติ ฯ โส กายสสฺ เภทา ปรมมฺ รณา ปรสิ ทุ ฺธาภานํ
เทวานํ สหพยฺ ตํ อุปปชชฺ ติ ฯ อยํ โข อาวโุ ส กจจฺ าน เหตุ อยํ ปจจฺ โย เยน ตาสํ เทวตานํ เอกํ เทวนิ
กายํ อุปปนนฺ านํ สนเฺ ตตเฺ ถกจฺจา เทวตา สงฺกิลิฏฺาภา สนฺเตตเฺ ถกจฺจา เทวตา ปรสิ ุทธฺ าภาติ ฯ
[๔๓๗] เอวํ วตุ เฺ ต อายสฺมา อภโิ ย กจฺจาโน อายสฺมนตฺ ํ อนุรุทธฺ ํ เอตทโวจ สาธุ
ภนเฺ ต อนุรุทธฺ น ภนเฺ ต อายสมฺ า อนุรุทโฺ ธ เอวมาห เอวมฺเม สุตนฺติ วา เอวํ อรหติ ภวติ ุนตฺ ิ วา
อถ จ ปน ภนฺเต อายสมฺ า อนุรุทฺโธ เอวมฺปิ ตา เทวตา อติ ปิ ิ ตา เทวตาเตวฺ ว ภาสติ ตสฺส มยหฺ ํ
ภนฺเต เอวํ โหติ อทฺธา อายสฺมตา อนุรุทฺเธน ตาหิ เทวตาหิ สทฺธึ สนฺนวิ ตุ ถฺ ปุพพฺ เฺ จว
สลลฺ ปิ ตปุพฺพจฺ สากจฺฉา จ สมาปชฺชิตปุพพฺ าติ ฯ อทธฺ า โข อยํ อาวโุ ส กจจฺ าน อาสชชฺ
อุปนียวาจา ภาสิตา อปิ จ เต อหํ พฺยากรสิ สฺ ามิ ทฆี รตตฺ ํ โข เม อาวุโส กจจฺ าน ตาหิ เทวตาหิ
สทธฺ ึ สนนฺ ิวตุ ถฺ ปพุ พฺ ฺจ สลฺลปิ ตปุพฺพฺจ สากจฉฺ า จ สมาปชชฺ ติ ปพุ พฺ าติ ฯ
[๔๓๘] เอวํ วุตเฺ ต อายสฺมา อภโิ ย กจฺจาโน ปฺจกงคฺ ํ ถปตึ เอตทโวจ ลาภา เต คหปติ
สลุ ทธฺ ํ เต คหปติ ยํ ตฺวเฺ จว ตํ กงฺขาธมฺมํ ปหาสิ ยมปฺ ิ มํ ธมมฺ ปรยิ ายํ อลตฺถมหฺ า สวนายาติ ฯ
อนรุ ุทธฺ สตุ ตฺ ํ นิฏฐฺ ติ ํ สตฺตมํ ฯ
๒๓๙
เชฏฺมาสสฺส (เดอื น ๗) สกุ ปฺ กฺขสฺส ๑๕ ค่ํา
มหนิ ฺทอรหนตฺ เถรพรอ มคณะเสดจ็ ถึงตมพฺ ปณฺณิทีป
วินยปิ ฏกฏฺกถา (สมนฺตปาสาทกิ า ๑) หนา ๖๓
มหนิ ฺทตเฺ ถโร ปน ตมพฺ ปณฺณทิ ีปํ คนตฺ ฺวา สาสนํ ปติฏฺ าเปหีติ อปุ ชฺฌาเยน จ ภกิ ฺขุสงเฺ ฆน
จ อชฺฌฏิ ฺโ จินเฺ ตสิ กาโล นโุ ข เม ตมพฺ ปณณฺ ทิ ปี ํ คนตฺ ํ โน ติ อถสสฺ วมี ํสโต “น ตาว กาโลติ
อโหส”ิ ฯ กึ ปนสฺส ทิสวฺ า เอตทโหสิ ฯ มุฏสีวรฺโ มหลฺลกภาวํ ฯ ตโต จนิ เฺ ตสิ อยํ ราชา
มหลฺลโก น สกฺกา อิมํ คณฺหิตวฺ า สาสนํ ปคคฺ เหตํุ อิทานิ ปนสฺส ปตุ ฺโต เทวานํ ปิ ยตสิ โฺ ส รชชฺ ํ
กาเรสสฺ ติ ตํ คณหฺ ติ วฺ า สกกฺ า ภวิสฺสติ สาสนํ ปคฺคเหตุํ หนฺท ยาว โส สมโย อาคจฉฺ ติ ตาว
าตเก โอโลเกม ปนุ ทานิ มยํ อมิ ํ ชนปทํ อาคจฺเฉยฺยาม วา น วาติ โส เอวํ จินฺเตตวฺ า
อปุ ชฌฺ ายฺจ ภกิ ขฺ สุ งฆฺ ฺจ วนทฺ ติ วฺ า อโสการามโต นิกฺขมฺม เตหิ อิฏฏฺ ิยาทีหิ จตหู ิ เถเรหิ
สงฺฆมิตตฺ าย ปตุ เฺ ตน สมุ นสามเณเรน ภณฑฺ เกน จ อุปาสเกน สทธฺ ึ ราชคหนครปรวิ ตตฺ เกน
ทกขฺ ณิ าคริ ชิ นปเท จารกิ ฺจรมาโน าตเก โอโลเกนฺโต ฉ มาเส อตกิ ฺกาเมสิ อถานุปุพฺเพน
มาตุ นวิ าสนฏฺานํ เวทสิ นครํ นาม สมฺปตโฺ ต อโสโก กริ กุมารกาเล ชนปทํ ลภติ ฺวา อุชเฺ ชนึ
คจฺฉนฺโต เวทสิ นครํ ปตวฺ า เวทสิ เสฏฺส สฺ ธตี รํ อคคฺ เหสิ สา ตํทวิ สเมว คพภฺ ํ คเหตวฺ า อชุ เฺ ชนิยํ
มหนิ ฺทกมุ ารํ วชิ ายิ กมุ ารสสฺ จทุ ทฺ สวสฺสกาเล ราชา อภิเสกํ ปาปณุ ิ สา ตสฺส มาตา เตน สมเยน
าตฆิ เร วสติ เตน วตุ ตฺ ˚ อนุปพุ ฺเพน มาตุ นิเวสนฏฺ านํ เวทสิ นครํ นาม สมฺปตโฺ ตติ
สมฺปตตฺ จฺ ปน เถรํ ทสิ วฺ า เถรมาตา เทวี ปาเทสุ สริ สา วนฺทติ วฺ า ภกิ ขฺ ํ ทตฺวา เถรํ
อตตฺ นา กตํ เวทิสคริ มิ หาวหิ ารํ นาม อาโรเปสิ เถโร ตสมฺ ึ วิหาเร นสิ ินฺโน จนิ ฺเตสิ “อมฺหากํ อธิ
กตตฺ พพฺ กจิ ฺจํ นิฏฺ ต ํ สมโย นุ โข อิทานิ ลงฺกาทปี ํ คนตฺ ุน”ฺ ติ ตโต จนิ ฺเตสิ “อนุภวตุ ตาว เม
ปิ ตรา เปสติ ํ อภเิ สกํ เทวานปํ ิ ยติสฺโส รตนตตฺ ยคุณจฺ สณุ าตุ ฉณตฺถจฺ นครโต นิกฺขมติ วฺ า
มิสฺสกปพพฺ ตํ อภิรุหตุ ตทา ตํ ตตถฺ ทกขฺ สิ ฺสามา” ติ อถาปร˚ เอกมาสํ ตตเฺ ถว วาสํ กปฺเปสิ
มาสาตกิ ฺกเมน จ เชฏฺ มูลมาสปณุ ฺณมายํ อโุ ปสถทิวเส สนฺนปิ ตติ า สพเฺ พปิ ” กาโล นุโข
อมฺหากํ ตมพฺ ปณฺณทิ ปี ํ คมนาย อทุ าหุ โน” ติ มนตฺ ยสึ ุ ฯ เตนาหุ โปราณา
“มหินโฺ ท นาม นาเมน สงฺฆตฺเถโร ตทา อหุ
อฏิ ฺฏิโย อตุ ตฺ ิโย เถโร ภทฺทสาโล จ สมพฺ โล
๒๔๐
สามเณโร จ สุมโน ฉฬภิโฺ มหทิ ฺธโิ ก
ภณฺฑโก สตตฺ โม เตสํ ทฏิ ฺสจโฺ จ อุปาสโก
อติ ิ เหเต มหานาคา มนตฺ ยึสุ รโหคตา” ติ
ตทา สกฺโก เทวานมนิ ฺโท มหินทฺ ตฺเถรํ อปุ สงกฺ มิตฺวา เอตทโวจ “กาลํกโต ภนเฺ ต
มฏุ สวี ราชา อิทานิ เทวานปํ ิ ยติสฺสมหาราชา รชฺชํ กาเรสิ สมมฺ าสมพฺ ทุ เฺ ธน จ ตุเมฺห พยฺ ากตา
อนาคเต มหนิ ฺโท นาม ภกิ ขฺ ุ ตมพฺ ปณณฺ ิทปี ํ ปสาเทสฺสตี” ติ ตสมฺ าตหิ โว ภนฺเต กาโล ทปี วรํ
คมนาย อหมปฺ ิ โว สหาโย ภวิสสฺ ามตี ิ ฯ กสมฺ า ปน สกฺโก เอวมาห ฯ ภควา กริ สฺส โพธมิ เู ล
เอว พุทธฺ จกขฺ ุนา โลกํ โวโลเกตวฺ า อนาคเต อิมสฺส ทีปสสฺ สมฺปตตฺ ึ ทสิ ฺวา เอตมตถฺ ํ อาโรเจสิ
ตทา ตวมปฺ ิ สหาโย ภเวยยฺ าสี ติ จ อาณาเปสิ ฯ ตสมฺ า เอวมาห ฯ เถโร ตสสฺ วจนํ
สมปฺ ฏิจฺฉิตวฺ า อตฺตสตตฺ โม เวทสิ ปพฺพตา เวหาสํ อุปฺปติตวฺ า อนุราธปรุ สฺส ปุรตถฺ มิ ทสิ าย
มสิ ฺสกปพพฺ เต ปติฏฺหิ ยํ ปเนตรหิ “เจติยปพพฺ โต ตปิ ิ ” สชฺ านนตฺ ิ ฯ เตนาหุ โปราณา
เวทสิ คริ มิ ฺหิ ราชคเห วสติ วฺ า ตสึ รตฺตโิ ย
กาโลว คมนสสฺ าติ คจฺฉาม ทีปมตุ ตฺ มํ
ปฬีนา ชมพฺ ทุ ปี าโต หสํ ราชาว อมพฺ เร
เอวมปุ ฺปติตา เถรา นปิ ตสึ ุ นคตุ ฺตเม
ปรุ โต ปรุ เสฏฺ สสฺ ปพพฺ เต เมฆสนฺนิเภ
ปตสึ ุ สีลกฏู มฺหิ หสํ าว นคมทุ ธฺ นตี ิ
เอวํ อฏิ ฺฏิยาทหี ิ สทฺธึ อาคนฺตฺวา ปตฏิ ฺ หนฺโต จ อายสมฺ า มหนิ ฺทตเฺ ถโร สมมฺ าสมฺพุทธฺ สฺส
ปรนิ พิ พฺ านโต ทวฺ นิ ฺนํ วสสฺ สตานํ อปุ ริ ฉตตฺ ึสตเิ ม วสเฺ ส อมิ สมฺ ึ ทเี ป ปตฏิ ฺหีติ เวทติ พฺโพ ฯ
อชาตสตตฺ สุ ฺส หิ อฏฺ เม วสเฺ ส สมมฺ าสมพฺ ทุ โฺ ธ ปรนิ พิ ฺพายิ ฯ
ตสมฺ ึเยว วสเฺ ส สหี กุมารสสฺ ปตุ ฺโต ตมฺพปณณฺ ทิ ีปสฺส อาทิราชา วิชยกุมาโร อิมํ
ทีปมาคนฺตวฺ า มนุสฺสาวาส˚ อกาสิ ฯ ชมฺพทุ เึ ป อุทยภทฺทสฺส จุทฺทสเม วสเฺ ส อิธ วิชโย
กาลมกาสิ ฯ อทุ ยภทฺทสสฺ ปฺจทสเม วสเฺ ส ปณฑฺ วุ าสเุ ทโว นาม อมิ สมฺ ึ ทีเป รชชฺ ํ ปาปุณิ ฯ
ตตฺถ นาคทสสฺ กรโฺ วีสตเิ ม วสฺเส อิธ ปณฑฺ ุวาสุเทโว กาลมกาสิ ฯ ตสมฺ ึเยว จ วสเฺ ส อภโย
๒๔๑
นาม ราชกมุ าโร อมิ สมฺ ึ ทเี ป รชชฺ ํ ปาปุณิ ตตถฺ สุสูนาครฺโ สตฺตรสเม วสเฺ ส อิธ อภยรฺโ
วสี ตวิ สสฺ านิ ปรปิ ูรสึ ุ ฯ อถ อภยสฺส วีสติเม วสฺเส ปกุณฺฑกาภโย นาม ทามรโิ ก รชฺชํ อคฺคเหสิ ฯ
ตตฺถ กาฬาโสกสฺส โสฬสเม วสเฺ ส อธิ ปกณุ ฑฺ กสสฺ สตฺตรส วสสฺ านิ ปรปิ รู สึ ุ ฯ ตานิ เหฏฺา เอเกน
วสฺเสน สห อฏฺารส โหนฺติ ฯ ตตถฺ จนทฺ คุตตฺ สสฺ จทุ ทฺ สเม วสฺเส อธิ ปกณุ ฺฑกาภโย กาลมกาสิ ฯ
มุฏสีวราชา รชฺชํ ปาปุณิ ฯ ตตถฺ อโสกธมมฺ ราชสสฺ สตฺตรสเม วสเฺ ส อธิ มฏุ สฺ วี ราชา กาลมกาสิ ฯ
เทวานํ ปิ ยตสิ ฺโส รชชฺ ํ ปาปณุ ิ ฯ ปรนิ พิ ฺพุเต จ สมมฺ าสมฺพุทฺเธ อชาตสตตฺ ุ จตวุ ีสติ วสสฺ านิ รชฺชํ
กาเรสิ ฯ อทุ ยภทฺโท จ โสฬส ฯ อนรุ ุทฺโธ จ มณุ โฺ ฑ จ อฏฺ ฯ นาคทสสฺ โก จตุวีสติ ฯ สุสูนาโค
กฏฺารส ฯ ตสฺเสว ปตุ ฺโต กาฬาโสโก อฏฺ วสี ติ ฯ ตโต ตสฺส ปตุ ฺตกา ทสภาตกุ ราชาโน เทวฺ วสี ติ
วสฺสานิ รชชฺ ํ กาเรสํุ ฯ เตสํ ปจฺฉโต นว นนทฺ า เทวฺ วสี ตเิ มว ฯ จนฺทคุตฺโต จตวุ ีสติ ฯ พนิ ทฺ สุ าโร
อฏฺ วสี ติ ฯ ตสสฺ าวสาเน อโสโก รชฺชํ ปาปณุ ิ ฯ ตสฺส ปุเร อภิเสกา จตตฺ าริ ฯ อภเิ สกโต
อฏฺารสเม วสเฺ ส อมิ สฺมึ ทเี ป มหนิ ทฺ ตฺเถโร ปติฏฺ โต ฯ เอวเมเตน ราชวํสานุสาเรน เวทติ พพฺ เมตํ
“สมมฺ าสมพฺ ุทธฺ สสฺ ปรนิ ิพพฺ านโต ทฺวินนฺ ํ วสสฺ สตานํ อุปริ ฉตตฺ สึ ติเม วสเฺ ส อมิ สฺมึ ทีเป ปติฏฺหี”
ติ ฯ
ตสมฺ ิจฺ ทวิ เส ตมพฺ ปณณฺ ทิ เี ป เชฏฺ มลู นกฺขตตฺ ํ นาม โหติ ฯ ราชา นกขฺ ตตฺ ํ โฆสาเปตฺ
วา “ฉณํ กโรถา” ติ อมจฺเจ จ อาณาเปตวฺ า จตตฺ าฬสี ปรุ สิ สหสฺสปรวิ าโร นครมฺหา นิกขฺ มิตวฺ า เยน
มสิ สฺ กปพฺพโต เตน ปายาสิ มคิ วํ กฬี ติ กุ าโม ฯ อถ ตสมฺ ึ ปพพฺ เต อธวิ ตฺถา เอกา เทวตา “รโฺ
เถเร ทสเฺ สสสฺ าม”ี ติ โรหิตมิครปู ํ คเหตวฺ า อวิทูเร ตณิ ปณฺณานิ ขาทมานา วิย จรติ ราชา ตํ
ทสิ วฺ า “อยุตตฺ ํ ทานิ ปมตตฺ ํ วชิ ฺฌิตนุ ”ฺ ติ ชยิ ํ โปเถสิ มโิ ค อมฺพตถฺ ลมคฺคํ คเหตฺวา ปลายติ ํ
อารภิ ฯ ราชา ปิ ฏฺ โ ต ปิ ฏฺ โต อนพุ นธฺ นโฺ ต อมฺพตถฺ ลเมว อภิรุหิ ฯ มโิ คปิ เถรานํ อวิทเู ร
อนฺตรธายิ มหนิ ฺทตเฺ ถโร ราชานํ อวิทูเร อาคจฺฉนตฺ ํ ทิสฺวา “มมเํ ยว ราชา ปสฺสตุ มา อติ เร” ติ
อธฏิ ฺ หิตฺวา “ติสฺส ติสสฺ อโิ ต เอห”ี ติ อาห ราชา สตุ วฺ า จนิ เฺ ตสิ อมิ สมฺ ึ ทีเป ชาโต มํ ติสฺโสติ นามํ
คเหตวฺ า อาลปิ ตุ˚ สมตฺโถ นาม นตฺถิ อยํ ปน ฉินนฺ ภินทฺ ปฏธโร ภณฑฺ ุ กาสาววสโน มํ นาเมน
อาลปติ โก นุ ข อยํ ภวสิ ฺสติ มนสุ โฺ ส วา อมนุสโฺ ส วาติ เถโร อาห
“สมณา มยํ มหาราช ธมมฺ ราชสฺส สาวกา
ตเวว อนุกมฺปาย ชมฺพทุ ีปา อธิ าคตา” ติ
๒๔๒
เชฏฺมาสสสฺ (เดือน ๗) สกุ ฺกปกขฺ สสฺ ๑๕ ค่ํา
ธมฺมสสฺ วนกาลํ
สมนตฺ ปาสาทกิ า นาม วินยฏฺกถา (สมนตฺ ปาสาทกิ า ๑) มหาวิภงคฺ วณณฺ นาย ปมภาโค
เลม ท่ี ๑ หนา ๙๔ พาหริ นทิ านวณณฺ นา
เถโร อจิรปกกฺ นตฺ สฺส รโฺ ญ สุมนสามเณรํ อามนเฺ ตสิ เอหิ ตวฺ ํ สุมน ธมฺมสสฺ วนกาลํ
โฆเสหตี ิ ฯ ภนเฺ ต กติ ฺตกํ านํ สาเวนโฺ ต โฆเสมีติ ฯ สกลตมฺพปณฺณิทีปนตฺ ิ ฯ
สาธุ ภนเฺ ตติ สามเณโร อภิ ญฺ าปาทกํ จตุตถฺ ชฌฺ านํ สมาปชชฺ ิตวฺ า วุฏฺ าย อธฏิ ฺ หติ วฺ า
สมาหิเตน จติ ฺเตนสกลตมพฺ ปณฺณทิ ปี ํ สาเวนโฺ ต ตกิ ฺขตตฺ ุํ ธมมฺ สฺสวนกาลํ โฆเสสิ ฯ
ราชา ตํ สททฺ ํ สุตวฺ า เถรานํ สนตฺ กิ ํ เปเสสิ กึ ภนเฺ ต อตถฺ ิ โกจิ อปุ ททฺ โวติ ฯ นตฺถมหฺ ากํ
โกจิ อปุ ทฺทโว ธมมฺ สสฺ วนกาลํ โฆสาปยิมหฺ า พทุ ธฺ วจนํ กเถตกุ ามมฺหาติ ฯ ตจฺ ปน สามเณรสสฺ
สททฺ ํ สตุ ฺวา ภุมมฺ า เทวา สทฺทมนสุ ฺสาเวสุํ ฯ
เอเตนปู าเยน ยาว พรฺ หฺมโลกา สทฺโท อพฺภคุ คฺ ฉฺ ิ ฯ เตน สทเฺ ทน มหาเทวตา-
สนฺนิปาโต อโหสิ ฯ เถโร มหนตฺ ํ เทวตาสนนฺ ิปาตํ ทิสวฺ า สมจติ ตฺ สตุ ฺตนตฺ ํ กเถสิ ฯ กถาปรโิ ยสาเน
อสงเฺ ขยยฺ านํ เทวานํ ธมมฺ าภสิ มโย อโหสิ ฯ พหู นาคา จ สปุ ณณฺ า จ สรเณสุ ปติฏฺ หสึ ุ ฯ
ยาทโิ ส จ สารปี ตุ ฺตตเฺ ถรสสฺ อมิ ํ สุตตฺ นตฺ ํ กถยโต เทวตานํ สนนฺ ิปาโต อโหสิ ตาทโิ ส
มหนิ ฺทตฺเถรสฺสาปิ ชาโต ฯ
๒๔๓
เชฏฺมาสสสฺ (เดอื น ๗) กาฬปกฺขสสฺ ๑-๘ ค่ํา
สัปดาหท่ี ๕ อชปาลนิโคฺรธกถา
สยามรฏฺสฺส เตปิฏกํ เลมที่ ๔ วนิ ยปิ ฏเก มหาวคคฺ สสฺ ปโม ภาโค ขอ ๔ มหาขนธฺ กํ
[๔] อถโข ภควา สตตฺ าหสฺส อจจฺ เยน ตมหฺ า สมาธมิ หฺ า วุฏฺ หติ ฺวา โพธริ ุกขฺ มลู า เยน
อชปาลนโิ ครฺ โธ เตนุปสงกฺ มิ อปุ สงกฺ มติ ฺวา อชปาลนโิ คฺรธรุกขฺ มูเล สตตฺ าหํ เอกปลลฺ งฺเกน
นสิ ีทิ วมิ ตุ ฺตสิ ขุ ปฏสิ เํ วที ฯ
อถโข อฺญตโร หุํหกุ ชาติโก พฺราหมฺ โณ เยน ภควา เตนุปสงกฺ มิ อปุ สงกฺ มิตฺวา ภควตา
สทฺธึ สมฺโมทิ สมโฺ มทนียํ กถํ สาราณยี ํ วตี สิ าเรตวฺ า เอกมนตฺ ํ อฏฺาสิ ฯ เอกมนตฺ ํ ฐโิ ต โข โส
พรฺ าหมฺ โณ ภควนตฺ ํ เอตทโวจ กติ ตฺ าวตา นุ โข โภ โคตม พรฺ าหมฺ โณ โหติ กตเม จ ปน
พรฺ าหมฺ ณกรณา ธมมฺ าติ ฯ อถโข ภควา เอตมตฺถํ วิทติ วฺ า ตายํ เวลายํ อมิ ํ อุทานํ อทุ าเนสิ
โย พฺราหมฺ โณ พาหิตปาปธมโฺ ม
นหี ํหุ โุ ก นกิ กฺ สาโว ยตตโฺ ต
เวทนฺตคู วูสติ พฺรหฺมจรโิ ย
ธมเฺ มน โส พฺรหมฺ วาทํ วเทยฺย
ยสสฺ ุสฺสทา นตถฺ ิ กหุ ิ ฺจิ โลเกติ ฯ
อชปาลนิโคฺรธกถา นฏิ ฐฺ ติ า ฯ
๒๔๔
เชฏฺมาสสสฺ (เดือน ๗) กาฬปกขฺ สสฺ ๘-๑๕ ค่าํ
สปั ดาหท ี่ ๖ มจุ ลินทกถา
สยามรฏฺสสฺ เตปิฏกํ เลม ที่ ๔ วนิ ยปิ ฏเก มหาวคฺคสสฺ ปโม ภาโค ขอ ๕ มหาขนฺธกํ
[๕] อถโข ภควา สตตฺ าหสสฺ อจจฺ เยน ตมหฺ า สมาธมิ ฺหา วุฏฺ หติ ฺวา อชปาลนโิ ครฺ ธมลู า
เยน มุจลินฺโท เตนปุ สงกฺ มิ อปุ สงกฺ มติ วฺ า มจุ ลินฺทมเู ล สตฺตาหํ เอกปลลฺ งเฺ กน นสิ ที ิ
วิมุตตฺ ิสุขปฏิสํเวที ฯ
เตน โข ปน สมเยน มหาอกาลเมโฆ อทุ ปาทิ ฯ สตฺตาหวททฺ ลิกา สตี วาตททุ ทฺ นิ ี ฯ อถโข
มจุ ลินโฺ ท นาคราชา สกภวนา นกิ ขฺ มิตวฺ า ภควโต กายํ สตตฺ กขฺ ตตฺ ุํ โภเคหิ ปรกิ ฺขปิ ิ ตวฺ า
อุปรมิ ุทฺธนิ มหนตฺ ํ ผณํ กรติ วฺ า อฏฺ าสิ มา ภควนตฺ ํ สตี ํ มา ภควนตฺ ํ อณุ ฺหํ มา ภควนฺตํ
ฑํสมกสวาตาตปสริ สึ ปสมผฺ สฺโสติ ฯ อถโข มุจลนิ โฺ ท นาคราชา สตตฺ าหสฺส อจฺจเยน วิทธฺ ํ
วคิ ตพลาหกํ เทวํ วทิ ติ วฺ า ภควโต กายา โภเค วนิ เี วเตวฺ า สกวณฺณํ ปฏสิ หํ รติ ฺวา มาณวกวณณฺ ํ
อภนิ มิ ฺมนิ ติ ฺวา ภควโต ปรุ โต อฏฺาสิ อฺชลโิ ก ภควนฺตํ นมสฺสมาโน ฯ
อถโข ภควา เอตมตถฺ ํ วทิ ิตวฺ า ตายํ เวลายํ อมิ ํ อทุ านํ อุทาเนสิ
สุโข วิเวโก ตฏุ ฺสฺส สุตธมมฺ สฺส ปสสฺ โต
อพฺยาปชฌฺ ํ สุขํ โลเก ปาณภูเตสุ สญฺ โม
สขุ า วริ าคตา โลเก กามานํ สมตกิ ฺกโม
อสฺมิมานสฺส โย วินโย เอตํ เว ปรมํ สขุ นฺติ ฯ
มุจลนิ ทฺ กถา นฏิ ฐฺ ติ า ฯ
๒๔๕
อาสาฬหมาสสสฺ (เดอื น ๘) สกุ กฺ ปกขฺ สสฺ ๑-๘ ค่าํ
สปั ดาหท่ี ๗ ราชายตนกถา
สฺยามรฏฺสสฺ เตปิฏกํ วนิ ยปิฏเก มหาวคฺคสฺส ปโม ภาโค เลม ท่ี ๔ ขอ ๖
มหาขนธฺ กํ ราชายตนกถา ตปุสสฺ ภลฺลกิ วตฺถุ
[๖] อถโข ภควา สตตฺ าหสสฺ อจจฺ เยน ตมฺหา สมาธมิ ฺหา วุฏฺหิตวฺ า มุจลินทฺ มลู า
เยน ราชายตนํ เตนุปสงฺกมิ อปุ สงกฺ มติ ฺวา ราชายตนมูเล สตตฺ าหํ เอกปลลฺ งเฺ กน นิสที ิ
วิมตุ ตฺ ิสุขปฏิสํเวที ฯ
เตน โข ปน สมเยน ตปสุ ฺสภลฺลกิ า วาณิชา อุกกฺ ลา ตํ เทสํ อทฺธานมคคฺ ปฏปิ นฺนา โหนตฺ ิ
ฯ อถโข ตปุสสฺ ภลลฺ ิกานํ วาณิชานํ ญาตสิ าโลหติ า เทวตา ตปสุ สฺ ภลฺลิเก วาณเิ ช เอตทโวจ
อยํ มารสิ า ภควา ราชายตนมเู ล วหิ รติ ปมาภสิ มฺพทุ โฺ ธ คจฺฉถ ตํ ภควนตฺ ํ มนฺเถน จ
มธุปิ ณฑฺ ิกาย จ ปฏมิ าเนถ ตํ โว ภวสิ สฺ ติ ทฆี รตตฺ ํ หติ าย สขุ ายาติ ฯ อถโข ตปุสฺสภลลฺ ิกา
วาณิชา มนถฺ จฺ มธุปิณฺฑกิ ฺจ อาทาย เยน ภควา เตนปุ สงฺกมสึ ุ อปุ สงกฺ มิตวฺ า ภควนตฺ ํ
อภิวาเทตวฺ า เอกมนตฺ ํ อฏฐฺ ํสุ ฯ เอกมนตฺ ํ ต า โข ตปุสฺสภลลฺ กิ า วาณชิ า ภควนตฺ ํ เอตทโวจํุ
ปฏิคคฺ ณฺหาตุ โน ภนเฺ ต ภควา มนถฺ ฺจ มธุปิณฺฑิกฺจ ยํ อมฺหากํ อสฺส ทฆี รตตฺ ํ หติ าย
สุขายาติ ฯ
อถโข ภควโต เอตทโหสิ น โข ตถาคตา หตฺเถสุ ปฏิคคฺ ณหฺ นฺติ กมิ ฺหิ นุ โข อหํ
ปฏคิ ฺคเณหฺ ยยฺ ํ มนฺถฺจ มธปุ ิ ณฑฺ กิ ฺจาติ ฯ อถโข จตฺตาโร มหาราชา ภควโต เจตสา
เจโตปรวิ ติ กกฺ มญฺ าย จตุททฺ สิ า จตตฺ าโร เสลมเย ปตเฺ ต ภควโต อปุ นาเมสํุ อธิ ภนเฺ ต ภควา
ปฏคิ คฺ ณหฺ าตุ มนฺถฺ จ มธปุ ิ ณฺฑกิ ฺจาติ ฯ ปฏิคฺคเหสิ ภควา ปจฺจคเฺ ฆ เสลมเย ปตฺเต มนถฺ จฺ
มธปุ ิ ณฑฺ ิกฺจ ปฏิคฺคเหตวฺ า จ ปรภิ ฺุชิ ฯ อถโข ตปุสสฺ ภลฺลกิ า วาณิชา ภควนฺตํ เอตทโวจํุ
เอเต มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉาม ธมมฺ จฺ อปุ าสเก โน ภควา ธาเรตุ อชฺชตคเฺ ค
ปาณเุ ปเต สรณํ คเตติ ฯ
เต จ โลเก ปมํ อปุ าสกา อเหสุํ เทวฺ วาจกิ า ฯ
ราชายตนกถา นฏิ ฐฺ ติ า ฯ
๒๔๖
อาสาฬหมาสสสฺ (เดอื น ๘) สกุ กฺ ปกขฺ สฺส ๘ ค่ํา
สัปดาหท ่ี ๘ พฺรหมยฺ าจนกถา
สฺยามรฏฺสสฺ เตปิฏกํ วนิ ยปิ ฏเก มหาวคคฺ สสฺ ปโม ภาโค เลม ท่ี ๔ ขอ ๗-๙
มหาขนธฺ กํ พฺรหมฺ ยาจนกถา
[๗] อถโข ภควา สตตฺ าหสสฺ อจจฺ เยน ตมฺหา สมาธมิ ฺหา วุฏฺหิตวฺ า ราชายตนมูลา เยน
อชปาลนโิ คฺรโธ เตนุปสงกฺ มิ ฯ ตตรฺ สทุ ํ ภควา อชปาลนิโครฺ ธมูเล วหิ รติ ฯ อถโข ภควโต
รโหคตสสฺ ปฏิสลลฺ นี สฺส เอวํ เจตโส ปรวิ ติ กโฺ ก อทุ ปาทิ อธคิ โต โข มยายํ ธมฺโม คมภฺ โี ร ททุ ฺทโส
ทุรนโุ พโธ สนโฺ ต ปณีโต อตกกฺ าวจโร นปิ ุโณ ปณฑฺ ติ เวทนโี ย อาลยรามา โข ปนายํ ปชา
อาลยรตา อาลยสมมฺ ุทติ า อาลยรามาย โข ปน ปชาย อาลยรตาย อาลยสมมฺ ุทติ าย ททุ ทฺ สํ อิทํ
านํ ยทิทํ อทิ ปปฺ จจฺ ยตาปฏจิ ฺจสมุปปฺ าโท อทิ ํปิ โข านํ สุทุททฺ สํ ยททิ ํ สพพฺ สงฺขารสมโถ
สพพฺ ูปธปิ ฏนิ สิ สฺ คฺโค ตณหฺ กฺขโย วิราโค นโิ รโธ นิพฺพานํ อหเฺ จว โข ปน ธมมฺ ํ เทเสยฺยํ
ปเร จ เม น อาชาเนยฺยุํ โส มมสสฺ กลิ มโถ สา มมสสฺ วิเหสาติ ฯ อปิ สฺสุ ภควนฺตํ อมิ า อนจฉฺ รยิ า
คาถาโย ปฏิภสํ ุ ปพุ ฺเพ อสสฺ ตุ ปพุ พฺ า
กิจเฺ ฉน เม อธคิ ตํ หลนทฺ านิ ปกาสติ ํุ ฯ
ราคโทสปเรเตหิ นายํ ธมโฺ ม สุสมพฺ ุโธ ฯ
ปฏโิ สตคามึ นิปณุ ํ คมภฺ รี ํ ททุ ฺทสํ อณุํ
ราครตตฺ า น ทกขฺ นตฺ ิ ตโมกฺขนเฺ ธน อาวฏุ าติ ฯ
อติ หิ ภควโต ปฏิสฺจกิ ขฺ โต อปฺโปสฺสกุ ฺกตาย จติ ตฺ ํ นมติ โน ธมมฺ เทสนาย ฯ
[๘] อถโข พรฺ หฺมโุ น สหมฺปตสิ สฺ ภควโต เจตสา เจโตปรวิ ติ กฺกมฺญาย เอตทโหสิ
นสฺสติ วต โภ โลโก วินสฺสติ วต โภ โลโก ยตฺร หิ นาม ตถาคตสสฺ อรหโต สมมฺ าสมฺพุทฺธสสฺ
อปโฺ ปสฺสุกกฺ ตาย จติ ตฺ ํ นมติ โน ธมมฺ เทสนายาติ ฯ อถโข พรฺ หฺมา สหมปฺ ติ เสยฺยถาปิ นาม
พลวา ปรุ โิ ส สมฺมิ ฺชติ ํ วา พาหํ ปสาเรยฺย ปสารติ ํ วา พาหํ สมมฺ ิฺเชยยฺ เอวเมว พรฺ หฺมโลเก
อนตฺ รหโิ ต ภควโต ปรุ โต ปาตุรโหสิ ฯ อถโข พรฺ หมฺ า สหมฺปติ เอกํสํ อุตตฺ ราสงฺคํ กรติ วฺ า
ทกฺขิณชาณุมณฺฑลํ ปวิยํ นหิ นตฺ วฺ า เยน ภควา เตนชฺ ลึ ปณาเมตฺวา ภควนตฺ ํ เอตทโวจ
เทเสตุ ภนเฺ ต ภควา ธมมฺ ํ เทเสตุ สุคโต ธมมฺ ํ สนตฺ ิ สตตฺ า อปปฺ รชกฺขชาตกิ า อสสฺ วนตา ธมมฺ สสฺ
๒๔๗
ปรหิ ายนตฺ ิ ภวิสสฺ นฺติ ธมฺมสสฺ อญฺ าตาโรติ ฯ อทิ มโวจ พฺรหมฺ า สหมฺปติ อทิ ํ วตฺวา อถาปรํ
เอตทโวจ
ปาตุรโหสิ มคเธสุ ปุพเฺ พ
ธมโฺ ม อสุทโฺ ธ สมเลหิ จนิ ตฺ โิ ต ฯ
อปาปเุ รตํ อมตสสฺ ทวฺ ารํ
สณุ นฺตุ ธมมฺ ํ วิมเลนานพุ ทุ ธฺ ํ ฯ
เสเล ยถา ปพพฺ ตมุทธฺ นฏิ ฐฺ โิ ต
ยถาปิ ปสฺเส ชนตํ สมนตฺ โต
ตถปู มํ ธมมฺ มยํ สุเมธ
ปาสาทมารุยหฺ สมนฺตจกขฺ ุ
โสกาวตณิ ณฺ ํ ชนตํ อเปตโสโก
อเวกขฺ สสฺ ุ ชาติชราภิภตู ํ ฯ
อุฏฺเหิ วรี วชิ ติ สงฺคาม
สตถฺ วาห อนณ วจิ ร โลเก ฯ
เทสสฺสุ ภควา ธมมฺ ํ อญฺ าตาโร ภวสิ ฺสนตฺ ตี ิ ฯ
[๙] อถโข ภควา พรฺ หฺมโุ น จ อชฺเฌสนํ วิทติ ฺวา สตฺเตสุ จ การฺุญตํ ปฏิจจฺ พทุ ฺธจกฺขุนา
โลกํ โวโลเกสิ ฯ อทฺทสาโข ภควา พทุ ธฺ จกฺขนุ า โลกํ โวโลเกนฺโต สตเฺ ต อปปฺ รชกเฺ ข
มหารชกเฺ ข ตกิ ขฺ นิ ฺทรฺ เิ ย มุทินทฺ ฺรเิ ย สวฺ ากาเร ทวฺ ากาเร สวุ ิ ญฺ าปเย ทุวิ ญฺ าปเย อปเฺ ปกจเฺ จ
ปรโลกวชชฺ ภยทสฺสาวิโน วหิ รนเฺ ต ฯ เสยฺยถาปิ นาม อปุ ปฺ ลินิยํ วา ปทมุ ินยิ ํ วา ปณุ ฺฑรกี ินิยํ วา
อปฺเปกจฺจานิ อุปปฺ ลานิ วา ปทุมานิ วา ปณุ ฑฺ รกี านิ วา อุทเก ชาตานิ อทุ เก สํวฑฺฒานิ
อทุ กานุคฺคตานิ อนฺโตนมิ ุคคฺ โปสีนิ อปฺเปกจฺจานิ อุปปฺ ลานิ วา ปทมุ านิ วา ปณุ ฑฺ รกี านิ วา
อทุ เก ชาตานิ อทุ เก สวํ ฑฺฒานิ สโมทกํ ต านิ อปฺเปกจฺจานิ อุปปฺ ลานิ วา ปทุมานิ วา
๒๔๘
ปณุ ฺฑรกี านิ วา อทุ เก ชาตานิ อุทเก สวํ ฑฒฺ านิ อทุ กา อจฺจุคคฺ มมฺ ตฏิ ฺ นฺติ อนปุ ลิตตฺ านิ
อุทเกน เอวเมว ภควา พุทธฺ จกฺขนุ า โลกํ โวโลเกนฺโต อทฺทส สตฺเต อปปฺ รชกเฺ ข มหารชกฺเข
ตกิ ขฺ นิ ทฺ รฺ เิ ย มุทินฺทรฺ เิ ย สวฺ ากาเร ทฺวากาเร สุวิฺญาปเย ทวุ ิญฺ าปเย อปเฺ ปกจฺเจ
ปรโลกวชชฺ ภยทสสฺ าวโิ น วหิ รนเฺ ต ทสิ ฺวาน พรฺ หมฺ านํ สหมฺปตึ คาถาย อชฌฺ ภาสิ
อปารตุ า เต อมตสสฺ ทฺวารา
เย โสตวนโฺ ต ปมุ ฺจนตฺ ุ สทฺธํ ฯ
วิหสึ สญฺ ี ปคุณํ น ภาสึ
ธมฺมํ ปณีตํ มนเุ ชสุ พฺรหฺเมติ ฯ
อถโข พฺรหมฺ า สหมปฺ ติ กตาวกาโส โขมหฺ ิ ภควตา ธมมฺ เทสนายาติ ภควนฺตํ อภวิ า-
เทตฺวา ปทกฺขิณํ กตวฺ า ตตเฺ ถวนตฺ รธายิ ฯ
พฺรหมฺ ยาจนกถา นฏิ ฐฺ ติ า ฯ
๒๔๙
อาสาฬหมาสสสฺ (เดอื น ๘) สุกกฺ ปกขฺ สสฺ ๑๕ ค่ํา
พทุ ธฺ โกลาหลํ
ขทุ ฺทกนิกายฏฺกถา อวทิ เู รนทิ าน โคตมพุทฺธวํสวณฺณนา (มธรุ ตถฺ วลึ าสินี) เลมท่ี ๔๔ หนา ๔๘๘
ตุสติ ปเุ ร วสมาเนเยว ปน โพธสิ ตฺเต พุทธฺ โกลาหลํ นาม อทุ ปาทิ ฯ โลกสฺมึ หิ ตณี ิ
โกลาหลานิ อปุ ฺปชชฺ นตฺ ิ ฯ เสยยฺ ถทิ ํ กปปฺ โกลาหลํ พุทธฺ โกลาหลํ จกกฺ วตตฺ โิ กลาหลนตฺ ิ ฯ ตตถฺ
วสสฺ สตสหสสฺ สสฺ อจฺจเยน กปฺปฏุ ฺานํ ภวสิ สฺ ตตี ิ โลกพยฺ หู า นาม กามาวจรเทวา มตุ ตฺ สิรา
วิกิณฺณเกสา รทุ มุขา อสสฺ นู ิ หตฺเถหิ ปุฉฺ มานา รตฺตวตถฺ นวิ ตถฺ า อตวิ ิย วิรปู เวสธารโิ น หตุ วฺ า
มนุสฺสปเถ วจิ รนตฺ า เอวํ อาโรเจนตฺ ิ มารสิ า มารสิ า อโิ ต วสฺสสตสหสสฺ สฺส อจฺจเยน กปปฺ ฏุ ฺ านํ
ภวสิ ฺสติ อยํ โลโก วินสสฺ สิ ฺสติ มหาสมทุ ฺโทปิ อุสฺสสุ ฺสิสฺสติ อยจฺ มหาปวี สิเนรุ จ ปพฺพตราชา
อุฑฑฺ ยหฺ สิ สฺ นตฺ ิ วินสสฺ ิสสฺ นฺติ ยาว พฺรหมฺ โลกา โลกวินาโส ภวสิ ฺสติ เมตตฺ ํ มารสิ า ภาเวถ
กรุณํ มุทติ ํ อเุ ปกฺขํ มารสิ า ภาเวถ มาตรํ ปิ ตรํ อุปฏฺหถ กุเล เชฏฺ าปจายิโน โหถาติ ฯ อทิ ํ
กปฺปโกลาหลํ นาม ฯ
วสฺสสหสสฺ สสฺ อจจฺ เยน ปน สพฺพฺุพทุ ฺโธ โลเก อุปปฺ ชฺชิสฺสตีติ โลกปาลเทวตา อโิ ต
มารสิ า วสสฺ สหสสฺ สฺส อจจฺ เยน พทุ ฺโธ โลเก อุปปฺ ชฺชสิ ฺสตตี ิ อคุ โฺ ฆเสนตฺ โิ ย อาหณิ ฺฑนฺติ ฯ อิทํ พุทธฺ
โกลาหลํ นาม ฯ
วสสฺ สตสสฺ อจฺจเยน จกฺกวตตฺ ริ าชา อปุ ปฺ ชฺชสิ ฺสตตี ิ เทวตา อิโต มารสิ า วสสฺ สตสฺส อจฺจเยน
จกฺกวตตฺ ิราชา อปุ ฺปชฺชิสสฺ ตตี ิ อคุ โฺ ฆเสนฺติโย อาหณิ ฑฺ นฺติ ฯ อทิ ํ จกฺกวตตฺ ิโกลาหลํ นาม ฯ
เตสุ พทุ ธฺ โกลาหลสทฺทํ สตุ ฺวา สกลทสสหสฺสจกกฺ วาฬ เทวตา เอกโต สนฺนิปติตวฺ า
อสโุ ก นาม สตฺโต พุทฺโธ ภวิสฺสตีติ ตวฺ า อปุ สงกฺ มติ วฺ า อายาจนฺติ อายาจมานา จ ตสฺส
ปพุ ฺพนิมติ ฺเตสุ อุปปฺ นฺเนสุ อายาจนตฺ ิ ฯ ตทา ปน สพฺพาปิ ตา เอเกกจกกฺ วาเฬ จตุมหาราชสกกฺ -
สุยามสนฺตุสติ สนุ มิ มฺ ติ วสวตตฺ ี มหาพรฺ เหฺมหิ สทฺธึ เอกจกกฺ วาเฬ สนฺนปิ ตติ วฺ า ตุสติ ภวเน
อุปปฺ นฺนจตุ นิ มิ ิตตฺ สสฺ โพธสิ ตฺตสฺส สนฺตกิ ํ คนตฺ ฺวา มารสิ ตเุ มหฺ หิ ทส ปารมิโย ปูรติ า ปูเรนฺเตหิ
จ น สกกฺ พรฺ หฺมสมปฺ ตตฺ อิ าทกิ ํ สมปฺ ตฺตึ ปตฺเถนฺเตหิ ปรู ติ า โลกนิตฺถรณตฺถาย ปน โว สพฺพฺุตํ
ปตฺเถนฺเตหิ ปรปิ ูรติ า พทุ ธฺ ตตฺ าย
กาโล โข เต มหาวรี อุปปฺ ชชฺ มาตุกจุ ฉฺ ิยํ
๒๕๐
สเทวกํ ตารยนโฺ ต พุชฺฌสฺสุ อมตํ ปทนตฺ ิ ยาจสึ ุ ฯ
อถ มหาสตฺโต เทวตาหิ เอวํ อายาจิยมาโน เทวตานํ ปฏิ ญฺ ํ อทตฺวาว กาลทปี เทสกุล
ชเนตฺตอิ ายปุ รจิ ฺเฉทวเสน ปจฺ มหาวโิ ลกนานิ วิโลเกสิ ฯ
ตตถฺ กาโล นุ โข น กาโลติ ปมํ กาลํ วิโลเกสิ ฯ ตตฺถ วสสฺ สตสหสฺสโต อทุ ฺธํ
วฑฒฺ ติ อายุกาโล กาโล นาม น โหติ ฯ กสฺมา ตทา หิ สตฺตานํ ชาติชรามรณานิ น ปฺญายนตฺ ิ
พทุ ฺธานฺจ ธมมฺ เทสนา ติลกขฺ ณมุตตฺ า นาม นตฺถิ เตสํ อนจิ จฺ ํ ทุกขฺ มนตตฺ าติ กเถนตฺ านํ
กึ นาเมตํ กเถนตฺ ตี ิ เนว โสตพพฺ ํ น สทธฺ าตพพฺ ํ มฺ นฺติ ตโต อภสิ มโย น โหติ ตสมฺ ึ อสติ
อนยิ ฺยานกิ ํ สาสนํ โหติ ฯ ตสมฺ า โส อกาโล ฯ วสสฺ สตโต อนู อายกุ าโลปิ กาโล น โหติ ฯ
กสมฺ า ตทา สตตฺ อสุ สฺ นฺนกเิ ลสา โหนตฺ ิ อสุ สฺ นนฺ กเิ ลสานจฺ ทินฺโนวาโท โอวาทฏฺ าเน น
ติฏฺติ อทุ เก ทณฑฺ ราชิ วยิ ขปิ ปฺ ํ วิคจฺฉติ ฯ ตสฺมา โสปิ อกาโล ฯ วสสฺ สตหสฺสโต ปน ปฏฺ าย
เหฏฺ า วสสฺ สตโต ปฏฺ าย อุทฺธํ อายกุ าโล กาโล นาม ฯ ตทา ปน วสสฺ สตกาโล อโหสิ ฯ
อถ มหาสตโฺ ต นพิ ฺพตฺตติ พพฺ กาโลติ กาลํ ปสฺสิ ฯ
ตโต ทปี ํ โอโลเกนฺโต สปรวิ าเร จตตฺ าโร มหาทเี ป โอโลเกตวฺ า ตสี ุ ทเี ปสุ พทุ ฺธา น
นิพพฺ ตตฺ นฺติ ชมพฺ ุทเี ปเยว นพิ ฺพตตฺ นตฺ ตี ิ ทปี ํ ปสฺสิ ฯ
ตโต ชมพฺ ุทีโป นาม มหา ทสโยชนสหสสฺ ปรมิ าโณ กตรสมฺ ึ นุ โข ปเทเส พทุ ฺธา
นพิ พฺ ตตฺ นฺตตี ิ โอกาสํ โอโลเกนโฺ ต มชฌฺ มิ ปเทสํ ปสสฺ ิ ฯ กปิ ลวตถฺ ุ นาม นครํ ตตฺถ มยา
นพิ ฺพตตฺ ิตพฺพนฺติ นฏิ ฺ มคมาสิ ฯ
ตโต กลุ ํ วิโลเกนโฺ ต พุทฺธา นาม เวสสฺ กเุ ล วา สุทฺทกุเล วา น นพิ พฺ ตตฺ นตฺ ิ ฯ
โลกสมมฺ เต ปน ขตฺตยิ กเุ ล วา พรฺ าหฺมณกุเล วา นพิ ฺพตตฺ นฺติ เอตรหิ ขตตฺ ิยกุลํ โลกสมมฺ ตํ
ตตฺถ นพิ ฺพตตฺ สิ ฺสามิ สุทโฺ ธทโน นาม ราชา ปิตา เม ภวสิ ฺสตตี ิ กลุ ํ ปสสฺ ิ ฯ
ตโต มาตรํ วโิ ลเกนโฺ ต พุทฺธมาตา นาม โลลา สรุ าธุตฺตา น โหติ กปปฺ สตสหสฺสํ ปน
ปรู ติ ปารมี ชาตโิ ต ปฏฺ าย อขณฺฑปฺจสลี าเยว โหติ ฯ อยฺจ มหามายา นาม เทวี เอทิสี อยํ เม
มาตา ภวิสสฺ ติ กติ ตฺ กํ ปนสฺสา อายูติ ทสนนฺ ํ มาสานํ อปุ ริ สตตฺ ทวิ สานตี ิ ปสสฺ ิ ฯ
อิติ อิมํ ปฺจวิธํ มหาวโิ ลกนํ วโิ ลเกตวฺ า กาโล เม มารสิ า พทุ ธฺ ภาวายาติ เทวานํ ปฏิญฺ ํ
ทตวฺ า คจฉฺ ถ ตเุ มฺหติ ตา เทวตา อยุ โฺ ยเชตวฺ า ตสุ ิตเทวตาหิ ปรวิ ุโต ตสุ ิตปุเร นนฺทนวนํ