๒๕๑
ปาวสิ ิ ฯ สพฺพเทวโลเกสุ หิ นนทฺ นวนํ อตฺถเิ ยว ฯ ตตฺร นํ เทวตา อิโต จุโต สุคตึ คจฺฉาติ
ปุพฺเพ กตกุสลกมโฺ มกาสํ สารยมานา วจิ รนตฺ ิ ฯ โส เอวํ ตาหิ เทวตาหิ กสุ ลํ สารยมานาหิ
ปรวิ โุ ต ตตฺร วิจรนฺโตว จวิตฺวา มหามายาย เทวยิ า กุจฉฺ ิสมฺ ึ อตุ ตฺ ราสาฬหฺ นกฺขตเฺ ตน ปฏิสนธฺ ึ
คณฺหิ ฯ มหาปุรสิ สสฺ ปน มาตุ กุจฉฺ ิสมฺ ึ ปฏิสนธฺ คิ ฺคณฺหนกขฺ เณ เอกปฺปหาเรเนว สกลทสสหสสฺ -ิ
โลกธาตุ สงกฺ มฺปิ ฯ ทฺวตตฺ สึ ปุพพฺ นมิ ติ ฺตานิ ปาตุรเหสํุ ฯ
เอวํ คหิตปฏสิ นฺธกิ สฺส โพธสิ ตฺตสฺส เจว โพธสิ ตตฺ มาตุยา จ อปุ ทฺทวนวิ ารณตถฺ ํ ขคฺคหตถฺ า
จตตฺ าโร เทวปตุ ตฺ า อารกขฺ ํ คณฺหสึ ุ ฯ
๒๕๒
อาสาฬหมาสสสฺ (เดอื น ๘) สุกกฺ ปกขฺ สสฺ ๑๕ ค่าํ
อพฺภนตฺ รนิทาน “มหาภินิกขฺ มนทวิ เส”
ขุทฺทกนิกายฏฺกถา พุทฺธวํสวณณฺ นา (มธุรตฺถวิลาสินี) เลม ที่ ๔๔ รตนจงฺกมน กณฺฑวณฺณนา หนา ๑๐
ตตฺรายํ อนปุ พุ ฺพกิ ถา มหาปุรโิ ส กิร กตาภินกิ ขฺ มนทิวเส ววิ ฏปากฏพีภจฺฉสยนาสน
เจฏิกา นาฏกติ ถฺ โิ ย ทสิ ฺวา อตวี สวํ ิคคฺ หทโย ปเฏกเทสาวจฺฉนนฺ ํ ฉนฺนํ อามนฺเตตวฺ า
อรนิ รวรมนฺถกํ กณฺกํ นาม ตรุ งฺควรมาหราติ กณฺ กํ อาหราเปตวฺ า ฉนนฺ สหาโย วรตรุ งคฺ
มารุยหฺ นครทฺวาเร อธวิ ตฺถาย เทวตาย นครทวฺ าเร วิวเฏ นครโต นกิ ฺขมติ ฺวา ตณี ิ รชฺชานิ เตน
รตฺตาวเสเสน อตกิ กฺ มติ ฺวา อโนมสตโฺ ต อโนมาย นาม นทยิ า ตีเร ตวฺ า ฉนนฺ เมวมาห ฉนนฺ ตฺวํ
มม อมิ านิ อเฺ หิ อสาธารณานิ อาภรณานิ กณฺ กฺจ วรตุรงฺคมาทาย กปิ ลวตฺถปุ รุ ํ คจฉฺ าหีติ
ฉนฺนํ วสิ ฺสชฺเชตฺวา อสโิ ตรคนีลุปปฺ ลสทเิ สนาสนิ า สเกสมกุฏํ ฉินทฺ ติ วฺ า อากาเส อกุ ฺขปิ ิ ตวฺ า
เทวทตตฺ ิยํ ปตตฺ จีวรํ คเหตวฺ า สยเมว ปพพฺ ชติ วฺ า อนปุ ุพฺเพน จารกิ ํ จรมาโน อนิลพล
สมทุ ธฺ ุตตรงคฺ ภงคฺ ํ อสงฺคํ คงคฺ ํ นทึ อุตตฺ รติ ฺวา มณิคณรํสิชาลวิชฺโชติตราชคหํ ราชคหํ นาม
นครํ ปวสิ ิตฺวา ตตฺถ อิสสฺ รยิ มทมตตฺ ํ ชนํ ปรหิ าเสนฺโต วยิ จ อทุ ธฺ ตเวสสสฺ ชนสสฺ
ลชฺชมุปฺปาทยมาโน วยิ จ วยกนฺตหี ิ นาครชนหทยานิ อตตฺ นิ พนธฺ นฺโต วิย จ ทฺวตฺตสึ -
วรมหาปรุ สิ ลกฺขณวริ าชติ าย รูปสิรยิ า สพฺพชนนยนานิ วิลมุ ปฺ มาโน วยิ จ รปู ี ปาทสฺจโร
ปุ ฺสฺจโย วยิ จ ปพฺพโต วิย จ คมเนน นิสสฺ งฺโค สนฺตินทฺ ฺรโิ ย สนฺตมานโส ยคุ มตฺตํ
เปกขฺ มาโน ราชคหํ ปิ ณฑฺ าย จรติ ฺวา ยาปนมตตฺ ํ ภตตฺ ํ คเหตฺวา นครโต นกิ ขฺ มติ วฺ า
ปณฑฺ วปพพฺ ตปสฺเส ฉายทู กสมปฺ นเฺ น สจุ ิภมู ิภาเค ปรมรมณเี ย ปววิ ติ เฺ ต โอกาเส นสิ ีทิตฺวา
ปฏิสงขฺ านพเลน มสิ สฺ กภตฺตํ ปรภิ ฺุชิตฺวา ปณฑฺ วคิรานสุ าเรน พมิ ฺพิสาเรน มคธมหาราเชน
มหาปุรสิ สสฺ สนฺตกิ ํ คนฺตวฺ า นามโคตตฺ ํ ปุจฉฺ ิตวฺ า เตน ปมุทติ หทเยน มม รชชฺ ภาคํ คณฺหาหีติ
รชฺเชน นมิ นตฺ ยิ มาโน อลํ มหาราช น มยหฺ ํ รชฺเชนตฺโถ อหํ รชฺชํ ปหาย โลกหติ ตฺถายปธาน-
มนุยุ ฺชิตฺวา โลเก วิวฏจฉฺ โท พทุ โฺ ธ ภวิสสฺ ามตี ิ นิกขฺ นฺโตติ วตวฺ า เตน จ พุทโฺ ธ หุตวฺ า
สพพฺ ปมํ มม วิชติ ํ โอสเรยยฺ าถาติ วตุ โฺ ต สาธตู ิ ตสสฺ ปฏิฺญํ ทตวฺ า อาฬารฺจ อุทกฺจ
อุปสงกฺ มติ วฺ า เตสํ ธมฺมเทสนาย สารํ อวนิ ฺทนโฺ ต ตโต ปกกฺ มิตวฺ า อุรเุ วลายํ ฉพพฺ สสฺ านิ
ทุกฺกรการกิ ํ กโรนโฺ ตปิ อมตํ อธคิ นตฺ ุํ อสกโฺ กนโฺ ต โอฬารกิ าหารปฏิเสวเนน สรรี ํ สนฺตปเฺ ปสิ ฯ
๒๕๓
อาสาฬหมาสสสฺ (เดือน ๘) สกุ กฺ ปกขฺ สฺส ๑๕ ค่าํ
ปรมตฺถอนตุ ตรสมั มาสมโฺ พธิทรงเสดจ็ จาํ วัสสา ณ. ตาวตงิ สา
สตฺถา ปาฏหิ ารยิ ํ กโรนฺโต ว กตถฺ นุ โข อตตี พทุ ธฺ า อิมํ ปาฏิเหรํ กตวฺ า วสสฺ ํ อุเปนตฺ ตี ิ
อาวชชฺ ิตวฺ า ตาวตสึ ภวเน วสฺสํ อุปคนตฺ ฺวา มาตุ อภิธมมฺ ปิ ฏกํ เทเสนฺตตี ิ ทิสวฺ า ทกฺขณิ ปาทํ
อุกขฺ ิปิ ตฺวา ยุคนฺธรมตฺถเก เปตฺวา อติ รํ ปาทํ อุกฺขิปิตวฺ า สิเนรุ ตรปฺปจฺจโย วเิ สสนปเทน
ยุ ฺชติ พโฺ พ อิธ ปน นามปเทน อตวี อสฺสาสนตฺ ิ ยุตตฺ ตรํ ฯ ม. อสฺสาสวารํ ฯ มตฺถเก เปสิ ปรมตั ถ
เอวํ อฏฺสฏฺ โ ยชนสตสหสสฺ ฏฺาเน ตโย ปทวารา อเหสุ ฯ เทวฺ ปาทจฉฺ ิทฺทานิ
ปกตปิ าทวตี ิหรณสทิสนกิ เฺ ขปานิ อเหสุ ฯ
สตฺถา ปาทํ ปสาเรตวฺ า อกฺกมตี ิ น สลฺลกฺเขตพฺพํ ฯ ตสสฺ หิ ปาทํ อุกฺขปิ นกาเลเยว เต
ปพพฺ ตา ปาทมลู ํ อาคนตฺ วฺ า สมปฺ ฏิจฺฉึสุ สตถฺ ารา อกกฺ นฺตกาเล อุฏฺาย ยถาาเน อฏฺฐํสุ ฯ
สกโฺ ก สตฺถารํ ทิสวฺ า จินฺเตสิ ปณฑฺ กุ มพฺ ลสิลาย มชเฺ ฌ สตฺถา อิมํ วสฺสาวาสํ อเุ ปสสฺ ติ พหนู ํ
วต เทวตานํ อุปกาโร ภวิสฺสติ สตถฺ ริ ปเนตถฺ วสสฺ ํ อปุ คเต อฺญา เทวตา หตถฺ ํปิ เปตุ น
สกขฺ ิสฺสนตฺ ิ อยํ โข ปน ปณฑฺ ุกมฺพลสลิ า ทฆี โต สฏฺโยชนา ตริ ยิ โต ปญฺ าสโยชนา ปุถลุ โต
ปณณฺ รสโยชนา สตฺถริ นสิ นิ เฺ นปิ ตจุ ฉฺ า วยิ ภวสิ สฺ ตีติ ฯ
สตฺถา ตสสฺ อชฺฌาสยํ วิทติ วฺ า อตฺตโน สงฆฺ าฏึ สิลาตลํ ปฏจิ ฺฉาท ยมานํ ขปิ ิ ฯ
สกโฺ ก จินเฺ ตสิ จีวรํ ตาว ปฏจิ ฉฺ าทยมานํ ขปิ ิ สยํ ปน ปรติ ฺตเก าเน นสิ ที ิสสฺ ตตี ิ ฯ
สตฺถา ตสสฺ ชฺฌาสยํ วทิ ติ ฺวา นีจปี กํ มหาปํ สกุ ลู ิโก วิย ปณฺฑุกมพฺ ลสลิ ํ อนฺโตจวี รโภเคเยว
กตวฺ า นสิ ีทิ ฯ
มหาชโนปิ ตขํ ณเฺ ญว สตถฺ ารํ โอโลเกนโฺ ต นาททฺ ส ฯ จนฺทสสฺ อฏฺ งฺคมติ กาโล วยิ อโหสิ
สรุ ยิ สสฺ อฏฺ งฺคมติ กาโล วิย จ อโหสิ ฯ
มหาชโนคโต นุ จติ ตฺ กฏู ํ วา เกลาสํ วา ยคุ นธฺ รํน โน ทกเฺ ขมุ สมพฺ ทุ ฺธํ โลกเชฏฐฺ ํ
นราสภนตฺ ิอมิ ํ คาถํ วทนฺโต ปรเิ ทวิ ฯ
๒๕๔
อปเร สตถฺ า นาม วิเวกรโต โส เอวรปู าย เม ปรสิ าย เอวรูปํ ปาฏิเหรํ กตนตฺ ิ ลชชฺ าย อฺญํ
รฏฐฺ ํ วา ชนปทํ วา คโต ภวสิ สฺ ติ นทานิ ตํ ทกฺขสิ สฺ ามาติ ปรเิ ทวนฺตา อมิ ํ คาถมาหสํ ุ ปวิเวกรโต
ธโี ร นิมํ โลกํ ปุเนหิตนิ โน ทกฺเขมุ สมฺพุทฺธํ โลกเชฏฺฐํ นราสภนฺติ ฯ
เต มหาโมคฺคลฺลานํ ปจุ ฺฉสึ ุ กหํ ภนเฺ ต สตฺถาติ ฯ โส สยํ ชานนโฺ ตปิ ปเรสํปิ คุโณ ปากโฏ
โหตูติ อชฌฺ าสเยน อนรุ ทุ ธฺ ํ ปจุ ฉฺ ถาติ อาห ฯ เต เถรํ ตถา ปจุ ฉฺ ึสุ กหํ ภนเฺ ต สตถฺ าติ ฯ
ตาวตึสภวเน ปณฑฺ กุ มพฺ ลสลิ ายํ วสสฺ ํ อุปคนตฺ ฺวา มาตุ อภิธมมฺ ปิ ฏกํ เทสติ ุ คโตติ ฯ กทา
อาคมิสสฺ ติ ภนเฺ ตติ ฯ
ตโย มาเส อภิธมฺมปิ ฏกํ เทเสตฺวา มหาปวารณาทวิ เสติ ฯ
เต สตถฺ ารํ อทิสวฺ า น คมสิ ฺสามาติ ตตฺเถว ขนธฺ าวารํ กตฺวา วสึสุ ฯ อากาสเมว กริ เนสํ
ฉทนํ อโหสิ ตาวมหตยิ า ปรสิ าย สรรี นสิ สฺ นฺโท นาม น ปฺญายิ ฯ
ปวี ววิ รํ อทาสิ ฯ สพฺพตฺถ ปรสิ ุทธฺ เมว ภูมติ ลํ อโหสิ ฯ สตถฺ า ปมเมว มหาโมคคฺ ลฺลานํ
อโวจ โมคฺคลฺลาน ตวฺ ํ เอติสฺสา ปรสิ าย ธมฺมํ เทเสยฺยาสิ จลุ ลฺ อนาถปิ ณฺฑิโก อาหารํ ทสฺสตตี ิ ฯ
ตสฺมา ตํ เตมาสํ จลุ ลฺ อนาถปิ ณฑฺ ิโกว ตสสฺ า ปรสิ าย สายปาตํ สพฺพกาเล ยาคภุ ตตฺ ขาทนยี -
ตมพฺ ลุ คนฺธมาลาปิ ลนฺธนานิ อทาสิ ฯ มหาโมคคฺ ลฺลาโน ธมมฺ ํ เทเสสิ ปาฏหิ ารยิ ํ ทฏฺุ อาคตาคเตหิ
ปฏุ เฺ ปเฺ ห วสิ สฺ ชฺเชสิ ฯ
๒๕๕
ปรมตถฺ อนุตตฺ รสมฺ มาสมพฺ ุทฺธเจา ไพโรจนลว งเหลา เทวดา
สตฺถารํ ปิ มาตุ อภิธมมฺ เทสนตฺถํ ปณฑฺ กุ มฺพลสิลายํ วสฺสํ อุปคตํ ทสสหสฺสจกกฺ วาฬเทวตา
ปรวิ ารยสึ ุ ฯ เตน วตุ ฺตตํ าวตเึ ส ยทา พทุ ฺโธ สลิ ายํ ปณฺฑกุ มพฺ เลปารจิ ฉฺ ตฺตกมลู มหฺ ิ วิหาสิ
ปุรสิ ุตฺตโมทสสุ โลกธาตสู ุ สนฺนปิ ติตวฺ าน เทวตาปยริ ปุ าสนตฺ ิ สมฺพทุ ธฺ ํ วสนตฺ ํ นคมทุ ฺธนิน โกจิ
เทโว วณเฺ ณน สมฺพุทฺธสสฺ วโิ รจติสพฺเพ เทเว อตกิ ฺกมมฺ สมพฺ ทุ ฺโธ ว วโิ รจตีติ ฯ
เอวํ สพพฺ เทวตา อตตฺ โน สรรี ปฺปภาย อภิภวติ วฺ า นิสินนฺ สสฺ ปนสสฺ มาตา ตสุ ติ วมิ านโต
อาคนตฺ วฺ า ทกขฺ ิณปสเฺ ส นสิ ที ิ ฯ
อนิ ทฺ โกปิ เทวปุตฺโต อาคนตฺ ฺวา ทกขฺ ิณปสเฺ สเยว นสิ ีทิ ฯ องกฺ ุโร วามปสเฺ ส ฯ
โส มเหสกขฺ าสุ เทวตาสุ สนฺนิปตติ าสุ อปคนตฺ วฺ า ทวฺ าทสโยชนิเก าเน โอกาสํ ลภิ ฯ
อนิ ฺทโก ตตฺเถว นิสที ิ ฯ สตฺถา เต อโุ ภปิ โอโลเกตฺวา อตตฺ โน สาสเน ทกขฺ ิเณยฺย
ปุคคฺ ลานํ ทินนฺ ทานสฺส มหปผฺ ลภาวํ ญาเปตกุ าโม เอวมาห องฺกรุ ตยา ทีฆมนฺตเร
ทสวสสฺ สหสสฺ ปรมิ าณกาเล ทวฺ าท สโยชนกิ ํ อุทธฺ นปนตฺ ึ กตวฺ า มหาทานํ ทินนฺ ํ ตฺวํทานิ มม
สมาคมํ อาคนตฺ วฺ า สพฺพทเู ร ทฺวาทสโยชนเิ ก าเน โอกาสํ ลภิ กึ นโุ ข เอตถฺ การณนฺติ ฯ
วตุ ฺตปํ ิ เจตํ โอโลเกตฺวาน สมฺพุทโฺ ธ องกฺ ุรฺจาปิ อนิ ทฺ กํทกฺขิเณยฺยํ ปภาเวนโฺ ต อทิ ํ
วจนมพรฺ วิมหาทานํ ตยา ทินนฺ ํ องฺกุร ทฆี มนฺตเรอติทูเร นิสินฺโนสิ อาคจฉฺ ํ มม สนตฺ กิ นตฺ ิ ฯ
๒๕๖
อาสาฬหมาสสสฺ (เดอื น ๘) สกุ กฺ ปกขฺ สสฺ ๑๕ ค่าํ
ยมกปาฏหิ ารยิ าณ
สฺยามรฏฺสฺส เตปิฏกํ สุตฺตนฺตปิ ฏก ขทุ ฺทกนิกายสฺส ปฏิสมฺภิทามคโฺ ค เลม ท่ี ๓๑ ขอ ๒๘๔
[๒๘๔] กตม ตถาคตสสฺ ยมกปาฏหิ เิ ร าณ ฯ อธิ ตถาคโต ยมกปาฏหิ ิร กโรติ
อสาธารณ สาวเกหิ
อุปรมิ กายโต อคฺคกิ ขฺ นฺโธ ปวตฺตติ เหฏฺม กายโต อุทกธารา ปวตตฺ ติ
เหฏฺ ม กายโต อคฺคกิ ขฺ นฺโธ ปวตตฺ ติ อปุ รมิ กายโต อทุ กธารา ปวตฺตติ
ปุรตถฺ มิ กายโต อคฺคิกขฺ นโฺ ธ ปวตตฺ ติ ปจฺฉิมกายโต อุทกธารา ปวตฺตติ
ปจฺฉิมกายโต อคฺคิกขฺ นโฺ ธ ปวตตฺ ติ ปรุ ตฺถมิ กายโต อุทกธารา ปวตตฺ ติ
ทกขฺ ณิ อกขฺ ิโต อคฺคกิ ขฺ นฺโธ ปวตตฺ ติ วามอกฺขิโต อทุ กธารา ปวตตฺ ติ
วามอกฺขโิ ต อคฺคกิ ฺขนฺโธ ปวตฺตติ ทกฺขิณอกขฺ ิโต อทุ กธารา ปวตฺตติ
ทกขฺ ณิ กณฺณโสตโต อคคฺ ิกขฺ นฺโธ ปวตฺตติ วามกณฺณโสตโต อุทกธารา ปวตตฺ ติ
วามกณณฺ โสตโต อคฺคิกขฺ นโฺ ธ ปวตตฺ ติ ทกฺขิณกณฺณโสตโต อุทกธารา ปวตฺตติ
ทกฺขิณนาสกิ าโสตโต อคคฺ ิกขฺ นฺโธ ปวตฺตติ วามนาสกิ าโสตโต อุทกธารา ปวตฺตติ
วามนาสิกาโสตโต อคฺคกิ ขฺ นฺโธ ปวตตฺ ติ ทกขฺ ิณนาสกิ าโสตโต อุทกธารา ปวตฺตติ
ทกขฺ ิณอส กฏู โต อคฺคกิ ฺขนฺโธ ปวตตฺ ติ วามอส กฏู โต อทุ กธารา ปวตตฺ ติ
วามอส กูฏโต อคฺคกิ ขฺ นฺโธ ปวตฺตติ ทกฺขณิ อสกฏู โต อทุ กธารา ปวตตฺ ติ
ทกฺขณิ หตฺถโต อคคฺ ิกขฺ นโฺ ธ ปวตตฺ ติ วามหตฺถโต อทุ กธารา ปวตตฺ ติ
วามหตฺถโต อคคฺ ิกขฺ นโฺ ธ ปวตตฺ ติ ทกฺขิณหตถฺ โต อทุ กธารา ปวตตฺ ติ
ทกขฺ ณิ ปสสฺ โต อคฺคิกขฺ นฺโธ ปวตตฺ ติ วามปสฺสโต อทุ กธารา ปวตตฺ ติ
วามปสสฺ โต อคคฺ ิกฺขนโฺ ธ ปวตตฺ ติ ทกฺขิณปสฺสโต อุทกธารา ปวตฺตติ
๒๕๗
ทกฺขณิ ปาทโต อคคฺ กิ ฺขนโฺ ธ ปวตตฺ ติ วามปาทโต อทุ กธารา ปวตตฺ ติ
วามปาทโต อคคฺ ิกฺขนโฺ ธ ปวตตฺ ติ ทกขฺ ิณปาทโต อุทกธารา ปวตตฺ ติ
องคฺ ุลงคฺ ุเลหิ อคฺคิกขฺ นโฺ ธ ปวตตฺ ติ องฺคลุ นฺตรกิ าหิ อุทกธารา ปวตตฺ ติ
องคฺ ุลนฺตรกิ าหิ อคคฺ กิ ขฺ นโฺ ธ ปวตตฺ ติ องคฺ ุลงคฺ ุเลหิ อทุ กธารา ปวตฺตติ
เอเกกโลมโต อคคฺ กิ ฺขนโฺ ธ ปวตตฺ ติ เอเกกโลมโต อุทกธารา ปวตตฺ ติ
โลมกูปโต โลมกูปโต อคคฺ กิ ขฺ นโฺ ธ ปวตตฺ ติ โลมกูปโต โลมกปู โต อุทกธารา ปวตตฺ ติ
ฉนนฺ วณฺณาน นลี าน ปี ตกาน โลหิตกาน โอทาตาน มฺเชฏฺ าน ปภสฺสราน ภควา
จงกฺ มติ นมิ ฺมิโต ตฏิ ฺ ติ วา นิสีทติ วา เสยยฺ วา กปฺเปติ ภควา ตฏิ ฺ ติ นมิ มฺ ิโต
จงฺกมติ วา นสิ ีทติ วา เสยยฺ วา กปฺเปติ ภควา นสิ ีทติ นิมมฺ โิ ต จงกฺ มติ วา ตฏิ ฺติ
วา เสยยฺ วา กปเฺ ปติ ภควา เสยยฺ กปเฺ ปติ นิมฺมโิ ต จงฺกมติ วา ตฏิ ฺติ วา นิสีทติ
วา ภควา จงกฺ มติ วา นสิ ที ติ วา เสยยฺ วา กปเฺ ปติ นมิ มฺ ิโต ติฏฺ ติ ภควา
จงกฺ มติ วา ติฏฺ ติ วา เสยฺย วา กปเฺ ปติ นิมฺมิโต นิสที ติ ภควา ติฏฺติ วา
นิสีทติ วา จงฺกมติ วา นมิ มฺ โิ ต เสยยฺ กปฺเปติ อิท ตถาคตสสฺ ยมกปาฏิหิเร าณ ฯ
๒๕๘
อาสาฬหมาสสสฺ (เดอื น ๘) สุกกฺ ปกขฺ สสฺ ๑๕ ค่าํ
“ยมกปฺปาฏิหารยิ วตถฺ ุ”
อฏฺกถา เลมที ๑๘ ธมมฺ ปทฏฺกถา ทุตโิ ย ภาโค หนา ๒๑๗-๒๓๔
พุทฺธวคคฺ วณณฺ นา ยมกปปฺ าฏิหารยิ วตถฺ ุ
สตถฺ า อาสาฬฺหปุณณฺ มีทวิ เส อนฺโตนครํ ปาวสิ ิ ฯ รโฺ ญ อยุ ยฺ านปาโล คณโฺ ฑ นาม เอกํ
ปิ งฺคลกิปิ ลฺลิเกหิ กตปตตฺ ปฏุ สสฺ อนตฺ เร มหนตฺ ํ อมพฺ ปกฺกํ ทสิ วฺ า ตสสฺ คนฺธรสโลเภน สมปฺ ตนฺเต
วายเส ปลาเปตวฺ า รฺโญ อตฺถาย อาทาย คจฉฺ นโฺ ต อนตฺ รามคเฺ ค สตถฺ ารํ ทสิ วฺ า จินเฺ ตสิ ราชา
อมิ ํ อมพฺ ํ ขาทิตวฺ า มยหฺ ํ อฏฺ วา โสฬส วา กหาปเณ ทเทยยฺ ตํ เม เอกสมฺ ึ อตฺตภาเว
ชวี ิตวตุ ตฺ ยิ า นาลํ สเจ ปนาหํ สตฺถุ อิมํ ทสฺสามิ อปรยิ นตฺ ํ เม กาลํ หิตาวหํ ภวสิ ฺสตตี ิ ฯ โส ตํ
อมพฺ ํ สตถฺ ุ อปุ นาเมสิ ฯ สตถฺ า อานนทฺ ตฺเถรํ โอโลเกสิ ฯ อถสฺส เถโร จาตมุ มฺ หาราชทตฺตยิ ํ ปตฺตํ
นีหรติ ฺวา หตเฺ ถ เปสิ ฯ สตถฺ า ปตตฺ ํ อปุ นาเมตวฺ า อมฺพํ ปฏิคฺคเหตฺวา ตตฺเถว นสิ ที นาการํ
ทสเฺ สสิ ฯ เถโร จีวรํ ปญฺ เปตวฺ า อทาสิ ฯ อถสสฺ ตสฺมึ นิสนิ ฺนสฺส เถโร ปานยี ํ ปรสิ สฺ าเวตวฺ า ตํ
อมพฺ ปกกฺ ํ มทฺทติ วฺ า ปานกํ กตฺวา อทาสิ ฯ สตถฺ า อมพฺ ปานกํ ปิ วติ ฺวา คณฑฺ ํ อาห อมิ ํ อมพฺ ฏฺฐึ
อเิ ธว ปํ สุํ วยิ หู ติ วฺ า โรเปหตี ิ ฯ โส ตถา อกาสิ ฯ สตฺถา ตสสฺ อปุ ริ หตฺถํ โธวิ ฯ หตฺเถ โธตมตฺ-
เตเยว นงคฺ ลสสี มตตฺ กขฺ นโฺ ธ หุตฺวา อนุปพุ ฺเพน ปณฺณาสหตโฺ ถ อมฺพรุกโฺ ข อุฏฺ หิ ฯ จตูสุ
ทสิ าสุ เอเกกา อุทธฺ ํ เอกาติ ปจฺ มหาสาขา ปณฺณาสปณณฺ าสหตถฺ าว อเหสุํ ฯ โส ตาวเทว
ปปุ ฺผผลสมปฺ นโฺ น หุตวฺ า เอกสมฺ ึ าเน ปรปิ กฺกอมพฺ ปิ ณฺฑิธโร อโหสิ ฯ ปจฉฺ โต อาคจฉฺ นตฺ า ภิกขฺ ู
อมพฺ ปกกฺ านิ ขาทนตฺ าเยว อาคมึสุ ฯ
ราชา เอวรูโป กิร อมพฺ รกุ โฺ ข อฏุ ฺฐโิ ตติ สตุ วฺ า มา นํ โกจิ ฉินทฺ ีติ อารกฺขํ เปสิ ฯ โส ปน
คณเฺ ฑน โรปิ ตตตฺ า คณฑฺ ามพฺ รกุ โฺ ขเตวฺ ว ปญฺ ายิ ฯ ธุตตฺ กาปิ อมพฺ ปกกฺ านิ ขาทติ วฺ า อเร
ทฏุ ฺ ตติ ถฺ ิยา สมโณ โคตโม คณฑฺ ามพฺ รุกฺขมเู ล ปาฏิหารยิ ํ กรสิ สฺ ตตี ิ ตมุ เฺ หหิ โยชนพภฺ นฺตเร
ตทหชุ าตาปิ อมฺพโปตกา อปุ ปฺ าฏาปิตา คณฺฑามโฺ พ นาม อยนฺติ วตฺวา เต อจุ ฺฉิฏฺอมพฺ ฏฺฐหี ิ
ปหรสึ ุ ฯ สกฺโก วาตวลาหกเทวปุตตฺ ํ อาณาเปสิ ตติ ฺถิยานํ มณฺฑปํ วาเตหิ อุปปฺ าเฏตฺวา
อกุ กฺ ารภมู ิยํ ขิปาเปหตี ิ ฯ โส ตถา อกาสิ ฯ สุรยิ เทวปุตตฺ ํ อาณาเปสิ สรุ ยิ มณฑฺ ลํ นคิ คฺ ณฺหนฺโต
ตาเปหีติ ฯ โสปิ ตถา อกาสิ ฯ ปนุ วาตวลาหกํ อาณาเปสิ วาตมณฑฺ ลํ อฏุ ฺาเปนฺโต ยาหีติ ฯ
โส ตถา กโรนโฺ ต ติตฺถยิ านํ ปคฆฺ รติ เสทสรเี ร รชวฏฺฏโิ ย โอกริ ิ ฯ เต ตามพฺ วมฺมกิ สทิสา อเหสุํ ฯ
๒๕๙
วสสฺ วลาหกปํ ิ อาณาเปสิ มหนตฺ านิ มหนฺตานิ พนิ ฺทูนิ ปาเตหตี ิ ฯ โส ตถา อกาสิ ฯ อถ เนสํ
กาโย กพรคาวสี ทิโส อโหสิ ฯ เต นิคฺคณา หุตวฺ า สมมฺ ขุ สมฺมขุ ฏฺ าเนเยว ปลายสึ ุ ฯ เอวํ
ปลายนฺเตสุ ปูรณกสฺสปสสฺ อุปฏฺาโก เอโก กสฺสโก อทิ านิ เม อยยฺ านํ ปาฏหิ ารยิ กรณเวลา ตํ
ปาฏหิ ารยิ ํ ปสสฺ สิ สฺ ามตี ิ โคเณ วิสฺสชฺเชตวฺ า ปาโตว อาภตํ ยาคกุ ฏุ ฺเจว โยตตฺ ฺจ คเหตฺวา
อาคจฉฺ นฺโต ปูรณํ ตถา ปลายนฺตํ ทสิ ฺวา ภนฺเต อหํ อยยฺ านํ ปาฏิหารยิ ํ ปสสฺ ิสฺสามตี ิ อาคจฺฉามิ
ตมุ ฺเห กหํ คจฺฉถาติ กินเฺ ต ปาฏหิ ารเิ ยน อิมํ เม กฏุ ฺจ โยตตฺ ฺจ เทหีติ ฯ โส เตน ทินฺนํ กุฏฺจ
โยตตฺ ฺจ อาทาย นทีตรี ํ คนฺตวฺ า กุฏํ โยตฺเตน อตฺตโน คีวายํ พนฺธติ วฺ า รหเท ปตติ วฺ า
อุทกพพุ ฺพฬุ เก อฏุ ฺาเปนโฺ ต กาลํ กตวฺ า อวจี ิมฺหิ นพิ ฺพตตฺ ิ ฯ
สตถฺ า อากาเส รตนจงฺกมํ มาเปสิ ฯ ตสฺส เอกา โกฏิ ปาจีนจกกฺ วาฬมขุ วฏฏฺ ยิ ํ อโหสิ เอกา
ปจฉฺ ิมจกกฺ วาฬมขุ วฏฺฏยิ ํ ฯ สตถฺ า สนฺนปิ ตติ าย ฉตตฺ ึสโยชนาย ปรสิ าย วฑฒฺ มานกจฉฺ ายาย
อิทานิ ปาฏหิ ารยิ กรณเวลาติ คนธฺ กฏุ โิ ต นกิ ฺขมติ วฺ า ปมุเข อฏฺ าสิ ฯ
อถ นํ ฆรณี นาม นนฺทมาตา เอกา อนาคามอิ ปุ าสกิ า อปุ สงฺกมิตวฺ า ภนฺเต มาทิสาย
ธตี ริ วชิ ชฺ มานาย ตุมหฺ ากํ กลิ มนกจิ ฺจํ นตถฺ ิ อหํ ปาฏหิ ารยิ ํ กรสิ สฺ ามตี ิ อาห ฯ กถํ กรสิ สฺ สิ
ฆรณตี ิ ฯ ภนเฺ ต เอกสมฺ ึ จกกฺ วาฬคพฺเภ มหาปวึ อุทกํ กตวฺ า อทุ กสกณุ กิ า วิย นมิ ชุ ฺชติ วฺ า
ปาจนี จกฺกวาฬมขุ วฏฺฏยิ ํ อตตฺ านํ ทสเฺ สสสฺ ามิ ตถา ปจฉฺ ิมอุตตฺ รทกขฺ ณิ จกกฺ วาฬมุขวฏฏฺ ิยํ
ตถา มชเฺ ฌ อถ มหาชนา มํ ทิสฺวา กา เอสาติ วตุ ฺเต วกฺขนตฺ ิ ฆรณี นาเมสา อยํ ตาว เอกิสสฺ า
อิตฺถยิ า อานุภาโว พทุ ธฺ านํ อานุภาโว ปน กีทโิ ส ภวิสฺสตตี ิ เอวํ ติตถฺ ยิ า ตุมฺเห อทิสวฺ าว
ปลายิสสฺ นฺตตี ิ ฯ อถ นํ สตฺถา ชานามิ เต ฆรณิ เอวรูปํ ปาฏหิ ารยิ ํ กาตํุ สมตฺถภาวํ น ปนายํ
ตวตถฺ าย พทฺโธ มาลาปุโฏติ วตวฺ า ปฏกิ ขฺ ิปิ ฯ
สา น เม สตถฺ า อนุชานาติ อทธฺ า มยา อตุ ฺตรติ รํ ปาฏหิ ารยิ ํ กาตํุ สมตโฺ ถ อฺโญ อตฺถตี ิ
เอกมนตฺ ํ อฏฺ าสิ ฯ สตฺถาปิ เอวเมว เตสํ คุโณ ปากโฏ ภวิสฺสตตี ิ เอวํ ฉตตฺ สึ โยชนาย ปรสิ าย
มชเฺ ฌ สหี นาทํ นทิสสฺ นตฺ ตี ิ มญฺ มาโน อปเรปิ ปุจฺฉิ ตมุ ฺเห กถํ ปาฏิหารยิ ํ กรสิ ฺสถาติ ฯ เต
เอวฺจ เอวจฺ กรสิ สฺ าม ภนฺเตติ สตถฺ ุ ปรุ โต ต าว สหี นาทํ นทสึ ุ ฯ
เตสุ กริ จุลลฺ อนาถปิ ณฑฺ โิ ก มาทเิ ส อนาคามอิ ุปาสเก ปุตเฺ ต วชิ ฺชมาเน สตถฺ ุ กลิ มนกิจฺจํ
นตฺถตี ิ จนิ ฺเตตวฺ า อหํ ภนฺเต ปาฏิหารยิ ํ กรสิ สฺ ามตี ิ วตวฺ า กถํ กรสิ สฺ สตี ิ ปฏุ ฺโ อาห อหํ ภนเฺ ต
ทฺวาทสโยชนกิ ํ พรฺ หมฺ ตตฺ ภาวํ นิมมฺ นิ ิตวฺ า อมิ สิ สฺ า ปรสิ าย มชฺเฌ มหาเมฆคชชฺ ติ สทิเสน
๒๖๐
สทฺเทน พฺรหฺมอปโฺ ปนํ นาม อปฺโปเสสฺ ามิ มหาชนา กึสทฺโท นาเมโสติ ปุจฺฉิตวฺ า
จุลฺลอนาถปิ ณฑฺ กิ สสฺ กิร พรฺ หฺมอปโฺ ปนสทฺโท นามาติ วกฺขนตฺ ิ ติตถฺ ิยา คหปตกิ สสฺ ตาว เอโส
อานุภาโว พุทธฺ านภุ าโว กีทโิ ส ภวสิ ฺสตีติ ตมุ เฺ ห อทสิ วฺ าว ปลายสิ ฺสนตฺ ตี ิ ฯ สตถฺ า ชานามิ เต
อานภุ าวนตฺ ิ ตสสฺ าปิ ตเถว วตวฺ า ปาฏหิ ารยิ กรณํ นานชุ านิ ฯ
อเถกา ปฏิสมภฺ ทิ ปปฺ ตตฺ า สตฺตวสฺสิกา วีรสามเณรี นาม สตถฺ ารํ วนฺทิตวฺ า อหํ ภนเฺ ต
ปาฏหิ ารยิ ํ กรสิ สฺ ามีติ อาห ฯ กถํ กรสิ ฺสสิ วเี รติ ฯ ภนเฺ ต สิเนรฺุจ จกกฺ วาฬปพพฺ ตฺจ
หิมวนตฺ ฺจ อาหรติ ฺวา อมิ สมฺ ึ าเน ปฏปิ าฏิยา เปตวฺ า อหํ หํสสกณุ ี วยิ ตโต ตโต นกิ ฺขมิตฺวา
อสชฺชมานา คมสิ ฺสามิ มหาชโน มํ ทิสวฺ า กา เอสาติ ปจุ ฉฺ ิตวฺ า วรี สามเณรตี ิ วกขฺ ติ ตติ ถฺ ิยา
สตตฺ วสสฺ ิกาย ตาย สามเณรยิ า อยมานภุ าโว พทุ ฺธานุภาโว กีทโิ ส ภวสิ สฺ ตีติ ตมุ ฺเห อทสิ ฺวา
ว ปลายสิ สฺ นฺตตี ิ ฯ อโิ ต ปรํ เอวรปู านิ วจนานิ วตุ ตฺ านสุ าเรเนว เวทติ พพฺ านิ ฯ ตสสฺ าปิ ภควา
ชานามิ เต อานุภาวนตฺ ิ วตฺวา ปาฏิหารยิ กรณํ นานชุ านิ ฯ
อเถโก ปฏสิ มภฺ ทิ ปปฺ ตฺโต ขีณาสโว จนุ ทฺ สามเณโร นาม ชาตยิ า สตตฺ วสโฺ ส สตถฺ ารํ
อปุ สงกฺ มติ ฺวา วนทฺ ติ วฺ า อหํ ภนฺเต ปาฏิหารยิ ํ กรสิ สฺ ามตี ิ วตวฺ า กถํ กรสิ ฺสสตี ิ ปุฏโฺ อาห อหํ
ภนฺเต ชมฺพุทีปสสฺ ธชภูตํ มหาชมพฺ รุ กุ ฺขํ ขนฺเธ คเหตฺวา จาเลตฺวา มหาชมพฺ ุผลานิ อาหรติ วฺ า อมิ ํ
ปรสิ ํ ขาทาเปสฺสามิ ปารจิ ฺฉตฺตกกสุ มุ านิ จ อาหรติ ฺวา ตุมเฺ ห วนฺทิสฺสามตี ิ ฯ สตถฺ า ชานามิ เต
อานภุ าวนตฺ ิ วตวฺ า ตสสฺ าปิ ปาฏิหารยิ กรณํ ปฏิกขฺ ปิ ิ ฯ
อถ อุปฺปลวณฺณา เถรี สตฺถารํ วนทฺ ติ วฺ า อหํ ภนเฺ ต ปาฏิหารยิ ํ กรสิ สฺ ามีติ วตฺวา กถํ
กรสิ สฺ สตี ิ ปุฏฺา อาห อหํ ภนเฺ ต สมนตฺ า ทฺวาทสโยชนํ ปรสิ ํ ทสเฺ สตวฺ า อาวฏฏฺ โต ฉตฺตสึ โยชนาย
ปรสิ าย ปรวิ ุโต จกกฺ วตตฺ ิราชา หุตวฺ า อาคนตฺ วฺ า ตมุ เฺ ห วนฺทสิ ฺสามีติ ฯ สตถฺ า ชานามิ เต
อานภุ าวนตฺ ิ วตวฺ า ตสฺสาปิ ปาฏหิ ารยิ กรณํ ปฏกิ ฺขปิ ิ ฯ
อถ มหาโมคคฺ ลลฺ านตเฺ ถโร ภควนฺตํ วนฺทิตวฺ า อหํ ภนเฺ ต ปาฏิหารยิ ํ กรสิ สฺ ามตี ิ วตวฺ า กถํ
กรสิ สฺ สตี ิ ปุฏฺโ อาห อหํ ภนฺเต สิเนรุปพพฺ ตราชํ ทนตฺ นฺตเร เปตวฺ า สาสปวชี ํ วิย นํ
ขาทสิ สฺ ามตี ิ ฯ อญฺ ํ กึ กรสิ ฺสสีติ ฯ อิมํ มหาปวึ กฏสารกํ วยิ สํเวลฺลิตวฺ า องคฺ ุลนฺตเร
นิกฺขปิ ิ สสฺ ามตี ิ ฯ อญฺ ํ กึ กรสิ ฺสสตี ิ ฯ มหาปวึ กลุ าลจกกฺ ํ วยิ ปรวิ ตเฺ ตตวฺ า มหาชนํ ปโวชํ
ขาทาเปสฺสามตี ิ ฯ อญฺ ํ กึ กรสิ สฺ สีติ ฯ วามหตฺเถ ปวึ กตฺวา อิเม สตฺเต ทกขฺ ณิ หตฺเถน อญฺ สมฺ ึ
ทเี ป เปสสฺ ามีติ ฯ อฺญํ กึ กรสิ ฺสสีติ ฯ สิเนรํุ ฉตฺตทณฑฺ ํ กตฺวา มหาปวึ อกุ ขฺ ิปิ ตวฺ า ตสฺสุปริ
๒๖๑
เปตวฺ า ฉตตฺ หตโฺ ถ ภิกขฺ ุ วยิ เอกหตฺเถนาทาย อากาเส จงกฺ มิสสฺ ามตี ิ ฯ สตฺถา ชานามิ เต
อานภุ าวนตฺ ิ ตสสฺ าปิ ปาฏหิ ารยิ กรณํ นานุชานิ ฯ โส ชานาติ มฺเญ สตฺถา มยา อุตตฺ รติ รํ
ปาฏหิ ารยิ ํ กาตํุ สมตถฺ นตฺ ิ เอกมนตฺ ํ อฏฺ าสิ ฯ
อถ นํ สตฺถา นายํ โมคคฺ ลลฺ าน ตวตฺถาย พทฺโธ มาลาปุโฏ อหํ หิ อสมธโุ ร มม ธรุ ํ อฺโญ
วหิตํุ สมตโฺ ถ นาม นตถฺ ิ อนจฺฉรยิ ฺเจตํ ยํ อทิ านิ มม ธรุ ํ วหิตุํ สมตโฺ ถ น ภเวยยฺ
อเหตุกตริ จฺฉานโยนิยํ นพิ พฺ ตฺตกาเลปิ มม ธุรํ อฺโญ วหิตุํ สมตฺโถ นาโหสเิ ยวาติ วตวฺ า กทา
ปน ภนฺเตติ เถเรน ปฏุ โฺ อตีตํ อาหรติ วฺ า
ยโต ยโต ครุ ธุรํ ยโต คมภฺ ีรวตตฺ นี ตทาสฺสุ กณฺหํ ยุ ฺชนตฺ ิ สวาสฺสุ ตํ วหเต ธุรนตฺ ิ อิทํ
กณหฺ อุสภชาตกํ วติ ฺถาเรตฺวา ปุน ตเทว วตถฺ ุํ วเิ สเสตฺวา ทสฺเสนโฺ ต มนาปเมว ภาเสยฺย นามนาปํ
กุทาจนํ มนาปํ ภาสมานสสฺ ครภุ ารํ อุทพฺพหิ ธนจฺ นํ อลาเภสิ เตน จตตฺ มโน อหตู ิ
อทิ ํ นนฺทวิสาลชาตกํ วติ ถฺ าเรตวฺ า กเถสิ ฯ กเถตวฺ า จ ปน สตถฺ า ตํ รตนจงกฺ มํ อภิรุหิ ฯ
ปุรโต ทวฺ าทสโยชนกิ า ปรสิ า อโหสิ ตถา ปจฉฺ โต จ อตุ ตฺ รโต จ ทกขฺ ณิ โต จ อุชุกํ ปน จตุพฺพสี ติ
โยชนกิ า ฯ ปรสิ าย มชเฺ ฌ ภควา ยมกปฺปาฏหิ ารยิ ํ อกาสิ ฯ ตํ ปาลโิ ต ตาว เอวํ เวทติ พฺพํ ฯ
กตมํ ตถาคตสสฺ ยมกปฺปาฏหิ ารเิ ย ญาณํ อธิ ตถาคโต ยมกปปฺ าฏิหารยิ ํ กโรติ อสาธารณํ
สาวเกหิ อุปรมิ กายโต อคฺคกิ ขฺ นฺโธ ปวตตฺ ติ, เหฏฐฺ มิ กายโต อทุ กธารา ปวตฺตต,ิ เหฏฐฺ มิ กายโต
อคคฺ กิ ฺขนฺโธ ปวตฺตต,ิ อปุ รมิ กายโต อทุ กธารา ปวตฺตติ, ปรุ ตถฺ มิ กายโต ปจฺฉิมกายโต ปจฺฉมิ -
กายโต ปุรตถฺ ิมกายโต ทกขฺ ิณกฺขิโต วามกฺขิโต วามกขฺ โิ ต ทกขฺ ณิ กฺขโิ ต ทกฺขิณกณณฺ โสตโต
วามกณณฺ โสตโต วามกณฺณโสตโต ทกฺขณิ กณณฺ โสตโต ทกขฺ ณิ นาสกิ โสตโต วามนาสกิ โสตโต
วามนาสกิ โสตโต ทกฺขณิ นาสกิ โสตโต ทกฺขณิ องฺสกูฏโต วามองฺสกฏู โต วามองสฺ กฏู โต
ทกขฺ ิณองสฺ กูฏโต ทกขฺ ณิ หตถฺ โต วามหตถฺ โต วามหตถฺ โต ทกฺขิณหตฺถโต ทกขฺ ณิ ปสสฺ โต
วามปสสฺ โต วามปสสฺ โต ทกขฺ ิณปสฺสโต ทกฺขิณปาทโต วามปาทโต วามปาทโต ทกขฺ ิณปาทโต
องคฺ ลุ หี ิ องคฺ ุลนฺตรกิ าหิ องคฺ ลุ นฺตรกิ าหิ องฺคลุ ีหิ เอเกกโลมกูปโต อคฺคกิ ขฺ นฺโธ ปวตตฺ ติ
เอเกกโลมโต อทุ กธารา ปวตตฺ ติ เอเกกโลมโต อคฺคิกฺขนโฺ ธ ปวตฺตติ เอเกกโลมกูปโต อุทกธารา
ปวตตฺ ติ ฉนฺนํ วณฺณานํ นลี านํ ปี ตกานํ โลหิตกานํ โอทาตานํ มเฺ ชฏฺ านํ ปภสฺสรานํ ภควา
จงฺกมติ นมิ มฺ ิโต ตฏิ ฐฺ ติ วา นสิ ีทติ วา เสยยฺ ํ วา กปฺเปต,ิ ภควา ตฏิ ฐฺ ติ นมิ ฺมิโต จงกฺ มติ วา
นิสที ติ วา เสยฺยํ วา กปเฺ ปติ ภควา นสิ ที ต,ิ นิมมฺ โิ ต จงฺกมติ วา ตฏิ ฺฐติ วา เสยยฺ ํ วา กปเฺ ปติ ภควา
๒๖๒
เสยฺยํ กปเฺ ปติ นมิ ฺมิโต จงฺกมติ วา ตฏิ ฺฐติ วา นสิ ที ติ วา นิมมฺ ิโต จงฺกมติ ภควา ตฏิ ฺฐติ วา
นสิ ที ติ วา เสยฺยํ วา กปเฺ ปติ นมิ มฺ โิ ต ตฏิ ฐฺ ติ ภควา จงฺกมติ วา นสิ ีทติ วา เสยยฺ ํ วา กปเฺ ปติ
นิมมฺ ิโต นสิ ที ติ ภควา จงฺกมติ วา ติฏฐฺ ติ วา เสยยฺ ํ วา กปฺเปติ, นิมมฺ โิ ต เสยยฺ ํ กปเฺ ปติ ภควา
จงกฺ มติ วา ติฏฺฐติ วา นิสที ติ วา อทิ ํ ตถาคตสฺส ยมกปปฺ าฏิหารเิ ย ญาณนฺต.ิ
อทิ ํ ปน ปาฏิหารยิ ํ สตฺถา ตสฺมึ จงกฺ เม จงฺกมติ ฺวา อกาสิ ฯ ตสสฺ เตโชกสิณสมาปตฺตวิ เสน
อุปรมิ กายโต อคคฺ กิ ขฺ นฺโธ ปวตตฺ ติ อาโปกสิณสมาปตตฺ วิ เสน เหฏฐฺ มิ กายโตอุทกธารา ปวตฺตติ
ปุน อทุ กธาราย ปวตตฺ ฏฺ านโต อคฺคกิ ขฺ นฺโธ ปวตตฺ ติ อคคฺ ิกขฺ นฺธสสฺ จ ปวตตฺ ฏฺ านโต อุทกธารา
ปวตตฺ ตตี ิ ตมตถฺ ํ ทสเฺ สตํุ เหฏฐฺ มิ กายโต อุปรมิ กายโตติ วุตตฺ ํ ฯ เอส นโย สพฺพปเทสุ ฯ
อคคฺ ิกขฺ นโฺ ธ ปเนตถฺ อุทกธาราย อสมมฺ ิสโฺ ส อโหสิ ตถา อุทกธารา อคคฺ กิ ขฺ นฺเธน ฯ อภุ ยํปิ กิร
เจตํ ยาว พฺรหมฺ โลกา อคุ คฺ นฺตวฺ า จกกฺ วาฬมุขวฏฺฏยิ ํ ปวตตฺ ติ ฯ ฉนฺนํ วณณฺ านนฺติ วุตตฺ ตตฺ า ปนสฺส
ฉพพฺ ณณฺ รํสิโย กเุ ฏหิ อาสิ จฺ มานํ วิลนี สุวณณฺ ํ วยิ ยนฺตนาฬกิ โต นิกขฺ นฺตา สวุ ณณฺ รสธารา
วิย จ เอกจกกฺ วาฬคพภฺ โต อุคฺคนตฺ ฺวา พฺรหมฺ โลกํ อาหจฺจ ปฏินวิ ตตฺ ติ วฺ า จกฺกวาฬมุขวฏฺฏิเมว
คณหฺ ึสุ ฯ เอกํ จกฺกวาฬคพภฺ ํ วงกฺ โคปานสิวนิ ทธฺ ํ วยิ โพธฆิ รํ อโหสิ เอกาโลกํ ฯ
ตํทิวสํ สตถฺ า จงกฺ มติ ฺวา ปาฏหิ ารยิ ํ กโรนฺโต อนตฺ รนตฺ รา มหาชนสฺส ธมฺมกถํ กเถสิ
กเถนฺโต จ ชนํ นริ สฺสาสํ อกตวฺ า อสสฺ าสตรํ เทติ ฯ ตสฺมึ ขเณ มหาชโน สาธุการํ ปวตฺเตสิ ฯ
ตสสฺ สาธุการปปฺ วตตฺ นกาเล สตถฺ า ตาวมหตยิ า ปรสิ าย จติ ตฺ โํ อโลเกนโฺ ต เอเกกสสฺ โสฬสนนฺ ํ
อาการานํ วเสน จติ ตฺ วารํ อญฺ าสิ ฯ เอวํ ลหกุ ปรวิ ตตฺ ํ พุทธฺ านํ จติ ฺตํ ฯ โย โย ยสมฺ ึ ธมเฺ ม
ยสมฺ ิฺจ ปาฏหิ ารเิ ย ปสนโฺ น ตสสฺ ตสสฺ อชฌฺ าสยวเสน ธมมฺ จฺ กเถสิ ปาฏหิ ารยิ ฺจ อกาสิ ฯ
เอวํ ธมฺเม เทสิยมาเน ปาฏหิ ารเิ ย จ กรยิ มาเน มหาชนสฺส ธมมฺ าภิสมโย อโหสิ ฯ สตฺถา
ปน ตสฺมึ สมาคเม อตตฺ โน มนํ คเหตวฺ า อฺญํ ปฺหํ ปุจฉฺ ิตุํ สมตถฺ ํ อทสิ ฺวา นมิ มฺ ติ พทุ ธฺ ํ มาเปสิ ฯ
เตน ปุจฺฉิตํ ปฺหํ สตฺถา วิสสฺ ชเฺ ชสิ ฯ สตถฺ ารา ปจุ ฉฺ ิตํ โส วสิ สฺ ชฺเชสิ ฯ ภควโต จงฺกมนกาเล
นมิ มฺ ิโต านาทีสุ อญฺ ตรํ กปเฺ ปสิ ฯ นมิ ฺมติ สฺส จงกฺ มนกาเล ภควา านาทสี ุ อญฺ ตรํ กปฺเปสิ ฯ
ตมตถฺ ํ ทสเฺ สตุํ นมิ มฺ โิ ต จงฺกมติ วาติอาทิ วุตตฺ ํ ฯ เอวํ กโรนตฺ สสฺ สตถฺ ุ ปาฏหิ ารยิ ํ ทสิ วฺ า
ธมมฺ กถจฺ สุตวฺ า ตสฺมึ สมาคเม วีสติยา ปาณโกฏนี ํ ธมมฺ าภสิ มโย อโหสิ ฯ
สตถฺ า ปาฏหิ ารยิ ํ กโรนโฺ ต ว กตถฺ นุ โข อตตี พทุ ธฺ า อิมํ ปาฏเิ หรํ กตวฺ า วสฺสํ อเุ ปนตฺ ตี ิ
อาวชฺชิตวฺ า ตาวตสึ ภวเน วสสฺ ํ อปุ คนฺตฺวา มาตุ อภธิ มมฺ ปิ ฏกํ เทเสนตฺ ีติ ทสิ ฺวา ทกฺขิณปาทํ
๒๖๓
อุกขฺ ปิ ิ ตวฺ า ยุคนธฺ รมตฺถเก เปตฺวา อติ รํ ปาทํ อกุ ขฺ ิปิ ตวฺ า สเิ นรมุ ตถฺ เก เปสิ ฯ เอวํ อฏฺสฏฐฺ โิ ย
ชนสตสหสสฺ ฏฺ าเน ตโย ปทวารา อเหสํุ ฯ เทฺว ปาทจฺฉิทฺทานิ ปกตปิ าทวตี หิ รณสทสิ นกิ เฺ ขปานิ
อเหสุํ ฯ สตฺถา ปาทํ ปสาเรตฺวา อกฺกมตี ิ น สลลฺ กฺเขตพฺพํ ฯ ตสฺส หิ ปาทํ อกุ ขฺ ิปนกาเลเยว
เต ปพพฺ ตา ปาทมลู ํ อาคนตฺ วฺ า สมฺปฏจิ ฉฺ ึสุ สตถฺ ารา อกฺกนตฺ กาเล อฏุ ฺ าย ยถาาเน อฏฐฺ ํสุ ฯ
สกฺโก สตถฺ ารํ ทสิ วฺ า จนิ ฺเตสิ ปณฑฺ กุ มพฺ ลสลิ าย มชเฺ ฌ สตฺถา อมิ ํ วสสฺ าวาสํ อเุ ปสสฺ ติ พหนู ํ
วต เทวตานํ อุปกาโร ภวสิ ฺสติ สตฺถริ ปเนตถฺ วสสฺ ํ อปุ คเต อฺญา เทวตา หตถฺ ปํ ิ เปตํุ น
สกขฺ ิสสฺ นตฺ ิ อยํ โข ปน ปณฑฺ ุกมฺพลสิลา ทฆี โต สฏฐฺ โิ ยชนา ติรยิ โต ปญฺ าสโยชนา ปถุ ลุ โต
ปณฺณรสโยชนา สตถฺ ริ นสิ ินฺเนปิ ตจุ ฺฉา วยิ ภวสิ สฺ ตตี ิ ฯ สตถฺ า ตสฺส อชฺฌาสยํ วทิ ติ วฺ า อตฺตโน
สงฆฺ าฏึ สลิ าตลํ ปฏิจฺฉาทยมานํ ขปิ ิ ฯ สกฺโก จนิ เฺ ตสิ จีวรํ ตาว ปฏจิ ฺฉาทยมานํ ขปิ ิ สยํ ปน
ปรติ ตฺ เก าเน นสิ ที สิ สฺ ตีติ ฯ
สตฺถา ตสสฺ ชฌฺ าสยํ วทิ ิตวฺ า นีจปี กํ มหาปํ สกุ ูลิโก วยิ ปณฺฑกุ มพฺ ลสิลํ อนโฺ ตจวี รโภเคเยว
กตฺวา นสิ ีทิ ฯ มหาชโนปิ ตขํ ณเฺ ญว สตฺถารํ โอโลเกนฺโต นาททฺ ส ฯ จนทฺ สสฺ อฏฺงฺคมติ กาโล
วยิ อโหสิ สุรยิ สสฺ อฏฺงฺคมิตกาโล วิย จ อโหสิ ฯ มหาชโน คโต นุ จติ ตฺ กูฏํ วา เกลาสํ วา ยุคนฺธรํ
น โน ทกเฺ ขมุ สมพฺ ทุ ฺธํ โลกเชฏฐฺ ํ นราสภนตฺ ิ อมิ ํ คาถํ วทนโฺ ต ปรเิ ทวิ ฯ อปเร สตถฺ า นาม
วเิ วกรโต โส เอวรปู าย เม ปรสิ าย เอวรปู ํ ปาฏเิ หรํ กตนตฺ ิ ลชชฺ าย อฺญํ รฏฺฐํ วา ชนปทํ วา
คโต ภวิสสฺ ติ นทานิ ตํ ทกขฺ สิ สฺ ามาติ ปรเิ ทวนตฺ า อิมํ คาถมาหสํ ุ ปวิเวกรโต ธโี ร นมิ ํ โลกํ
ปเุ นหติ ิ น โน ทกฺเขมุ สมพฺ ุทฺธํ โลกเชฏฐฺ ํ นราสภนตฺ ิ ฯ
เต มหาโมคคฺ ลฺลานํ ปจุ ฉฺ ึสุ กหํ ภนเฺ ต สตถฺ าติ ฯ โส สยํ ชานนโฺ ตปิ ปเรสปํ ิ คุโณ
ปากโฏ โหตูติ อชฺฌาสเยน อนุรุทฺธํ ปจุ ฉฺ ถาติ อาห ฯ เต เถรํ ตถา ปุจฺฉึสุ กหํ ภนเฺ ต สตถฺ าติ ฯ
ตาวตึสภวเน ปณฑฺ ุกมพฺ ลสลิ ายํ วสฺสํ อุปคนตฺ ฺวา มาตุ อภิธมมฺ ปิ ฏกํ เทสิตุํ คโตติ ฯ
กทาอาคมิสฺสติ ภนเฺ ตติ ฯ ตโย มาเส อภธิ มมฺ ปิฏกํ เทเสตฺวา มหาปวารณาทวิ เสติ ฯ เต
สตฺถารํ อทสิ ฺวา น คมสิ สฺ ามาติ ตตฺเถว ขนธฺ าวารํ กตฺวา วสสึ ุ ฯ อากาสเมว กริ เนสํ ฉทนํ อโหสิ
ตาวมหติยา ปรสิ าย สรรี นสิ ฺสนฺโท นาม น ปฺญายิ ฯ ปวี ววิ รํ อทาสิ ฯ สพพฺ ตถฺ
ปรสิ ทุ ฺธเมวภมู ติ ลํ อโหสิ ฯ
สตถฺ า ปมเมว มหาโมคฺคลลฺ านํ อโวจ โมคฺคลลฺ าน ตฺวํ เอตสิ สฺ า ปรสิ าย ธมมฺ ํ
เทเสยฺยาสิ จลุ ฺลอนาถปิ ณฑฺ โิ ก อาหารํ ทสสฺ ตตี ิ ฯ ตสฺมา ตํ เตมาสํ จลุ ฺลอนาถปิ ณฺฑิโกว ตสสฺ า
๒๖๔
ปรสิ าย สายปาตํ สพพฺ กาเล ยาคภุ ตฺตขาทนยี ตมพฺ ุลคนฺธมาลาปิ ลนธฺ นานิ อทาสิ ฯ
มหาโมคฺคลฺลาโน ธมมฺ ํ เทเสสิ ปาฏหิ ารยิ ํ ทฏฺํุ อาคตาคเตหิ ปฏุ เฺ ปเฺ ห วสิ ฺสชฺเชสิ ฯ
สตฺถารํปิ มาตุ อภิธมมฺ เทสนตฺถํ ปณฑฺ ุกมพฺ ลสิลายํ วสฺสํ อุปคตํ ทสสหสฺสจกกฺ วาฬเทวตา
ปรวิ ารยสึ ุ ฯ เตน วุตตฺ ํ ตาวตเึ ส ยทา พทุ โฺ ธ สิลายํ ปณฑฺ กุ มพฺ เล ปารจิ ฉฺ ตฺตกมูลมฺหิ วิหาสิ
ปรุ สิ ุตฺตโม ทสสุ โลกธาตสู ุ สนฺนิปตติ วฺ าน เทวตา ปยิรปุ าสนตฺ ิ สมฺพทุ ธฺ ํ วสนตฺ ํ นคมทุ ฺธนิ น โกจิ
เทโว วณเฺ ณน สมพฺ ุทธฺ สฺส วโิ รจติ สพเฺ พ เทเว อติกกฺ มมฺ สมพฺ ทุ ฺโธ ว วโิ รจตีติ ฯ เอวํ
สพพฺ เทวตา อตตฺ โน สรรี ปปฺ ภาย อภิภวิตวฺ า นสิ ินนฺ สฺส ปนสสฺ มาตา ตุสติ วมิ านโต อาคนตฺ วฺ า
ทกขฺ ิณปสเฺ ส นสิ ที ิ ฯ อนิ ทฺ โกปิ เทวปตุ ฺโต อาคนตฺ วฺ า ทกฺขณิ ปสฺเสเยว นสิ ีทิ ฯ
องฺกโุ ร วามปสฺเส ฯ โส มเหสกขฺ าสุ เทวตาสุ สนนฺ ปิ ตติ าสุ อปคนตฺ วฺ า ทวฺ าทสโยชนิเก
าเน โอกาสํ ลภิ ฯ อนิ ทฺ โก ตตเฺ ถว นิสีทิ ฯ สตถฺ า เต อุโภปิ โอโลเกตวฺ า อตตฺ โน สาสเน
ทกขฺ ิเณยยฺ ปุคคฺ ลานํ ทินฺนทานสฺส มหปผฺ ลภาวํ ญาเปตุกาโม เอวมาห องฺกรุ ตยา ทฆี มนตฺ เร
ทสวสฺสสหสฺสปรมิ าณกาเล ทวฺ าทสโยชนิกํ อุทธฺ นปนตฺ ึ กตวฺ า มหาทานํ ทนิ นฺ ํ ตฺวํทานิ มม สมาคมํ
อาคนตฺ วฺ า สพพฺ ทูเร ทวฺ าทสโยชนเิ ก าเน โอกาสํ ลภิ กึ นโุ ข เอตถฺ การณนตฺ ิ ฯ วตุ ตฺ ปํ ิ เจตํ
โอโลเกตฺวาน สมพฺ ทุ โฺ ธ องกฺ ุรจฺ าปิ อนิ ทฺ กํ ทกขฺ ิเณยฺยํ ปภาเวนโฺ ต อิทํ วจนมพรฺ วิ มหาทานํ
ตยา ทนิ ฺนํ องกฺ รุ ทฆี มนตฺ เร อติทูเร นสิ นิ โฺ นสิ อาคจฉฺ ํ มม สนตฺ ิกนตฺ ิ ฯ โส สทฺโท ปวตี ลํ
ปาปณุ ิ ฯ สพพฺ าปิ นํ สา ปรสิ า อสฺโสสิ ฯ
เอวํ วตุ ฺเต โจทโิ ต ภาวติ ตเฺ ตน องกฺ ุโร เอตมพรฺ วิ กึ มยฺหํ เตน ทาเนน ทกขฺ ิเณยฺเยน
สุญฺ ตํ อยํ โส อินทฺ โก ยกโฺ ข ทชชฺ า ทานํ ปรติ ตฺ กํ อติโรจติ อมเฺ หหิ จนฺโท ตารคเณ
ยถาติ ฯ ตตถฺ ทชชฺ าติ ทตวฺ า ฯ เอวํ วตุ เฺ ต สตถฺ า อินทฺ กํ อาห อินทฺ ก ตฺวํ มม ทกขฺ ณิ ปสฺเส
นิสนิ ฺโน กสมฺ า อนปคนตฺ วฺ าว นิสีทสตี ิ ฯ โส อหํ ภนเฺ ต สกุ เฺ ขตฺเต ปรติ ฺตกวีชํ วปนกสฺสโก วิย
ทกฺขเิ ณยยฺ สมปฺ ทํ อลตถฺ นฺติ ทกขฺ เิ ณยฺยํ ปภาเวนโฺ ต อาห อุชชฺ งคฺ เล ยถา เขตฺเต พีชํ พหหปิ
โรปิ ตํ น ผลํ วปิ ลุ ํ โหติ นปิ โตเสติ กสสฺ กํ ตเถว ทานํ พหกุ ํ ทสุ ฺสีเลสุ ปตฏิ ฐฺ ติ ํ น ผลํ วิปลุ ํ โหติ
นปิ โตเสติ ทายกํ ยถาปิ ภทฺทเก เขตเฺ ต พีชํ อปปฺ มปฺ ิ โรปิ ตํ สมมฺ า ธารํ ปเวจฺฉนตฺ ํ ผลํ โตเสติ
กสฺสกํ ฯ
ตเถว สลี วนเฺ ตสุ คณุ วนฺเตสุ ตาทสิ ุ อปปฺ เกปิ กเต กาเร ผลํ โตเสติ ทายกนตฺ ิ ฯ
กึ ปเนตสฺส ปพุ ฺพกมมฺ นตฺ ิ ฯ โส กริ อนรุ ทุ ธฺ ตเฺ ถรสฺส อนโฺ ตคามํ ปิ ณฺฑาย ปวฏิ ฺ สฺส อตฺตโน
๒๖๕
อาภตํ กฏจฉฺ ุภกิ ฺขํ ทาเปสิ ตทสสฺ ปุญฺ ํ องกฺ ุเรน ทสวสสฺ สหสสฺ านิ ทวฺ าทสโยชนิกํ อทุ ธฺ นปนตฺ ึ
กตฺวา ทนิ นฺ ทานโต มหปผฺ ลตรํ ชาตํ ตสมฺ า เอวมาห ฯ เอวํ วตุ ฺเต สตถฺ า องฺกรุ ทานํ นาม
วเิ จยฺย ทาตํุ วฏฺฏติ เอวํ ตํ สกุ ฺเขตเฺ ต สวุ ตุ ตฺ พชี ํ วิย มหปฺผลํ โหติ ตฺวํ ปน น ตถา อกาสิ
เตน เต ทานํ น มหปฺผลํ ชาตนฺติ อมิ มตถฺ ํ วภิ าเวนโฺ ต วิเจยฺย ทานํ ทาตพพฺ ํ ยตฺถ ทนิ นฺ ํ มหปฺผลํ
วเิ จยฺย ทานํ สคุ ตปฺปสตถฺ ํ เย ทกขฺ เิ ณยฺยา อิธ ชีวโลเก เอเตสุ ทนิ นฺ านิ มหปฺผลานิ พีชานิ
วุตตฺ านิ ยถา สุเขตฺเตติ วตวฺ า อตุ ตฺ รปึ ิ ธมมฺ ํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ ตณิ โทสานิ เขตตฺ านิ
ราคโทสา อยํ ปชา ตสมฺ า หิ วตี ราเคสุ ทินฺนํ โหติ มหปผฺ ลํ ฯ ตณิ โทสานิ เขตตฺ านิ โทสโทสา อยํ
ปชา ตสมฺ า หิ วีตโทเสสุ ทินนฺ ํ โหติ มหปผฺ ลํ ฯ ตณิ โทสานิ เขตตฺ านิ โมหโทสา อยํ ปชา ตสมฺ า
หิ วตี โมเหสุ ทินนฺ ํ โหติ มหปผฺ ลํ ฯ ตณิ โทสานิ เขตตฺ านิ อิจฺฉาโทสา อยํ ปชา ตสมฺ า หิ
วคิ ติจฺเฉสุ ทินฺนํ โหติ มหปฺผลนตฺ ิ ฯ
เทสนาวสาเน องฺกุโร จ อนิ ฺทโก จ โสตาปตตฺ ผิ เล ปตฏิ ฺ หสึ ุ ฯ [มหาชนสฺสาปิ สาตฺถกิ า
ธมมฺ เทสนา อโหสิ ฯ] อถ สตฺถา เทวปรสิ าย มชฺเฌ นสิ นิ โฺ น มาตรํ อารพภฺ กสุ ลา ธมมฺ า อกสุ ลา
ธมมฺ า อพฺยากตา ธมฺมาติ อภิธมมฺ ปิ ฏกํ ปฏฺเปสิ ฯ
เอวํ ตโย มาเส นิรนตฺ รํ อภิธมมฺ ปิ ฏกํ กเถสิ ฯ กเถนโฺ ต จ ปน ภกิ ขฺ าจารเวลาย ยาว
มมาคมนา เอตตฺ กํ นาม ธมมฺ ํ เทเสตูติ นมิ มฺ ติ พทุ ฺธํ มาเปตฺวา หมิ วนตฺ ํ คนตฺ วฺ า
นาคลตาทนตฺ กฏฐฺ ํ ขาทติ วฺ า อโนตตตฺ ทเห มุขํ โธวิตฺวา อุตตฺ รกุรุโต ปิ ณฑฺ ปาตํ อาหรติ วฺ า มหา
วสิ าลมาลเก นสิ นิ ฺโน ภตตฺ กจิ จฺ ํ อกาสิ ฯ สารปี ตุ ตฺ ตฺเถโร ตตถฺ คนฺตวฺ า สตถฺ ุ วตตฺ ํ กโรติ ฯ สตถฺ า
กตภตตฺ กิจฺโจ สารปี ตุ ตฺ อชฺช มยา เอตตฺ โก นาม ธมฺโม ภาสโิ ต ตวฺ ํ อตตฺ โน นสิ สฺ ติ กานํ
[ปฺจสตานํ ภกิ ฺขนู ]ํ วาเจหตี ิ เถรสสฺ กเถสิ ฯ ยมกปปฺ าฏหิ เิ ร กิร ปสที ติ ฺวา ปจฺ สตา กุลปุตฺ
ตา เถรสฺส สนตฺ เิ ก ปพพฺ ชึสุ ฯ เต สนฺธาย สตถฺ า เอวมาห ฯ
วตฺวา จ ปน เทวโลกํ คนตฺ วฺ า นมิ ฺมติ พุทเฺ ธน เทสิตฏฺ านโต ปฏฺ าย สยํ ธมฺมํ กเถสิ ฯ
เถโรปิ คนฺตฺวา เตสํ ภิกขฺ นู ํ ธมมฺ ํ เทเสสิ ฯ เต สตฺถริ เทวโลเก วิหรนฺเตเยว สตตฺ ปปฺ กรณกิ า อเหสํุ
ฯ เต กริ กสสฺ ปพทุ ฺธกาเล ขุททฺ กวคฺคุลโิ ย หตุ ฺวา เอกสมฺ ึ ปพฺภาเร โอลมพฺ นตฺ า ทฺวนิ ฺนํ เถรานํ
จงฺกมติ ฺวา อภิธมมฺ ํ สชฌฺ ายนตฺ านํ สเร นิมติ ตฺ ํ คเหตวฺ า อสโฺ สสํุ ฯ เต อเิ ม ขนธฺ า นาม อิมา
ธาตุโย นามาติ อชานติ วฺ า สเร นิมติ ฺตคฺคหณมตฺเตเนว ตโต จตุ า เทวโลเก นพิ พฺ ตฺตา เอกํ
พทุ ธฺ นตฺ รํ ทิพฺพสมฺปตตฺ ึ อนุภวิตวฺ า ตโต จวติ วฺ า สาวตถฺ ิยํ กลุ ฆเรสุ นพิ ฺพตฺตา ยมกปฺปาฏิหิเร
๒๖๖
อปุ ฺปนฺนปฺปสาทา เถรสสฺ สนฺตเิ ก ปพฺพชติ วฺ า สพฺพปฺปมํ สตฺตปปฺ กรณกิ า อเหสุํ ฯ สตถฺ าปิ
เตเนว นหี าเรน เตมาสํ อภิธมฺมํ เทเสสิ ฯ เทสนาวสาเน อสีตโิ กฏสิ หสสฺ านํ เทวตานํ
ธมมฺ าภสิ มโย อโหสิ ฯ มหามายาปิ โสตาปตฺตผิ เล ปติฏฺ หิ ฯ
๒๖๗
อาสาฬหมาสสสฺ (เดอื น ๘) สุกกฺ ปกขฺ สฺส ๑๕ ค่าํ
ปฺจวคฺคยิ ภกิ ขฺ วุ ตถฺ ุ
สยฺ ามรฏฺสสฺ เตปิฏกํ วนิ ยปิฏเก มหาวคฺคสสฺ ปโม ภาโค เลม ๔
ขอ ๑๒ มหาขนธฺ กํ ปฺจวคฺคยิ ภกิ ขฺ วุ ตฺถุ
[๑๒] โข ภควา อนุปพุ ฺเพน จารกิ จรมาโน เยน พาราณสี อสิ ปิ ตน มคิ ทาโย เยน
ปจฺ วคคฺ ิยา ภิกฺขู เตนปุ สงกฺ มิ ฯ อททฺ สส ุ โข ปฺจวคฺคยิ า ภิกขฺ ู ภควนตฺ ทูรโต ว อาคจฉฺ นตฺ
ทิสวฺ าน อฺ มฺ สณฺ เปสุ อย อาวโุ ส สมโณ โคตโม อาคจฉฺ ติ พาหุลลฺ โิ ก ปธานวิพภฺ นฺโต
อาวตโฺ ต พาหลุ ลฺ าย โส เนว อภวิ าเทตพฺโพ น ปจฺจฏุ ฺ าตพฺโพ นาสสฺ ปตตฺ จวี ร ปฏคิ ฺคเหตพพฺ
อปิ จ โข อาสน เปตพฺพ สเจ อากงขฺ ิสสฺ ติ นสิ ีทสิ สฺ ตีติ ฯ
ยถา ยถา โข ภควา ปจฺ วคฺคเิ ย ภิกขฺ ู อปุ สงฺกมติ ตถา ตถา เต ปฺจวคคฺ ยิ า ภกิ ขฺ ู
สกาย กติกาย อสณฺ หนฺตา ภควนตฺ ปจฺจคุ คฺ นตฺ ฺวา เอโก ภควโต ปตฺตจวี ร ปฏิคคฺ เหสิ
เอโก อาสน ปฺ าเปสิ เอโก ปาโททก ปาทปี ปาทกถลกิ อุปนกิ ขฺ ปิ ิ ฯ
นสิ ที ิ ภควา ปฺตเฺ ต อาสเน ฯ นิสชฺช โข ภควา ปาเท ปกฺขาเลสิ ฯ อปิ สสฺ ุ ภควนตฺ
นาเมน จ อาวุโสวาเทน จ สมุทาจรนตฺ ิ ฯ
เอว วตุ เฺ ต ภควา ปจฺ วคฺคิเย ภกิ ฺขู เอตทโวจ มา ภิกขฺ เว ตถาคต นาเมน จ
อาวโุ สวาเทน จ สมุทาจรติ ฺถ อรห ภกิ ขฺ เว ตถาคโต สมฺมาสมพฺ ทุ ฺโธ โอทหถ ภกิ ขฺ เว
โสต อมตมธคิ ต อหมนสุ าสามิ อห ธมมฺ เทเสมิ ยถานสุ ิฏฺ ปฏิปชฺชมานา นจิรสเฺ สว
ยสฺสตฺถาย กลุ ปตุ ฺตา สมมฺ เทว อคารสมฺ า อนคารยิ ปพฺพชนฺติ ตทนตุ ตฺ ร พรฺ หฺมจรยิ -
ปรโิ ยสาน ทิฏฺเ ว ธมเฺ ม สย อภิ ฺ า สจฺฉิกตวฺ า อุปสมปฺ ชฺช วหิ รสิ สฺ ถาติ ฯ
เอว วุตเฺ ต ปจฺ วคคฺ ยิ า ภกิ ขฺ ู ภควนตฺ เอตทโวจุ ตายปิ โข ตวฺ อาวโุ ส โคตม
จรยิ าย ตาย ปฏปิ ทาย ตาย ทกุ ฺกรการกิ าย เนวชฺฌคา อุตตฺ รมิ นุสฺสธมมฺ อลมรยิ าณ-
ทสฺสนวิเสส กึ ปน ตฺว เอตรหิ พาหุลลฺ ิโก ปธานวพิ ฺภนฺโต อาวตโฺ ต พาหุลฺลาย อธคิ มสิ สฺ สิ
อตุ ตฺ รมิ นุสสฺ ธมมฺ อลมรยิ าณทสสฺ นวิเสสนตฺ ิ ฯ
เอว วตุ เฺ ต ภควา ปจวคคฺ เิ ย ภิกขฺ ู เอตทโวจ น ภิกฺขเว ตถาคโต พาหุลฺลิโก น
ปธานวิพภฺ นฺโต น อาวตโฺ ต พาหุลฺลาย อรห ภิกขฺ เว ตถาคโต สมมฺ าสมพฺ ุทโฺ ธ โอทหถ
๒๖๘
ภิกฺขเว โสต อมตมธคิ ต อหมนุสาสามิ อห ธมฺม เทเสมิ ยถานสุ ฏิ ฺ ปฏปิ ชฺชมานา
นจริ สฺเสว ยสสฺ ตถฺ าย กุลปตุ ตฺ า สมมฺ เทว อคารสฺมา อนคารยิ ปพฺพชนฺติ ตทนตุ ตฺ ร
พฺรหมฺ จรยิ ปรโิ ยสาน ทฏิ ฺเ ว ธมเฺ ม สย อภิฺา สจฉฺ ิกตวฺ า อปุ สมปฺ ชชฺ วหิ รสิ ฺสถาติ ฯ
ทตุ ยิ มปฺ ิ โข ปฺจวคคฺ ิยา ภิกขฺ ู ภควนฺต เอตทโวจุํ ตายปิ โข ตฺว อาวุโส โคตม จรยิ าย
ตาย ปฏิปทาย ตาย ทกุ กฺ รการกิ าย เนวชฺฌคา อุตฺตรมิ นสุ ฺสธมมฺ อลมรยิ าณทสฺสนวิเสส
กึ ปน ตวฺ เอตรหิ พาหลุ ฺลิโก ปธานวพิ ภฺ นฺโต อาวตโฺ ต พาหุลฺลาย อธคิ มิสสฺ สิ อตุ ตฺ รมิ นุสฺสธมมฺ
อลมรยิ าณทสฺสนวเิ สสนตฺ ิ ฯ
ทตุ ยิ มปฺ ิ โข ภควา ปฺจวคคฺ เิ ย ภกิ ฺขู เอตทโวจ น ภิกฺขเว ตถาคโต พาหลุ ลฺ ิโก น
ปธานวิพฺภนฺโต น อาวตโฺ ต พาหุลลฺ าย อรห ภกิ ขฺ เว ตถาคโต สมมฺ าสมฺพุทโฺ ธ โอทหถ
ภิกขฺ เว โสต อมตมธคิ ต อหมนสุ าสามิ อห ธมฺม เทเสมิ ยถานุสิฏฺ ปฏปิ ชฺชมานา
นจริ สเฺ สว ยสสฺ ตถฺ าย กลุ ปุตฺตา สมฺมเทว อคารสมฺ า อนคารยิ ปพพฺ ชนตฺ ิ ตทนตุ ตฺ ร
พฺรหฺมจรยิ ปรโิ ยสาน ทิฏฺเ ว ธมเฺ ม สย อภิ ฺ า สจฉฺ ิกตวฺ า อปุ สมปฺ ชชฺ วหิ รสิ ฺสถาติ ฯ
ตติยมฺปิ โข ปฺจวคคฺ ิยา ภกิ ขฺ ู ภควนตฺ เอตทโวจุ ตายปิ โข ตวฺ อาวโุ ส โคตม จรยิ าย
ตาย ปฏิปทาย ตาย ทุกกฺ รการกิ าย เนวชฌฺ คา อตุ ฺตรมิ นสุ สฺ ธมฺม อลมรยิ าณทสฺสนวเิ สส กึ ปน
ตฺว เอตรหิ พาหุลฺลโิ ก ปธานวพิ ฺภนโฺ ต อาวตฺโต พาหลุ ฺลาย อธคิ มิสฺสสิ อุตตฺ รมิ นุสสฺ ธมฺม
อลมรยิ าณทสสฺ นวิเสสนฺติ ฯ
เอว วตุ ฺเต ภควา ปฺจวคฺคิเย ภกิ ขฺ ู เอตทโวจ อภิชานาถ เม โน ตุเมฺห ภิกขฺ เว
อิโต ปพุ เฺ พ ภาสิตเมตนตฺ ิ ฯ โน เหต ภนฺเต ฯ อรห ภกิ ขฺ เว ตถาคโต สมฺมาสมพฺ ุทโฺ ธ โอทหถ
ภิกฺขเว โสต อมตมธคิ ต อหมนสุ าสามิ อห ธมฺม เทเสมิ ยถานสุ ฏิ ฺ ปฏชิ ฺชมานา นจิรสเฺ สว
ยสฺสตฺถาย กลุ ปตุ ตฺ า สมมฺ เทว อคารสมฺ า อนคารยิ ปพพฺ ชนตฺ ิ ตทนตุ ตฺ ร พรฺ หมฺ จรยิ ปรโิ ยสาน
ทฏิ ฺเ ว ธมเฺ ม สย อภิ ฺ า สจฺฉิกตวฺ า อปุ สมปฺ ชชฺ วหิ รสิ สฺ ถาติ ฯ อสกฺขิ โข ภควา
ปฺจวคคฺ ิเย ภกิ ขฺ ู สฺาเปตุ ฯ อถโข ปฺจวคคฺ ิยา ภกิ ฺขู ภควนตฺ สสุ ฺสูสึสุ โสต โอทหึสุ
อฺ าย จิตฺต อุปฏฺาเปสุ ฯ
ปฺจวคคฺ ิยภิกขฺ วุ ตถฺ ุ ฯ
๒๖๙
อาสาฬหมาสสสฺ (เดอื น ๘) สุกกฺ ปกขฺ สฺส ๑๕ ค่าํ
ธมฺมจกฺกปปฺ วตนสตุ ตฺ ํ
สยฺ ามรฏฺสฺส เตปิฏกํ วินยปิฏเก มหาวคฺคสสฺ ปโม ภาโค เลม ๔ ขอ ๑๓-๑๘
มหาขนฺธกํ ธมฺมจกฺกปปฺ วตตฺ นสตุ ฺตํ ตวิ ธิ ํ ญาณํ
[๑๓] อถโข ภควา ปจฺ วคฺคเิ ย ภิกขฺ ู อามนฺเตสิ เทวฺ เม ภกิ ฺขเว อนฺตา ปพฺพชเิ ตน น
เสวติ พพฺ า ฯ โย จายํ กาเมสุ กามสขุ ลลฺ ิกานโุ ยโค หีโน คมโฺ ม โปถุชฺชนิโก อนรโิ ย
อนตฺถสหฺ โิ ต โย จายํ อตตฺ กิลมถานุโยโค ทกุ ฺโข อนรโิ ย อนตฺถสฺหโิ ต เอเต เต ภกิ ขฺ เว อโุ ภ
อนฺเต อนปุ คมมฺ มชฺฌิมา ปฏปิ ทา ตถาคเตน อภิสมฺพทุ ธฺ า จกฺขุกรณี าณกรณี อปุ สมาย
อภิฺ าย สมฺโพธาย นิพพฺ านาย สวํ ตตฺ ติ ฯ
กตมา จ สา ภกิ ขฺ เว มชฺฌมิ า ปฏปิ ทา ตถาคเตน อภิสมฺพทุ ธฺ า จกขฺ กุ รณี าณกรณี
อุปสมาย อภิ ฺาย สมฺโพธาย นพิ พฺ านาย สํวตฺตติ อยเมว อรโิ ย อฏฺงฺคโิ ก มคโฺ ค เสยยฺ ถที ํ
สมมฺ าทิฏฺ สมมฺ าสงฺกปโฺ ป สมฺมาวาจา สมมฺ ากมมฺ นโฺ ต สมมฺ าอาชโี ว สมมฺ าวายาโม สมมฺ าสติ
สมมฺ าสมาธิ ฯ อยํ โข สา ภิกฺขเว มชฌฺ ิมา ปฏปิ ทา ตถาคเตน อภิสมพฺ ทุ ธฺ า จกขฺ ุกรณี าณ
กรณี อปุ สมาย อภิ ฺ าย สมโฺ พธาย นพิ ฺพานาย สวํ ตตฺ ติ ฯ
[๑๔] อิทํ โข ปน ภิกฺขเว ทุกฺขํ อรยิ สจฺจํ ชาตปิ ิ ทุกขฺ า ชราปิ ทกุ ขฺ า พยฺ าธปี ิ ทุกฺขา
มรณมปฺ ิ ทุกขฺ ํ อปปฺ ิ เยหิ สมฺปโยโค ทุกโฺ ข ปิ เยหิ วปิ ปฺ โยโค ทุกโฺ ข ยมฺปิ จฺฉํ น ลภติ ตมปฺ ิ ทกุ ขฺ ํ
สงฺขติ เฺ ตน ปฺจปุ าทานกขฺ นธฺ า ทกุ ขฺ า ฯ
อทิ ํ โข ปน ภิกขฺ เว ทุกขฺ สมทุ โย อรยิ สจฺจํ ยายํ ตณฺหา โปโนพฺภวิกา นนทฺ ริ าคสหคตา
ตตรฺ ตตรฺ าภนิ นฺทนิ ี เสยยฺ ถที ํ กามตณหฺ า ภวตณหฺ า วิภวตณหฺ า ฯ
อิทํ โข ปน ภกิ ฺขเว ทกุ ฺขนิโรโธ อรยิ สจฺจํ โย ตสสฺ าเยว ตณฺหาย อเสสวริ าคนิโรโธ จาโค
ปฏินิสสฺ คโฺ ค มุตตฺ ิ อนาลโย ฯ
อิทํ โข ปน ภกิ ขฺ เว ทกุ ขฺ นิโรธคามินี ปฏปิ ทา อรยิ สจฺจํ อยเมว อรโิ ย อฏฺ งคฺ โิ ก มคฺโค
เสยฺยถีทํ สมมฺ าทฏิ ฺ สมมฺ าสงกฺ ปฺโป สมมฺ าวาจา สมฺมากมมฺ นโฺ ต สมมฺ าอาชโี ว สมมฺ าวายาโม
สมฺมาสติ สมมฺ าสมาธิ ฯ
๒๗๐
[๑๕] อทิ ํ ทกุ ขฺ ํ อรยิ สจฺจนฺติ เม ภกิ ขฺ เว ปุพเฺ พ อนนสุ ฺสุเตสุ ธมเฺ มสุ จกขฺ ํุ อุทปาทิ าณํ
อทุ ปาทิ ปฺ า อุทปาทิ วิชชฺ า อทุ ปาทิ อาโลโก อทุ ปาทิ ฯ
ตํ โข ปนิทํ ทกุ ขฺ ํ อรยิ สจฺจํ ปริ ฺเยยฺ นตฺ ิ เม ภกิ ฺขเว ฯ ปพุ ฺเพ อนนุสสฺ เุ ตสุ ธมเฺ มสุ
จกฺขุํ อทุ ปาทิ าณํ อทุ ปาทิ ปฺ า อุทปาทิ วชิ ฺชา อทุ ปาทิ อาโลโก อทุ ปาทิ ฯ
ตํ โข ปนิทํ ทุกขฺ ํ อรยิ สจจฺ ํ ปริ ฺ าตนตฺ ิ เม ภิกขฺ เว ปพุ เฺ พ อนนุสฺสเุ ตสุ ธมฺเมสุ จกขฺ ํุ
อุทปาทิ าณํ อุทปาทิ ปฺ า อุทปาทิ วชิ ฺชา อทุ ปาทิ อาโลโก อทุ ปาทิ ฯ
อทิ ํ ทุกขฺ สมุทโย อรยิ สจจฺ นตฺ ิ เม ภิกฺขเว ปุพฺเพ อนนสุ ฺสุเตสุ ธมเฺ มสุ จกฺขํุ อุทปาทิ าณํ
อทุ ปาทิ ปฺ า อทุ ปาทิ วิชฺชา อุทปาทิ อาโลโก อทุ ปาทิ ฯ
ตํ โข ปนทิ ํ ทุกฺขสมทุ โย อรยิ สจฺจํ ปหาตพฺพนตฺ ิ เม ภิกขฺ เว ฯ ปุพเฺ พ อนนุสฺสเุ ตสุ
ธมเฺ มสุ จกฺขุํ อุทปาทิ าณํ อทุ ปาทิ ปฺา อทุ ปาทิ วชิ ชฺ า อทุ ปาทิ อาโลโก อุทปาทิ ฯ
ตํ โข ปนิทํ ทุกขฺ สมุทโย อรยิ สจฺจํ ปหนี นตฺ ิ เม ภกิ ขฺ เว ปพุ เฺ พ อนนุสฺสุเตสุ ธมเฺ มสุ จกขฺ ุํ
อทุ ปาทิ าณํ อุทปาทิ ปฺ า อุทปาทิ วิชฺชา อุทปาทิ อาโลโก อุทปาทิ ฯ
อิทํ ทุกขฺ นโิ รโธ อรยิ สจฺจนตฺ ิ เม ภกิ ขฺ เว ปพุ เฺ พ อนนุสฺสเุ ตสุ ธมฺเมสุ จกขฺ ุํ อุทปาทิ าณํ
อุทปาทิ ปฺ า อทุ ปาทิ วิชฺชา อทุ ปาทิ อาโลโก อทุ ปาทิ ฯ
ตํ โข ปนิทํ ทุกขฺ นโิ รโธ อรยิ สจจฺ ํ สจฺฉิกาตพพฺ นตฺ ิ เม ภกิ ขฺ เว ฯ ปพุ เฺ พ อนนุสสฺ เุ ตสุ
ธมเฺ มสุ จกฺขุํ อทุ ปาทิ าณํ อทุ ปาทิ ปฺา อุทปาทิ วิชชฺ า อทุ ปาทิ อาโลโก อทุ ปาทิ ฯ
ตํ โข ปนทิ ํ ทกุ ขฺ นโิ รโธ อรยิ สจจฺ ํ สจฉฺ ิกตนฺติ เม ภิกฺขเว ปพุ ฺเพ อนนสุ สฺ ุเตสุ ธมฺเมสุ
จกขฺ ํุ อทุ ปาทิ าณํ อุทปาทิ ปฺา อุทปาทิ วิชชฺ า อุทปาทิ อาโลโก อุทปาทิ ฯ
อิทํ ทุกขฺ นิโรธคามนิ ี ปฏปิ ทา อรยิ สจฺจนตฺ ิ เม ภกิ ขฺ เว ปพุ ฺเพ อนนสุ ฺสุเตสุ ธมเฺ มสุ จกฺขํุ
อทุ ปาทิ าณํ อุทปาทิ ปฺ า อทุ ปาทิ วิชชฺ า อทุ ปาทิ อาโลโก อทุ ปาทิ ฯ
ตํ โข ปนิทํ ทุกขฺ นโิ รธคามนิ ี ปฏปิ ทา อรยิ สจจฺ ํ ภาเวตพพฺ นตฺ ิ เม ภิกขฺ เว ฯ ปุพเฺ พ
อนนสุ สฺ เุ ตสุ ธมเฺ มสุ จกขฺ ํุ อุทปาทิ าณํ อทุ ปาทิ ปฺา อุทปาทิ วชิ ชฺ า อุทปาทิ อาโลโก
อุทปาทิ ฯ
๒๗๑
ตํ โข ปนทิ ํ ทกุ ขฺ นิโรธคามินี ปฏปิ ทา อรยิ สจจฺ ํ ภาวติ นตฺ ิ เม ภกิ ขฺ เว ปพุ ฺเพ อนนสุ ฺสุเตสุ
ธมเฺ มสุ จกฺขุํ อทุ ปาทิ าณํ อุทปาทิ ปฺา อุทปาทิ วิชฺชา อุทปาทิ อาโลโก อทุ ปาทิ ฯ
[๑๖] ยาวกวี จฺ เม ภิกขฺ เว อิเมสุ จตสู ุ อรยิ สจฺเจสุ เอวนฺตปิ รวิ ฏฺฏํ ทฺวาทสาการํ ยถาภตู ํ
าณทสฺสนํ น สุวสิ ทุ ฺธํ อโหสิ เนว ตาวาหํ ภิกขฺ เว สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก
สสสฺ มณพฺราหมฺ ณิยา ปชาย สเทวมนสุ ฺสาย อนุตตฺ รํ สมมฺ าสมโฺ พธึ อภิสมพฺ ทุ โฺ ธ ปจฺจฺ าสึ ฯ
ยโต จ โข เม ภิกฺขเว อเิ มสุ จตสู ุ อรยิ สจฺเจสุ เอวนตฺ ปิ รวิ ฏฏฺ ํ ทฺวาทสาการํ ยถาภตู ํ
าณทสสฺ นํ สุวิสุทฺธํ อโหสิ อถาหํ ภกิ ขฺ เว สเทวเก โลเก สมารเก สพรฺ หมฺ เก สสสฺ มณ-
พฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนสุ สฺ าย อนตุ ตฺ รํ สมฺมาสมโฺ พธึ อภสิ มฺพุทโฺ ธ ปจจฺ ฺ าสึ ฯ
าณจฺ ปน เม ทสสฺ นํ อทุ ปาทิ อกปุ ฺปา เม วมิ ุตตฺ ิ อยมนตฺ ิมา ชาติ นตถฺ ิทานิ
ปนุ พภฺ โวติ อมิ สฺมิ ฺจ ปน เวยฺยากรณสมฺ ึ ภฺมาเน อายสฺมโต โกณฑฺ ฺสฺส วริ ชํ วตี มลํ
ธมมฺ จกขฺ ํุ อุทปาทิ ยงกฺ ิจฺ ิ สมุทยธมมฺ ํ สพพฺ นตฺ ํ นโิ รธธมฺมนตฺ ิ ฯ
[๑๗] ปวตตฺ ิเต จ ภควตา ธมมฺ จกฺเก ภมุ ฺมา เทวา สทฺทมนุสสฺ าเวสุํ เอตมภฺ ควตา
พาราณสยิ ํ อสิ ปิ ตเน มิคทาเย อนตุ ตฺ รํ ธมฺมจกกฺ ํ ปวตตฺ ติ ํ อปปฺ ฏิวตตฺ ิยํ สมเณน วา พฺราหมฺ เณน
วา เทเวน วา มาเรน วา พรฺ หมฺ ุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมินตฺ ิ ฯ
ภุมมฺ านํ เทวานํ สทฺทํ สตุ ฺวา จาตุมมฺ หาราชกิ า เทวา สทฺทมนสุ ฺสาเวสํุ ฯ เอตมฺภควตา
พาราณสิยํ อสิ ปิ ตเน มิคทาเย อนตุ ตฺ รํ ธมมฺ จกฺกํ ปวตตฺ ติ ํ อปปฺ ฏวิ ตตฺ ิยํ สมเณน วา
พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พรฺ หฺมนุ า วา เกนจิ วา โลกสมฺ ินตฺ ิ ฯ
จาตุมมฺ หาราชกิ านํ เทวานํ สททฺ ํ สุตวฺ า ตาวตสึ า เทวา สททฺ มนสุ สฺ าเวสุํ ฯ
เอตมภฺ ควตา พาราณสิยํ อิสปิ ตเน มิคทาเย อนตุ ตฺ รํ ธมมฺ จกกฺ ํ ปวตฺตติ ํ อปปฺ ฏวิ ตฺติยํ สมเณน วา
พรฺ าหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พรฺ หฺมนุ า วา เกนจิ วา โลกสมฺ ินฺติ ฯ
ตาวตสึ านํ เทวานํ สททฺ ํ สุตวฺ า ยามา เทวา สททฺ มนุสฺสาเวสุํ ฯ เอตมภฺ ควตา พาราณสยิ ํ
อสิ ิปตเน มคิ ทาเย อนุตตฺ รํ ธมมฺ จกกฺ ํ ปวตตฺ ติ ํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหมฺ เณน วา
เทเวน วา มาเรน วา พรฺ หฺมนุ า วา เกนจิ วา โลกสมฺ นิ ตฺ ิ ฯ
๒๗๒
ยามานํ เทวานํ สททฺ ํ สตุ วฺ า ตุสิตา เทวา สททฺ มนสุ ฺสาเวสุํ ฯ เอตมฺภควตา พาราณสยิ ํ
อิสปิ ตเน มคิ ทาเย อนตุ ตฺ รํ ธมมฺ จกกฺ ํ ปวตตฺ ติ ํ อปปฺ ฏวิ ตฺติยํ สมเณน วา พรฺ าหมฺ เณน วา
เทเวน วา มาเรน วา พรฺ หมฺ ุนา วา เกนจิ วา โลกสมฺ ินฺติ ฯ
ตสุ ติ านํ เทวานํ สทฺทํ สุตวฺ า นมิ มฺ านรตี เทวา สททฺ มนสุ สฺ าเวสํุ ฯ เอตมฺภควตา พาราณสยิ ํ
อิสิปตเน มิคทาเย อนตุ ฺตรํ ธมมฺ จกกฺ ํ ปวตตฺ ิตํ อปปฺ ฏวิ ตตฺ ยิ ํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน
วา มาเรน วา พรฺ หมฺ ุนา วา เกนจิ วา โลกสมฺ นิ ตฺ ิ ฯ
นิมมฺ านรตีนํ เทวานํ สทฺทํ สุตฺวา ปรนมิ ฺมติ วสวตตฺ ี เทวา สททฺ มนุสฺสาเวสุํ ฯ
เอตมภฺ ควตา พาราณสยิ ํ อสิ ิปตเน มคิ ทาเย อนุตตฺ รํ ธมมฺ จกกฺ ํ ปวตฺตติ ํ อปปฺ ฏวิ ตฺตยิ ํ สมเณน วา
พรฺ าหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหมฺ นุ า วา เกนจิ วา โลกสมฺ นิ ฺติ ฯ
ปรนมิ มฺ ติ วสวตตฺ นี ํ เทวานํ สททฺ ํ สุตวฺ า พรหฺมปารสิ ชชฺ า เทวา สททฺ มนสุ ฺสาเวสุํ ฯ
เอตมฺภควตา พาราณสยิ ํ อิสปิ ตเน มิคทาเย อนตุ ตฺ รํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺตติ ํ อปปฺ ฏิวตฺติยํ สมเณน วา
พฺราหมฺ เณน วา เทเวน วา มาเรน วา พรฺ หมฺ นุ า วา เกนจิ วา โลกสมฺ นิ ฺติ ฯ
พรฺ หมฺ ปารสิ ชฺชานํ เทวานํ สทฺทํ สุตวฺ า พรหมฺ ปโรหติ า เทวา สททฺ มนุสสฺ าเวสํุ ฯ
เอตมภฺ ควตา พาราณสิยํ อสิ ิปตเน มิคทาเย อนุตตฺ รํ ธมมฺ จกกฺ ํ ปวตตฺ ติ ํ อปปฺ ฏิวตตฺ ิยํ สมเณน วา
พฺราหมฺ เณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมนุ า วา เกนจิ วา โลกสมฺ ินตฺ ิ ฯ
พรฺ หมฺ ปโรหิตานํ เทวานํ สททฺ ํ สตุ วฺ า มหาพรหฺ มา เทวา สทฺทมนุสสฺ าเวสํุ ฯ เอตมภฺ ควตา
พาราณสยิ ํ อิสปิ ตเน มคิ ทาเย อนตุ ตฺ รํ ธมมฺ จกกฺ ํ ปวตตฺ ติ ํ อปปฺ ฏิวตตฺ ิยํ สมเณน วา พรฺ าหมฺ เณน
วา เทเวน วา มาเรน วา พรฺ หมฺ นุ า วา เกนจิ วา โลกสฺมนิ ตฺ ิ ฯ
มหาพฺรหฺมานํ เทวานํ สททฺ ํ สุตฺวา ปรติ ฺตาภา เทวา สทฺทมนสุ สฺ าเวสํุ ฯ เอตมภฺ ควตา
พาราณสยิ ํ อิสปิ ตเน มคิ ทาเย อนตุ ตฺ รํ ธมมฺ จกกฺ ํ ปวตตฺ ติ ํ อปฺปฏวิ ตฺตยิ ํ สมเณน วา
พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหมฺ นุ า วา เกนจิ วา โลกสมฺ ินฺติ ฯ
ปรติ ตฺ าภานํ เทวานํ สททฺ ํ สุตวฺ า อปปฺ มานาภา เทวา สทฺทมนุสสฺ าเวสํุ ฯ เอตมภฺ ควตา
พาราณสยิ ํ อิสปิ ตเน มคิ ทาเย อนุตตฺ รํ ธมมฺ จกฺกํ ปวตฺตติ ํ อปปฺ ฏวิ ตตฺ ิยํ สมเณน วา
พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหมฺ นุ า วา เกนจิ วา โลกสมฺ ินฺติ ฯ
๒๗๓
อปฺปมานาภานํ เทวานํ สททฺ ํ สตุ ฺวา อาภสสฺ รา เทวา สททฺ มนสุ ฺสาเวสุํ ฯ เอตมฺภควตา
พาราณสิยํ อสิ ปิ ตเน มิคทาเย อนตุ ตฺ รํ ธมมฺ จกกฺ ํ ปวตตฺ ติ ํ อปปฺ ฏวิ ตฺติยํ สมเณน วา
พรฺ าหมฺ เณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมนุ า วา เกนจิ วา โลกสมฺ ินฺติ ฯ
อาภสฺสรานํ เทวานํ สทฺทํ สตุ วฺ า ปรติ ฺตสุภา เทวา สททฺ มนสุ ฺสาเวสํุ ฯ เอตมภฺ ควตา พาราณ
สิยํ อิสิปตเน มคิ ทาเย อนุตตฺ รํ ธมมฺ จกกฺ ํ ปวตตฺ ติ ํ อปปฺ ฏวิ ตตฺ ยิ ํ สมเณน วา
พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหมฺ นุ า วา เกนจิ วา โลกสมฺ ินตฺ ิ ฯ
ปรติ ฺตสุภานํ เทวานํ สททฺ ํ สุตฺวา อปปฺ มานสภุ า เทวา สทฺทมนุสฺสาเวสํุ ฯ เอตมฺภควตา
พาราณสิยํ อสิ ปิ ตเน มิคทาเย อนุตตฺ รํ ธมมฺ จกกฺ ํ ปวตตฺ ติ ํ อปปฺ ฏวิ ตตฺ ิยํ สมเณน วา
พรฺ าหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พรฺ หมฺ นุ า วา เกนจิ วา โลกสมฺ ินฺติ ฯ
อปฺปมาณสุภานํ เทวานํ สทฺทํ สุตฺวา สุภกณิ ฺณหกา เทวา สทฺทมนุสสฺ าเวสํุ ฯ เอตมฺภควตา
พาราณสยิ ํ อิสปิ ตเน มิคทาเย อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺตติ ํ อปฺปฏวิ ตตฺ ยิ ํ สมเณน วา พรฺ าหมฺ เณน
วา เทเวน วา มาเรน วา พรฺ หฺมนุ า วา เกนจิ วา โลกสฺมินตฺ ิ ฯ
สภุ กณิ ณฺ หกานํ เทวานํ สททฺ ํ สุตวฺ า เวหปผฺ ลา เทวา สทฺทมนสุ สฺ าเวสํุ ฯ เอตมฺภควตา
พาราณสิยํ อิสปิ ตเน มิคทาเย อนตุ ตฺ รํ ธมมฺ จกกฺ ํ ปวตตฺ ติ ํ อปฺปฏวิ ตตฺ ิยํ สมเณน วา
พฺราหมฺ เณน วา เทเวน วา มาเรน วา พรฺ หฺมนุ า วา เกนจิ วา โลกสมฺ นิ ตฺ ิ ฯ
เวหปฺผลานํ เทวานํ สททฺ ํ สุตฺวา อสฺ สตตฺ า เทวา สททฺ มนุสสฺ าเวสุํ ฯ เอตมภฺ ควตา
พาราณสยิ ํ อิสปิ ตเน มิคทาเย อนตุ ตฺ รํ ธมมฺ จกฺกํ ปวตฺตติ ํ อปปฺ ฏวิ ตตฺ ยิ ํ สมเณน วา
พรฺ าหมฺ เณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมนุ า วา เกนจิ วา โลกสมฺ ินตฺ ิ ฯ
อสฺสตฺตานํ เทวานํ สทฺทํ สุตฺวา อวหิ า เทวา สทฺทมนุสสฺ าเวสุํ ฯ เอตมภฺ ควตา พาราณ
สิยํ อิสิปตเน มคิ ทาเย อนุตตฺ รํ ธมมฺ จกฺกํ ปวตตฺ ิตํ อปฺปฏวิ ตตฺ ิยํ สมเณน วา พฺราหมฺ เณน วา
เทเวน วา มาเรน วา พรฺ หมฺ นุ า วา เกนจิ วา โลกสมฺ ินตฺ ิ ฯ
อวหิ านํ เทวานํ สทฺทํ สตุ วฺ า อตปปฺ า เทวา สททฺ มนุสสฺ าเวสํุ ฯ เอตมฺภควตา พาราณสยิ ํ
อสิ ิปตเน มิคทาเย อนตุ ตฺ รํ ธมมฺ จกกฺ ํ ปวตตฺ ติ ํ อปปฺ ฏวิ ตตฺ ิยํ สมเณน วา พรฺ าหมฺ เณน วา เทเวน
วา มาเรน วา พรฺ หมฺ นุ า วา เกนจิ วา โลกสมฺ นิ ฺติ ฯ
๒๗๔
อตปปฺ านํ เทวานํ สททฺ ํ สตุ วฺ า สทุ สสฺ า เทวา สททฺ มนสุ ฺสาเวสํุ ฯ เอตมภฺ ควตา
พาราณสิยํ อสิ ปิ ตเน มิคทาเย อนตุ ตฺ รํ ธมมฺ จกกฺ ํ ปวตตฺ ติ ํ อปฺปฏวิ ตตฺ ิยํ สมเณน วา
พฺราหมฺ เณน วา เทเวน วา มาเรน วา พรฺ หฺมนุ า วา เกนจิ วา โลกสมฺ นิ ตฺ ิ ฯ
สทุ สสฺ านํ เทวานํ สททฺ ํ สตุ วฺ า สทุ สสฺ ี เทวา สทฺทมนุสฺสาเวสุํ ฯ เอตมภฺ ควตา พาราณสยิ ํ
อิสปิ ตเน มคิ ทาเย อนตุ ตฺ รํ ธมฺมจกกฺ ํ ปวตตฺ ิตํ อปฺปฏวิ ตฺตยิ ํ สมเณน วา พฺราหมฺ เณน วา เทเวน
วา มาเรน วา พรฺ หมฺ นุ า วา เกนจิ วา โลกสมฺ ินฺติ ฯ
สุทสสฺ นี ํ เทวานํ สทฺทํ สุตวฺ า อกนฏิ ฺ กา เทวา สทฺทมนสุ ฺสาเวสํุ ฯ เอตมภฺ ควตา
พาราณสยิ ํ อสิ ปิ ตเน มิคทาเย อนตุ ฺตรํ ธมมฺ จกฺกํ ปวตตฺ ติ ํ อปฺปฏวิ ตฺตยิ ํ สมเณน วา พฺราหมฺ เณน
วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมนุ า วา เกนจิ วา โลกสฺมินตฺ ิ ฯ
อติ หิ เตน ขเณน เตน มหุ ุตฺเตน ยาว พรฺ หมฺ โลกา สทฺโท อพฺภุคคฺ จฺฉิ ฯ อยฺจ
ทสสหสฺสี โลกธาตุ สงฺกมปฺ ิ สมปฺ กมฺปิ สมปฺ เวธิ ฯ อปฺปมาโณ จ อุฬาโร โอภาโส โลเก
ปาตรุ โหสิ อตกิ กฺ มมฺ เทวานํ เทวานภุ าวํ ฯ อถโข ภควา อทุ านํ อุทาเนสิ อฺาสิ วต โภ
โกณฑฺ ฺโ อฺาสิ วต โภ โกณฑฺ ฺโติ ฯ
อิตหิ ิทํ อายสมฺ โต โกณฑฺ ฺ สสฺ อฺ าโกณฺฑฺโ เตวฺ ว นามํ อโหสิ ฯ
[๑๘] อถโข อายสฺมา อฺ าโกณฑฺ โฺ ทิฏฺ ธมโฺ ม ปตตฺ ธมโฺ ม วิทติ ธมฺโม
ปรโิ ยคาฬหฺ ธมฺโม ตณิ ณฺ วจิ กิ จิ ฺโฉ วิคตกถกํ โถ เวสารชชฺ ปฺปตฺโต อปรปปฺ จจฺ โย สตถฺ ุ สาสเน
ภควนฺตํ เอตทโวจ ลเภยยฺ าหํ ภนฺเต ภควโต สนฺตเิ ก ปพพฺ ชชฺ ํ ลเภยยฺ ํ อุปสมฺปทนตฺ ิ ฯ
เอหิ ภกิ ฺขูติ ภควา อโวจ สฺวากขาโต ธมฺโม จร พรฺ หมฺ จรยิ ํ สมมฺ าทกุ ขฺ สสฺ อนฺตกริ ยิ ายาติ
ฯ สา ว ตสฺส อายสมฺ โต อปุ สมปฺ ทา อโหสิ ฯ
๒๗๕
อาสาฬหมาสสสฺ (เดือน ๘) สุกกฺ ปกขฺ สสฺ ๑๕ ค่าํ
มหาปชาปตโี คตมีวตฺถุ ปพพฺ ชายาจนา
สฺยามรฏฺสฺส เตปิฏกํ จุลวคฺโค ทตุ โิ ย ภาโค เลม ท่ี ๗ ขอ ๕๑๓-๕๑๘
ภกิ ฺขนุ ขี นธฺ กํ มหาปชาปตโี คตมวี ตฺถุ ปพพฺ ชชายาจนา
[๕๑๓] เตน สมเยน พทุ โฺ ธ ภควา สกฺเกสุ วหิ รติ กปิ ลวตถฺ ุสมฺ ึ นิโครฺ ธาราเม ฯ
อถโข มหาปชาปตี โคตมี เยน ภควา เตนุปสงกฺ มิ อุปสงกฺ มติ ฺวา ภควนตฺ ํ อภวิ าเทตวฺ า
เอกมนตฺ ํ อฏฺาสิ ฯ เอกมนตฺ ํ ตา โข มหาปชาปตี โคตมี ภควนตฺ ํ เอตทโวจ สาธุ ภนเฺ ต ลเภยยฺ
มาตคุ าโม ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวนิ เย อคารสมฺ า อนคารยิ ํ ปพพฺ ชฺชนฺติ ฯ อลํ โคตมิ มา เต
รจุ ฺจิ มาตคุ ามสสฺ ตถาคตปปฺ เวทิเต ธมมฺ วนิ เย อคารสฺมา อนคารยิ ํ ปพพฺ ชฺชาติ ฯ
ทุตยิ มปฺ ิ โข มหาปชาปตี โคตมี ภควนตฺ ํ เอตทโวจ สาธุ ภนฺเต ลเภยยฺ มาตุคาโม
ตถาคตปปฺ เวทเิ ต ธมฺมวนิ เย อคารสมฺ า อนคารยิ ํ ปพพฺ ชฺชนตฺ ิ ฯ อลํ โคตมิ มา เต รุจจฺ ิ
มาตคุ ามสสฺ ตถาคตปปฺ เวทิเต ธมฺมวินเย อคารสมฺ า อนคารยิ ํ ปพพฺ ชชฺ าติ ฯ
ตตยิ มปฺ ิ โข มหาปชาปตี โคตมี ภควนฺตํ เอตทโวจ สาธุ ภนเฺ ต ลเภยฺย มาตุคาโม
ตถาคตปปฺ เวทิเต ธมมฺ วนิ เย อคารสฺมา อนคารยิ ํ ปพฺพชชฺ นตฺ ิ ฯ อลํ โคตมิ มา เต รุจจฺ ิ
มาตุคามสฺส ตถาคตปปฺ เวทิเต ธมมฺ วนิ เย อคารสฺมา อนคารยิ ํ ปพฺพชชฺ าติ ฯ
อถโข มหาปชาปตี โคตมี น ภควา อนุชานาติ มาตคุ ามสฺส ตถาคตปปฺ เวทเิ ต ธมมฺ วินเย
อคารสฺมา อนคารยิ ํ ปพพฺ ชฺชนฺติ ทกุ ฺขี ทมุ ฺมนา อสฺสุมขุ ี รุทมานา ภควนฺตํ อภิวาเทตวฺ า
ปทกขฺ ิณํ กตฺวา ปกกฺ ามิ ฯ
[๕๑๔] อถโข ภควา กปิลวตฺถสุ ฺมึ ยถาภิรนตฺ ํ วหิ รติ ฺวา เยน เวสาลี เตน จารกิ ํ ปกกฺ ามิ
อนุปพุ ฺเพน จารกิ ฺจรมาโน เยน เวสาลี ตทวสริ ฯ ตตฺร สุทํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน
กฏู าคารสาลายํ ฯ
อถโข มหาปชาปตี โคตมี เกเส เฉทาเปตฺวา กาสายานิ วตถฺ านิ อจฉฺ าเทตวฺ า
สมฺพหลุ าหิ สากิยานีหิ สทธฺ ึ เยน เวสาลี เตน ปกฺกามิ อนปุ ุพเฺ พน เยน เวสาลี มหาวนํ
กูฏาคารสาลา เตนปุ สงกฺ มิ ฯ
๒๗๖
อถโข มหาปชาปตี โคตมี สเุ นหิ ปาเทหิ รโชกิณเฺ ณน คตฺเตน ทุกขฺ ี ทมุ มฺ นา อสฺสมุ ขุ ี
รทุ มานา พหทิ วฺ ารโกฏฺเก อฏฺ าสิ ฯ อทฺทสา โข อายสฺมา อานนฺโท มหาปชาปตึ โคตมึ สเุ นหิ
ปาเทหิ รโชกิณเฺ ณน คตเฺ ตน ทกุ ขฺ ึ ทมุ มฺ นํ อสฺสมุ ขุ ึ รทุ มานํ พหทิ ฺวารโกฏฺเก ตํ ทสิ วฺ าน
มหาปชาปตึ โคตมึ เอตทโวจ กิสฺส ตฺวํ โคตมิ สุเนหิ ปาเทหิ รโชกิณฺเณน คตฺเตน ทุกขฺ ี
ทุมฺมนา อสฺสมุ ุขี รุทมานา พหิทฺวารโกฏฺ เก ต าติ ฯ ตถา หิ ปน ภนฺเต อานนฺท น ภควา
อนชุ านาติ มาตุคามสสฺ ตถาคตปปฺ เวทิเต ธมมฺ วนิ เย อคารสฺมา อนคารยิ ํ ปพฺพชฺชนตฺ ิ ฯ เตนหิ
โคตมิ มหุ ตุ ตฺ ํ ตวํ อิเธว ตาว โหหิ ยาวาหํ ภควนตฺ ํ ยาจามิ มาตคุ ามสสฺ ตถาคตปปฺ เวทเิ ต
ธมฺมวินเย อคารสมฺ า อนคารยิ ํ ปพฺพชฺชนตฺ ิ ฯ
[๕๑๕] อถโข อายสฺมา อานนโฺ ท เยน ภควา เตนุปสงกฺ มิ อปุ สงกฺ มติ วฺ า ภควนตฺ ํ
อภิวาเทตวฺ า เอกมนฺตํ นสิ ีทิ ฯ เอกมนฺตํ นสิ ินฺโน โข อายสมฺ า อานนโฺ ท ภควนตฺ ํ เอตทโวจ
เอสา ภนเฺ ต มหาปชาปตี โคตมี สเุ นหิ ปาเทหิ รโชกณิ ฺเณน คตเฺ ตน ทกุ ขฺ ี ทมุ มฺ นา อสฺสมุ ุขี
รุทมานา พหทิ วฺ ารโกฏฺเก ต า น ภควา อนชุ านาติ มาตคุ ามสฺส ตถาคตปฺปเวทเิ ต ธมมฺ วนิ เย
อคารสฺมา อนคารยิ ํ ปพพฺ ชชฺ นฺติ สาธุ ภนเฺ ต ลเภยฺย มาตุคาโม ตถาคตปปฺ เวทเิ ต ธมมฺ วนิ เย
อคารสมฺ า อนคารยิ ํ ปพพฺ ชชฺ นฺติ ฯ อลํ อานนทฺ มา เต รจุ ฺจิ มาตุคามสสฺ ตถาคตปฺปเวทเิ ต ธมมฺ
วินเย อคารสมฺ า อนคารยิ ํ ปพพฺ ชชฺ าติ ฯ ทุติยมปฺ ิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนตฺ ํ เอตทโวจ สาธุ
ภนเฺ ต ลเภยยฺ มาตคุ าโม ตถาคตปปฺ เวทิเต ธมฺมวนิ เย อคารสมฺ า อนคารยิ ํ ปพฺพชฺชนตฺ ิ ฯ อลํ
อานนทฺ มา เต รุจจฺ ิ มาตคุ ามสสฺ ตถาคตปปฺ เวทิเต ธมมฺ วินเย อคารสฺมา อนคารยิ ํ
ปพพฺ ชชฺ าติ ฯ ตตยิ มปฺ ิ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ สาธุ ภนฺเต ลเภยฺย มาตุคาโม
ตถาคตปปฺ เวทเิ ต ธมฺมวนิ เย อคารสฺมา อนคารยิ ํ ปพพฺ ชฺชนฺติ ฯ อลํ อานนทฺ มา เต รุจฺจิ
มาตคุ ามสฺส ตถาคตปปฺ เวทเิ ต ธมฺมวนิ เย อคารสมฺ า อนคารยิ ํ ปพพฺ ชฺชาติ ฯ
อถโข อายสมฺ า อานนโฺ ท น ภควา อนุชานาติ มาตุคามสฺส ตถาคตปฺปเวทเิ ต
ธมมฺ วนิ เย อคารสฺมา อนคารยิ ํ ปพฺพชฺชํ ยนฺนูนาหํ อฺเนปิ ปรยิ าเยน ภควนตฺ ํ ยาเจยยฺ ํ
มาตุคามสสฺ ตถาคตปปฺ เวทเิ ต ธมมฺ วนิ เย อคารสมฺ า อนคารยิ ํ ปพฺพชชฺ นตฺ ิ ฯ อถโข อายสฺมา
อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ ภพโฺ พ นุ โข ภนเฺ ต มาตคุ าโม ตถาคตปฺปเวทิเต ธมมฺ วนิ เย
อคารสมฺ า อนคารยิ ํ ปพฺพชิตวฺ า โสตาปตตฺ ิผลํ วา สกทิ าคามิผลํ วา อนาคามผิ ลํ วา อรหตตฺ ผลํ
วา สจฺฉิกาตนุ ตฺ ิ ฯ ภพฺโพ อานนฺท มาตคุ าโม ตถาคตปฺปเวทเิ ต ธมมฺ วนิ เย อคารสฺมา
๒๗๗
อนคารยิ ํ ปพพฺ ชิตวฺ า โสตาปตฺตผิ ลปํ ิ สกิทาคามผิ ลปํ ิ อนาคามิผลํปิ อรหตตฺ ผลปํ ิ สจฺฉิกาตนุ ฺ
ติ ฯ สเจ ภนเฺ ต ภพโฺ พ มาตคุ าโม ตถาคตปปฺ เวทิเต ธมมฺ วินเย อคารสมฺ า อนคารยิ ํ ปพฺพชติ วฺ า
โสตาปตตฺ ิผลปํ ิ สกทาคามิผลปํ ิ อนาคามิผลํปิ อรหตตฺ ผลปํ ิ สจฉฺ ิกาตุ พหูปการา ภนฺเต
มหาปชาปตี โคตมี ภควโต มาตุจฉฺ า อาปาทิกา โปสกิ า ขีรสฺส ทายิกา ภควนตฺ ํ ชเนตตฺ ยิ า
กาลกตาย ถฺ ปาเยสิ สาธุ ภนเฺ ต ลเภยยฺ มาตคุ าโม ตถาคตปฺปเวทิเต ธมมฺ วนิ เย อคารสมฺ า
อนคารยิ ํ ปพพฺ ชชฺ นตฺ ิ ฯ
[๕๑๖] สเจ อานนทฺ มหาปชาปตี โคตมี อฏฺ ครุธมฺเม ปฏคิ คฺ ณหฺ าติ สา วสสฺ า โหตุ
อปุ สมปฺ ทา
๑. วสสฺ สตปุ สมฺปนฺนาย ภกิ ขฺ นุ ิยา ตทหปุ สมปฺ นนฺ สฺส ภกิ ฺขุโน อภวิ าทนํ ปจฺจฏุ ฺานํ
อชฺ ลิกมมฺ ํ สามีจิกมมฺ ํ กาตพฺพํ อยมปฺ ิ ธมโฺ ม สกฺกตวฺ า ครกุ ตวฺ า มาเนตวฺ า ปเู ชตวฺ า ยาวชีวํ
อนตกิ กฺ มนีโย
๒. น ภกิ ฺขุนิยา อภิกฺขเุ ก อาวาเส วสสฺ ํ วสติ พพฺ ํ อยมปฺ ิ ธมฺโม สกกฺ ตวฺ า ครกุ ตฺวา
มาเนตวฺ า ปูเชตวฺ า ยาวชวี ํ อนตกิ ฺกมนีโย
๓. อนวฺ ฑฺฒมาสํ ภกิ ฺขนุ ิยา ภกิ ฺขุสงฺฆโต เทวฺ ธมฺมา ปจจฺ าสึสติ พพฺ า อุโปสถ
ปุจฉฺ กจฺ โอวาทุปสงฺกมนจฺ อยมฺปิ ธมฺโม สกกฺ ตวฺ า ครุกตวฺ า มาเนตวฺ า ปูเชตฺวา ยาวชีวํ
อนติกกฺ มนโี ย
๔. วสสฺ ํ วฏุ ฺถาย ภิกขฺ นุ ยิ า อุภโตสงเฺ ฆ ตีหิ าเนหิ ปวาเรตพฺพํ ทฏิ เฺ น วา สุเตน วา
ปรสิ งกฺ าย วา อยมปฺ ิ ธมโฺ ม สกกฺ ตวฺ า ครกุ ตวฺ า มาเนตวฺ า ปเู ชตฺวา ยาวชวี ํ อนตกิ กฺ มนีโย
๕. ครุธมมฺ ํ อชฺฌาปนนฺ าย ภิกขฺ ุนิยา อุภโตสงเฺ ฆ ปกขฺ มานตตฺ ํ จรติ พพฺ ํ อยมฺปิ ธมโฺ ม
สกกฺ ตวฺ า ครกุ ตฺวา มาเนตวฺ า ปูเชตวฺ า ยาวชวี ํ อนตกิ กฺ มนีโย
๖. เทฺว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ สกิ ฺขติ สกิ ฺขาย สกิ ฺขมานาย อภุ โตสงฺเฆ อุปสมปฺ ทา
ปรเิ ยสติ พพฺ า อยมปฺ ิ ธมโฺ ม สกกฺ ตวฺ า ครุกตวฺ า มาเนตวฺ า ปเู ชตวฺ า ยาวชวี ํ อนติกกฺ มนีโย
๗. น ภกิ ขฺ ุนิยา เกนจิ ปรยิ าเยน ภกิ ฺขุ อกโฺ กสิตพโฺ พ ปรภิ าสติ พฺโพ อยมปฺ ิ ธมฺโม
สกกฺ ตวฺ า ครกุ ตฺวา มาเนตฺวา ปูเชตวฺ า ยาวชีวํ อนตกิ ฺกมนีโย
๒๗๘
๘. อชฺชตคฺเค โอวโฏ ภิกขฺ นุ นี ํ ภิกขฺ สู ุ วจนปโถ อโนวโฏ ภกิ ขฺ นู ํ ภกิ ขฺ นุ ีสุ วจนปโถ อยมปฺ ิ
ธมโฺ ม สกกฺ ตวฺ า ครกุ ตวฺ า มาเนตวฺ า ปเู ชตฺวา ยาวชวี ํ อนตกิ ฺกมนโี ย
สเจ ปนานนฺท มหาปชาปตี โคตมี อเิ ม อฏฺ ครธุ มฺเม ปฏคิ ฺคณฺหาติ สา วสสฺ า โหตุ
อุปสมปฺ ทาติ ฯ
[๕๑๗] อถโข อายสมฺ า อานนโฺ ท ภควโต สนฺติเก อฏฺ ครุธมเฺ ม อคุ ฺคเหตวฺ า เยน
มหาปชาปตี โคตมี เตนปุ สงกฺ มิ อปุ สงกฺ มติ วฺ า มหาปชาปตึ โคตมึ เอตทโวจ สเจ โข ตวฺ ํ โคตมิ
อฏฺ ครธุ มฺเม ปฏิคฺคเณฺหยฺยาสิ สา ว เต ภวสิ ฺสติ อปุ สมฺปทา
๑. วสฺสสตปุ สมปฺ นนฺ าย ภกิ ฺขุนิยา ตทหุปสมฺปนฺนสสฺ ภิกขฺ โุ น อภวิ าทนํ ปจฺจุฏฺ านํ
อชฺ ลกิ มฺมํ สามีจกิ มมฺ ํ กาตพพฺ ํ อยมปฺ ิ ธมฺโม สกกฺ ตฺวา ครกุ ตวฺ า มาเนตวฺ า ปเู ชตวฺ า ยาวชวี ํ
อนตกิ กฺ มนโี ย
๒. น ภกิ ขฺ ุนยิ า อภกิ ฺขุเก อาวาเส วสฺสํ วสิตพพฺ ํ อยมปฺ ิ ธมฺโม สกฺกตฺวา ครุกตวฺ า
มาเนตวฺ า ปูเชตฺวา ยาวชวี ํ อนตกิ กฺ มนีโย
๓. อนวฺ ฑฒฺ มาสํ ภกิ ฺขนุ ยิ า ภกิ ขฺ ุสงฆฺ โต เทวฺ ธมฺมา ปจจฺ าสสึ ติ พฺพา อโุ ปสถปจุ ฉฺ กจฺ
โอวาทปุ สงกฺ มนจฺ อยมปฺ ิ ธมฺโม สกกฺ ตฺวา ครุกตวฺ า มาเนตวฺ า ปเู ชตวฺ า ยาวชวี ํ อนตกิ กฺ มนีโย
๔. วสสฺ ํ วุฏฺาย ภิกขฺ ุนิยา อภุ โตสงเฺ ฆ ตีหิ าเนหิ ปวาเรตพพฺ ํ ทิฏเฺ น วา สุเตน วา
ปรสิ งกฺ าย วา อยมฺปิ ธมโฺ ม สกฺกตฺวา ครุกตฺวา มาเนตวฺ า ปูเชตวฺ า ยาวชวี ํ อนตกิ ฺกมนโี ย
๕. ครุธมมฺ ํ อชฌฺ าปนฺนาย ภกิ ขฺ นุ ิยา อภุ โตสงเฺ ฆ ปกขฺ มานตตฺ ํ จรติ พพฺ ํ อยมปฺ ิ ธมโฺ ม
สกฺกตวฺ า ครกุ ตฺวา มาเนตวฺ า ปเู ชตวฺ า ยาวชวี ํ อนตกิ กฺ มนโี ย
๖. เทวฺ วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ สิกฺขติ สิกขฺ าย สิกฺขมานาย อภุ โตสงฺเฆ อุปสมฺปทา
ปรเิ ยสิตพพฺ า อยมปฺ ิ ธมโฺ ม สกฺกตวฺ า ครกุ ตวฺ า มาเนตวฺ า ปูเชตวฺ า ยาวชวี ํ อนติกกฺ มนีโย
๗. น ภกิ ขฺ ุนยิ า เกนจิ ปรยิ าเยน ภกิ ฺขุ อกฺโกสติ พโฺ พ ปรภิ าสิตพฺโพ อยมปฺ ิ ธมโฺ ม
สกฺกตวฺ า ครุกตวฺ า มาเนตวฺ า ปูเชตฺวา ยาวชวี ํ อนตกิ ฺกมนีโย
๘. อชชฺ ตคฺเค โอวโฏ ภิกขฺ ุนีนํ ภิกฺขสู ุ วจนปโถ อโนวโฏ ภิกขฺ นู ํ ภกิ ฺขุนสี ุ วจนปโถ อยมปฺ ิ
ธมโฺ ม สกกฺ ตวฺ า ครกุ ตวฺ า มาเนตวฺ า ปูเชตฺวา ยาวชวี ํ อนตกิ ฺกมนโี ย
๒๗๙
สเจ โข ตฺวํ โคตมิ อิเม อฏฺ ครุธมฺเม ปฏคิ ฺคเณฺหยฺยาสิ สา ว เต ภวิสสฺ ติ อุปสมปฺ ทาติฯ
เสยยฺ ถาปิ ภนฺเต อานนทฺ อติ ฺถี วา ปรุ โิ ส วา ทหโร ยวุ า มณฑฺ นชาตโิ ก สีสนํ หาโต อปุ ฺปลมาลํ
วา วสฺสิกมาลํ วา อธมิ ตตฺ กมาลํ วา ลภติ วฺ า อโุ ภหิ หตเฺ ถหิ ปฏคิ ฺคเหตวฺ า อตุ ฺตมงเฺ ค สริ สิ
ปติฏฺาเปยยฺ เอวเมว โข อหํ ภนฺเต อานนฺท อเิ ม อฏฺ ครุธมเฺ ม ปฏคิ ฺคณหฺ ามิ ยาวชีวํ
อนติกกฺ มนีเยติ ฯ
[๕๑๘] อถโข อายสมฺ า อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงกฺ มิ อปุ สงกฺ มติ ฺวา ภควนตฺ ํ
อภิวาเทตวฺ า เอกมนตฺ ํ นิสที ิ ฯ เอกมนตฺ ํ นสิ นิ ฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนตฺ ํ เอตทโวจ
ปฏคิ คฺ หติ า ภนเฺ ต มหาปชาปตยิ า โคตมิยา อฏฺ ครธุ มฺมา อปุ สมปฺ นฺนา ภควโต มาตุจฉฺ าติ ฯ
สเจ ปนานนฺท นาลภิสฺส มาตุคาโม ตถาคตปปฺ เวทเิ ต ธมมฺ วินเย อคารสมฺ า อนคารยิ ํ
ปพฺพชฺชํ จริ ฏฺติกํ อานนทฺ พฺรหมฺ จรยิ ํ อภวิสฺส วสสฺ สหสสฺ ํ สทธฺ มฺโม ติฏเฺ ยยฺ ยโต จ โข อานนฺท
มาตคุ าโม ตถาคตปปฺ เวทเิ ต ธมฺมวนิ เย อคารสฺมา อนคารยิ ํ ปพฺพชโิ ต นทานิ อานนฺท พฺรหมฺ จรยิ ํ
จริ ฏฺ ติกํ ภวิสสฺ ติ ปเฺ จวทานิ อานนฺท วสสฺ สตานิ สทฺธมโฺ ม สสฺ ต.ิ เสยฺยถาปิ อานนทฺ ยานิ
กานิจิ กุลานิ พหอุ ติ ถฺ ิกานิ อปฺปปรุ สิ กานิ ตานิ สุปฺปธํ สยิ านิ โหนตฺ ิ โจเรหิ กุมภฺ เถนเกห.ิ
เอวเมว โข อานนทฺ ยสมฺ ึ ธมฺมวินเย ลภติ มาตคุ าโม อคารสมฺ า อนคารยิ ํ ปพพฺ ชชฺ ํ น ตํ พรฺ หฺมจรยิ ํ
จิรฏฺต กิ ํ โหต.ิ เสยยฺ ถาปิ อานนฺท สมฺปนเฺ น สาลิกฺเขตฺเต เสตฏฺก า นาม โรคชาติ นิปตติ เอวํ
ตํ สาลิกเฺ ขตฺตํ น จริ ฏฺติกํ โหติ เอวเมว โข อานนทฺ ยสมฺ ึ ธมฺมวนิ เย ลภติ มาตุคาโม อคารสมฺ า
อนคารยิ ํ ปพพฺ ชชฺ ํ น ตํ พรฺ หฺมจรยิ ํ จิรฏฺ ต ิกํ โหต.ิ เสยยฺ ถาปิ อานนฺท สมฺปนเฺ น อุจฉฺ กุ ฺเขตเฺ ต มฺ
เชฏฺ ก า นาม โรคชาติ นิปตติ เอวํ ตํ อจุ ฺฉกุ ฺเขตฺตํ น จริ ฏฺติกํ โหติ เอวเมว โข อานนทฺ ยสมฺ ึ
ธมฺมวนิ เย ลภติ มาตคุ าโม อคารสมฺ า อนคารยิ ํ ปพพฺ ชชฺ ํ น ตํ พรฺ หมฺ จรยิ ํ จิรฏฺต กิ ํ โหต.ิ
เสยฺยถาปิ อานนฺท ปรุ โิ ส มหโต ตฬากสฺส ปฏกิ จเฺ จว ปาฬึ พนเฺ ธยยฺ ยาวเทว อทุ กสสฺ
อนตกิ กฺ มนาย เอวเมว โข อานนทฺ มยา ปฏิกจเฺ จว ภกิ ขฺ ุนีนํ อฏฺ ครุธมมฺ า ปฺ ตตฺ า ยาวชวี ํ
อนติกกฺ มนียาติ ฯ
ภิกฺขนุ ีนํ อฏฺ ครุธมมฺ า นฏิ ฺตา ฯ
๒๘๐
อาสาฬหมาสสสฺ (เดอื น ๘) สกุ กฺ ปกขฺ สฺส ๑๕ ค่าํ
มหาปชาปตโิ คตมีเถรวี ตฺถุวณณฺ นา
องฺคตุ ฺตรนิกายฏฺกถา (มโนรถปูรณี ๑) เลมที่ ๑๓ เอกกนปิ าตวณณฺ นา หนา ๔๕๓
เถรปิ าลยิ ํ ปเม ยททิ ํ มหาปชาปตโิ คตมตี ิ มหาปชาปตี โคตมี เถรี รตตฺ ฺ นู ํ อคฺคาติ
ทสเฺ สติ ฯ ตสสฺ า ปฺหากมฺเม อยมนุปพุ พฺ กี ถา ฯ
อยํ กิร ปทมุ ตุ ฺตรพุทธฺ กาเล หํสวตยิ ํ กุลเคเห ปฏิสนฺธึ คณหฺ ิตฺวา อปเรน สมเยน สตถฺ ุ
ธมฺมเทสนํ สุณนตฺ ี สตถฺ ารํ เอกํ ภกิ ขฺ ุนึ รตตฺ ฺูนํ อคคฺ ฏฺาเน เปนฺตํ ทสิ วฺ า อธกิ ารกมฺมํ กตวฺ า
ตํ านนตฺ รํ ปฏเฺ ถสิ ฯ
สา ยาวชวี ํ ทานํ ทตฺวา สีลํ รกขฺ ติ วฺ า ตโต จตุ า เทวโลเก นพิ ฺพตตฺ ิตวฺ า ปนุ เอกสมฺ ึ พุทธฺ นตฺ
เร เทวโลกโต จวิตวฺ า พาราณสยิ ํ ปฺจนฺนํ ทาสสิ ตานํ เชฏฺ กทาสี หตุ ฺวา นพิ พฺ ตตฺ ิ ฯ อถ วสฺสูปนา
ยกิ สมเย ปจฺ สตปจเฺ จกพทุ ธฺ า นนฺทมลู กปพฺภารโต อิสปิ ตเน โอตรติ วฺ า นคเร ปิ ณฺฑาย จรติ วฺ า
อสิ ปิ ตนเมว คนตฺ วฺ า วสฺสปู นายกิ กุฏิยา อตฺถาย หตถฺ กมมฺ ํ ยาจิสสฺ ามาติ จินเฺ ตสํุ ฯ กสมฺ า ฯ
วสฺสกาเล อปุ คจฺฉนเฺ ตน หิ นาลกปฏิปทํ ปฏปิ นฺเนนปิ ปจฺ ฉทนานํ อฺญตเรน
ฉทเนเนว ฉนเฺ น นพิ ทฺธเสนาสเน อุปคนตฺ พฺพํ ฯ วุตตฺ ฺเหตํ น ภกิ ขฺ เว อเสนาสนิเกน วสสฺ ํ
อุปคนตฺ พฺพํ โย อปุ คจเฺ ฉยฺย อาปตตฺ ิ ทุกฺกฏสสฺ าติ ฯ ตสฺมา วสฺสกาเล อุปกฺกฏฺเ สเจ เสนาสนํ
ลภติ อจิ เฺ จตํ กสุ ลํ ฯ โน เจ ลภติ หตฺถกมมฺ ํ ปรเิ ยสติ ฺวาปิ กาตพพฺ ํ ฯ หตฺถกมมฺ ํ อลภนฺเตน สามปํ ิ
กาตพพฺ ํ น เตฺวว อเสนาสนเิ กน วสฺสํ อปุ คนฺตพพฺ ํ ฯ อยมนุธมฺมตา ฯ ตสมฺ า เต ปจฺเจกพทุ ฺธา
หตฺถกมมฺ ํ ยาจสิ ฺสามาติ จวี รํ ปารุปิตฺวา สายณหฺ สมเย นครํ ปวิสิตวฺ า เสฏฺ ส สฺ ฆรทฺวาเร อฏฐฺ ํสุ ฯ
เชฏฺกทาสี กฏุ ํ คเหตวฺ า อุทกตติ ฺถํ คจฺฉนฺตี ปจฺเจกพทุ เฺ ธ นครํ ปวิสนฺเต อทฺทส ฯ เสฏฐฺ ี เตสํ
อาคตการณํ สุตวฺ า อมฺหากํ โอกาโส นตถฺ ิ คจฉฺ นตฺ ตู ิ อาห ฯ
อถ เต นครา นกิ ฺขนเฺ ต เชฏฺ กทาสี กุฏํ คเหตวฺ า ปวสิ นฺตี ทสิ วฺ า กฏุ ํ โอตาเรตวฺ า วนฺทติ วฺ า
โอนมติ วฺ า มขุ ํ อกุ ขฺ ิปิตวฺ า อยฺยา นครํ ปวิฏฺ มตตฺ าว นิกฺขนฺตา กึ นุ โขติ ปุจฺฉิ ฯ วสสฺ ูปนายกิ -
กฏุ ยิ า หตฺถกมมฺ ํ ยาจติ ุํ อาคตมฺหาติ ฯ ลทธฺ ํ ภนเฺ ตติ ฯ น ลทธฺ ํ อปุ าสิเกติ ฯ กึ ปเนสา กฏุ ิ อิสสฺ เร
เหว กาตพพฺ า อุทาหุ ทุคฺคเตหปิ ิ สกฺกา กาตุนตฺ ิ ฯ เยน เกนจิ สกฺกา กาตุนตฺ ิ ฯ สาธุ ภนเฺ ต มยํ
กรสิ สฺ าม เสวฺ มยฺหํ ภิกขฺ ํ คณหฺ ถาติ นมิ นเฺ ตตวฺ า ปนุ กฏุ ํ คเหตฺวา อาคมนตติ ถฺ มคเฺ ค ตวฺ า
๒๘๑
อาคตา อวเสสทาสโิ ย เอตเฺ ถว โหถาติ วตฺวา สพพฺ าสํ อาคตกาเล อาห อมมฺ า กึ นจิ ฺจเมว
ปรสสฺ ทาสกิ มฺมํ กรสิ สฺ ถ อทุ าหุ ทาสภิ าวโต มจุ จฺ ติ ํุ อจิ ฉฺ ถาติ ฯ อชเฺ ชว มจุ จฺ ติ ุํ อจิ ฺฉาม อยเฺ ยติ ฯ
ยทิ เอวํ มยา ปจฺ สตปจเฺ จกพทุ ฺธา หตถฺ กมมฺ ํ อลภนตฺ า สวฺ าตนาย นิมนตฺ ติ า ตมุ หฺ ากํ สามิเกหิ
เอกทวิ สํ หตฺถกมมฺ ํ ทาเปถาติ ฯ ตา สาธตู ิ สมฺปฏิจฉฺ ิตฺวา สายํ อฏฏฺ วิโต อาคตกาเล สามกิ านํ อา
โรเจสุํ ฯ เต สาธูติ เชฏฺ กทาสยิ า เคหทวฺ าเร สนฺนิปตสึ ุ ฯ
อถ เน เชฏฺกทาสี เสฺว ตาตา ปจเฺ จกพุทฺธานํ หตฺถกมมฺ ํ เทถาติ อานิสสํ ํ อาจิกฺขติ วฺ า
เยปิ น กาตุกามา เต คาเฬฺหน โอวาเทน ตชเฺ ชตฺวา สพฺเพปิ สมฺปฏจิ ฉฺ าเปสิ ฯ สา ปนุ ทวิ เส
ปจฺเจกพทุ ฺธานํ ภตตฺ ํ ทตวฺ า สพฺเพสํ ทาสปุตตฺ านํ สญฺ ํ อทาสิ ฯ เต ตาวเทว อรญฺ ํ ปวิสติ วฺ า
ทพพฺ สมฺภาเร สโมธาเนตวฺ า สตํ สตํ หตุ วฺ า เอเกกํ กุฏึ จงฺกมนาทปิ รเิ วณํ กตวฺ า มจฺ ปี ปานยี
ปรโิ ภชนยี าทนี ิ เปตฺวา ปจเฺ จกพทุ ฺธานํ เตมาสํ ตตฺเถว วสนตถฺ าย ปฏิฺญํ กาเรตวฺ า วารกํ ภิกขฺ ํ
อปุ ฏฺ าเปสํุ ฯ ยา อตฺตโน วารทวิ เส ทาตุํ น สกโฺ กติ ตสฺสา เชฏฺ กทาสี สกเคหโต นีหรติ วฺ า เทติ
ฯ เอวํ เตมาสํ ปฏชิ คฺคิตวฺ า เชฏฺ กทาสี เอกํ เอเกกสาฏกํ สชชฺ าเปสิ ฯ ปจฺ ถลู สาฏกสตานิ อเหสุํ
ฯ ตานิ ปรวิ ตตฺ าเปตวฺ า ปฺจนนฺ ํ ปจเฺ จกพทุ ฺธสตานํ ติจวี รานิ กตวฺ า อทาสิ ฯ ปจฺเจกพทุ ฺธา ตาสํ
ปสสฺ นตฺ นี ํเยว อากาเสน คนฺธมาทนปพพฺ ตํ อคมํสุ ฯ
ตาปิ สพพฺ า ยาวชวี ํ กสุ ลํ กตฺวา เทวโลเก นพิ ฺพตตฺ สึ ุ ฯ ตาสุ เชฏฺกา ตโต จวติ ฺวา พาราณ
สยิ า อวิทูเร เปสการเชฏฺกสฺส เคเห นิพพฺ ตตฺ ิ ฯ อเถกทวิ สํ ปทมุ วตยิ า ปุตฺตา ปฺจสตา
ปจฺเจกพทุ ธฺ า พาราณสิรฺญา นิมนตฺ ติ า ราชทฺวารํ อาคนฺตวฺ า กฺจิ โอโลเกนฺตปํ ิ อทิสวฺ า นิวตฺ
ตติ วฺ า นครทฺวาเรน นกิ ขฺ มิตวฺ า ตํ เปสการคามํ อคมํสุ ฯ สา อติ ฺถี ปจเฺ จกพทุ เฺ ธ ทสิ วฺ า สมปฺ ิ ยาย
มานา สพเฺ พว วนทฺ ิตวฺ า ภิกฺขํ อทาสิ ฯ เต ภตฺตกจิ จฺ ํ กตฺวา คนฺธมาทนเมว อคมํสุ ฯ
สาปิ ยาวชวี ํ กุสลํ กตวฺ า เทวมนสุ ฺเสสุ สสํ รนตฺ ี อมหฺ ากํ สตถฺ ุ นพิ พฺ ตตฺ ิโต ปุเรตรเมว เทวท
หนคเร มหาสุปปฺ พุทฺธสสฺ เคเห ปฏสิ นฺธึ คณหฺ ิ โคตมีติสสฺ า นามํ อกสํ ุ ฯ มหามายาย กนิฏฺ ภคินี
โหติ ฯ มนฺตชฺฌายกพฺราหฺมณา ลกขฺ ณานิ ปรคิ คฺ ณฺหนตฺ า อิมาสํ ทวฺ นิ นฺ ํ กุจฉฺ ิยํ วสกิ ทารกา
จกฺกวตฺติโน ภวสิ สฺ นฺตตี ิ พยฺ ากรสึ ุ ฯ สทุ โฺ ธทนมหาราชา วยปฺปตฺตกาเล ตา เทฺวปิ มงฺคลํ กตฺวา
อตฺตโน ฆรํ อาเนสิ ฯ
อปรภาเค อมหฺ ากํ โพธสิ ตโฺ ต ตสุ ิตปุรา จวติ วฺ า มหามายาย เทวยิ า กจุ ฉฺ ิยํ ปฏิสนฺธึ คณฺหิ
ฯ มหามายา ตสสฺ ชาตทวิ สโต สตตฺ เม ทิวเส กาลํ กรติ วฺ า ตุสิตปุเร นพิ พฺ ตตฺ ิ ฯ สุทโฺ ธทนมหาราชา
๒๘๒
มหาสตตฺ สสฺ มาตุจฉฺ ํ มหาปชาปตโึ คตมึ อคฺคมเหสฏิ ฺ าเน เปสิ ฯ ตสฺมึ กาเล นนทฺ กุมาโร ชาโต
ฯ อยํ มหาปชาปตี นนฺทกมุ ารํ ธาตนี ํ ทตวฺ า สยํ โพธสิ ตฺตํ สมฺปรจิ รติ ฯ
อปเรน สมเยน โพธสิ ตฺโต มหาภินกิ ขฺ มนํ นิกขฺ มติ วฺ า สพพฺ ฺ ตุ ํ ปตฺวา โลกานุคฺคหํ
กโรนฺโต อนุกกฺ เมน กปิ ลวตถฺ ปุ รุ ํ ปตวฺ า นครํ ปิ ณฑฺ าย ปาวสิ ิ ฯ อถสฺส ปิ ตา สทุ ฺโธทนมหาราชา
อนตฺ รวถี ยิ เํ ยว ธมมฺ กถํ สตุ วฺ า โสตาปนฺโน ฯ อถ ทตุ ิยทวิ เส นนโฺ ท ปพฺพชิ สตฺตเม ทิวเส
ราหโุ ล ฯ สตถฺ า อปเรน สมเยน เวสาลึ อุปนิสสฺ าย กฏู าคารสาลายํ วหิ รติ ฯ ตสมฺ ึ สมเย
สุทโฺ ธทนมหาราชา ฯ เสตจฉฺ ตตฺ สฺส เหฏฺ า อรหตฺตํ สจฺฉิกตวฺ า ปรนิ ิพพฺ ายิ ฯ
ตทา มหาปชาปตี ปพฺพชชฺ าย จติ ฺตํ อุปฺปาเทสิ ฯ ตโต โรหณิ ีนทตี เี ร กลหววิ าทสตุ ตฺ -
ปรโิ ยสาเน นิกขฺ มติ ฺวา ปพฺพชติ านํ ปฺจนนฺ ํ กมุ ารสตานํ ปาทปรจิ ารกิ า สพพฺ าว เอกจติ ตฺ า หตุ วฺ า
มหาปชาปตยิ า สนตฺ กิ ํ คนฺตวฺ า สพพฺ าว สตถฺ ุ สนตฺ เิ ก ปพพฺ ชสิ สฺ ามาติ มหาปชาปตึ เชฏฐฺ กํ กตฺวา
สตถฺ ุ สนตฺ ิกํ คนฺตกุ ามา อเหสํุ ฯ
อยํ จ มหาปชาปตี ปมเมว เอกวารํ สตฺถารํ ปพพฺ ชฺชํ ยาจมานา นาลตถฺ ตสมฺ า กปฺปกํ
ปกโฺ กสาเปตวฺ า เกเส ฉินทฺ าเปตฺวา กาสายานิ อจฉฺ าเทตฺวา สพพฺ า ตา สากิยานโิ ย อาทาย เวสาลึ
คนตฺ วฺ า อานนทฺ ตฺเถเรน ทสพลํ ยาจาเปตวฺ า อฏฺ หิ ครุธมฺเมหิ ปพพฺ ชฺชจฺ อุปสมปฺ ทฺจ อลตถฺ
ฯ อิตรา ปน สพพฺ าปิ เอกโต อปุ สมปฺ นนฺ า อเหสุํ ฯ อยเมตฺถ สงเฺ ขโป วิตถฺ ารโต ปเนตํ วตฺถุ ปา
ลิยํ อาคตเมว ฯ
เอวํ อุปสมฺปนนฺ า ปน มหาปชาปตี สตฺถารํ อปุ สงกฺ มิตวฺ า อภิวาเทตวฺ า เอกมนตฺ ํ อฏฺาสิ
อถสฺสา สตฺถา ธมมฺ ํ เทเสสิ ฯ สา สตถฺ ุ สนฺตเิ กว กมมฺ ฏฺ านํ คเหตวฺ า อรหตตฺ ํ ปาปณุ ิ ฯ เสสา
ปฺจสตา ภกิ ขฺ ุนโิ ย นนฺทโกวาทสตุ ตฺ ปรโิ ยสาเน อรหตฺตํ ปาปณุ สึ ุ ฯ เอวเมตํ วตถฺ ุ สมุฏฐฺ ติ ํ ฯ
อปรภาเค สตถฺ า เชตวเน นสิ นิ ฺโน ภิกฺขนุ ิโย านนตฺ เรสุ เปนโฺ ต มหาปชาปตึ รตฺตฺนู ํ
อคฺคฏฺ าเน เปสีติ ฯ
๒๘๓
ทกขฺ ณิ าวภิ งฺคสตุ ตํ
สยามรฏฺสสฺ เตปิฏกํ สุตตฺ นฺตปิ ฏเก เลมท่ี ๑๔ ขอ ๗๐๖-๗๑๘
มชฺฌิมนิกายสฺส อปุ รปิ ณณฺ าสกํ วภิ งฺควคคฺ สฺส ทกขฺ ิณาวภิ งคฺ สตุ ฺเต ปาฏปิ ุคคฺ ลกิ า ทกขฺ ิณา
[๗๐๖] เอวมเฺ ม สตุ เอก สมย ภควา สกเฺ กสุ วหิ รติ กปิ ลวตถฺ สุ มฺ ึ นโิ คฺรธาราเม ฯ
อถ โข มหาปชาปตี โคตมี นว ทสุ สฺ ยคุ อาทาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ อปุ สงกฺ มติ ฺวา
ภควนตฺ อภวิ าเทตฺวา เอกมนตฺ นิสที ิ ฯ เอกมนฺต นิสนิ นฺ า โข มหาปชาปตี โคตมี ภควนตฺ
เอตทโวจ อิท เม ภนเฺ ต นว ทสุ ฺสยคุ ภควนฺต อุทฺทิสสฺ สาม กนตฺ สาม วายติ ต เม
ภนฺเต ภควา ปฏคิ คฺ ณหฺ าตุ อนกุ มฺป อปุ าทายาติ ฯ
[๗๐๗] เอว วุตเฺ ต ภควา มหาปชาปตึ โคตมึ เอตทโวจ สงฺเฆ โคตมิ เทหิ สงฺเฆ เต
ทนิ เฺ น อหฺเจว ปชู ิโต ภวสิ สฺ ามิ สงฺโฆ จาติ ฯ ทุตยิ มปฺ ิ โข มหาปชาปตี โคตมี ภควนตฺ
เอตทโวจ อทิ เม ภนฺเต นว ทสุ ฺสยุค ภควนตฺ อทุ ฺทิสฺส สาม กนฺต สาม วายติ ต เม ภนฺเต
ภควา ปฏิคคฺ ณฺหาตุ อนกุ มปฺ อปุ าทายาติ ฯ ทุตยิ มฺปิ โข ภควา มหาปชาปตึ โคตมึ เอตทโวจ
สงเฺ ฆ โคตมิ เทหิ สงฺเฆ เต ทินเฺ น อหฺเจว ปชู ิโต ภวสิ ฺสามิ สงฺโฆ จาติ ฯ ตตยิ มฺปิ โข
มหาปชาปตี โคตมี ภควนตฺ เอตทโวจ อทิ เม ภนฺเต นว ทสุ ฺสยคุ ภควนฺต อทุ ทฺ ิสสฺ
สาม กนฺต สาม วายติ ต เม ภนเฺ ต ภควา ปฏคิ คฺ ณฺหาตุ อนกุ มฺป อุปาทายาติ ฯ ตติยมปฺ ิ
โข ภควา มหาปชาปตึ โคตมึ เอตทโวจ สงเฺ ฆ โคตมิ เทหิ สงฺเฆ เต ทินเฺ น อหเฺ จว
ปชู โิ ต ภวสิ ฺสามิ สงฺโฆ จาติ ฯ
[๗๐๘] เอว วตุ ฺเต อายสมฺ า อานนฺโท ภควนฺต เอตทโวจ ปฏิคฺคณฺหาตุ ภนฺเต ภควา
มหาปชาปตยิ า โคตมิยา นว ทสุ ฺสยุค พหุการา ภนเฺ ต มหาปชาปตี โคตมี ภควโต มาตจุ ฉฺ า
อาปาทิกา โปสิกา ขรี สสฺ ทายกิ า ภควนตฺ ชเนตตฺ ยิ า กาลกตาย ถฺ ปาเยสิ ภควาปิ
ภนฺเต พหุกาโร มหาปชาปตยิ า โคตมยิ า ภควนตฺ ภนฺเต อาคมมฺ มหาปชาปตี โคตมี พทุ ธฺ สรณ
คตา ธมมฺ สรณ คตา สงฆฺ สรณ คตา ภควนฺต ภนเฺ ต อาคมฺม มหาปชาปตี โคตมี ปาณาตปิ าตา
ปฏิวิรตา อทนิ ฺนาทานา ปฏวิ ริ ตา กาเมสมุ จิ ฺฉาจารา ปฏวิ ริ ตา มุสาวาทา ปฏวิ ริ ตา สรุ าเมรยมชชฺ -
ปมาทฏฺ านา ปฏวิ ิรตา ภควนตฺ ภนฺเต อาคมฺม มหาปชาปตี โคตมี พุทฺเธ อเวจจฺ ปฺปสาเทน
สมนฺนาคตา ธมเฺ ม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา สงเฺ ฆ อเวจจฺ ปปฺ สาเทน สมนนฺ าคตา
อรยิ กนฺเตหิ สีเลหิ สมนนฺ าคตา ภควนตฺ ภนฺเต อาคมมฺ มหาปชาปตี โคตมี ทุกเฺ ข
๒๘๔
นิกกฺ งขฺ า ทกุ ขฺ สมทุ เย นิกฺกงฺขา ทุกขฺ นิโรเธ นิกกฺ งขฺ า ทุกขฺ นิโรธคามนิ ยิ า ปฏปิ ทาย
นิกกฺ งขฺ า ภควาปิ ภนฺเต พหุกาโร มหาปชาติยา โคตมยิ าติ ฯ
[๗๐๙] เอวเมต อานนฺท เอวเมต อานนทฺ ย หานนทฺ ปุคคฺ โล ปุคคฺ ล อาคมมฺ พทุ ฺธ
สรณ คโต โหติ ธมฺม สรณ คโต โหติ สงฺฆ สรณ คโต โหติ อมิ สฺสานนทฺ ปคุ คฺ ลสฺส อมิ นิ า
ปคุ ฺคเลน น สปุ ฏิการ วทามิ ยททิ อภวิ าทน ปจจฺ ุฏฺ าน อชฺ ลิกมมฺ สามจี ิกมมฺ จวี ร-
ปิ ณฑฺ ปาต เสนาสน คิลานปจจฺ ย เภสชฺชปรกิ ขฺ ารา นปุ ปฺ ทาเนน ฯ ย หานนทฺ ปุคคฺ โล ปุคฺคล
อาคมมฺ ปาณาติปาตา ปฏวิ ิรโต โหติ อทินนฺ าทานา ปฏวิ ริ โต โหติ กาเมสุมจิ ฉฺ าจารา
ปฏิวริ โต โหติ มุสาวาทา ปฏวิ ิรโต โหติ สรุ าเมรยมชชฺ ปมาทฏฺานา ปฏิวิรโต โหติ
อิมสสฺ านนทฺ ปคุ คฺ ลสฺส อิมนิ า ปคุ คฺ เลน น สปุ ฏิการ วทามิ ยทิท อภิวาทน ปจฺจฏุ ฺ าน
อชฺ ลกิ มฺม สามีจิกมมฺ จวี รปิ ณฑฺ ปาต เสนาสน คิลานปจฺจยเภสชฺช ปรกิ ขฺ ารา นุปปฺ ทาเนน ฯ
ย หานนทฺ ปุคคฺ โล ปุคคฺ ล อาคมฺม พทุ ฺเธ อเวจฺจปปฺ สาเทน สมนฺนาคโต โหติ ธมเฺ ม
อเวจฺจปปฺ สาเทน สมนฺนาคโต โหติ สงฺเฆ อเวจฺจปปฺ สาเทน สมนฺนาคโต โหติ อรยิ กนฺเตหิ
สีเลหิ สมนนฺ าคโต โหติ อมิ สสฺ านนฺท ปคุ ฺคลสสฺ อิมนิ า ปคุ คฺ เลน น สปุ ฏิการ วทามิ
ยทิท อภวิ าทน ปจจฺ ฏุ ฺ าน อฺชลกิ มมฺ สามีจกิ มมฺ จีวรปิ ณฺฑปาต เสนาสน คิลานปจฺจยเภสชฺช-
ปรกิ ขฺ ารา นุปปฺ ทาเนน ฯ ย หานนทฺ ปคุ ฺคโล ปคุ ฺคล อาคมมฺ ทุกฺเข นิกกฺ งโฺ ข โหติ ทุกขฺ สมุท
เย นกิ ฺกงฺโข โหติ ทุกฺขนิโรเธ นิกกฺ งฺโข โหติ ทุกขฺ นิโรธคามินิยา ปฏปิ ทาย นิกกฺ งฺโข โหติ
อมิ สสฺ านนทฺ ปุคคฺ ลสสฺ อิมนิ า ปคุ คฺ เลน น สุปฏิการ วทามิ ยททิ อภวิ าทน ปจฺจุฏฺาน
อฺชลกิ มฺม สามจี กิ มมฺ จีวรปิ ณฑฺ ปาตเสนาสนคลิ านปจจฺ ยเภสชชฺ ปรกิ ฺขารา นปุ ฺปทาเนน ฯ
จทุ ฺทส โข ปนมิ านนฺท ปาฏิปคุ คฺ ลกิ า ทกขฺ ิณา ฯ
ตถาคเต อรหนฺเต สมฺมาสมพฺ ทุ เฺ ธ ทาน เทติ อย ปมา ปาฏปิ คุ ฺคลกิ า ทกขฺ ิณา ฯ
ปจฺเจกสมพฺ ุทฺเธ ทาน เทติ อย ทุตยิ า ปาฏปิ ุคฺคลิกา ทกขฺ ณิ า ฯ
ตถาคตสาวเก อรหนเฺ ต ทาน เทติ อย ตตยิ า ปาฏิปคุ คฺ ลกิ า ทกฺขิณา ฯ
อรหตฺตผล สจฺฉกิ ิรยิ าย ปฏปิ นฺเน ทาน เทติ อย จตตุ ฺถา ปาฏิปุคฺคลิกา ทกขฺ ิณา ฯ
อนาคามสิ ฺส ทาน เทติ อย ปจฺ มี ปาฏปิ ุคคฺ ลกิ า ทกขฺ ิณา ฯ
อนาคามผิ ล สจฉฺ ิกริ ยิ าย ปฏปิ นฺเน ทาน เทติ อย ฉฏฺา ปาฏปิ ุคคฺ ลิกา ทกขฺ ณิ า ฯ
๒๘๕
สกทาคามิสฺส ทาน เทติ อย สตฺตมี ปาฏิปุคฺคลิกา ทกขฺ ิณา ฯ
สกทาคามผิ ล สจฉฺ ิกริ ยิ าย ปฏิปนเฺ น ทาน เทติ อย อฏฺ มี ปาฏิปคุ ฺคลิกา ทกฺขิณา ฯ
โสตาปนฺเน ทาน เทติ อย นวมี ปาฏิปคุ คฺ ลกิ า ทกฺขิณา ฯ
โสตาปตตฺ ิผล สจฺฉิกริ ยิ าย ปฏปิ นเฺ น ทาน เทติ อย ทสมี ปาฏปิ ุคฺคลกิ า ทกขฺ ณิ า ฯ
พาหริ เก กาเมสุ วตี ราเค ทาน เทติ อย เอกาทสมี ปาฏิปคุ คฺ ลกิ า ทกขฺ ณิ า ฯ
ปถุ ชุ ฺชนสลี วนฺเต ทาน เทติ อย ทวฺ าทสมี ปาฏปิ คุ ฺคลิกา ทกขฺ ิณา ฯ
ปถุ ชุ ฺชนทุสฺสเี ล ทาน เทติ อยํ เตรสมี ปาฏิปคุ คฺ ลิกา ทกขฺ ิณา ฯ
ติรจฉฺ านคเต ทาน เทติ อย จุททฺ สมี ปาฏิปคุ คฺ ลกิ า ทกขฺ ณิ าติ ฯ
[๗๑๑] ตตรฺ านนทฺ ติรจฉฺ านคเต ทาน ทตฺวา สตคุณา ทกขฺ ิณา ปาฏกิ งขฺ ติ พฺพา ฯ
ปุถชุ ฺชนทสุ สฺ ีเล ทาน ทตวฺ า สหสฺสคณุ า ทกฺขณิ า ปาฏกิ งขฺ ติ พฺพา ฯ
ปถุ ชุ ชฺ นสลี วนฺเต ทาน ทตฺวา สตสหสฺส คุณาทกขฺ ณิ า ปาฏกิ งขฺ ติ พฺพา พาหิรเก
กาเมสุ วีตราเค ทาน ทตฺวา โกฏสิ ต สหสฺสคุณา ทกขฺ ิณา ปาฏกิ งขฺ ติ พฺพา ฯ
โสตาปตตฺ ิผล สจฉฺ ิกริ ยิ าย ปฏิปนเฺ น ทาน ทตวฺ า อสงเฺ ขยยฺ า อปปฺ เมยฺยา
ทกขฺ ณิ า ปาฏกิ งฺขติ พพฺ า ฯ
โก ปน วาโท โสตาปนเฺ น โก ปน วาโท สกทาคามิผล สจฉฺ ิกริ ยิ าย ปฏปิ นเฺ น โก ปน
วาโท สกทาคามิสสฺ โก ปน วาโท อนาคามิผล สจฉฺ ิกริ ยิ าย ปฏิปนเฺ น โก ปน วาโท
อนาคามสิ สฺ โก ปน วาโท อรหตตฺ ผล สจฉฺ กิ ิรยิ าย ปฏิปนเฺ น โก ปน วาโท ตถาคตสาวเก
อรหนเฺ ต โก ปน วาโท ปจฺเจกสมฺพุทเฺ ธ โก ปน วาโท ตถาคเต อรหนเฺ ต สมมฺ าสมพฺ ทุ เฺ ธ ฯ
สตฺต โข ปนิมานนทฺ สงฆฺ คตา ทกฺขณิ า ฯ พทุ ฺธปฺปมุเข อุภโตสงเฺ ฆ ทาน เทติ อย
ปมา สงฆฺ คตา ทกฺขณิ า ฯ ตถาคเต ปรนิ พิ ฺพเุ ต อภุ โตสงฺเฆ ทาน เทติ อย ทตุ ิยา สงฆฺ คตา
ทกฺขิณา ฯ ภกิ ขฺ ุสงฺเฆ ทาน เทติ อย ตตยิ า สงฺฆคตา ทกขฺ ิณา ฯ ภกิ ฺขนุ สี งเฺ ฆ ทาน เทติ
อย จตุตถฺ า สงฆฺ คตา ทกขฺ ิณา ฯ เอตฺตเก เม ภิกขฺ ู จ ภกิ ขฺ ุนิโย จ สงฆฺ โต อทุ ฺทสิ สฺ ถาติ ทาน
เทติ อย ปจฺ มี สงฆฺ คตา ทกขฺ ณิ า ฯ เอตตฺ เก เม ภกิ ขฺ ู สงฆฺ โต อุททฺ สิ สฺ ถาติ ทาน เทติ
๒๘๖
อย ฉฏฺา สงฆฺ คตา ทกฺขณิ า ฯ เอตตฺ ิกา เม ภกิ ฺขุนิโย สงฺฆโต อุทฺทิสฺสถาติ ทาน เทติ
อย สตตฺ มี สงฆฺ คตา ทกขฺ ิณา ฯ
[๗๑๓] ภวิสฺสนฺติ โข ปนานนทฺ อนาคตมทฺธาน โคตรฺ ภุโน กาสาวกณฺา ทสุ ฺสีลา
ปาปธมฺมา เตสุ ทุสสฺ เี ลสุ สงฆฺ อทุ ฺทสิ สฺ ทาน ทสฺสนฺติ ตทาปห อานนทฺ สงฆฺ คต
ทกฺขิณ อสงเฺ ขยฺย อปปฺ เมยยฺ วทามิ น เตวฺ วาห อานนฺท เกนจิ ปรยิ าเยน สงฺฆคตาย
ทกฺขิณาย ปาฏปิ ุคฺคลกิ ทาน มหปฺผลตร วทามิ ฯ
[๗๑๔] จตสโฺ ส โข ปนิมานนทฺ ทกขฺ ิณาวสิ ุทธฺ โิ ย ฯ กตมา จตสฺโส ฯ อตถฺ านนทฺ
ทกฺขณิ า ทายกโต วิสชุ ฌฺ ติ โน ปฏคิ ฺคาหกโต อตฺถานนฺท ทกขฺ ิณา ปฏคิ คฺ าหกโต วิสชุ ฺฌติ โน
ทายกโต อตถฺ านนทฺ ทกฺขิณา เนว ทายกโต วิสชุ ฺฌติ โน ปฏคิ ฺคาหกโต อตถฺ านนทฺ
ทกขฺ ิณา ทายกโต เจว วิสชุ ฌฺ ติ ปฏคิ คฺ าหกโต จ ฯ
[๗๑๕] กถจฺ านนทฺ ทกขฺ ณิ า ทายกโตวิสุชฺฌติ โน ปฏิคฺคาหกโต ฯ อิธานนฺท ทายโก
โหติ สลี วา กลฺยาณธมโฺ ม ปฏิคฺคาหกา โหนตฺ ิ ทสุ ฺสีลา ปาปธมมฺ า เอว โข อานนฺท
ทกขฺ ณิ า ทายกโต วิสชุ ฌฺ ติ โน ปฏิคคฺ าหกโต ฯ
[๗๑๖] กถฺจานนทฺ ทกฺขิณา ปฏคิ คฺ าหกโต วสิ ชุ ฌฺ ติ โน ทายกโต ฯ อธิ านนทฺ
ทายโก โหติ ทสุ ฺสโี ล ปาปธมโฺ ม ปฏคิ ฺคาหกา โหนฺติ สีลวนฺโต กลยฺ าณธมฺมา เอว โข
อานนฺท ทกขฺ ณิ า ปฏคิ คฺ าหกโต วิสุชฺฌติ โน ทายกโต ฯ
[๗๑๗] กถจฺ านนฺท ทกฺขิณา เนว ทายกโต วสิ ชุ ฺฌติ โน ปฏคิ คฺ าหกโต ฯ อิธานนฺท
ทายโก จ โหติ ทุสสฺ ีโล ปาปธมโฺ ม ปฏิคคฺ าหกา จ โหนฺติ ทสุ สฺ ีลา ปาปธมมฺ า เอว โข
อานนฺท ทกขฺ ิณา เนว ทายกโต วิสชุ ฺฌติ โน ปฏคิ คฺ าหกโต ฯ
[๗๑๘] กถฺจานนทฺ ทกฺขิณา ทายกโต เจว วสิ ุชฺฌติ ปฏคิ ฺคาหกโต จ ฯ อิธานนทฺ
ทายโก จ โหติ สลี วา กลยฺ าณธมโฺ ม ปฏิคคฺ าหกา จ โหนตฺ ิ สีลวนโฺ ต กลฺยาณธมมฺ า เอว โข
อานนทฺ ทกขฺ ณิ า ทายกโต เจว วิสชุ ฺฌติ ปฏคิ ฺคาหกโต จ ฯ อมิ า โข อานนทฺ จตสฺโส
ทกฺขณิ าวิสุทธฺ โิ ยติ ฯ
อิทมโวจ ภควา อทิ วตฺวาน สคุ โต อถาปร เอตทโวจ สตฺถา
โย สลี วา ทสุ ฺสีเลสุ ททาติ ทาน ธมเฺ มน ลทฺธ สุปสนฺนจติ โฺ ต
๒๘๗
อภสิ ททฺ ห กมฺมผล อุฬาร สา ทกขฺ ิณา ทายกโต วิสชุ ฌฺ ติ
โย ทสุ ฺสีโล สีลวนฺเตสุ ททาติ ทาน อธมฺเมน ลทธฺ อปปฺ สนฺนจติ โฺ ต
อนภิสททฺ ห กมฺมผล อุฬาร สา ทกขฺ ณิ า ปฏิคฺคาหกโต วสิ ชุ ฺฌติ
โย ทสุ สฺ โี ล ทุสฺสเี ลสุ ททาติ ทาน อธมเฺ มน ลทฺธ อปฺปสนนฺ จิตฺโต
อนภสิ ททฺ ห กมฺมผล อฬุ าร น ต ทาน วิปลุ ผลนฺติ พฺรมู ิ
โย สีลวา สีลวนฺเตสุ ททาติ ทาน ธมฺเมน ลทธฺ สุปสนนฺ จติ โฺ ต
อภิสททฺ ห กมมฺ ผล อุฬาร ต เว ทาน วปิ ลุ ผลนตฺ ิ พฺรมู ิ
โย วตี ราโค วตี ราเคสุ ททาติ ทาน ธมเฺ มน ลทธฺ สปุ สนนฺ จติ ฺโต
อภิสทฺทห กมมฺ ผล อฬุ าร ต เว ทาน อามิสทานาน มคคฺ นฺติ ฯ
ทกฺขิณา วิภงคฺ สตุ ตฺ นฏิ ฺต ทฺวาทสม ฯ
๒๘๘
อาสาฬหมาสสสฺ (เดอื น ๘) กาฬปกขฺ สฺส ๑-๔ ค่าํ
จตุวคฺคิย บนั ลุ โสตาปนนฺ
สยฺ ามรฏฺสสฺ เตปิฏกํ วนิ ยปิฏเก มหาวคฺโค ปโม ภาโค เลม ที่ ๔ ขอ ๑๙
มหาขนธฺ กํ พทุ ธฺ อทุ านํ โกณฺฑฺญาตนี ํ ธมมฺ จกฺขุํ
[๑๙] อถโข ภควา ตทวเสเส ภิกขฺ ู ธมมฺ ิยา กถาย โอวทิ อนสุ าสิ ฯ อถโข อายสฺมโต จ
วปฺปสฺส อายสมฺ โต จ ภทฺทยิ สฺส ภควตา ธมมฺ ิยา กถาย โอวทยิ มานานํ อนสุ าสิยมานานํ วิรชํ
วีตมลํ ธมมฺ จกขฺ ํุ อุทปาทิ ยงกฺ ิ ฺจิ สมุทยธมฺมํ สพพฺ นตฺ ํ นิโรธธมมฺ นตฺ ิ ฯ เต ทิฏฺ ธมมฺ า
ปตฺตธมมฺ า วทิ ิตธมมฺ า ปรโิ ยคาฬฺหธมมฺ า ติณณฺ วิจิกจิ ฉฺ า วิคตกถกํ ถา เวสารชชฺ ปฺปตตฺ า อปรปปฺ จจฺ
ยา สตถฺ ุ สาสเน ภควนตฺ ํ เอตทโวจุํ ลเภยฺยาม มยํ ภนฺเต ภควโต สนตฺ เิ ก ปพพฺ ชชฺ ํ ลเภยฺยาม
อุปสมปฺ ทนตฺ ิ ฯ เอถ ภกิ ขฺ โวติ ภควา อโวจ สฺวากฺขาโต ธมฺโม จรถ พรฺ หมฺ จรยิ ํ สมมฺ าทกุ ขฺ สสฺ
อนตฺ กิรยิ ายาติ ฯ สา ว เตสํ อายสฺมนตฺ านํ อปุ สมปฺ ทา อโหสิ ฯ อถโข ภควา ตทวเสเส ภกิ ฺขู
นหี ารภตโฺ ต ธมมฺ ิยา กถาย โอวทิ อนุสาสิ ฯ ยํ ตโย ภิกฺขู ปิ ณฺฑาย จรติ ฺวา อาหรนตฺ ิ เตน
ฉพพฺ คโฺ ค ยาเปติ ฯ อถโข อายสฺมโต จ มหานามสสฺ อายสมฺ โต จ อสสฺ ชสิ สฺ ภควตา ธมมฺ ิยา กถาย
โอวทยิ มานานํ อนุสาสยิ มานานํ วริ ชํ วตี มลํ ธมมฺ จกฺขุํ อุทปาทิ ยงฺกิฺจิ สมุทยธมมฺ ํ สพพฺ นตฺ ํ
นิโรธธมฺมนตฺ ิ ฯ
เต ทฏิ ฺธมฺมา ปตตฺ ธมมฺ า วิทติ ธมมฺ า ปรโิ ยคาฬหฺ ธมฺมา ตณิ ฺณวิจกิ ิจฉฺ า วคิ ตกถกํ ถา
เวสารชชฺ ปปฺ ตตฺ า อปรปฺปจจฺ ยา สตฺถุ สาสเน ภควนฺตํ เอตทโวจํุ ลเภยฺยาม มยํ ภนฺเต ภควโต
สนฺตเิ ก ปพพฺ ชชฺ ํ ลเภยยฺ าม อปุ สมฺปทนตฺ ิ ฯ เอถ ภิกฺขโวติ ภควา อโวจ สวฺ ากฺขาโต ธมฺโม จรถ
พรฺ หฺมจรยิ ํ สมฺมา ทกุ ขฺ สสฺ อนฺตกริ ยิ ายาติ ฯ สา ว เตสํ อายสฺมนตฺ านํ อปุ สมฺปทา อโหสิ ฯ
๒๘๙
อาสาฬหมาสสสฺ (เดือน ๘) กาฬปกขฺ สสฺ ๕ ค่ํา
อนตฺตลกฺขณสตุ ฺตํ
สฺยามรฏฺสฺส เตปิฏกํ วนิ ยปิฏเก มหาวคคฺ สฺส ปโม ภาโค เลมที่ ๔ ขอ ๒๐
มหาขนธฺ กํ อนตตฺ ลกฺขณสุตตฺ ํ อนตตฺ กถา
[๒๐] อถ โข ภควา ปจฺ วคฺคิเย ภกิ ขฺ ู อามนเฺ ตสิ รปู ํ ภิกฺขเว อนตตฺ า ฯ รปู ฺจ หิทํ
ภกิ ฺขเว อตตฺ า อภวิสสฺ นยิทํ รปู ํ อาพาธาย สํวตเฺ ตยฺย ลพเฺ ภถ จ รูเป เอวํ เม รูปํ โหตุ เอวํ เม
รปู ํ มา อโหสีติ ฯ ยสมฺ า จ โข ภิกฺขเว รปู ํ อนตตฺ า ตสฺมา รูปํ อาพาธาย สวํ ตตฺ ติ น จ ลพภฺ ติ
รเู ป เอวํ เม รปู ํ โหตุ เอวํ เม รูปํ มา อโหสตี ิ ฯ
เวทนา อนตตฺ า ฯ เวทนา จ หทิ ํ ภิกฺขเว อตตฺ า อภวิสฺส นยทิ ํ เวทนา อาพาธาย
สวํ ตฺเตยฺย ลพฺเภถ จ เวทนาย เอวํ เม เวทนา โหตุ เอวํ เม เวทนา มา อโหสีติ ฯ ยสฺมา จ โข
ภกิ ฺขเว เวทนา อนตตฺ า ตสมฺ า เวทนา อาพาธาย สํวตตฺ ติ น จ ลพฺภติ เวทนาย เอวํ เม เวทนา
โหตุ เอวํ เม เวทนา มา อโหสตี ิ ฯ
สฺ า อนตตฺ า ฯ สฺ า จ หิทํ ภิกฺขเว อตฺตา อภวิสสฺ นยิทํ สฺา อาพาธาย
สํวตฺเตยยฺ ฯ ลพฺเภถ จ สฺ าย เอวํ เม สฺา โหตุ เอวํ เม สฺ า มา อโหสตี ิ ฯ ยสฺมา จ โข
ภกิ ขฺ เว สฺ า อนตตฺ า ตสฺมา สฺา อาพาธาย สวํ ตตฺ ติ น จ ลพฺภติ สฺ าย เอวํ เม สฺา
โหตุ เอวํ เม สฺา มา อโหสตี ิ ฯ
สงขฺ ารา อนตตฺ า ฯ สงขฺ ารา จ หิทํ ภกิ ขฺ เว อตตฺ า อภวสิ ฺสํสุ นยิทํ สงฺขารา อาพาธาย
สํวตฺเตยฺยํุ ลพเฺ ภถ จ สงขฺ าเรสุ เอวํ เม สงฺขารา โหนตฺ ุ เอวํ เม สงขฺ ารา มา อเหสนุ ฺติ ฯ ยสฺมา จ
โข ภิกขฺ เว สงฺขารา อนตตฺ า ตสฺมา สงขฺ ารา อาพาธาย สํวตตฺ นตฺ ิ น จ ลพฺภติ สงขฺ าเรสุ เอวํ เม
สงขฺ ารา โหนฺตุ เอวํ เม สงฺขารา มา อเหสนุ ฺติ ฯ
วิ ฺ าณํ อนตตฺ า ฯ วิ ฺ าณจฺ หิทํ ภกิ ฺขเว อตตฺ า อภวิสสฺ นยิทํ วิฺาณํ อาพาธาย
สํวตฺเตยยฺ ลพฺเภถ จ วิฺาเณ เอวํ เม วิ ฺาณํ โหตุ เอวํ เม วิฺาณํ มา อโหสีติ ฯ ยสฺมา จ
โข ภกิ ขฺ เว วิ ฺาณํ อนตฺตา ตสมฺ า วิ ฺาณํ อาพาธาย สํวตตฺ ติ น จ ลพฺภติ วิฺาเณ เอวํ เม
วิฺ าณํ โหตุ เอวํ เม วิ ฺาณํ มา อโหสีติ ฯ
๒๙๐
[๒๑] ตํ กึ มฺถ ภิกฺขเว รูปํ นิจจฺ ํ วา อนิจจฺ ํ วาติ ฯ อนิจฺจํ ภนเฺ ต ฯ ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ
วา ตํ สุขํ วาติ ฯ ทุกขฺ ํ ภนเฺ ต ฯ ยํ ปนานิจจฺ ํ ทุกฺขํ วิปรณิ ามธมมฺ ํ กลลฺ ํ นุ ตํ สมนปุ สฺสติ ํุ เอตํ มม
เอโสหมสมฺ ิ เอโส เม อตฺตาติ ฯ โน เหตํ ภนเฺ ต ฯ
เวทนา นิจฺจา วา อนจิ ฺจา วาติ ฯ อนิจฺจา ภนฺเต ฯ ยํ ปนานจิ ฺจํ ทกุ ฺขํ วา ตํ สขุ ํ วาติ ฯ
ทุกขฺ ํ ภนฺเต ฯ ยํ ปนานจิ ฺจํ ทุกขฺ ํ วปิ รณิ ามธมมฺ ํ กลฺลํ นุ ตํ สมนปุ สสฺ ติ ุํ เอตํ มม เอโสหมสมฺ ิ
เอโส เม อตฺตาติ ฯ โน เหตํ ภนเฺ ต ฯ
สฺา นจิ ฺจา วา อนจิ จฺ า วาติ ฯ อนจิ ฺจา ภนเฺ ต ฯ ยํ ปนานิจจฺ ํ ทุกขฺ ํ วา ตํ สุขํ วาติ ฯ
ทกุ ขฺ ํ ภนเฺ ต ฯ ยํ ปนานจิ ฺจํ ทุกขฺ ํ วิปรณิ ามธมฺมํ กลฺลํ นุ ตํ สมนปุ สสฺ ิตุํ เอตํ มม เอโสหมสมฺ ิ
เอโส เม อตฺตาติ ฯ โน เหตํ ภนเฺ ต ฯ
สงขฺ ารา นจิ ฺจา วา อนิจฺจา วาติ ฯ อนิจฺจา ภนฺเต ฯ ยํ ปนานจิ จฺ ํ ทุกฺขํ วา ตํ สขุ ํ วาติ ฯ
ทุกขฺ ํ ภนเฺ ต ฯ ยํ ปนานจิ จฺ ํ ทกุ ขฺ ํ วปิ รณิ ามธมมฺ ํ กลลฺ ํ นุ ตํ สมนปุ สสฺ ติ ุํ เอตํ มม เอโสหมสฺมิ
เอโส เม อตตฺ าติ ฯ โน เหตํ ภนเฺ ต ฯ
วิ ฺ าณํ นจิ ฺจํ วา อนิจจฺ ํ วาติ ฯ อนจิ ฺจํ ภนเฺ ต ฯ ยํ ปนานิจจฺ ํ ทุกขฺ ํ วา ตํ สขุ ํ วาติ ฯ
ทกุ ขฺ ํ ภนเฺ ต ฯ ยํ ปนานจิ จฺ ํ ทุกฺขํ วิปรณิ ามธมมฺ ํ กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสสฺ ิตุํ เอตํ มม เอโสหมสมฺ ิ
เอโส เม อตตฺ าติ ฯ โน เหตํ ภนฺเต ฯ
[๒๒] ตสมฺ าติห ภิกฺขเว ยงฺกิฺจิ รปู ํ อตีตานาคตปจฺจปุ ฺปนนฺ ํ อชฺฌตตฺ ํ วา พหทิ ธฺ า วา
โอฬารกิ ํ วา สุขุมํ วา หนี ํ วา ปณีตํ วา ยํ ทเู ร วา สนฺตเิ ก วา สพพฺ ํ รปู ํ เนตํ มม เนโสหมสมฺ ิ น
เมโส อตตฺ าติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมมฺ ปฺปฺาย ทฏฺพพฺ ํ ฯ
ยา กาจิ เวทนา อตีตานาคต-ปจจฺ ปุ ปฺ นนฺ า อชฺฌตตฺ า วา พหิทธฺ า วา โอฬารกิ า วา สุขมุ า วา
หีนา วา ปณีตา วา ยา ทเู ร สนฺติเก วา สพฺพา เวทนา เนตํ มม เนโสหมสมฺ ิ น เมโส อตฺตาติ
เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปปฺ ฺ าย ทฏฺ พพฺ ํ ฯ
ยา กาจิ สฺา อตตี านาคตปจฺจุปปฺ นนฺ า อชฌฺ ตฺตา วา พหทิ ฺธา วา โอฬารกิ า วา สขุ ุมา วา
หีนา วา ปณตี า วา ยา ทูเร วา สนตฺ เิ ก วา สพพฺ า สฺ า เนตํ มม เนโสหมสฺมิ น เมโส อตตฺ าติ
เอวเมตํ ยถาภตู ํ สมมฺ ปปฺ ฺาย ทฏฺ พพฺ ํ ฯ เย เกจิ สงฺขารา อตตี านาคตปจฺจปุ ปฺ นนฺ า อชฺฌตตฺ า
๒๙๑
วา พหทิ ธฺ า วา โอฬารกิ า วา สุขมุ า วา หนี า วา ปณีตา วา เย ทูเร วา สนฺตเิ ก วา สพฺเพ สงขฺ ารา
เนตํ มม เนโสหมสมฺ ิ น เมโส อตตฺ าติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมมฺ ปปฺ ฺาย ทฏฺ พพฺ ํ ฯ
ยงกฺ ิฺจิ วิฺาณํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนนฺ ํ อชฺฌตตฺ ํ วา พหิทฺธา วา โอฬารกิ ํ วา สุขุมํ วา หนี ํ
วา ปณตี ํ วา ยํ ทเู ร วา สนฺติเก วา สพพฺ ํ วิฺาณํ เนตํ มม เนโส หมสมฺ ิ น เมโส อตตฺ าติ
เอวเมตํ ยถาภตู ํ สมมฺ ปปฺ ฺาย ทฏฺพพฺ ํ ฯ
[๒๓] เอวํ ปสฺสํ ภิกฺขเว สุตวา อรยิ สาวโก รปู สมฺ ปึ ิ นิพฺพนิ ทฺ ติ เวทนายปิ นิพฺพนิ ทฺ ติ
สฺายปิ นิพฺพินฺทติ สงขฺ าเรสุปิ นพิ พฺ นิ ฺทติ วิ ฺาณสมฺ ึปิ นิพฺพินทฺ ติ นพิ พฺ นิ ทฺ ํ วิรชฺชติ วิราคา
วิมจุ ฺจติ ฯ วิมตุ ตฺ สฺมึ วิมตุ ตฺ มติ ิ าณํ โหติ ฯ ขณี า ชาติ วุสติ ํ พฺรหฺมจรยิ ํ กตํ กรณยี ํ นาปรํ
อิตถฺ ตตฺ ายาติ ปชานาตตี ิ ฯ
[๒๔] อิทมโวจ ภควา ฯ อตตฺ มนา ปฺจวคคฺ ิยา ภิกขฺ ู ภควโต ภาสิตํ อภินนทฺ ํุ ฯ อมิ สมฺ ึ จ
ปน เวยยฺ ากรณสมฺ ึ ภฺมาเน ปฺจวคคฺ ิยานํ ภิกฺขนู ํ อนปุ าทาย อาสเวหิ จิตฺตานิ วมิ จุ ฺจึสุ ฯ
เตน โข ปน สมเยน ฉ โลเก อรหนโฺ ต โหนฺติ ฯ
อนตตฺ ลกฺขณสตุ ฺตํ ปมภาณวารํ นิฏฺต ํ ฯ
๒๙๒
อาสาฬหมาสสสฺ (เดือน ๘) กาฬปกฺขสฺส ๖ ค่ํา
เอกาทสมํ นาลกสุตตฺ ํ
สฺยามรฏฺสสฺ เตปิฏกํ ขทุ ทฺ กนกิ ายสฺส เลมที่ ๒๕ ขอ ๓๘๘-๓๘๙
สตุ ฺตนฺตปิ ฏเก ขุทฺทกนิกายสฺส ตติยสฺส มหาวคคฺ สสฺ เอกาทสมํ นาลกสตุ ฺตํ
[๓๘๘] อานนทฺ ชาเต ตทิ สคเณ ปตเี ต สกกฺ จฺ อนิ ฺทํ สุจิวสเน จ เทเว ทสุ สฺ ํ คเหตฺวา
อตริ วิ โถมยนเฺ ต อสิโต อิสิ อททฺ ส ทวิ าวหิ าเร ฯ ทสิ ฺวาน เทเว ปมุทิตมเน อุทคเฺ ค จติ ตฺ ึ กรติ ฺวา
อทิ มโวจ ตตถฺ กึ เทวสงฺโฆ อตริ วิ กลฺยรูโป ทสุ สฺ ํ คเหตฺวา รมยถ กึ ปฏจิ จฺ ฯ ยทาปิ อาสิ
อสุเรหิ สงฺคโม ชโย สรุ านํ อสุรา ปราชโิ ต ตทาปิ เนตาทิโส โลมหสํ โน กมิ พภฺ ูตํ ทฏฺ ุ มรู
ปโมทติ า ฯ เสเฬนฺติ คายนตฺ ิ จ วาทยนตฺ ิ ภุชานิ โผเฏนฺติ จ นจจฺ ยนตฺ ิ จ ปุจฉฺ ามิ โวหํ เมรุมทุ ฺธวา
สิเน ธนุ าถ เม สํสยํ ขปิ ปฺ ํ มารสิ า ฯ
โส โพธสิ ตฺโต รตนวโร อตุโลยฺ มนุสสฺ โลเก หิตสขุ ตาย ชาโต สกยฺ าน คาเม ชนปเท
ลุมพฺ เิ นยเฺ ย เตนมหฺ ตฏุ ฺ า อติรวิ กลฺยรปู า ฯ โส สพฺพสตตฺ ตุ ตฺ โม อคฺคปุคฺคโล นราสโภ สพฺพ-
ปชานมตุ ฺตโม วตเฺ ตสสฺ ติ จกฺกํ อิสิวหฺ เย วเน นทวํ สีโห พลวา มคิ าภิภู ฯ ตํ สททฺ ํ สตุ ฺวา
ตุรติ มวสรี โส สุทโฺ ธทนสสฺ (ตท) ภวนํ อปุ าวิสิ นิสชชฺ ตตถฺ อิทมโวจาปิ สเกยฺ กุหึ กุมาโร
อหมปฺ ิ ทฏฺกุ าโม ฯ ตโต กมุ ารํ ชลิตมวิ สุวณณฺ ํ อุกกฺ ามเุ ขว สกุ ุสลสมปฺ หฏฺ ททฺทลฺลมานํ
สิรยิ า อโนมวณณฺ ํ ทสฺเสสุ ปุตตฺ ํ อสิตวหฺ ยสสฺ สกยฺ า ฯ
ทสิ วฺ า กมุ ารํ สขิ มิ วิ ปชชฺ ลนฺตํ ตาราสภวํ นภสิคมํ วสิ ุทฺธํ สุรยิ นฺตปนตฺ ิ สารทรวิ พภฺ มตุ ตฺ ํ
อานนฺทชาโต วปิ ลุ มลตฺถ ปี ตึ ฯ อเนกสาขฺจ สหสสฺ มณฑฺ ลํ ฉตตฺ ํ มรู ธาเรยฺยมุ นตฺ ลิกเฺ ข
สุวณฺณทณฺฑา วีตปิ ตนตฺ ิ จามรา น ทสิ สฺ เร จามรฉตฺตคาหกา ฯ ทิสวฺ า ชฏี กณหฺ สริ วิ หฺ โย อสิ ิ
สวุ ณณฺ นกิ ฺขํ วยิ ิ ปณฑฺ ุกมฺพเล เสตจฺ ฉตตฺ ํ ธารยนตฺ มุทธฺ นิ อทุ คฺคจิตโฺ ต สุมโน ปฏคิ คฺ เห ฯ
ปฏคิ คฺ เหตฺวา ปน สกยฺ ปงุ ฺควํ ชคิ ึสโก ลกขฺ ณมนตฺ ปารคู ปสนนฺ จติ ฺโต คริ มพฺภทุ ีรยิ อนุตตฺ รายํ
ทิปทานมตุ ตฺ โม ฯ อถตตฺ โน คมนมนุสสฺ รนฺโต อกลยฺ รูโป คฬยติ อสฺสกุ านิ ทสิ วฺ าน สกฺยา
อิสมิ โวจุ รุทนตฺ ํ โน เจ กุมาเร ภวิสฺสติ อนตฺ ราโย ฯ ทสิ วฺ าน สเกฺย อสิ ิมโวจ อกเลยฺ นาหํ
กมุ าเร อหติ มนสุ สฺ รามิ น จาปิ อสสฺ ภวิสสฺ ติ อนตฺ ราโย น โอรกายํ อธมิ นสา ภวาถ ฯ
๒๙๓
สมฺโพธยิ คคฺ ํ ผุสิสฺสตายํ กมุ าโร โส ธมมฺ จกกฺ ํ ปรมวิสทุ ธฺ ทสฺสี วตเฺ ตสสฺ ตายํ พหชุ นหิตา
นุกมฺปี วติ ฺถารกิ สสฺ ภวสิ สฺ ติ พฺรหมฺ จรยิ ํ ฯ มมฺจ อายุ น จริ มธิ าวเสโส อถนฺตรา เม ภวสิ ฺ
สติ กาลกริ ยิ า โสหํ น สุสสฺ ํ อสมธุรสสฺ ธมมฺ ํ เตนมหฺ ิ อฏโฏ พฺยสนคโต อฆาวี ฯ
โส สากิยานํ วิปลุ ํ ชเนตวฺ าน ปี ตึ อนเฺ ตปรุ มฺหา นิรคมา พรฺ หมฺ จารี โส ภาคเิ นยยฺ ํ สยํ อนกุ มปฺ
มาโน สมาทเปสิ อสมธรุ สฺส ธมเฺ ม พทุ โฺ ธติ โฆสํ ยทิ ปรโต สุณาสิ สมโฺ พธปิ ตโฺ ต ววิ รติ
ธมมฺ มคฺคํ คนตฺ ฺวาน ตตถฺ สยํ ปรปิ ุจฺฉมาโน จรสสฺ ุ ตสมฺ ึ ภควติ พรฺ หฺมจรยิ ํ ฯ
เตนานสุ ิฏโฺ หติ มเนน ตาทนิ า อนาคเต ปรมวสิ ทุ ธฺ ทสสฺ นิ า โส นาฬโก อุปจิตปุ ฺ สจฺ
โย ชินํ ปตกิ ขฺ ํ ปรวิ สิ รกขฺ ิตนิ ฺทรฺ โิ ย ฯ สุตวฺ าน โฆสํ ชนิ วรจกกฺ วตฺตเน คนฺตวฺ าน ทิสวฺ า อิสินสิ ภํ
ปสนฺโน โมเนยฺยเสฏฺ มนุ วิ รํ อปุจฉฺ ิ สมาคเต อสติ วฺหยสฺส สาสเนติ ฯ
วตถฺ กุ ถา นฏิ ฺตา ฯ
[๓๘๙] อฺาตเมตํ วจนํ อสติ สฺส ยถาตถํ ตํ ตํ โคตม ปุจฉฺ ามิ สพพฺ ธมฺมาน ปารคุ
อนาคารยิ ุเปตสฺส ภิกฺขาจรยิ ํ ชิคึสโต มุนึ ปพฺรูหิ เม ปฏุ โฺ โมเนยฺยํ อตุ ตฺ มํ ปทํ ฯ โมเนยยฺ นฺเต
อุปฺสสฺ นฺติ (ภควา) ทกุ กฺ รํ ทุรภสิ มฺภวํ หนฺท เต นํ ปวกฺขามิ สนถฺ มภฺ สฺสุ ทโฬหฺ ภว ฯ
สมานภาวํ กพุ เฺ พถ คาเม อกุฏฺวนทฺ ิตํ มโนปโทสํ รกเฺ ขยฺย สนฺโต อนณุ ฺณโคจโร ฯ อุจจาวจา
นิจฺฉรนฺติ ทาเย อคคฺ สิ ขิ ูปมา นารโิ ย มุนึ ปโลเภนตฺ ิ ตา สุ ตํ มา ปโลเภยฺยุ วิรโต เมถุนา ธมมฺ า
หิตวฺ า กาเม วราวเร อวริ ทุ ฺโธ อสารตโฺ ต ปาเณสุ ตสถาวเร ฯ
ยถา อหํ ตถา เอเต ยถา เอเต ตถา อหํ อตฺตานํ อปุ มํ กตวฺ า น หเนยฺย น ฆาตเย ฯ หติ ฺวา
อิจฺฉจฺ โลภฺจ ยตถฺ สตโฺ ต ปถุ ชุ ชฺ โน จกขฺ มุ า ปฏปิ ชฺเชยยฺ ตเรยยฺ นรกํ อมิ ํ ฯ โอโนทโร
มติ าหาโร อปปฺ ิ จฺฉสฺส อโลลโุ ป สทา อิจฺฉาย นิจฺฉาโต อนจิ ฺโฉ โหติ นิพพฺ ุโต ฯ ส ปิ ณฑฺ จารํ
จรติ วฺ า วนนฺตมภหิ ารเย อุปฏฺ โ ต รุกฺขมูลสมฺ ึ อาสนปู คโต มนุ ิ ฯ ส ฌานปสโุ ต ธโี ร วนนฺเต
รมิโต สิยา ฌาเยถ รกุ ขฺ มลู สมฺ ึ อตตฺ านมภิโตสยํ ฯ ตโต รตฺยา ววิ สเน ย อภิหารจฺ คามโต ฯ
น มนุ ี คามมาคมมฺ กุเลสสุ หสาจเร ฆาเสสนํ ฉินนฺ กโถ น วาจมปฺ ยตุ ตฺ ํ ภเณ ฯ
อลตฺถํ ยททิ ํ สาธุนาลตถฺ ํ กสุ ลามติ ิ อุภเยเนว โส ตาทิ รกุ ฺขวํ อปุ าตวิ ตตฺ ติ ฯ สปตฺตปาณี
จรนฺโต อมโู ค มูคสมฺมโต อปปฺ ํ ทานํ น หิเฬยฺย ทาตารํ นาวชานยิ า ฯ อจุ จฺ าวจา หิ ปฏิปทา สมเณน
ปกาสติ า น ปารํ ทคิ ณุ ํ ยนฺติ น ยิทํ เอกคุณมตุ ตฺ ํ ฯ ยสฺส จ วิสตา นตถฺ ิ ฉินนฺ โสตสฺส ภิกฺขุโน
๒๙๔
กิจจฺ ากิจจฺ ปปฺ หนี สสฺ ปรฬิ าโห น วิชฺชติ ฯ โมเนยฺยนเฺ ต อปุ ฺส ฺสนตฺ ิ (ภควา) ขุรธารูปโม ภเว
ชวิ หฺ าย ตาลุ อาหจฺจ อุทเร สฺ โต สยิ า ฯ
อลีนจติ โฺ ต จ สิยา น จาปิ พหุ จินตฺ เย นริ ามคนฺโธ อสิโต พรฺ หมฺ จรยิ ปรายโน เอกาสนสฺส
สกิ ฺเขถ สมโณปาสนสสฺ จ เอกตตฺ ํ โมนมกขฺ าตํ เอโก เว อภิรมิสฺสสิ ฯ (อถ ภาสหิ ิ ทส ทิสา) สตุ วฺ า
ธรี านํ นิคโฺ ฆสํ ฌายีนํ กามจาคนิ ํ ตโต หริ ิ ฺจ สทธฺ จฺ ภยิ โฺ ย กุพฺเพถ มามโก ฯ ตํ นทีหิ วิชานาถ
โสพฺเภสุ ปทเรสุ จ สนนฺตา ยนตฺ ิ กสุ พุ ฺภา ตณุ ฺหี ยนตฺ ิ มโหทธิ ฯ ยทูนกํ ตํ สนตฺ ิ ยํ ปรู ํ สนฺตเมว ตํ
อฑฒฺ กมุ ฺภปู โม พาโล รหโท ปูโรว ปณฑฺ ิโต ฯ ยํ สมโณ พหุ ภาสติ อุเปตํ อตถฺ สหฺ ติ ํ ชานํ โส
ธมมฺ ํ เทเสติ ชานํ โส พหุ ภาสติ ฯ โย จ ชานํ สํยตตโฺ ต ชานํ น พหุ ภาสติ
ส มนุ ิ โมนมรหติ ส มุนิ โมนมชฌฺ คคฺ าติ ฯ
นาลกสตุ ตฺ ํ เอกาทสมํ ฯ
๒๙๕
อาสาฬหมาสสสฺ (เดือน ๘) กาฬปกฺขสสฺ ๖ ค่ํา
โมเนยฺยสตุ ตฺ วณณฺ นา
ขุทฺทกนกิ ายฏฺกถา อิตวิ ุตตฺ กวณณฺ นา (ปรมตถฺ ทีปน)ี เลม ท่ี ๒๐
ปมราคสุตฺตวณณฺ นา หนา ๓๓๔-๓๓๕
อฏฺเม โมเนยยฺ านตี ิ เอตฺถ อิธโลกปรโลกํ อตฺตหติ ปรหิตฺจ มุนาตีติ มุนิ ฯ
กลยาณปถุ ชุ ชฺ เนน สทธฺ ึ สตตฺ เสกฺขา อรหา จ ฯ อิธ ปน อรหา ว อธปิ ฺเปโต ฯ มุนิโน ภาวาติ
โมเนยยฺ านิ ฯ อรหโต กายวจีมโนสมาจารา ฯ อถวา ฯ มุนิภาวกรา โมเนยฺยปฏปิ ทาธมฺมา
โมเนยฺยานิ ฯ เตสมยํ วติ ฺถาโร ตตถฺ กตมํ กายโมเนยยฺ ํ ตวิ ธิ กายทุจฺจรติ สฺส ปหานํ กายโมเนยฺยํ
ตวิ ธิ ํ กายสจุ รติ ํ กายโมเนยฺยํ กายารมมฺ เณ ญาณํ กายโมเนยฺยํ กายปริ ฺญา กายโมเนยยฺ ํ
กายปริ ฺญาสหคโต มคฺโค กายโมเนยยฺ ํ กายสฺมึ ฉนฺทราคปฺปหานํ กายโมเนยฺยํ กายสงฺขาร
นโิ รธา จตุตฺถชฺฌานสมาปตตฺ ิ กายโมเนยฺยํ ฯ
ตตฺถ กตมํ วจโี มเนยฺยํ จตุพฺพิธวจีทุจฺจรติ สฺส ปหานํ วจโี มเนยยฺ ํ จตพุ พฺ ธิ ํ วจสี ุจรติ ํ วา
จารมมฺ เณ ญาณํ วาจาปริ ญฺ า วาจาปริ ฺญาสหคโต มคฺโค วาจสมฺ ึ ฉนทฺ ราคปปฺ หานํ วจสี งขฺ าร
นิโรธา ทตุ ยิ ชฺฌานสมาปตตฺ ิ วจีโมเนยยฺ ํ ฯ
ตตฺถ กตมํ มโนโมเนยฺยํ ตวิ ิธมโนทุจฺจรติ สฺส ปหานํ มโนโมเนยยฺ ํ ตวิ ธิ ํ มโนสจุ รติ ํ
มนารมมฺ เณ ญาณํ มโนปริ ฺญา มโนปริ ญฺ าสหคโต มคโฺ ค มนสมฺ ึ ฉนทฺ ราคปฺปหานํ จติ ฺตสงขฺ าร
นโิ รธา สฺญาเวทยติ นโิ รธสมาปตฺติ มโนโมเนยยฺ นฺติ ฯ นนิ ฺหาตปาปกนฺติ อฏฺฐงคฺ กิ คชเลน
สฏุ ฺ ุ วกิ ขฺ าลติ ปาปมลํ ฯ
อฏฺมสตุ ตฺ วณฺณนา นฏิ ฐฺ ติ า ฯ
๒๙๖
อาสาฬหมาสสสฺ (เดอื น ๘) กาฬปกขฺ สฺส ..... ค่ํา
ยสกุลปตุ ฺตวตถฺ ุ
สยฺ ามรฏฺสฺส เตปิฏกํ วนิ ยปิฏเก มหาวคฺคสฺส ปโม ภาโค เลมที่ ๔ ขอ ๒๕
มหาขนฺธกํ ยสกลุ ปตุ ตฺ วตฺถุ
[๒๕] เตน โข ปน สมเยน พาราณสยิ ยโส นาม กลุ ปตุ โฺ ต เสฏฺ ป ุตโฺ ต สขุ มุ าโล
โหติ ฯ ตสสฺ ตโย ปาสาทา โหนตฺ ิ เอโก เหมนฺตโิ ก เอโก คิมฺหโิ ก เอโก วสฺสิโก ฯ โส
วสฺสิเก ปาสาเท จตตฺ าโร มาเส นิปปฺ รุ เิ สหิ ตุรเิ ยหิ ปรจิ ารยมาโน น เหฏฺาปาสาท โอโรหติ ฯ
อถโข ยสสฺส กุลปุตตฺ สฺส ปจฺ หิ กามคุเณหิ สมปฺปิตสสฺ สมงฺคิภูตสสฺ ปรจิ ารยมานสสฺ ปฏิกจฺเจว
นทิ ฺทา โอกฺกมิ ปรชิ นสฺสปิ ปจฉฺ า นิทฺทา โอกกฺ มิ ฯ สพฺพรตฺตโิ ย จ เตลปปฺ ทีโป ฌายติ ฯ
อถโข ยโส กุลปุตฺโต ปฏิกจเฺ จว ปพุชฺฌติ วฺ า อททฺ ส สก ปรชิ น สปุ นตฺ อฺ สสฺ า กจเฺ ฉ วณี
อฺ สฺสา กณฺเ มุทิงคฺ อฺ ส สฺ า อเุ ร อาลมพฺ ร อฺ วเิ กสกิ อฺ วเิ ขฬกิ อฺา
วปิ ปฺ ลปนฺติโย หตฺถปปฺ ตตฺ สสุ าน มเฺ ฯ ทิสวฺ านสสฺ อาทนี โว ปาตุรโหสิ นิพฺพทิ าย จติ ตฺ
สณฺาสิ ฯ อถโข ยโส กุลปุตโฺ ต อทุ าน อทุ าเนสิ อปุ ทฺทูต วต โภ อปุ สฺสฏฺ วต โภติ ฯ อถ
โข ยโส กลุ ปตุ โฺ ต สุวณฺณปาทุกาโย อาโรหิตวฺ า เยน นิเวสนทฺวาร เตนปุ สงฺกมิ ฯ อมนุสฺสา
ทวฺ าร ววิ รสึ ุ มา ยสสสฺ กุลปตุ ตฺ สสฺ โกจิ อนฺตรายมกาสิ อคารสฺมา อนคารยิ ปพพฺ ชชฺ ายาติ ฯ
อถโข ยโส กุลปตุ ฺโต เยน นครทวฺ าร เตนปุ สงฺกมิ ฯ อมนสุ ฺสา ทวฺ าร ววิ รสึ ุ มา ยสสสฺ
กุลปุตฺตสฺส โกจิ อนตฺ รายมกาสิ อคารสมฺ า อนคารยิ ปพพฺ ชชฺ ายาติ ฯ
อถโข ยโส กุลปุตโฺ ต เยน อิสปิ ตน มคิ ทาโย เตนปุ สงกฺ มิ ฯ
[๒๖] เตน โข ปน สมเยน ภควา รตฺตยิ า ปจจฺ สู สมย ปจจฺ ฏุ ฺ าย อชฺโฌกาเส จงฺกมติ
ฯ อทฺทสา โข ภควา ยส กุลปตุ ฺต ทูรโต ว อาคจฺฉนตฺ ทิสวฺ าน จงฺกมา โอโรหิตวฺ า ปฺตเฺ ต
อาสเน นสิ ีทิ ฯ อถโข ยโส กุลปตุ โฺ ต ภควโต อวิทูเร อุทาน อทุ าเนสิ อุปทฺทูต วต โภ
อปุ สฺสฏฺ วต โภติ ฯ อถโข ภควา ยส กุลปุตตฺ เอตทโวจ อิท โข ยส อนุปททฺ ตู อิท
อนุปสฺสฏฺ เอหิ ยส นสิ ีท ธมมฺ เต เทเสสสฺ ามตี ิ ฯ อถโข ยโส กลุ ปุตฺโต อิท กิร
อนุปทฺทตู อิท อนปุ สฺสฏฺนฺติ หฏฺโ อุทคโฺ ค สวุ ณฺณปาทกุ าหิ โอโรหิตวฺ า เยน ภควา
เตนปุ สงฺกมิ อปุ สงฺกมิตวฺ า ภควนตฺ อภิวาเทตวฺ า เอกมนตฺ นสิ ีทิ ฯ เอกมนตฺ นิสนิ ฺนสฺส
๒๙๗
โข ยสสสฺ กลุ ปตุ ฺตสฺส ภควา อนปุ พุ พฺ ิกถ กเถสิ เสยฺยถีท ทานกถ สลี กถ สคคฺ กถ
กามาน อาทนี ว โอการ สงฺกเิ ลส เนกฺขมเฺ ม อานิสส ปกาเสสิ ฯ
ยทา ภควา อฺาสิ ยส กุลปุตฺต กลฺลจติ ตฺ มทุ ุจิตฺต วินวี รณจติ ตฺ อุทคคฺ จิตตฺ
ปสนนฺ จติ ตฺ อถ ยา พทุ ธฺ าน สามกุ กฺ ส กิ า ธมมฺ เทสนา ต ปกาเสสิ ทุกขฺ สมุทย นิโรธ
มคคฺ ฯ เสยฺยถาปิ นาม สุทธฺ วตฺถ อปคตกาฬก สมมฺ เทว รชน ปฏิคฺคเณฺหยฺย เอวเมว ยสสฺส
กลุ ปตุ ตฺ สสฺ ตสฺมึเยวาสเน วิรช วีตมล ธมฺมจกขฺ ุ อุทปาทิ ยงฺกิฺจิ สมุทยธมฺม สพฺพนตฺ
นิโรธธมฺมนตฺ ิ ฯ
๒๙๘
ยสกุลปตุ ตฺ มาตาปิ ตวุ ตฺถุ
สยฺ ามรฏฺสสฺ เตปิฏกํ วินยปิฏเก มหาวคคฺ สฺส ปโม ภาโค เลมที่ ๔ ขอ ๒๗
มหาขนธฺ กํ ยสกลุ ปุตฺตมาตาปิ ตุวตฺถุ ยสสสฺ ปพพฺ ชฺชา
[๒๗] อถโข ยสสสฺ กลุ ปุตตฺ สสฺ มาตา ปาสาท อภิรหู ติ วฺ า ยส กลุ ปตุ ตฺ อปสฺสนตฺ ี
เยน เสฏฺ คหปติ เตนุปสงฺกมิ อุปสงกฺ มติ วฺ า เสฏฺ คหปตึ เอตทโวจ ปุตโฺ ต เต คหปติ
ยโส น ทสิ ฺสตตี ิ ฯ อถโข เสฏฺ คหปติ จตุทฺทสิ า อสสฺ ทูเต อยุ ฺโยเชตฺวา สามฺเว เยน
อสิ ปิ ตน มคิ ทาโย เตนุปสงฺกมิ ฯ อทฺทสา โข เสฏฺ คหปติ สุวณณฺ ปาทุกาน นกิ เฺ ขป ทิสฺวาน
ตฺเว อนุคมา ฯ อทฺทสา โข ภควา เสฏฺ คหปตึ ทรู โต ว อาคจฉฺ นตฺ ฯ ทสิ วฺ าน
ภควโต เอตทโหสิ ยนนฺ นู าห ตถารูป อิทฺธาภสิ งขฺ าร อภิสงฺขเรยยฺ ยถา เสฏฺ คหปติ
อธิ นสิ ินโฺ น อิธ นิสนิ นฺ ยส กุลปุตตฺ น ปสเฺ สยยฺ าติ ฯ
อถโข ภควา ตถารปู อทิ ธฺ าภสิ งฺขาร อภิสงขฺ เรสิ ฯ อถโข เสฏฺ คหปติ เยน ภควา
เตนปุ สงฺกมิ อปุ สงกฺ มติ ฺวา ภควนฺต เอตทโวจ อปิ ภนเฺ ต ภควา ยส กุลปุตตฺ ปสเฺ สยยฺ าติ
ฯ เตนหิ คหปติ นสิ ที อปฺเปว นาม ตวฺ อธิ นสิ นิ ฺโน อธิ นิสนิ ฺน ยส กุลปตุ ตฺ ปสฺเสยยฺ าสตี ิ ฯ
อถโข เสฏฺ คหปติ อเิ ธว กิราห นิสนิ โฺ น อธิ นสิ ินนฺ ยส กลุ ปุตฺต ปสสฺ ิสสฺ ามีติ
หฏฺโ อทุ คฺโค ภควนฺต อภิวาเทตฺวา เอกมนฺต นิสที ิ ฯ เอกมนตฺ นิสนิ ฺนสฺส โข เสฏฺสสฺ
คหปตสิ สฺ ภควา อนุปพุ พฺ ิกถ กเถสิ เสยฺยถีท ทานกถ สีลกถ สคฺคกถ กามาน อาทีนว
โอการ สงฺกเิ ลส เนกฺขมฺเม อานิสส ปกาเสสิ ฯ ยทา ภควา อฺ าสิ เสฏฺ คหปตึ
กลลฺ จิตฺต มุทุจิตฺต วินีวรณจติ ตฺ อุทคฺคจิตตฺ ปสนฺนจติ ฺต อถ ยา พทุ ฺธาน สามุกฺกสิกา
ธมมฺ เทสนา ต ปกาเสสิ ทกุ ฺข สมุทย นิโรธ มคคฺ ฯ เสยฺยถาปิ นาม สทุ ธฺ วตฺถ อปคตกาฬก
สมฺมเทว รชน ปฏิคคฺ เณหฺ ยฺย เอวเมว เสฏฺ สฺส คหปติสสฺ ตสฺมเึ ยวาสเน วิรช วตี มล
ธมฺมจกขฺ ุ อุทปาทิ ยงกฺ ิ จฺ ิ สมทุ ยธมมฺ สพพฺ นตฺ นโิ รธธมฺมนตฺ ิ ฯ
อถโข เสฏฺ คหปติ ทิฏฺ ธมฺโม ปตฺตธมโฺ ม วทิ ิตธมโฺ ม ปรโิ ยคาฬหฺ ธมโฺ ม ติณฺณวจิ ิ
กจิ ฺโฉ วิคตกถกํ โถ เวสารชชฺ ปปฺ ตโฺ ต อปรปปฺ จจฺ โย สตถฺ ุ สาสเน ภควนฺต เอตทโวจ
อภิกกฺ นฺต ภนฺเต อภิกกฺ นตฺ ภนเฺ ต เสยฺยถาปิ ภนฺเต นกิ กฺ ุชฺชติ วา อุกฺกุชฺเชยยฺ ปฏจิ ฉฺ นฺน
วา ววิ เรยยฺ มูฬฺหสสฺ วา มคคฺ อาจกิ ฺเขยฺย อนธฺ กาเร วา เตลปฺปชโฺ ชต ธาเรยฺย
๒๙๙
จกขฺ ุมนโฺ ต รูปานิ ทกขฺ นตฺ ีติ เอวเมว ภควตา อเนกปรยิ าเยน ธมฺโม ปกาสิโต เอสาห
ภนฺเต ภควนตฺ สรณ คจฺฉามิ ธมมฺ ฺจ ภกิ ขฺ สุ งฆฺ ฺจ อปุ าสก ม ภควา ธาเรตุ
อชฺชตคฺเค ปาณุเปต สรณ คตนตฺ ิ ฯ
โส จ โลเก ปม อุปาสโก อโหสิ เตวาจโิ ก ฯ
ยสสฺสปพพฺ ชา
สยฺ ามรฏฺสสฺ เตปิฏกํ วนิ ยปิฏเก มหาวคฺคสฺส ปโม ภาโค เลมที่ ๔ ขอ ๒๘
มหาขนฺธกํ ยสสฺ อรหตฺตปฺปตฺติ ตสฺส ปิ ตุโน ธมฺมจกขฺ ํุ
[๒๘] อถโข ยสสสฺ กุลปุตฺตสสฺ ปิ ตุโน ธมเฺ ม เทสิยมาเน ยถาทิฏฺฐํ ยถาวทิ ิตํ ภูมึ
ปจจฺ เวกขฺ นตฺ สสฺ อนปุ าทาย อาสเวหิ จติ ตฺ ํ วมิ จุ จฺ ิ ฯ อถโข ภควโต เอตทโหสิ ยสสฺส โข กุลปุตฺตสฺส
ปิ ตุโน ธมเฺ ม เทสิยมาเน ยถาทิฏฐฺ ํ ยถาวิทติ ํ ภมู ึ ปจจฺ เวกฺขนฺตสฺส อนปุ าทาย อาสเวหิ จติ ตฺ ํ วมิ ุตฺตํ
อภพฺโพ โข ยโส กุลปุตโฺ ต หีนายาวตฺตติ ฺวา กาเม ปรภิ ฺุชิตุํ เสยฺยถาปิ ปุพเฺ พ อาคารกิ ภูโต
ยนฺนูนาหํ ตํ อิทธฺ าภิสงขฺ ารํ ปฏิปฺปสสฺ มเฺ ภยฺยนตฺ ิ ฯ
อถโข ภควา ตํ อทิ ฺธาภิสงฺขารํ ปฏปิ ปฺ สฺสมฺเภสิ ฯ อทฺทสา โข เสฏฺฐี คหปติ ยสํ กุลปตุ ฺตํ
นิสนิ นฺ ํ ทสิ ฺวาน ยสํ กุลปุตฺตํ เอตทโวจ มาตา เต ตาต ยส ปรเิ ทวิ โสกสมาปนนฺ า เทหิ มาตยุ า
ชีวิตนตฺ ิ ฯ อถโข ยโส กลุ ปุตฺโต ภควนฺตํ อุลฺโลเกสิ ฯ อถโข ภควา เสฏฺฐึ คหปตึ เอตทโวจ ตํ กึ
มฺญสิ คหปติ ยสสฺส กุลปุตฺตสสฺ เสเขน ญาเณน เสเขน ทสฺสเนน ธมโฺ ม ทิฏฺโ เสยฺยถาปิ ตยา
ตสสฺ ยถาทิฏฺฐํ ยถาวทิ ติ ํ ภูมึ ปจจฺ เวกฺขนตฺ สสฺ อนุปาทาย อาสเวหิ จติ ตฺ ํ วิมุตตฺ ํ ภพฺโพ นุ โข ยโส
คหปติ หีนายาวตฺติตวฺ า กาเม ปรภิ ุ ฺชติ ุํ เสยฺยถาปิ ปุพเฺ พ อาคารกิ ภูโตติ ฯ โน เหตํ ภนฺเตติ ฯ
ยสสฺส โข คหปติ กลุ ปตุ ตฺ สฺส เสเขน ญาเณน เสเขน ทสสฺ เนน ธมฺโม ทฏิ ฺโ เสยยฺ ถาปิ ตยา ตสสฺ
ยถาทิฏฐฺ ํ ยถาวทิ ิตํ ภูมึ ปจจฺ เวกฺขนฺตสฺส อนุปาทาย อาสเวหิ จิตตฺ ํ วมิ ุตตฺ ํ อภพฺโพ โข คหปติ ยโส
กลุ ปตุ ฺโต หีนายาวตตฺ ิตฺวา กาเม ปรภิ ฺุชติ ุํ เสยฺยถาปิ ปพุ ฺเพ อาคารกิ ภโู ตติ ฯ ลาภา ภนเฺ ต ยสสฺส
กุลปตุ ฺตสฺส สลุ ทธฺ ํ ภนเฺ ต ยสสสฺ กุลปุตฺตสฺส ยถา ยสสฺส กุลปตุ ตฺ สสฺ อนปุ าทาย อาสเวหิ จิตตฺ ํ วิมุตตฺ ํ
อธวิ าเสตุ เม ภนฺเต ภควา อชฺชตนาย ภตตฺ ํ ยเสน กุลปุตฺเตน ปจฉฺ าสมเณนาติ ฯ อธวิ าเสสิ ภควา
๓๐๐
ตุณหฺ ภี าเวน ฯ อถโข เสฏฐฺ ี คหปติ ภควโต อธวิ าสนํ วิทติ ฺวา อุฏฺ ายาสนา ภควนตฺ ํ อภวิ าเทตวฺ า
ปทกขฺ ณิ ํ กตวฺ า ปกฺกามิ ฯ
อถโข ยโส กุลปุตโฺ ต อจิรปฺปกฺกนเฺ ต เสฏฺฐมิ ฺหิ คหปติมฺหิ ภควนตฺ ํ เอตทโวจ ลเภยฺยาหํ ภนฺ
เต ภควโต สนตฺ เิ ก ปพพฺ ชฺชํ ลเภยยฺ ํ อปุ สมฺปทนฺติ ฯ เอหิ ภิกฺขตู ิ ภควา อโวจ สวฺ ากฺขาโต ธมโฺ ม จร
พฺรหฺมจรยิ นฺติ ฯ สา ว ตสฺส อายสฺมโต อปุ สมฺปทา อโหสิ ฯ
เตน โข ปน สมเยน สตฺต โลเก อรหนโฺ ต โหนฺติ ฯ
ยสสสฺ ปพพฺ ชฺชา นิฏฐฺ ติ า ฯ