บทเจริญธมฺม

๓๕๑

ส โข โส กาลามา อรยิ สาวโก เอวํ วิคตาภิชฺโฌ วิคตพฺยาปาโท อสมฺมูโฬฺห สมฺปชาโน
ปติสสฺ โต เมตตฺ าสหคเตน เจตสา เอกํ ทสิ ํ ผรติ ฺวา วหิ รติ ตถา ทตุ ิยํ ตถา ตติยํ ตถา จตตุ ฺถํ
อิติ อุทฺธมโธ ติรยิ ํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพพฺ าวนตฺ ํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา
วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเฌน ผริตฺวา วิหรติ กรุณาสหคเตน
เจตสา วิปเุ ลน มหคฺคเตน อปปฺ มาเณน อเวเรน อพยฺ าปชฺเฌน ผรติ ฺวา วิหรติ มทุ ิตาสหคเตน
เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเฌน ผรติ ฺวา วิหรติ อุเปกฺขา-
สหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผรติ ฺวา วิหรติ ตถา ทุติยํ ตถา ตติยํ ตถา จตุตฺถํ อิติ
อุทฺธมโธ ติรยิ ํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน
มหคฺคเตน อปปฺ มาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเฌน ผรติ วฺ า วหิ รติ ฯ

ส โข โส กาลามา อรยิ สาวโก เอวํ อเวรจิตฺโต เอวํ อพฺยาปชฺฌจิตฺโต เอวํ อสงฺกิลิฏฺ-
จิตฺโต เอวํ วิสุทฺธจิตฺโต ตสฺส ทิฏฺเว ธมฺเม จตฺตาโร อสฺสาสา อธคิ ตา โหนฺติ สเจ โข
ปน อตฺถิ ปโร โลโก อตฺถิ สุกฏทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลวิปาโก านเมตํ เยนาหํ กายสฺส
เภทา ปรมมฺ รณา สคุ ตึ สคคฺ ํ โลกํ อปุ ปชชฺ สิ สฺ ามตี ิ อยมสฺส ปโม อสสฺ าโส อธคิ โต โหติ ฯ
สเจ โข ปน นตถฺ ิ ปโร โลโก นตถฺ ิ สกุ ฏทกุ ฺกฏานํ กมฺมานํ ผลวิปาโก อธิ าหํ ทฏิ ฺเว
ธมฺเม อเวรํ อพฺยาปชฺฌํ อนีฆํ สุขี อตตฺ านํ ปรหิ รามีติ อยมสฺส ทุตโิ ย อสฺสาโส อธคิ โต
โหติ ฯ สเจ โข ปน กโรโต กรยี ติ ปาปํ น โข ปนาหํ กสสฺ จิ ปาปํ เจเตมิ อกโรนตฺ ํ
โข ปน มํ ปาปกมฺมํ กุโต ทกุ ฺขํ ผุสิสสฺ ตีติ อยมสสฺ ตติโย อสฺสาโส อธคิ โต โหติ ฯ
สเจ โข ปน กโรโต น กรยี ติ ปาปํ อิธาหํ อุภเยเนว วิสุทฺธํ อตฺตานํ สมนุปสฺสามีติ
อยมสฺส จตุตฺโถ อสสฺ าโส อธคิ โต โหติ ฯ

ส โข โส กาลามา อรยิ สาวโก เอวํ อเวรจิตโฺ ต เอวํ อพฺยาปชฺฌจติ โฺ ต เอวํ อสงกฺ ลิ ิฏฺ-
จิตโฺ ต เอวํ วสิ ุทธฺ จิตฺโต ตสฺส ทิฏฺเว ธมเฺ ม อเิ ม จตฺตาโร อสฺสาสา อธิคตา โหนฺตตี ิ ฯ
เอวเมตํ ภควา เอวเมตํ สุคต ส โข โส ภนฺเต อรยิ สาวโก เอวํ อเวรจิตฺโต เอวํ
อพฺยาปชฺฌจิตฺโต เอวํ อสงฺกิลิฏฺ จิตฺโต เอวํ วิสุทฺธจิตฺโต ตสฺส ทิฏฺเว ธมฺเม จตฺตาโร
อสฺสาสา อธิคตา โหนฺติ สเจ โข ปน อตฺถิ ปโร โลโก อตฺถิ สกุ ฏทุกฺกฏานํ กมฺมานํ
ผลวิปาโก านเมตํ เยนาหํ กายสฺส เภทา ปรมฺมรณาสุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺ
สามีติ อยมสฺส ปโม อสฺสาโส อธิคโต โหติ ฯ สเจ โข ปน นตฺถิ ปโร โลโก นตฺถิ

๓๕๒

สกุ ฎทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลวิปาโก อิธาหํ ทิฏฺเว ธมฺเม อเวรํ อพฺยาปชฺฌํ อนีฆํ สุขี
อตฺตานํ ปรหิ รามีติ อยมสฺส ทุติโย อสฺสาโส อธิคโต โหติ ฯ สเจ โข ปน กโรโต
กรยี ติ ปาปํ น โข ปนาหํ กสสฺ จิ ปาปํ เจเตมิ อกโรนฺตํ โข ปน มํ ปาปกมฺมํ กุโต ทกุ ฺขํ
ผุสิสฺสตีติ อยมสฺส ตติโย อสฺสาโส อธิคโต โหติ ฯ สเจ โข ปน กโรโต น กรยี ติ ปาปํ
อิธาหํ อภุ เยเนว วสิ ทุ ฺธํ อตฺตานํ สมนุปสสฺ ามีติ อยมสฺส จตตุ โฺ ถ อสฺสาโส อธคิ โต โหติ ฯ

ส โข โส ภนฺเต อรยิ สาวโก เอวํ อเวรจิตโฺ ต เอวํ อพฺยาปชฺฌจิตโฺ ต เอวํ อสงฺกิลิฏฺ-
จิตฺโต เอวํ วิสุทฺธจิตฺโต ตสฺส ทิฏฺเว ธมฺเม อิเม จตฺตาโร อสฺสาสา อธิคตา โหนฺติ
อภกิ ฺกนฺตํ ภนฺเต ฯเปฯ เอเต มยํ ภนฺเต ภควนตฺ ํ สรณํ คจฺฉาม ธมฺมฺจ ภิกฺขุสงฺฆฺจ
อปุ าสเก โน ภนฺเต ภควา ธาเรตุ อชฺชตคเฺ ค ปาณเุ ปเต สรณํ คเตติ ฯ

๓๕๓

องคคณุ การปหานของอรยิ ปคุ คฺ ล เพ่ือเล่ือนโลกตุ ตฺ รภมู ิ
จากโลกุตตฺ รมคฺค สู โลกตุ ตฺ รผล

(มโี สตาปตฺตมิ คคฺ เป็ นเบ้อื งตน)

โสตาปตตฺ ิมคคฺ

สงคฺ ณี.อ. (อฏฺ สาลินี) โลกตุ ฺตรกุสลวณฺณนา ขอ ๓๕๐

โสตาปตตฺ ิมคเฺ คน หิ จตตฺ าริ ทฏิ ฐฺ คิ ตสมปฺ ยุตตฺ าน,ิ วจิ กิ จิ ฉฺ าสหคตนตฺ ิ ปฺจ จิตฺตานิ
ปหยี นตฺ ,ิ ตานิ รูปํ สมุฏฺ าเปนตฺ .ิ ตํ อนุปาทนิ ฺนกรปู กขฺ นโฺ ธ, ตานิ จิตตฺ านิ วิ ฺาณกขฺ นโฺ ธ,
ตํสมปฺ ยตุ ตฺ า เวทนา สฺ า สงขฺ ารา ตโย อรปู กขฺ นธฺ า. ตตถฺ สเจ โสตาปนฺนสฺส โสตาปตตฺ ิ
มคโฺ ค อภาวโิ ต อภวสิ ฺส, ตานิ ปจฺ จติ ฺตานิ ฉสุ อารมฺมเณสุ ปรยิ ุฏฺ านํ ปาปเุ ณยยฺ .ุ โสตาปตตฺ ิ
มคฺโค ปน เตสํ ปรยิ ุฏฺ านปุ ปฺ ตตฺ ึ วารยมาโน เสตุสมคุ ฆฺ าตํ อภพพฺ ปุ ปฺ ตตฺ ิกภาวํ กุรมุ าโน
อนปุ าทนิ นฺ กโต วฏุ ฺาติ นาม.

โสตาปตตฺ ิมคฺเคน ปจฺ อกุสลกมมฺ ปถ ปหียนฺติ,
ปจฺ อกสุ ลกมฺมปถ :
๑. ปาณาตปิ าต กายกมฺมทุจจฺ รติ อกสุ ลกมมฺ ปถ :

มูลโตติ ปาณาตปิ าโต โทสโมหวเสน ทวฺ มิ ลู โก โหติ.4
3

๒. อทนิ ฺนาทาน กายกมมฺ ทุจจฺ รติ อกุสลกมมฺ ปถ :
อทนิ ฺนาทานํ โทสโมหวเสน วา โลภโมหวเสน วา.5

4

๓. กาเมสมุ ิจฺฉาจาร กายกมมฺ ทจุ ฺจรติ อกุสลกมมฺ ปถ:
มิจฉฺ าจาโร โลภโมหว เสเนว.6

5

๔. มุสาวาท วจีกมมฺ ทุจฺจรติ อกุสลกมมฺ ปถ :

4 สงคฺ ณี.อ. (อฏฺสาลนิ )ี อกสุ ลกมมฺ ปถกถา
5 สงฺคณี.อ. (อฏฺฐสาลิน)ี อกสุ ลกมฺมปถกถา
6 สงคฺ ณี.อ. (อฏฺฐสาลนิ ี) อกสุ ลกมฺมปถกถา

๓๕๔

มุสาวาโท โทสโมหวเสน วา โลภโมหวเสน วา.7
6

๕. มจิ ฉฺ าทิฏฐฺ ิ มโนกมมฺ ทจุ จฺ รติ อกุสลกมฺมปถ :

มจิ ฉฺ าทิฏฐฺ ิ โลภโมห วเสน ทวฺ ิมูลาต.ิ 8
7

โสตาปตฺตมิ คเฺ คน สพฺพ อกุสลสงคฺ ห ปหียนตฺ ิ,

เอกอาสว อกสุ ลสงคฺ ห

๑. ทิฏฺ าสว อกุสลสงคฺ ห : ทฏิ ฺาสโว จตูสุ ทฏิ ฐฺ คิ ตสมปฺ ยุตเฺ ตสุ จติ ตฺ ปุ ปฺ าเทสุ อุปฺปชฺชติ9
8

(ทิฏฐฺ เิ จตสกิ ทาํ งานกับ จตฺตาริ ทิฏฐฺ คิ ตสมปฺ ยุตตฺ จติ ฺต)

เอกโอฆ อกสุ ลสงฺคห

๑. ทฏิ ฺโฆ อกุสลสงคฺ ห : ทิฏฺโโฆ จตสู ุ ทฏิ ฐฺ คิ ตสมปฺ ยุตเฺ ตสุ จติ ฺตปุ ปฺ าเทสุ อปุ ปฺ ชชฺ ต,ิ 10
(ทฏิ ฺฐเิ จตสิก ทาํ งานกับ จตตฺ าริ ทฏิ ฺฐคิ ตสมฺปยตุ ตฺ จติ ตฺ )

เอกโยค อกสุ ลสงฺคห

๑. ทฏิ ฺฐโิ ยค อกุสลสงคฺ ห : ทิฏฺฐโิ ยโค จตูสุ ทฏิ ฐฺ คิ ตสมฺปยตุ ฺเตสุ จิตตฺ ปุ ปฺ าเทสุ อปุ ฺปชฺชติ11
10

(ทฏิ ฐฺ เิ จตสกิ ทํางานกับ จตฺตาริ ทฏิ ฐฺ คิ ตสมปฺ ยตุ ตฺ จติ ตฺ )

ทวฺ ากายคนฺถ อกสุ ลสงฺคห

๑. สลี พฺพตปรามาสกายคนถฺ อกุสลสงฺคห : สลี พฺพตปรามาโส กายคนฺโถ จตูสุ ทฏิ ฺฐคิ ตสมปฺ ยตุ ฺ
เตสุ จิตตฺ ปุ ฺปาเทสุ อปุ ปฺ ชชฺ ติ12

11

(ทิฏฐฺ เิ จตสกิ ทํางานกับ จตฺตาริ ทฏิ ฐฺ คิ ตสมฺปยุตตฺ จติ ฺต)
๒. อทิ ํสจฺจาภินเิ วสกายคนฺถ อกุสลสงคฺ ห : อทิ ํสจจฺ าภนิ เิ วโส กายคนโฺ ถ จตสู ุ ทฏิ ฺฐคิ ตสมปฺ ยตุ ฺ

เตสุ จติ ฺตปุ ปฺ าเทสุ อปุ ปฺ ชชฺ ติ13
12

(ทฏิ ฐฺ เิ จตสิก ทาํ งานกบั จตฺตาริ ทิฏฺฐคิ ตสมฺปยุตตฺ จติ ตฺ )

7 สงคฺ ณี.อ. (อฏฺฐสาลินี) อกสุ ลกมฺมปถกถา
8
9 อสภงิ.ฺคธณมฺม.ี อส.งฺค(อณฏิ ฺฐขสอ้ า๙ล๑นิ ๓ี) อกสุ ลกมมฺ ปถกถา

10 อภิ. ธมฺมสงฺคณิ ขอ้ ๙๓๑
111132อออภภภิ.ิิ.. ธมฺมสงฺคณิ ขอ้ ๙๓๑
ธมฺมสงฺคณิ ขอ้ ๙๒๕
ธมฺมสงฺคณิ ขอ้ ๙๒๕

๓๕๕

ตีณิ อุปาทาน อกุสลสงฺคห

๑. ทิฏฺ ุปาทาน อกสุ ลสงฺคห: ทิฏฺ ุปาทานํ จตสู ุ ทฏิ ฺฐคิ ตสมปฺ ยุตเฺ ตสุ จติ ตฺ ปุ ฺปาเทสุ อปุ ฺปชฺชติ

14

13

(ทิฏฐฺ เิ จตสกิ ทํางานกับ จตฺตาริ ทฏิ ฐฺ คิ ตสมฺปยตุ ตฺ จติ ฺต)
๒. สีลพฺพตุปาทาน อกุสลสงคฺ ห : สลี พพฺ ตปุ าทานํ จตูสุ ทิฏฐฺ คิ ตสมปฺ ยตุ เฺ ตสุ จติ ตฺ ปุ ปฺ าเทสุ

อปุ ปฺ ชฺชติ15
14

(ทิฏฐฺ เิ จตสกิ ทาํ งานกับ จตฺตาริ ทิฏฺฐคิ ตสมฺปยตุ ตฺ จติ ฺต)
๓. อตตฺ วาทุปาทาน อกสุ ลสงคฺ ห : อตตฺ วาทปุ าทานํ จตูสุ ทิฏฺฐคิ ตสมฺปยตุ เฺ ตสุ จติ ตฺ ปุ ปฺ าเทสุ

อุปปฺ ชชฺ ติ16
15

(ทิฏฐฺ เิ จตสิก ทาํ งานกับ จตตฺ าริ ทิฏฺฐคิ ตสมฺปยุตตฺ จติ ตฺ )

เอกนิวรณ อกุสลสงคฺ ห

๑. วจิ ิกจิ ฺฉานวิ รณ อกุสลสงคฺ ห : วจิ กิ จิ ฺฉานวี รณํ วิจกิ จิ ฉฺ าสหคเตสุ จติ ตฺ ปุ ปฺ าเทสุ อปุ ฺปชชฺ ติ17
16

(วจิ กิ จิ ฺฉา เจตสิก ทํางานกบั วจิ กิ จิ ฺฉาจติ ตฺ )

ทฺวานสุ ย อกุสลสงคฺ ห

๑. ทิฏฺ านสุ ย อกุสลสงฺคห: ทิฏฺ านุสโย จตสู ุ ทฏิ ฐฺ คิ ต สมปฺ ยตุ เฺ ต ส.ุ 18
17

(ทิฏฺฐเิ จตสิก ทาํ งานกับ จตตฺ าริ ทฏิ ฐฺ คิ ตสมฺปยตุ ตฺ จติ ฺต)
๒. วจิ ิกจิ ฉฺ านสุ ย อกสุ ลสงฺคห: วจิ กิ ิจฺฉานสุ โย วิจกิ จิ ฉฺ าสหคเต.19

18

(วิจกิ จิ ฉฺ า เจตสิก ทํางานกบั วจิ กิ จิ ฺฉาจติ ตฺ )

ปจฺ สฺโชนานิ อกุสลสงฺคห

๑. ทิฏฐฺ สิ โฺ ชน อกุสลสงคฺ ห : ทฏิ ฐฺ สิ โฺ ชนํ จตสู ุ ทฏิ ฺฐคิ ตสมปฺ ยุตฺเตสุ จติ ตฺ ุปฺปาเทสุ
อุปฺปชฺชติ 20

19

(ทฏิ ฺฐเิ จตสิก ทํางานกับ จตฺตาริ ทิฏฺฐคิ ตสมปฺ ยตุ ตฺ จติ ฺต)

14 อภิ. ธมฺมสงฺคณิ ขอ้ ๙๕๖
15 อปอปออภภภภฏฏิิ..ิิ..สิสิ ธธธธ..ํํ ออมมมม..ฺมมฺฺมฺม๒๒สสสส((งงงงสสฺคฺคฺฺคคททณณณณฺธธฺ มมิิิิ ขขขขมมฺฺ ออออ้้้้ ..๒๒๙๙๙๙))๕๕๑๓,, ๖๙๖๖๑๖๙๙..
ออาาสสยยาานนสสุุ ยยญญาาณณนนิิททเฺฺเททสสววณณณฺณฺ นนาา ขขออ้้ ๑๑๑๑๓๓
16
17
18
19
20

๓๕๖

๒. วจิ กิ จิ ฺฉาสโฺ ชน อกสุ ลสงฺคห: วิจิกิจฉฺ าสโฺ ชนํ วิจกิ จิ ฺฉาสหคเตสุ จติ ตฺ ปุ ฺปาเทสุ
อุปปฺ ชชฺ ติ21

20

(วจิ ิกจิ ฺฉา เจตสกิ ทาํ งานกบั วจิ กิ ิจฉฺ าจติ ตฺ )

๓. สลี พฺพตปรามาสสโฺ ชน อกสุ ลสงฺคห : สลี พฺพตปรามาสสฺโชนํ จตสู ุ ทฏิ ฺฐคิ ตสมปฺ ยตุ ฺ
เตสุ จิตฺตปุ ฺปาเทสุ อุปปฺ ชชฺ ติ22

21

(ทิฏฐฺ เิ จตสกิ ทาํ งานกับ จตฺตาริ ทิฏฐฺ คิ ตสมฺปยุตตฺ จติ ฺต) ทวฺ สี ุ โทมนสสฺ สหค
๔. อิสฺสาสฺโชน อกสุ ลสงคฺ ห : อสิ ฺสาสโฺ ชนํ มจฉฺ รยิ สฺโชนฺจ

เตสุ จติ ตฺ ปุ ฺปาเทสุ อปุ ปฺ ชชฺ ติ 23
22

(อสิ สฺ าเจตสกิ ทาํ งานกับ ทฺวิ ปฏฆิ สมปฺ ยตุ ตฺ จติ ตฺ )

๕. มจฺฉรยิ สโฺ ชน อกุสลสงฺคห : มจฉฺ รยิ สฺโชนํ ทฺวสี ุ โทมนสฺส-สหคเตสุ จติ ตฺ ุปฺปาเทสุ
อุปปฺ ชฺชติ24

23

(มจฺฉรยิ เจตสิก ทาํ งานกบั ทฺวิ ปฏฆิ สมปฺ ยุตตฺ จิตตฺ )

ทวฺ กิ ิเลส อกสุ ลสงฺคห

๑. ทฏิ ฐฺ กิ เิ ลส อกสุ ลสงคฺ ห : ทฏิ ฺฐิ จตูสุ ทิฏฺฐคิ ตสมฺปยุตฺเตสุ จติ ตฺ ุปปฺ าเทสุ อปุ ปฺ ชชฺ ติ25
24

(ทิฏฺฐเิ จตสกิ ทํางานกบั จตตฺ าริ ทฏิ ฺฐคิ ตสมปฺ ยุตตฺ จติ ตฺ )
๒. วจิ กิ จิ ฉฺ ากิเลส อกสุ ลสงฺคห : วิจกิ จิ ฺฉา วจิ กิ จิ ฉฺ าสหคเตสุ จติ ตฺ ปุ ฺปาเทสุ อปุ ปฺ ชชฺ ติ26

25

(วิจกิ ิจฉาเจตสกิ ทาํ งานกบั วิจิกิจฉฺ าจิตตฺ )

โสตาปตฺติมคฺเคน จตฺตาริ อกสุ ลเจตสิก ปหียนฺต,ิ

จตตฺ าริ อกสุ ลเจตสกิ
๑. ทฏิ ฐฺ เิ จตสกิ
๒. อิสสฺ าเจตสกิ
๓. มจฺฉรยิ เจตสิก

222222152364ออออออภภภภภภ.ิิิ..ธิิิ...ธธมมมธธธมฺฺฺมมมมมสสสฺฺฺมมมงงงฺคฺฺคคสสสณณณงงงิิิ ฺฺฺขขคคคขอออ้้้ณณณ๙๙๙ิิิ ๖๖๑ขขข๒๒๙อออ้้้ ๙๙๙๑๑๑๙๙๙

๓๕๗

๔. วิจกิ ิจฺฉาเจตสิก

โสตาปตฺตมิ คฺเคน ปฺจ อกุสลจิตฺตานิ ปหียนฺต,ิ

จตตฺ าริ ทฏิ ฐฺ คิ ตสมปฺ ยตุ ตฺ านิ :
๑. โสมนสฺส สหคตํ ทิฏฺฐคิ ตสมปฺ ยตุ ตฺ ํ อสงขฺ ารกิ ํ กามาวจร อกุสลโลภมลู จิตฺตํ
๒. โสมนสฺส สหคตํ ทฏิ ฺฐคิ ตสมปฺ ยตุ ตฺ ํ สสงขฺ ารกิ ํ กามาวจร อกสุ ลโลภมลู จติ ตฺ ํ
๓. อุเปกฺขา สหคตํ ทิฏฐฺ คิ ตสมฺปยตุ ตฺ ํ อสงขฺ ารกิ ํ กามาวจร อกุสลโลภมูลจติ ฺตํ
๔. อุเปกฺขา สหคตํ ทิฏฺฐคิ ตสมปฺ ยตุ ตฺ ํ สสงขฺ ารกิ ํ กามาวจร อกสุ ลโลภมูลจิตฺตํ
วิจิกจิ ฺฉาสหคตนฺติ

อุเปกขฺ า สหคตํ วิจกิ ิจฉฺ าสมฺปยุตตฺ ํ อสงขฺ ารกิ ํ กามาวจร อกุสลโมหมลู จิตตฺ ํ

สงคฺ ณ.ี อ. (อฏฺสาลิน)ี โลกุตฺตรกุสลวณฺณนา ขอ ๒๗๗

ทฏิ ฺฐคิ ตานํ ปหานายาติ เอตถฺ ทฏิ ฺฐโิ ยเอว ทิฏฐฺ คิ ตานิ "คูถคตํ มตุ ตฺ คตน"ฺ ติอาทนี ิ
วิย. ทวฺ าสฏฐฺ ยิ า วา ทิฏฐฺ นี ํ อนโฺ ตคธตตฺ า ทฏิ ฺฐสี ุ คตานีติปิ ทฏิ ฐฺ คิ ตาน.ิ ทฏิ ฺฐยิ า วา คตํ เอเต
สนฺติปิ ทิฏฺฐคิ ตาน,ิ ทิฏฺฐสิ ทิสคมนานิ ทฏิ ฐฺ สิ ทสิ ปปฺ วตฺตานีติ อตโฺ ถ. กานิ ปน ตานตี ?ิ
สสมปฺ ยุตตฺ านิ สกฺกายทฏิ ฐฺ วิ ิจิกจิ ฺฉาสีลพพฺ ตปรามาสอปายคมนยี ราคโทสโมหากุสลาน.ิ ตานิ
หิ ยาว ปมมคฺคภาวนา, ตาว ปวตฺตสิ ภาวโต ทฏิ ฐฺ สิ ทสิ คมนานตี ิ วจุ จฺ นตฺ .ิ อติ ิ ทิฏฺฐโิ ย จ
ทฏิ ฺฐคิ ตานิ จ ทิฏฺฐคิ ตาน,ิ เตสํ ทิฏฺฐคิ ตาน.ํ ปหานายาติ สมจุ เฺ ฉทวเสน ปชหนตฺถาย. ปมายาติ
คณนวเสนปิ ปมุปปฺ ตตฺ วิ เสนปิ ปมาย. ภูมิยาติ "อนนฺตรหิตาย ภูมิยา"ตอิ าทีสุ ตาว อยํ
มหาปวี "ภมู ี"ติ วุจจฺ ต.ิ "สุขภมู ิยํ กามาวจเร"ตอิ าทสี ุ จติ ฺตปุ ปฺ าโท. อธิ ปน สามฺ ผลํ
อธปิ เฺ ปต.ํ ตหฺ ิ สมฺปยตุ ตฺ านํ นิสสฺ ยภาวโต เต ธมมฺ า ภวนตฺ ิ เอตฺถาติ ภูม.ิ ยสมฺ า วา สมาเนปิ
โลกตุ ตฺ รภาเว สยมฺปิ ภวติ อปุ ปฺ ชชฺ ต,ิ น นพิ พฺ านํ วิย อปาตภุ าว,ํ ตสฺมาปิ "ภมู ี"ติ วุจฺจต,ิ ตสสฺ า
ปมาย ภมู ยิ า. ปตฺตยิ าติ โสตาปตตฺ ิผลสงขฺ าตสฺส ปมสฺส สามฺ ผลสฺส ปตฺตตถฺ าย ปฏิลา
ภตถฺ ายาติ เอวเมตฺถ อตโฺ ถ เวทิตพโฺ พ. ววิ จิ ฺจาติ สมจุ เฺ ฉทวิเวกวเสน ววิ ิจจฺ ติ วฺ า วินา หุตวฺ า.

๓๕๘

สกทาคามิมคฺค

สงฺคณี.อ. (อฏฺ สาลิน)ี โลกตุ ฺตรกุสลวณฺณนา ขอ ๓๕๐

สกทาคามมิ คเฺ คน จตตฺ าริ ทิฏฐฺ คิ ตวปิ ปฺ ยุตตฺ าน,ิ เทฺว โทมนสสฺ สหคตานตี ิ โอฬารกิ
กามราคพยฺ าปาทวเสน ฉ จิตฺตานิ ปหียนฺต.ิ

สงคฺ ณ.ี อ. (อฏฺสาลินี) โลกุตฺตรกุสลวณฺณนา ขอ ๓๕๐

สเจ สกทาคามสิ สฺ สกทาคามิมคฺโค อภาวโิ ต อภวสิ สฺ , เปตวฺ า เทวฺ ภเว ปจฺ สุ ภเวสุ
อปุ าทินฺนกปฺปวตตฺ ํ ปวตเฺ ตยยฺ . กสมฺ า? ตสสฺ ปวตตฺ ิยา เหตนู ํ อตถฺ ิตาย. โอฬารกิ านิ
กามราคปฏิฆสฺโชนานิ, โอฬารโิ ก กามราคานสุ โย, ปฏิฆานสุ โยติ อิเม ปน จตฺตาโร กิเลเส
โส มคฺโค อุปปฺ ชชฺ มาโนว สมุคฆฺ าเตติ. อทิ านิ กโุ ต สกทาคามิสสฺ เทวฺ ภเว เปตวฺ า ปฺจสุ
ภเวสุ อุปาทนิ ฺนกปปฺ วตตฺ ํ ปวตตฺ สิ สฺ ติ. เอวํ สกทาคามมิ คฺโค อุปาทนิ นฺ กปปฺ วตตฺ ํ อปปฺ วตตํ
กรุ มุ าโน อปุ าทินนฺ กโต วฏุ ฺ าติ นาม.

ปจฺ .อ. (ปรมตถฺ ที.) ๒. นิทฺเทสวณฺณนา ๑. เอกกนิทเฺ ทสวณณฺ นา

[๓๑] สตตฺ กขฺ ตฺตุปรมนทิ เฺ ทเส สตตฺ กฺขตตฺ นุ ตฺ ิ สตตฺ วาเร. สตตฺ กฺขตตฺ ปุ รมา ภวปู ปตตฺ ิ
อตฺตภาวคคฺ หณํ อสสฺ , ตโต ปรํ อฏฺมํ ภวํ นาทยิ ตตี ิ สตตฺ กฺขตฺตปุ รโม. โสตาปนฺโน โหตตี ิ
เอตฺถ โสโตติ อรยิ มคโฺ ค. เตน สมนนฺ าคโต โสตาปนฺโน นาม. ยถาห:-

"โสโต โสโตติ หทิ ํ สารปิ ุตตฺ วุจจฺ ต,ิ กตโม นุ โข สารปิ ตุ ฺต โสโตต.ิ อยเมว หิ ภนฺเต
อรโิ ย อฏฺ งคฺ ิโก มคโฺ ค โสโต. เสยฺยถีทํ, สมมฺ าทิฏฐฺ ิ สมฺมาสงกฺ ปโฺ ป สมมฺ าวาจา สมมฺ ากมมฺ นโฺ ต
สมมฺ าอาชโี ว สมมฺ าวายาโม สมฺมาสติ สมมฺ าสมาธตี ิ. โสตาปนโฺ น โสตาปนโฺ นติ หทิ ํ
สารปิ ุตตฺ วจุ จฺ ต,ิ กตโม นุ โข สารปิ ตุ ฺต โสตาปนฺโนติ. โย หิ ภนฺเต อมิ นิ า อรเิ ยน
อฏฺ งคฺ เิ กน มคฺเคน สมนนฺ าคโต, อยํ วุจฺจติ โสตาปนโฺ น, สฺวายํ อายสมฺ า เอวนํ าโม
เอวํโคตโฺ ต อติ ิ วา"ต.ิ

เอวํ มคฺคกขฺ เณปิ โสตาปนโฺ น นาม โหติ. อิธ ปน มคฺเคน ผลสฺส นามํ ทินนฺ นตฺ ิ ผลกขฺ เณ
โสตาปนโฺ น อธปิ ฺเปโต.

๓๕๙

อวนิ ปิ าตธมฺโมติ วนิ ปิ าตสงขฺ าตํ อปายํ อุปปตตฺ ิวเสน อคมนภาโว.27 นยิ โตติ มคคฺ นิยา
26

เมน นยิ โต. สมฺโพธปิ รายโนติ พชุ ฌฺ นกภาวปรายโน. โส หิ ปฏลิ ทฺธมคฺเคน พุชฌฺ ตีติ สมโฺ พธิ
ปรายโน, อุปริ ตหี ิ มคเฺ คหิ อวสฺสํ พุชฺฌิสฺสตตี ิ วา สมฺโพธปิ รายโน. เทเว จ มนสุ ฺเส จาติ
เทวโลกฺจ มนสุ สฺ โลกจฺ . สนฺธาวติ วฺ า สสํ รติ ฺวาติ ปฏิสนธฺ วิ เสน อปราปรํ คนฺตวฺ า. ทกุ ขฺ สสฺ นตฺ ํ
กโรตตี ิ วฏฏฺ ทกุ ขฺ สสฺ ปรยิ นฺตํ ปรวิ ฏุมํ กโรต.ิ อยํ วจุ จฺ ตตี ิ อยํ เอวรโู ป ปุคคฺ โล สตฺตกฺขตตฺ ุ
ปรโม นาม วจุ ฺจต.ิ อยมฺปน กาเลน เทวโลกสสฺ , กาเลน มนุสฺสโลกสสฺ วเสน มสิ สฺ กภเวน
กถโิ ตติ เวทิตพฺโพ.

[๓๒] โกลํโกลนิทเฺ ทเส กุลโต กลุ ํ คจฉฺ ตตี ิ โกลโํ กโล. โสตาปตตฺ ผิ ลสจฉฺ ิกิรยิ โต หิ ปฏฺ าย
นเี จ กเุ ล อุปปตตฺ ิ นาม นตถฺ ,ิ มหาโภคกุเลสเุ ยว นิพพฺ ตตฺ ตตี ิ อตฺโถ. เทวฺ วา ตณี ิ วา กุลานีติ

เทวมนุสสฺ วเสน เทวฺ วา ตโย วา ภเว. อติ ิ อยมฺปิ มิสสฺ กภเวเนว กถโิ ต, เทสนามตตฺ เมว

เจตํ "เทฺว วา ตณี ิ วา"ต.ิ ยาว ฉฏฺ ภวา สสํ รนฺโต ปน โกลํโกโลว โหต,ิ วฏฏฺ ทกุ ขฺ สฺส ปรยิ นฺตํ

ปรวิ ฏมุ ํ กโรติ. 28
27

[๓๓] เอกพชี ินิทเฺ ทเส ขนธฺ พีชํ นาม กถติ .ํ ยสฺส หิ โสตาปนนฺ สฺส เอกเํ ยว ขนธฺ พีชํ อตฺถ,ิ
เอกํ อตตฺ ภาวคคฺ หณํ, โส เอกพชี ี นาม. มานสุ กํ ภวนฺติ อิทํ ปเนตฺถ เทสนามตตฺ เมว,
เทวภวํ นพิ พฺ ตฺเตตตี ปิ ิ ปน วตตฺ ุ วฏฺฏตเิ ยว. ภควตา คหิตนามวเสเนว เจตานิ เอเตสํ นามาน.ิ
เอตตฺ กฺหิ29 านํ คโต สตฺตกขฺ ตตฺ ปุ รโม นาม โหต,ิ เอตฺตกํ โกลํโกโล, เอตตฺ กํ เอกพชี ตี ิ

28

ภควตา เอเตสํ นามํ คหิต.ํ นยิ มโต ปน อยํ สตตฺ กขฺ ตฺตุปรโม, อยํ โกลํโกโล, อยํ เอกพีชีติ นตถฺ .ิ

โก ปน เตสํ เอตํ ปเภทํ นยิ เมตตี ?ิ เกจิ ตาว เถรา "ปุพฺพเหตุ นิยเมต"ี ติ วทนฺติ. เกจิ
"ปมมคโฺ ค ", เกจิ "อปุ ริ ตโย มคคฺ า ", เกจิ "ตณิ ณฺ ํ มคคฺ านํ วิปสฺสนา"ต.ิ ตตถฺ "ปุพฺพเหตุ
นิยเมต"ี ติ วาเท "ปมมคคฺ สฺส อปุ นิสสฺ โย กโต นาม โหต.ิ อุปริ ตโย มคคฺ า นิรูปนสิ สฺ ยา
อุปปฺ นฺนา"ติ วจนํ อาปชฺชติ. "ปมมคโฺ ค นยิ เมตี"ติ วาเท อปุ ริ ตณิ ฺณํ มคคฺ านํ นริ ตถฺ กตา
อาปชชฺ ต.ิ "อปุ ริ ตโย มคคฺ า นิยเมนฺต"ี ติ วาเท "ปมมคเฺ ค อนุปฺปนเฺ นเยว อุปริ ตโย มคคฺ า
อุปปฺ นนฺ า"ติ อาปชฺชต.ิ "ติณฺณํ มคฺคานํ วปิ สสฺ นา นิยเมตี"ติ วาโท ปน ยุชชฺ ติ. สเจ หิ อปุ ริ ติณฺณํ

27 ฉ.ม. อนาคมนสภาโว, สี. อนาคมนภาโว

28 ฉ.ม. อเิ ม ปาา น ทิสฺสนฺติ
29 ฉ.ม. ห-ิ สทโฺ ท น ทสิ สฺ ติ

๓๖๐

มคฺคานํ วปิ สสฺ นา พลวตี โหติ, เอกพีชี นาม โหต,ิ ตโต มนฺทตราย โกลโํ กโล, ตโต มนทฺ ตราย
สตตฺ กขฺ ตตฺ ปุ รโมต.ิ

เอกจโฺ จ หิ โสตาปนโฺ น วฏฏฺ ชฺฌาสโย โหติ วฏฏฺ าภริ โต, ปนุ ปปฺ นุ ํ วฏฺฏสฺมึเยว วจิ รติ

สนฺทิสฺสต,ิ อนาถปิ ณฑฺ กิ เสฏฺฐี วิสาขา อปุ าสกิ า จูฬรถมหารถเทวปตุ ตฺ า อเนกวณฺโณ เทวปตุ ฺโต

สกฺโก เทวราชา นาคทตโฺ ต เทวปตุ ฺโตติ อเิ ม หิ เอตฺตกา ชนา วฏฏฺ ชฌฺ าสยา วฏฺฏาภริ ตา

อาทโิ ต ปฏฺาย ฉสุ เทวโลเกสุ นิพฺพตตฺ า เทเวสเุ ยว โสเธตฺวา 30 อกนฏิ เฺ  ตฺวา ปรนิ พิ พฺ า
29

ยสิ สฺ นตฺ ,ิ อเิ ม อิธ น คหิตา. น เกวลฺจเิ ม, โยปิ มนุสฺเสสเุ ยว สตฺตกขฺ ตตฺ ุ สสํ รติ วฺ า อรหตตฺ ํ

ปาปณุ าต,ิ โยปิ เทวโลเก นิพฺพตโฺ ต เทเวสุเยว สตตฺ กฺขตฺตุ อปราปรํ สสํ รติ วฺ า อรหตตฺ ํ ปาปุณาติ

, อเิ มปิ อธิ น คหติ า. มสิ ฺสกภววเสเนว ปเนตถฺ สตตฺ กขฺ ตตฺ ุปรมโกลํโกลา มานุสฺสกภว-

นพิ ฺพตตฺ โกเยว จ เอกพีชี คหโิ ตติ เวทิตพฺโพ. ตตถฺ เอเกโก ทุกขฺ าปฏิปทาทิวเสน จตพุ ฺพธิ ภาวํ

อาปชฺชติ. สทฺธาธุเรเนว จตตฺ าโร สตตฺ กขฺ ตตฺ ปุ รมา, จตฺตาโร โกลโํ กลา, จตฺตาโร เอกพีชิโนติ

ทฺวาทส โหนตฺ ิ. สเจ ปฺ าย สกกฺ า นพิ ฺพตเฺ ตต,ุ "อหํ โลกตุ ตฺ รธมมฺ ํ นพิ ฺพตเฺ ตสสฺ าม"ี ติ

เอวํ ปฺ ธรุ ํ กตวฺ า สตฺตกขฺ ตตฺ ุปรมาทภิ าวํ ปตตฺ าปิ ปฏปิ ทาวเสน ทวฺ าทเสวาติ อิเม จตวุ ีสติ

โสตาปนฺนา อหิ ฏฺกนิชฺฌานกิ วเสเนว อมิ สฺมึ าเน กถิตาติ เวทติ พพฺ า.

[๓๔] สกทาคามินิทฺเทเส ปฏิสนฺธวิ เสน สกึ อาคจฉฺ ตตี ิ สกทาคาม.ี สกิเทวาติ เอกวารํเยว.
อมิ ํ โลกํ อาคนฺตวฺ าติ อิมนิ า ปจฺ สุ สกทาคามสี ุ จตฺตาโร วชฺเชตวฺ า เอโกว คหโิ ต. เอกจฺโจ หิ
อธิ สกทาคามิผลํ ปตวฺ า อเิ ธว ปรนิ พิ ฺพายต,ิ เอกจฺโจ อิธ ปตวฺ า เทวโลเก ปรนิ พิ ฺพายต,ิ เอกจฺโจ
เทวโลเก ปตวฺ า ตตเฺ ถว ปรนิ ิพฺพายต,ิ เอกจฺโจ เทวโลเก ปตวฺ า อธิ ปู ปชชฺ ติ วฺ า ปรนิ พิ พฺ ายต.ิ
อิเม จตตฺ าโรปิ อิธ น คหิตา. โย ปน อธิ ปตฺวา เทวโลเก ยาวตายุกํ วสิตวฺ า ปนุ อธิ ปู ปชชฺ ิตวฺ า
ปรนิ ิพพฺ ายต,ิ อยํ เอโกว อธิ คหโิ ตติ เวทติ พโฺ พ. เสสเมตถฺ ยํ วตตฺ พพฺ ํ สิยา, ตํ สพพฺ ํ เหฏฺ า
ธมมฺ สงฺคหฏฺกถาย โลกุตตฺ รกุสลนิทฺเทเส วตุ ฺตเมว. อิมสสฺ ปน สกทาคามิโน เอกพีชินา สทฺธึ
กึ นานากรณนตฺ ิ. เอกพชี ิสสฺ เอกาว ปฏิสนธฺ ,ิ สกทาคามิสฺส เทวฺ ปฏิสนธฺ โิ ย. อิทํ เตสํ นานา
กรณนตฺ .ิ

(สกทาคามมิ คคฺ สมจุ เฺ ฉทปหาน อกสุ ลใน เอกพชี ีโสตาปนนฺ โกลํโกลโสตาปนนฺ สตตฺ ขตตฺ ุปรม
โสตาปนนฺ ใหเป็ น สมุจเฺ ฉทวิมตุ ตฺ ิ เป็ นสกทาคามผิ ล)

30 ฉ.ม. ฉ เทวโลเก โสเธตวฺ า

๓๖๑

อนาคามิมคคฺ

สงฺคณ.ี อ. (อฏฺสาลินี) โลกตุ ฺตรกุสลวณฺณนา ขอ ๓๕๐

อนาคามมิ คฺเคน อนุสหคตกามราคพฺยาปาทวเสน ตานเิ อว ฉ จิตตฺ านิ ปหยี นตฺ ิ.

สงคฺ ณ.ี อ. (อฏฺสาลิน)ี โลกตุ ฺตรกุสลวณฺณนา ขอ ๓๕๐

สเจ อนาคามสิ ฺส อนาคามิมคฺโค อภาวโิ ต อภวสิ ฺส, เปตฺวา เอกํ ภวํ ทตุ ยิ ภเว

อปุ าทินนฺ กปฺปวตตฺ ํ ปวตเฺ ตยยฺ . กสมฺ า? ตสฺส ปวตตฺ ิยา เหตนู ํ อตถฺ ติ าย. อนสุ หคตานิ

กามราคปฏิฆสฺโชนานิ, อนุสหคโต กามราคานุสโย, ปฏิฆานุสโยติ อเิ ม ปน จตตฺ าโร

กิเลเส โส มคโฺ ค อุปฺปชชฺ มาโนว สมุคฺฆาเตต,ิ อิทานิ กโุ ต อนาคามสิ สฺ เอกํ ภวํ เปตวฺ า

ทตุ ิยภเว อุปาทนิ นฺ กปปฺ วตตฺ ํ ปวตตฺ สิ ฺสต.ิ เอวํ อนาคามมิ คฺโค อปุ าทนิ นฺ กปฺปวตตฺ ํ

อปฺปวตตฺ ํ กุรุมาโน อปุ าทนิ ฺนกโต วุฏฺ าติ นาม.

ปจฺ .อ. (ปรมตถฺ ท.ี ) ๒. นิทฺเทสวณฺณนา ๑. เอกกนิทฺเทสวณณฺ นา

[๓๕] อนาคามินิทฺเทเส โอรมภฺ าคิยานํ สฺโชนานนตฺ ิ โอรํ วจุ จฺ ติ กามธาต.ุ ยสฺส อมิ านิ
ปจฺ พนธฺ นานิ อปปฺ หีนานิ โหนตฺ ,ิ โส ภวคฺเค นพิ ฺพตโฺ ตปิ คลิ ิตพลโิ ส มจโฺ ฉ วยิ ทฆี สุตฺตเกน
ปาเท พทธฺ กาโก วยิ จ31 เตหิ พนธฺ เนหิ อากฑฺฒิยมาโน กามธาตุยเมว ปตตตี ิ32 ปจฺ พนฺธนา

30 31

นิ โอรมภฺ าคยิ านตี ิ วุจฺจนฺต,ิ เหฏฺ าภาคิยานิ เหฏฺ าโกฏฺาสกิ านีติ อตโฺ ถ. ปรกิ ขฺ ยาติ เตสํ
พนฺธนานํ ปรกิ ฺขเยน. โอปปาตโิ กติ อปุ ปาตโยนโิ ก. อิมินาสสฺ คพภฺ เสยฺยา ปฏกิ ฺขติ ตฺ า โหนฺต.ิ
ตตถฺ ปรนิ พิ พฺ ายีติ ตตถฺ สทุ ธาวาสเทวโลเก33 ปรนิ ิพฺพายติ า. อนาวตตฺ ิธมโฺ ม ตสฺมา โลกาติ

32

ปฏสิ นฺธคิ คฺ หณวเสน ตสมฺ า โลกา อิธ อนาวตฺตนสภาโว. พุทธฺ ทสฺสนเถรทสสฺ นธมมฺ สฺสวนานํ
ปนตฺถายสสฺ อาคมนํ อนวิ ารติ .ํ อยํ วุจจฺ ตีติ อยํ เอวํวโิ ธ ปุคคฺ โล ปฏสิ นธฺ วิ เสน ปนุ อนาคมนโต
อนาคามี นาม วุจจฺ ต.ิ

31 ฉฉฉ...มมม... ปสอยทุวตฺธํ สาฺตทวตฺโาตีทสิ โนลทเกสิ ฺสติ
32
33

๓๖๒

อนาคามิมคเฺ คน ตีณิ อกสุ ลกมมฺ ปถ ปหียนฺต.ิ

ตณี ิ อกสุ ลกมมฺ ปถ
๑. ปิ สณุ วาท วจกี มฺมทุจฺจรติ อกสุ ลกมมฺ ปถ : ตถา ปิ สณุ วาจา โทสโมหวเสน.34

33

๒. ผรสุ วาท วจกี มมฺ ทุจฺจรติ อกุสลกมมฺ ปถ : ตถา ผรสุ วาจา โทสโมหวเสน35
34

๓. พยาปาท มโนกมมฺ ทจุ ฺจรติ อกุสลกมฺมปถ : ตถา พยฺ าปาโท โทสโมหวเสน.36
35

อนาคามมิ คฺเคน สพฺพ อกสุ ลสงฺคห ปหยี นตฺ .ิ

เอกอาสว อกุสลสงฺคห

๑. กามาสว อกสุ ลสงฺคห : กามาสโว อฏฺสุ โลภสหคเตสุ จิตตฺ ปุ ฺปาเทสุ อปุ ปฺ ชฺชติ 37
36

โลภเจตสกิ ทํางานกบั อฏฺ โลภมลู จิตฺต

เอกโอฆ อกุสลสงคฺ ห

๑. กาโมฆ อกุสลสงฺคห : กาโมโฆ อฏฺ สุ โลภสหคเตสุ จิตตฺ ปุ ปฺ าเทสุ อปุ ปฺ ชฺชติ38
37

โลภเจตสกิ ทํางานกบั อฏฺ โลภมูลจติ ฺต

เอกโยค อกุสลสงคฺ ห

๑. กามโยค อกุสลสงคฺ ห : กามโยโค อฏฺ สุ โลภสหคเตสุ จติ ฺตปุ ปฺ าเทสุ อุปปฺ ชชฺ ติ39
38

โลภเจตสกิ ทํางานกบั อฏฺ โลภมลู จิตฺต

เอกคนฺถ อกุสลสงคฺ ห

๑. พยฺ าปาทกายคนฺถ อกสุ ลสงคฺ ห : พฺยาปาโท กายคนฺโถ ทวฺ ีสุ โทมนสฺสสหคเตสุ
จิตฺตุปปฺ าเทสุ อปุ ปฺ ชฺชติ40

39

(โทสเจตสกิ ทํางานกับ ทวฺ ิ ปฏฆิ สมปฺ ยตุ ฺตจติ ฺต)

34 สงฺคณ.ี อ. (อฏฺฐสาลนิ ี) อกสุ ลกมฺมปถกถา
35 สงฺคณ.ี อ. (อฏฺฐสาลนิ ี) อกสุ ลกมฺมปถกถา
36 สอภงฺคิ. ณธม.ี อมฺ .ส(งอคฺ ฏณฺฐสิ ขาอ้ ลน๙ิ ๑)ี ๓อกุสลกมฺมปถกถา
37 อภิ. ธมฺมสงฺคณิ ขอ้ ๙๓๑
38 อภิ. ธมฺมสงฺคณิ ขอ้ ๙๓๑
39 อภิ. ธมฺมสงฺคณิ ขอ้ ๙๒๕
40

๓๖๓

ตีณิ นิวรณ อกุสลสงคฺ ห

๑. กามฉนฺทนวิ รณ อกุสลสงคฺ ห : กามจฺฉนทฺ นีวรณํ อฏฺสุ โลภสหคเตสุ จติ ตฺ ุปปฺ าเทสุ
อปุ ฺปชชฺ ติ41

40

(โลภเจตสิก ทาํ งานกบั อฏฺ โลภมลู จิตฺต)
๒. พฺยาปาทนวิ รณ อกสุ ลสงคฺ ห : พยฺ าปาทนวี รณํ ทฺวสี ุ โทมนสสฺ สหคเตสุ จติ ฺตุปปฺ าเทสุ

อุปปฺ ชฺชติ42
41

(โทสเจตสิก ทํางานกับ ทฺวิ ปฏิฆสมฺปยตุ ฺตจติ ตฺ )
๓. กุกกฺ จุ จฺ นวิ รณ อกสุ ลสงฺคห : กกุ กฺ ุจฺจนวี รณํ ทวฺ สี ุ โทมนสฺสสหคเตสุ จติ ตฺ ุปปฺ าเทสุ

อุปปฺ ชฺชติ43
42

(กกุ ฺกจุ ฺจเจตสกิ ทาํ งานกบั ทฺวิ ปฏิฆสมปฺ ยตุ ตฺ จิตตฺ )

ทวฺ านสุ ย อกสุ ลสงฺคห

๑. กามราคานสุ ย อกสุ ลสงคฺ ห: กามราคานุสโย เจตถฺ โลภสหคตจิตฺเตสุสหชาตวเสน

อารมมฺ ณวเสน จ มนาเปสุ44 อวเสสกามาวจรธมฺเมสุ อารมมฺ ณวเสเนวอปุ ฺปชฺชมาโน
43

โลโภ. 45
44

(โลภเจตสิก ทํางานกบั อฏฺ โลภมูลจติ ฺต)

๒. ปฏฆิ านุสย อกสุ ลสงคฺ ห : ปฏิฆานุสโย จ โทมนสสฺ สหคตจติ ฺเตสุ สหชาตวเสน อารมมฺ ณ

วเสน จ อมนาเปสุ46 อวเสสกามาวจรธมฺเมสุ อารมมฺ ณวเสเนว อปุ ฺปชชฺ มาโน โทโส. 47
45 46

(โทสเจตสกิ ทาํ งานกับ ทฺวิ ปฏิฆสมปฺ ยตุ ตฺ จติ ตฺ )

41 อภิ. ธมฺมสงฺคณิ ขอ้ ๙๓๑ อาสยานุสย�าณนิทฺเทสวณฺณนา ขอ้ ๑๑๓
42 อภิ. ธมฺมสงฺคณิ ขอ้ ๙๓๑ อาสยานุสย�าณนิทฺเทสวณฺณนา ขอ้ ๑๑๓
43 อภิ. ธมฺมสงฺคณิ ขอ้ ๙๓๑
44 ส.ี อมนาเปสุ
45 ปฏสิ .ํ อ.๒ (สทฺธมฺม.๒), ๖๙.
46 สี.,อ.ิ มเนเปสุ
47 ปฏสิ .ํ อ.๒ (สทฺธมฺม.๒), ๖๙.

๓๖๔

ทวฺ ิ สฺโชนานิ อกุสลสงฺคห
๑. กามราคสโฺ ชน อกสุ ลสงคฺ ห : กามราคสโฺ ชนํ อฏฺ สุ โลภสหคเตสุ จติ ฺตปุ ปฺ าเทสุ

อุปฺปชชฺ ติ48
47

(โลภเจตสิก ทาํ งานกบั อฏฺ โลภมลู จิตฺต)
๒. ปฏฆิ สโฺ ชน อกสุ ลสงคฺ ห : ปฏฆิ สโฺ ชนํ ทวฺ ีสุ โทมนสฺสสหคเตสุ จติ ฺตุปปฺ าเทสุ

อปุ ปฺ ชชฺ ติ49
48

(โทสเจตสิก ทํางานกับ ทวฺ ิ ปฏิฆสมปฺ ยุตฺตจติ ตฺ )
เอกกเิ ลส
๑. โทสกิเลส อกสุ ลสงฺคห : โทโส ทวฺ ีสุ โทมนสฺสสหคเตสุ จติ ตฺ ปุ ฺปาเทสุ อปุ ปฺ ชฺชติ50

49

(โทสเจตสิก ทาํ งานกบั ทวฺ ิ ปฏิฆสมปฺ ยุตฺตจติ ตฺ )
ทฺวากสุ ลเจตสกิ
๑. โทสเจตสกิ
๒. กกุ กฺ ุจจฺ เจตสกิ

อนาคามมิ คเฺ คน ทฺวากุสล จิตฺตานิ ปหยี นฺต.ิ
ทวฺ าโทสมลู จิตตฺ
๑. โทมนสสฺ สหคตํ ปฏิฆสมปฺ ยุตฺตํ อสงขฺ ารกิ ํ กามาวจร อกสุ ล โทสมลู จติ ฺตํ
๒. โทมนสสฺ สหคตํ ปฏิฆสมปฺ ยตุ ตฺ ํ สสงฺขารกิ ํ กามาวจร อกสุ ล โทสมูลจิตตฺ ํ

อภ.ิ ธาตกุ ถา เจว ปคุ ฺคลปฺญตฺติ จ

[๕๑] กตโม จ ปคุ คฺ โล อนาคามี อเิ ธกจโฺ จ ปคุ คฺ โล ปฺจนฺนํ โอรมภฺ าคยิ านํ
สโฺ ชนานํ ปรกิ ขฺ ยา โอปปาตโิ ก โหติ ตตถฺ ปรนิ พิ ฺพายี อนาวตตฺ ธิ มฺโม ตสฺมา
โลกา อยํ วจุ จฺ ติ ปุคฺคโล อนาคามี ฯ

48 อภิ. ธมฺมสงฺคณิ ขอ้ ๙๑๙ ๙๖๒
49
ออภภิ. ิ.ธมธฺมมสฺมงฺคสณงิ ฺขคอ้ณ๙ิ ๑ข๙อ้
50

๓๖๕

อรหตฺตมคคฺ

สงคฺ ณี.อ. (อฏฺ สาลินี) โลกุตฺตรกุสลวณฺณนา ขอ ๓๕๐

อรหตฺตมคเฺ คน จตฺตาริ ทฏิ ฺฐคิ ตวปิ ฺปยุตตฺ าน,ิ อทุ ธฺ จจฺ สหคตฺจาติ ปฺจ อกสุ ลจติ ฺตานิ
ปหียนฺต.ิ

สงคฺ ณี.อ. (อฏฺ สาลินี) โลกตุ ฺตรกุสลวณฺณนา ขอ ๓๕๐

สเจ อรหโต อรหตฺตมคโฺ ค อภาวโิ ต อภวสิ สฺ , รปู ารูปภเวสุ อปุ าทนิ ฺนกปปฺ วตฺตํ
ปวตฺเตยฺย. กสมฺ า? ตสสฺ ปวตตฺ ยิ า เหตูนํ อตฺถติ าย. รูปราโค อรปู ราโค มาโน อทุ ฺธจจฺ ํ อวชิ ชฺ า
มานานสุ โย ภวราคานุสโย อวิชฺชานุสโยติ อเิ ม ปน อฏฺ กเิ ลเส โส มคฺโค อุปปฺ ชฺชมาโนว
สมุคฆฺ าเตต,ิ อทิ านิ กโุ ต ขีณาสวสสฺ ปนุ พภฺ เว อปุ าทินนฺ กปฺปวตตฺ ํ ปวตตฺ สิ สฺ ต.ิ เอวํ อรหตฺตมคฺโค
อปุ าทินนฺ กปฺปวตตฺ ํ อปปฺ วตตฺ ํ กรุ มุ าโน อปุ าทนิ ฺนกโต วุฏฺาติ นาม.

อรหตฺตมคฺเคน ทวฺ ากสุ ลกมฺมปถ ปหยี นฺต.ิ

๑. สมฺผปปฺ ลาป วจกี มมฺ ทุจจฺ รติ อกุสลกมมฺ ปถ : ตถา สมฺผปปฺ ลาโป โทสโมหวเสน วา โลภ
โมหวเสน วา.51

50

๒. อภชิ ฺฌา มโนกมมฺ ทุจฺจรติ อกสุ ลกมมฺ ปถ : อภิชฌฺ า โลภโมหวเสน 52
51

อรหตฺตมคเฺ คน สพฺพ อกุสลสงฺคห ปหียนฺต.ิ

ทวฺ าสว อกสุ ลสงคฺ ห

๑. ภวาสว อกุสลสงคฺ ห : ภวาสโว จตูสุ ทิฏฐฺ คิ ตวิปปฺ ยตุ ตฺ โลภสหคเตสุ จติ ตฺ ุปปฺ าเทสุ
อุปปฺ ชฺชติ53

52

(โลภเจตสกิ ทํางานกบั จตตฺ าริ ทฏิ ฺฐคิ ตวปิ ฺปยตุ ตฺ จติ ฺต)
๒. อวิชชฺ าสว อกสุ ลสงคฺ ห : อวิชชฺ าสโว สพพฺ ากุสเลสุ อุปฺปชฺชติ54

53

(โมหเจตสิก ทํางานกับ ทวฺ าทส อกสุ ลจติ ตฺ )

51 สงคฺ ณี.อ. (อฏฺสาลนิ )ี อกสุ ลกมมฺ ปถกถา
52 สงฺคณ.ี อ. (อฏฺสาลิน)ี อกุสลกมฺมปถกถา
53 อภิ. ธมฺมสงคฺ ณิ ขอ ๙๑๓

54 อภิ. ธมมฺ สงฺคณิ ขอ ๙๑๓

๓๖๖

ทฺโวฆ อกุสลสงคฺ ห

๑. ภโวฆ อกุสลสงคฺ ห : ภโวโฆ จตสู ุ ทิฏฐฺ คิ ตวปิ ปฺ ยตุ ตฺ โลภสหคเตสุ จิตตฺ ปุ ปฺ าเทสุ
อุปฺปชชฺ ติ55

54

(โลภเจตสกิ ทํางานกบั จตตฺ าริ ทิฏฐฺ คิ ตวปิ ปฺ ยตุ ฺตจติ ตฺ )
๒. อวชิ โฺ ชฆ อกุสลสงคฺ ห : อวชิ ฺโชโฆ สพพฺ ากสุ เลสุ อปุ ปฺ ชชฺ ติ56

55

(โมหเจตสิก ทํางานกบั ทวฺ าทส อกุสลจติ ฺต)

ทฺวิโยค อกสุ ลสงฺคห

๑. ภวโยค อกสุ ลสงฺคห : ภวโยโค จตสู ุ ทฏิ ฺฐคิ ตวปิ ปฺ ยตุ ฺตโลภสหคเตสุ จติ ตฺ ปุ ฺปาเทสุ
อปุ ปฺ ชฺชติ57

56

(โลภเจตสิก ทํางานกบั จตฺตาริ ทิฏฐฺ คิ ตวปิ ปฺ ยตุ ตฺ จติ ตฺ )
๒. อวชิ ฺชาโยค อกุสลสงฺคห : อวิชฺชาโยโค สพพฺ ากสุ เลสุ อปุ ปฺ ชฺชติ58

57

(โมหเจตสิก ทํางานกับ ทวฺ าทส อกสุ ลจติ ตฺ )

เอกคนฺถ อกสุ ลสงฺคห

๑. อภิชฺฌากายคนฺถ อกสุ ลสงฺคห : อภิชฌฺ า กายคนฺโถ อฏฺสุ โลภสหคเตสุ จติ ฺตปุ ปฺ าเทสุ
อปุ ฺปชฺชติ59

58

(โลภเจตสกิ ทํางานกบั อฏฺ โลภมูลจิตฺต)

เอกปุ าทาน อกุสลสงคฺ ห

๑. กามุปาทาน อกุสลสงฺคห : กามปุ าทานํ อฏฺ สุ โลภสหคเตสุ จติ ฺตุปปฺ าเทสุ อปุ ฺปชฺชติ
(โลภเจตสกิ ทาํ งานกบั อฏฺ โลภมูลจิตฺต)

ตณี ิ นิวรณ อกสุ ลสงคฺ ห
๑. ถีนมทิ ฺธนวิ รณ อกุสลสงฺคห : ถีนมิทฺธนวี รณํ สสงขฺ ารเิ กสุ อกสุ เลสุ อปุ ปฺ ชฺชติ 60

59

55 อภิ. ธมมฺ สงฺคณิ ขอ้ ๙๓๑ ๙๒๕
56 อภิ. ธมมฺ สงฺคณิ ขอ้ ๙๓๑
57 อภิ. ธมมฺ สงฺคณิ ขอ้ ๙๓๑
58
ออภภ.ิ ิ.ธมธมฺ มสฺมงคฺ สณงิฺคขอ้ณ๙ิ๓ข๑อ้
59

60 อภ.ิ ธมมฺ สงคฺ ณิ ขอ ๙๓๑

๓๖๗

(ถีนเจตสิก มิทฺธเจตสกิ ทํางานกบั ปจฺ สสงขฺ ารกิ อกุสลจติ ตฺ )
๒. อุทฺธจฺจนิวรณ อกสุ ลสงคฺ ห : อทุ ฺธจฺจนีวรณํ อทุ ธฺ จจฺ สหคเตสุ จิตตฺ ปุ ปฺ าเทสุ อุปปฺ ชชฺ ติ61

60

(อทุ ฺธจฺจเจตสิก ทาํ งานกบั ทฺวาทส อกสุ ลจติ ฺต)
๓. อวชิ ฺชานวิ รณ อกสุ ลสงฺคห : อวิชฺชานีวรโณ ทวฺ าทสสุ อกสุ ลจติ เฺ ตสุ อปุ ปฺ ชชฺ ติ 62

61

(โมหเจตสิก ทํางานกบั ทวฺ าทส อกสุ ลจติ ตฺ )

ตณี ิ อนุสย อกุสลสงฺคห

๑. ภวราคานสุ ย อกสุ ลสงคฺ ห : ภวราคานุสโย จตสู ุ ทฏิ ฺฐคิ ตวิปปฺ ยุตฺเตสุ อุปปฺ ชชฺ มาโนปิ
สหชาตวเสน น วตุ โฺ ต, อารมฺมณวเสเนว ปน รปู ารปู าวจรธมเฺ มสุ อปุ ปฺ ชชฺ มาโน โลโภ
วตุ โฺ ต.63

62

(โลภเจตสกิ ทํางานกบั จตตฺ าริ ทฏิ ฺฐคิ ตวปิ ปฺ ยตุ ฺตจติ ตฺ )
๒. มานานสุ ย อกสุ ลสงคฺ ห : มานานุสโย ทฏิ ฐฺ คิ ตวิปฺปยุตตฺ โลภสหคตจติ เฺ ตสุ สหชาตวเสน

อารมฺมณวเสน จ ทกุ ขฺ เวทนาวชฺเชสุ อวเสสกามาวจรธมฺเมสุ รปู ารปู าวจรธมเฺ มสุ จ
อารมมฺ ณวเสเนว อปุ ฺปชชฺ มาโน มาโน.64

63

(มานเจตสกิ ทํางานกบั จตฺตาริ ทิฏฺฐคิ ตวปิ ปฺ ยตุ ฺตจติ ตฺ )
๓. อวิชฺชานุสย อกสุ ลสงคฺ ห : อวิชชฺ านสุ โย ทวฺ าทสสุ อกุสลจิตฺเตสุ สหชาตวเสน

อารมมฺ ณวเสน จ.65
64

(โมหเจตสิก ทํางานกบั ทวฺ าทส อกสุ ลจติ ฺต)

ตณี ิ สฺโชณานิ อกสุ ลสงฺคห

๑. มานสฺโชน อกุสลสงคฺ ห : มานสฺโชนํ จตสู ุ ทิฏฺฐคิ ตวปิ ฺปยตุ ตฺ โลภสหคเตสุ
จติ ฺตุปปฺ าเทสุ อปุ ฺปชฺชติ66

65

(มานเจตสกิ ทํางานกบั จตฺตาริ ทฏิ ฐฺ คิ ตวปิ ปฺ ยตุ ฺตจติ ตฺ )

๒. ภวราคสโฺ ชน อกุสลสงฺคห : ภวราคสฺโชนํ จตูสุ ทิฏฐฺ คิ ตวปิ ปฺ ยตุ ตฺ โลภสหคเตสุ
จิตตฺ ปุ ปฺ าเทสุ อปุ ปฺ ชชฺ ติ67

66

61 »ÍÍ»»ÍÍÀÀÀÀ¯¯¯.ÔÔ..Ô.ÔÔÊÔÊÊÔ ¸í..¸íí¸¸.ÍÍÍÁÁÁÁ...òòòÚÁÁÚÚÁÁÚ ÊÊÊÊ(((§§§§ÊÊÊÚÚ¤¤Ú¤¤Ú ···³³³³¸ÚÚ¸¸Ú ÔÔÔÔ ÁÁÁ¢¢¢¢ÚÚÁÁÚÁÍŒŒÍÍŒŒÍ...òòòùùùù)))óññóùùöööññùùù... ÍÍÍÒÒÒÊÊÊÂÂÂÒÒÒ¹¹¹ÊØØÊÊØ ÂÒÒÒ³³³¹¹¹ÔÔ···Ô ÚàÚààÚ ···ÊÊÊÇÇdz³³ÚÚÚ³³³¹¹¹ÒÒÒ ¢¢¢ÍÍŒŒÍŒ ññññññóóó
62
63
64
65
66
67

๓๖๘

(โลภเจตสกิ ทํางานกบั จตตฺ าริ ทฏิ ฐฺ คิ ตวปิ ฺปยตุ ตฺ จติ ฺต)
๓. อวชิ ฺชาสโฺ ชน อกุสลสงคฺ ห : อวชิ ชฺ าสฺโชนํ สพพฺ ากสุ เลสุ อปุ ปฺ ชชฺ ติ68

67

(โมหเจตสิก ทํางานกบั ทวฺ าทส อกสุ ลจติ ฺต)

สตฺตกเิ ลส อกสุ ลสงฺคห

๑. โลภกเิ ลส อกสุ ลสงคฺ ห : โลโภ อฏฺ สุ โลภสหคเตสุ จิตตฺ ปุ ปฺ าเทสุ อปุ ปฺ ชฺชติ 69
68

(โลภเจตสกิ ทํางานกบั อฏฺ โลภมลู จติ ฺต)
๒. โมหกเิ ลส อกสุ ลสงคฺ ห : โมโห สพฺพากสุ เลสุ อุปปฺ ชชฺ ติ70

69

(โมหเจตสิก ทาํ งานกบั ทวฺ าทส อกสุ ลจติ ตฺ X

๓. มานกิเลส อกสุ ลสงฺคห : มาโน จตูสุ ทฏิ ฺฐคิ ตวปิ ฺปยตุ ตฺ โลภสหคเตสุ จิตฺตุปปฺ าเทสุ
อปุ ปฺ ชฺชติ71

70

(มานเจตสกิ ทาํ งานกับ จตตฺ าริ ทฏิ ฺฐคิ ตวปิ ฺปยตุ ฺตจติ ฺต)
๔. ถีนกิเลส อกสุ ลสงฺคห : ถนี ํ สสงฺขารเิ กสุ อกสุ เลสุ อุปปฺ ชฺชติ72

71

(ถีนเจตสิก มทิ ฺธเจตสกิ ทาํ งานกบั ปจฺ สสงขฺ ารกิ อกุสลจิตตฺ )

๕. อทุ ฺธจจฺ กเิ ลส อกุสลสงคฺ ห : อุทธฺ จฺจํ สพพฺ ากสุ เลสุ อปุ ฺปชฺชติ73
72

(อทุ ฺธจฺจเจตสกิ ทํางานกบั ทวฺ าทส อกสุ ลจิตฺต)

๖. อหิรกิ กิเลส อกสุ ลสงฺคห : อหิรกิ ํ สพฺพากสุ เลสุ อปุ ปฺ ชฺชติ74
73

(อหริ กิ เจตสิก ทาํ งานกบั ทฺวาทส อกสุ ลจติ ตฺ )

๗. อโนตตฺ ปปฺ กเิ ลส อกุสลสงคฺ ห : อโนตฺตปปฺ ํ สพฺพากสุ เลสุ อุปฺปชฺชติ75
74

(อโนตฺตปปฺ เจตสกิ ทํางานกับ ทวฺ าทส อกุสลจิตตฺ )

68 อภิ. ธมฺมสงฺคณิ ขอ้ ๙๑๙
69 อภิ. ธมฺมสงฺคณิ ขอ้ ๙๖๒
70 อภิ. ธมฺมสงฺคณิ ขอ้ ๙๖๒
71 อภิ. ธมฺมสงฺคณิ ขอ้ ๙๖๒
72 อภิ. ธมฺมสงฺคณิ ขอ้ ๙๖๒
73 อภิ. ธมฺมสงฺคณิ ขอ้ ๙๖๒
74 อภิ. ธมฺมสงฺคณิ ขอ้ ๙๖๒
75 อภิ. ธมฺมสงฺคณิ ขอ้ ๙๖๒

๓๖๙

อฏฺ เจตสกิ

๑. โมหเจตสิก
๒. อหริ กิ เจตสกิ
๓. อโนตฺตปฺปเจตสกิ
๔. อุทธฺ จฺจเจตสกิ
๕. โลภเจตสิก
๖. มานเจตสกิ
๗. ถีนเจตสิก
๘. มิทฺธเจตสกิ

อรหตฺตมคเฺ คน ปฺจ อกุสลจติ ฺตานิ ปหียนฺต.ิ

จตตฺ าริ ทิฏฐฺ คิ ตวปิ ปฺ ยุตตฺ านิ :

๑. โสมนสฺส สหคตํ ทฏิ ฺฐคิ ตวิปฺปยตุ ตฺ ํ อสงขฺ ารกิ ํ กามาวจร อกุสลโลภมลู จิตฺตํ
๒. โสมนสฺส สหคตํ ทิฏฐฺ คิ ตวปิ ปฺ ยตุ ตฺ ํ สสงขฺ ารกิ ํ กามาวจร อกุสลโลภมูลจติ ตฺ ํ
๓. อเุ ปกฺขา สหคตํ ทิฏฐฺ คิ ตวปิ ฺปยุตตฺ ํ อสงขฺ ารกิ ํ กามาวจร อกสุ ลโลภมูลจิตตฺ ํ
๔. อเุ ปกฺขา สหคตํ ทิฏฺฐคิ ตวปิ ปฺ ยุตตฺ ํ สสงขฺ ารกิ ํ กามาวจร อกุสลโลภมูลจติ ตฺ ํ

อทุ ฺธจฺจสหคตจฺ าติ :

อุเปกขฺ า สหคตํ อทุ ฺธจจฺ สมปฺ ยตุ ตฺ ํ อสงขฺ ารกิ ํ กามาวจร อกสุ ลโมหมูลจติ ฺตํ

อฏฺสาลนิ ี นาม อภิธมฺมฏฺ กถา ธมฺมสงคฺ ณวี ณฺณนา ๑. จติ ตฺ ปุ ปฺ าทกณฑฺ ติกมาตกิ าปทวณณฺ นา

[๑๑] เสกขฺ ตตฺ ิเก ตสี ุ สกิ ขฺ าสุ ชาตาติ เสกฺขา, สตตฺ นนฺ ํ เสกฺขานํ เอเตติปิ เสกขฺ า,
อปรโิ ยสิตสิกฺขตาย สยเมว สิกฺขนฺตตี ิปิ เสกขฺ า. อปุ ริ สกิ ฺขติ พพฺ าภาวโต น เสกฺขาติ อเสกฺขา,
วฑุ ฺฒปิ ปฺ ตตฺ า วา เสกฺขาตปิ ิ อเสกขฺ า, อรหตฺตผลธมมฺ านํ เอตํ อธวิ จนํ. ตตยิ ปทํ อภุ ยปฏกิ ฺ-
เขเปน วตุ ฺต.ํ

-------------------------------

๓๗๐

มหาปวี สกฺขิ อโหสิ

ตํขณฺเญว มาโร พาหุสหสสฺ ํ มาเปตฺวา ทยิ ฑฒฺ โยชนสติกํ คิรเิ มขลนนฺ าม หตฺถึ อารุยหฺ
นวโยชนํ มารพลํ คเหตฺวา อฑฒฺ กขฺ ิเกน โอโลกยมาโน ปพฺพโต วยิ อชฺโฌตฺถ รนโฺ ต อปุ สงฺกม.ิ

มหาสตโฺ ต มยหฺ ํ ทสปารมโิ ย ปเู รนตฺ สสฺ อโฺ ญ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เทโว วา มาโร
วา พรฺ หมฺ า วา สกฺขิ นตฺถ,ิ เวสสฺ นตฺ รตตฺ ภาเว ปน มยหฺ ํ สตฺตสุ วาเรสุ มหาปวี สกขฺ ิ อโหสิ,

อิทานิปิ เม อยเมว อเจตนา กฏฺ กลิงฺครปู มา มหาปวี สกฺขี “ติ หตถฺ ํ ปสาเรส”ิ
มหาปวี ตาวเทว อยทณฺเฑน ปหตกสํ ตาลํ วยิ รวสตํ รวสหสฺสํ มุ จฺ มานา วริ วติ ฺวา
ปรวิ ตตฺ มานา มารพลํ จกกฺ วาฬมขุ วฏฺฏิยํ มุจฺ นมกาส.ิ
มหาสตโฺ ต สุรเิ ย ธรมาเนเยว มารพลํ วธิ มิตวฺ า ปมยาเม ปพุ ฺเพนวิ าสญาณ,ํ มชฺฌิมยา
เม ทิพพฺ จกฺขุ วิโสเธตวฺ า ปจฉฺ ิมยาเม ปฏจิ ฺจสมปุ ฺปาเท ญาณํ โอตาเรตฺวา วฏฺฏววิ ฏฏฺ ํ สมฺมสนฺโต
อรุโณทเย พุทฺโธ หตุ วฺ า
“มยา อเนกกปปฺ โกฏิ สตสหสสฺ ํ อทธฺ านํ อมิ สสฺ ปลฺลงกฺ สอฺ ตถฺ าย วายาโม กโต” ติ สตฺตาหํ
เอกปลลฺ งฺเกน นสิ ีท.ิ

๓๗๑

ปกาสเป็ นธมมฺ ทายาท

ขา แต ปรมตถฺ อนตุ ฺตรสมมฺ าสมโฺ พธิ สมณโคตมปฺญาธกิ ผูท รงร้อื สัตว ขนสัตว ผเู จรญิ
ขา พระพุทธเจา ทัง้ หลาย ขอกราบนมัสการ ปรมตถฺ อนตุ ตฺ รสมมฺ าสมฺโพธิ พระธมมฺ ๘๔,๐๐๐
ธมมฺ ขนั ธ และ วรอรยิ สงฆสาวกทัง้ หลายท่ไี ดบงั เกิดข้ึนแลว และจะไดบ งั เกดิ ข้นึ อกี ในภายหนา

ปรมตถฺ อนตุ ฺตรสมมฺ าสมโฺ พธิ ทรงเสด็จดับขันธปรนิ พิ พาน ลว งแลว ...๒๕๖๔... วัสสา
ปรมตถฺ อนตุ ฺตรสมมฺ าสมฺโพธิ ทรงสน้ิ สดุ การเดินทางตลอด ๒๐ อสงไขย กับอีกแสนกปั ปแลว
ทรงส้นิ สดุ พุทโธวาทแลว ทรงสน้ิ สดุ พทุ ธกิจแลว ทรงสิ้นสุดพระชนมชีพแลว ทรงส้ินสดุ ภพชาติ
แลว ทรงเขาสูอ นปุ าทิเสสนิพพานแลว

ขาพระพทุ ธเจา รปู นาม.....(เอยช่ือตนเอง).............. ขอดาํ รงไวซ่งึ “สาสนทายาท” ทํา
หนา ท่ีของ พุทธจตปุ รสิ า และ พัฒนาตนเองเขาสูส ายเถรวาท โดยการสกิ ขาย และ เผยแผ
วติ ก วจิ าร พทุ ธวจน ท่ปี รมตฺถอนตุ ตฺ รสมมฺ าสมฺโพธิ ไดท รงแสดงธมั มโปรดหลังจากตรสั รู ทัง้ นี้
เพ่ือให วติ ก วจิ าร พุทธวจนของปรมตถฺ อนตุ ตฺ รสมมฺ าสมฺโพธิ ยัง่ ยืนสบื ไป จนตราบเทา เขา สู
วีสติอรยิ มคคฺ วสี ติสามัญญผล เอกนพิ พาน โดยเฉียบพลนั ในปวตตฺ กิ าลนี้ เทอญ”

สาธุ สาธุ สาธุ นวตุ อิ ุปนิธิภณฺฑ อนุโมทามิ