หลวงตามหาบัว ญาณสัมปันโน

ปญั ญาประเภทน้ี ถา้ ไมไ่ ดป้ ระพฤตปิ ฏบิ ตั กิ นั มแี ตเ่ รยี นจดจำ� ตามคมั ภรี ใ์ บลาน
เฉยๆ กจ็ ะไมพ่ น้ เปน็ หนอนแทะกระดาษแหละ และยงั มที างคดิ ไปไดว้ า่ ปญั ญาประเภทน้ี
ซงึ่ เปน็ ปญั ญาสำ� คญั มากในวงพทุ ธศาสนา จะแปรเปลย่ี นและกลายเปน็ ของไมส่ ำ� คญั
ไม่มีคุณค่าอะไร ดีไม่ดีนักปราชญ์แผนปัจจุบันจะเกิดข้ึนและต�ำหนิว่าปัญญาชนิดน้ี
ไม่ส�ำคัญอะไรเลย เป็นธรรมส่วนเกิน เป็นปัญญาประเภทกาฝากาแฝงอยู่ในวง
พทุ ธศาสนา ผแู้ ตง่ กเ็ ขยี นกนั แตง่ กนั ไวอ้ ยา่ งนน้ั แหละ ไมเ่ หน็ จำ� เปน็ อะไร นนั่ กค็ ดิ ดู
ตงั้ แตเ่ ทวบตุ รเทวดาอนิ ทรพ์ รหมทงั้ หลายกก็ วา้ นเขา้ มาวา่ กเ็ ราๆ ทา่ นๆ นเี่ อง จะมจี ะเปน็
เทวบตุ รเทวดามาจากไหน นเี่ รมิ่ เปน็ แลว้ เวลานน้ี กั ปราชญแ์ ผนปจั จบุ นั เทวบตุ รเทวดา
อนิ ทร์พรหมจะมมี าจากทไ่ี หน กพ็ วกเราๆ ท่านๆ น้แี หละ นรกกอ็ ย่กู ับเราๆ นี่แหละ
วา่ งน้ั กวา้ นเข้ามาน้ีหมดเลย

คนประเภทเรยี นลดั นเ้ี หรอจะไปรเู้ รอ่ื งของเทวบตุ รเทวดาอนิ ทรพ์ รหม คนทคี่ ยุ โม้
อยู่เวลานี้เหรอ หลอกโลกอยูเ่ วลาน้ีเหรอจะเปน็ เทวบตุ รเทวดานะ่ นีล่ ่ะปราชญ์สมัย
ปจั จบุ นั แปดสมยั ปจั จบุ นั เขา้ ใจไหม ปราชญก์ บั แปด มนั แปดมนั แลดอยนู่ ดิ ๆ เรยี กวา่
แปด แล้วก็วา่ ตวั รตู้ วั ฉลาด เดินไปไหนก้าวไม่ออก มันหนกั ความรู้ จะหนักความรู้
อะไรกัน มนั หนักกเิ ลสทบั หวั ใจรไู้ หม พดู แลว้ โมโหจรงิ ๆ นะ กพ็ ดู ดว้ ยความจรงิ นี่
ถงึ โมโห โมโหอยา่ งนไี่ มเ่ ปน็ ไรแหละ โมโหอนั น้ี ไมอ่ ยากตคี นฆา่ คนนี่ โมโหธรรมดา
ท่โี มโหก็เพราะถงึ ใจน่นั เอง

เรอ่ื งภาวนามยปญั ญานี่ เปน็ ปญั ญาทลี่ กึ ลบั มากทเี ดยี ว ถา้ ไมใ่ ชท่ างภาคปฏบิ ตั แิ ลว้
จะไมร่ จู้ ะไมเ่ หน็ นลี่ ะทก่ี ลวั จะถกู ตดั ออกจากวงศาสนธรรมของพระพทุ ธเจา้ จงึ ทำ� ให้
วิตกวิจารอยู่ไม่วายถึงกับได้น�ำมาพูดอยู่เวลาน้ี กลัวปราชญ์แผนปัจจุบันจะตัดออก
โดยเหน็ วา่ ไมส่ ำ� คญั ปญั ญาประเภทนเี้ อามาจากศาสนาใดกไ็ มร่ ู้ ลทั ธใิ ดกไ็ มร่ ู้ จะอตุ รไิ ป
อย่างน้ันนะ เพราะตัวเองไม่เคยปฏิบตั ิ ตัวเองไมเ่ คยเห็น ตวั เองไมเ่ คยรู้ กไ็ มเ่ หน็
ความสำ� คญั ของศาสนาวา่ อนั ใดทเี่ ปน็ ความสำ� คญั ในศาสนาพทุ ธเราคอื อะไร ทา่ นบอก
วา่ อรยิ สจั อรยิ สจั ประเภทไหนทสี่ ำ� คญั มาก อรยิ สจั กค็ อื มรรคสจั นน่ั เอง ไดแ้ ก่ สมั มาทฏิ ฐิ
สมั มาสงั กปั โป รวมกนั เขา้ ในภาวนามยปญั ญานอี้ ยา่ งแยกไมอ่ อก ถา้ ไมจ่ งใจแยกเพอ่ื
ทำ� ลายพทุ ธศาสนาใหฉ้ บิ หายลม่ จมไปถา่ ยเดยี วเทา่ นน้ั

394

เพราะเวลาภาวนามยปัญญาเกิดขึ้นแล้วเป็นอย่างท่ีว่าจริงๆ คือหมุนตัวเพื่อ
เหตกุ ารณอ์ ยตู่ ลอด ไมว่ า่ จะยนื จะเดนิ จะนง่ั จะนอน ถา้ ลงกเิ ลสไมส่ น้ิ จากใจเสยี จรงิ ๆ
จนไมม่ อี ะไรเหลอื แลว้ ยงั ไงปญั ญาประเภทนจ้ี ะไมห่ ยดุ ทำ� งานเลย แมแ้ ตน่ อน ยงั ตอ้ ง
ไดร้ งั้ เอาไว้ รงั้ คอื อยา่ งไร คอื หกั หา้ มไวเ้ พอ่ื ไมใ่ หพ้ จิ ารณาเลยเถดิ ดว้ ยความเพลนิ ใน
งานทที่ ำ� ทา่ นจงึ วา่ อทุ ธจั จะ ปญั ญาฟงุ้ เกนิ ไปในสงั โยชนเ์ บอื้ งบน สงั โยชนเ์ บอ้ื งตำ�่ ๕
ไดแ้ ก่ สกั กายทฏิ ฐิ วจิ กิ จิ ฉา สลี พั พตปรามาส กามราคะ ปฏฆิ ะ สว่ นรปู ราคะ อรปู ราคะ
มานะ อุทธัจจะ อวิชชา น่ีเป็นสังโยชน์เบื้องบน สังโยชน์เบ้ืองบนน้ีจะละด้วย
อรหตั ตมรรค

อทุ ธจั จะ นหี่ มายความวา่ อยา่ งไร นนั่ ละจะวง่ิ เขา้ กนั ตรงนี้ อทุ ธจั จะ คอื จติ เวลา
ฆา่ หรอื ถอดถอนกเิ ลส จะเพลนิ ในการฆา่ ในการถอดถอน เพลนิ ในการคยุ้ เขยี่ ขดุ คน้
หากิเลสเพอ่ื ฆา่ เพอื่ สังหารมนั นี่ตอ้ งได้รง้ั เอาไว้ คำ� วา่ รงั้ เอาไว้ คอื ถึงเวลาทจ่ี ะพัก
เขา้ สสู่ มาธใิ หส้ งบอารมณเ์ ปน็ พกั ๆ ไป กริ ยิ าของจติ ทที่ ำ� งานนนั้ ใหพ้ กั เรยี กวา่ พกั งาน
ตอ้ งพกั เหมอื นกบั การพกั ผอ่ นนอนหลบั แตจ่ ติ จะไมอ่ ยากพกั มนั จะหมนุ ของมนั เรอ่ื ย
เหมอื นเศรษฐีเพลนิ ในรายไดน้ นั่ แหละ อนั น้ีราคาเทา่ ไร อนั นัน้ ราคาเท่าไร ลกู คา้ นัน้
เขา้ มาชอ่ งนน้ั ลกู คา้ นเ้ี ขา้ มาชอ่ งนี้ อนั นน้ั ราคาเทา่ นนั้ อนั นร้ี าคาเทา่ นี้ เศรษฐเี ลยจะตาย
เพราะไม่ได้กนิ ขา้ ว อนั นก้ี เ็ หมือนกัน เศรษฐธี รรมเป็นอย่างนนั้ แหละ

พระพทุ ธเจา้ ทา่ นถงึ บอกวา่ อทุ ธจั จะๆ แตเ่ ราไมร่ วู้ า่ อทุ ธจั จะหมายความวา่ อยา่ งไร
เวลาไปเจอเขา้ อุทธจั จะนีไ้ มไ่ ด้เหมอื นอทุ ธจั จะในนิวรณ์ ๕ นะ ในนิวรณ์ ๕ มอี ยู่
ในสามญั ชนทว่ั ๆ ไป อทุ ธจั จกกุ กจุ จะ ในนวิ รณ์ ๕ นนั่ คอื ทง้ั ฟงุ้ ซา่ นทงั้ รำ� คาญ อนั นี้
อทุ ธจั จะ คอื เพลนิ -เพลนิ ในการคน้ การพนิ จิ พจิ ารณา ถงึ ปญั ญาขนั้ นแี้ ลว้ เปน็ อยา่ งนน้ั
อุทธัจจะนต้ี อ้ งเพลินในงาน ไมอ่ ยากจะเข้าพักในเรอื นคอื สมาธิ จนกระท่ังกเิ ลสไม่มี
อะไรเหลอื ถงึ จะหยดุ หากกเิ ลสยงั มอี ยู่ จะตอ้ งหมนุ อยอู่ ยา่ งนตี้ ลอดไป ไมว่ า่ จะเดนิ เหนิ
ไปไหนกต็ าม นง่ั กต็ าม นอนกต็ าม แม้ท่ีสดุ สมมตุ ิว่าเรารับประทานอาหารอยกู่ ็ตาม
อาหารจะสัมผัสเพียงลิ้นเพียงปากเท่านั้น แต่ระหว่างธรรมกับกิเลสฟัดกันน้ี จะไม่
เกย่ี วขอ้ งกบั รสอาหารนเ้ี ลย ไมไ่ ดส้ นใจกบั อาหารนี้ หมนุ ตว้ิ ๆ นนั่ แลงานของธรรมทฆ่ี า่
กิเลสเป็นอยา่ งนั้น งานของภาวนามยปัญญาเปน็ อยา่ งน้ัน หมุนต้วิ ๆ อยูโ่ ดยล�ำพงั

395

จนกระทงั่ กิเลสไดม้ ว้ นเสอ่ื หมดไม่มอี ะไรเหลือเลย เรียกวา่ กิเลสขาดสะบ้นั ลง
ไปหมด ปญั ญานไี้ มต่ อ้ งบอกกย็ ตุ เิ อง อทุ ธจั จะ ผา่ นไปแลว้ ไมฟ่ งุ้ อกี คอื ไมเ่ พลนิ เกนิ ไป
ถงึ ความพอดี นลี่ ะภาวนามยปญั ญา เปน็ ปญั ญาทฆี่ า่ กเิ ลสไมม่ กี เิ ลสตวั ใดเหลอื อนสุ ยั
กอ็ นสุ ยั เถอะ ไมพ่ น้ จากภาวนามยปญั ญานไ้ี ปได้ เพยี งลำ� พงั ปญั ญาเราธรรมดาทค่ี ดิ อา่ น
ไตรต่ รองจะไปฆา่ กเิ ลสใหส้ น้ิ ไปจากใจนนั้ อยา่ หวงั วา่ งเี้ ลย แมเ้ ราตวั เทา่ หนนู ก้ี ต็ าม
ไมไ่ ดอ้ วด แตก่ ลา้ พดู วา่ อยา่ หวงั วา่ งเี้ ลย ตอ้ งขนึ้ เวทเี องซถี งึ จะรกู้ นั ไมข่ น้ึ เวที มแี ตเ่ ฮๆๆ
อยเู่ ฉยๆ รอบเวทไี ดเ้ รอ่ื งอะไร อยากใหไ้ ดอ้ ยา่ งใจเจา้ ของ แตผ่ เู้ ขาตอ่ ย เขาจะตายนะ่ นใี่ ห้
ระหวา่ งกเิ ลสกบั ธรรมตอ่ ยกนั บนเวทขี องผปู้ ฏบิ ตั ดิ ซู เี ปน็ ยงั ไง ใหม้ นั รเู้ องซี อนั นม้ี แี ต่
เฮๆๆ อยนู่ อกวงความเพยี รและหลบั ครอกๆๆ ภาวนาไมไ่ ดเ้ รอ่ื ง มสี ารประโยชนอ์ ะไร

ใหจ้ �ำเรอื่ งเหลา่ น้ีไวน้ ะ แมห้ ลวงตาบวั ตายแล้วก็ตาม น้พี ดู อยา่ งอาจหาญว่าง้ัน
เลยนะ พดู ตามความจรงิ ไมไ่ ดพ้ ดู ดว้ ยความโออ้ วด พดู ตามหลกั ความจรงิ เปน็ ยงั ไง
กว็ า่ อยา่ งนน้ั ดงึ ออกมาใหเ้ หน็ เลย ศาสนาพระพทุ ธเจา้ เปน็ ยงั ไง เหมอื นอยา่ งนแ้ี หละ
ดเู อา ปญั ญาประเภทนเ้ี ปน็ ปญั ญาทล่ี กึ ลบั มากทสี่ ดุ เกนิ กวา่ จะคาดคะเนดน้ เดาไดถ้ กู
ถา้ ไม่เป็นขน้ึ กับตน ผปู้ ฏบิ ัตเิ ทา่ นนั้ ที่จะรู้ว่าอย่างนเ้ี ลย บอกว่าเทา่ นัน้ ถา้ ธรรมดาเรา
จะเรยี นจดๆ จำ� ๆ มาธรรมดา ไมม่ หี วงั ทจี่ ะรปู้ ญั ญาขนั้ น้ี จะใหป้ ญั ญาขนั้ นเี้ กดิ ไมม่ หี วงั
นซี่ พิ วกเราไมไ่ ดส้ นใจทางทจ่ี ะใหป้ ญั ญาประเภทนเี้ กดิ สดุ ทา้ ยกม็ าคดั ปญั ญาหรอื ตดั
ปญั ญาน้อี อกโดยเห็นวา่ นอกจากศาสนาพทุ ธไป และว่าปัญญาประเภทนเ้ี ปน็ ปญั ญา
ปลอม ปัญญาแฝง มนั จะออกแบบน้นี ะให้ระวงั ให้ดี

เพราะฉะนั้นถึงไดเ้ ตือนเอาไวว้ ่า หลวงตาบัวไมไ่ ดอ้ ยูน่ านนะ ไม่ไดอ้ ยู่คำ้� ฟา้ นะ
นเ้ี กดิ มาเพอื่ ตายเหมอื นกนั ใหจ้ ำ� คำ� พดู อนั นไ้ี ว้ เวลาหลวงตาตายแลว้ จะไดจ้ ำ� เรอ่ื งนไ้ี ว้
จะมไี ดจ้ รงิ ๆ นะ สาเหตทุ จ่ี ะใหม้ ใี หเ้ ปน็ ไดก้ เ็ พราะคนไมส่ นใจปฏบิ ตั ิ แตจ่ ะตง้ั ตวั เปน็
นกั ปราชญอ์ าจารยส์ มยั เรยี นลดั นกั ปราชญจ์ รวดดาวเทยี มนนั่ ซิ จะตดั เขา้ ไปๆ เดย๋ี วก็
ตดั คอเจา้ ของ นอกจากตดั คอคนอน่ื ทเ่ี ปน็ ชาวพทุ ธจำ� นวนมากมายใหเ้ หน็ ผดิ ขาดผล
ขาดประโยชน์มหาศาล แล้วก็ตัดคอเจ้าของเข้าไปอีกเป็นการแถมท้ายให้ฉิบหายไป
ตามๆ กัน เอาละพอ

396

พูดทา้ ยเทศน์

ภาวนามยปญั ญา นเี่ ปน็ ธรรมทสี่ ำ� คญั มาก เปน็ ปญั ญาทสี่ ำ� คญั มาก เปน็ รากแกว้
ของอริยสจั เลย แตก่ ลวั จะถกู ลบล้างไป ไดเ้ หน็ แลว้ ทกุ วันนเ้ี ร่ิมลบลา้ งไป-ลบล้างไป
ทง้ั นรกและสวรรคก์ จ็ ะถกู ลบลา้ งไปดว้ ยความรคู้ วามเหน็ อนั จอมปลอมวา่ ไมม่ ี มเี ฉพาะ
สวรรค์อยูใ่ นหวั อก นรกอย่ใู นใจนเี้ ท่านน้ั หลักธรรมท่านสอนไว้วา่ อยา่ ทำ� ความช่ัว
ถา้ ทำ� ความชวั่ แลว้ ความชวั่ นจ้ี ะพาใหไ้ ปเสวยทกุ ขใ์ นแดนนรก ใหส้ รา้ งความดี อนั น้ี
ไมใ่ หล้ ะเวน้ ใหบ้ ำ� เพญ็ ความดี นคี้ อื ทางเขา้ ไปสสู่ วรรค์ และเมอ่ื ไปถงึ สวรรคแ์ ลว้ กจ็ ะได้
เสวยกุศลของเจ้าของนั่นแหละ เมื่อไปตกนรกก็จะไปเสวยกรรมของเจ้าของนั่นเอง
จึงต้องบอกใหล้ ะ อยา่ ท�ำบาปหยาบช้า

พวกเทวบตุ รเทวดาอนิ ทรพ์ รหมอะไรทา่ นสอนไวห้ มด ทา่ นสอนดว้ ยความลมื ตา
เหน็ จริงๆ คอื ตาญาณ ส่วนพวกเรามันคลังกเิ ลสมืดบอด พากนั หลบั ตาลบล้างว่า
เทวบตุ รเทวดากพ็ วกเราๆ ท่านๆ นีแ่ หละ จะมเี ทวบุตรเทวดามาจากท่ีไหน ทงั้ ๆ ท่ี
พระพทุ ธเจา้ ถา้ หากวา่ ภาษาปจั จบุ นั นเ้ี ขาเรยี กวา่ แสดงไวบ้ อกไวใ้ นตารางสอนอยแู่ ลว้
สตถฺ า เทวมนสุ สฺ านํ เปน็ ครทู ง้ั เทวดาและมนษุ ยท์ งั้ หลาย ฟงั ซิ ไมใ่ ชต่ ารางสอนจะวา่
ยงั ไง อฑฒฺ รตเฺ ต เทวปญหฺ นํ ตอนเทย่ี งคนื ลว่ งไปแลว้ ทรงแกป้ ญั หาเทวดาและประทาน
พระโอวาทแกเ่ ทวดาทง้ั หลาย ตง้ั แตช่ นั้ ทา้ วมหาพรหมลงมา นต่ี ารางสอนพระพทุ ธเจา้
นพี้ ระโอวาทพระพทุ ธเจา้ ผทู้ หี่ แู จง้ ตาสวา่ ง ทกุ สง่ิ ทกุ อยา่ งสวา่ ง บอกมาตามความสตั ย์
ความจรงิ อยา่ งนต้ี อ่ พวกเราใหส้ มบรู ณเ์ ตม็ ที่ พดู งา่ ยๆ วา่ อะไรมอี ยู่ พระองคน์ ำ� มาแสดง
ใหเ้ ห็นเตม็ ท่ีเตม็ ภมู ขิ องศาสดา

แต่พวกเราน้เี ปน็ พวกตัดเขา้ ไป-ตดั เขา้ ไป ตัดเข้าไปดว้ ยความหหู นวกตาบอด
เวลานท้ี เุ รศมากทสี่ ดุ นะ อนั ใดทเ่ี จา้ ของไมร่ ไู้ มเ่ หน็ กว็ า่ อนั นนั้ ไมม่ แี ลว้ ตดั ออกเสยี สงิ่ ใด
ทเ่ี จา้ ของไมเ่ จอ กว็ า่ สงิ่ นนั้ ไมม่ แี ลว้ ตดั ออกๆ นซ่ี ิ ทเุ รศนะ เพราะฉะนนั้ เราถงึ ไดร้ บี
เตอื นเอาไวว้ า่ ภาวนามยปญั ญานจี้ ะถกู ตดั นะ เพราะไมไ่ ดท้ ำ� นี่ คดิ ดซู ิ เทวบตุ รเทวดา
เด๋ยี วนีก้ เ็ ริ่มตดั แล้ว เริม่ ลบล้างแล้ววา่ ไมม่ ี มกี ็พวกเราๆ ทา่ นๆ นแี่ หละเทวบุตร

397

เทวดาอนิ ทรพ์ รหมทป่ี ระทานไวใ้ นศาสนธรรม กจ็ ะถกู ตดั ออกจากบญั ชแี หง่ ความมอี ยู่
ของตนๆ ไม่อาจสงสยั

สง่ิ ทเี่ ปน็ อยใู่ นมนษุ ยเ์ ราน้ี เปน็ เทพโดยสมมตุ ใิ นเมอื งมนษุ ยเ์ รา ทา่ นกบ็ อกไวแ้ ลว้
เช่น พระราชามหากษัตริยเ์ ปน็ ต้น เป็น สมมตุ ิเทพ ทโ่ี ลกทงั้ หลายได้สมมตุ เิ ปน็ ที่
ยอมรบั กนั อปุ ปตั ตเิ ทพ เทวดาโดยหลกั ธรรมชาตจิ รงิ ๆ เปน็ เทวบตุ รเทวดาโดยกำ� เนดิ
ทเ่ี กดิ อยตู่ ามหลกั ธรรมชาตบิ ญุ กรรมของตวั เอง ส่งไปเกิดเป็นเทวบุตรเทวดาอินทร์
พรหม ทา่ นกบ็ อกไวแ้ ลว้ ตลอดถงึ วสิ ทุ ธเิ ทพ เทวดาโดยความบรสิ ทุ ธิ์ ภพชาตติ า่ งๆ
ขาดสะบั้นออกจากพระทัยหรือใจ กลายเป็นพระทัยหรือใจท่ีบริสุทธ์ิข้ึนมา ได้แก่
พระพทุ ธเจา้ พระปจั เจกพทุ ธเจา้ และบรรดาสาวกอรหตั อรหนั ต์ พระพทุ ธเจา้ กน็ ำ� มา
แสดงอยา่ งไมบ่ กพร่องว่าอะไรมอี ยา่ งไร กท็ รงแสดงบอกไว้ไม่ได้บกพรอ่ งเลย

คดิ ดซู ี มรรค ๔ ผล ๔ นพิ พาน ๑ ใครจะไปคา้ นพระพทุ ธเจา้ ได้ ถา้ ไมใ่ ชพ่ ระอรหนั ต์
สำ� หรบั พระอรหนั ตแ์ ลว้ ทา่ นตอ้ งรู้ นพิ พาน ๑ ถา้ ธรรมดาจะพดู ไวท้ ำ� ไม นน่ั ละเอยี ด
ขนาดนนั้ แลพระพทุ ธเจา้ ของพวกเรา เมอื่ เวลาพระอรหนั ตก์ า้ วเขา้ ไป-กา้ วเขา้ ไปนี้ เพราะ
พระอรหนั ตท์ า่ นกเ็ หน็ อยเู่ หมอื นกนั คา้ นกนั ไดย้ งั ไง พอกา้ วเขา้ ไปๆ มรรค ๔ ผล ๔
กา้ วกันมาเปน็ ธรรมคู่ๆ นี้ ยังเปน็ สมมุตๆิ โสดาปตั ติมรรค-โสดาปตั ติผล ตลอดถึง
อรหัตตมรรค-อรหัตตผล นี่ยังเป็นธรรมคู่ๆ ยังเป็นสมมุตินี่ พอก้าวเข้าเต็มภูมิ
เหมือนอย่างเราก้าวข้ึนบันได พอเท้าน้ีขึ้นถึงพื้นบ้านแล้ว ก้าวน้ียังไม่ละจากบันได
ขน้ั สดุ ทา้ ย นแ่ี ลมรรคกบั ผลกำ� ลงั กา้ วกนั อยู่ ยงั ทำ� งานอยู่ พอเทา้ ขา้ งซา้ ยนก้ี า้ วขนึ้ ไป
ถงึ พน้ื บา้ นดว้ ยกนั กบั เทา้ ขา้ งขวาแลว้ หยดุ กกึ๊ ตรงนน้ั นน่ั คอื นพิ พาน ๑ นค่ี อื ธรรมสำ� คญั
ถา้ ไมท่ รงแสดงไวใ้ หส้ มบรู ณต์ ามน้ี พระพทุ ธเจา้ จะทรงถกู ตงิ จากสาวกอรหนั ตท์ งั้ หลาย
โดยไมอ่ าจสงสยั

เอา้ ทนี ถ้ี า้ หากพระอรหนั ตท์ า่ นไป ทา่ นกจ็ ะไปแบบนนั้ น่ี เพราะเปน็ หลกั ธรรมชาติ
จะต้องเปน็ อย่างนัน้ เปน็ อย่างอื่นไปไมไ่ ด้ พอก๊กึ เขา้ ไปอย่างนัน้ แลว้ เร่ืองอนั หนึง่
จะถกู ตงิ จากพระสาวกทงั้ หลายนะ อนั หนงึ่ พระองคไ์ มเ่ หน็ ทรงแสดงไว้ อนั ทเี่ ลยจาก
ธรรมคๆู่ นไี้ ปแลว้ นอ่ี ยา่ งนอ้ ยกถ็ กู ตงิ ถกู คา้ นอยนู่ นั่ แหละวา่ อนั หนง่ึ ไมเ่ หน็ แสดงไว้

398

นแี่ ลเพอื่ ใหส้ มภมู ขิ องศาสดาเอกไมใ่ หม้ คี วามบกพรอ่ ง กว็ า่ มรรค ๔ ผล ๔ นพิ พาน ๑
นนั่ พอพระอรหนั ตก์ า้ วเขา้ นปี่ บ๊ั เหน็ แลว้ ยอมรบั เลยวา่ พระพทุ ธเจา้ ละเอยี ดจรงิ นล่ี ะ
เชอ่ื พระพทุ ธเจา้ เชอื่ อยา่ งนซี้ ิ พระอรหนั ตร์ ฉู้ นั ใด พระพทุ ธเจา้ ทรงรไู้ วแ้ ลว้ ๆ หาทค่ี า้ น
ไมไ่ ดแ้ ลว้ ๆ เมอื่ เปน็ เชน่ นจ้ี ะไปทะนงตนอยไู่ ดย้ งั ไงคนเรา เพราะหาความจรงิ อยแู่ ลว้ นี่
จะเอาอะไรมาทะนง นซ่ี ิทีส่ ำ� คัญ

399

ธรรมสถติ ที่ใจ

เทศน์อบรมพระ ณ วดั ปา่ บา้ นตาด
เมือ่ วันท่ี ๒๑ มิถนุ ายน พทุ ธศกั ราช ๒๕๓๒

ธรรมของพระพุทธเจ้าต้งั แต่พืน้ ๆ แหง่ ธรรม จนถึงวสิ ุทธธิ รรม ธรรมเหลา่ นี้
เราจะไปหาไปค้นที่ไหนไม่พบไม่เจอไม่มีทางสัมผสั ได้ นอกจากใจดวงเดียวน้เี ทา่ นนั้
เพราะฉะนน้ั ธรรมกบั ใจจงึ เปน็ ของคเู่ คยี งกนั เปน็ ลำ� ดบั ลำ� ดาแหง่ การปรบั ใจของตวั เอง
ใหเ้ หมาะกบั ธรรมขนั้ นนั้ ๆ แลว้ เราจะไดเ้ หน็ ความแปลกประหลาดของธรรมทส่ี มั ผสั ใจ
และสถติ อยกู่ บั ใจ เมอื่ มาเปน็ สมบตั ขิ องตนไปโดยลำ� ดบั ลำ� ดาแลว้ ธรรมทา่ นสอนลง
ท่ีใจ ไมส่ อนลงทไี่ หน

โลก ก็ดังท่ีพวกเราทั้งหลายได้รู้ได้เห็นอยู่นี้แลว่ากว้างแสนกว้างหรือกว้าง
ขนาดไหน ไมม่ ใี ครคำ� นวณได้ แตธ่ รรมนน้ั แมจ้ ะกวา้ งจะละเอยี ดขนาดไหน กไ็ มม่ ที ี่
ไหลลง ไมม่ ที ่ีจอดทแี่ วะ ไมม่ ที ่สี ถติ นอกจากใจเทา่ นั้นทธี่ รรมจะเข้าสัมผสั สมั พันธ์
จะสถติ อยไู่ ด้ มใี จอนั เดยี ว ใจทา่ นใจเรา ใจสตั วใ์ จบคุ คล ตามขน้ั ตามภมู ขิ องใจของ
อปุ นสิ ยั ธรรมจงึ ลงสจู่ ดุ เดยี วนี้ และมธี รรมชาตคิ อื ความรู้ ไดแ้ กใ่ จดวงเดยี วนเ้ี ทา่ นนั้
ทจี่ ะรบั ทราบธรรมทง้ั หลายได้ เพราะฉะนน้ั ทา่ นจงึ สอนลงทใี่ จๆ ในธรรมทา่ นกบ็ อกแลว้
เปน็ บาลวี า่ มโนปพุ พฺ งคฺ มา ธมมฺ า มโนเสฏ€ฺ า มโนมยา คอื สง่ิ ทงั้ หลายมใี จเปน็ ใหญ่
มใี จเปน็ ประธาน สำ� เร็จแลว้ ดว้ ยใจ แม้ธรรมท้ังหลายกร็ วมลงอยูท่ ่ใี จนี้ ทา่ นจงึ สอน
ให้ชำ� ระ

แตเ่ วลานท้ี ำ� ไมใจจงึ ไมร่ ู้ ทง้ั ๆ ทธ่ี รรมมอี ยตู่ ง้ั แตก่ าลไหนๆ มา จนกำ� หนดกฎเกณฑ์
ไม่ไดว้ า่ ธรรมนี้มมี าต้งั แต่เมอ่ื ไร เช่นเดยี วกบั โลกมมี าแต่เมื่อไรน่ันเอง เราก็ยังทราบ

400

ไมไ่ ด้ เพราะจติ น้รี ้มู ันไม่ได้ รเู้ ข้าสูจ่ ุดแห่งธรรม จงึ ไมไ่ ด้สัมผัสธรรม ไม่ได้รู้เพ่ือจะ
สั่งสมธรรมให้เป็นคลังของธรรมให้เป็นท่ีสถิตของธรรม กลับตรงกันข้าม มันเสาะ
มันแสวงหาสงิ่ ทเ่ี ป็นพษิ เป็นภยั เขา้ มาสูจ่ ติ ใจ สิง่ ท่ีเป็นพษิ เปน็ ภยั กค็ ือส่งิ ท่ีเป็นขา้ ศึก
กับธรรม ในศัพท์ของศาสนาท่านให้ช่อื วา่ กิเลส ค�ำวา่ กิเลสเพยี งอย่างเดยี วเทา่ น้ัน
กก็ ระเทือนไปหมดในความเปน็ ภัยแห่งธรรม หรือความเปน็ ภยั กับธรรมทัง้ หลาย

ใจทไี่ มส่ ามารถจะรับทราบธรรมตงั้ แตข่ ั้นพนื้ ๆ จนกระทัง่ ถงึ วิสุทธิธรรมท่เี ป็น
ธรรมเหนือโลก สดุ ขีดสดุ แดนของโลกไมม่ ีประมาณ ก็เพราะจิตของเราไม่ได้ไปใน
แนวทาง หรือไม่ได้ปรับตัวไปในแนวทางแห่งธรรมขั้นน้ันๆ มีแต่ส่ิงท่ีเป็นข้าศึกซึ่ง
ฝังแนน่ อยูภ่ ายในจิตของเรามากกวา่ ธรรมทจ่ี ะซึมซาบเข้ามาได้เป็นผูบ้ งการ กระดิก
ออกมาแง่ใด ความกระดิกออกมาก็ถูกผลักดันออกมาจากธรรมชาติที่มีก�ำลังฝังอยู่
ภายในจติ ใจนน้ั

เพราะฉะน้ัน ความรขู้ องใจจะรมู้ าตง้ั กปั ใดกัลป์ใดกต็ าม จนกระท่ังปัจจุบนั นี้
ตั้งแต่วันเกิดมาถึงเดี๋ยวน้ี ก็มีแต่การเสาะการแสวงการส่ังสมส่ิงท่ีเป็นภัยโดยหลัก
ธรรมชาติหรือโดยอัตโนมัติ มากกว่าที่จะเสาะท่ีจะแสวงหาอรรถหาธรรมทั้งหลาย
แมก้ ารเสาะแสวงหาธรรมมอี ยู่ กเ็ ป็นกาลเปน็ เวลาในขณะท่ถี ูกบังคบั ดว้ ยความจงใจ
ปฏบิ ตั ธิ รรมบำ� เพญ็ ธรรมทำ� บญุ ใหท้ านไปเทา่ นน้ั พอสนิ้ จากขณะนนั้ ไปแลว้ สง่ิ ทเ่ี ปน็
ภัยน้ันมันก็ท�ำงานของมันตามอัตโนมัติไปโดยล�ำดับ เช่นดังท่ีเคยเป็นมาแล้วต้ังกัป
ต้งั กัลป์ และจะเป็นไปอีกเชน่ นน้ั ถ้าอ�ำนาจแหง่ ธรรมไม่เหนือกวา่

จงึ เปน็ สิง่ ทีล่ ำ� บากสำ� หรบั สตั ว์ทงั้ หลายถ้าไม่มีผู้แนะแนวทางให้ร้ใู ห้เข้าใจในวธิ ี
เสาะแสวงหาธรรม ในวธิ ีบ�ำเพ็ญธรรมเขา้ สใู่ จ ใจจะไม่มีช่องมที างได้สมั ผัสสมั พนั ธ์
กบั ธรรม และไมเ่ ปน็ ชอ่ งไหลมาแหง่ ธรรมเพราะความประพฤตเิ พอ่ื กศุ ลธรรมนน้ั เลย
จะมตี ง้ั แตท่ างไหลเขา้ และบรรจเุ ตม็ ไปหมดภายในใจดวงนด้ี ว้ ยพษิ ภยั ทง้ั หลายนนั่ แล
โลกจงึ ไดร้ ับความทกุ ข์เพราะเหตุนเ้ี อง

คำ� วา่ โลก กห็ มายถงึ จติ วญิ ญาณของแตล่ ะดวงๆ นเ้ี ปน็ ของสำ� คญั มากยงิ่ กวา่
วตั ถอุ นื่ ใด ทจี่ ะใหช้ อ่ื เขาวา่ เปน็ โลกเปน็ สงสาร เพราะสงิ่ เหลา่ นน้ั เขาไมม่ คี วามหมายใน

401

ตวั ของเขาเลย ดนิ เรากใ็ หช้ อื่ ใหน้ ามแกเ่ ขาวา่ เขาเปน็ ดนิ วา่ เขาเปน็ นำ�้ เปน็ ลม เปน็ ไฟ
เปน็ อากาศธาตุ หรอื เปน็ แรธ่ าตตุ า่ งๆ มแี ตม่ นษุ ยเ์ รานไ้ี ปใหช้ อื่ ใหน้ าม ไปสำ� คญั มนั่ หมาย
เขาวา่ เปน็ อยา่ งนนั้ อยา่ งนี้ แลว้ วา่ เปน็ โลก ความจรงิ เขาไมท่ ราบความหมายของเขาเลย
วา่ เขาเปน็ อะไร จงึ ไมเ่ ปน็ ขอ้ หนกั แนน่ ทเ่ี ราจะนำ� มาพดู วา่ โลก ยง่ิ กวา่ จติ วญิ ญาณของ
แตล่ ะดวงๆ แหง่ สตั วท์ ง้ั หลายเตม็ อยใู่ นโลกธาตนุ ี้ ผไู้ ดร้ บั ความสขุ กด็ ี ไดร้ บั ความทกุ ข์
ก็ดี ได้รบั บาปรับบญุ ก็ดี คือจิตนีเ้ ปน็ ส�ำคญั

เพราะฉะนนั้ คำ� วา่ ทกุ ข์ จงึ หมายถงึ จติ แตล่ ะดวงๆ มกี ล่ี า้ นๆ ดวง กไ็ มพ่ น้ ทที่ กุ ข์
จะเขา้ ไปปลกู บา้ นปลกู เรอื นอยใู่ นจติ ดวงนนั้ ๆ ตอ้ งมดี ว้ ยกนั ทกุ ดวง ขนึ้ ชอื่ วา่ กเิ ลส มอี ยู่
ในนัน้ แล้ว ทุกข์ต้องมีอย่ใู นนัน้ ตามส่วนของกเิ ลสที่มมี ากมนี อ้ ย แมเ้ ป็นผ้มู อี ุปนิสยั
สามารถทจ่ี ะบรรลธุ รรมไดอ้ ยู่ แตก่ ไ็ มพ่ น้ ทก่ี เิ ลสจะฝงั อยใู่ นใจดวงนน้ั ซงึ่ ยงั ไมไ่ ดบ้ รรลุ
ธรรมถงึ ข้ันสงู สดุ แล้ว กจ็ ะต้องได้รบั ความทกุ ขอ์ ยโู่ ดยดี น่แี ลธรรมของพระพุทธเจ้า
ทา่ นสอนโลก ให้พงึ ทราบว่าสอนหวั ใจสัตว์ สง่ั สอนหวั ใจสัตว์ ปลดเปลือ้ งหวั ใจสัตว์
ช�ำระลา้ งหวั ใจสตั วท์ ่สี กปรกโสมมไปด้วยส่งิ ทจ่ี ะให้ไดร้ บั ความทกุ ขค์ วามทรมาน

เพราะใจสกปรกไม่ได้เหมือนส่ิงท้ังหลายสกปรก นั้นเขาไม่มีความหมายอะไร
สกปรกไมส่ กปรก เขากไ็ มเ่ ปน็ ทกุ ข์ แตใ่ จทสี่ กปรกดว้ ยอำ� นาจของกเิ ลสตณั หาฝงั จม
อยภู่ ายในนเ้ี ปน็ ทกุ ขม์ ากนอ้ ยตามสว่ นของกเิ ลสนนั้ แล ทา่ นจงึ เรยี กวา่ กองทกุ ข์ โลกนี้
เป็นทุกข์ ก็ต้องหมายถึงจิตใจของแต่ละดวงๆ เป็นทุกข์ การตรัสรู้ธรรมก็ตรัสรู้ที่
ดวงใจของพระพทุ ธเจา้ ในเบอ้ื งตน้ แลว้ กน็ ำ� มาประกาศสอนโลกซงึ่ เตม็ ไปดว้ ยกองทกุ ข์
หรอื สอนโลกอนั เปน็ แหลง่ แหง่ ความทกุ ขท์ ง้ั หลายตง้ั อยู่ ไดแ้ กจ่ ติ ใจของสตั วโ์ ลกแตล่ ะ
ดวงๆ ผมู้ คี วามสามารถทจี่ ะรบั ทราบไดใ้ นธรรมทง้ั หลาย พระองคก์ แ็ นะนำ� สงั่ สอนตาม
ขั้นตามภูมขิ องตนๆ เป็นลำ� ดบั มา ต้ังแตว่ นั ตรัสรู้แลว้ จนกระทงั่ ปรนิ พิ พาน

เฉพาะพระพทุ ธเจา้ ของเราน้ี ยงั ประทานพระโอวาทคำ� สง่ั สอนคอื แนวทาง หรอื นำ�้
สำ� หรบั ชะลา้ งสงิ่ ทส่ี กปรกอยภู่ ายในจติ ใจของสตั วไ์ วต้ ง้ั ๕,๐๐๐ ปี ยงั ไมไ่ ดส้ น้ิ สดุ ยตุ ิ
ไปตามการปรินิพพานของพระองค์เลย ก็เพราะพระเมตตาน่ันเอง เหตุที่จะเมตตา
เพราะอะไร เพราะความทุกข์ความทรมานที่สัตว์ทั้งหลายได้รับกันอยู่เร่ือยมาต้ังแต่

402

กปั ไหนกลั ปใ์ ดนน้ั พระองคเ์ ปน็ พระองคห์ นง่ึ ทไ่ี ดเ้ คยสมั ผสั สมั พนั ธ์ ไดร้ บั ความทกุ ข์
ความทรมานมาเชน่ เดยี วกบั สตั วท์ ง้ั หลายเหลา่ นนั้ โดยไมม่ ที างสงสยั ความทกุ ขน์ น้ั เปน็
เครือ่ งบบี บังคับสตั ว์ในภพนั้นๆ มามากนอ้ ยเพยี งไร ความทุกขข์ องพระองค์ทีก่ �ำลงั
ทอ่ งเทย่ี วอยใู่ นวฏั สงสาร ก็ย่อมสัมผสั สมั พนั ธค์ วามทุกขม์ ากนอ้ ยเชน่ เดียวกับสัตว์
ทงั้ หลายนนั้

เมื่อพระองค์ได้หลุดพ้นออกไปแล้ว โทษแห่งความเป็นมาของพระองค์มีมาก
ขนาดไหน โทษแห่งความเปน็ มาของสัตวท์ ้งั หลายก็เปน็ ฉันน้นั จงึ มีพระเมตตาอยา่ ง
เตม็ สัดเตม็ สว่ น เพราะความเหน็ โทษในสง่ิ เหลา่ นั้น แล้วสัง่ สอนสัตว์โลกเต็มพระทยั
ซง่ึ เตม็ ไปดว้ ยพระเมตตาลว้ นๆ ไมไ่ ดส้ งั่ สอนธรรมดาๆ เหมอื นเราทงั้ หลายสงั่ สอนกนั
เหมอื นโลกทงั้ หลายส่ังสอนกัน เหมือนคนมีกเิ ลสท้งั หลายสัง่ สอนกนั

เพราะผสู้ นิ้ กเิ ลสอนั เปน็ ตวั ภยั สำ� คญั นน้ั ยอ่ มผา่ นภยั จากกเิ ลสมาแลว้ พระพทุ ธเจา้
ของเรากเ็ รยี กว่าประจักษ์พระทัย พระสาวกอรหตั อรหันต์ท้งั หลายก็ประจักษใ์ จ คอื
ประสบมาแลว้ อย่างเตม็ หวั ใจ จึงต้องเหน็ โทษเต็มหวั ใจเช่นเดยี วกนั แมท้ กุ ข์เหลา่ นี้
เพราะกิเลสเป็นเครอื่ งส่ังสมทกุ ข์ขน้ึ มานนั้ อยู่ในหวั ใจดวงใดๆ ยอ่ มจะต้องเปน็ ทุกข์
เหมอื นกนั นี้ พระองคเ์ คยทรมานฉนั ใด ทรมานมาเพราะกเิ ลสบบี บงั คบั หรอื บบี บส้ี ไี ฟ
มาฉนั ใด สตั วท์ งั้ หลายกเ็ ปน็ ฉนั นน้ั สตั วท์ ง้ั หลายเปน็ ฉนั ใด พระองคก์ เ็ คยเปน็ ฉนั นนั้
มาด้วยกนั

คำ� วา่ พน้ ทกุ ข์ นี้ ไมเ่ พยี งแตว่ า่ พน้ มาเฉยๆ ดงั ทเ่ี ขาพน้ จากคกุ จากตะรางมา ซง่ึ เขา
กไ็ มเ่ หน็ วเิ ศษวโิ สอะไรถา้ พน้ ธรรมดาอยา่ งนี้ พน้ มากม็ าเปน็ คนสามญั ทว่ั ไปเหมอื นโลก
ทงั้ หลาย เปน็ แตเ่ พยี งวา่ สงั คมยอมรบั วา่ เปน็ คนธรรมดาสามญั ไมไ่ ดเ้ ปน็ คนขค้ี กุ ขต้ี ะราง
ทส่ี งั คมรงั เกียจเหมือนอยใู่ นเรือนจำ� นน้ั เท่านัน้ เวลาออกมาแลว้ ก็ไม่เหน็ มีดีกรีอะไร
ความสขุ เพราะการออกมาจากเรอื นจำ� กเ็ พยี งไมถ่ กู กดขบี่ งั คบั ทง้ั ทางรา่ งกายและจติ ใจ
เทา่ นนั้ และความรสู้ กึ ทวี่ า่ ตนเปน็ นกั โทษนก่ี จ็ างหายไป แตท่ เี่ ปน็ แผลเปน็ อยใู่ นนนั้ วา่
เคยเปน็ นกั โทษนน้ั ยอ่ มฝงั ใจอยา่ งลกึ อยู่ เมอื่ เปน็ เชน่ นน้ั แมอ้ อกมาจากเรอื นจำ� แลว้
กจ็ ะมคี วามสขุ ความวเิ ศษวโิ สตา่ งจากคนทง้ั หลายไปอยา่ งไรบา้ ง ไมไ่ ดม้ อี ะไรตา่ งกนั

403

สว่ นพระพทุ ธเจา้ ไดห้ ลดุ พน้ จากทกุ ขน์ ้ี เมอื่ หลดุ พน้ จากทกุ ขแ์ ลว้ ยงั มบี รมสขุ เปน็
เคร่ืองรับรองพระทยั ของพระพทุ ธเจ้าดว้ ยพระทัยท่ีบริสทุ ธิ์ ความสุขอันน้เี ปน็ เคร่ือง
รับรอง เป็นเครื่องยืนยัน เป็นเครื่องเสริมให้เด่นท่ีสุดเหนือโลกสงสาร ที่ว่ายอด
โลกตุ รธรรม กค็ อื ใจทบ่ี รสิ ทุ ธ์ิ ธรรมทบี่ รสิ ทุ ธค์ิ รองกนั เปน็ บรมสขุ ดงั ทท่ี า่ นวา่ นพิ พฺ านํ
ปรมํ สุขํ นั่นละ ค�ำว่า ปรมํๆ นัน้ อยู่กับใจของท่านผ้บู ริสุทธิห์ ลุดพน้ จากกิเลสโดย
ประการทง้ั ปวงแลว้ ทา่ นทรงความสขุ อนั นอ้ี ยา่ งสมบรู ณ์ ทโ่ี ลกทง้ั หลายมกี เิ ลสไมส่ ามารถ
ทจ่ี ะครองไดเ้ ลย ไมส่ ามารถทจ่ี ะเสวยไดเ้ ลย เพราะฉะนน้ั เมอื่ พระองคท์ รงหลดุ พน้ แลว้
เวลาประกาศธรรมสอนโลกจงึ สอนลงอยา่ งเนน้ หนกั ในเรอื่ งโทษทง้ั หลาย กถ็ งึ พระทยั
เพราะพระองคเ์ คยผา่ นมาแลว้ ไมม่ ที ส่ี งสยั ความหลดุ พน้ จากทกุ ขท์ งั้ หลายอนั เปน็ ธรรม
ประเสรฐิ พระองคก์ ค็ รองอยแู่ ลว้ จงึ ทรงสง่ั สอนอยา่ งเตม็ อรรถเตม็ ธรรมจนสะเทอื น
โลกธาตุ ไมม่ ใี ครสามารถเปน็ คแู่ ข่งไดเ้ ลย

สง่ิ ทรี่ บั รองยนื ยนั ในความหลดุ พน้ นนั้ กค็ อื ปรมํ สขุ ํ นพ่ี ระองคก์ ท็ รงไวอ้ ยา่ งเตม็
พระทยั แลว้ เหตุใดการส่ังสอนสตั วโ์ ลกจะสัง่ สอนธรรมดาสามญั เรานั้นเป็นไปไมไ่ ด้
ถา้ เปน็ ภาษาตลาด กเ็ รยี กวา่ เปน็ ไปอยา่ งสดุ เหวยี่ งสดุ ความสามารถทจี่ ะสง่ั สอนสตั วโ์ ลก
ไดม้ ากนอ้ ยเพยี งไร ใหเ้ หน็ โทษจรงิ ๆ เพราะโทษมจี รงิ ๆ อยา่ งนนั้ พระองคไ์ ดผ้ า่ นมาแลว้
พระองคเ์ ปน็ สกั ขีพยานแหง่ ความทกุ ข์ทัง้ หลายแห่งนรกท้ังหลาย เพราะพระพุทธเจ้า
เมอ่ื เปน็ สามญั ชนธรรมดาเหมอื นโลกทว่ั ๆ ไป ความรู้สกึ ก็ย่อมเป็นความรูส้ กึ สามญั
สำ� นกึ ธรรมดา ยอ่ มทำ� ไดท้ ง้ั บาปทง้ั บญุ ทง้ั คณุ ทง้ั โทษมากนอ้ ยเชน่ เดยี วกบั สตั วท์ วั่ ๆ ไป
เมอื่ เป็นเชน่ น้นั ธรรมไม่ล�ำเอียง วิบากกรรมไมล่ ำ� เอยี ง ตอ้ งไดเ้ สวยทกุ ข์มากน้อย
ตามกรรมของตนทที่ ำ� มาแลว้ เหมอื นกบั สามญั ชนทว่ั ๆ ไป แลว้ เหตใุ ดทา่ นจะไมต่ กนรก
หมกไหมไ้ มว่ า่ หลมุ ใดแหง่ นรก เพราะเกดิ แลว้ ตาย ตายแลว้ เกดิ ดว้ ยอำ� นาจแหง่ วฏั จกั ร
วัฏจิตนพ้ี าให้หมนุ ให้เวียน และกิเลสนี้ยงั ไม่เพยี งหมนุ เวียนแคน่ ้ี ยังเป็นสาเหตใุ ห้
ทำ� กรรมและใหเ้ สวยความทกุ ขค์ วามทรมานมาเปน็ ลำ� ดบั ลำ� ดาอกี ดว้ ย นานขนาดไหน
นบั ไมไ่ ด้ เมอ่ื เป็นเชน่ นัน้ ท�ำไมพระพุทธเจ้าต้ังแตส่ มัยเป็นคนสามัญธรรมดาเหมอื น
สตั วโ์ ลกทว่ั ๆ ไปจะไมต่ กนรกหลมุ ไหน จะเวน้ ไดย้ งั ไง เพราะเกดิ แลว้ ตายเลา่ นบั ไมไ่ ด้
มากตอ่ มาก กค็ อื จติ วญิ ญาณทเี่ ตม็ ไปดว้ ยความเกดิ ความตายของสตั วโ์ ลก เอาอะไร

404

ไปแขง่ ในโลกนี้เอาวัตถุอะไรไปแข่งจติ วญิ ญาณ แม้ดวงเดียวน้ัน เพราะมีเร่ืองมาก
ต่อมาก

การเกดิ การตายของจติ วญิ ญาณดวงนน้ั มากขนาดไหน ยงั ไมม่ อี ะไรสามารถไป
นับไปแขง่ ได้เลยว่ามมี ากกว่านนั้ คือมากย่งิ กวา่ การเกิดการตายของจิตวิญญาณดวง
หนงึ่ ๆ นนั้ เพราะอนั นมี้ มี านานแสนนานแลว้ พระพทุ ธเจา้ เวลาเปน็ สามญั ชนธรรมดา
สามัญชนเขาเป็นฉันใด พระองค์กเ็ ปน็ ฉันน้นั จงึ จ�ำต้องตกนรกเชน่ สัตว์โลกทว่ั ๆ ไป
ขน้ึ ชือ่ วา่ บาปแลว้ ไม่ลำ� เอยี ง ขึ้นชอ่ื ว่ากิเลสแล้ว ไม่ท�ำใจดวงใดใหเ้ ปน็ อสิ ระ ตอ้ งให้
ท�ำกรรมโดยไมอ่ าจสงสัย แล้วกเ็ ป็นผลของกรรมมาเช่นเดยี วกนั ในนรกหลมุ ตา่ งๆ
มกี หี่ ลมุ กไ็ มม่ เี วน้ ทจี่ ะไมต่ กนรก ในสตั วร์ ายหนงึ่ ๆ ตกดว้ ยกนั ทง้ั นนั้ สวรรคช์ น้ั พรหม
กเ็ หมอื นกนั เวน้ แตพ่ รหมโลกทก่ี า้ วขน้ึ ไปแลว้ ผา่ นไปเลย ดงั สทุ ธาวาส ๕ ชน้ั นอกจากนน้ั
อายจุ ะก่หี ม่ืนปีดังทที่ า่ นกลา่ วไว้ในตำ� รบั ต�ำราว่า ๗ หม่นื ปี ๘ หมื่นปี วนิ าทกี ินไป
นาทกี นิ ไป ช่วั โมงกินไป กห็ มดก็สิ้นเชน่ เดยี วกัน

นี่พูดถึงเร่ืองความมากแห่งการเกิดการตาย มากแห่งความทุกข์ความทรมาน
ของสัตว์ที่ติดแนบอยู่กับใจกับภพชาตินั้นๆ ไม่มีประมาณเลย นี่พระพุทธเจ้าทรง
ประมวลมาเหน็ หมดรหู้ มด แลว้ เหตใุ ดการสงั่ สอนโลกจะสง่ั สอนธรรมดา ตอ้ งสง่ั สอน
อยา่ งเตม็ ทเี่ ตม็ ฐานเตม็ พระกำ� ลงั ความสามารถของพระพทุ ธเจา้ แตล่ ะพระองคๆ์ นน่ั แล
นอกจากนน้ั ยงั หยบิ ยกสงิ่ ทว่ี เิ ศษวโิ สเพราะการพน้ จากทกุ ขโ์ ดยประการทง้ั ปวง พน้ จาก
กเิ ลสโดยประการทงั้ ปวง ขน้ึ สวู่ มิ ตุ ตธิ รรม ใหเ้ หน็ ธรรมทเ่ี ลศิ เลอนอี้ กี สำ� หรบั ผทู้ หี่ ลดุ พน้
จากทกุ ขโ์ ดยประการทง้ั ปวงแลว้ กเิ ลสสน้ิ ซากไปแลว้ เปน็ ผคู้ รองวมิ ตุ ตธิ รรม วสิ ทุ ธธิ รรม
อนั เปน็ บรมสขุ เสมอกนั และหมดปญั หาการเกดิ ตายสนิ้ เชงิ แลว้ ผทู้ จ่ี ะตอ้ งแหวกวา่ ย
ตอ่ ไปไมม่ วี นั สนิ้ สดุ ยตุ ิ กค็ อื ผกู้ เิ ลสยงั ครองใจอยนู่ นั่ แล ฉะนนั้ จงตงั้ ปญั หาถามตวั เองวา่
จะยอมจมอยู่หรือจะไปใหพ้ ้นภยั

เพราะฉะนน้ั พระองคจ์ งึ ไดน้ ำ� มาแสดง มาทา้ ทายทง้ั สองอยา่ ง คอื ทกุ ขเ์ พราะอะไร
เพราะกิเลส ก็ทรงแสดงให้สตั วท์ งั้ หลายทราบอยา่ งถงึ ใจ สุขเพราะอะไร ที่ว่าบรมสุข
เพราะอะไร เพราะกเิ ลสสนิ้ ซากไป ไมม่ สี งิ่ ใดมากอ่ กวน ไมม่ สี ง่ิ ใดมายแุ หย่ ไมม่ สี ง่ิ ใด

405

มาทำ� ลาย ไมม่ สี งิ่ ใดมาบบี บงั คบั จติ ใจนใี้ หเ้ ปน็ เหมอื นอยา่ งทแี่ ลว้ ๆ มา ทก่ี เิ ลสยงั เปน็
เจา้ อำ� นาจครองหวั ใจอยู่ ธรรมเปน็ เจา้ อำ� นาจ ทา่ นไมไ่ ดบ้ บี บงั คบั ใคร จงึ เปน็ บรมสขุ
ไดด้ ว้ ยธรรมครองใจ ธรรมทบี่ ริสุทธิค์ รองใจ

การแนะนำ� สง่ั สอนสตั วโ์ ลก พระองคส์ อนลงทใ่ี จ เพราะใจนเ้ี ปน็ แหลง่ แหง่ ทกุ ข์
ใจนเี้ ปน็ คลงั แหง่ ทกุ ข์ ไมม่ สี งิ่ ใดในโลกนจี้ ะกวา้ งแสนกวา้ งขนาดไหนกต็ าม ไมม่ ที ส่ี ถติ
ของทกุ ข์ ไมม่ ที เ่ี กดิ ของกเิ ลส ทอ่ี ยขู่ องกเิ ลส อนั เปน็ สง่ิ บบี บงั คบั สตั วท์ งั้ หลายใหต้ อ้ ง
ท�ำบาปกรรมต่างๆ และได้รับความทุกขค์ วามทรมานอยา่ งน้ี มใี จนเี้ ท่านนั้ ๆ แลว้ ใน
สามแดนโลกธาตุนี้ จติ วญิ ญาณมีมากขนาดไหน หากวา่ เรามีญาณพอหยงั่ ทราบแล้ว
จะหาทางก้าวเดนิ ไปไมไ่ ด้ ถา้ จิตวญิ ญาณแต่ละดวงๆ เปน็ วตั ถแุ ลว้ เรากา้ วไปท่ีไหน
จะไม่โดนจิตวิญญาณของสัตว์โลกท่ีหมุนเวียนเกิดแก่เจ็บตายด้วยการเสวยวิบาก
กรรมต่างๆ กนั เป็นไม่มี เพราะกิเลสเป็นเจา้ อ�ำนาจบบี บังคับไมใ่ ห้หลดุ ใหพ้ น้ ไปได้
จติ วญิ ญาณของสตั วจ์ งึ มเี ตม็ อยใู่ นสามแดนโลกธาตนุ ี้ ถา้ มญี าณหยงั่ ทราบบา้ ง มนั ไมน่ า่
สลดสังเวชจนหวั ใจจะพังโนน้ เหรอ พระพุทธเจา้ ทา่ นรู้ทา่ นเหน็ ...ทา่ นเห็นอย่างนั้น

รองลงมาก็คือพระอรหันต์ท่านเห็น แต่ท่านไม่หิวไม่โหยว่าท่านรู้ท่านเห็น
ทา่ นอยากประกาศอวดโลกอวดสงสาร เหมอื นดงั กเิ ลสทเ่ี ปน็ นกั โอน้ กั อวด ทา่ นจงึ อยู่
อยา่ งสงบเสงย่ี มดว้ ยความพอดบิ พอดไี มห่ วิ ไมโ่ หย คอื ความอม่ิ ธรรมภายในใจ เมอ่ื ถงึ
กาลถงึ เวลาทคี่ วรจะพดู เพอื่ เปน็ ประโยชนห์ นกั เบามากนอ้ ยเพยี งไร ทา่ นกน็ ำ� ออกแสดง
โดยยกพระพทุ ธเจา้ เทดิ ทนู ไวข้ า้ งหนา้ ทา่ นไมอ่ าจเออื้ มและแสดงดงั พระพทุ ธเจา้ ของ
เราสงั่ สอนโลกนน่ั แล โลกไหน แมแ้ ตบ่ คุ คลกเ็ หมอื นกนั บคุ คลใด ภมู ใิ ด สถานทใี่ ด
ทีค่ วรจะเทศนาว่าการประการใดแบบใดกับบุคคลใดบ้าง พระองคท์ รงนำ� ออกมาให้
พอเหมาะพอดกี บั จรติ นสิ ยั ของผนู้ นั้ ๆ จะไดร้ บั ประโยชนเ์ ปน็ คณะเปน็ รายๆ ไป ไมไ่ ด้
น�ำออกมาแบบพลา่ มๆ สมุ่ สส่ี มุ่ หา้ เหมือนอย่างผทู้ ่ีมดื ด�ำก�ำตาดว้ ยกเิ ลสเลย

นพี่ ดู ถงึ เรอ่ื งความมมี ากของกองทกุ ข์ เมอ่ื พระพทุ ธเจา้ ทรงทราบอยา่ งชดั เจนแลว้
จงึ ตอ้ งสอนโลกใหเ้ ตม็ เมด็ เตม็ หนว่ ยอยา่ งนี้ แลว้ ยกวสิ ทุ ธธิ รรมขนึ้ เปน็ เครอื่ งประกาศ
ยืนยันวา่ นีน่ ่ะ ความหลุดพน้ แลว้ เป็นอย่างนีๆ้ ประการหนึ่ง ทรงหยิบยกข้นึ มาให้

406

เหน็ ตอ่ หนา้ ตอ่ ตาของเรา ความทกุ ขค์ วามทรมานมากนอ้ ยเพยี งไร กท็ รงประมวลมาวา่
นนี่ ะ่ อยา่ สงสยั วา่ เราตถาคตเปน็ เจา้ ของแหง่ ทกุ ข์ หรอื เปน็ ทำ� นบใหญท่ ร่ี องรบั ความทกุ ข์
แตผ่ เู้ ดยี ว จติ วญิ ญาณดวงใดกเ็ หมอื นกนั นแ้ี ล ประหนง่ึ วา่ อยา่ สงสยั อยา่ พากนั สงสยั
เรอื่ งการเกดิ การตาย มแี ตเ่ รอ่ื งการหาบการหามกองทุกขม์ ากนอ้ ยอยโู่ ดยล�ำดบั ล�ำดา
นน่ั แล เพราะวบิ ากกรรมมีอยทู่ ห่ี วั ใจสตั ว์

ออกจากภพน้ี วบิ ากกรรมมนั ไมไ่ ด้ออกจากจิต ติดแนบไปกับใจ ต้องไปเกิด
ไดเ้ สวยความทกุ ขค์ วามทรมาน มสี ขุ มากนอ้ ยกเ็ คยมี มบี ญุ มากนอ้ ยกไ็ ดร้ บั ความสขุ
สบั ปนกนั ไป สตั วโ์ ลกจงึ มที งั้ สขุ ทงั้ ทกุ ขเ์ จอื ปนกนั ไป เพราะไมไ่ ดท้ ำ� แตบ่ าปอยา่ งเดยี ว
บญุ กท็ ำ� บาปกท็ ำ� เปน็ แตเ่ พยี งวา่ เปลยี่ นวาระกนั ใหค้ วามสขุ บา้ ง ใหค้ วามทกุ ขบ์ า้ ง ในจติ
ดวงเดยี วซง่ึ เปน็ เจา้ ของแหง่ กรรมนน้ั ๆ เทา่ นน้ั นเี่ ปน็ หลกั ธรรมชาตแิ หง่ ความจรงิ ทลี่ บ
ไม่สญู

เพราะฉะน้ัน จิตวิญญาณนี้จงึ เปน็ ธรรมชาตทิ ่ลี ี้ลับมาก ธรรมดาสามัญเรานจี้ ะ
ไมท่ ราบไดเ้ ลย และไมท่ ราบความจรงิ ของจติ วญิ ญาณดวงนวี้ า่ เดนิ แถวไหน ไปยงั ไง
มายงั ไง ความเปน็ ไปของจติ วญิ ญาณนไ้ี ปยงั ไงมายงั ไง ทง้ั ๆ ทม่ี อี ยกู่ บั ทกุ สตั วท์ กุ บคุ คล
แตถ่ ูกปดิ ถกู กน้ั เรื่อยมา อยา่ งทเี่ รามาถงึ ภพนเ้ี วลาน้ี เรากท็ ราบไดแ้ ต่เพยี งว่าเราเปน็
มนุษย์ ซงึ่ เป็นช่อื หน่ึงนามหน่ึงในสมมุติของสัตว์ทว่ั โลกเทา่ นน้ั ว่าเราเป็นสัตวม์ นษุ ย์
แลว้ กอ่ นนเ้ี ราเคยเปน็ อะไรเรากไ็ มท่ ราบ เพยี งอนั ดบั ทต่ี ดิ ตอ่ กนั มาสองชาตเิ ทา่ นแ้ี หละ
ชาตปิ จั จบุ นั นก้ี บั ชาตทิ ผ่ี า่ นมาอยา่ งเมอื่ วานน้ี ตายเมอ่ื วานนมี้ าเกดิ วนั นี้ แลว้ เมอ่ื วานนี้
เปน็ ภพใด เกดิ เปน็ สตั วป์ ระเภทใด หรอื เทวบตุ รเทวดาตนใดไมท่ ราบ นลี่ ะมนั ปดิ มนั กน้ั
มาพรอ้ มๆ

เรอื่ งของกเิ ลสจงึ เปน็ สงิ่ ทล่ี ะเอยี ดแหลมคมมาก ไมใ่ หร้ เู้ รอื่ งของมนั เลย มนั จงึ ได้
ครองโลกครองสงสารมาตลอดกาล บรรดาจติ วญิ ญาณดวงใดๆ เวน้ แตพ่ ระพุทธเจา้
พระปจั เจกพทุ ธเจา้ และพระอรหนั ตเ์ ทา่ นนั้ ทเี่ หนอื เงอื้ มมอื ของมนั ไป มนั ไมอ่ าจเออ้ื มได้
นอกจากนน้ั มนั เปน็ เจา้ อำ� นาจครอบงำ� ไวห้ มด และครอบงำ� ดว้ ยวธิ นี เ้ี อง ไมว่ า่ จะอากปั
กริ ยิ าใดทแ่ี สดงออก กลมายาของมนั เปน็ สง่ิ ทบ่ี บี บงั คบั หรอื เปน็ สงิ่ ทปี่ ดิ กน้ั จติ วญิ ญาณ

407

ไมใ่ หเ้ หน็ โทษหรอื กลอบุ ายของมนั ไดเ้ ลย จนกระทง่ั ภพชาตทิ เี่ กดิ อยา่ งเปดิ เผยอยา่ งท่ี
เราเหน็ อยู่น่ี จงึ รวู้ ่าเราเกดิ ภพชาติตอ่ ไปจะเกดิ เปน็ อะไรก็ไมท่ ราบได้อกี

แตท่ ลี่ ลี้ บั กเ็ พราะทผี่ า่ นมาแลว้ กเิ ลสมนั ไมใ่ หเ้ หน็ ไมใ่ หร้ ู้ ตลอดถงึ สาเหตทุ จ่ี ะพา
ใหเ้ กดิ มาเปน็ นน้ั เปน็ นี้ มนั กไ็ มใ่ หร้ ู้ เราจงึ ไมร่ ู้ เราจงึ นอนใจ ทกุ ขข์ นาดไหนกไ็ มท่ ราบวา่
เปน็ มาจากความนอนใจหรอื นอนจม มนั หากจมมาอยา่ งนๆ้ี เรอ่ื ยไป ถา้ ไมม่ ธี รรมเปน็
เครอ่ื งสอดสอ่ งมองทะลใุ หเ้ หน็ โทษของมนั และเหน็ คณุ คา่ ของธรรมแลว้ จะกา้ วไมอ่ อก
หรอื ไมก่ า้ ว ไมส่ นใจจะกา้ ว กเ็ หมอื นอยา่ งสตั วท์ ถ่ี กู ขงั อยใู่ นหมอ้ ในอะไรกต็ าม มนั กอ็ ยู่
อยา่ งนนั้ ตามประสาของมนั ถงึ เวลากโ็ ยนลงในหมอ้ นำ้� รอ้ น ตา่ งตวั ตา่ งดน้ิ แลว้ กต็ าย
เทา่ นน้ั

นลี่ ะทพ่ี ดู ถงึ เรอื่ งจติ วญิ ญาณมคี วามสลบั ซบั ซอ้ น เราเปน็ นกั เกดิ นกั ตาย แตเ่ รา
ไมท่ ราบความเกดิ ความตายของเรา เราเปน็ นกั ทอ่ งเทยี่ ว แตเ่ ราไมส่ ามารถอาจเออื้ มท่ี
จะทราบความเปน็ มาของเราวา่ เปน็ มาอยา่ งไร ทงั้ ดที งั้ ชว่ั ทงั้ สขุ ทงั้ ทกุ ข์ ซงึ่ เจอื ปนกนั มา
ทงั้ มหนั ตทกุ ข์ เรากย็ งั ไมท่ ราบ เทา่ ทอี่ ธบิ ายมานสี้ ลบั ซบั ซอ้ นไหม จติ วญิ ญาณลลี้ บั ไหม
เพราะฉะนั้นจงึ ต้องมีศาสนามธี รรม มีศาสนากต็ าม ถา้ ไม่นำ� มาเปดิ ไมน่ �ำมาใช้ ไม่นำ�
มาแก้มาถอดมาถอน ก็ไม่มีทางทราบได้เหมือนกัน ท่านจึงสอนให้ปฏิบัติตามหลัก
ศาสนธรรมท่ีได้ศึกษามา

อยา่ งปรยิ ตั ิ ทา่ นสอนไวเ้ ปน็ ยงั ไง อวชิ ชฺ าปจจฺ ยา สงขฺ ารา ทา่ นกบ็ อกไวอ้ ยา่ งเปดิ เผย
ส�ำหรับท่านผรู้ ูเ้ ต็มพระทัยแลว้ คือพระพุทธเจา้ ทา่ นไมส่ งสัยวา่ เรื่องการเกิด เกิดมา
เพราะอะไร กเ็ กดิ มาเพราะ อวชิ ฺชาปจจฺ ยา นเ่ี ม่ือท่านเหน็ แลว้ ท่านกพ็ ูดได้ ตามภาษา
ของเราวา่ พูดไดอ้ ยา่ งเต็มปาก ทนี ้สี ตั วโ์ ลก ใครพดู ได้สิ่งเหลา่ นี้ ทัง้ ๆ ท่สี งิ่ เหล่าน้ี
มอี ยกู่ บั ทกุ คน แตก่ ไ็ มร่ วู้ า่ สง่ิ เหลา่ นเ้ี ปน็ อะไร มหิ นำ� ยงั ไปเหมาอกี วา่ สง่ิ เหลา่ นกี้ เ็ ปน็ เรา
เปน็ ของเรา เรากบั สง่ิ เหลา่ นกี้ แ็ ยกกนั ไมอ่ อก และไมส่ นใจทจ่ี ะแกก้ นั แยกกนั สดุ ทา้ ย
เรากับธรรมชาติท่ีเป็นพิษเป็นภัยก็อยู่ด้วยกันเร่ือยมาอย่างที่เป็นมาน้ีแล และจะอยู่
ดว้ ยกนั เปน็ อนั หนงึ่ อนั เดยี วกนั ตลอดไปกภ่ี พกชี่ าตไิ มม่ ปี ระมาณ เชน่ เดยี วกบั ทผ่ี า่ นมา
แลว้ นน่ั แล ถา้ ไมม่ ธี รรมเปน็ เครอื่ งแกเ้ ครอ่ื งถอดถอน ทา่ นจงึ สอนใหม้ กี ารปฏบิ ตั เิ ปน็
คเู่ คยี งกนั ไป

408

ปรยิ ตั ิ ไดแ้ ก่ การศกึ ษาเลา่ เรยี นเขม็ ทศิ ทางเดนิ หรอื แบบแปลนแผนผงั มาอยา่ ง
เรยี บรอ้ ยแลว้ ปฏบิ ตั ิ คอื ตงั้ หนา้ ทำ� หนา้ ทด่ี ำ� เนนิ กจิ การของตนทไ่ี ดว้ าดเขม็ ทศิ ทางเดนิ
ไวเ้ รยี บรอ้ ยแลว้ นนั้ ใหถ้ กู ตอ้ งตามเขม็ ทศิ ทางเดนิ หรอื ตามแบบแปลนแผนผงั แลว้ จะ
สำ� เรจ็ ขน้ึ มาเรอ่ื ยๆ เชน่ สมาธธิ รรม ซงึ่ เราเคยไดย้ นิ แตช่ อื่ ในตำ� รบั ตำ� รา องคข์ องสมาธิ
จรงิ ๆ เราไม่เคยเห็น ก็จะเหน็ และเหน็ รทู้ ่ใี จของเราผู้ปฏบิ ตั ิ

เชน่ ทา่ นสอนใหภ้ าวนาเพอ่ื สมถธรรม สอนอยา่ งไร ในกรรมฐาน ๔๐ ลว้ นแลว้
ตง้ั แตเ่ ปน็ ธรรมเครอ่ื งกลอ่ มเกลาจติ ใจใหเ้ ขา้ สคู่ วามสงบ เพอ่ื เปน็ สมถธรรม สมถกจิ
ทง้ั นน้ั เมอื่ เราไดท้ ำ� ตามนนั้ แลว้ กต็ อ้ งปรากฏผลขนึ้ มาจนได้ จติ ไมเ่ คยสงบกส็ งบ เมอื่ ทำ�
ตามแบบแปลนแผนผงั ใหร้ ะมดั ระวงั รกั ษาใจ ระวงั ดว้ ยอะไร กร็ ะวงั ดว้ ยสติ สตจิ งึ เปน็
ของสำ� คญั นก่ี เ็ ปน็ เขม็ ทศิ เปน็ แบบแปลนอนั หนงึ่ นบ่ี บี บงั คบั เอาไวอ้ ยา่ เผลอ ใหต้ งั้ หนา้
ตงั้ ตาประพฤตปิ ฏบิ ตั กิ ำ� จดั ความฟงุ้ ซา่ นรำ� คาญดว้ ยสตอิ ยกู่ บั ตวั คำ� บรกิ รรมเปน็ เครอื่ ง
เกาะของจติ อยา่ ปลอ่ ยอยา่ วาง น่ันภาคปฏิบตั ิ

เม่อื เราดำ� เนนิ ไปอย่างทีก่ ลา่ วหรือที่ได้เรียนร้มู าน้นั ใจยังไงก็ไมพ่ น้ ความสงบ
จะสงบจนได้ จนกระทง่ั ปรากฏเปน็ ความสงบขนึ้ มา ออ๋ นคี่ วามสงบเปน็ อยา่ งน้ี สมาธิ
เปน็ อยา่ งนี้ นนั่ รแู้ ลว้ รูท้ ใี่ จน่ี ชอ่ื อยทู่ ตี่ �ำรับตำ� รา เพราะทา่ นผทู้ ีร่ ูท้ ่านนำ� ออกจากใจ
นำ� ออกจากพระทยั ของทา่ นมาแสดงไว้ แลว้ กจ็ ดจารกึ กนั ใสค่ มั ภรี ใ์ บลานเอาไว้ เราจงึ
ตอ้ งไปอา่ นต�ำราซง่ึ มแี ตช่ ื่อเทา่ นน้ั ไมไ่ ด้มตี ัว ถา้ ต้องการองคจ์ ริงตัวจริงจริงๆ ก็ต้อง
ปฏบิ ตั ติ ามน้ัน แล้วจะพน้ ใจของเราผู้เป็นตัวจริงท่ีจะทรงอรรถทรงธรรมทกุ ประเภท
ไปได้อย่างไร ต้องปรากฏทใ่ี จของเราน่เี อง

เมือ่ ไดอ้ บรมจติ ของเราตามแปลนทีท่ า่ นสอนนี้ จติ ไมเ่ คยสงบกส็ งบ เอา้ สงบ
ขนาดไหน เมอื่ ทำ� ไมห่ ยดุ ไมย่ งั้ ทำ� อยไู่ มห่ ยดุ ไมถ่ อย เสรมิ สมถะคอื ความสงบใจเขา้ ไป
มากๆ แลว้ กเ็ ดน่ ดวง เปน็ สมาธเิ ตม็ ภมู ิ เหน็ แลว้ ชดั เจนไมส่ งสยั ถา้ พดู ถงึ เรอื่ งปญั ญา
ทา่ นวา่ ยงั ไง ทา่ นสอนใหพ้ จิ ารณาทางดา้ นปญั ญา ปญั ญามอี ะไรเปน็ ทางเดนิ กม็ ี อนจิ จฺ ํ
ทกุ ขฺ ํ อนตตฺ า มี อสภุ ะอสภุ งั เปน็ ทางเดนิ สิ่งเหลา่ น้ีมีอยทู่ ีไ่ หน กอ่ นอ่นื กม็ ีอยทู่ ี่ตัว
ของเรา

409

อสุภะอสุภัง ร่างกายอันน้ีเป็นทองทั้งแท่งมาจากไหน มันก็เป็นเนื้อเป็นหนัง
เปน็ อสุภะอสุภงั ป่าช้าผดี ิบเราดๆี เตม็ อยู่ในร่างกายของเราน้ี เป็นแตเ่ พยี งหนงั บางๆ
เท่านั้นปิดเอาไว้ เรากห็ ลง เมอื่ เรายงั โงอ่ ยู่ เราก็ไมเ่ ห็นของจรงิ ท่ที ่านวา่ อสภุ ะอสภุ ัง
เปน็ ยงั ไง มนั เตม็ อยใู่ นตวั ของเรานแ้ี หละ แตเ่ ราไมเ่ หน็ ปฏเิ สธไดย้ งั ไงวา่ สงิ่ เหลา่ นไ้ี มม่ ี
แตม่ นั ไมเ่ หน็ จะวา่ ยงั ไง จงึ ตอ้ งไดใ้ ชป้ ญั ญาพนิ จิ พจิ ารณาอสภุ ะอสภุ งั กใ็ หเ้ หน็ มนั ก็
ตอ้ งเห็นแน่ๆ ไมส่ งสยั ถ้าพิจารณาตามพระพทุ ธเจา้ สอนไว้แล้ว ตามหลักธรรมตาม
ตำ� รบั ตำ� ราสงิ่ เหลา่ นม้ี อี ยู่ มนั ไมเ่ หน็ กข็ น้ึ อยกู่ บั ใจของเรา ขน้ึ อยกู่ บั ปญั ญาของเรา หรอื
ขน้ึ อยกู่ บั ตาใจของเรามนั ไมเ่ หน็ สงิ่ นน้ั มอี ยู่ เอา้ ดู ถา้ ไมใ่ ชค่ นตาบอดแลว้ ยงั ไงกจ็ ะเจอ
จะเจอจนได้

ปญั ญาตอ้ งพนิ จิ พจิ ารณาหลายครง้ั หลายหนหลายตลบทบทวนเขา้ สคู่ วามจรงิ ๆ
พจิ ารณาเมอื่ ไรกเ็ ขา้ สคู่ วามจรงิ คอื รา่ งกายของเราน้ี เขา้ สภู่ ายในออกมาภายนอก นล้ี ว้ น
แล้วตั้งแต่เดินกรรมฐานในวงปฏิกูลป่าช้าผีดิบ เย่ียมป่าช้าอยู่ภายในตัวของเราน้ี
นานเขา้ ๆ กแ็ จม่ แจง้ ออกมาๆ ชดั ออกมาๆ ทนี กี้ ร็ เู้ ตม็ ทใ่ี นตวั ของเรา ความรอู้ นั นอี้ ยใู่ น
ทา่ มกลางแหง่ ปา่ ชา้ ผดี บิ นนั่ ชดั แลว้ ทน่ี ี่ ออ๋ ความรอู้ นั นเ้ี ปน็ อยา่ งน้ี เดน่ ดวง แตก่ อ็ ยู่
ในทา่ มกลางแหง่ ปา่ ชา้ ผดี บิ คอื รา่ งกายของเรานี้ อยใู่ นทา่ มกลางแหง่ ปา่ ชา้ ผดี บิ ทยี่ งั ไม่
ตายน้ี เรียกวา่ ป่าชา้ ผดี ิบ มันก็เห็นชดั เจนหายสงสัย จากนนั้ จะพจิ ารณาเป็น อนิจฺจํ
เอ้า ไปในแง่ใดก็ไม่พ้นจากธรรมชาติป่าชา้ ผีดบิ น้ี จะแปรสภาพใหเ้ ห็นอยา่ งชัดเจน
ทุกฺขํ ก็บีบบังคบั กันอยู่ทน่ี ่ี อนตฺตา ถือเอาสาระอะไรได้ ปา่ ช้าผีดิบก็รกู้ นั อยู่แล้ว
ปญั ญาหยงั่ ลงไปถงึ แลว้ นน่ั เรยี กวา่ ปญั ญา สอดแทรกลงไปๆ ออ๋ ปญั ญาเปน็ อยา่ งน้ี
เมอื่ ปญั ญาไดเ้ ขา้ ถงึ ไหนๆ อปุ าทานความยดึ มนั่ ถอื มน่ั ความสำ� คญั วา่ นนั้ เปน็ เรา นเ้ี ปน็
ของเรา น้ันเปน็ ของสวยของงาม มันจะจางลงไปๆ ความจริงน้จี ะเด่นข้ึนๆ

ความจริงคอื อะไร ก็ตามความเป็นจริงแล้วไม่ไดง้ ามอะไรน่ี กเิ ลสมันหลอกเรา
ตา่ งหาก เราโงเ่ รากต็ ดิ เพราะเรายงั ไมม่ เี ครอื่ งตอ่ สหู้ รอื เครอื่ งชะลา้ งกไ็ มเ่ หน็ ความจรงิ
เม่ือเราชะเราล้างด้วยปัญญาหลายครั้งหลายหนก็เห็นเป็นความจริงข้ึนมา น่ีปัญญา
ปรากฏขนึ้ แลว้ ทนี่ ่ี ออ๋ ปญั ญาในต�ำราน้นั คอื ช่อื สว่ นองคข์ องปัญญาแทเ้ ปน็ อยา่ งนี้

410

เอา้ ปญั ญาขน้ั ใดปรากฏขน้ึ ในตวั ของเรานเ้ี ปน็ สนทฺ ฏิ €ฺ โิ ก ประกาศกงั วานอยภู่ ายใน
ตวั น้ี ปญั ญาข้นั น้สี ามารถแกก้ ิเลสประเภทนนั้ ได้ ปญั ญาขัน้ นน้ั แก้กเิ ลสประเภทน้นั
ปญั ญาข้ันน้นั แกป้ ระเภทนน้ั เพราะมันแกไ้ ปโดยล�ำดบั

ทนี ก้ี ม็ าคำ� นวณยอ้ นหลงั ออ๋ ปญั ญาขนั้ นแี้ กอ้ ยา่ งนนั้ ๆ ปญั ญาขนั้ นน้ั แกอ้ ยา่ งนนั้
ไปขา้ งหน้ามีแตช่ ุลมุนวุ่นวายฟดั กนั ไปไม่หยดุ ยงั้ จนกระทง่ั กิเลสพงั ลงไปๆ ปัญญา
แจม่ ขน้ึ มาๆ นน่ั ปญั ญากเ็ หน็ ทใี่ จของเรานี่ จนกระทง่ั ปญั ญามคี วามเกรยี งไกร กา้ วเขา้
สมู่ หาสตมิ หาปญั ญา กา้ วเขา้ สภู่ าวนามยปญั ญา ซง่ึ เปน็ ธรรมชาตทิ ห่ี มนุ ตวั โดยอตั โนมตั ิ
เชน่ เดยี วกบั กเิ ลสทมี่ นั มอี ำ� นาจมาแตก่ อ่ น มนั เคยหมนุ ตวั ของมนั ทำ� งานของมนั สง่ั สม
ตัวของมนั อย่บู นหัวใจของเราน้นั แล

เมอ่ื สตปิ ญั ญาขน้ั นมี้ กี ำ� ลงั สามารถแลว้ กเ็ ปน็ สตปิ ญั ญาอตั โนมตั ิ หมนุ ตวั เพอ่ื แก้
เพอื่ ถอดถอนกิเลสอย่บู นหวั ใจนีอ้ อกไปโดยลำ� ดับลำ� ดา ไมม่ ีคำ� ว่าหยดุ ย้ัง ไม่มีคำ� วา่
บังคับ เพราะเปน็ อัตโนมัตแิ ลว้ นอกจากจะไดร้ ั้งเอาไวเ้ พราะจะเลยความพอดี เช่น
เพลนิ ในการพนิ จิ พจิ ารณาจนลมื หลบั ลมื นอนเหนด็ เหนอ่ื ยเมอ่ื ยลา้ มแี ตจ่ ะเอาๆ จนเลย
ความพอดไี ป ให้พักเสยี บา้ ง

ตามหลักปรยิ ตั ทิ า่ นกม็ ี พกั คืออะไร พกั เขา้ สมาธิ สงบใจ น่นั เรยี กวา่ พกั งาน
ประการหนง่ึ ประการทส่ี อง พกั หลบั นอน พอจติ มกี ำ� ลงั แลว้ ถอยออกมาทำ� งาน ไดแ้ ก่
การพนิ จิ พจิ ารณา ปญั ญาประเภทนจ้ี ะหมนุ ตวั ตว้ิ ๆ เปน็ อตั โนมตั บิ นหวั ใจ ทนี ป้ี ญั ญา
ประเภทนี้ท�ำงานบนหัวใจโดยโดยอัตโนมัติแทนกิเลสที่เคยท�ำงานมาแต่ก่อน กิเลส
อบั เฉาลงไปหมอบราบลงไปๆ เรอ่ื ยๆ ปญั ญานเี้ กรยี งไกรขนึ้ เรอื่ ย ครองอำ� นาจขนึ้ เรอื่ ย

เอา้ ทนี ตี้ อ่ จากนนั้ ไป กเิ ลสตวั ไหนเกง่ กลา้ กใ็ หอ้ อกมา ถา้ จะพดู เปน็ ภาษาของเรา
เปน็ อยา่ งนน้ั แตใ่ นขณะนนั้ ไมไ่ ดพ้ ดู มแี ตเ่ รอ่ื งขยบั ตวั ทจ่ี ะฟดั จะฟนั กนั คำ� วา่ มหาสติ
มหาปญั ญา กค็ อื สตปิ ญั ญาอตั โนมตั นิ เ้ี อง มคี วามชำ� นชิ ำ� นาญแกลว้ กลา้ สามารถ กก็ ลาย
เปน็ มหาสตมิ หาปญั ญา จากนนั้ ไปเราอยากจะพดู ตามความละเอยี ดลอออยา่ งมากของ
สติปญั ญาน้ี เรากพ็ ูดไม่ได้ เพราะเปน็ ความละเอยี ดลออมากที่สุด เกินกว่าจะน�ำมา
พูดให้เป็นถ้อยเป็นค�ำเหมือนส่ิงทั้งหลายได้ เป็นเหมือนกระดาษซึม เหมือนน�้ำซับ

411

นำ�้ ซมึ อะไรทำ� นองนน้ั เอามหาสตมิ หาปญั ญานคี้ รอบเสยี กห็ มดปญั หาไป เมอื่ เขา้ ถงึ แลว้
ใครเปน็ ใครกร็ เู้ องในธรรมขน้ั นส้ี ตปิ ญั ญาขน้ั น้ี ถา้ จะวา่ ญาณ กเ็ หมอื นกบั วา่ อาจเออื้ ม
เกนิ ไป รสู้ กึ ไมส่ ะดวกใจ เพราะละเอยี ดเอามาก เกนิ คาดเกนิ หมายไปเสยี ทกุ อยา่ งใน
ความรสู้ ึกกบั ธรรมชาตินั้น

กา้ วจากสตปิ ญั ญาอตั โนมตั เิ ขา้ สมู่ หาสตมิ หาปญั ญา ขน้ั มหาสตมิ หาปญั ญากร็ วู้ า่
ไม่มีเผลอท้ังวันท้ังคืน ต้ังแต่ตื่นนอนข้ึนมาจนกระทั่งถึงหลับ เผลอเมื่อใดขณะใด
ไมเ่ คยมี นีก่ ท็ ราบไดช้ ัดวา่ เป็นมหาสติมหาปญั ญา แต่ที่ละเอยี ดย่งิ กวา่ นนั้ ที่ตามเกบ็
ตามกวาดกเิ ลสประเภทอนสุ ยั ตา่ งๆ ทมี่ อี ยู่ ละเอยี ดลออขนาดไหน สตปิ ญั ญาประเภท
ละเอยี ดลออนต้ี ามลา้ งตามผลาญกนั ชะกนั จนเกลยี้ งไปๆ หมดไปๆ นไี้ มท่ ราบวา่ เปน็
ปญั ญาประเภทใด ขอใหผ้ ปู้ ฏบิ ตั พิ จิ ารณาใหร้ ใู้ หเ้ หน็ ใหเ้ ปน็ ในตวั เองนนั่ แหละ จะเขา้ ถงึ
หนองออ้ ออ้ อยา่ งนเี้ อง ออ๋ อยา่ งนเี้ อง ทา่ นวา่ ปญั ญาทวี่ า่ ละเอยี ดลงไปนนั้ แตพ่ ดู ไมไ่ ด้
มนั คือปญั ญาประเภทใด ออ๋ อย่างนีเ้ อง พูดไมไ่ ดแ้ ตร่ ้ไู ด้ ร้ไู ดเ้ ตม็ หวั ใจแตพ่ ดู ไมไ่ ด้

ทนี ้กี ิเลสตวั ไหนมันจะละเอยี ดแหลมคมยิ่งกวา่ ปัญญาประเภทนี้ เพราะปัญญา
ประเภทนคี้ อยจะชะจะลา้ งตลอดเวลาจนกระทง่ั เกลย้ี งหมดไมม่ อี ะไรเหลอื อวชิ ชฺ าปจจฺ ยา
สงขฺ ารา พงั ทลายลงไปแลว้ สตปิ ัญญาประเภทนกี้ ย็ ตุ ลิ งเองโดยหลักธรรมชาติโดย
อัตโนมัติของตน ไม่ต้องถูกบีบถูกบังคับให้หยุดให้ย้ังเหมือนแต่ก่อน น่ีเป็นยังไง
ว่าปัญญาประเภทใดก็ตามมาปรากฏในหัวใจเราน้ีแล้ว จนกระท่ังวิมุตติหลุดพ้น
ก็ปรากฏในหวั ใจแลว้ สงสัยอะไรอีก ทนี คี้ �ำว่า บรมสขุ เป็นยงั ไง ก็เตม็ อยใู่ นหัวใจ
ดวงท่ีบริสทุ ธน์ิ ี้แลว้ สงสัยอะไร

น่ีแลเป็นเคร่ืองยืนยันของพระพุทธเจ้าที่ประกาศธรรมสอนโลกให้รู้โทษจริงๆ
ประหน่ึงว่าตถาคตได้ผ่านมาอย่างน้ัน พร้อมกับธรรมที่บริสุทธิ์หลุดพ้นจากกิเลส
ทงั้ หลาย วเิ ศษอยา่ งนๆ้ี ดงั ตถาคตทรงอยใู่ นหวั ใจเวลาน้ี ดงั นน้ั การสอนโลกจงึ สอน
ดว้ ยความอาจหาญทา้ ทาย ผู้ต้องการความจริงอยแู่ ล้ว ทำ� ไมจะไมร่ ้ไู ม่เห็นความจริง
เพราะมอี ยกู่ บั หวั ใจของทกุ คน อรยิ สจั มอี ยทู่ ต่ี รงไหน มรรคสจั มอี ยทู่ ต่ี รงนนั้ สงิ่ ทจี่ ะ
หลดุ พน้ เพราะอำ� นาจแหง่ มรรคสจั เปน็ เครอ่ื งกลน่ั กรองคอื อะไร คอื จติ ทบี่ รสิ ทุ ธิ์ จะหลดุ

412

ออกมาจากตรงน้ัน จะอยู่ท่ีไหน ก็อยู่ในวงอริยสัจ เมื่อรู้ตรงนั้นโดยสมบูรณ์แล้ว
หายสงสัย

จติ วญิ ญาณดวงนเี้ อง ดวงทเ่ี คยเกดิ แก่ เจบ็ ตาย หมนุ มากภี่ พกช่ี าตนิ บั กก่ี ปั กก่ี ลั ป์
นบั ไมไ่ ดเ้ ลย มาถงึ จดุ นแ้ี ลว้ ขาดสะบน้ั ลงไป เหมอื นกบั วา่ หยดุ กกึ๊ เลย ไมม่ อี ะไรจะมา
ท�ำให้หมุนต่อไปอีกแล้ว เรียกว่าวัฏจิตวัฏจักรหมดการหมุนแล้ว เพราะส่ิงเหล่านี้
คอื อวชิ ชาเปน็ เครอ่ื งหมนุ อวชิ ชาพงั ลงไปแลว้ กเ็ ปน็ ววิ ฏั จติ เทา่ นนั้ เอง ไมห่ มนุ ทรงตวั
อยดู่ ้วย ปรมํ สขุ ํ เทา่ นัน้ นกี่ ารปฏบิ ตั ธิ รรม

ธรรมเหลา่ นส้ี ดๆ รอ้ นๆ อยูใ่ นท่ามกลางรา่ งกายกับจติ ใจของเรา ในทา่ มกลาง
ขนั ธ์ ๕ น้แี ล ขนั ธ์ ๕ น้ี ยังไม่แตกสลาย กน็ ี้แลคอื คลงั แห่งมรรคผลนพิ พานอย่ทู ่ีน่ี
มชั ฌมิ าปฏปิ ทา พอดบิ พอดกี บั ความเปน็ อยขู่ องเรา และเราเปน็ ผปู้ ฏบิ ตั อิ ยเู่ วลานี้ คอื
ความพอดี กาลสถานท่เี วลำ่� เวลามืดกับแจ้ง มนั เคยผ่านมาก่กี ปั ก่กี ัลป์ มนั เคยเอา
มรรคผลนพิ พานมาใหใ้ คร เคยเอากเิ ลสตณั หาอนั ใดมาเสยี ดมาแทงหวั ใจของคน มแี ต่
กเิ ลสเทา่ นน้ั เปน็ เครอ่ื งเสยี ดแทงหวั ใจ เมอ่ื พงั กเิ ลสลงไปหมดโดยสนิ้ เชงิ แลว้ อะไรจะมา
เสยี ดแทงอยใู่ นทา่ มกลางแหง่ อรยิ สจั นด้ี ว้ ยวสิ ทุ ธจิ ติ วสิ ทุ ธธิ รรม นนั่ ทา่ นวา่ ปรมํ สขุ ํ
ของผู้ครอง สอปุ าทเิ สสนพิ พาน ทงั้ เป็น

ทกุ ขสจั เปน็ ผลมาจากสมทุ ยั สจั มรรคสจั เปน็ เครอ่ื งสงั หารสมทุ ยั สจั คอื อวชิ ชาเปน็
สมทุ ยั อยา่ งเอก ยอดสมทุ ยั คอื อวชิ ชา ยอดของมรรคไดแ้ กม่ หาสตมิ หาปญั ญา พงั กนั
ลงทนี่ น่ั แลว้ ไม่ตอ้ งถามหาวมิ ตุ ติ จะหลดุ พน้ ขน้ึ มาในทา่ มกลางแหง่ อริยสจั ทง้ั สอง
ประเภทน้ี คอื ทกุ ข-์ สมทุ ยั หนง่ึ นโิ รธ-มรรค หนง่ึ ความบรสิ ทุ ธจ์ิ ะหลดุ จะพน้ ขน้ึ มา
หรอื ผา่ นขน้ึ มาจากอรยิ สจั นนั้ นน้ั ไมใ่ ชอ่ รยิ สจั อรยิ สจั เปน็ เครอ่ื งกลน่ั กรอง นนั้ ไมใ่ ช่
อรยิ สัจ เพราะฉะน้ันจงึ ไมม่ คี ำ� วา่ อนจิ จํ ทุกฺขํ อนตฺตา สิ่งเหล่านัน้ ยงั มไี ตรลักษณ์
ทุกข์ก็มี สมทุ ัยก็มี นโิ รธก็มี มรรคกม็ ี อนิจจํ ทุกฺขํ อนตตฺ า เพราะเป็นมรรคปฏิปทา
และเปน็ สมุทัย เปน็ อริยสัจ จงึ มี อนิจจํ ทุกฺขํ อนตฺตา อยใู่ นธรรมเหล่าน้นั เพราะ
ยงั เปน็ สมมตุ ิ เมอื่ สมมตุ ยิ งั มมี ากนอ้ ยเพยี งใด ไตรลกั ษณจ์ ะตอ้ งมอี ยใู่ นนนั้ เพราะเปน็
สมมตุ เิ ช่นเดียวกัน

413

เมอื่ ไดห้ ลดุ พน้ จากสมมตุ โิ ดยประการทง้ั ปวงถงึ ขน้ั วมิ ตุ ตเิ ตม็ หวั ใจแลว้ พน้ แลว้
จากวิสัยของสมมุติท้ังหลายที่จะเอ้ือมถึง จิตของผู้ท่ีหลุดพ้นแล้วนั้น จึงไม่มีค�ำว่า
ไตรลักษณ์ ไม่มคี �ำว่า อนจิ จฺ ํ ทุกขฺ ํ อนตตฺ า สุข ทุกข์ เวทนาทงั้ หลาย จึงเข้าไม่ถึง
เพราะอันนี้เปน็ สมมตุ ิ สุขเวทนา ทกุ ขเวทนา อุเบกขาเวทนา เหลา่ นี้ลว้ นแล้วต้ังแต่
เป็นสมมตุ ทิ ้ังน้นั จิตน่นั เป็นจิตวิมตุ ติ เข้ากันไดย้ งั ไง เข้าไมไ่ ด้ รู้เอง อ๋อ เปน็ อยา่ งน้ี
เวทนาในจติ ของพระอรหันตไ์ ม่มกี ็ร้เู อง ก็มแี ต่ในธาตใุ นขนั ธ์เจบ็ นนั้ ปวดน้ีก็รู้ แตไ่ ม่
สามารถเขา้ ไปซึมซาบถึงใจได้ เพราะใจเป็นอฐานะทสี่ ่ิงเหลา่ นีจ้ ะซึมซาบได้แลว้

น่ีพวกเราทั้งหลายฟังอยู่เวลาน้ี ฟังธรรมประเภทใด ฟังธรรมพระพุทธเจ้า
ปรนิ พิ พานในอนิ เดยี ได้ ๒,๕๐๐ ปี นนั้ เหรอ แลว้ อรยิ สจั อยทู่ ไี่ หน อยโู่ นน้ หรอื อยทู่ ไี่ หน
เวลานอ้ี รยิ สัจนะ่ อยเู่ มืองอินเดยี โนน้ เหรอ อย่ทู ่ปี รินพิ พานของพระพุทธเจ้านน้ั เหรอ
อยทู่ ป่ี รนิ พิ พานของพระสาวกทงั้ หลายทผี่ า่ นไปแลว้ หลายๆ พนั ปนี น้ั เหรอ นน่ั เปน็ เรอ่ื ง
ของทา่ น เรอ่ื งของเราทรงตวั อยดู่ ว้ ยความเปน็ มชั ฌมิ า คอื พอเหมาะพอดอี ยกู่ บั ความ
เป็นอย่ขู องเราเวลานี้ เราพจิ ารณาไดเ้ ต็มเมด็ เตม็ หนว่ ย

ทุกฺขํ อริยสจจฺ ํ ประกาศกังวานขนึ้ มาจาก สมุทัย อรยิ สจฺจํ รู้อยู่ภายในจติ ใจ
จะเปน็ ทไ่ี หนไป นนทฺ ริ าคสหคตา ตตรฺ ตตรฺ าภนิ นทฺ นิ ี เสยยฺ ถที ํ กามตณหฺ า ภวตณหฺ า
วภิ วตณฺหา อยู่ทไี่ หนนล่ี ะสมทุ ัย กอ็ ยทู่ ีห่ ัวใจของเรา แล้วก็ เสยยฺ ถที ํ อกี เป็นเคร่อื ง
รบั กนั สมฺมาทฏิ €ฺ ิ สมฺมาสงฺกปโฺ ป จนกระทงั่ สมมฺ าสมาธิ อย่ทู ี่ไหน อยู่ทีใ่ จของเรา
ใครเปน็ ผปู้ ฏบิ ตั ิ ใครจะนำ� มาสงั หารกเิ ลส กเิ ลสอยทู่ ต่ี รงไหน กน็ ำ� มรรคเขา้ มาสงั หาร
ทต่ี รงนนั้ หลดุ พน้ กนั ทต่ี รงนน้ั ไมไ่ ดห้ ลดุ พน้ ทเี่ มอื งอนิ เดยี นม่ี ชั ฌมิ าปฏปิ ทาอยกู่ บั เรา
ผูป้ ฏบิ ัตอิ ย่เู วลาน้ี จะพากนั หลงไปไหน

ผทู้ ว่ี า่ มรรคผลนพิ พานสน้ิ สดุ ไปแลว้ พระพทุ ธเจา้ ปรนิ พิ พานไปนานแสนนานแลว้
มรรคผลนพิ พานหมดเขตหมดสมยั ไปแลว้ นนั่ คอื คนตาบอดพดู มนั หลบั ตาพดู ไมเ่ คย
ภาวนา เอ้า ภาวนาให้เหน็ ดูซินะ่ พระพทุ ธเจ้าเวลาปรินิพพาน ท่านบอกวา่ เราจะขน
มรรคผลนพิ พานของทา่ นทงั้ หลายไปหมดเหรอ ทา่ นบอกอยา่ งนน้ั เหรอ กเิ ลสของทา่ น
ทั้งหลายก็ไม่ใหม้ ี จะขนไปดว้ ยกนั หมดเรียบวุธเลยอยา่ งนั้นเหรอ ไม่เหน็ มี ไม่มใี น

414

คมั ภรี ใ์ ด ทกุ ขฺ ํ อรยิ สจจฺ ํ กม็ อี ยเู่ ตม็ ในหวั ใจเรา เมอ่ื สมทุ ยั อรยิ สจจฺ ํ ยงั มี เมอื่ มรรคมกี ำ� ลงั
นโิ รธดบั กเิ ลสจนไดไ้ มส่ งสยั นมี่ อี ยภู่ ายในจติ ใจของเรา จงึ วา่ มชั ฌมิ า ทา่ นวา่ มชั ฌมิ า
พอเหมาะพอดี นนั่ เปน็ เรอ่ื งของท่าน น่ีเป็นเรือ่ งของเรา

สวากขาตธรรม ตรัสไว้ชอบแล้ว ชอบที่ไหน ให้ด�ำเนินตามที่ท่านสอนน่ันซี
สวากขาตธรรมไมไ่ ดว้ า่ ตถาคตไปแลว้ สวากขาตธรรมเหลวไหลนะ ทา่ นไมไ่ ดว้ า่ นน่ี ะ
ตรัสไว้อย่างไรแล้วก็ต้องเป็นอย่างนั้น จึงเรียกว่าสวากขาตธรรม ดังท่ีท่านรับส่ัง
พระอานนทถ์ งึ การทพ่ี ระอานนทม์ คี วามโศกเศรา้ โศกาอาลยั กบั พระองค์ กจ็ ะใหเ้ ราสอน
อะไรอกี อานนท์ อะไรๆ เรากส็ อนหมดแลว้ กค็ อื วา่ ลงในสวากขาตธรรมหมด ไปกไ็ ป
เฉพาะพระองค์เท่านนั้ ท่านไม่ได้กอบโกยเอามรรคผลนพิ พานของผบู้ ำ� เพญ็ ท้ังหลาย
ไปด้วยน่ีนะ

เราปฏบิ ตั ติ วั ของเราอยนู่ ่ี กเ็ รยี กวา่ ธมั มานธุ มั มะปฏปิ นั โน ผปู้ ฏบิ ตั ธิ รรมสมควร
แกธ่ รรม ผนู้ น้ั แลชอ่ื วา่ เปน็ ผบู้ ชู าตถาคต เอาลงตรงนนั้ ซี แลว้ ผใู้ ดเหน็ ธรรม ผนู้ น้ั เหน็
เราตถาคต ก็ใหเ้ หน็ ซิว่า ตัง้ แตข่ น้ั สมาธิไป สมาธเิ ปน็ ยังไงกเ็ ห็น ออ๋ นี่พระพทุ ธเจา้
เคยเหน็ มาแลว้ เคยรมู้ าแลว้ นกี่ เ็ หน็ สมาธทิ กุ ขน้ั พระพทุ ธเจา้ รฉู้ นั ใด เรากร็ แู้ ลว้ ปญั ญา
เอา้ ถงึ ขนั้ ไหน จนถงึ ขนั้ พงั กเิ ลสลงหมด พระพทุ ธเจา้ พงั ไดฉ้ นั ใด เรากพ็ งั ฉนั นน้ั นลี่ ะ
เหน็ พระพทุ ธเจา้ เหน็ ตถาคต ผใู้ ดเหน็ ธรรม ผนู้ นั้ เหน็ เราตถาคต เหน็ เปน็ ลำ� ดบั ลำ� ดา
จนกระทง่ั ถงึ วิมุตติหลุดพ้น ออ๋ เป็นอยา่ งนี้

สนทฺ ฏิ €ฺ โิ ก ประกาศกงั วานเปน็ วาระสดุ ทา้ ยเตม็ หวั ใจ ถามใคร แมพ้ ระพทุ ธเจา้
ประทบั อยตู่ รงหนา้ เรานกี้ ไ็ มท่ ลู ถาม ถามทา่ นทำ� ไม สนทฺ ฏิ €ฺ โิ ก เปน็ ธรรมทม่ี ฤี ทธม์ิ เี ดช
ประทานไวแ้ ล้วทุกหวั ใจของผปู้ ฏิบัตินี่ ถา้ อย่างนัน้ พระพทุ ธเจ้าก็ไมศ่ กั ดสิ์ ิทธล์ิ ะซี
พระพทุ ธเจา้ นพิ พานแล้ว สนทฺ ิฏ€ฺ โิ ก พงั ทลายไปแล้ว ท้งั ๆ ผปู้ ฏิบตั ิดมี อี ยู่ ควรที่จะ
ไดร้ บั ทราบความจรงิ ของตวั กลบั ไมร่ บั ทราบ นไี่ มไ่ ดเ้ ปน็ อยา่ งนนั้ สนทฺ ฏิ €ฺ โิ ก ตดิ แนบ
อยูก่ บั การปฏิบัติ เอา้ ปฏิบัตไิ ปเถอะ มากนอ้ ยเพียงไรจะร้ขู ้ึนกบั ตวั ๆ แล้วจะสงสยั
ถามพระพุทธเจา้ หาอะไร พากันตงั้ ใจประพฤติปฏบิ ัติ

415

น่ีวิตกวิจารณ์ถึงเร่ืองการประพฤติปฏิบัติของหมู่ของคณะ ค่อยเรียวลงไป
แหลมลงไป กดุ ลงไป ดว้ นลงไป อนั ไหนทใ่ี หร้ ะมดั ระวงั อนั ไหนใหก้ ลวั มนั กลบั กลา้
อันไหนใหก้ ลา้ กลบั กลัวไปอย่างน้นั ไมส่ นใจ นลี่ ะ ศาสนาเส่อื ม ใหด้ หู วั ใจเรานะ
เราอยา่ ไปดวู า่ พระพทุ ธเจา้ ปรนิ พิ พานแลว้ ศาสนาเสอ่ื ม มนั เสอื่ มอยทู่ หี่ วั ใจน้ี คนลงนรก
ทั้งที่พระพุทธเจ้ายังทรงพระชนม์อยู่ก็มากต่อมาก สัตว์ท้ังหลายตกนรกได้สบายๆ
มันไม่เส่ือม ตกนรกได้ยังไง ไมม่ คี วามช่ัว ตกนรกได้ยังไง ผู้ไปสวรรค์ก็เหมอื นกัน
พระพุทธเจ้าปรินิพพานแล้วก็ยังไปได้ อย่าว่าแต่ไปในขณะท่ีพระพุทธเจ้ายังทรง
พระชนมอ์ ยนู่ น้ั เลย พระองคป์ รนิ พิ พานไปแลว้ ผมู้ คี วามดกี ย็ อ่ มไปสวรรคไ์ ปนพิ พานได้
เชน่ เดยี วกบั พระองคย์ งั ทรงพระชนมอ์ ยนู่ นั้ แล ใหท้ ำ� ความเขา้ ใจกบั ตนอยา่ งนซ้ี ิ จะสม
กับว่าธรรมนั้นท่านสอนลงที่หัวใจของเรา ผู้มุ่งต่ออรรถต่อธรรมมุ่งต่อมรรคต่อผล
จะได้รู้ได้เห็นประจกั ษ์ใจของตวั เองด้วยการปฏิบตั ิดปี ฏิบตั ชิ อบ ไม่สงสยั

อยใู่ หไ้ ดภ้ มู ใิ จในตวั เองในความเพยี รของเรา นงั่ ยนื เดนิ นอน ใหไ้ ดภ้ าคภมู ใิ จ
กบั ความเพยี รของเจา้ ของ ความเพยี รดี สตดิ ี ปญั ญาดี ระมดั ระวงั เจา้ ของดอี ยตู่ ลอดเวลา
นน่ั ละเปน็ ทภี่ มู ใิ จของผนู้ นั้ ไมว่ า่ อริ ยิ าบถใด อะไรจะมคี ณุ คา่ มากยง่ิ กวา่ หวั ใจนี้ และ
โทษมากทสี่ ดุ กเ็ พราะหวั ใจนข้ี าดความเอาใจใส่ ขาดความดแู ลรกั ษา ทอดทง้ิ กก็ ลายเปน็
ของหาคุณคา่ ราคาไม่ได้ จมอยใู่ นนรกอเวจี กเ็ พราะความปลอ่ ยใจปลอ่ ยตัวนนั่ แล

ไปอยทู่ ไ่ี หนกต็ าม ขนึ้ ชอื่ วา่ หวั ใจทท่ี รงไวซ้ งึ่ ความลามกจกเปรตแลว้ จะมตี ง้ั แต่
ฟนื แตไ่ ฟเผาไหมอ้ ยตู่ ลอดเวลานนั่ แล อยา่ ไปถามหานรกหลมุ ไหนๆ ใหด้ หู วั ใจเจา้ ของ
กบั ไฟกเิ ลสตณั หาอาสวะ กบั ไฟความชว่ั ชา้ ลามกทเ่ี ผาอยใู่ นหวั ใจนน่ั มนั กร็ เู้ อง ไฟอนั น้ี
จะไมเ่ ผาทไ่ี หน จะเผาทหี่ วั ใจ และใจดวงถกู เผาดว้ ยความชว่ั ชา้ นแ้ี ล จะไปนรกเมอื งผนี ะ่
ถา้ ใจของเรามคี วามสงบรม่ เยน็ นเ่ี อาแลว้ เรมิ่ แลว้ เหน็ แลว้ ความสขุ อยตู่ รงน้ี ระมดั ระวงั
อย่างน้ันซิผปู้ ฏิบัติ

เหลวไป เลวไปๆ กดุ ลงไป ดว้ นลงไป จนจะไมม่ อี ะไรเหลอื แหละ กไ็ มท่ ราบจะ
อยเู่ พอ่ื อะไร อยูไ่ มม่ ีความหมาย ไปไมม่ คี วามหมาย เป็นไม่มีความหมาย ตายไม่มี
ความหมาย หมดคณุ คา่ หมดสาระทจ่ี ะเปน็ ทภี่ มู ใิ จของตวั เอง ถา้ เปน็ อยา่ งนน้ั แลว้ ยงั

416

ไม่ตายกต็ ามเถอะ มันก็คือคนตายแล้วนน่ั แล หาสาระไม่ได้ พ้นจากอัตภาพนแ้ี ลว้
กห็ าสาระไมไ่ ด้ เชน่ เดยี วกบั ทม่ี สี ภาพอยนู่ ้ี มนั ยงั หาสาระไมไ่ ดน้ นั่ เอง เวลาตายกเ็ ปน็
แบบเดียวกัน

ธรรมะของพระพทุ ธเจา้ นป้ี ระกาศกงั วานอยใู่ นผปู้ ฏบิ ตั ิ ผไู้ มป่ ฏบิ ตั ไิ มต่ อ้ งไปพดู
พดู ทำ� ไม สตั วเ์ ดรจั ฉานเขาไมไ่ ดป้ ฏบิ ตั ิ เขาสนใจอะไรกบั มรรคผลนพิ พาน ผไู้ มป่ ฏบิ ตั ิ
กท็ ำ� นองเดยี วกนั นนั้ อยา่ ไปสนใจ อยา่ ฟงั ไอป้ ากสกปรก ฟงั ปากเปน็ อรรถเปน็ ธรรม
ฟงั ปากทสี่ ะอาดแหลมคมเหมอื นพระพทุ ธเจา้ ซิ เสยี งอรรถเสยี งธรรมเปน็ เสยี งทสี่ วา่ ง
กระจ่างแจ้ง น�ำคนโง่ใหฉ้ ลาด น�ำคนทุกข์ให้ไดร้ ับความสุขความสบาย คือธรรมของ
พระพทุ ธเจา้ ฟงั เสยี งธรรม ตรองตามธรรม ปฏบิ ตั ิตามธรรม

อยา่ ไปฟงั เสยี งปากลมปากแลง้ ปากสกปรกโสมม ปากอมขม้ี าพดู พน่ ไปทไี่ หน
มีแตเ่ หมน็ คลุ้งไปหมด น่นั ปากอมขี้ ข้ีโลภ ขีโ้ กรธ ขี้หลง มนั ออกมาจากหัวใจแล้วก็
ไหลออกมาทางปาก เจา้ ของไมเ่ คยรเู้ คยเหน็ มรรคผลนพิ พาน แลว้ ไปอวดรอู้ วดฉลาด
มรรคผลนิพพานหมดแล้วๆ มันไปได้ความรู้ความฉลาดมาจากไหนถึงว่ามรรคผล
นพิ พานหมด กต็ วั ของมนั เองไมไ่ ดป้ ฏบิ ตั ิ จะเอามรรคผลนพิ พานมาจากไหน กพ็ ดู ออก
มาจากความโงข่ องเจา้ ของ ประกาศขายความโงข่ องเจา้ ของนนั่ เอง ถา้ เกบ็ ไวเ้ ฉยๆ คนอน่ื
จะไมร่ วู้ า่ คนนโ้ี งข่ นาดไหน เมอ่ื ประกาศออกมาอยา่ งนน้ั คนอนื่ เขากจ็ ะรู้ เพราะคนใน
โลกนไี้ มใ่ ชเ่ ปน็ คนโงแ่ บบเดยี วกนั คนฉลาดกวา่ นนั้ ยงั มี วา่ เราจน คนมงั่ มี ยงั มี แนะ่
เราอยา่ เขา้ ใจวา่ เขาจะจนกบั เราทงั้ โลก อยา่ เขา้ ใจวา่ เขาจะโงก่ บั เราทง้ั โลก ผฉู้ ลาดกวา่ นนั้
ยงั มี ใหเ้ อาคำ� พูดเหล่านีไ้ ปเป็นคติเครือ่ งเตือนใจเจ้าของ

หมู กี ใ็ หเ้ ลอื กฟงั ในสง่ิ ทคี่ วรฟงั ตามใี หเ้ ลอื กดใู นสง่ิ ทคี่ วรดู จมกู ลน้ิ กาย อะไร
สัมผสั สมั พนั ธ์ ใหเ้ ลือกคิดเลือกอา่ นในส่งิ ทีจ่ ะเป็นผลเป็นประโยชน์ สิ่งใดท่ีไมเ่ ปน็
ผลเปน็ ประโยชน์ ปดั ออกๆ เพราะสงิ่ เหลา่ นเ้ี คยทำ� ความเดอื ดรอ้ นหรอื ลม่ จมใหแ้ กเ่ รา
และผ้เู กย่ี วข้องมามากตอ่ มากแล้ว ใหป้ ดั ออกๆ อย่าไปเคยชนิ ถ้าไมอ่ ยากจม

เอาละ การเทศนเ์ ห็นวา่ สมควร

417

ธรรมนเ้ี ป็นสวากขาตธรรม ตรสั ไว้ชอบแลว้
ให้พากนั กา้ วเดิน

ก้าวเดนิ ไปตามธรรมท่ตี รัสไวช้ อบแล้ว
จะใกลช้ ิดตดิ พนั กบั มรรคผลนิพพานเข้าโดยล�ำดับ

สดุ ทา้ ยพ้นทกุ ข์ได้
จ�ำคำ� วา่ สวากขาตธรรม ใหด้ ี
ตรสั ไวช้ อบแลว้ คอื ทางเดินราบรื่นถงึ นพิ พาน
ทว่ี า่ ตรัสไวช้ อบแล้ว คอื ทางเดนิ เรียบถึงนิพพาน

อยา่ ปลีก อยา่ แวะ
เอาละ เอาเทา่ นั้นละพอ

418

หนงั สืออา้ งองิ

ทา่ นอาจารยพ์ ระมหาบวั ญาณสมั ปนั โน, จติ เปน็ ของแปลกประหลาดและนา่ อศั จรรย,์
๒๕๓๖, บริษทั ดา่ นสทุ ธาการพมิ พ์ จำ� กัด.

อาคารพพิ ธิ ภณั ฑอ์ ฐั บรขิ าร หลวงตาพระมหาบวั ญาณสมั ปนั โน, คำ� ครู คำ� วา่ เลก็ นอ้ ยไมม่ ,ี
๒๕๖๐, บริษัท ศลิ ป์สยามบรรจภุ ัณฑแ์ ละการพิมพ์ จ�ำกัด.

ค�ำแผ่กุศลแก่สรรพสตั วท์ ่ัวแดนแหง่ ไตรภพ

ณ วัดป่าอัมพโรปัญญาวนาราม อำ� เภอบ้านบึง จงั หวดั ชลบุรี
ในพระสังฆราชปู ถมั ภ์ สมเด็จพระอรยิ วงศาคตญาณ (อมฺพรมหาเถร)

สมเด็จพระสงั ฆราช สกลมหาสงั ฆปริณายก
วนั ศกุ รท์ ่ี ๒๔ พฤศจกิ ายน พทุ ธศักราช ๒๕๖๐
ตรงกบั วันขน้ึ ๖ ค�ำ่ เดอื น ๑ เชา้ ท�ำภตั กิจเสร็จ เวลาประมาณ ๐๙.๐๐ น.

ตั้งนะโม ๓ จบ พร้อมกัน

มหากศุ ลผลบญุ ทงั้ หมด ทป่ี วงขา้ ฯ ทงั้ หลาย ไดอ้ ตุ สา่ หบ์ ำ� เพญ็ เพยี รมาแลว้ ดว้ ยกาย
วาจา ใจ ไดส้ ร้างพุทธสถานทรัพยากร วัดปา่ อัมพโรปญั ญาวนาราม สร้างศาลาที่ประชมุ
เจริญพระพทุ ธมงคล สรา้ งพทุ ธปฏมิ ากรพระประธาน พระนาคปรกไว้บนศาลา และสรา้ ง
พระปางนง่ั ขดั สมาธไิ วท้ พี่ พิ ธิ ภณั ฑ์ ไดน้ อ้ มบรรจพุ ระบรมสารรี กิ ธาตุ วตั ถมุ งคลมหามงคล
พร้อมด้วยสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในสากลโลก สร้างถนนลาดยางเข้าถึงประตูวัด สร้างแหล่งน�้ำ
สรา้ งกำ� แพงรอบพน้ื ทวี่ ดั พรอ้ มดว้ ยสรา้ งเสนาสนะ นอ้ มถวายจตปุ จั จยั ไทยทานแกพ่ ระสงฆ์
มาจากทศิ ทง้ั ส่ี สรา้ งคลงั พสั ดแุ ละโรงครวั สรา้ งอาคารพพิ ธิ ภณั ฑ์ สรา้ งหนงั สอื โอวาทธรรม
ของวสิ ทุ ธบิ คุ คล ถวายไวใ้ นบวรพทุ ธศาสนา พรอ้ มดว้ ยอานสิ งสร์ กั ษาศลี ๕ ทอดผา้ บงั สกุ ลุ
รวมมหากศุ ลผลบุญทั้งหมด และทีไ่ ด้บ�ำเพญ็ มาแต่ปางก่อน อันเกิดจากน�้ำใจใสศรัทธา
ของปวงขา้ ฯ ทงั้ หลาย

ณ โอกาสน้ี ปวงขา้ ฯ ทง้ั หลาย ขอนอ้ มจติ แผอ่ ทุ ศิ ใหบ้ ดิ ามารดา ผมู้ พี ระคณุ หาประมาณ
มไิ ด้ พระอปุ ชั ฌายผ์ เู้ ลศิ คณุ พระอาจารยผ์ เู้ กอื้ หนนุ และพระมหากษตั รยิ าธริ าชเจา้ ผทู้ รงมี
พระคณุ แกแ่ ผน่ ดนิ ไทยทกุ พระองค์ ผทู้ รงพระคณุ อนั ประเสรฐิ พรอ้ มดว้ ยพระบรมวงศานวุ งศ์
ทลี่ ว่ งลบั ไปแลว้ ตลอดทา่ นผมู้ บี ญุ มพี ระคณุ ทงั้ หลาย จงไดร้ บั มหากศุ ลผลบญุ ของปวงขา้ ฯ
ทงั้ หลาย ทไ่ี ดพ้ รอ้ มใจกนั อทุ ศิ ในกาลนี้ โดยเจตนาตงั้ ใจในวนั น้ี แผอ่ ทุ ศิ มหากศุ ลผลบญุ
ให้แกส่ รรพสัตว์ และเปรตญาตทิ ัง้ หลาย นบั แตบ่ รรพบุรุษในสมัยโบราณกาล ตลอดมา
จนถงึ ปจั จบุ นั ณ วนั น้ี และดวงวญิ ญาณของเหลา่ นกั รบผพู้ ลชี พี เพอ่ื ปกปอ้ งแผน่ ดนิ ไทย
รวมทง้ั ญาตมิ ติ รหรอื มใิ ชญ่ าตมิ ใิ ชม่ ติ ร และสตั วเ์ หลา่ อน่ื ทเี่ ปน็ กลางๆ พรอ้ มทงั้ เทพทงั้ ปวง
ใน ๑๐ แดนโลกธาตุ จงไดร้ บั และอนโุ มทนา สว่ นมหากศุ ลผลบญุ ทปี่ วงข้าฯ ท้งั หลาย
ได้ท�ำการอทุ ศิ ให้ในกาลคร้งั น้ี เพอ่ื ประโยชน์สุขไมม่ ีประมาณ

อนงึ่ สตั วเ์ หลา่ ใดยงั ไมร่ บั รู้ สว่ นมหากศุ ลผลบญุ ของปวงขา้ ฯ ทงั้ หลายทำ� การอทุ ศิ ให้
ขอเชญิ เทพทงั้ ปวงทกุ ชนั้ ภมู ิ จงนำ� มหากศุ ลผลบญุ ไปแจง้ แกส่ รรพสตั วท์ ง้ั หลาย ใหไ้ ดร้ บั
และอนุโมทนา ที่ปวงขา้ ฯ ทง้ั หลายตัง้ ใจอุทศิ ให้ เมอื่ ตกทุกข์ขอใหพ้ ้นจากทกุ ข์ เมื่อมีสขุ
ขอให้มสี ุขยง่ิ ๆ ขนึ้ ไป ตราบก้าวเข้าสแู่ ดนบรมสุขเกษมสำ� ราญ โดยทวั่ กันเทอญ...

สาธุ สาธุ สาธุ