หลวงตามหาบัว ญาณสัมปันโน

ความระวังตัวคือความมีสติคอยดูความเคล่ือนไหวของใจ ซ่ึงปกติแล้วจะ
เคล่ือนไหวออกไปตามอ�ำนาจของกิเลสอยู่เสมอ จะหาความเคล่ือนไหวออกสู่อรรถ
ส่ธู รรมเพ่อื อรรถเพื่อธรรมน้ันมีนอ้ ยมาก เมอ่ื กำ� ลังของธรรมยงั ไมพ่ อหรือกำ� ลงั ของ
สตปิ ญั ญายังไม่พอ จึงตอ้ งไดถ้ ไู ถ จึงต้องได้บงั คบั บญั ชากันอย่ทู กุ ความเคลอ่ื นไหว
ของจติ และอริ ยิ าบถตา่ งๆ แมท้ ส่ี ดุ ไปบณิ ฑบาต กจ็ ำ� ตอ้ งทำ� ความระมดั ระวงั อยทู่ กุ ขณะ
ท่เี คล่ือนไหวไปมา ทา่ นกล่าวไวว้ ่าบิณฑบาตเปน็ วัตร หมายความวา่ อย่างไร กค็ อื มี
ขอ้ วตั รปฏบิ ตั ิ มกี ารระมดั ระวงั ตวั อยเู่ สมอ อยปู่ กตกิ ม็ กี ารระวงั มสี ตปิ ระจำ� ตวั กา้ วออก
จากวัดไปไม่สนใจกับเร่ืองอะไรนอกจากเร่ืองของอรรถของธรรม เฉพาะอย่างย่ิง
เร่ืองของใจท่ีแสดงออกอยู่เสมอ เดินบิณฑบาตก็เท่ากับเดินจงกรมไปมาโดยล�ำดับ
เขาใสบ่ าตรรบั บาตรกม็ สี ตอิ ยกู่ บั ความเพยี รของตนตงั้ แตเ่ รมิ่ แรกไปจนกระทง่ั กลบั มา
ประคองความเพยี รไปโดยสมำ่� เสมอไมใ่ หข้ าดวรรคขาดตอน นคี่ อื งานของพระทเี่ รยี กวา่
บิณฑบาตเปน็ วัตร หรือบิณฑบาตเป็นกจิ วัตรเปน็ อยา่ งน้ี

การบณิ ฑบาต กเ็ ปน็ อรยิ ประเพณขี องพระพทุ ธเจา้ และพระสาวกทา่ นดำ� เนนิ มา
ใครจะออกมาจากสกลุ ใดกต็ าม ปณิ ฑฺ ยิ าโลปโภชนํ นสิ สฺ าย ปพพฺ ชชฺ า, ตตถฺ เต ยาวชวี ํ
อสุ สฺ าโห กรณโี ย. ตอ้ งเปน็ กจิ ประจำ� องคป์ ระจำ� ตวั ของพระ คอื บณิ ฑบาตมาครองชวี ติ
พอได้ประกอบความพากเพยี ร และใหท้ �ำความพยายามอยา่ งนน้ั ตลอดชวี ติ ของพระ
เวลาไปกไ็ มไ่ ดส้ นใจกบั อาหารการบรโิ ภคจะไดป้ ระณตี บรรจงหรอื ไมอ่ ยา่ งไร กไ็ ปตาม
กจิ วตั ร นเ้ี รยี กวา่ ไปดว้ ยความเปน็ ธรรม ถา้ ไปดว้ ยความคดิ ความรสู้ กึ โลเลในอาหาร
ประเภทตา่ งๆ ชนิดต่างๆ นน้ั เปน็ เรอื่ งของโลกของกิเลสซึ่งมีความหิวโหยหาความ
อมิ่ พอไมไ่ ด้ ไปดว้ ยความกวดั แกวง่ ของจติ ไปดว้ ยความหวิ โหยของจติ ไมใ่ ชก่ จิ วตั ร
ของพระผ้จู ะฆ่ากเิ ลส มันเปน็ เรื่องของกเิ ลสไปเสีย จึงไม่ควรให้เป็นเช่นนนั้ ตลอดไป
ในชวี ติ ของพระ จะกลายเปน็ ชวี ติ สกปรก ไมส่ จุ รติ สะอาดตามจารตี ประเพณขี องการ
บณิ ฑบาตเป็นวัตร

การเดนิ ไปบณิ ฑบาต จะมกี รี่ ปู กอี่ งคก์ ต็ าม ตา่ งองคต์ า่ งรกั ษากจิ วตั รของตนไป
โดยลำ� ดบั ไมพ่ ดู ไมค่ ยุ เรอ่ื งอะไรกบั ผใู้ ดทงั้ สนิ้ ตา่ งรกั ษากจิ จำ� เปน็ ของตวั โดยเฉพาะๆ

344

ทง้ั ไปทงั้ กลบั นค่ี อื หลกั ประเพณขี องทา่ นบณิ ฑบาตทา่ นเปน็ อยา่ งนนั้ เรยี กวา่ บณิ ฑบาต
เป็นวัตร

ในขณะทขี่ บฉนั หรอื ไดอ้ าหารมา กพ็ งึ พจิ ารณาวา่ อาหารสกั แตว่ า่ เครอื่ งเยยี วยา
ธาตขุ นั ธใ์ หเ้ ปน็ ไปเทา่ นนั้ ไมไ่ ดค้ ดิ วา่ ประณตี เลวทรามประการใด เพราะนน้ั เปน็ เรอ่ื ง
ของกิเลสต�ำหนิธรรมและท�ำลายธรรมในใจ อาหารประเภทใดท่ีไม่ขัดต่อหลักธรรม
หลกั วนิ ยั และธาตขุ นั ธโ์ รคภยั ไมแ่ สลงกนั แลว้ กร็ บั ไดท้ ง้ั นนั้ พระเปน็ ผเู้ ลย้ี งงา่ ย สภุ โรๆ
ผ้เู ล้ยี งงา่ ยๆ อยู่ง่าย กินง่ายไม่กงั วล ลูกศิษยต์ ถาคตเปน็ เช่นน้นั

เวลาจะฉนั กพ็ จิ ารณาอาหารทอี่ ยคู่ นละแหง่ ละหน อยตู่ ามถว้ ยตามชาม อยตู่ าม
ถาดตามจานเป็นอีกอย่างหนึ่ง เวลาตักเข้ามารวมกันในบาตรแล้วเป็นอีกอย่างหนึ่ง
ในความรสู้ กึ ตอ้ งเปลยี่ นแปลงไป เพอื่ จะตดั ความโลภโลเลในอาหารอนั เปน็ เรอื่ งของ
กเิ ลสตณั หา จงึ ตอ้ งใหพ้ จิ ารณาความปฏกิ ลู อยขู่ า้ งนอกสเี ปน็ อกี อยา่ งหนง่ึ กลนิ่ เปน็ อกี
อยา่ งหนงึ่ รสเปน็ อกี อยา่ งหนง่ึ ตกเขา้ ไปในบาตรเปน็ อกี อยา่ งหนงึ่ พอเขา้ ไปคลกุ เคลา้ กนั
กบั อวยั วะซงึ่ เปน็ รงั แหง่ ความปฏกิ ลู ทง้ั หลาย เรมิ่ แรกตงั้ แตไ่ ปคลกุ เคลา้ กบั นำ�้ ลายซงึ่
อยใู่ นปากของเรานแี้ หละ เพยี งเทา่ นนั้ กเ็ รมิ่ เปน็ ของปฏกิ ลู ไปแลว้ นเี่ ปน็ อกี อยา่ งหนง่ึ
แลว้ กลนื ลงไปสภู่ ายในอนั เปน็ กองแหง่ ปฏกิ ลู เตม็ ไปหมดในภายในนน้ั ดว้ ยแลว้ ไมว่ า่
กล่นิ ไม่ว่ารสชาตลิ กั ษณะอะไรต่างๆ กลายเป็นของปฏกิ ลู ไปตามกันหมด นี่ก็เปน็ อกี
อย่างหนึง่

ท่านให้พิจารณาโดยแยบคายก่อน ไม่บริโภคด้วยตัณหาความโลภในอาหาร
เพอ่ื ไมใ่ หม้ คี วามโลภ ตดั ความโลภความโลเลในอาหาร ขบฉนั พอไดย้ งั ชวี ติ อตั ภาพให้
เปน็ ไปเทา่ นนั้ เพราะอตั ภาพนไ้ี มต่ อ้ งการของสดสวยงดงาม มนั เปน็ ของปฏกิ ลู อยแู่ ลว้
เมื่อเข้าไปนน้ั แล้วจึงตอ้ งกลายเปน็ ของปฏิกลู ไปตามๆ กัน จะเอาเพชรนิลจนิ ดาให้
ธาตขุ นั ธน์ รี้ บั มนั ไมย่ อมรบั มนั รบั แตข่ องปฏกิ ลู ดว้ ยกนั อยดู่ ว้ ยกนั ได้ ใจกพ็ จิ ารณา
สง่ิ เหลา่ นเ้ี พอ่ื ถอนความยดึ มน่ั ถอื มน่ั ในอาหารและรสอาหารชนดิ ตา่ งๆ ตลอดอตั ภาพ
รา่ งกายทสี่ ำ� คญั วา่ เปน็ เราเปน็ ของเราออกไดด้ ว้ ยการพจิ ารณา เพราะความสำ� คญั เชน่ นนั้
เป็นการเห็นผิดไปตามกเิ ลส ไม่ใชถ่ ูกตอ้ งตามหลักธรรม

345

เมอื่ พจิ ารณาแลว้ กล็ งมอื ฉนั ฉนั ไปจะพจิ ารณาอาหารไปเรอื่ ยๆ กไ็ ด้ หรอื จะทำ� งาน
อนั ใดทเี่ ปน็ อรรถเปน็ ธรรมซงึ่ เคยปฏบิ ตั มิ าอยแู่ ลว้ กไ็ ด้ เชน่ ภาวนา มคี วามรสู้ กึ จดจอ่
อยู่ในบาตร ตาส�ำรวมอยู่ในบาตร ไม่ให้เถ่อให้มองท่ีโน่นที่น่ี เวลาขบฉันก็ไม่ให้
เถอ่ มองในลกั ษณะสตลิ อย จติ ใจเลอื่ นลอย ไมไ่ ดต้ ง้ั หนา้ ตง้ั ตาฉนั ดว้ ยความมสี ติ ซง่ึ เปน็
เรอ่ื งของธรรม ทา่ นจงึ สอนใหฉ้ นั ดว้ ยความสำ� รวม ปตตฺ สญฺ ี ใหม้ คี วามสำ� รวมอยใู่ น
บาตร ในเสขยิ วัตรทา่ นกบ็ อกแล้ว ปตตฺ สญฺี ปิณฑฺ ปาตํ แน่ะ ใหท้ ำ� ความสำ� คัญอยู่
ในบาตร อยา่ ไปส�ำคญั อย่างอ่นื ฝกึ หดั จนช�ำนิช�ำนาญ

นก่ี ร็ สู้ กึ วา่ เปน็ นสิ ยั ในขณะทฉี่ นั ไมค่ อ่ ยไดเ้ ถอ่ มองโนน้ มองนโี้ ดยความไมม่ สี ติ
ตง้ั แตไ่ ดเ้ รม่ิ ฝกึ หดั ปฏบิ ตั ิ ตากด็ ี จติ ใจกด็ ี ใหอ้ ยใู่ นนน้ั มนั เลยกลายเปน็ นสิ ยั ถา้ จะ
มองไปข้างนอกมองไปทไี่ หน กเ็ ปน็ เรื่องความจงใจทม่ี องดว้ ยความมเี หตมุ ผี ล ไม่ใช่
มองดว้ ยความเผอเรอไปตา่ งๆ นานา หรือเหม่อลอยไปอยา่ งน้ัน ไมเ่ ป็น น่เี วลาฉัน
กใ็ หม้ สี ติ ไมว่ า่ จะทำ� กจิ ใดงานใดนอกจากการขบฉนั ไปแลว้ ใหม้ สี ตกิ บั ทกุ สงิ่ ทกุ อยา่ ง

งานของพระจงึ เปน็ งานทลี่ ะเอยี ดมาก ผดิ กบั งานทางโลกอยไู่ มน่ อ้ ย ผไู้ ดก้ า้ วเขา้ สู่
ธรรมะและไดบ้ วชไดป้ ฏบิ ตั ติ ามหลกั ศาสนธรรมของพระพทุ ธเจา้ แลว้ จะเหน็ ไดว้ า่ งาน
ทเี่ คยผา่ นมากด็ ี ความคดิ ความอา่ นทกุ สง่ิ ทกุ อยา่ งทเี่ คยผา่ นมาแลว้ กด็ ี ผดิ กนั กบั งาน
ของพระ ซง่ึ ทำ� ดว้ ยความมสี ตคิ วามละเอยี ดลอออยมู่ าก นอกจากจะปลอ่ ยใหก้ เิ ลสเขา้
มาเหยียบยำ�่ ท�ำลายความเคลื่อนไหวไปมาการกระท�ำของเราเสีย มนั กไ็ ม่ผิดอะไรกบั
งานของโลกเขา และเลวยง่ิ กว่างานของโลกเขาอีก เพราะตวั ประธานคอื เราน้เี ปน็ พระ
ไปทำ� แบบโลกเขา มันกเ็ ลยโลกเขาไป เลวยิ่งกวา่ โลกเขา

การอยู่ด้วยกันมีจ�ำนวนมาก อย่าสนใจกับผู้หน่ึงผู้ใดในแง่ความไม่เป็นธรรม
ความรสู้ กึ นกึ คดิ ของแตล่ ะคน จรติ นสิ ยั ของแตล่ ะรปู ละนามนน้ั ไมเ่ หมอื นกนั ตอ้ งพรอ้ ม
อยู่เสมอภายในใจ และท�ำให้เปน็ พ้ืนฐานของใจวา่ ให้อภยั กัน น่คี อื ความเป็นธรรม
ระหวา่ งทอี่ ยดู่ ว้ ยกนั อยา่ ไดไ้ ปยกโทษยกกรณว์ า่ องคน์ นั้ เปน็ อยา่ งนนั้ องคน์ เ้ี ปน็ อยา่ งนี้
ความคดิ เชน่ นน้ั มนั กวนตวั เองดว้ ย นอกจากนนั้ กร็ ะบายออกไปสเู่ พอื่ นฝงู หรอื ผทู้ ต่ี น
เหน็ วา่ ไมด่ ี แลว้ ทางโนน้ กเ็ ปน็ ความรสู้ กึ ประเภทเดยี วกนั ขนึ้ มา กเิ ลสตอ่ กเิ ลสมนั เผากนั

346

ไดง้ า่ ยๆ เมอื่ มองกนั ดว้ ยแงแ่ หง่ ความเปน็ ธรรม คอื มองในความใหอ้ ภยั มองดว้ ยความ
เมตตาสงสาร หรือมองด้วยหลักความจรงิ ท่จี ะพจิ ารณาใหเ้ ป็นสติปญั ญาของตนนนั้
เปน็ ธรรม ถา้ มองไปในทางอน่ื นอกจากนไี้ ปแลว้ ก็เป็นการขาดทุน

แมค้ นนนั้ ผดิ องคน์ น้ั ผดิ เราผทู้ ค่ี ดิ เพง่ เลง็ ไปวา่ องคน์ น้ั ผดิ ดว้ ยความไมส่ บายใจ
ไมส่ ะดวกใจ ดว้ ยความรสู้ กึ ไมพ่ อใจอยา่ งน้ี กก็ ลายเปน็ ความผดิ ขนึ้ มาในใจของเราเอง
เพราะความไมพ่ อใจนน้ั คอื เรอื่ งของกเิ ลส สตปิ ญั ญาตอ้ งตามตอ้ นทนั ที หากมโี อกาส
เมอ่ื ไรซง่ึ จะแนะนำ� ตกั เตอื นซง่ึ กนั และกนั ในสง่ิ ทต่ี นเหน็ วา่ ผดิ นนั้ เรากต็ กั เตอื นกนั ได้
ดว้ ยความเมตตาสงสาร ดว้ ยความจงรกั ภกั ดตี อ่ กนั จรงิ ๆ ผนู้ น้ั ซงึ่ มาปฏบิ ตั เิ พอ่ื อรรถ
เพื่อธรรมด้วยกัน ก็ยอมรับกันด้วยเหตุด้วยผลจริงๆ ย่อมเป็นมงคลท้ังสองฝ่าย
อยดู่ ว้ ยกนั เทา่ ไรกอ็ ยไู่ ด้ เตอื นกนั มากนอ้ ยหรอื หนกั เบาเพยี งไรกเ็ ตอื นได้ เพราะตา่ ง
องค์ตา่ งพรอ้ มแล้วเพ่อื ธรรม ไมไ่ ด้พร้อมเพื่อกเิ ลส

องคน์ นั้ กม็ หี วั ใจ องคน์ กี้ ม็ หี วั ใจ เราเปน็ หวั หนา้ กเ็ หน็ ใจทกุ รปู ทกุ นามวา่ มคี ณุ คา่
ดว้ ยกัน จึงต้องรับไว้ มากบา้ งน้อยบา้ งกท็ นเอา ทนี ้ีเม่ือเราอยรู่ ว่ มกนั แล้วกต็ อ้ งมาก
เพราะนน้ั องคห์ นงึ่ นอ้ี งคห์ นง่ึ บวกกนั เขา้ กเ็ ปน็ สองแลว้ แลว้ นนั้ องคห์ นงึ่ นอ้ี งคห์ นง่ึ เขา้
กเ็ ปน็ สเี่ ปน็ หกเปน็ สบิ เปน็ จำ� นวนดงั ทอี่ ยดู่ ว้ ยกนั น้ี ตา่ งองคก์ ต็ า่ งมงุ่ มา จงึ ใหเ้ หน็ คณุ คา่
แหง่ การมงุ่ มาของตนแตล่ ะรายๆ แลว้ ปฏบิ ตั หิ นา้ ทขี่ องตนดว้ ยความสนใจ ดว้ ยความ
อตุ ส่าห์พยายาม ใชค้ วามอดความทนนั่นแหละ

จอมศาสดาคือจอมอดทน เพียรกจ็ อมศาสดา ไม่วา่ ในแงใ่ ด พระพทุ ธเจ้าเปน็
พระองคแ์ รกๆ เปน็ ผอู้ อกหนา้ ออกตา โลกไม่มีใครเสมอ ธรรมประเภทน้แี ลทำ� ให้
พระพุทธเจ้าได้เป็นศาสดาขึ้นมา ความอดทนก็ทนจริงๆ ความเพียรก็เพียรจริงๆ
ความอตุ สา่ หพ์ ยายามทกุ แงท่ กุ ทางทจี่ ะเปน็ ไปเพอ่ื อรรถเพอื่ ธรรมทจ่ี ะยงั พระองคใ์ หม้ ี
ความเจรญิ รงุ่ เรอื งจนถงึ ขน้ั สำ� เรจ็ เตม็ ภมู ิ พระองคท์ รงทมุ่ เทลงทกุ สง่ิ ทกุ อยา่ ง อดกอ็ ด
ทนก็ทนอย่างถึงใจๆ นีแ่ หละศาสดาของพวกเราเป็นมาอย่างน้ี

พวกเราอยู่ด้วยกันน้ีเพียงไม่ก่ีองค์ ครั้งพุทธกาลอยู่ด้วยกันเป็นจำ� นวนร้อยๆ
สร่ี อ้ ยหา้ รอ้ ยทา่ น ทำ� ไมอยดู่ ว้ ยกนั ได้ อยกู่ นั ดว้ ยความเปน็ ธรรม อยมู่ ากนอ้ ยเพยี งไร

347

กเ็ ปน็ ธรรมทง้ั นน้ั ดที งั้ นน้ั เพราะนนั้ กด็ นี ก้ี ด็ ี ตา่ งอนั ตา่ งดี ตา่ งองคต์ า่ งดี บวกกนั เขา้
คละเคลา้ กนั เขา้ มแี ตข่ องดี จะเสยี ไปทตี่ รงไหน นอกจากมสี งิ่ ไมด่ เี ขา้ ไปทำ� ลายเสยี เพยี ง
รายหน่งึ เทา่ น้ัน กก็ ระเทือนกันทง้ั วดั อยา่ ว่าถงึ สีร่ อ้ ยหา้ ร้อยองค์เลย เพียงสององค์
เทา่ นนั้ กท็ ะเลาะกนั ไดถ้ า้ ใจไมเ่ ปน็ ธรรม นห่ี ลกั แหง่ การอยรู่ ว่ มกนั กเ็ ปน็ ความจำ� เปน็
อนั หนง่ึ เหน็ อกเหน็ ใจซงึ่ กนั และกนั ใหอ้ ภยั ซงึ่ กนั และกนั ไมถ่ อื สถี อื สากนั เมตตาสงสาร
ซงึ่ กนั และกนั มปี จั จยั ไทยทานเกดิ ขนึ้ กเ็ ฉลยี่ เผอ่ื แผก่ นั ใหท้ ว่ั ถงึ ตามหลกั สาราณยิ ธรรม
อันเป็นธรรมผูกรักและระลกึ ถึงกนั

ทกี่ ลา่ วทง้ั น้ี ไมไ่ ดห้ มายความวา่ ทา่ นทงั้ หลายเกดิ การทะเลาะเบาะแวง้ กนั ขน้ึ ใน
วดั น้ี แตก่ ลา่ วเพอ่ื ความตกั เตอื นในการอยรู่ ว่ มกนั ซงึ่ เคยมเี สมอ ไมว่ า่ ครง้ั พทุ ธกาล ไมว่ า่
สมยั ปัจจุบนั มีไดด้ ้วยกันท้งั น้ัน การทีจ่ ะปฏิบตั ิเพ่อื ความราบร่นื ต่อกนั จงึ ตอ้ งไดร้ บั
การแนะนำ� ตกั เตอื นสง่ั สอน เฉพาะอยา่ งยง่ิ ผเู้ ปน็ หวั หนา้ ไมค่ ดิ เรอื่ งเหลา่ นไี้ มไ่ ด้ ตอ้ งคดิ
มันอดคิดไม่ได้เพราะแบกเพราะหามอยู่ท้ังวัดทั้งวาทุกรูปทุกนาม ด้วยความจงใจ
ดว้ ยเจตนา รบั มาแตล่ ะองคๆ์ รบั ดว้ ยเจตนาทจี่ ะแนะนำ� สง่ั สอนใหเ้ ตม็ สตกิ ำ� ลงั ความ
สามารถของตนที่จะรับและส่งั สอนได้

ด้วยเหตุน้ีจึงอดคิดไม่ได้ ไม่ว่าครูบาอาจารย์องค์ใดจ�ำต้องคิด เพื่อความอยู่
รว่ มกนั เป็นความสงบสุข และเป็นสังฆโสภณาในสังฆมณฑล พระสงฆ์งามตาเยน็ ใจ
แกก่ นั และกนั ยอ่ มทำ� ความเยน็ ตาเปน็ สขุ ใจแกบ่ รษิ ทั ผคู้ อยสนบั สนนุ เพราะประชาชน
กับพระนั้นแยกกันไม่ออกแต่ไหนแต่ไรมา เขาย่อมมีความภาคภูมิใจหัวใจพองขึ้น
เพราะความเปน็ สขุ ใจกบั พระของเขาทอ่ี ย่ดู ้วยกันเปน็ ผาสกุ

การประกอบความพากเพียร แม้จิตจะยังไม่เป็นไปเพียงไรก็ไม่เกิดความ
เดอื ดรอ้ นวนุ่ วาย เพราะความไมล่ งรอยและความรา้ วรานซงึ่ กนั และกนั การอยกู่ นั ดว้ ย
ความสงบสุข การประกอบความพากเพียรก็ราบรืน่ ดีงามสงบเย็นใจ ไม่ตอ้ งไปเปน็
อารมณก์ บั เรอื่ งใดกบั ผใู้ ดบรรดาทอ่ี ยดู่ ว้ ยกนั ทา่ นจงึ เรยี กวา่ ปคุ คฺ ลสปปฺ าย เพอ่ื นฝงู
และบุคคลเป็นท่ีสบาย บุคคลก็คือเพื่อนฝูงน่ันแหละ บุคคลอยู่ภายนอกเขาจะมา
เกยี่ วขอ้ งอะไรกบั เรา ก็พวกท่อี ย่ดู ว้ ยกนั น่ีแหละท่ีเรยี ก ปคุ คฺ ลสปปฺ าย เพ่ือนฝงู ทอี่ ยู่

348

รว่ มกนั เปน็ ทส่ี บาย ตา่ งองคก์ ต็ า่ งมอี รรถมธี รรม ธรรมตอ่ ธรรมเขา้ กนั ไดส้ นทิ ถา้ ธรรม
กบั โลกหมายถงึ ตวั กเิ ลสแลว้ เปน็ ขา้ ศกึ กนั ทนั ที อยา่ ไดน้ ำ� มาใช้ เวลานเี้ รามาแกก้ เิ ลส
อาสวะประเภทตา่ งๆ ซงึ่ เปน็ ขา้ ศกึ ตอ่ เราและเปน็ ขา้ ศกึ ตอ่ ผใู้ ดไมม่ สี น้ิ สดุ จงึ ตอ้ งระงบั
ดบั มันดว้ ยความพากเพียรและระมดั ระวงั เสมอ

การทำ� ความเพียร ไมไ่ ดห้ มายแต่เพยี งว่าการเดินจงกรม การนัง่ สมาธิภาวนา
หมายถงึ สตอิ ยกู่ บั ตวั ทกุ ขก์ ใ็ หม้ สี ติ สขุ กใ็ หม้ สี ติ กายใจไดร้ บั สมั ผสั เยน็ รอ้ นออ่ นแขง็
ประการใดก็ให้มีสติ ใหถ้ อื เปน็ พ้นื ของจิตอยเู่ สมอ น่ลี ะงานของพระ จงึ เปน็ งานท่ี
ละเอยี ดลออและเปน็ งานทห่ี นกั อยมู่ าก ซงึ่ ตอ้ งใชค้ วามพนิ จิ พจิ ารณา ใชค้ วามระมดั ระวงั
บงั คบั บญั ชาใจอยเู่ สมอ งานของใจเปน็ งานทห่ี นกั อยลู่ กึ ๆ ซงึ่ โลกมองไมเ่ หน็ งานภายนอก
เชน่ หามไมห้ ามเสา แบกนนั้ หามนี้ ก็มองเห็นกนั วา่ ส่งิ ท่ีแบกทห่ี ามมานนั้ คาดกนั ได้
ประมาณกันถูกว่าหนักอย่างนั้นๆ ผู้แบกผู้หามมาและผู้อื่นก็ทราบได้ว่าหนักเพราะ
สง่ิ นนั้ ๆ แตง่ านภายในใจนม้ี องไมเ่ หน็ มนั แบกอยลู่ กึ ๆ ภายในใจ โลกจงึ มองไมเ่ หน็
และรไู้ ดย้ ากถา้ ไมเ่ คยผา่ นมาบา้ ง งานความเพยี รนเ้ี ปน็ เชน่ นน้ั จงึ ตอ้ งไดใ้ ชค้ วามพนิ จิ
พจิ ารณาความพยายามอยเู่ สมอ ผตู้ ง้ั ใจประพฤตปิ ฏบิ ตั เิ พอ่ื ความหลดุ พน้ เจตนาให้
ฝังลกึ อย่าเปน็ โยกๆ คลอนๆ ใช้ไม่ได้ ใหม้ ีความจริงใจมีความหนักแน่นมนั่ คงเป็น
หลักใจอยเู่ สมอ

เวลาทำ� ภาวนากใ็ หม้ แี ตง่ านของการภาวนาเทา่ นนั้ อยา่ เสยี ดายความคดิ ความปรงุ
กบั เรอื่ งใดทงั้ สนิ้ ไมว่ า่ เปน็ เรอื่ งอดตี อนาคต เรอื่ งบคุ คลหญงิ ชาย เรอื่ งหนา้ ทก่ี ารงาน
เรอ่ื งไดเ้ รอื่ งเสยี เรอ่ื งมเี รอ่ื งจน อยา่ นำ� เขา้ มาเกยี่ วขอ้ ง จะมาทำ� ลายงานของเราทกี่ ำ� ลงั
ทำ� อยนู่ นั้ ใหล้ ม้ เหลวไป ไมป่ รากฏผลเทา่ ทคี่ วรและไมป่ รากฏผลเปน็ ทพ่ี อใจ จงถอื งาน
ทที่ ำ� นน้ั เปน็ งานสำ� คญั และถอื วา่ มงี านอนั เดยี วนเี้ ทา่ นน้ั ในขณะนที้ เ่ี กย่ี วขอ้ งกบั จติ คอื
ความรสู้ ึกสัมผสั สัมพันธก์ นั กบั งานทท่ี ำ� ไม่ขาดวรรคขาดตอน อยา่ งอนื่ ไม่คดิ ไม่ปรงุ
ออกไปสมั ผัสสัมพนั ธ์

ทวี่ า่ สง่ิ นน้ั เขา้ มายงุ่ สงิ่ นเ้ี ขา้ มายงุ่ เรอ่ื งนนั้ เขา้ มายงุ่ เรอื่ งนเี้ ขา้ มากวนนนั้ มนั เปน็
ค�ำพูดที่หาความจริงและหลักเกณฑ์ไม่ได้ พูดตำ� หนิภายนอกไปเสียมากกว่าท่ีจะมา

349

ต�ำหนิตัวเหตุอันส�ำคัญซึ่งคิดปรุงอยู่ภายในใจ ตัวนี้แลเป็นผู้แย็บออกไปเร่ืองน้ัน
ปรุงออกไปเรอ่ื งนี้ เรอื่ งอดตี อนาคต เรือ่ งหญิง เร่อื งชาย เรื่องหนา้ ท่ีการงาน หรือ
เรอื่ งราวใดๆ มแี ตผ่ นู้ ปี้ รงุ ออกไป ไมใ่ ชส่ ง่ิ เหลา่ นน้ั เขา้ มาแทรกมาแซงเขา้ มายงุ่ กวนใจ
ความจรงิ ก็ใจน่ันแลเป็นตัวโจร ขโมยออกไปคดิ ออกไปปรุงออกไปเป็นเรือ่ งเปน็ ราว
ต่างๆ จิตท่ีก�ำลังท�ำงานอยู่นี้แลเล็ดลอดออกไปในขณะที่จิตเผลอไม่มีสติควบคุม
แล้วปรุงภาพเร่อื งนั้นเร่ืองนข้ี น้ึ มา จงึ เปน็ เหมอื นกบั เรอื่ งน้ันเข้ามายุง่ ตวั เอง

ความจรงิ กค็ อื ภาพของตวั เองทป่ี รงุ ขนึ้ จากใจนแี้ ลออกไปหลอกตวั เอง กวนตวั เอง
ความปรุงนี้ไปเป็นภาพในส่ิงที่ตนเคยรู้เคยเห็นเคยได้ยินได้ฟังเคยสัมผัสสัมพันธ์มา
แลว้ กป็ รากฏเปน็ ภาพของเรอ่ื งนนั้ ขน้ึ มา จงึ เปน็ เหมอื นวา่ เรอื่ งนน้ั เขา้ มายงุ่ ความจรงิ
เรอื่ งนนั้ ไมไ่ ดม้ ากวน มนั ออกจากจติ ทป่ี รงุ อยนู่ แี้ หละ จงเขา้ ใจกลของกเิ ลส จะไมถ่ กู
หลอกอยเู่ รอ่ื ยไปไม่มวี ันรู้สึกตวั

เอาซิ ผตู้ อ้ งการความหลดุ พ้นจริงๆ จะไม่นอกเหนอื จากความเพยี รนีไ้ ปได้เลย
จะตอ้ งปรากฏเหน็ ผล อยมั ภทนั ตา เพราะศาสนธรรมของพระพทุ ธเจา้ คงเสน้ คงวาอยู่
ตลอดเวลา อกาลโิ ก พระองคจ์ ะปรนิ พิ พานนานเพยี งไรกต็ าม ขอใหถ้ อื หลกั ความจรงิ
เปน็ ทต่ี งั้ เปน็ ทย่ี ดึ เปน็ ขอ้ ปฏบิ ตั ิ เปน็ ทลี่ งใจ ทา่ นสอนไวว้ า่ อยา่ งไร ทวี่ า่ สวากขาตธรรม
กค็ อื องคศ์ าสดาเปน็ ผตู้ รสั ไว้ ตรสั ไวช้ อบ นนั่ ฟงั ซิ มที คี่ า้ นตรงไหน ชอบตอ่ ความจรงิ
ชอบตอ่ ความถกู ตอ้ ง ไมผ่ ดิ พลาดคลาดเคลอ่ื นไหวไปไหน พระองคจ์ ะปรนิ พิ พานนาน
เท่าไรไมส่ ำ� คัญ หลกั ทป่ี ระทานไว้เป็นเครือ่ งยืนยนั กค็ ือธรรมและวนิ ยั นนั้ แล จะเป็น
ศาสดาของเธอท้ังหลายแทนตถาคต เมอื่ ตถาคตผา่ นไปแลว้

คำ� วา่ เปน็ ศาสดาแทนพระองคก์ ค็ อื ศาสนธรรมนแี้ ลเปน็ ผชู้ บ้ี อกแนวทาง เหมอื นกบั
เราตถาคตชบ้ี อกอยเู่ วลาน้ี ทรงชบ้ี อกเรอ่ื งอะไร เรอื่ งนนั้ กม็ อี ยกู่ บั ตวั ของเรา เชน่ ทกุ ขฺ ํ
อรยิ สจฺจํ ทกุ ขม์ ีอยภู่ ายในกายในใจของเราน้ี น่เี ปน็ ปจั จบุ ัน เป็นความจริงอยู่กบั ตวั
ของเราอย่แู ลว้ บกพรอ่ งไปที่ตรงไหน สมทุ ยฺ อริยสจฺจํ สมุทยั ก็หมายถึงตวั กิเลส
ได้แก่ กามตณั หา ภวตัณหา วิภวตณั หา เปน็ ต้น กอ็ ยู่ที่ใจของเรานี้ นโิ รธ อรยิ สจจฺ ํ
มคฺค อริยสจจฺ ํ กม็ ีอย่ทู ีก่ ายท่ีใจของเราทุกคนเวลานี้ ประหนง่ึ ทรงชพ้ี ระหตั ถ์บอกว่า

350

นนี่ า่ ๆ อยทู่ ก่ี ายทใ่ี จของเธอทง้ั หลายนน่ี า่ สจั ธรรมคอื ความจรงิ เปน็ พน้ื ฐานรบั รองไว้
ทต่ี รงน้ี และศาสนธรรมกแ็ สดงลงทจี่ ดุ น้ี เทา่ กบั วา่ พระพทุ ธเจา้ แสดงชแ้ี จงบอกเราอยู่
ต่อหน้าต่อตาเวลานี้ เพราะส่งิ เหล่านี้มีอย่กู บั เราปรากฏอยูก่ ับเราทุกๆ รายไป

นโิ รธ คอื ความดบั ทกุ ข์ ดบั ทต่ี รงไหน ทกุ ขจ์ ะดบั ไปไดเ้ พราะอะไร ทกุ ขจ์ ะดบั ไปได้
เพราะสมทุ ยั ดบั สมทุ ยั คอื อะไร คอื กเิ ลสประเภทตา่ งๆ มี กามตณั หา ภวตณั หา วภิ วตณั หา
เปน็ ตน้ ดบั สนทิ ลงไป นโิ รธปรากฏขนึ้ มาเตม็ ท่ี ดบั เพราะอะไรทำ� ใหด้ บั เพราะมรรค
ท�ำให้ดับ

มรรค คอื อะไร ทา่ นกลา่ วไวพ้ อประมาณกค็ อื สมั มาทฏิ ฐิ สมั มาสงั กปั โป สมั มาสติ
และถา้ จะพดู ไปใหส้ ดุ ในองคแ์ ปดก็ สมั มาทฏิ ฐิ สมั มาสงั กปั โป สมั มาวาจา สมั มากมั มนั โต
สมั มาอาชโี ว สมั มาวายาโม สัมมาสติ สัมมาสมาธิ น่นั มรรคก็อยทู่ ่ีใจ การกระทำ�
ก็อยทู่ ี่กายของเราจะเป็นผกู้ ระทำ� สมั มาทิฏฐิ สัมมาสงั กปั โป หมายถึง ปญั ญา คือ
ความฉลาดแหลมคม ใครจะเป็นคนทขี่ ดุ ค้นปัญญาขนึ้ มาใช้ กต็ อ้ งขดุ ค้นข้ึนมาที่ใจ
สมั มาวาจา ใครจะเปน็ ผพู้ ดู กป็ ากของเราเองเปน็ ผพู้ ดู นอี่ ยกู่ บั เราทงั้ นนั้ สมั มากมั มนั โต
ทำ� การงานชอบท�ำอยา่ งไร เดินจงกรม นัง่ สมาธิภาวนา เปน็ หลกั ส�ำคญั แห่งงานชอบ
ทง้ั หลาย เรากเ็ อากายของเรานเ้ี ดนิ นง่ั สมาธกิ เ็ อากายของเรานง่ั ทำ� ความเพยี รภายในใจ
ก็เอาใจของเราท�ำ คดิ คน้ สตปิ ัญญากเ็ อาใจของเราเป็นผคู้ ิดผูค้ น้ น่ีอยู่กบั ตัวของเรา
สมั มาวายาโม สัมมาอาชีโว ก็อยใู่ นน้ีทั้งนนั้ เป็นผู้จะทำ� ไมใ่ ชผ่ อู้ ื่นผ้ใู ดสิ่งใดจะมาทำ�
สมบรู ณอ์ ยทู่ กี่ ายทใ่ี จทวี่ าจาของเราเอง จงึ เปน็ ปจั จบุ นั สงิ่ ทก่ี ลา่ วมาเหลา่ นเ้ี ปน็ ปจั จบุ นั
คอื ตวั ของเราเปน็ ทตี่ ง้ั ไมไ่ ดเ้ ปน็ อดตี ไมไ่ ดเ้ ปน็ อนาคต เปน็ ตวั ของเราโดยตรงทจ่ี ะนำ� มา
ใชใ้ หเ้ หมาะสมกบั สจั ธรรมทง้ั สี่

ตูแ้ หง่ สัจธรรมท้ังสี่มอี ยู่ทก่ี ายท่ใี จของเราอยแู่ ลว้ พระพุทธเจา้ ทรงแสดงลงท่ีนี่
กเ็ หมอื นกบั พระพทุ ธเจา้ ชบ้ี อกวา่ นนี่ า่ ๆ อยอู่ ยา่ งนน้ั ใหใ้ ชค้ วามพจิ ารณาอยา่ งนๆ้ี ใหใ้ ช้
สตริ ะมดั ระวงั ตวั อยา่ งนๆ้ี ซงึ่ มอี ยกู่ บั เราทง้ั นนั้ ใหใ้ ชว้ าจาอยา่ งนๆี้ จงึ เรยี กวา่ เปน็ วาจา
ทชี่ อบ ใหเ้ ลย้ี งชพี อยา่ งน้ี จงึ เรยี กวา่ เลย้ี งชพี ชอบ เชน่ ปณิ ฑฺ ยิ าโลปโภชนํ ใหบ้ ณิ ฑบาต
มาฉนั ดว้ ยนำ�้ พกั นำ้� แรงดว้ ยกำ� ลงั ปลแี ขง้ ของตน อยา่ ขเ้ี กยี จขคี้ รา้ น อยา่ ลมื ตวั มวั่ สมุ

351

เลยี้ งชพี ชอบกเ็ อากายนแ้ี หละไป แตจ่ ะไมอ่ ธบิ ายถงึ การเลยี้ งชพี ชอบภายในจติ เพราะ
เปน็ ความเพยี รทจี่ ะให้โอชารสแก่จิตอยแู่ ล้วในมรรคแปดนี้

สมั มาวายาโม เพยี รชอบ กเ็ พยี รอยใู่ นทส่ี ส่ี ถาน กาย เวทนา จติ ธรรม หรอื อรยิ สจั สนี่ ้ี
แน่ะ หรือเพยี รอย่ใู นสัมมัปปธานสซ่ี ่ึงเก่ียวโยงกัน

สมั มาสติ ระลกึ ชอบ ระลกึ อยใู่ นกายในจติ นี้ ระลกึ ออกไปขา้ งนอกกไ็ มใ่ หห้ นจี าก
หลกั สจั ธรรม ระลึกเพ่ือความเหน็ โทษเหน็ ภยั เพ่ือการถอดถอนกเิ ลส ไม่วา่ ข้างนอก
ไมว่ ่าข้างใน เปน็ ธรรมทงั้ นน้ั ก็มีอย่ทู ี่นี่

สมั มาสมาธิ จิตมคี วามสงบโดยชอบธรรม ไม่เปน็ สมาธิหวั ตอ ซ่งึ รวมลงแล้ว
เหมอื นหัวตอ เหมือนคนนอนหลบั ไม่ปรากฏคณุ ค่าในขณะจติ รวมตัวสงบลง

นแี่ หละ ทา่ นวา่ มรรคอยทู่ ไี่ หนเวลานี้ หรอื รว่ งโรยไปตามพระสรรี ะของพระพทุ ธเจา้
แลว้ เหรอ ก็พระพุทธเจ้ากับเรามนั คนละคน ไม่ใชค่ นเดียวกนั อรยิ สัจอันเดียวกัน
จะร่วงโรยไปตามท่านอย่างไรกัน แยกให้ถูกซิ แยกอริยสจั อรยิ สัจท่าน อรยิ สจั เรา
มนั คนละอยา่ ง คนละอรยิ สจั น่ี การปรนิ พิ พานนน้ั หมายถงึ พระสรรี ะของพระพทุ ธเจา้
สลายจากส่วนผสมลงไปเท่านั้น หลักธรรมหลักวินัยที่เป็นทางเดินอันถูกต้องดีงาม
เพอ่ื ถงึ จดุ มงุ่ หมายปลายทางนน้ั ประทานไวแ้ ลว้ ทกี่ ายทจ่ี ติ ของเรา ทกุ คนจะบกพรอ่ ง
ทต่ี รงไหน พจิ ารณาใหด้ ี นเี่ หมอื นองคศ์ าสดาประทานอยตู่ ลอดเวลา เปน็ คำ� พดู ทสี่ ดๆ
ร้อนๆ เพราะเปน็ สวากขาตธรรม ตรสั ไวช้ อบ และตรัสลงท่ีกายที่ใจของเราน้ี แม้
พระพทุ ธองคจ์ ะมาประทานพระโอวาทเสยี เอง กไ็ มป่ ระทานนอกเหนอื ไปจากหลกั ธรรม
หลกั วนิ ยั ทท่ี รงประทานไวแ้ ลว้ นเี้ ลย จงึ วา่ เปน็ ศาสดาแทนองคต์ ถาคต ทา่ นถงึ ไดร้ บั สง่ั
อย่างน้นั

กาย ใจ ของเราเปน็ ปจั จบุ นั อรยิ สจั คอื ทกุ ข์ สมทุ ยั นโิ รธ มรรค เปน็ หลกั แหง่
สจั ธรรมซง่ึ มกี ายมใี จเปน็ ทอี่ ยเู่ ปน็ ทตี่ ง้ั ของสจั ธรรม ประทานพระโอวาทกป็ ระทานลงทนี่ ่ี
รว่ งโรยไปไหน เวลานี้มีอยกู่ ับตัวของเราทุกคน นอกจากตายเสยี เทา่ นนั้ ก็เรียกว่า
สจั ธรรมของเรารว่ งโรยไปแลว้ ทำ� งานอะไรไมไ่ ดแ้ ลว้ นเ่ี ราทำ� ไดอ้ ยู่ พจิ ารณาลงไปทว่ี า่

352

มรรค มี สมั มาทฏิ ฐิ สมั มาสงั กปั โป เปน็ ตน้ สมั มาสมาธิ เปน็ ทส่ี ดุ รวมลงแลว้ เรยี กวา่
เครอื่ งประหารปราบปรามกเิ ลสทกุ ประเภท ไมน่ อกเหนอื ไปจากมรรคทก่ี ลา่ วนไ้ี ปไดเ้ ลย
สดๆ รอ้ นๆ อยมู่ ใิ ชเ่ หรอ ทไ่ี มส่ ดไมร่ อ้ นกค็ อื คนตายแลว้ อรยิ สจั กร็ ว่ งโรยไปดว้ ย ผยู้ งั อยู่
อรยิ สจั กย็ งั สดๆ รอ้ นๆ อยนู่ นั่ เอง รบี ขดุ คน้ ขน้ึ มาทำ� ประโยชนซ์ ิ นอนเฝา้ กนั อยทู่ ำ� ไม

ปัญญาพนิ ิจพิจารณาไตร่ตรองดตู ามหลกั ความจรงิ อยา่ ฝนื ความจรงิ การฝืน
ความจรงิ น้นั เปน็ เรอื่ งสญั ญาอารมณ์ ซง่ึ เปน็ เรื่องของกิเลสตวั หลอกลวงและลบล้าง
ความจรงิ คอื ธรรมไมใ่ หป้ รากฏภายในตวั เอาแตค่ วามรมุ่ รอ้ นขนึ้ มาเผาใจเพราะความ
เสกสรรปน้ั ยอในสงิ่ จอมปลอมทงั้ หลาย และเอายาพษิ เขา้ มาเผาลนจติ ใจอยตู่ ลอดเวลา
นน่ั คอื เรอ่ื งของกเิ ลส เรอ่ื งของธรรมตอ้ งใชป้ ญั ญาพนิ จิ พจิ ารณาใหเ้ หน็ ตามหลกั ความจรงิ
แมส้ กลกายนกี้ เ็ ปดิ เผยอยดู่ ว้ ยความจรงิ ของมนั ทำ� ไมจะไมเ่ หน็

ดลู งไปซติ งั้ แตศ่ รี ษะจนถงึ พน้ื เทา้ มตี รงไหนสะอาดสะอา้ น มตี รงไหนนา่ รกั ใคร่
ชอบใจ มตี รงไหนเปน็ สงิ่ ประเสรฐิ อศั จรรย์ มนั เตม็ ไปดว้ ยเนอื้ ดว้ ยหนงั ดว้ ยของปฏกิ ลู
โสโครกท้ังภายนอกทั้งภายใน มันคือป่าช้าผีดิบอยู่ดีๆ น้ีแล มันวิเศษที่ตรงไหน
มนั นา่ รกั ใครช่ อบใจ นา่ กำ� หนดั ยนิ ดที ตี่ รงไหน ดลู งไปดว้ ยปญั ญาใหเ้ หน็ ตามความจรงิ
ที่พระพุทธเจ้าทรงสอนไว้ เรื่องที่น่ารักน่าชังเป็นของสดสวยงดงามซ่ึงเป็นความ
จอมปลอมนนั้ มนั จะพงั ทลายลงไปเพราะอำ� นาจของปญั ญาทหี่ ยง่ั ทราบความจรงิ ตลอด
ทวั่ ถงึ แลว้ โดยไม่ต้องสงสยั

นแ่ี ล สถานทพี่ จิ ารณา พจิ ารณาทตี่ รงนี้ ใหเ้ หน็ ทต่ี รงนต้ี ามหลกั ธรรมทสี่ อนลง
ทจ่ี ดุ น้ี พระพทุ ธเจา้ จงึ เหมอื นไมไ่ ดป้ รนิ พิ พาน เมอ่ื รคู้ วามจรงิ เตม็ สว่ นแลว้ องคศ์ าสดา
ทแ่ี ทจ้ รงิ จะคอื อะไร หรอื องคผ์ รู้ ทู้ แี่ ทจ้ รงิ ธรรมชาตบิ รสิ ทุ ธอิ์ นั แทจ้ รงิ จะคอื อะไร ถา้ ไมใ่ ช่
คือจิตดวงที่ก�ำลังเป็นนักโทษอยู่เวลานี้ เม่ือได้ถูกถอดถอนปราบปรามสิ่งท่ีปกคลุม
หุ้มห่อหรือส่ิงท่ีบังคับบัญชากดขี่อยู่ภายในใจน้ีออกหมดแล้ว เราจะถามหาพุทธะ
ทไ่ี หนอกี พทุ ธะนน้ั เปน็ ฉนั ใด พทุ ธะนจ้ี ะแปลกปลอมไปไหน นล่ี ะทวี่ า่ ตรงกนั ๆ เปน็
ปจั จบุ นั อยตู่ ลอดเวลาอยภู่ ายในใจน้ี จงึ ใหพ้ จิ ารณาทตี่ รงนี้ อยา่ หนจี ากหลกั ความจรงิ
คอื จิตคือธรรมนี้

353

กิเลสเคยฉุดเคยลากมากี่ภพก่ีชาติแล้วยังไม่เข็ดไม่หลาบอยู่เหรอ ธรรมเป็น
เครอ่ื งฉดุ เครอื่ งลากใหพ้ น้ จากหลม่ ลกึ ทำ� ไมจงึ ไมส่ นใจ ยงิ่ กวา่ การสนใจกเิ ลสเครอ่ื ง
หลอกลวงจอมปลอมและฉดุ ลากไปกภี่ พกชี่ าตกิ กี่ ปั กกี่ ลั ปซ์ งึ่ เตม็ ไปดว้ ยความหาบหาม
ทกุ ข์ไปดว้ ยกันทัง้ นนั้ ท�ำไมจึงไม่เข็ดไม่หลาบ สตปิ ัญญามเี ทา่ ไรทมุ่ ลงไปซิ ไม่เชอื่
พระพทุ ธเจา้ จะเชอื่ ใคร เชอื่ กเิ ลสกเ็ ชอ่ื มานานแลว้ ไดผ้ ลไดป้ ระโยชนอ์ ะไรบา้ ง ตอ้ งเอา
มาเทยี บเคยี งชงั่ ความหนกั เบาลกึ ตนื้ หยาบละเอยี ด ความจรงิ ความปลอมของกนั และกนั
คณุ และโทษเปน็ ยังไง เอามาเทยี บให้เหน็ ประจกั ษ์ใจ เพราะเป็นของมีอยดู่ ว้ ยกันทั้ง
ของจรงิ ทง้ั ของปลอม จะมที างออกได้ไม่จมปลักอยูร่ ำ่� ไป

ปญั ญามพี จิ ารณาลงไป สอดสอ่ งลงไปใหท้ อ่ งเทยี่ วอยทู่ งั้ ขา้ งบนขา้ งลา่ ง ทงั้ ขา้ งใน
ขา้ งนอกในสกลกาย ทา่ นเรยี กวา่ กรรมฐาน ฐานแปลวา่ ทตี่ งั้ กรรมแปลวา่ การกระทำ�
รวมกันเข้าเรียกว่าที่ต้ังแห่งงานซ่ึงเป็นความชอบธรรม ท่ีตั้งแห่งงานน้ีเป็นงานที่จะ
ถอดถอนกองทกุ ขท์ งั้ มวลออกจากใจ และเปน็ งานทจ่ี ะถอนใจออกจากหลม่ ลกึ ใหพ้ น้
ไปเสยี ไดเ้ พราะงานนี้ ทา่ นจงึ เรยี กวา่ กรรมฐานๆ ดงั ทท่ี า่ นวา่ กรรมฐาน ๕ คอื สอนยอ่ ๆ
ใหพ้ อเหมาะสมกบั กลุ บตุ รทบี่ วชในเวลาเชน่ นน้ั ซงึ่ ไมม่ เี วลามากมายนกั ทา่ นสอน เกสา
โลมา นขา ทนฺตา ตโจ ไปถึงหนงั แลว้ ก็หุม้ หอ่ ไปหมด หนงั เปน็ ประโยคใหญโ่ ตมาก
โลกทง้ั โลกหลงกนั เพราะหนังเท่านน้ั เปน็ ส�ำคญั ถา้ ถลกหนังออกหมดแล้วจะหลงกัน
ท่ีตรงไหน รักทต่ี รงไหน สวยงามท่ตี รงไหน หนังนน้ั แหละเป็นเคร่ืองหลอกประดบั
หน้ารา้ น ข้างในมีอะไร มูลสดมูลแห้งเตม็ ไปหมด ดูใหช้ ดั เจนดูใหท้ วั่ ถงึ ดูใหล้ ึกซึง้
จะเห็นความจรงิ เปน็ ล�ำดบั ล�ำดา

จติ นแี้ มจ้ ะถกู กเิ ลสตตี ะปไู วอ้ ยา่ งเหนยี วแนน่ กต็ ามเถอะ เมอ่ื ปญั ญาไดส้ อดแทรก
เขา้ ไปตรงไหนแลว้ จะดดี ผงึ ๆ ขนึ้ มาโดยไมต่ อ้ งสงสยั ดดี ขนึ้ มาจนหลดุ ลอยไปไมม่ เี หลอื
นล่ี ะงานของพระ งานนเ้ี ปน็ งานสำ� คญั มาก เพราะงานถอนตะปทู ถี่ กู กเิ ลสตตี ดิ แนน่ ไว้
ทจ่ี ติ ใสข่ องจอมปลอมใหต้ ดิ แนบเปน็ อนั หนงึ่ อนั เดยี วกนั ไว้ อะไรกว็ า่ เปน็ เรา อะไรกว็ า่
เปน็ ของเรา มนั จะพงั ทลายอยกู่ ว็ า่ เปน็ เราเปน็ ของเรา เหมน็ คลงุ้ หมดทงั้ ตวั กว็ า่ เปน็ เรา
เปน็ ของเรา ยงั จะจมอยกู่ บั ปา่ ชา้ กเิ ลสทขี่ ดุ หลมุ พรางไวฝ้ งั ผยู้ ดึ มนั่ สำ� คญั วา่ นน่ั เปน็ เรา

354

นน่ั เปน็ ของเราอยเู่ หรอ ของจรงิ มอี ยทู่ ำ� ไมไมย่ ดึ ของจรงิ มอี ยทู่ ำ� ไมไมค่ น้ หา ของปลอม
ไปเชื่อไปตดิ มันหาสาระอะไร เมอื่ ไรจะต่ืนพวกเราน่ะ ลงธรรมปลุกยงั ไม่ยอมต่ืนอยู่
แลว้ จะเอาอะไรมาปลกุ กเิ ลสทง้ั มวลลว้ นแตก่ ลอ่ มใหห้ ลบั สนทิ ตดิ จมทง้ั นนั้ นะ จะวา่
ไมบ่ อกวา่ ธรรมไมป่ ลกุ

พจิ ารณาคยุ้ เขย่ี ขดุ คน้ หลายครงั้ หลายหนหลายตลบทบทวน และบงั คบั บญั ชาจติ
พิจารณาลงท่ีนี่ สิ่งอ่ืนเรื่องอื่นเร่ืองใดเคยคิดเคยอ่านเคยปรุงเคยแต่งมาเสียมาก
ตอ่ มากแลว้ และกห็ าบกองทกุ ขเ์ ขา้ มาเผาหวั ใจใหใ้ จแบกหามทกุ ขแ์ ละมหนั ตทกุ ขม์ า
มากตอ่ มากแลว้ ควรจะยตุ ิ ควรจะบงั คบั จติ ใหง้ ดงานนนั้ แลว้ หนั เขา้ สงู่ านน้ี พจิ ารณา
หลายครง้ั หลายหนจนงานนเ้ี ดน่ ขนึ้ มาตามหลกั ความจรงิ งานเหลา่ นน้ั จะคอ่ ยลม้ เหลวไป
คอ่ ยจางไปๆ โดยลำ� ดบั สดุ ทา้ ยจติ กห็ มนุ ตวิ้ เขา้ สคู่ วามจรงิ จะเรยี กวา่ ไดก้ ารกไ็ ด้ พอเหน็
รอ่ งรอยละท่นี ี่ จติ ใจเร่มิ สว่างไสว สิ่งทีบ่ บี บังคบั อยู่ก็จะคล่คี ลายตัวออกไปๆ เพราะ
อำ� นาจของสติปญั ญาหยั่งทราบถอดถอนขึ้นมาๆ ทส่ี ุดก็รูเ้ ท่าทนั อย่างละเอียดทวั่ ถงึ
อุปาทานความยึดมั่นถือมั่นซ่ึงเป็นเหมือนตะปูตีจิตติดกับส่ิงจอมปลอมทั้งหลายไว้
กถ็ อนผงึ ขน้ึ มาไมต่ อ้ งสงสยั แลว้ ทำ� ไมจะไมเ่ บา เหมอื นเราแบกทพั สมั ภาระทหี่ นกั อยู่
บนบา่ แทบหลังจะหกั บ่าจะฉีก พอทงิ้ ภาระตูมลงไปแลว้ ทำ� ไมตัวจะไมเ่ บา จะไมด่ ีด
ไมล่ อยขน้ึ มา จะไม่สบายเลา่ ตอ้ งสบายและแสนสบายตามล�ำดบั ท่ถี อดถอนได้

การพจิ ารณากเ็ พอื่ ถอดถอนสงิ่ ทฝี่ งั จมอยภู่ ายในจติ ออกนน้ั เอง ไมใ่ ชเ่ พอ่ื ความ
ลม่ จมฉบิ หาย เพราะธรรมไมเ่ คยพาคนใหล้ ม่ จมฉบิ หาย กเิ ลสตา่ งหากพาสตั วโ์ ลกให้
ล่มจมฉบิ หาย ท�ำไมจะไมม่ แี ก่ใจถอดถอนมนั เล่า เอาให้จริงนักปฏบิ ตั ิ ถา้ อยากเหน็
คณุ คา่ ของธรรมกบั โทษของกเิ ลสประจกั ษใ์ จลงไดพ้ จิ ารณาอยา่ งทว่ี า่ จรงิ ๆ แลว้ การเหน็
คณุ คา่ ของธรรมมากเทา่ ไร กย็ งิ่ เหน็ โทษแหง่ ความจอมปลอมของกเิ ลสมากเทา่ เทยี มกนั
สดุ ทา้ ยความเหน็ โทษกถ็ งึ ใจ ความเหน็ คณุ แหง่ ธรรมกถ็ งึ ใจ นนั่ เปน็ เครอื่ งเสรมิ กำ� ลงั ใจ
ซึ่งเน่อื งมาจากความเหน็ โทษและความเหน็ คุณเปน็ พลงั อยา่ งย่งิ และพ่งุ เลยเทยี ว

ความเพยี รจะไมม่ กี ลางวนั กลางคนื เพราะความเหน็ โทษอยา่ งถงึ ใจ ความเหน็ คณุ
อยา่ งถงึ ใจเปน็ พลงั เครอ่ื งเสรมิ จติ ความเพยี รหมนุ ตวั ไปเอง สตปิ ญั ญาทเ่ี คยนอนจม

355

อยเู่ หมอื นหมแู ตก่ อ่ นๆ กด็ ดี ขน้ึ มา ทกุ สงิ่ ทกุ อยา่ งคลอ่ งตวั ไปตามกนั ความพากเพยี ร
หมนุ ไปตามสตปิ ญั ญา หมนุ ไปตามความมงุ่ มน่ั หมนุ ไปตามความเหน็ โทษเหน็ คณุ อยา่ ง
ถงึ ใจและกา้ วไปไม่หยดุ ยง้ั ใจนบั วนั เพลิดเพลนิ ในความเพียร

เพลินทางธรรมผิดกับเพลนิ ทางโลก เพลินทางธรรมเพลินไปด้วยความเบาบาง
ความสวา่ งไสว ความสขุ ความสบาย เพลนิ เรอ่ื งของกเิ ลส เพลนิ เทา่ ไรยงิ่ ทำ� ใหจ้ มลงไปๆ
ผดิ กนั มาก คำ� วา่ จมลงไปเปน็ ยงั ไง กท็ กุ ขบ์ บี บงั คบั นะ่ ซิ เราเคยเปน็ มาแลว้ สง่ิ เหลา่ นี้
เราเคยสมั ผสั สมั พนั ธ์ เราเคยรเู้ คยเหน็ เคยเปน็ มาแลว้ แตเ่ รอ่ื งของธรรมเรายงั ไมเ่ คยรู้
เคยเห็นยังไม่เคยเป็น ดังน้ัน จงยึดศาสดาองค์เอกที่ทรงรู้ทรงเห็นทรงเป็นมาแล้ว
ทรงปล่อยวางมาหมดแลว้ เปน็ เกาะยึดของใจอย่าลดละปล่อยวาง

ถา้ พดู ถงึ รส ทา่ นกก็ ลา่ วไวแ้ ลว้ ในธรรม รสแหง่ ธรรมชนะซง่ึ รสทงั้ ปวง นนั่ ฟงั ซิ
พระพุทธเจ้าทำ� ไมจะไมเ่ คยสมั ผสั สัมพันธร์ สของโลก เกดิ มากกี่ ัปกกี่ ลั ป์เช่นเดยี วกับ
เรานที้ ำ� ไมจะไมเ่ คย เหตใุ ดจงึ สลดั ปดั ทงิ้ รสเหลา่ นนั้ ไปเสยี โดยสนิ้ เชงิ ถา้ ไมเ่ หนอื กวา่
จะปลอ่ ยกนั ไดย้ งั ไง รสแหง่ ธรรมไมเ่ หนอื กวา่ รสกเิ ลสจะปลอ่ ยกเิ ลสไดอ้ ยา่ งไร รสแหง่
ธรรมตอ้ งเหนอื รสของกเิ ลส จงึ ปลอ่ ยรสของกเิ ลสได้ นอกจากการปลอ่ ยแลว้ ยงั ปลอ่ ย
ด้วยความเหน็ โทษในรสของโลกามสิ อกี ด้วย นี่แลศาสดาองคเ์ อกได้รู้ไดเ้ ห็นทงั้ โทษ
ท้ังคุณทกุ สิง่ ทกุ อย่างอย่างถึงใจแลว้ จงึ นำ� ธรรมมาส่ังสอนโลก

เราเปน็ ลกู ศษิ ยม์ คี รู สงิ่ เหลา่ นน้ั เรากผ็ า่ นมาแลว้ สว่ นธรรมยงั ไมเ่ คยสมั ผสั การถอื
พทุ ธฺ ํ สรณํ คจฉฺ ามิ นน้ั จงยดึ เปน็ หลกั พงึ่ เปน็ พงึ่ ตาย ธมมฺ ํ สรณํ คจฉฺ ามิ ลว้ นแตเ่ ปน็
ธรรมชาตทิ ปี่ ระเสรฐิ เลศิ โลก จงยดึ เปน็ หลกั ใจและเปน็ เครอื่ งดำ� เนนิ เปน็ เครอ่ื งฝากเปน็
ฝากตายในทางความเพยี รอยา่ ลดละปลอ่ ยวาง ใหไ้ ดเ้ หน็ ธรรมของจรงิ ดงั ทศี่ าสดาสอน
ไวป้ ระจักษ์ใจ ธรรมนเี้ ปน็ ธรรมท่ีทา้ ทายท้งั เหตุทง้ั ผล ไมม่ อี ะไรบกพร่อง สนทฺ ฏิ ฺ€โิ ก
เปน็ เครอ่ื งตดั สนิ จะรเู้ องเหน็ เองเมอ่ื ปฏบิ ตั ติ ามหลกั ธรรมโดยถกู ตอ้ งไมเ่ ปน็ อน่ื เพราะ
ธรรมไมเ่ คยเปน็ อ่ืนมาแตก่ าลไหนๆ อยแู่ ล้ว

อยา่ ทำ� ใจใหจ้ ดื ๆ จางๆ วา่ งๆ เปลา่ ๆ จากคณุ คา่ สารธรรมทงั้ หลาย แตใ่ หใ้ จมรี ส
มชี าตกิ บั คณุ คา่ แหง่ ธรรมประจำ� ใจอยเู่ สมอ อยา่ มวั แตค่ อยฟงั กเิ ลสมนั กระซบิ กระซาบ

356

อยู่น่ันไม่ต่ืนตัว เดินจงกรมน่ังสมาธิภาวนาในอิริยาบถใดท่าใด ก็ไม่พ้นถูกกล่อม
ถกู กระซบิ กระซาบจากกเิ ลสจนได้ ปกติกิเลสจะแทรกอยู่ตลอดเวลา แต่เราไมท่ ราบ
เพราะสติปัญญายังไม่ทันมัน ต่อเม่ือสติปัญญาทันแล้วถึงจะทราบได้ชัดโดยล�ำดับ
ในการแทรกการแซงของกิเลส จนกระทั่งกิเลสพังทลายไปหมดเพราะอำ� นาจของสติ
ปญั ญาแลว้ นนั้ แลเราจะรไู้ ดช้ ดั ทวี่ า่ จติ เปน็ จติ นริ โทษแลว้ มี สนทฺ ฏิ €ฺ โิ ก เตม็ ภมู ิ หรอื
ปจจฺ ตฺตํ เวทติ พโฺ พ วิญฺญูหิ เตม็ ภมู ิ ไมม่ อี ะไรมาเกาะมาเกย่ี วมายงุ่ มากวนภายในใจ

แตก่ อ่ นอยใู่ ตก้ ฎใตข้ อ้ บงั คบั อำ� นาจของกเิ ลสถา่ ยเดยี ว หาเวลาจะดดี ตวั โผลห่ นา้
ขนึ้ มาสกั นดิ หนงึ่ กไ็ มไ่ ด้ ถกู มนั ตจี มลงไปๆ อยา่ งนกี้ กี่ ปั กกี่ ลั ปม์ านบั ไมไ่ ด้ ทนี ไ้ี ดพ้ น้
จากกเิ ลสโดยสน้ิ เชงิ แลว้ เปน็ ยงั ไง อะไรจะมากวนใจอกี มไี หม ไมม่ ี อริ ยิ าบถทงั้ สกี่ อ็ ยู่
ดว้ ยธาตดุ ้วยขันธ์ ด้วยความรับผิดชอบตามสญั ชาตญาณเท่านนั้ ไมม่ ีอะไรจะมาย่งุ
มากวนจติ ใจใหไ้ ดร้ บั ความเดอื ดรอ้ นขนุ่ มวั เหมอื นแตก่ อ่ นอกี เลย เพราะกเิ ลสจอมยงุ่
สนิ้ ซากไปแลว้ เปน็ อกปุ ปธรรม ลว้ นๆ คอื ไมก่ ำ� เรบิ แลว้ ไมม่ อี ะไรทจ่ี ะมาทำ� ใหก้ ำ� เรบิ
เพราะกิเลสตายสนิทแล้ว จิตก็ทรงธรรมชาติวิมุตติธรรมเต็มภูมิหาอะไรเทียบไม่ได้
นอกจาก ปรมํ สขุ ํ เทา่ นั้น เขา้ กบั ธรรมนีไ้ ดอ้ ยา่ งสนทิ

การครองธาตขุ นั ธก์ ค็ รองไป มอี ะไรกอ็ ยไู่ ป กนิ ไป หลบั ไป นอนไป เปลย่ี นไปตาม
สภาพรบั ผดิ ชอบกันไปอยา่ งน้นั ขันธน์ ่ีกเ็ ป็นเพียง ภารา หเว ปญจฺ กขฺ นฺธา ส่วนยอ่ ย
เท่านน้ั ดว้ ยความรบั ผิดชอบ เพราะไม่ใช่ ภารา หเว ปญจฺ กฺขนฺธา ด้วยการยึดม่นั
ถอื มนั่ ในขนั ธด์ งั เมอ่ื อปุ าทานขนั ธย์ งั อยู่ เปน็ เพยี งความรบั ผดิ ชอบตอ่ กนั ไปพอถงึ กาล
ของขนั ธเ์ ทา่ นนั้ เมอื่ ถงึ กาลทคี่ วรปลอ่ ยแลว้ ขนั ธท์ นไมไ่ หวกเ็ ชน่ เดยี วกบั รถ ซอ่ มนนั้
ซ่อมน้ี ซ่อมตรงนัน้ ซ่อมตรงน้ี ซอ่ มจนหาที่ซอ่ มไมไ่ ด้ มแี ต่จะพังๆ กป็ ล่อยเสยี หรือ
โยนลงคลองไปเสีย การปล่อยวางความรับผิดชอบในขันธ์ก็ท�ำนองเดียวกันเมื่อถึง
วาระแลว้

การซอ่ มขนั ธ์ ซอ่ มตรงนนั้ ซอ่ มตรงนี้ เยยี วยาดว้ ยการอยกู่ ารกนิ การหลบั การนอน
การเปลย่ี นอริ ยิ าบถ สดุ ทา้ ยไปไมร่ อดกป็ ลอ่ ยเสยี ทนี ี้ อนาลโย ถอนความรบั ผดิ ชอบ
ไม่ต้องมีอะไรมาเกี่ยวข้องมารับผิดชอบกันอีกแล้ว นั่นท่านว่า อนุปาทิเสสนิพพาน

357

หมดสมมุติโดยประการทั้งปวง ในขณะท่ีบรรลุธรรมหรือตรัสรู้ธรรมซ่ึงยังมีขันธ์อยู่
ขนั ธสมมตุ ยิ งั มกี ารเกยี่ วขอ้ ง ยงั มคี วามรบั ผดิ ชอบซง่ึ กนั และกนั อยู่ เรยี กวา่ สอปุ าทเิ สส-
นิพพาน จิตถึงนิพพานแล้วแต่ยังมีสมมุติเจือปนอยู่คือขันธ์ อนุปาทิเสสนิพพาน
ปลอ่ ยวางโดยประการท้ังปวงแลว้ หมดความรับผดิ ชอบ ขันธ์สลายลงไปตามสภาพ
ของมนั ธรรมชาติที่บรสิ ทุ ธิก์ ็เปน็ อนาลโย หมดความรบั ผิดชอบ ถา้ จะวา่ เปน็ หว่ งก็
ไม่ถูก ท่านห่วงอะไร หมดความรบั ผดิ ชอบนั้นสนิทดี

นี่แลผลของการปฏิบัติด้วยความยุ่งยากวุ่นวาย ด้วยความหนักหน่วงถ่วงใจ
ดว้ ยความพากเพียรท้ังหลาย ดว้ ยการต่อสกู้ บั กเิ ลสซึ่งเป็นตัวเหนยี วแนน่ แก่นฉลาด
แหลมคมมาก ยอ่ มไดร้ บั ผลเปน็ ทพ่ี งึ ใจ ไมม่ อี ะไรเสมอเหมอื น ดงั นน้ั จงใชค้ วามพนิ จิ
พจิ ารณา ความพยายามใหม้ าก วนั หนง่ึ ๆ อยา่ ใหเ้ วลำ�่ เวลาเสยี ไปเพราะกจิ การงานใดๆ
นอกจากเสียเวล่�ำเวลาไปกับการประกอบความเพียรเพื่อถอดถอนกิเลสเท่าน้ัน
เหมาะสมอยา่ งยงิ่ ส�ำหรบั ผจู้ ะสลัดปดั ทิ้งทกุ ขท์ ง้ั หลายออกจากใจโดยส้นิ เชิงท้ังๆ ทม่ี ี
ชีวติ อย่นู ี้

พระพทุ ธเจา้ เปน็ ศาสดาปลอมเมอ่ื ไร องคเ์ อก จรงิ เตม็ ท่ี เลศิ เตม็ ภมู กิ ค็ อื ศาสดา
ธรรมะทต่ี รสั ไวช้ อบ กช็ อบยง่ิ จนกระทงั่ ถงึ วมิ ตุ ตหิ ลดุ พน้ ทรงชบ้ี อกโดยตลอดทวั่ ถงึ
ไมม่ อี ะไรสงสยั ไมม่ บี กพรอ่ งตรงไหน สจั ธรรมทง้ั สกี่ ม็ ใี นกายในใจของเรา นอกจาก
บกพรอ่ งทางมรรคสัจ คอื สติ ปญั ญา ศรทั ธา ความเพยี รของเรายงั ออ่ น จงผลติ ขน้ึ
ใหม้ กี ำ� ลงั เตม็ ทเี่ พราะเปน็ สงิ่ ทจี่ ะเตม็ ได้ เมอื่ สตปิ ญั ญามกี ำ� ลงั นโิ รธคอื ความดบั กเิ ลส
กบั กองทกุ ขซ์ งึ่ เกยี่ วโยงกนั กจ็ ะดบั ไปโดยลำ� ดบั ของมรรคสจั ทม่ี กี ำ� ลงั จนถงึ วาระสดุ ทา้ ย
ถอดพรวดขนึ้ หมด อวชิ ชฺ าปจจฺ ยา สงขฺ ารา ไมม่ อี ะไรเหลอื ภายในใจเลย นนั่ แหละ นโิ รธะ
หรอื วา่ นโิ รธ ความดบั สนทิ แหง่ ทกุ ข์ ดบั เตม็ ทต่ี อนนนั้ มรรคทท่ี ำ� หนา้ ทถี่ อดถอนกเิ ลส
ซงึ่ หมุนตัวเปน็ ธรรมจกั รก็หมดปญั หาภาระไปเอง

คำ� วา่ มหาสตมิ หาปญั ญา น้ี จะพดู ไดเ้ ตม็ ปากกเ็ ฉพาะเวลาประกอบความเพยี ร
ต่อสู้กับกิเลสประเภทละเอียดสุดจนถึงข้ันกิเลสบรรลัยไปโดยส้ินเชิงแล้วเท่าน้ัน
พอผา่ นจากนน้ั ไปแลว้ มหาสตมิ หาปญั ญากผ็ า่ นไปโดยหลกั ธรรมชาติ เพราะเปน็ สมมตุ ิ

358

ดว้ ยกนั เปน็ ความจรงิ ในวงสมมตุ ดิ ว้ ยกนั สตปิ ญั ญากเ็ ปน็ สมมตุ ิ แตเ่ ปน็ สมมตุ ฝิ า่ ยแก้
ฝา่ ยถอดถอน เวลาจะใชก้ น็ ำ� มาใชต้ ามกจิ ตามกาลทคี่ วร กน็ ำ� มาใชต้ ามหนา้ ทก่ี ารงาน
แตไ่ มไ่ ดใ้ ชเ้ พอื่ แกก้ เิ ลสตณั หาอาสวะแตป่ ระการใด เพราะฉะนนั้ คำ� วา่ มหาสตมิ หาปญั ญา
จึงหมดหน้าท่ีไปในเวลาที่กิเลสสิ้นสุดลง ทีนี้จะว่ามีสติหรือไม่มีสติ ท่านไม่ส�ำคัญ
ท่านไม่นิยมในใจ ขาดสติกค็ อื สมมตุ ิ มีสตกิ ็คือสมมตุ ิ ทา่ นไมไ่ ดอ้ ยใู่ นความมสี ติ
ในความขาดสติ ถา้ วา่ อยู่ ท่านก็อยู่กบั ความบริสทุ ธล์ิ ว้ นๆ ซ่งึ ไม่ใช่สมมุตเิ ท่านน้ั

ธรรมทกี่ ลา่ วมาน้ี เราทำ� ไมไ่ ดใ้ ครจะทำ� ได้ พระเรานเี่ ตม็ ภมู แิ ลว้ ทกุ สงิ่ ทกุ อยา่ ง
พรอ้ มมลู แลว้ ถา้ ไมง่ อมอื งอเทา้ อยเู่ ฉยๆ ผทู้ รงมรรคทรงผลจะเปน็ ใครถา้ ไมใ่ ชน่ กั บวช
และนกั ปฏบิ ตั นิ ี้ ใครจะออกหนา้ ออกตาในการปฏบิ ตั ธิ รรมและการทรงมรรคทรงผล
พระเราเทา่ นนั้ เป็นแนวหนา้ อยา่ งเปิดเผย นอกนนั้ สว่ นมากกเ็ ดนิ ตามหลงั แตว่ าสนา
เรายอมรบั ไมว่ า่ จะเปน็ ฆราวาส ไมว่ า่ จะเปน็ พระ เปน็ ผจู้ ะทรงมรรคทรงผลไดด้ ว้ ยกนั
แต่เพศน้ีเป็นเพศท่ีออกหน้าออกตา เป็นเพศท่ีเด่นชัดในการเข้าสู่สงครามเพื่อปราบ
กิเลสใหแ้ หลกแตกกระจายไปจากจิตใจไดย้ งิ่ กว่าเพศใดๆ จึงขอให้ทุกๆ ท่านตั้งอก
ต้ังใจปฏิบัตพิ นิ ิจพจิ ารณาธรรมทง้ั หลายเตม็ สตกิ ำ� ลังความสามารถของตน

อยา่ ไดเ้ สยี ดายอะไร มนั มแี ตเ่ รอื่ งเกดิ เรอ่ื งตาย เรอื่ งสมมตุ นิ ยิ มครอบอยบู่ นหวั ใจ
เพราะกเิ ลสไปกวา้ นเอามา ไมม่ อี ะไรจะวเิ ศษยง่ิ กวา่ ทร่ี ๆู้ เหน็ ๆ ทส่ี มั ผสั สมั พนั ธก์ นั อยู่
ทกุ เวลานีเ่ ลย ทุกส่ิงทกุ อยา่ ง ดิน นำ้� ลม ไฟ ฟ้า อากาศ ส่ิงน้นั เปน็ น้นั ส่งิ นีเ้ ปน็ นี้
มนั เปน็ เรอ่ื งของกเิ ลสทงั้ นนั้ ไปเทย่ี วเสกสรรปน้ั ยอขนึ้ มา แลว้ หลอกเราใหย้ ดึ มนั่ ถอื มนั่
สำ� คญั ผดิ ไปตามเทา่ นน้ั ความโลภกม็ ากขนึ้ มาๆ จนทบั หวั ใจ กระดกิ ไมไ่ ด้ ความโกรธ
กม็ าดว้ ยกนั ความหลงเปน็ พนื้ เพาะหรอื ผลติ กเิ ลสทงั้ หลายอยภู่ ายใน เราเสยี ดายอะไร
ดนิ กเ็ หยยี บอยแู่ ลว้ ตวั ของเรานก้ี ค็ อื ธาตดุ นิ เสยี ดายอะไร นำ้� ลม ไฟ เสยี ดายอะไร
มนั มเี ตม็ ไปดว้ ยธาตตุ า่ งๆ ทงั้ นนั้ เหลา่ นว้ี เิ ศษอะไร ถา้ วเิ ศษ โลกนเี้ กดิ มากบั สงิ่ เหลา่ นี้
อยกู่ บั สง่ิ เหล่านี้ มันวิเศษไปดว้ ยกนั หมดแล้ว แม้แต่สตั ว์เดรัจฉานไมว่ า่ ในน้�ำบนบก
ตอ้ งวเิ ศษไปดว้ ยกนั ทง้ั นน้ั เพราะมธี าตเุ หลา่ นปี้ ระจำ� ตวั ของเขาอยแู่ ลว้ และเขากอ็ ยกู่ บั
ส่ิงเหลา่ นี้ ก็วิเศษด้วยกันหมดนั่นแล

359

อะไรทว่ี เิ ศษทเี่ หนอื จากนี้ คอื ธมโฺ ม ปทโี ป ความสวา่ งแหง่ ธรรม ธรรมดวงสวา่ งไสว
กค็ อื จติ ดวงนแ้ี หละ กลนั่ กรองใหบ้ รสิ ทุ ธหิ์ มดจดแลว้ ธรรมชาตนิ แ้ี ล ทา่ นวา่ โลกตุ ระๆ
หมายถงึ อะไร ถา้ ไมห่ มายถงึ จติ ทเี่ หนอื สมมตุ ทิ งั้ ปวงแลว้ อนั นลี้ ะวเิ ศษ อนั นเี้ ลศิ ไมใ่ ช่
กเิ ลสราคะตัณหาท้งั ปวงเลศิ จงฟังให้ถึงใจ

เอา๊ เอาใหไ้ ดส้ มบตั อิ นั มหาศาล กนิ ไมม่ วี นั หมดวนั สน้ิ เปน็ อกาลโิ ก อกาลกิ จติ
อกาลิกธรรม มาครองใจ ขอให้ทุกทา่ นตัง้ อกตั้งใจปฏิบตั แิ ละใช้ความพนิ จิ พจิ ารณา
งานของพระทุกกรณีในความรับผิดชอบถอดถอน อย่าอืดอาดเนือยนายให้เห็นนะ
เมอื่ มสี งิ่ เกยี่ วขอ้ งอะไรกบั ศาลา มธี รุ ะหนา้ ทอ่ี ะไรใหท้ ำ� กนั แลว้ ใหร้ บี ไปประกอบความ
พากเพยี ร แมม้ าประกอบการงานอนั เปน็ กจิ วตั รอยตู่ ามสถานทต่ี า่ งๆ กอ็ ยา่ ใหเ้ ผลอสติ
ใหม้ ที า่ แหง่ นกั รบอยเู่ สมอ อยา่ เปน็ ทา่ นอนแผส่ องสลงึ ใหก้ เิ ลสเหยยี บเอาๆ ดไู มไ่ ดเ้ ลย
นักปฏบิ ัตเิ รา

เอาละ ขอยุติเพียงเทา่ น้ี

พูดท้ายเทศน์

ทา่ นอาจารย.์ .ดา้ นอบรมประชาชนพระเณร ทา่ นปลอ่ ยวางหมดทกุ อยา่ งแลว้ เวลานี้
ผทู้ ีจ่ ะเปน็ ร่มโพธ์ิร่มไทรกร็ อ่ ยหรอไปค่อยหมดไปๆ จะท�ำยังไง ตน้ โพธ์ิทป่ี ลกู ใหม่
กไ็ มข่ นึ้ ถกู ตวั แมลงเอาไปกนิ หมด กดั หู กดั ตา กดั จมกู กดั ลนิ้ กดั กาย กดั ใจ เขา้ ไป
ทกุ วนั ๆ มันเจรญิ ไดย้ งั ไง นอกจากกดุ ด้วนลงโดยลำ� ดับ นบั วนั จะจมไปเร่ือยๆ จน
ไมม่ อี ะไรใหจ้ ม ดกู ารปฏบิ ตั ิ ความสนใจ ตลอดสตปิ ญั ญากพ็ อทราบไดถ้ งึ ผลไดเ้ สยี
ความเจริญ ความเส่อื ม

พวกเรามาอยกู่ นั มากๆ เขา้ จะอดื อาดนะ ดมู นั ขวางตาอยนู่ ะ ผมทนเอาเฉยๆ นะน่ี
ไมอ่ ยากรบั พระมากกเ็ พราะเหตนุ เ้ี อง มนั จะไมผ่ ดิ กบั ทคี่ ดิ ไวน้ ะ ดอู ดื อาดเวลามากนั
มากตอ่ มาก ยว้ั เยี้ยๆ ไมไ่ ดเ้ รื่อง งานนอกอยา่ เอามายุง่ และถือเปน็ ส�ำคญั ยงิ่ กว่างาน
ภายใน คอื งานภาวนาฆา่ กเิ ลสนะ เราไมเ่ หน็ งานใดเปน็ สำ� คญั ยงิ่ กวา่ งานภาวนาฆา่ กเิ ลส

360

สำ� หรบั วดั นี้ แมท้ ำ� งานภายนอกทเี่ หน็ วา่ จำ� เปน็ กท็ ำ� ชวั่ ระยะกาลแลว้ ใหห้ ยดุ เพอ่ื ประกอบ
งานภาวนา เราเหน็ คณุ คา่ ของงานนมี้ ากกวา่ งานใดๆ สำ� หรบั พระกรรมฐานเรา เปน็ งาน
ไมก่ ระทบกระเทอื นใคร นอกจากกระเทอื นหวั กเิ ลสตวั เปน็ ภยั ตอ่ เราอยา่ งเดยี ว งานนี้
เป็นงานเลศิ ผลกเ็ ลิศ งานนไ้ี มม่ ใี ครมาแยง่ ชงิ แซงหน้าแซงหลัง สนกุ ทำ� ถา้ ไมข่ ี้เกยี จ

นี่เราเคยท�ำมาแล้ว เวลาออกปฏิบัติเพื่อเอาจริงเอาจังหลังจากหยุดเรียนแล้ว
ไมย่ งุ่ กบั งานอะไรเลย มแี ตก่ ารภาวนาอยา่ งเดยี ว เดชะนะ ผมไมม่ งี านอะไรภายนอก
มายงุ่ ยงุ่ ผม กไ็ มย่ งุ่ ดว้ ยน่ี เพราะงานนมี้ นั หนกั มนั หนา ตอ้ งฟดั กนั ทง้ั วนั ทงั้ คนื ยง่ิ เวลา
จติ เดนิ ทางปญั ญาดว้ ยแลว้ โอโ้ ฮ ใครจะมายงุ่ กบั ผมไดเ้ หรอ แมแ้ ตเ่ รานง่ั อยบู่ นกฏุ ิ เชน่
เวลาอยวู่ ดั หนองผอื พอไดย้ นิ เสยี งบนั ไดกอ๊ กแกก๊ ใครมานนั่ วา่ งน้ั เลย พอวา่ องคน์ นั้
องคน์ มี้ าเทา่ นน้ั ไมต่ อ้ ง ไมจ่ ำ� เปน็ ไมใ่ หใ้ ครมาเกยี่ วขอ้ งใหเ้ สยี เวลาเลย โนน่ นะ่ ฟงั ซิ
นนั่ หมายถงึ เวลาปญั ญาออกกา้ วเดนิ มนั ไมม่ วี นั มคี นื นี่ คดิ ดซู ิ เรอื่ งของกเิ ลสเปน็ ยงั ไง
เหนยี วแนน่ ไหม ตอ้ งตอ่ สกู้ นั ขนาดนน้ั นะ่ กเิ ลสเหนยี วไหม แกง้ า่ ยหรอื แกย้ าก ฆา่ งา่ ย
หรอื ฆ่ายาก ฟงั ดคู ิดดูกแ็ ลว้ กนั

เดนิ จงกรมจนออกรอ้ นฝา่ เทา้ ไมร่ วู้ า่ กช่ี วั่ โมง เพราะจติ เพลนิ อยภู่ ายใน ฟดั กนั อยู่
นน้ั นะ่ จติ ไมอ่ อกไปไหน เดนิ ไปๆ รา่ งกายมนั โซซดั โซเซ ตามนั ไมเ่ หน็ เพราะสตปิ ญั ญา
ท�ำงานอยู่ขา้ งใน ไมไ่ ดส้ ง่ ออกขา้ งนอก เดินไปๆ โนน่ เขา้ ป่าโนน่ โครมครามเขา้ ปา่
ออกมาอยูอ่ ย่างน้นั เพราะฉะนนั้ ผมถึงไปหาอยู่ปา่ ลกึ ๆ เวลาคนไปเจอเขา้ เวลาน้นั
เขาจะหาว่าผมเป็นบา้ เปน็ ไรไป เพราะเขาไมเ่ ขา้ ใจเร่อื งของเรา เน่ืองจากเขาไม่เคยท�ำ
ไม่เคยเปน็ ดงั ทเี่ ราเปน็ อยูข่ ณะเดินจงกรมนน้ั

นนั่ ละ เวลามนั ขดุ กนั มนั ขดุ ขนาดนนั้ นะ ตามนั ไมเ่ หน็ อะไร ถา้ ลงจติ เขา้ ภายในแลว้
มนั จะเห็นอะไร ก็ตามันเปน็ เครอ่ื งมือ เหมือนประตูเปิดไวก้ เ็ ปิดซิ คนไม่ออกไมเ่ ข้า
กเ็ ปดิ อา้ อยนู่ น้ั แหละ นตี้ ามนั กใ็ สของมนั อยอู่ ยา่ งนน้ั แตม่ นั ไมเ่ หน็ นี่ เพราะสตปิ ญั ญา
ทำ� งานชลุ มนุ วนุ่ วายกบั กเิ ลสอยขู่ า้ งใน มนั เปน็ ในตวั เราเองอยา่ งเหน็ ประจกั ษ์ พดู ได้
อย่างอาจหาญว่ามันเป็นอย่างนั้นจริงๆ ถึงเวลามันเข้าข้างใน มันไม่ออกข้างนอก
มันหมนุ กันอยูภ่ ายในน้ันน่ะ ระหว่างกเิ ลสกบั สติปัญญาสูก้ ันอยูภ่ ายใน ไมส่ นใจกบั

361

อะไรภายนอก ราวกับตาหไู มม่ ีเพราะไมไ่ ดใ้ ช้ ไม่สนใจกับร้อนและหนาว นอกจาก
จะเกินประมาณไปเท่าน้ัน

ปญั ญาประเภทเกย่ี วกบั เรอื่ งรา่ งกายนมี้ นั ผาดโผนมากนะ เหมอื นวา่ กายจะไหว
ไปตาม มนั รนุ แรงมาก พอปญั ญาเขา้ สว่ นนามธรรมลว้ นๆ แลว้ กเ็ ปน็ เหมอื นนำ้� ซบั นำ้� ซมึ
หมุนของมนั อยอู่ ย่างน้นั ไมห่ ยดุ ไมถ่ อยท้งั วนั ทงั้ คนื นอนไมห่ ลบั คดิ ดซู ิ ตลอดรงุ่
เอาเฉยๆ บางคนื นงั่ ภาวนาเหนอ่ื ยละ พอแลว้ ละ นอนใหห้ ลบั เสยี หนอ่ ย แตใ่ จมนั ไมห่ ลบั
หมนุ ตว้ิ ๆ อยกู่ บั งานจนเหนอ่ื ย นอนกเ็ หนอื่ ย เลยลกุ ขนึ้ มาอกี เอา๊ ลงทางจงกรมโนน่
ตอ่ ไมต่ ่อเลยสว่าง กลางวนั มนั ยังจะไมน่ อนอีก คนจะตายมนั ยังไมถ่ อย

นแี่ หละกำ� ลงั ของจติ เวลาสมู้ นั สจู้ รงิ ๆ เวลาหมอบมนั กห็ มอบจรงิ ๆ อำ� นาจของ
กเิ ลสเหยยี บใหม้ นั หมอบ มนั เคยรเู้ คยเหน็ มาแลว้ ตอนกเิ ลสเหยยี บหมอบกเ็ หน็ แลว้
ราวกบั จะไมม่ วี นั โงหวั ไดเ้ ลย เอา๊ เวลาสตปิ ญั ญาเหยยี บกเิ ลสจนหมอบกเ็ หน็ แลว้ ทน่ี ่ี
พอกเิ ลสชนดิ นข้ี าดไปปบ๊ั กข็ ดุ คน้ หาอกี คยุ้ เขย่ี หาอยนู่ นั่ นะ่ การคยุ้ เขยี่ หากเิ ลสกเ็ ปน็
งานอนั หนงึ่ พอเจอแลว้ กเ็ อาละทน่ี ี่ นน่ั ไดง้ านแลว้ ฟดั กนั อกี แหละ บางอยา่ งพอเขา้ ใจ
แลว้ หลดุ ลอยไปเรว็ ก็มี ช้าก็มี ทมี่ นั ชา้ นน่ั ซเิ ราจะตาย เพราะเราไมไ่ ดอ้ ยกู่ บั พ่อแม่
ครบู าอาจารยต์ ลอดไปน่ี เราอยโู่ ดยลำ� พงั กม็ ี เวลาออกเทยี่ วภาวนา เวลาปญั หาตา่ งๆ
เกิดขน้ึ ก็เปน็ อตตฺ า หิ อตตฺ โน นาโถ นะ่ ซิ ถ้าปัญหาหนกั มนั ทกุ ขเ์ หลอื กำ� ลัง
จะตายจรงิ ๆ ยงั แกไ้ มห่ ลดุ กว็ งิ่ มาหาทา่ นเสยี ทหี นงึ่ ถา้ ไมจ่ ำ� เปน็ จรงิ ๆ กไ็ มม่ า เพราะ
มนั ไกล ลำ� บากการไปการมา ตอ้ งสละเวลาเปน็ วนั ๆ ถา้ อยไู่ กลกห็ ลายวนั มาแลว้ กต็ อ้ ง
ศกึ ษาจนเป็นทีเ่ ข้าใจแลว้ ค่อยไป ถา้ อยูไ่ กลกจ็ �ำต้องค้างคนื กลางทาง ทัง้ เวลาพักอยู่
ศึกษากบั ท่าน

เดนิ ตั้งแตอ่ อกจากทพ่ี กั มาหาท่าน จติ ไม่ไปไหน อยู่กับตัว เดินจงกรมมาเลย
พอออกจากทา่ นไปกเ็ ดนิ จงกรมไปเลย ไมไ่ ดส้ นใจกบั ความกลา้ ความกลวั วา่ มดื วา่ สวา่ ง
คำ�่ ๆ จนเรมิ่ มดื แลว้ คอ่ ยออกจากวดั ทา่ นไปกม็ ี ทางตงั้ ๑๓-๑๔ ก.ม. ไกลกวา่ นน้ั กม็ ี
ตอ้ งมาคา้ งคนื กม็ ี แนะ่ มนั ไปของมนั ไดส้ บาย เฉย ไมส่ นใจกบั อะไร ดเู ผนิ ๆ กเ็ หมอื น
บา้ นน่ั แหละ เวลาเดนิ มาเดนิ กลบั ไปนนั้ แตม่ นั ไมไ่ ดบ้ า้ สตปิ ญั ญาทำ� งานอยขู่ า้ งในน่ี

362

ใครไมเ่ ห็นไมร่ เู้ ร่อื งกช็ ่างเขาซิ เราร้อู ยูเ่ ห็นอยู่ พอไปถึงท่พี กั กเ็ ป็นความเพียรอยูแ่ ลว้
ไมท่ ราบวา่ อะไรเปน็ ความเพยี ร อะไรไมเ่ ปน็ ความเพยี ร เพราะมนั เปน็ ความเพยี รตลอด
อยแู่ ลว้ ถงึ ระยะมนั เปน็ ของมนั เวลาหมอบมนั กห็ มอบจรงิ ๆ อำ� นาจของกเิ ลส แหมๆ
เลยนะพูดไม่ถกู พอเวลามันไดท้ ี่ ถงึ ไดฟ้ ัดกันเสียอย่างไมม่ ปี รานปี ราศรัย

วดั บา้ นนามน จึงเปน็ วัดท่รี ะลกึ ในชีวิตและความเพียรส�ำหรบั ผม เพราะตัง้ แต่
เราบวชมา การหกั โหมทง้ั รา่ งกายและจติ ใจไปพรอ้ มๆ กนั กม็ พี รรษานนั้ ในชวี ติ ของเรา
คือพรรษาท่ี ๑๐ ความเพียรและความหกั โหมมันเร่มิ มาต้งั แตย่ งั ไมเ่ ขา้ พรรษา เดือน
เมษายนและพฤษภาคมนะ่ มาจากพระธาตุพนมกับพ่อแมค่ รูอาจารย์ ทา่ นไปเผาศพ
พอ่ แมค่ รอู าจารยเ์ สารก์ ลบั มา กไ็ ปรบั ทา่ นมาดว้ ยกนั กเ็ ขา้ มาอยบู่ า้ นนามน จำ� พรรษา
ทน่ี น่ั มนั หมนุ ตว้ิ ๆ เรมิ่ แตโ่ นน่ แลว้ สมาธเิ รมิ่ แนน่ ไมเ่ สอื่ มอกี มาตงั้ แตเ่ ดอื นเมษายน
แต่นี้ไม่เกี่ยวกับสมาธิ แต่เป็นปัญญาในเวลาจนตรอก มันเป็นปัญญาสายฟ้าแลบ
สตปิ ญั ญากบั กเิ ลสราวกบั มดั คอตดิ กนั ไมใ่ ชป้ ญั ญาไดย้ งั ไงเวลามนั จะตาย มนั จนตรอก
จนมมุ ก็ต้องใชป้ ญั ญาซิ เวลารขู้ ้ึนมา มันกร็ ูด้ ้วยปัญญา

ทว่ี า่ เกดิ ความอาจหาญในเรอ่ื งความเปน็ ความตาย อะไรมนั ตาย พจิ ารณาจนกระทงั่
หาสงิ่ ทต่ี ายไมไ่ ดเ้ ลย นมี้ นั กลวั อะไร มนั กลวั ตาย หอื โกหกกนั นนั่ เวลาพจิ ารณาลงไป
ดนิ ก็เป็นดนิ น้ำ� เป็นน้�ำ ลมเป็นลม ไฟเป็นไฟ ใจท่กี ลัวตาย มันกไ็ ม่ตาย มนั ย่งิ เดน่
ยง่ิ เหน็ ชดั มนั ตายไดย้ งั ไง มนั สงา่ ผา่ เผย รเู้ ดน่ นม่ี นั ตายไดย้ งั ไง โกหกกนั นล่ี ะพรรษาน้ี
เอากนั อยา่ งเตม็ เหนย่ี วเลย หกั โหมรา่ งกายหกั โหมมากจรงิ ๆ กลางวนั ไมน่ อนเลย เวน้ แต่
วนั ไหนเรานงั่ สมาธติ ลอดรุ่ง วันนัน้ จะยอมพักกลางวันให้ ถา้ วันไหนทำ� ความเพียร
ธรรมดา กลางวนั ไม่พกั ใหเ้ ลย ไม่นอนกลางวนั ในพรรษาน้นั ถึงว่ามันหกั โหมมาก

เวลาทเ่ี ราไมค่ ดิ จะตอ่ สมู้ นั นงั่ ฉนั จงั หนั ตอ้ งไดพ้ ลกิ นง่ั ขดั สมาธฉิ นั ไมไ่ ด้ เพราะ
เจบ็ กน้ มาก นม่ี นั ไมล่ มื คอื เรานง่ั ขดั สมาธกิ ลางคนื เหมอื นกบั มนั พองหมดกน้ เรา กระดกู
เหมอื นจะแตกทกุ ขอ้ ทกุ ทอ่ น กระดกู มนั ตอ่ กนั ตรงไหน แมแ้ ตข่ อ้ มอื กเ็ หมอื นมนั จะขาด
จากกนั ทกุ ขเวทนาเวลาขนึ้ มนั ขนึ้ หมดทกุ สงิ่ ทกุ อยา่ งทกุ แงท่ กุ มมุ ในรา่ งกาย ปญั ญา
ฟดั กนั ลงแหลกไปไดน้ น่ี ะ มนั อศั จรรย์ มนั ลา้ งกนั ได้ เวทนาเงยี บเลย หายจนกระทง่ั

363

รา่ งกายไมม่ ีเหลอื เลยในความรสู้ กึ เหลอื แต่ความอัศจรรย์ของจติ ดวงนั้นทสี่ ักแต่ว่า
ปรากฏ แม้จิตน้ันจะมีอวิชชา มันหากเป็นของอศั จรรย์ของมัน เพราะมันพรากอะไร
ออกหมด เหลือแตค่ วามรู้

ความรนู้ น้ั กเ็ ปน็ ความรอู้ วชิ ชานน่ั แหละ แตต่ อนนน้ั มนั ไมร่ อู้ วชิ ชาหรอื ไมอ่ วชิ ชา
แหละ หากแตเ่ หน็ ความอัศจรรย์ ออ๋ ธรรมชาตินี้เมอ่ื อะไรก็สนิ้ ไปหมดๆ ในความ
รสู้ กึ แล้ว เหลอื แตส่ กั แต่วา่ รู้อันเดยี วเทา่ น้ัน ธรรมทส่ี ักแตว่ ่ารู้นี้ ทำ� ไมจงึ อศั จรรย์
นักหนานะ

จติ เมอื่ เขา้ ถงึ ขนั้ นแี้ ลว้ มนั แยกไดส้ องอยา่ ง อยา่ งหนง่ึ เวลาจติ รอบแลว้ เวทนาก็
เปน็ เวทนา ตา่ งอนั ตา่ งจรงิ กายกส็ กั แตว่ า่ กาย เวทนาสกั แตว่ า่ เวทนา จติ กเ็ ปน็ ความจรงิ
ของจติ ตา่ งอนั ตา่ งจรงิ ไมก่ ระทบกนั นอี่ นั หนง่ึ อนั หนง่ึ พอจติ รอบของมนั แลว้ เวทนา
กด็ บั วูบลงไมม่ ีเหลือเลย กายก็หายพรอ้ มกนั เลยในความรสู้ กึ มนั เห็นเปน็ สองอยา่ ง
สำ� หรบั เรา แตจ่ ะเปน็ อยา่ งไหนกต็ าม เราไมไ่ ดป้ รงุ ไดแ้ ตง่ มนั เปน็ ผลอยา่ งนน้ั ของมนั เอง
เป็นความรู้สึกอัศจรรย์บอกไม่ถูก และเป็นสักขีพยานซิ เพราะมันเป็นความจริง
ด้วยกันนี่ มันดับหมดก็เป็นความจริงอันหน่ึง มันยังคงอยู่แต่ต่างอันต่างจริงก็เป็น
ความจรงิ อนั หนง่ึ

พรรษาทหี่ นกั มากในชวี ติ ของนกั บวช ผมหนกั มากพรรษานน้ั แตไ่ มไ่ ดส้ นใจวา่
เปน็ ภาระหนกั มากนะ เพราะความมงุ่ มน่ั มาก มนั จำ� ไมล่ มื กลางวนั ไมน่ อน เดนิ จงกรม
หมากพลไู มแ่ ตะเลยในสามเดอื น ทง้ิ เลย พอหลงั ออกพรรษาแลว้ ไปทไี่ หน แตก่ อ่ นมนั
มหี มากพลูเต็มไปหมดนี่ เขาเอามาถวายกฉ็ ันไปอย่างนัน้ เอง เลยฉนั มาเรือ่ ยๆ ปนี ้นั
มนั หกั โหมเตม็ ที่ ทงิ้ หมด เรอื่ งหมากเรอื่ งอะไรไมเ่ อา มนั เปน็ กงั วล ไมเ่ อา ทงิ้ หมดเลย
จติ เปน็ เหมอื นหนิ สมาธแิ นน่ ปง๋ึ เหมอื นหนิ แตม่ นั ไมใ่ ชป้ ญั ญานะ่ ซิ ถา้ ใชป้ ญั ญามนั ก็
จะไปรวดเรว็ กวา่ น้นั มันเพลนิ กนิ เพลินนอนอย่กู ับสมาธนิ ัน้ เสยี มันข้เี กียจมนั สบาย
ไมย่ งุ่ กบั อะไร จติ มนั อมิ่ ตวั ของมนั อม่ิ ตวั ในขนั้ สมาธนิ ะ ไมใ่ ชอ่ มิ่ ตวั ดว้ ยการหลดุ พน้
โดยประการทงั้ ปวงแลว้ มนั อม่ิ ตวั ในสมาธิ ไมย่ งุ่ กบั อารมณอ์ ะไร รปู เสยี งอะไรๆ ไมย่ งุ่
สบายอยู่นั้นแบบหมูไดเ้ ขียง ไม่ได้คดิ ว่าเขยี งคอื ท่ีรองสบั ยำ� หมเู ลย

364

พอมาคน้ ทางปญั ญาถงึ ไดม้ งี านมาก โอโ้ ฮ งานทางปญั ญานี่ งานมาก งานหนกั
งานหยดุ ไมไ่ ดร้ ง้ั ไมอ่ ยู่ ตอนพจิ ารณารา่ งกายเปน็ อสภุ ะอสภุ งั มนั ผาดโผนมาก กวา่ จะ
ปลอ่ ยกนั ได้ มันผาดโผนมากและคล่องตัวมาก มองเหน็ อะไรในรา่ งกายใครก็ตาม
เป็นอสุภะไปหมด ในความรู้สึกเหมือนกับวา่ มนั เปน็ พนื้ อสภุ ะอยูเ่ ลยเทยี ว ขนาดนัน้
มนั ถงึ ปลอ่ ยของมนั ได้ พอรเู้ ตม็ สดั เตม็ สว่ นหาทสี่ งสยั ไมไ่ ดแ้ ลว้ มนั กถ็ อนของมนั เอง
ไมต่ อ้ งบงั คบั นก่ี ร็ ู้ จากนน้ั มาการพจิ ารณารา่ งกายนไ่ี มเ่ อาเลยนะ มนั รชู้ ดั ๆ วา่ อมิ่ แลว้
อมิ่ ตวั แลว้ มนั กร็ ู้ เวลาพจิ ารณาอสภุ ะเพลนิ ๆ นน้ั กเ็ ปน็ รสของธรรมอนั หนงึ่ เหมอื นกนั
กเิ ลสยงั มอี ยู่ กเ็ หมอื นกบั ไฟตามเชอ้ื ของมนั ไหมก้ นั ไปเรอ่ื ยๆ ตามทส่ี มั ผสั พอมนั หมด
เกยี่ วกบั เรอ่ื งของรา่ งกายแลว้ มนั กถ็ อยกรดู เลยนะ ไมเ่ อา จติ มแี ตส่ มั ผสั สมั พนั ธก์ บั
พวกนามธรรม

เวทนา เวทนาเกยี่ วกบั รา่ งกาย เวทนาเกยี่ วกบั จติ สญั ญาละสำ� คญั สญั ญา สงั ขาร
สำ� คญั มาก ละเอยี ดมากนะ มนั พจิ ารณากนั อยนู่ น้ั แหละ เปาะแปะๆ กนั อยนู่ น้ั เพราะ
ไมก่ วา้ งขวางอะไรน่ี กม็ นั รหู้ มดแลว้ ปลอ่ ยหมดแลว้ มนั ไมส่ นใจ รปู เสยี ง กลน่ิ รส
เครอ่ื งสมั ผสั มนั เหมอื นอยกู่ นั คนละทวปี โนน่ บทเวลามนั ปลอ่ ย มนั ยอ้ นกลบั มาเหมาวา่
มีแต่จิตตัวเดียวนี้เป็นตัวโทษ มันมาเหมาตรงน้ีท่ีน่ี น่ีตัวโทษมันแสดงยิบแย็บๆ
จติ กห็ มนุ อยตู่ รงนเี้ สยี สงิ่ เหลา่ นน้ั เขาไมใ่ ชโ่ ทษ รปู เสยี ง กลนิ่ รส ไมใ่ ชโ่ ทษ อะไรๆ
ไม่ใชโ่ ทษ ตวั นี้เป็นโทษ ตัวนี้เปน็ ตัวเหตุ มันเหมาลงจดุ เดยี ว จนกระทง่ั พรอ้ มแลว้
มันถงึ หมดปญั หาบนเวทีท่ตี ่อยทุ ธกัน ไม่รบกันแลว้

ทแี รกกใ็ สเ่ วทกี าย ออกเวทกี ายกใ็ สเ่ วทขี องนามธรรมทงั้ ส่ี เวทนา สญั ญา สงั ขาร
วญิ ญาณ แลว้ เขา้ ตวั จติ ๆ หมนุ กนั อยกู่ บั จติ นนั้ เพราะเรอื่ งราวยงั มเี หลอื แตจ่ ติ แยบ็
ออกมากจ็ ติ ทนี่ ไ่ี มไ่ ดไ้ ปเกยี่ วกบั วา่ แยบ็ ไปอะไร เรอื่ งอะไร มนั ไมไ่ ปตามแลว้ แตก่ อ่ น
มนั ตามพจิ ารณา รแู้ ลว้ กด็ บั ไปๆ พอมนั รจู้ รงิ ๆ แลว้ มนั ปลอ่ ย มนั ยบิ แยบ็ ๆ มนั ดแู ต่
ยบิ แยบ็ ๆ กบั ธรรมชาตทิ เ่ี ปน็ ฐานคอื ฐานหลอกลวงใหญ่ ฐานอวชิ ชากบั จติ มนั กลมกลนื
เป็นอันเดียวกันในขณะนั้น สติปัญญาจึงหมุนอยู่นั้น พอเวทีนั้นพังลงไปเท่าน้ัน
ก็เลิกเวทกี ันเลย ไมท่ ราบจะรบกับอะไรตอ่ ไปอีก การชนะบนเวทธี รรมน้ี สนฺทฏิ €ฺ โิ ก
ตดั สนิ เอง ไมม่ ีกรรมการอ่นื ใดมาตัดสินให้ เพราะไมใ่ ช่ฐานะไม่ใชว่ ิสยั

365

พดู ใหห้ มเู่ พอ่ื นฟงั กห็ มดไสห้ มดพงุ นะผมนะ่ ขอใหเ้ หน็ ใจเถอะ ผมพยายามทสี่ ดุ
กับหมู่กบั เพือ่ น ทกุ ข์ยากขนาดไหนผมกท็ นเอาเพราะความสงสาร นีพ่ ูดใหเ้ ตม็ เม็ด
เตม็ หนว่ ย สงสารจรงิ ๆ ไมใ่ ชส่ งสารเพยี งเสกสรรปน้ั ยอนะ มนั เปน็ อยภู่ ายในจติ จรงิ ๆ
เพราะฉะนน้ั มองดอู ะไรจงึ มองดจู รงิ ๆ มองหมเู่ พอ่ื นไมไ่ ดม้ องเพอื่ จะยกโทษยกกรณ์
กนั แบบโลกๆ ดตุ รงไหนวา่ ตรงไหน เปน็ ความบกพรอ่ งอยตู่ รงนน้ั เตอื นตรงนน้ั ดตุ รงนน้ั
แกต้ รงนนั้ ซิ พดู งา่ ยๆ เหมอื นนกั มวยฝกึ ซอ้ มกนั กว็ า่ อยา่ เปดิ ตรงนนั้ ปดิ ปอ้ งตรงนนั้ ซิ
เดี๋ยวตายนะ คู่ตอ่ สู้เขาใสผ่ างเขา้ ไปตรงท่เี ปิดไวน้ ั้นเสรจ็ นะ ความหมายวา่ อยา่ งน้ัน

งานใดจะยง่ิ กวา่ งานของจติ ตภาวนา แมจ้ ะลำ� บากขเี้ กยี จขนาดไหน อยา่ ไปถอยมนั
ความขเ้ี กยี จคอื ตวั กเิ ลสนนั้ มนั รบความเพยี รนะ ใหถ้ อื เปน็ จดุ ขนึ้ มา ใหถ้ อื เปน็ เหตขุ นึ้ มา
มนั ขเ้ี กยี จ มนั รำ� คาญ ตวั รำ� คาญตวั ขเี้ กยี จนน้ั คอื ตวั กเิ ลส ฟดั มนั ลงไป อนั นมี้ นั จะเลกิ
จะถอนตวั ของมนั ไปเองเมอ่ื ถกู ฟดั ถกู ตี เราจะเหน็ คณุ คา่ ของความเพยี รตรงนน้ั แหละ
พอขเี้ กยี จรำ� คาญอะไรๆ อยา่ งนี้ เรากล็ ม้ ไปตามมนั เสยี นนั่ ละมนั ไดก้ ำ� ลงั เพมิ่ กำ� ลงั ให้
ตวั ขเี้ กยี จใหต้ วั รำ� คาญมากขนึ้ นน่ั แหละตวั กเิ ลส มนั รำ� คาญตรงไหน เอาความรำ� คาญ
นนั่ เปน็ เหตแุ ละเปน็ เปา้ หมายแหง่ ความเพยี ร ฟดั กนั ลงตรงนน้ั เวลามนั รกู้ นั แลว้ ออ๋
น่ีแหละเปน็ กเิ ลส นัน่

เอาละเลิกกนั เหนอ่ื ยแล้ว

366

แบบแปลนของศาสนธรรม

เทศน์อบรมพระ ณ วัดปา่ บา้ นตาด
เมอื่ วันท่ี ๒๗ กันยายน พุทธศักราช ๒๕๒๕

แบบแปลนแผนผงั ทเี่ ขาสรา้ งบา้ นสรา้ งเรอื นกด็ ี ตำ� รบั ตำ� ราทางโลกกด็ ี ตำ� รบั ตำ� รา
ทางศาสนากด็ ี ถา้ ยงั ไมไ่ ดล้ งมอื ทำ� ตามแบบแปลนแผนผงั นนั้ กอ่ นแลว้ จะไมท่ ราบความ
ลึกตนื้ หยาบละเอยี ดของตัวตึกและของธรรมได้เลย เพียงแต่จ�ำได้เฉยๆ ถ้ายังไม่ได้
ทำ� หนา้ ทภี่ าคปฏบิ ตั ติ ามแปลนและตำ� รานนั้ ๆ กอ่ น กย็ งั ไมส่ ำ� เรจ็ ประโยชนอ์ นั ใด ทงั้ ยงั
ไม่ทราบความลึกตื้นหยาบละเอียดแห่งแบบแปลนและต�ำรับต�ำรานั้นๆ อย่างมั่นใจ
ไดด้ ้วย

ศาสนธรรมทพี่ ระพทุ ธเจา้ ประกาศสอนโลก เทยี บกนั ไดก้ บั แบบแปลนทสี่ รา้ งตกึ
สรา้ งรา้ นนนั่ แล พดู อยา่ งพนื้ ๆ ธรรมดา กเ็ รยี กวา่ แบบแปลนเพอ่ื ความเปน็ คนดี ทา่ นให้
สรา้ งตนตามแบบแปลนคอื แนวทางแหง่ ธรรมทส่ี ง่ั สอนไว้ และสรา้ งตนใหเ้ ปน็ คนดตี าม
ลำ� ดบั ชนั้ เพราะแปลนคือศาสนธรรม มตี งั้ แต่ขั้นพน้ื ฐานถงึ ข้นั ละเอียด และละเอียด
เขา้ ไปเป็นลำ� ดับจนถงึ ข้ันวมิ ตุ ตหิ ลุดพน้ เหมือนเขาสรา้ งบา้ นสรา้ งเรือนจนส�ำเรจ็ ตาม
ขนาดท่ีแปลนกำ� หนดไว้

แปลนทเ่ี รามองเหน็ หยาบๆ แตภ่ ายนอกนนั้ เปน็ อยา่ งหนงึ่ กฎเกณฑข์ องแปลน
ซงึ่ อยภู่ ายในหอ้ งในหบั ในทตี่ า่ งๆ ทว่ั ทงั้ ตกึ นน้ั เปน็ อกี อยา่ งหนง่ึ นบั วา่ เปน็ ความสลบั
ซับซอ้ นมาก ตำ� ราแหง่ ศาสนธรรมซึง่ เทยี บกับแปลนบา้ นที่พระพทุ ธเจา้ ทรงสงั่ สอนไว้

367

เป็นพนื้ ๆ น้ันอยา่ งหนึ่ง ท่ีละเอียดสุขมุ คัมภรี ภาพมากเกนิ กวา่ ความรู้ธรรมดาจะรู้ได้
เปน็ อยา่ งหนงึ่ รวมแลว้ กค็ อื แบบแปลนเพอ่ื ความเปน็ คนดตี ามลำ� ดบั ภมู ขิ องสตั วข์ อง
จติ ของธรรม

ทา่ นใหป้ ฏบิ ตั ติ นตามแบบแปลนแหง่ ศาสนธรรมทสี่ ง่ั สอนไวน้ นั้ ตามขน้ั แหง่ ธรรม
ตามก�ำลังแห่งความสามารถเป็นล�ำดับไป เร่ิมต้ังแต่ความสนใจในอรรถในธรรม
เร่ิมได้ยินได้ฟังค�ำส่ังสอนในแง่ต่างๆ และเริ่มปฏิบัติตาม นับแต่การให้ทานด้วย
ความเช่ือว่ามีผลอย่างนั้น การรักษาศีลมีผลอย่างน้ัน และก้าวขึ้นสู่ข้ันภาวนามีผล
อยา่ งนนั้ เรอื่ ยๆ ไป ซง่ึ ลว้ นแตแ่ ปลนคอื แนวทางทจี่ ะสรา้ งคนใหเ้ ปน็ คนดดี ว้ ยกนั ทง้ั นนั้
และดเี ป็นชั้นๆ ข้นึ ไปตามแบบแปลน คอื ศาสนธรรมท่ีสัง่ สอนไวห้ ลายขนั้ หลายภูมิ

เรม่ิ ตน้ ตงั้ แตผ่ เู้ รมิ่ มคี วามเชอ่ื ความเลอ่ื มใสศาสนาและนบั ถอื ศาสนา กราบพระ
สวดมนต์เปน็ กิจวัตรประจ�ำตน จากนัน้ กก็ ้าวเข้าสู่ความเป็นผู้มศี ลี แมจ้ ะไมไ่ ดม้ าก
เพยี งศลี ๕ เปน็ กาลเปน็ เวลากย็ งั ดี หรอื ไมไ่ ดท้ กุ องคแ์ หง่ ศลี เพยี งไดใ้ นองคใ์ ด หรอื
ขอ้ ใดขอ้ หนง่ึ กย็ งั ดกี วา่ ผไู้ มม่ ศี ลี เสยี เลย และกา้ วเขา้ สศู่ ลี ทเ่ี ปน็ ความละเอยี ดทางความ
รสู้ กึ และการปฏบิ ตั ิสงู ขึน้ ไปเปน็ ลำ� ดับลำ� ดา นค่ี ือภาคปฏิบัตไิ ดแ้ ก่การกระท�ำตาม

การนบั ถอื นนั้ เปน็ อยา่ งหนง่ึ คอื นบั ถอื พระพทุ ธเจา้ พระธรรม พระสงฆ์ เปน็ หลกั
ยดึ ของใจ ไมน่ บั ถอื สงิ่ ใดยง่ิ กวา่ พระพทุ ธเจา้ พระธรรม พระสงฆ์ นเ่ี รยี กวา่ การนบั ถอื
ศาสนา มคี วามเคารพกราบไหวบ้ ชู าดว้ ยความเชอ่ื ความเลอื่ มใส จะเรยี กวา่ มกี ารปฏบิ ตั ิ
แฝงไปด้วยเพราะการกราบไหวน้ ้ันก็ถูก

การปฏบิ ตั ติ ามพระโอวาททที่ รงสง่ั สอนไวเ้ ปน็ ขน้ั ๆ ตอนๆ นน้ั เรยี กวา่ ภาคปฏบิ ตั ิ
คอื ปฏบิ ตั ติ ามแบบแปลนทไ่ี ดย้ นิ ไดฟ้ งั มาจากโอวาทนน้ั แล แตแ่ ยกออกมาเปน็ เหมอื น
แบบแปลนทเี่ ขาสรา้ งบา้ นสรา้ งเรอื น พระโอวาททที่ รงสงั่ สอนไวเ้ หลา่ น้ี จะถอื เปน็ มรรค
เปน็ ผลทเี ดยี วโดยทย่ี งั ไมม่ กี ารปฏบิ ตั นิ นั้ ยงั ไมไ่ ด้ เชน่ เดยี วกบั การถอื ตวั บา้ นตวั เรอื น
จากแปลนโดยทย่ี งั ไมไ่ ดล้ งมอื สรา้ งไมไ่ ดน้ นั่ แล เพราะเปน็ เพยี งแปลนเทา่ นน้ั ไมใ่ ชเ่ ปน็
ตัวบ้านตัวเรือนเป็นตัวตึกตัวร้านอะไรที่จะให้ส�ำเร็จเป็นตัวบ้านตัวเรือนอย่างแท้จริง

368

ต้องสร้างตามแปลนท่ีชี้ท่แี นะทบี่ อกไว้ กวา้ ง แคบ สน้ั ยาว ลกึ ตืน้ หยาบ ละเอียด
ขนาดไหน ตอ้ งทำ� ตามแปลนนน้ั บา้ นหลงั นนั้ จะสำ� เรจ็ ขนึ้ มาโดยสมบรู ณ์ เพราะนายชา่ ง
ทเ่ี ขาทำ� แปลน เขาศกึ ษาเลา่ เรยี นและคำ� นวณมาอยา่ งถกู ตอ้ งทกุ สดั ทกุ สว่ นแลว้ จงึ นำ�
ออกมาใช้

ศาสนธรรมของพระพทุ ธเจ้า พระองคก์ ท็ รงคน้ ควา้ ทดสอบทัง้ ฝา่ ยเหตุฝา่ ยผล
เปน็ ทพี่ อพระทยั ไมม่ แี งใ่ ดแหง่ ธรรมเปน็ ทส่ี งสยั แลว้ จงึ ไดน้ ำ� ออกมาสงั่ สอนสตั วโ์ ลก
แนะ่ การสงั่ สอนสตั วโ์ ลกจงึ เปน็ เหมอื นกบั การมอบแปลนใหโ้ ลกชาวพทุ ธผทู้ น่ี บั ถอื ได้
ประพฤตปิ ฏิบัติตนตามพระโอวาทขน้ั นั้นๆ เป็นล�ำดบั ไป ผลทีเ่ กิดขน้ึ จากภาคปฏิบัติ
นน้ั แล จะเรม่ิ เปน็ รปู เปน็ รา่ งแหง่ ความดขี นึ้ มา เชน่ เดยี วกบั ผสู้ รา้ งบา้ นสรา้ งเรอื นตาม
แปลนนั้น จะเริ่มเป็นรูปเป็นร่างข้ึนมาโดยล�ำดับจนถึงขั้นสมบูรณ์เต็มท่ีแห่งตึกราม
บ้านชอ่ งนน้ั ๆ

การประพฤตติ วั การปฏบิ ตั ติ วั ใหเ้ ปน็ ไปตามสวากขาตธรรมทเี่ รยี กวา่ แปลนอนั
พระองค์ตรัสไวช้ อบแลว้ น้ัน กย็ ่อมจะสำ� เรจ็ เป็นรปู เป็นร่างขึน้ มาภายในของผู้ปฏบิ ัติ
คือเป็นคนดีขึ้นมาเป็นล�ำดับล�ำดา ความประพฤติทางกายท่ีออกมาจากใจซ่ึงได้รับ
การอบรมมาพอสมควรแลว้ กย็ อ่ มดี ไมแ่ สลงแทงตากระเทอื นใจผอู้ น่ื การแสดงออก
ทางวาจาก็ถูกต้องตามเหตุผลท่ีโลกยอมรับกัน เพราะจิตเป็นผู้ยอมรับเหตุผลจาก
ศาสนธรรม เนอ่ื งจากศาสนธรรมทกุ ขน้ั เตม็ ไปดว้ ยเหตผุ ลคอื ความถกู ตอ้ งดงี ามทงั้ สนิ้
ผตู้ อ้ งการความเปน็ คนดแี ละดเี ยย่ี ม ยอ่ มปฏบิ ตั ติ วั ตามศาสนธรรม นบั แตข่ นั้ ใหท้ าน
รกั ษาศลี แลว้ กา้ วขนึ้ สดู่ า้ นจติ ตภาวนาซง่ึ เปน็ ธรรมละเอยี ดและงานละเอยี ดโดยลำ� ดบั

เฉพาะอยา่ งยงิ่ นกั บวช เปน็ ผตู้ ง้ั หนา้ ตง้ั ตาจะสรา้ งตวั เปน็ คนดแี ละดเี ยยี่ มอยแู่ ลว้
จ�ำต้องสนใจต่อหลักธรรมหลักวินัยซ่ึงเป็นแบบแปลน คือแนวทางอันถูกต้องดีงาม
ไมผ่ ดิ พลาดได้ มกี ารระมดั ระวงั ประจำ� ตวั ประจำ� จติ ประจำ� อริ ยิ าบถไมใ่ หผ้ ดิ คลาดเคลอ่ื น
ไปได้ ย่ิงฝ่ายพระวินัยซ่ึงเกี่ยวกับโทษหนักเบาด้วยแล้ว ก็ย่ิงเข้มงวดกวดขันไม่ให้
ผดิ พลาด ไมใ่ หต้ ำ� หนติ นได้ คำ� วา่ เจตนาลว่ งเกนิ ศลี นน้ั ไมใ่ หม้ เี ลย นอกจากความเผลอ
ความผิดพลาดโดยไม่มเี จตนาในโทษท่เี ยียวยาได้หรอื แก้ไขได้เทา่ น้ัน

369

ธรรมของผู้ปฏบิ ัติกเ็ ร่ิมแต่สมถธรรมขึ้นไป สมถธรรมคอื ธรรมทีท่ �ำให้ผปู้ ฏิบตั ิ
ไดร้ บั ความสงบเยน็ ใจ ทา่ นจงึ เรยี กวา่ สมถกรรมฐาน วปิ สั สนากรรมฐาน สมถกรรมฐาน
แปลวา่ ทตี่ งั้ แหง่ งานเพอื่ ความสงบ ไดแ้ กผ่ เู้ รม่ิ ภาวนาบรกิ รรมธรรมบทใดกต็ ามทเ่ี หมาะ
กบั จรติ นสิ ยั ของตนดว้ ยความจดจอ่ ตอ่ เนอ่ื ง ดว้ ยความสนใจจรงิ ๆ มสี ตเิ ปน็ ผคู้ วบคมุ
จนปรากฏผลข้ึนมาเป็นความสงบภายในใจโดยไม่ต้องไปถามผู้หน่ึงผู้ใดเลย รู้ขึ้น
จำ� เพาะใจของตนวา่ เวลานไ้ี ดร้ บั ความสงบเยน็ ใจเพราะการภาวนาอยา่ งนนั้ ๆ นคี่ อื ผล
เรม่ิ ปรากฏเปน็ รปู เปน็ รา่ งขน้ึ มาแลว้ จากแปลนคอื สมถธรรมทที่ า่ นแนะไว้ และพยายาม
อบรม พยายามบ�ำรุง พยายามรกั ษาจิต อยูโ่ ดยสมำ่� เสมอ

เพราะปกติจิตมีส่ิงจอมปลอมและปลิ้นปล้อนหลอกลวงแทรกอยู่ภายในเป็น
จำ� นวนมากจนคณนาไมไ่ ด้ อยา่ ใหเ้ ปน็ ไปตามสงิ่ เหลา่ น้ี ใหร้ ะงบั ดบั กนั ดว้ ยสมถธรรม
และวปิ สั สนาธรรม มสี ตเิ ปน็ สำ� คญั ในการควบคมุ จติ ระวงั จติ ใจของตนดว้ ยดี ไมใ่ ห้
ส่ายแส่ไปตามสง่ิ ผลักดนั ที่ออกไปสทู่ างตา ทางหูฯ และสทู่ างรปู ทางเสียง ทางกล่นิ
ทางรส เครอื่ งสมั ผสั ตา่ งๆ ตลอดถงึ ธรรมารมณท์ ค่ี รนุ่ คดิ อยภู่ ายในจติ ใจ อนั เนอ่ื งมา
จากการได้เห็นได้ยินเหล่าน้ัน แล้วกลับมาเป็นข้าศึกแก่ตนจนใจหาความสงบไม่ได้
เกิดความเดือดร้อนวุ่นวายข้ึนมาเพราะการก่อไฟเผาตนด้วยเหตุแห่งความส่ายแส่
ของจติ เพราะไม่มสี ตติ ามรกั ษา

สติ จงึ เป็นส่งิ จ�ำเปน็ อย่มู ากทีจ่ ะอบรมหรอื บ�ำรงุ จิตใจใหเ้ ปน็ ไปเพอื่ สมถธรรม
ดงั ทกี่ ลา่ วแลว้ นเี่ รยี กวา่ ภาคสมถกรรมฐาน เปน็ ขน้ั เรม่ิ แรกแหง่ การกอ่ ตงั้ จติ ใจของตน
เรมิ่ อย่างนีแ้ ล

เมื่อจติ มคี วามสงบเย็นใจพอสมควร พอยบั ยั้งตนได้ ไม่กวดั แกว่ง ไมไ่ ขว่ควา้
ไม่หิวไม่กระหาย ไม่วุ่นวายกับอารมณ์ต่างๆ มีสมถธรรมคือความสงบเป็นอาหาร
เครอื่ งดม่ื เปน็ เครอ่ื งยดึ เครอ่ื งอาศยั เปน็ ทเี่ ยน็ อกเยน็ ใจแลว้ ทา่ นสอนใหใ้ ช้ วปิ สั สนา
กรรมฐาน ในวาระจากความสงบนไ้ี ป และผลัดเปล่ียนกันท�ำงานคนละเวลา ระหว่าง
สมถกรรมฐานกับวิปัสสนากรรมฐาน ไม่ใช่ท�ำในเวลาเดยี วกัน นอกจากมเี หตุการณ์
ท่ีควรจะท�ำ อันน้นั เป็นกรณพี เิ ศษของแต่ละรายๆ ท่จี ะปรากฏการณ์ขนึ้ มาใหค้ วรทำ�
วปิ ัสสนา พจิ ารณาก็ทำ� ไดไ้ มข่ ดั กัน

370

คำ� วา่ วปิ สั สนากรรมฐาน คอื ฐานทต่ี ง้ั แหง่ การงานเพอ่ื ความรแู้ จง้ วปิ สั สนา แปลวา่
ความรแู้ จง้ เหน็ จรงิ ดว้ ยปญั ญานนั่ แล เวลานจี้ ติ ไมร่ แู้ จง้ เพราะอะไร มอี ะไรเปน็ เครอื่ ง
ปกปิดกำ� บังไว้ ปกตใิ จซง่ึ เปน็ นกั รอู้ ยูแ่ ลว้ ตลอดมาตั้งแต่กาลไหนๆ ไมเ่ คยปราศจาก
ความรนู้ เ้ี ลยแมแ้ ตข่ ณะเดยี ว แตเ่ หตใุ ดจงึ ไมร่ แู้ จง้ เหน็ จรงิ กเ็ พราะสงิ่ ทปี่ ดิ บงั คอื กเิ ลส
ประเภทตา่ งๆ มนั ปกคลมุ หมุ้ หอ่ อยภู่ ายในใจใหเ้ ปน็ ใจฝา้ ฟาง รกู้ ใ็ หร้ ไู้ ปตามแถวแหง่
ความฝา้ ฟาง แถวมดื บอด ไมใ่ หร้ ตู้ ามความจรงิ ใหร้ ไู้ ปแบบปลอมๆ แฝงๆ เพราะกเิ ลส
มันทำ� ใหเ้ ปน็ เชน่ นัน้ ไมใ่ ช่ธรรมพาให้เป็น

เนอื่ งจากกเิ ลสไมใ่ ชข่ องจรงิ เปน็ ของปลอม หากแทรกอยภู่ ายในจติ นน้ั ธรรมเปน็
ของจริง จึงต้องอาศัยธรรมเป็นเคร่ืองชะล้าง เป็นเครื่องสอดส่องมองดูสิ่งท่ีปลอม
ทั้งหลายซ่ึงอยู่ภายในใจน้ันให้เห็นกระจ่างแจ้งออกไปโดยล�ำดับ เช่น ท่านสอน
กรรมฐาน ๕ ในเวลาบวชเบ้ืองต้นวา่ เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ ตโจ ทนตฺ า นขา
โลมา เกสา เปน็ ต้น น้แี ลคอื ตัวปิดบงั จติ ใจ

ไมใ่ ชภ่ เู ขาทง้ั ลกู ไมใ่ ชแ่ ผน่ ดนิ ทงั้ แผน่ ไมใ่ ชส่ งิ่ ใดทง้ั มวล ไมใ่ ชค่ วามมดื เพราะ
อากาศมาปดิ บงั จติ ใจ แตเ่ พราะอวชิ ชาคอื กเิ ลสตวั สำ� คญั เปน็ พน้ื ฐานเปน็ รากเหงา้ เคา้ มลู
ของกิเลส มนั ขยายอ�ำนาจออกมาท่วั สรรพางคร์ า่ งกายนใ้ี ห้เปน็ ส่งิ ปดิ บงั ความจริงไว้
ทงั้ มวล จติ จงึ เหน็ ดว้ ยความฝา้ ฟาง เหน็ ดว้ ยความจอมปลอม สำ� คญั ผดิ ไปดว้ ยความเหน็
นน้ั ๆ เพราะกเิ ลสพาใหส้ ำ� คญั กเิ ลสพาใหม้ น่ั หมาย กเิ ลสพาใหต้ ดิ กเิ ลสพาใหพ้ วั พนั
กเิ ลสพาใหย้ ดึ มน่ั ถือม่นั ในสงิ่ เหลา่ น้ี

เพราะฉะนั้น ธรรมท่านจึงสอนลงในจุดที่กิเลสผูกมัดหรือกิเลสปิดบังไว้เพื่อ
เพิกถอนความจอมปลอมของกเิ ลสท่ีส�ำคัญวา่ นเี้ ป็นเรา นเี้ ปน็ ของเรา น้เี ป็นหญงิ
นเ้ี ปน็ ชาย นนั้ เปน็ สตั วเ์ ปน็ บคุ คล ออกไปโดยล�ำดบั ดว้ ยการพจิ ารณา มกี รรมฐาน ๕
เปน็ สำ� คญั เพราะเปน็ พน้ื ฐานแหง่ การพจิ ารณาในเบอื้ งตน้ ทา่ นจงึ มอบอาวธุ อนั สำ� คญั ให้
๕ ประการ มเี กสา โลมา เปน็ ตน้ เราจะพจิ ารณาอาการใดกไ็ ดใ้ น ๕ อาการน้ี เพอ่ื เพกิ ถอน
สงิ่ จอมปลอมทง้ั หลายทแ่ี ทรกอยใู่ นอาการ ๕ เปน็ ตน้ นน้ั นเี่ รยี กวา่ วปิ สั สนา เพอื่ ความ
เหน็ แจง้ ตามความจริงของสภาพนนั้ ๆ ในส่วนรา่ งกาย

371

เกสา ดูเป็นยังไง ผมอยู่บนศีรษะมันสวยตรงไหน มนั งามตรงไหน มนั นา่ รัก
นา่ ชอบใจทต่ี รงไหน เพยี งเปน็ เสน้ ดำ� ๆ ขาวๆ อยบู่ นศรี ษะเทา่ นน้ั มนั หาความสวยงาม
มาจากไหน ถา้ ตามหลกั ความจรงิ ของมนั แลว้ หาความสวยงามไมไ่ ด้ เพยี งผมเสน้ หนง่ึ
เทา่ นนั้ เอาความสวยงามเอาความเลศิ เลอมาจากไหน เอาความเปน็ หญงิ เปน็ ชาย เปน็ สง่ิ
ทนี่ า่ รกั นา่ ชอบใจมาจากไหน ผมเสน้ หนงึ่ นนั้ มนั มอี ำ� นาจวาสนามาจากไหนจงึ มากลอ่ ม
จิตใจของสัตว์โลกให้ลุ่มหลงและยึดถือว่าเป็นของสวยของงาม เป็นของน่ารักใคร่
ชอบใจเอานกั หนา

พจิ ารณาลงไปตงั้ แตป่ ลายเสน้ ผมลงถงึ ทเ่ี กดิ ทอี่ ยขู่ องมนั มนั เกดิ ทไี่ หน สถานที่
มนั เกดิ วเิ ศษไหม ตวั ของมนั เองคอื เสน้ ผมนนั้ นะ่ วเิ ศษไหม สถานทม่ี นั เกดิ วเิ ศษไหม
สถานทม่ี นั อยวู่ เิ ศษไหม ถงึ ไดย้ กไดย้ อ ถงึ ไดย้ ดึ ไดถ้ อื ไดส้ ำ� คญั มนั่ หมาย ไดเ้ คารพ
ยกยอ่ งมนั เอานกั หนา จนลมื เนอื้ ลมื ตวั วา่ เปน็ ของสวยของงาม วา่ เปน็ สตั วเ์ ปน็ บคุ คล
วา่ เปน็ เราเปน็ เขา เปน็ หญงิ เปน็ ชาย ไปทวั่ แดนโลกธาตดุ ว้ ยผมเพยี งเทา่ นน้ั โงข่ นาดไหน
มนษุ ยเ์ รา เฉพาะอยา่ งยง่ิ พระกรรมฐานเรานะ่ โงข่ นาดไหน จงดคู วามโงข่ องตนตรงนด้ี ซู ิ

ดผู มใหช้ ดั เจน แลว้ ดสู ถานทอ่ี ยสู่ ถานทเี่ กดิ มนั เกดิ ขน้ึ มาจากหนงั หนงั วเิ ศษอะไร
ดใู หด้ ซี หิ นงั มนั วเิ ศษอะไร ขา้ งนอกมนั กเ็ ตม็ ไปดว้ ยมลู มลู คอื ขเ้ี หงอ่ื ขไี้ คลเตม็ ไปหมด
รอบตวั มวี า่ งเวน้ ทต่ี รงไหน ไมว่ า่ หนงั รอบศรี ษะ หนงั ตจปรยิ นโฺ ต คอื หนงั ทหี่ มุ้ อยรู่ อบ
สกลกายนี้ เตม็ ไปดว้ ยขเ้ี หง่อื ขี้ไคล ตอ้ งชะต้องลา้ งกัน ต้องอาบต้องถูกันตลอดเวลา
หนงั บนศรี ษะมนั เปน็ หนงั วเิ ศษมาจากไหน ทผ่ี มเกดิ และอยทู่ นี่ น่ั มนั ไดค้ วามวเิ ศษมา
จากไหนถงึ ไดห้ ลงมนั ชนดิ ไมล่ มื หลู มื ตาบา้ งเลย ความจรงิ มนั กเ็ ปน็ หนงั เหมอื นกนั หมด
และเยม้ิ ไปดว้ ยปพุ โฺ พโลหติ เหมอื นสง่ิ ทอี่ ยภู่ ายใน มนั อาศยั สง่ิ สกปรกหลอ่ เลยี้ งกนั อยู่
เท่านัน้ ตามสภาพของมนั ก็เปน็ ของสกปรกโสโครกดว้ ยกนั นี่ ดผู ม

ขนกเ็ หมอื นกนั มนั มอี ยทู่ ว่ั สรรพางคร์ า่ งกาย มนั วา่ มนั วเิ ศษไหม มนั วา่ มนั สวย
มนั งามไหม เราตา่ งหากเปน็ ผไู้ ปสำ� คญั มน่ั หมาย และเราตา่ งหากเปน็ ผนู้ ำ� เอาสง่ิ เหลา่ น้ี
มาเปน็ ฟนื เปน็ ไฟเผาจิตใจตัวเอง ไม่ใช่ส่งิ เหล่าน้นั มาเปน็ ฟืนเป็นไฟ เป็นความหลง
ของเราต่างหากพาให้เปน็ ไฟเผาตน

372

ความหลงนค้ี อื อะไร ถา้ ไมใ่ ชเ่ รอ่ื งของกเิ ลสตวั จอมปลอมเปน็ ตวั พาใหห้ ลง นล้ี ะ
อำ� นาจของกเิ ลสมนั เกง่ กาจสามารถฉลาดแหลมคมอยา่ งทเี่ หน็ อยสู่ ดๆ รอ้ นๆ นแี้ หละ
เรายงั เชอื่ มนั ไดอ้ ยา่ งสนทิ ตดิ จม ไมส่ ะดดุ ในโทษของมนั บา้ งเลย เพราะฉะนน้ั จงึ ตอ้ ง
อาศยั กรรมฐาน ๕ เปน็ ตน้ น้ี เปน็ เปา้ หมายแหง่ การพจิ ารณาทางสตปิ ญั ญาเพอ่ื บกุ เบกิ
เพิกถอนออกให้เห็น ผมเป็นยังไง ขนเปน็ ยังไง เล็บเป็นยังไง สวยงามท่ไี หน เลบ็
มนั วเิ ศษวโิ สสวยงามท่ีตรงไหน ก็เลบ็ รๆู้ กนั อย่แู ล้ว ฟัน กค็ ือกระดกู เราดีๆ น้ันแล
เพราะมนั เหมือนกระดูกทงั้ หลายในร่างกายสว่ นตา่ งๆ ท่านใหช้ อ่ื วา่ ฟนั แล้วมันสวย
มันงามท่ีตรงไหน ก็กระดูกรู้กันอยชู่ ัดๆ

ตามหลกั ความจรงิ ของธรรมเปน็ เชน่ นี้ แตต่ ามความจอมปลอมของกเิ ลสเสกสรร
ปน้ั ยอไปแลว้ ไดร้ อ้ ยแปดพนั ประการ แลว้ แตส่ ตั วจ์ ะตดิ จะพนั ยงั ไง จะหลงไปตามมนั ใน
แงใ่ ด มนั หลอกไดท้ กุ แงท่ กุ มมุ ตลอดเวลาทกุ อาการของรา่ งกายทมี่ อี ยนู่ ้ี นอกจากนแ้ี ลว้
มนั ยงั หลอกไปทวั่ โลกทว่ั สงสาร สตั วโ์ ลกดงั พวกเราซงึ่ ตาบอดหหู นวกจงึ ถกู มนั จงู จมกู
มาตง้ั กปั ตงั้ กลั ปก์ ไ็ มร่ วู้ า่ ถกู จงู นแ้ี หละผนู้ ำ� ของวฏั ฏะใหส้ ตั วท์ ง้ั หลายไดเ้ กดิ แกเ่ จบ็ ตาย
หาบความทกุ ขท์ รมานตา่ งๆ ไปทกุ ภพทกุ ชาติ เพราะความเกดิ เปน็ ตวั การสำ� คญั เนอื่ งมา
จากอวชิ ชา ไดแ้ กจ่ อมกษตั รยิ ว์ ฏั จกั รของกเิ ลส ตวั พาใหล้ มุ่ หลงเปน็ ตวั เหตอุ นั เรม่ิ แรก

สตั วท์ งั้ หลายจงึ พากนั แบกแตก่ องทกุ ข์ หาเวลาปลอ่ ยวางไมไ่ ดเ้ ลยจนกระทง่ั บดั น้ี
แลว้ ยงั จะแบกตอ่ จากนไี้ ปจนตลอดอนนั ตกาล หาเวลำ่� เวลาปลอ่ ยวางไมไ่ ด้ ถา้ ไมป่ ลด
เปลอื้ งตวั จอมปลอมทผ่ี กู มดั รดั รงึ จติ ใจนอี้ อกดว้ ยธรรมะของพระพทุ ธเจา้ เสยี เมอื่ ใดแลว้
จะไมม่ วี นั หลดุ พน้ จากทกุ ขน์ ไี้ ปไดเ้ ลย จะบน่ ขนาดไหนกบ็ น่ เถอะ บน่ เรอื่ งทกุ ข์ บน่ เทา่ ไร
กห็ มดลมไปเปลา่ ๆ ถา้ ไมแ่ กต้ น้ เหตแุ หง่ ความทกุ ขท์ ใ่ี หเ้ กดิ ทกุ ขน์ น้ั ออกไปไดด้ ว้ ยอรรถ
ด้วยธรรม

เพราะฉะนนั้ ธรรมจงึ เปน็ ธรรมชาตจิ ำ� เปน็ และสำ� คญั มากทจี่ ะชะลา้ งหรอื ลบลา้ ง
ปราบปรามกิเลสทัง้ หลายใหร้ าบไปจากใจ เปน็ ใจอิสระ เป็นใจทวี่ ิเศษวิโสขึน้ มา

นแี่ หละ ขนั้ เรม่ิ แรกทา่ นจงึ สอนกรรมฐานให้ จากนนั้ ก็ ทนตฺ า ฟนั ตโจ หนงั ดซู ิ
สวยที่ตรงไหน งามที่ตรงไหน วิเศษท่ีตรงไหนหนัง หนังสตั ว์ก็มี อยา่ ว่ามีแตห่ นังคน

373

หนงั เราเลย แลว้ เขาวเิ ศษอะไรกนั สัตวเ์ ขามหี นงั เหมอื นมนุษยเ์ รานั่นแล ทำ� ไมเขา
ไม่วิเศษ เหตุใดมนษุ ย์เราจงึ ถือว่าตัววเิ ศษด้วยหนังบางๆ ห่อกระดูกเพียงเท่าน้ี

จงเปิดเข้าไปด้วยปัญญา พิจารณาดูซิ ข้างนอกก็เต็มไปด้วยขี้เหง่ือข้ีไคล
ตอ้ งชะต้องลา้ งอยู่เป็นประจ�ำ ไม่ชะไม่ลา้ งไม่อาบไม่สรงไม่ได้ จะส่งกลิน่ เหมน็ คลุ้ง
ไปหมด ตา่ งคนก็ต่างหาบมูลสดมูลแหง้ เต็มตัวมาอยูด่ ว้ ยกนั ได้ยังไงมนษุ ย์ ถา้ ไม่ชะ
ไมล่ า้ งไมอ่ าบไมส่ รงใหพ้ อดไู ดบ้ า้ ง กไ็ มผ่ ดิ อะไรกบั สกุ รทนี่ อนจมมตู รจมคถู อยดู่ ว้ ยกนั
เรายงั จะเสกสรรปน้ั ยอใหม้ นั เปน็ ของวเิ ศษวโิ สไดท้ ตี่ รงไหน ดจู ากผวิ หนงั นกี่ ร็ อู้ ยแู่ ลว้
ถ้าดดู ว้ ยอรรถดว้ ยธรรมคือดดู ว้ ยสติปัญญา ถ้าไม่ดดู ้วยอำ� นาจแห่งกิเลสตวั มดื มดิ
ปดิ ตา ตวั โลกนั ตรนรกมนั ปดิ เราใหร้ อ้ นอยทู่ ง้ั วนั ทง้ั คนื เพราะความมองหาอะไรไมร่ ู้
ไม่เหน็ ขึน้ ช่ือวา่ ของจรงิ แตจ่ ะเจอแต่ของปลอมซ่ึงเปน็ ฟืนเปน็ ไฟเผาลนเราเท่าน้ัน

ดว้ ยเหตนุ ี้ ทา่ นจงึ สอนบทธรรมยอ่ ๆ ใหเ้ วลาบวช ซงึ่ เปน็ เวลาเพยี งเลก็ นอ้ ยเพอ่ื
ให้น�ำอนั นี้ไปพิจารณา เอา้ เราจะบรกิ รรมเป็นสมถกรรมฐานก็ได้ บรกิ รรมในอาการ
ทงั้ หา้ นี้ บทใดกเ็ ปน็ สมถะได้ บรกิ รรมไปแลว้ ยงั ไมแ่ ลว้ ยงั พจิ ารณาไปตามอาการทตี่ น
บริกรรมน้ันอีก จนกลายเป็นวิปัสสนาไปด้วยกันนั้นได้ จากน้ันก็พิจารณาเข้าไป
หนงั ขา้ งนอกกบั หนงั ขา้ งใน มนั ตา่ งกนั อยมู่ าก แมข้ า้ งนอกจะเปน็ ของสกปรก แตก่ ย็ งั สู้
ขา้ งในไมไ่ ด้ พลิกออกมาดซู ิ เตม็ ไปด้วยเลอื ด ดว้ ย ปพุ ฺโพโลหิต ลกึ เขา้ ไปขา้ งในมี
ต้งั แต่กองอสุภะกองสกปรกโสโครกทัง้ นั้น

รา่ งกายมนษุ ยท์ งั้ รา่ ง อะไรจะสกปรกยง่ิ กวา่ นล้ี ะ่ ดซู ิ ทำ� ไมไมพ่ จิ ารณาใหเ้ หน็ ตาม
ความจรงิ ใหก้ เิ ลสมันหลอกอย่ทู �ำไมวา่ สวย สวยไดย้ ังไง ตาก็เห็นกันอย่นู ี้ มนั สวย
ท่ีตรงไหน ตาเรากเ็ ห็นอยู่ ตามนษุ ยแ์ ทๆ้ ยง่ิ เปน็ ตาอรรถตาธรรมตาลูกศิษย์ตถาคต
ทจ่ี ะสอดแทรกปญั ญาซงึ่ เปน็ กลอ้ งอนั สำ� คญั สอ่ งเขา้ ไปตามหลกั ความจรงิ ทำ� ไมจะไมร่ ู้
ไมเ่ หน็ พระพทุ ธเจา้ สอนไวม้ แี ตก่ ลอ้ งทที่ นั สมยั ทงั้ นน้ั มปี ญั ญาเปน็ ตน้ สตคิ รอบลงไป
บังคับกันไป พิจารณาให้เห็นตามความจริงของอาการทุกส่วนภายในร่างกายหรือ
อาการใดกต็ าม หากจะกระจายไปหมดทว่ั สรรพางคร์ า่ งกาย เพราะเปน็ สงิ่ เหมอื นๆ กนั
ถา้ พดู วา่ อสภุ ะอสภุ งั ของปฏกิ ลู โสโครก มนั กเ็ ตม็ ไปหมดทง้ั เนอ้ื ทงั้ ตวั เราตวั เขาอยแู่ ลว้

374

ไมม่ อี ะไรทน่ี า่ สงสยั และไมม่ อี ะไรปฏกิ ลู เกนิ รา่ งกายของมนษุ ยห์ ญงิ ชายนเี้ ลย เหตใุ ด
จึงไปเสกสรรปน้ั ยอวา่ เป็นของสวยของงาม เปน็ ของน่ารกั ใครช่ อบใจ

เรอื่ งของกเิ ลสมนั แยบยลบนหวั ใจสตั วโ์ ลกอยา่ งนแี้ หละ มนั จงึ สามารถเอาความ
จอมปลอมไปครอบในของจรงิ ทงั้ หลายจนมองไมเ่ หน็ ความจรงิ ทง้ั ๆ ทคี่ วามจรงิ กเ็ ปน็
ดงั่ ทว่ี า่ มาน้ี กม็ องไมเ่ หน็ เชอื่ ไมไ่ ดว้ า่ เปน็ ของจรงิ ไมล่ งใจวา่ เปน็ ของจรงิ แตม่ นั ลงใจ
วา่ เปน็ ของจรงิ ตามกเิ ลสทม่ี นั หลอกไปเสยี เลยเขา้ ใจวา่ เปน็ ของจรงิ ทง้ั ๆ ทสี่ ง่ิ นน้ั เปน็
ของปลอม ความจรงิ แทม้ นั ไมย่ อมเชอื่ กเ็ หมอื นวา่ ธรรมเปน็ ของปลอมไปเสยี เพราะ
ถกู กเิ ลสกลอ่ ม กเิ ลสมนั ปดิ บงั ไมใ่ หเ้ หน็ ความจรงิ โลกทง้ั หลายจงึ ลมุ่ หลงกนั ใครไม่
อยากหลง แตส่ ิ่งที่ท�ำใหห้ ลงมนั มีอ�ำนาจเหนอื กวา่ ครอบอยู่ทีใ่ จนัน้

ดว้ ยเหตนุ จี้ งึ ตอ้ งพจิ ารณาดว้ ยปญั ญาธรรม แยกแยะเขา้ ไปตามสดั สว่ นตา่ งๆ ซงึ่ มี
อย่ใู นรา่ งกายนี้ นบั แต่เบ้อื งบนเบอื้ งล่าง ดไู ปตลอดทว่ั ถึงท่ีเรยี กว่าเท่ยี วกรรมฐาน
ภายในรา่ งกายน้ี อยา่ พดู อยา่ เทยี่ ว อยา่ ดแู ตเ่ พยี งกรรมฐาน ๕ เทา่ นนั้ ปญั ญากระจาย
ไปได้ทงั้ นนั้ เพราะเปน็ กรรมฐานด้วยกนั จงดใู ห้ชดั เจนด้วยปัญญา และดเู ข้าไปลึก
และละเอียดเท่าไร ก็ย่ิงจะเห็นความจริงขึ้นมาโดยล�ำดับ และเห็นสิ่งสกปรกโสมม
เต็มไปหมดในร่างกายนี้ เพราะตามหลกั ความจริงแลว้ ไมม่ ขี องสะอาดสวยงามใน
รา่ งกายนี้ มแี ตข่ องสกปรกทง้ั สิ้น

ตอ่ จากนน้ั กเ็ ปน็ เนอ้ื เนอ้ื เปน็ ยงั ไง สวยงามไหม อะไรมนั วเิ ศษวโิ ส กเ็ นอ้ื มนั วเิ ศษ
วิโสทตี่ รงไหน น่ารกั ใครช่ อบใจท่ตี รงไหน เน้ือกร็ กู้ ันอยู่แล้ว เอ็นสวยงามทีต่ รงไหน
วเิ ศษวโิ สทตี่ รงไหน นา่ รกั ใครช่ อบใจทตี่ รงไหน กเ็ อน็ กระดกู กระดกู กเ็ ปน็ ทอ่ นๆ เหมอื น
กระดกู สตั วท์ ง้ั หลายนนั้ แล มนั มสี าระอะไรพอทจี่ ะยกยอปอปน้ั ขน้ึ วา่ เปน็ ของวเิ ศษวโิ ส
วา่ เปน็ เราเปน็ ของเรา ถงึ ไดร้ กั ชอบเทดิ ทนู มนั นกั หนา จนกระทงั่ มนั สรา้ งกองทกุ ขเ์ ผาจติ ใจ
เพราะความยดึ ความถอื ความหลงงมงายในมันโดยไม่รสู้ ึกตวั หนักเท่าไรก็ทนเอา

แบกอะไรทกุ วนั นี้ แบกแตร่ า่ งกายเทา่ นก้ี ย็ งั ไมพ่ อ ยงั แบกความสำ� คญั มนั่ หมาย
ในรา่ งกายนวี้ า่ เปน็ เราเปน็ ของเรา วา่ เปน็ เขาเปน็ ของเขา รกั นนั้ ชอบนี้ เกลยี ดนน้ั ชงั นี้

375

เข้าไปอีก ซึ่งล้วนแต่เป็นเร่ืองของกิเลสที่จะโยนทุกข์เข้ามาให้เราแบกเราหามอยู่
ตลอดเวลา นเี่ รายงั ไมเ่ หน็ โทษของมนั แลว้ จะเหน็ อะไรเปน็ คณุ คา่ ถา้ ลงไมเ่ หน็ โทษใน
ส่ิงนี้เสยี กอ่ น คุณคา่ แห่งธรรมกย็ งั ไมป่ รากฏข้ึนมาได้ เพราะฉะนนั้ จึงต้องอาศยั สติ
ปญั ญาพิจารณาคล่ีคลายลงไป นอกจากนัน้ ก็กำ� หนดให้มนั ตายมนั แตกสลาย ในตวั
ของเรากต็ าม ของเขากต็ าม คนตายแลว้ เปน็ ยงั ไง เราตายกต็ าม เขาตายกต็ าม เรายงั
ไมต่ ายกต็ าม ดคู นตายกเ็ คยดกู นั มาแลว้ เปน็ ยงั ไง นา่ พงึ ใจไหม ดอู ะไรทกุ สว่ นมนั นา่
สะอดิ สะเอยี น นา่ เกลยี ดนา่ กลวั เอาเสยี อยา่ งถงึ ใจไมม่ วี นั หลงลมื ตดิ หตู ดิ ตา นอกจากนน้ั
ยงั กลวั ผมี นั อกี อะไรจะนา่ ขยะแขยงนา่ หวาดนา่ กลวั ยง่ิ กวา่ มนษุ ยต์ าย แลว้ เหตใุ ดจงึ ไป
หนา้ ดา้ นเสกสรรปน้ั ยอวา่ เปน็ ของสวยของงามนา่ รกั ใครช่ อบใจ แบกหามอปุ าทานแทบ
จะเปน็ จะตายเรอ่ื ยมาดงั ท่ีร้ๆู เห็นๆ อยนู่ ี้

ถา้ ใจนเ้ี ปน็ สง่ิ ทสี่ ลายไปไดเ้ หมอื นสงิ่ ทง้ั หลายละ กต็ อ้ งแหลกไปนานแลว้ เพราะ
ความบอบชำ้� ไมม่ อี ะไรเกนิ จติ นเี้ ลย กเิ ลสไมว่ า่ ตวั ไหนกเ็ ผาเขา้ ทต่ี รงนน้ั ทกุ ขน์ อ้ ยใหญ่
เผาทต่ี รงนน้ั เผาทต่ี รงจติ ซงึ่ เปน็ ตวั เกดิ ตวั รบั ทกุ ขท์ ง้ั มวล เพราะอวชิ ชาเปน็ เชอ้ื นำ� พา
ใหเ้ กดิ ทกุ ขน์ อ้ ยใหญจ่ งึ เผาลงทจ่ี ติ หากวา่ จติ เปน็ สงิ่ ทสี่ ลายตวั ไดเ้ หมอื นสง่ิ ทง้ั หลายแลว้
ตอ้ งแหลกเปน็ ผยุ ผงไปนานไมม่ เี หลอื เลยในจติ ของบคุ คลและสตั วด์ วงหนงึ่ ๆ ผหู้ นง่ึ ๆ
รายหนง่ึ ๆ

แตน่ จ้ี ติ ไมไ่ ดเ้ ปน็ ตวั ฉบิ หาย ไมไ่ ดต้ าย ทกุ ขข์ นาดไหนกย็ อมรบั วา่ ทกุ ขแ์ ตไ่ มฉ่ บิ หาย
จงึ ทนมาไดถ้ งึ ขนาดนี้ แลว้ เรายงั จะทนทกุ ขท์ รมานเพราะอำ� นาจแหง่ ความหลงทก่ี เิ ลส
กลอ่ มนไี้ ปเรอื่ ยๆ โดยไมส่ นใจกบั อรรถกบั ธรรมกบั การพนิ จิ พจิ ารณาเพอื่ ปลดเปลอ้ื ง
ใจออกจากความหลงความทุกข์เพราะกิเลสสร้างข้ึนมานั้น มันสมควรแล้วเหรอกับ
นกั ปฏบิ ตั เิ รา เราตอ้ งสอนเราอยา่ งน้ี พจิ ารณาเราอยา่ งนี้ หาอบุ ายยอกยอ้ นเราอยา่ งน้ี
ดว้ ยปญั ญา ไมเ่ ชน่ นนั้ จะเกดิ อบุ ายขน้ึ มาไมไ่ ด้ อยเู่ ฉยๆ กเ็ ฉยๆ อยา่ งนนั้ แหละ แตก่ เิ ลส
มันไมไ่ ดอ้ ยเู่ ฉยๆ มันสรา้ งกองทกุ ขใ์ ห้เราอยตู่ ลอดเวลา

ผทู้ จี่ ะแกก้ เิ ลสอยเู่ ฉยๆ ไดย้ งั ไง ตอ้ งพนิ จิ พจิ ารณา เชน่ การพจิ ารณารา่ งกายกด็ งั
ทีว่ ่ามานี้ เอา๊ ตายแลว้ เป็นยงั ไง มันพองมันขึน้ อืดและเน่าเหม็นไปท่ัวจักรวาลและ

376

แตกกระจายลงไปอยา่ งนา่ สลดสงั เวชเปน็ ไหนๆ เหลา่ นก้ี ำ� หนดดใู หเ้ หน็ ชดั ซิ เมอื่ แตกลง
ไปแลว้ เปน็ ยงั ไง กลน่ิ เปน็ ยงั ไง รปู ลกั ษณะมนั เปน็ ยงั ไง นา่ พงึ ใจไหม จนกระจายตวั
ลงไปจากสภาพเดมิ โดยสน้ิ เชงิ เมอ่ื กระจายลงไปเตม็ ทแ่ี ลว้ สว่ นดนิ กล็ งไปเปน็ ดนิ ตาม
ธาตเุ ดมิ ของมนั สว่ นนำ�้ กก็ ลายเปน็ นำ้� ตามธาตนุ ำ้� ของตน ลม ไฟ ไปตามธาตเุ ดมิ ของตน
แล้วไหนค�ำวา่ เป็นสตั ว์เปน็ บคุ คลอยูท่ ต่ี รงไหน

ดินนั่นหรือเป็นเรา ดินนั่นหรือเป็นของเรา ดินก็เรียกว่าดินอยู่แล้ว เป็นเรา
เปน็ ของเราไดอ้ ยา่ งไร แมเ้ วลาอยใู่ นรา่ งกายนมี้ นั กค็ อื ดนิ คอื นำ้� คอื ลม คอื ไฟ ไปเสกสรร
ปน้ั ยอวา่ เปน็ เราเปน็ ของเราไดอ้ ยา่ งไร การใชป้ ญั ญาตอ้ งทำ� อยา่ งนซี้ ิ ซกั ฟอกกนั อยา่ งน้ี
ใหเ้ หน็ ถงึ ความจรงิ ทพ่ี ระพทุ ธเจา้ ทรงสง่ั สอนไวจ้ นเหน็ ไดช้ ดั เจนประจกั ษใ์ จวา่ ออ๋ นคี้ อื
ธาตดุ นิ ออกจากความเปน็ ปฏกิ ลู โสโครกไปแลว้ เลอ่ื นไปเปน็ ธาตุ พจิ ารณาเปน็ ธาตุ กส็ กั
แตว่ า่ ธาตเุ ทา่ นนั้ ธาตดุ นิ ธาตนุ ำ�้ ธาตลุ ม ธาตไุ ฟ มใี จเปน็ ผคู้ รองเพราะใจเปน็ ผหู้ ลง
เนอ่ื งจากสงิ่ ทที่ ำ� ใหห้ ลงครอบหวั ใจ ใจจงึ ตอ้ งหลง จงึ ตอ้ งอยใู่ ตอ้ ำ� นาจสงิ่ เหลา่ นพ้ี าให้
เกดิ ให้แกใ่ หเ้ จบ็ ให้ตายในภพนอ้ ยภพใหญ่ สงู ๆ ต�่ำๆ ลมุ่ ๆ ดอนๆ ตามอำ� นาจแหง่
วบิ ากกรรมที่ท�ำมาทงั้ ดแี ละช่ัว

ใจเป็นผทู้ �ำ เมอื่ ทำ� ลงไปแลว้ สตั ว์ทัง้ หลายจึงต้องได้รบั ทง้ั ผลดผี ลชวั่ จะจำ� ได้
จำ� ไมไ่ ดใ้ นการกระทำ� ของตนเองทง้ั ดแี ละชวั่ กต็ าม ผลจะปฏเิ สธไมไ่ ด้ เพราะใจเปน็ ผทู้ ำ�
ใจตีตราไว้แลว้ ผลดีและช่ัว สุขแลทกุ ข์ จะต้องมาที่ตรงนี้ เพราะผ้นู ้ันเปน็ ผู้เกิดและ
เป็นผู้รับผลท้ังมวล ภพนอ้ ยภพใหญก่ ็คือผนู้ ้ีเปน็ ตัวภพตัวชาติ เท่ยี วเกดิ แก่เจบ็ ตาย
อยไู่ มห่ ยดุ ไมถ่ อย เพราะ อวชิ ชฺ าปจจฺ ยา สงขฺ ารา นน้ั เปน็ สำ� คญั มากทเี ดยี ว นก่ี ารพจิ ารณา
พจิ ารณาใหเ้ หน็ ชดั ลงไปอยา่ งน้ี ถา้ อยากทราบความจรงิ และหลดุ พน้ ไปดว้ ยธรรมของ
พระพทุ ธเจา้ ไม่ตอ้ งมาแบกกองทกุ ขอ์ ีกต่อไป

นแี้ หละการเดนิ ตามแบบแปลนแผนผงั คอื ศาสนธรรมทพ่ี ระองคท์ รงสอนไวใ้ ห้
ดำ� เนนิ อยา่ งน้ี เอา้ พจิ ารณาใหห้ ลายตลบทบทวน ซำ�้ ๆ ซากๆ ใหถ้ อื นเ้ี ปน็ งานประจำ� จติ
ของตนเอง เรยี กวา่ ความเพยี รหรอื งาน หมายถงึ การพจิ ารณาดงั ทก่ี ลา่ วมา ทา่ นเรยี กวา่
ปญั ญานล่ี ะ วปิ สั สนา ความเหน็ แจง้ ตามความจรงิ พดู ถงึ อสภุ ะอสภุ งั กเ็ ปน็ จรงิ ประจกั ษ์

377

ดว้ ยปญั ญา พดู ถงึ ธาตกุ เ็ หน็ ประจกั ษด์ ว้ ยปญั ญา เหน็ ความแตกสลายกเ็ หน็ ประจกั ษ์
ดว้ ยปญั ญา เหน็ ทกุ ขฺ ํ กเ็ หน็ ประจกั ษด์ ว้ ยปญั ญา อนจิ จฺ ํ ความแปรสภาพกป็ ระจกั ษ์
ดว้ ยปญั ญา อนตตฺ า หาสาระหาความเปน็ ตวั เปน็ ตนไมไ่ ดใ้ นอตั ภาพรา่ งกายนหี้ รอื ใน
ขันธ์ท้ังหา้ น้ีก็ประจกั ษ์ด้วยปัญญา

การพิจารณาอย่างน้ีเรียกว่าปัญญา สอดแทรกลงไปให้เห็นตามความจริงของ
สภาวธรรมสว่ นตา่ งๆ แลว้ อปุ าทานความยดึ มนั่ ถอื มนั่ แมจ้ ะหนาแนน่ ยง่ิ กวา่ ภเู ขาทงั้ ลกู
กเ็ ถอะ ทนปญั ญาความรแู้ จง้ เหน็ จรงิ ไปไมไ่ ด้ พอรแู้ จง้ เหน็ จรงิ ทตี่ รงไหน ตอ้ งปลอ่ ย
ทนั ทๆี เมอ่ื รแู้ จง้ เหน็ จรงิ ตลอดทวั่ ถงึ กป็ ลอ่ ยหมด ความหลงทวี่ า่ สตั ว์ วา่ บคุ คล วา่ เขา
วา่ เรา กห็ มด เหลอื แตค่ วามจรงิ ลว้ นๆ คอื สกั แตว่ า่ ธาตุ สกั แตว่ า่ ขนั ธ์ สกั แตว่ า่ เราวา่ เขา
ตามชอ่ื เขาสมมตุ ิเทา่ นัน้ แตจ่ ติ ไมไ่ ด้ยึดไม่ไดถ้ ือ เพียงแตป่ ฏบิ ตั ิตามขั้นของสมมุติ
เรากร็ วู้ า่ เรา เขากร็ วู้ ่าเขา ตามขัน้ ของสมมตุ ิ นน้ั หญิงนช้ี าย ก็ร้ตู ามขน้ั ของสมมุติ
แต่ไม่ติด แต่ไม่รักไม่ชัง ไม่เกลียดไม่โกรธให้สิ่งเหล่านั้น ไม่ยึดไม่ถือส่ิงเหล่าน้ัน
นีเ่ รยี กวา่ ปัญญา ถ้ารแู้ ล้วไมย่ ดึ จึงเรียกวา่ ปัญญา

รอู้ ะไรเหน็ อะไรยดึ นน้ั นนั้ คอื กเิ ลส ตากระทบรปู กเ็ ปน็ ไฟเขา้ มาเผาหวั ใจ เพราะ
ความรกั ความชงั ในรปู นน้ั ๆ หกู ระทบเสยี งกก็ วา้ นเอาไฟเขา้ มาเผาใจ เพราะความพอใจ
ไมพ่ อใจในเสยี งนนั้ ๆ กลนิ่ รส สมั ผสั เชน่ เดยี วกนั กระทบสมั ผสั อะไร กวา้ นเอาไฟ
เขา้ มาเผาลนใจๆ ทงั้ นน้ั เพราะกระแสทอี่ อกไปนล้ี ว้ นแตเ่ ปน็ กระแสของกเิ ลส ออกไป
ทางตาสู่รปู ออกไปทางหสู ูเ่ สียง ออกไปทางจมูกส่กู ลนิ่ ออกไปทางลิ้นสรู่ ส ออกไป
ทางกายสเู่ ครอ่ื งสมั ผสั เยน็ รอ้ นออ่ นแขง็ แลว้ กวา้ นความลมุ่ หลงทเ่ี กดิ ขน้ึ จากความรกั
ความชงั ความเกลยี ด ความโกรธ ความไมพ่ อใจในสงิ่ ทงั้ หลายเขา้ มาเผาหวั ใจ ทง้ั นลี้ ว้ น
เป็นวธิ ีการของอวชิ ชาหากิน ของอวชิ ชาส่งั สมความทกุ ขใ์ สห่ ัวใจของสัตว์เต็มอำ� นาจ
ของมนั มนั เรืองอำ� นาจเตม็ ทเ่ี มอื่ สติปัญญายงั แทรกเขา้ ไม่ถงึ

การพจิ ารณาดงั ทก่ี ลา่ วมานี้ คอื การเปดิ ความจรงิ ออกมาจากความจอมปลอมของ
กิเลสตัณหาอวิชชาที่เสกสรรปั้นยอเอาไว้ปักเสียบเอาไว้ เปิดเผยออกมาให้เห็นตาม

378

ความจรงิ แลว้ ปลอ่ ย เหน็ กร็ วู้ า่ เหน็ แตไ่ มต่ ดิ ไดย้ นิ กลน่ิ รส เครอื่ งสมั ผสั อะไรมา
สมั ผสั สมั พนั ธก์ ร็ เู้ หมอื นกนั กบั คนทวั่ ๆ ไป เหน็ เหมอื นกนั กบั คนทว่ั ๆ ไป แตไ่ มย่ ดึ ไมถ่ อื
เพราะความรอบคอบของสตปิ ญั ญาพอตวั แลว้ ปลอ่ ยวางโดยสน้ิ เชงิ แลว้ นแ้ี ลความเหน็
ของใจทเ่ี ปน็ ธรรมแลว้ กบั ความเหน็ ของใจทเ่ี ปน็ กเิ ลสทงั้ ดวง ตา่ งกนั อยา่ งน้ี การไดเ้ หน็
การไดย้ นิ เปน็ ต้น จึงไม่เหมือนกัน ผลท่ีเกดิ ขน้ึ กไ็ ม่เหมอื นกนั เลย ผลของกเิ ลสตอ้ ง
เปน็ ฟนื เปน็ ไฟ ผลของธรรมตอ้ งเปน็ สขุ รม่ เยน็ ตลอดเวลา ไมม่ อี ะไรมากระทบกระเทอื น
ไม่มีอะไรเอ้ือมเขา้ ถึงได้เลย เพราะสติปัญญาพอตัว

ยิ่งจิตถึงขน้ั บรสิ ุทธด์ิ ว้ ยแล้ว สมมุติท้งั มวลไม่มี สมมุติแมช้ ิ้นหนึ่งหรอื แม้เทา่
เม็ดหินเม็ดทรายท่จี ะเข้าแทรกในจิตตวิมุตตินนั้ ไดเ้ ลย เพราะตดั ออกหมด ข้นึ ชือ่ วา่
สมมตุ ิ ไมม่ สี ง่ิ ใดเหลอื อยภู่ ายในใจนน้ั เลย เหลอื แตว่ มิ ตุ ติ ความบรสิ ทุ ธลิ์ ว้ นๆ ของใจ
นน้ั แล จติ ทบ่ี รสิ ทุ ธลิ์ ว้ นๆ แลว้ เปน็ จติ ทวี่ เิ ศษ อนั นนั้ ตา่ งหากวเิ ศษ ผม ขน เลบ็ ฟนั หนงั
เนอื้ เอน็ กระดกู อวยั วะในสว่ นรา่ งกายทกุ สว่ นทเ่ี ราแบกเราหามอยนู่ ้ี ไมใ่ ชข่ องวเิ ศษ
มนั กองป่าชา้ ผีดิบตา่ งหาก มาเสกสรรป้นั ยอวา่ วิเศษอะไรกนั สง่ิ ทีว่ เิ ศษอยา่ งแทจ้ รงิ
คอื ใจที่บริสทุ ธ์ิตา่ งหาก

ทางทจ่ี ะกา้ วเขา้ สคู่ วามบรสิ ทุ ธวิ์ เิ ศษนนั้ คอื อะไร กค็ อื สมถธรรม วปิ สั สนาธรรม
ดงั ที่กลา่ วมานี้ เพราะฉะนัน้ จงพากนั ด�ำเนินเดนิ ตามแบบแปลน คอื สวากขาตธรรม
ที่ตรัสไว้ชอบแลว้ น้ีทงั้ สมถะและวิปสั สนา อยา่ ลดหย่อนอ่อนก�ำลัง อย่าทอ้ ถอย

กเิ ลสไมเ่ คยอ่อนก�ำลังโดยลำ� พังตนเอง นอกจากจะออ่ นก�ำลงั ลงด้วยการต่อสู้
การรบฟนั หนั่ แหลกกนั ดว้ ยสตธิ รรม ปญั ญาธรรม เปน็ ตน้ เทา่ นน้ั ใหม้ นั ออ่ นกำ� ลงั ลง
โดยธรรมชาติของมันนั้นไม่มีทาง และทุกข์ท่ีจะหมดไปจากใจของสัตว์โลกเพราะ
การอยู่เฉยๆ ไม่สนใจปลดเปล้ืองแก้ไขถอดถอนชะล้าง ตลอดกัปตลอดกัลป์ไหน
กแ็ บกทกุ ขอ์ ยเู่ ชน่ นนั้ ไมม่ คี ำ� วา่ ตน้ ไมม่ คี ำ� วา่ ปลาย กค็ อื จติ กบั ทกุ ขท์ แ่ี บกหามกนั อยู่
นแ้ี ล ทจี่ ะสนิ้ สดุ หลดุ พน้ ไปไดก้ เ็ พราะอำ� นาจของความเพยี ร ตง้ั แต่ ทาน ศลี ภาวนา ขนึ้ ไป
โดยลำ� ดับ น้ีคอื ส่ิงชะล้าง

379

เฉพาะอยา่ งยง่ิ จติ ตภาวนาเปน็ งานสำ� คญั ทจี่ ะลา้ งโลก โลกคอื อะไร โลกคอื หมสู่ ตั ว์
คำ� วา่ หมสู่ ตั วไ์ ดแ้ กอ่ ะไร ไดแ้ กห่ วั ใจทตี่ ดิ พนั กบั สง่ิ ทงั้ หลาย ยดึ มนั่ ถอื มน่ั สงิ่ ทงั้ หลาย
ไมว่ ่าหัวใจใด ทา่ นเรียกวา่ หมสู่ ัตวด์ ว้ ยกัน สตตฺ แปลวา่ ผู้ข้องผู้ตดิ

การขา้ มโลกขา้ มกนั ทตี่ รงนี้ ลา้ งโลกลา้ งทต่ี รงน้ี โลกทสี่ กปรกทส่ี ดุ กค็ อื โลกทเี่ ตม็
ไปดว้ ยกเิ ลสตณั หาอาสวะ ความโลภ ความโกรธ ความหลง ราคะตณั หา นคี้ อื ตวั สกปรก
ครอบหัวใจสตั ว์โลกอยู่ ใจจงึ หาความวเิ ศษไม่ได้ เมอ่ื สตปิ ญั ญา ศรทั ธา ความเพียร
ชะลา้ งเข้าไปหรือปราบปรามเขา้ ไป สง่ิ เหล่าน้จี ะพงั ลงๆ แตกกระจายลงไปโดยล�ำดบั
ลำ� ดาจนไมม่ อี ะไรเหลอื แลว้ นน้ั แลความวเิ ศษคอื จติ ดวงทบ่ี รสิ ทุ ธล์ิ ว้ นๆ เหนอื สงิ่ ใดๆ
ในสามแดนโลกธาตไุ มม่ อี ะไรเหมอื น นน้ั แลคอื จติ แท้ นนั้ แลคอื ธรรมแท้ ทเ่ี ปน็ ผลขน้ึ
มาจากแบบแปลนคอื ตำ� รบั ตำ� ราทที่ า่ นสอนไว้ สอนใหเ้ ขา้ สจู่ ดุ นต้ี า่ งหาก ไมใ่ ชม่ รรคผล
นพิ พานจะอยกู่ บั คำ� สอนนนั้ เทา่ นน้ั อนั นนั้ เปน็ แปลน อนั นน้ั เปน็ ตำ� รบั ตำ� รา สอนเขา้ มา
เพอื่ ถงึ ความจรงิ อนั น้ี นแ้ี ลเปน็ ตวั มรรค นแี้ ลเปน็ ตวั ผล นแ้ี ลเปน็ ผบู้ รสิ ทุ ธ์ิ เปน็ ผหู้ ลดุ พน้
คอื ผู้นี้ นล้ี ะถ้าพดู ว่าบา้ น กน็ ี้คอื บา้ น นัน้ เปน็ แปลน นี้เป็นบ้านส�ำเร็จอยู่ทตี่ รงนี้

ขอใหพ้ ากนั ประพฤตปิ ฏบิ ตั อิ ยา่ ทอ้ ถอย อยา่ ชนิ ชากบั ความทกุ ขท์ งั้ หลาย มนั เคย
ทุกข์มานานแล้วน่าเข็ดหลาบ พระพุทธเจ้าองค์ศาสดาของเราทรงเข็ดหลาบมาเต็ม
พระทยั แลว้ ไดต้ รสั รธู้ รรมขน้ึ มากระเทอื นสามแดนโลกธาตุ เพราะความหลดุ พน้ จาก
ความกดขบ่ี งั คบั ของวฏั จกั รวฏั จติ สงั สารจกั รกไ็ ดแ้ กก่ เิ ลส กษตั รยิ ว์ ฏั จกั รกไ็ ดแ้ กก่ เิ ลส
ตวั ครอบหวั ใจไวไ้ มใ่ หม้ ที างออกไดเ้ ลยนแ่ี ล เมอ่ื พระองคถ์ งึ ขน้ั วเิ ศษสมบรู ณแ์ ลว้ จงึ มี
พระเมตตาตอ่ สตั วโ์ ลกจนหาประมาณไมไ่ ด้ ไมม่ ใี ครจะมคี วามรคู้ วามฉลาดแหลมคม
นำ� อบุ ายความหลดุ พน้ แหง่ การเปลอื้ งทกุ ขอ์ อกจากใจของมวลสตั วไ์ ดย้ งิ่ กวา่ พระพทุ ธเจา้
มพี ระพทุ ธเจา้ พระองคเ์ ดยี วเทา่ นน้ั ทท่ี รงคน้ พบ โดยไมม่ คี รมู อี าจารย์ มใี ครมาแนะนำ�
สงั่ สอนเลย แตท่ รงเปน็ สยมั ภู ทรงคน้ พบเอง รเู้ องเหน็ เอง บรสิ ทุ ธเ์ิ อง แลว้ นำ� พระโอวาท
เหล่าน้ีออกมาสั่งสอนสัตว์โลก ต้ังแต่หลังจากตรัสรู้แล้วจนกระท่ังวันปรินิพพาน
พระองคไ์ มเ่ คยลดละในการสงเคราะหโ์ ลก ไมว่ า่ จะเปน็ โลกใด ควรสงเคราะหด์ ว้ ยอรรถ
ด้วยธรรมดว้ ยวิธกี ารใด เปน็ สงเคราะห์ทัง้ น้นั ไม่มีใครเปน็ คแู่ ขง่ พระพทุ ธเจ้า

380

ถ้าพูดถึงหลกั วิชาธรรมท่ีทรงสั่งสอนสัตว์โลก ก็ไมม่ สี ตั ว์ตัวใดรายใดจะมีวิชา
ประเภทนี้เป็นคู่แข่งกับพระพุทธเจ้า อุบายในการแนะน�ำสั่งสอนสัตว์โลกก็ไม่มีใคร
ฉลาดแหลมคมยง่ิ กวา่ พระพทุ ธเจา้ ถา้ พดู ถงึ เรอ่ื งความบรสิ ทุ ธว์ิ เิ ศษ ใจทบ่ี รสิ ทุ ธว์ิ เิ ศษ
กไ็ มม่ ใี ครเปน็ คแู่ ขง่ พระพทุ ธเจา้ มพี ระองคเ์ ดยี วเทา่ นนั้ ในขน้ั เรมิ่ แรกทไี่ ดต้ รสั รขู้ น้ึ มา

การทำ� ประโยชน์ใหโ้ ลกจงึ ไมม่ ีใครเสมอพระพทุ ธเจา้ ทรงท�ำไดท้ งั้ สามโลกธาตุ
อบุ ายวธิ กี ารสงั่ สอนทกุ อยา่ งไมต่ อ้ งหามาจากไหน ไมต่ อ้ งศกึ ษาเลา่ เรยี นมาจากทไี่ หน
คมั ภรี ใ์ ด จากครูใด อาจารยใ์ ด ทรงขวนขวายโดยลำ� พังพระองคเ์ อง ด้วยหลกั ของ
สัพพัญญู อนั เปน็ หลกั ประจ�ำองค์ของศาสดาแตล่ ะพระองคๆ์ เป็นอยา่ งนน้ั และการ
สงั่ สอนสตั วโ์ ลก พระพทุ ธเจา้ มเี วลาเมอื่ ไรนบั แตต่ รสั รแู้ ลว้ ในหลกั พทุ ธกจิ ๕ กบ็ อก
ไวแ้ ล้ว นห้ี มายถงึ เป็นกาลเวลานะ

ตอนบา่ ย ๓ โมง ๔ โมงเยน็ ประทานพระโอวาทแกไ่ พร่ฟา้ ประชาชน นบั แต่
พระมหากษตั รยิ ์ลงมาโดยลำ� ดบั ถงึ ประชาชนคนธรรมดา

ตอนค่ำ� ก็ประทานพระโอวาทแก่พระสงฆ์เป็นประจำ�

พอเทยี่ งคนื กป็ ระทานพระโอวาทและแกป้ ญั หาเทวดาตามขนั้ ภมู ติ า่ งๆ ทเี่ ขา้ เฝา้
และทลู ถามปญั หากบั พระพทุ ธเจา้ ตง้ั แตพ่ รหมโลกลงมาถงึ ภมุ มเทวดา คอื รกุ ขเทวดา
อากาสาเทวดา

พอปจั ฉมิ ยาม ทรงเลง็ ญาณดสู ตั วโลก ญาณคอื ความละเอยี ดแหลมคมแหง่ ความรู้
ทไี่ มม่ ใี ครเปน็ คแู่ ขง่ ทรงเลง็ ดสู ตั วโลกวา่ ผใู้ ดมอี ปุ นสิ ยั สามารถทจี่ ะบรรลธุ รรมหลดุ พน้
จากทกุ ขไ์ ดใ้ นกาลรวดเรว็ แตจ่ ะเปน็ อนั ตรายตอ่ ชวี ติ เสยี กอ่ น จะไมส่ มหวงั ผลทพี่ งึ จะ
ไดร้ บั เตม็ หวั ใจนนั้ จะขาดสะบนั้ ลงไปเพราะอนั ตรายแหง่ ชวี ติ จะมาถงึ กอ่ น พระองคก์ ็
เสดจ็ ไปโปรดผนู้ น้ั กอ่ นใคร แน่ะ

ตอนเชา้ กเ็ สดจ็ ออกบณิ ฑบาตโปรดสตั วโ์ ลกดว้ ยพระเมตตาจรงิ ๆ ไมไ่ ดไ้ ปดว้ ย
ความโลเลโลกเลกในเรอ่ื งอาหารโลกามสิ ทงั้ หลาย แตไ่ ปดว้ ยหลกั ของศาสดา ไปดว้ ย

381

พระเมตตา ไปดว้ ยความสงสารสตั วโ์ ลกจรงิ ๆ ใครไดเ้ หน็ ใครไดย้ นิ ไดฟ้ งั เวลารบั สงั่
แมเ้ พยี งประโยคเดยี วเทา่ นน้ั กเ็ ปน็ สริ มิ งคล มหามงคลเตม็ ทแี่ ลว้ วตั ถไุ ทยทานทเี่ ขา
มาบรจิ าคทา่ นผบู้ รสิ ทุ ธวิ์ เิ ศษดงั พระพทุ ธเจา้ จะประมาณไดย้ งั ไงวา่ มผี ลอานสิ งสม์ าก
ขนาดไหน จงึ เรยี กวา่ โปรดสตั วโ์ ลก เหน็ กเ็ ปน็ การโปรด ไดย้ นิ กเ็ ปน็ การโปรด เขาทำ� บญุ
มากน้อยเป็นการโปรดท้งั น้นั

หากจะวา่ งบา้ งกห็ ลงั เสวยพระกระยาหารแลว้ ไดพ้ กั บา้ งเลก็ ๆ นอ้ ยๆ เปน็ บางกาล
บางเวลา แลว้ ประชาชนเมอื่ มคี วามเคารพเลอ่ื มใสพระพทุ ธเจา้ อยแู่ ลว้ ทำ� ไมเขาจะไมม่ า
กลางวนั แมแ้ ต่เพยี งวัดปา่ บา้ นตาดเรานี่ อย่างผมซ่ึงเท่ากบั หนตู ัวหนงึ่ เทา่ นนั้ กย็ ังมี
ประชาชนมาหา กลางวกี่ ลางวนั เขากม็ า เวลาไหนเขากม็ า เขาไมเ่ หน็ มกี ำ� หนดกฎเกณฑอ์ ะไร
นเ่ี ขามาเฝา้ พระพทุ ธเจา้ เพอื่ อรรถเพอ่ื ธรรม เพอ่ื เคารพกราบไหวศ้ าสดาองคเ์ อก ทำ� ไม
จะมเี วลำ�่ เวลาจำ� กดั จำ� เขย่ี ถงึ ขนาดไมม่ คี นมาเฝา้ พระพทุ ธเจา้ ในเวลาทนี่ อกจากพทุ ธกจิ
แสดงไว้ ชาวพุทธเราเชื่อแน่วา่ ตอ้ งมีคนมาเฝา้ นอกเวลาไมส่ งสัย

นนั่ หมายถงึ หลกั ใหญท่ พ่ี ระพทุ ธเจา้ ทรงทำ� ตามพระวสิ ยั ของพระองค์ ทเี่ รยี กวา่
พทุ ธกจิ ๕ คอื งานของพระพทุ ธเจา้ สว่ นปลกี ยอ่ ยกลางวก่ี ลางวนั นก้ี ต็ อ้ งมี ลว้ นแลว้ แต่
การสงเคราะห์โลกทงั้ นัน้ เราพจิ ารณาซิ

แลว้ ใครในโลกนท้ี จ่ี ะทำ� ประโยชนใ์ หโ้ ลกไดย้ งิ่ กวา่ พระพทุ ธเจา้ สอนโลกกส็ อน
ไดถ้ งึ สามแดนโลกธาตุ มนษุ ยส์ อนกนั ไมเ่ หน็ ไดเ้ รอ่ื งไดร้ าว มนษุ ยต์ าดำ� ๆ มองเหน็ กนั
อยู่ด้วยกนั น้ี ยังสอนกันไม่ลง สอนกนั ไม่ได้ จะอวดตัวว่าท�ำประโยชนไ์ ดก้ วา้ งขวาง
อยา่ งไร ใครจะเชอ่ื ไดล้ งคอ แมต้ วั เองยงั สอนตวั เองไมไ่ ด้ บางครง้ั มนั เถลไถลยง่ิ กวา่
ชา้ งตกมนั พระพทุ ธเจา้ ทรงสอนไดท้ ง้ั เทวบตุ รเทวดา แลว้ ใครจะทำ� ประโยชนไ์ ดย้ ง่ิ กวา่
พระพทุ ธเจา้ ลองพจิ ารณาซิ

นลี้ ะอ�ำนาจของธรรม อำ� นาจแห่งความดี อำ� นาจแหง่ ความศักด์ิสทิ ธิ์วิเศษของ
ใจท่บี รสิ ทุ ธแ์ิ ลว้ อ�ำนาจของธรรมทีเ่ กิดข้นึ จากพระทัยทบ่ี ริสุทธ์แิ ลว้ นัน้ มอี �ำนาจมาก
เปน็ ความจริงเต็มสดั เต็มส่วน

382

การแนะนำ� สง่ั สอนผใู้ ดรายใดกต็ าม ทรงทราบทง้ั พระญาณภายในจติ ใจ ถา้ เปน็ หมอ
กเ็ ปน็ หมอปรญิ ญาเอก พอมองเหน็ คนไขย้ งั ไมท่ นั ถามดว้ ยซำ้� รแู้ ลว้ และวางยาถกู ปบ๊ั ๆ
ไมไ่ ดเ้ หมอื นหมอเถอ่ื น หมอเถอ่ื นนนั้ ผดิ กนั อยมู่ ากทำ� ใหค้ นตายเยอะ ถา้ หมอปรญิ ญา
ทเ่ี รยี นมาดว้ ยความถกู ตอ้ งแมน่ ยำ� แลว้ จะไดผ้ ลประโยชนม์ าก นน่ั นอ่ี งคศ์ าสดากค็ อื
องคป์ รญิ ญาธรรมอนั เอกไมม่ ใี ครเสมอแลว้ เอกคอื ธรรมแทง่ เดยี ว ใจบรสิ ทุ ธด์ิ วงเดยี ว
วเิ ศษอยใู่ นนน้ั นำ� ธรรมออกมาจากตรงนนั้ มาสง่ั สอนโลกจะผดิ ไปทไี่ หน ใครจะสงั่ สอน
โลกไดถ้ กู ตอ้ งแมน่ ยำ� และถงึ ใจยงิ่ กวา่ พระพทุ ธเจา้ ไมม่ ี นถ่ี งึ วา่ พระองคไ์ ดท้ ำ� ประโยชน์
ให้โลกไดก้ ว้างขวางมากมายจนไม่มปี ระมาณ

รองลำ� ดบั ลงมากค็ อื สาวก เพราะเปน็ ผรู้ จู้ รงิ เหน็ จรงิ สง่ิ ทรี่ จู้ รงิ เหน็ จรงิ นน้ั นำ� มา
สงั่ สอนหรอื นำ� มาพดู ใหใ้ ครฟงั กต็ าม จะมคี วามสะทกสะทา้ นทไ่ี หน เมอื่ ไดเ้ หน็ ประจกั ษ์
ไดร้ ปู้ ระจกั ษใ์ จแลว้ แมแ้ ตเ่ ราเหน็ ดว้ ยตา ไดย้ นิ ดว้ ยหตู อ่ กนั เรายงั ไมเ่ หน็ สะทกสะทา้ น
กเ็ ราไปเหน็ สง่ิ นน้ั เอง เราไดย้ นิ เองเรอื่ งนน้ั เราพดู ได้ แมแ้ ตเ่ ดก็ กย็ งั พดู ได้ นพ่ี ระพทุ ธเจา้
ทรงรปู้ ระจกั ษพ์ ระทยั แลว้ ทำ� ไมจะสงั่ สอนโลกผดิ ๆ พลาดๆ ไปได้ จงึ เชอื่ แนว่ า่ ไมผ่ ดิ
ไม่พลาด และตรงตามหลักแห่งสวากขาตธรรมนนั่ แล นเี่ รอ่ื งความวเิ ศษของจติ เปน็
เช่นนั้น

พลงั ของจติ ของธรรมไมม่ อี ะไรเสมอ เมอ่ื กเิ ลสมพี ลงั มาก พลงั ของจติ ของธรรม
เกิดไมไ่ ด้ มไี ม่ได้ มแี ตพ่ ลังของกิเลส การแสดงออกทางหู ทางตา ทางจมกู ทางลิ้น
ทางกาย ตลอดถงึ อวยั วะทกุ สว่ นทแี่ สดงออกเพราะอำ� นาจของกเิ ลส ใครกร็ กู้ นั เหน็ กนั
ทง้ั นน้ั เปน็ ยงั ไง เชน่ ความกรวิ้ ความโกรธ ความไมพ่ อใจ แสดงออกมาเปน็ ยงั ไงเรอ่ื ง
ของกเิ ลส ความพอใจกเ็ ปน็ เรอื่ งของกเิ ลส แสดงออกมาเปน็ ยงั ไง ใครๆ กร็ ู้ เพราะตา่ งคน
ตา่ งกเ็ ป็นคลงั กิเลสด้วยกัน

แตส่ ว่ นธรรมะท่ีบรรจอุ ยใู่ นพระทัยของพระพุทธเจา้ และใจของพระสาวก หรอื
ครอู าจารยใ์ ดก็ตามทีท่ ่านถงึ ความบริสุทธิแ์ ลว้ พลังใจของท่านทบี่ รสิ ุทธิ์แลว้ นนั้ เปน็
อยา่ งไร ไมม่ ใี ครทราบ ไมม่ ใี ครรู้ เพราะฉะนน้ั ในเวลาทา่ นแสดงออกดว้ ยกริ ยิ าทา่ ทาง
ตา่ งๆ เชน่ ในลกั ษณะขงึ ขงั ตงึ ตงั ดดุ า่ วา่ กลา่ วซงึ่ เปน็ พลงั ของธรรมลว้ นๆ เขากเ็ หน็ วา่

383

ทา่ นโมโหโทโส เขากว็ า่ ทา่ นเปน็ คลงั กเิ ลส มแี ตค่ วามโกรธ ความโมโหโทโสสงั่ สอนโลก
สงั่ สอนมนษุ ยม์ นา ทำ� ไมจงึ ดวุ า่ อยา่ งนน้ั ใหเ้ ขา เขาหาไดท้ ราบไมว่ า่ นน้ั คอื พลงั ของธรรม
ทแ่ี สดงออกมาดว้ ยความบรสิ ทุ ธใิ์ จลว้ นๆ เพราะเขาไมเ่ คยรู้ เขาไมเ่ คยเหน็ เขาจงึ คดิ วา่
ทา่ นโกรธท่านโมโห

ท้ังน้ีเนื่องจากธรรมไม่มีเคร่ืองมือแสดงออกเป็นของตน ร่างกายเหล่าน้ีเป็น
เครอื่ งมอื ของกิเลส เป็นวิบากของกเิ ลสต่างหาก วบิ ากได้แก่ผลทเ่ี กดิ ขน้ึ มาจากกิเลส
พาใหเ้ กดิ จึงเป็นเครอื่ งมอื ของกเิ ลส เมอื่ กิเลสได้ถูกปราบแหลกละเอียดลงไปไม่มี
เหลอื แลว้ ขนั ธอ์ นั นจ้ี งึ กลายมาเปน็ เครอื่ งมอื ของธรรมโดยปรยิ าย ธรรมจงึ อาศยั ขนั ธ์
อนั นเี้ ปน็ เครอ่ื งแสดงออก ดงั พระพทุ ธเจา้ ประกาศธรรมสอนโลก กต็ อ้ งอาศยั ธาตขุ นั ธ์
อนั นแี้ ล เสดจ็ ไปทน่ี น่ั ทน่ี ี่ การแสดงอรรถแสดงธรรม ลว้ นแตใ่ ชข้ นั ธน์ เ้ี ปน็ เครอ่ื งแสดง
ออกทง้ั นน้ั สว่ นธรรมอยใู่ นพระทยั ธรรมทอ่ี ยใู่ นพระทยั ระบายออกมาทางขนั ธใ์ หโ้ ลก
ได้เขา้ อกเขา้ ใจการแนะนำ� สัง่ สอน

หากวา่ ธรรมมเี ครอ่ื งมอื เปน็ ของตนแลว้ จะไมม่ อี ะไรสวยงามและวเิ ศษวโิ สยงิ่ กวา่
ลวดลายของทา่ นผมู้ ธี รรมและพลงั ของธรรมแสดงออกมาใหโ้ ลกเหน็ นน้ั เลย และไมม่ ี
อะไรเปน็ ค่แู ขง่ ได้ แตน่ ้ธี รรมไม่มเี ครื่องมอื เป็นของตน การแสดงออก โลกจึงเข้าใจ
ไดย้ าก และมกั เขา้ ใจวา่ เปน็ เรอื่ งของกเิ ลส ความโมโหโทโสกนั ไปเสยี เมอ่ื พลงั ของธรรม
แสดงออกมาในลักษณะเช่นน้ัน เพราะเครื่องมือน้ีเป็นเครื่องมือของกิเลส กิริยาท่ี
แสดงออกจงึ คลา้ ยคลงึ กนั ทงั้ ๆ ทอ่ี นั หนงึ่ เปน็ พลงั ของธรรม อนั หนง่ึ เปน็ พลงั ของกเิ ลส
แต่ก็เป็นเครอ่ื งมอื อนั เดยี วกนั จงึ ท�ำใหผ้ ู้ไดเ้ ห็นไดย้ นิ เขา้ ใจและตีความหมายวา่ ทา่ น
เปน็ คลงั กิเลสไปเสีย ท้งั ทีใ่ จท่านเปน็ คลงั แหง่ วิสทุ ธธิ รรมล้วนๆ

ขอพูดยอกย้อนกลับมาถึงเรื่องสมถวิปัสสนาอีก น้ีล่ะทางเพ่ือความพ้นทุกข์
พน้ ทใ่ี จ เราอย่าเขา้ ใจอย่าสำ� คญั ว่าจะไปพน้ ท่ีโนน่ ไปพ้นที่น่ี ไปพน้ บนดินฟ้าอากาศ
ทไ่ี หน พน้ ทใี่ จ เพราะทกุ ขอ์ ยทู่ ใ่ี จ เครอื่ งผกู มดั อยทู่ ใ่ี จ ปลดเปลอ้ื งดว้ ยธรรม ปลดเปลอื้ ง
ทใ่ี จ แกก้ นั ทใี่ จ พจิ ารณาใหเ้ หน็ ตามความเปน็ จรงิ ดงั ทอี่ ธบิ ายมานี้ แลว้ ความสงบของใจ
ทเี่ ราเคยไดย้ นิ แตช่ อื่ วา่ สมาธๆิ ในตำ� รบั ตำ� รา กจ็ ะปรากฏเปน็ ตวั บา้ นตวั เรอื น คอื เปน็

384

องคธ์ รรมขนึ้ มา คอื สมาธธิ รรมขน้ึ ภายในใจของเรา คำ� วา่ วปิ สั สนากเ็ หมอื นกนั จะปรากฏ
ความร้แู จ้งเหน็ จริงข้นึ มาประจกั ษใ์ จ

ส่ิงที่เคยยึดเคยถือเคยส�ำคัญมั่นหมายพังทลายลงไปหมด เพราะอ�ำนาจแห่ง
วปิ สั สนา ความรแู้ จง้ เหน็ จรงิ ปลอ่ ยวางไวต้ ามเปน็ จรงิ กจ็ ะปรากฏเป็นร่างแห่งธรรม
ประเภทตา่ งๆ ขน้ึ มา คอื ธรรมแสดงขนึ้ มาทใี่ จ ชำ� ระลงไปๆ จนกระทงั่ ไมม่ อี ะไรเหลอื
มนั เกาะอยูท่ ี่ตรงไหนกเิ ลสน่ะ ปญั ญาฟาดฟันเขา้ ที่ตรงนนั้ เผากนั ทีต่ รงนนั้ เกาะอยู่
ในรปู พจิ ารณาทางรปู จนเขา้ ใจแจม่ แจง้ เหน็ จรงิ แลว้ กเ็ หมอื นกบั เผากเิ ลสไปในตวั เสรจ็
ความยดึ มน่ั ถอื มน่ั พงั ทลายลงไปเพราะกเิ ลสพงั ความยดึ มนั่ ถอื มน่ั กต็ อ้ งพงั เพราะเปน็
บริษัทบรวิ ารของกนั และกนั

เอ้า จิตไปติดอยู่ที่ เวทนา ความสขุ ความทกุ ข์ เฉยๆ ปัญญาหย่งั ลงไป เพราะ
สงิ่ เหลา่ นเ้ี ปน็ ความจรงิ แตล่ ะอยา่ งๆ เทา่ นนั้ ไมใ่ ชเ่ ปน็ สตั วเ์ ปน็ บคุ คล ปญั ญาหยงั่ ทราบ
ลงไป อนั นก้ี พ็ งั สญั ญา สงั ขาร วญิ ญาณ ทกี่ เิ ลสเขา้ ไปถอื วา่ เปน็ เจา้ ของ กเิ ลสพงั ลงไปๆ
ไมม่ ที อ่ี ยู่ ไมม่ ที เี่ กาะ ไมม่ ที อ่ี าศยั ถกู อาวธุ คอื สตปิ ญั ญาฟาดฟนั หนั่ แหลกเขา้ ไป กเิ ลสวงิ่
เขา้ สู่อโุ มงคไ์ ด้แกจ่ ติ ทน่ี ่ีอวิชชาล้วนๆ อยู่ทนี่ ่ัน

ก่ิงก้านสาขาของอวิชชา บริษัทบริวารของอวิชชาท่ีแผ่กระจายออกมาภายนอก
ถูกสติปัญญาตีต้อนเข้าไปจนกระทั่งไม่มีที่อยู่ ก็วิ่งเข้าสู่จิต พิจารณาที่จิตอีกด้วย
สตปิ ัญญาอัตโนมัติ ในคร้ังพทุ ธกาลท่านว่า มหาสตมิ หาปญั ญา เมอื่ พนิ ิจพจิ ารณา
ฝกึ ซอ้ มอยไู่ มห่ ยดุ ไมถ่ อย ไอเ้ รอื่ งความลม้ ลกุ คลกุ คลานนนั้ มนั ลกุ ไดต้ ง้ั ไดจ้ ะวา่ ยงั ไง
สตปิ ญั ญาประเภทนกี้ ก็ ลายเปน็ สตปิ ญั ญาทเี่ กรยี งไกรขนึ้ มา ทนั ตอ่ เหตกุ ารณ์ ทนั ตอ่
กลมายาของกเิ ลสทุกประเภท จนกระทัง่ ตีตะลอ่ มเขา้ ไปสู่จิตดวงเดียว แล้วฟาดฟัน
หัน่ แหลกกนั เขา้ ไปท่ีนนั่ อกี

การพจิ ารณาอวชิ ชาอยทู่ จี่ ติ กพ็ จิ ารณาเชน่ เดยี วกบั สภาวธรรมภายนอก เปน็ แต่
เพยี งวา่ ไมม่ อี สภุ ะอสภุ งั แตเ่ ปน็ เรอ่ื งของ อนจิ จฺ ํ ทกุ ขฺ ํ อนตตฺ า เพราะกเิ ลสนนั้ เปน็ สมมตุ ิ
อนจิ จฺ ํ ทกุ ขฺ ํ อนตตฺ า กค็ รอบกนั กบั สมมตุ นิ น้ั พจิ ารณาซิ มนั เปน็ เราทไี่ หน จนกระทง่ั

385

แยกแยะกนั ไดแ้ ตกกระจายลงไปไมม่ อี ะไรเหลอื แลว้ ทนี ้ี อนจิ จฺ ํ ทกุ ขฺ ํ อนตตฺ า กห็ มด
ปญั หาไป มหาสตมิ หาปญั ญากห็ มดหนา้ ทไ่ี ปเมอ่ื กเิ ลสดบั ไปหมดแลว้ อะไรทร่ี วู้ า่ กเิ ลส
ดบั ไป อนั นนั้ แลคอื ธรรมชาตทิ บี่ รสิ ทุ ธ์ิ จติ ทบี่ รสิ ทุ ธอ์ิ นั นนั้ แล คอื ธรรมวเิ ศษ จติ กบั ธรรม
เป็นอันเดียวกัน น่ีละการสัมผัสธรรม ตาไม่สามารถสัมผัสธรรมได้ หูไม่สามารถ
สมั ผัสธรรมได้ จมกู ล้นิ กาย ไม่สามารถสมั ผัสธรรมได้ เพราะธรรมไมใ่ ชว่ ิสัยของ
ตา หู จมูก ล้นิ กาย จะสัมผัสสัมพนั ธ์ได้ แต่เปน็ วสิ ยั ของใจอยา่ งเดียวเท่านั้น

จงเรมิ่ ปฏบิ ตั ิกนั เพ่ือความสมั ผสั ธรรมตงั้ แต่ สมถธรรม วิปัสสนาธรรม ขน้ึ ไป
จนกระทง่ั ถงึ วมิ ตุ ตธิ รรม จะนอกเหนอื จากจติ นไ้ี ปไมไ่ ดเ้ ลย เอาลงตรงนซี้ ิ พจิ ารณาตรงนี้
ใหไ้ ดเ้ หน็ ซวิ า่ ความหลดุ พน้ เปน็ ยงั ไง และใหไ้ ดเ้ หน็ ชดั ๆ ประจกั ษใ์ จซวิ า่ มนษุ ยเ์ รากด็ ี
สตั วท์ ง้ั หลายกด็ ี เกดิ แลว้ ตาย หรอื ตายแลว้ สญู หรอื ตายแลว้ ไมส่ ญู มนั เปน็ ยงั ไง จะไม่
นอกเหนอื จากการพจิ ารณานไี้ ปได้ จะรกู้ นั โดยตลอดทว่ั ถงึ เคยเกดิ แก่ เจบ็ ตาย มากภี่ พ
กช่ี าติ จะประมวลมาสจู่ ติ ดวงเดยี วนว้ี า่ อวชิ ชฺ าปจจฺ ยา ตวั เดยี วนเี้ ทา่ นน้ั พาใหส้ ตั วเ์ กดิ
แก่ เจบ็ ตาย เพราะมนั เปน็ เชอ้ื อนั สำ� คญั ฝงั อยภู่ ายในใจ พอพงั อนั นลี้ งหมดแลว้ ทนี จี้ ติ
ตายไหมและสญู ไหม นน่ั จติ ตายและจติ สญู จะบรสิ ทุ ธไิ์ ดย้ งั ไง พระพทุ ธเจา้ ทรงปราบ
กเิ ลสพงั ลงไปหมดแลว้ พระองคส์ งั่ สอนสตั วโ์ ลกไดเ้ พราะจติ บรสิ ทุ ธิ์ ถา้ จติ บรสิ ทุ ธนิ์ นั้
ตายและสญู ไปแลว้ จะเอาอะไรไปสอนโลก เอาให้เหน็ ชัดๆ ซิ

สนทฺ ฏิ €ฺ โิ ก ความเหน็ เอง ปจจฺ ตตฺ ํ เวทติ พโฺ พ วญิ ญฺ หู ิ รทู้ น่ี ่ี ไมไ่ ดร้ ทู้ ไี่ หน ปฏบิ ตั ทิ ี่
ตรงน้ี แกก้ นั ทต่ี รงน้ี ไมม่ คี ำ� วา่ กาลนน้ั สถานทนี่ น่ั ทน่ี เี่ ปน็ มรรคผลนพิ พาน หรอื สนิ้ สดุ
มรรคผลนพิ พาน แตม่ อี ยทู่ ใ่ี จของเรานแ้ี ล กเิ ลสกห็ อ้ มลอ้ มอยทู่ นี่ ี่ จงึ ทำ� ใหส้ ตั วโ์ ลกโง่
หลงงมงายไปตามมนั วา่ มรรคผลนพิ พานหมดเขตหมดสมยั แลว้ ปฏบิ ตั เิ ทา่ ไรๆ กไ็ มร่ ู้
ไมเ่ หน็ กจ็ ะเหน็ ยงั ไงเมอ่ื กเิ ลสปดิ หวั มนั อยู่ กเิ ลสหลอกมนั อยเู่ วลานนั้ คำ� พดู เชน่ นนั้
กเ็ ปน็ คำ� พดู ทถี่ กู กเิ ลสหลอกตา่ งหากนี่ เมอ่ื เวลาบกุ เบกิ เพกิ ถอนออกไป ทนี ต้ี วั จอมปลอม
ทว่ี า่ มรรคผลนพิ พานไมม่ ี กแ็ ตกกระจายออกไป อะไรคอื มรรคผลนพิ พาน กค็ อื การปราบ
กเิ ลสเรียบนัน้ แลคือมรรคผลนิพพาน จะเป็นที่ไหนไป

386

เอาให้จริงจังซินักปฏิบัติ ให้รู้ให้เห็นซิ ธรรมะของพระพุทธเจ้าไม่ใช่ตุ๊กตา
เครื่องเลน่ ของเดก็ น่ีวะ พระพทุ ธเจา้ เปน็ ศาสดาองคเ์ อก ท�ำไมธรรมไมเ่ ป็นธรรมเอก
เราปฏบิ ตั แิ บบลมุ่ ๆ ดอนๆ จะใหเ้ หน็ ของจรงิ ไดย้ งั ไง จงเอาใหเ้ หน็ ของจรงิ ซิ อยทู่ จี่ ติ
ไมไ่ ดอ้ ยทู่ ไ่ี หน อยา่ ไปหลงงมงายกบั มนตค์ นวา่ กาลนนั้ สถานทนี่ นั่ เปน็ เวลาทม่ี รรคผล
นพิ พาน มี ไมม่ ี หรอื สญู สน้ิ ไป ใครปฏบิ ตั ยิ งั ไงกไ็ มม่ มี รรคผลนพิ พาน มรรคผลนพิ พาน
สิ้นสุดไปแลว้ นนั่ มันโมฆบรุ ษุ บุรษุ ตาฟาง บรุ ษุ ตาบอด อยา่ ไปเชื่อถ้าไมอ่ ยากจมไป
กบั มันน่ะ

พุทธํ ธมฺมํ สงฺฆํ สรณํ คจฉฺ ามิ ให้เชื่อตรงน้ี ไปเชือ่ อะไรคนหหู นวกตาบอด
มันพูดออกมาดว้ ยความโง่หลงงมงาย เพราะกิเลสครอบหวั มันต่างหาก พระพทุ ธเจา้
พระธรรม พระสงฆ์ กเิ ลสไมไ่ ด้ครอบท่านนน่ี ะ นลี้ ะเป็นสาระของพวกเรา เอาตรงน้ี
เปน็ หลกั ตายกต็ ายเถอะ เราเคยเกดิ เคยตายมากภ่ี พกช่ี าตแิ ลว้ ทกุ ขเ์ ทา่ ไร เอา้ ทกุ ข์
ทุกข์เพราะการต่อสู้กับกิเลสเพ่ือเอาตัวรอดเป็นยอดคนยอดเรา เราไม่เคยทุกข์หรือ
เราเคยทกุ ขม์ าแลว้ ทำ� ไมเราไปกลวั อะไรกบั ทกุ ขใ์ นการตอ่ สกู้ บั กเิ ลส เอาใหจ้ รงิ ใหจ้ งั ซิ

รสู้ กึ เหนอ่ื ย เอาละเพยี งเทา่ น้ี ยงั ไมถ่ งึ ไหนเลย โรคหวั ใจเปน็ อยา่ งนแี้ ล มนั ไมฟ่ งั
เทศน์ฟังธรรมกบั ใครทั้งสิ้น

387

ภาวนามยปัญญา กาฝากในวงพุทธศาสนาจรงิ หรอื ?

เทศน์อบรม ณ สวนแสงธรรม กรุงเทพมหานคร
วันท่ี ๒๖ มกราคม พ.ศ. ๒๕๓๒

ขอให้บรรดาพ่ีน้องทั้งหลายได้ทราบเอาไว้เรื่องระหว่างธรรมกับอธรรม หรือ
ความชว่ั กบั ความดที ม่ี นั ผลกั มนั ดนั มนั ตอ่ สกู้ นั นี้ เราไมท่ ราบไดง้ า่ ยๆ นะ คอื เรอ่ื งของ
กเิ ลสนเี้ ราไมไ่ ดส้ งั เกตวา่ มนั เปน็ เหมอื นกบั ถนนเปน็ คลนื่ มสี งู มตี ำ�่ เปน็ หลมุ เปน็ บอ่ กม็ ี
เปน็ เรยี บๆ ธรรมดากม็ ี เปน็ เหมอื นเราขน้ึ เขากม็ ี แตย่ งั ไงกต็ ามเถอะ ถา้ เปน็ เรอ่ื งของ
กเิ ลสแลว้ ขนึ้ เขากพ็ อใจปนี ไมถ่ อยงา่ ยๆ หรอกนะ คำ� วา่ ขเ้ี กยี จ เพราะเหน็ โทษของกเิ ลส
มาหลอกตม้ เราใหข้ นึ้ เขานไ้ี มม่ ี มแี ตป่ นี ตะพดึ ตะพอื ถา้ ลงวา่ กเิ ลสมาบอก ใหล้ งหลมุ
กล็ ง ลงบอ่ กล็ ง ให้ปนี ก็ปนี ให้ล้มกล็ ้ม แล้วลกุ ใหม่ นั่นเรอ่ื งของกเิ ลสมนั แหลมคม
เอามากๆ เราเคยพดู เสมอ นถี้ อดออกมาจากพระทยั ของพระพทุ ธเจา้ นะ ถงึ เราไมร่ กู้ ต็ าม
เรากเ็ รยี นธรรมะพระพทุ ธเจา้ แลว้ ถอดออกมาจากดวงพระทยั พระพทุ ธเจา้ มาสอนทา่ น
ทงั้ หลาย ถึงบอกวา่ กิเลสนีล้ ะเอยี ดมากจรงิ ๆ นะ

จงึ ไดพ้ ูดวา่ อัศจรรย์ พระพทุ ธเจา้ ทอ่ี บุ ัติข้นึ มาไดโ้ ดยลำ� พงั ไมม่ ใี ครบอกใคร
แนะเลย นอี้ ศั จรรยจ์ รงิ ๆ ไมใ่ ชธ่ รรมดานะ เราอศั จรรยอ์ ยา่ งถงึ ใจจรงิ ๆ โดยไมม่ ใี ครบอก
ไม่มีใครแนะพระองค์เลย สามารถผดุ ข้ึนมาได้ท่ามกลางแห่งความหนาของกิเลสใน
สามไตรโลกธาตุ สามไตรโลกธาตหุ นาขนาดไหนทปี่ ดิ สตั วท์ งั้ หลายไว้ สามแดนโลกธาตุ
คอื กามโลก รปู โลก อรปู โลก หรอื กามภพ รปู ภพ อรปู ภพ นเี้ ปน็ ทอ่ี ยขู่ องสตั วท์ งั้ หลาย

388

ทก่ี เิ ลสครอบเอาไว้ หนาขนาดนนั้ ละ พอพน้ จากนกี้ ต็ ดิ อนั นี้ พน้ จากชน้ั นก้ี ไ็ ปตดิ ชนั้ น้ี
พ้นจากนี้ก็ไปติดช้ันนี้ พ้นจากภพนี้ก็ไปติดภพนั้น พ้นจากภพน้ันก็ไปติดภพนี้
อยูอ่ ย่างนตี้ ลอดมา นบั ไม่ได้นะวา่ เท่านน้ั กัปเท่านี้กัลป์ นานขนาดไหนฟงั ซิ สตั วโลก
เคยเปน็ มาอยา่ งน้ี

จติ ดวงนกี้ ผ็ ิดกพ็ ลาดของมนั อยู่ตลอดมาอยา่ งนแ้ี หละ ผิดพลาดๆ อย่เู รอื่ ยๆ
แลว้ กไ็ มม่ ีทางท่ีจะเหน็ โทษได้ เพราะวิชาปิดบงั ท่ีไม่ให้เห็นโทษของกเิ ลสมีอกี มันมี
ทุกอยา่ ง วชิ าของมันรอบตวั ๆ แล้วอยู่ๆ ไมค่ าดไมฝ่ ัน พระพทุ ธเจา้ ก็ผดุ ขึ้นมาถงึ ได้
ประกาศธรรมใหเ้ หน็ โทษของมนั วา่ เปน็ ยงั ไงๆ พดู งา่ ยๆ กค็ อื เอาพระองคเ์ ปน็ ตวั ประกนั
ว่าความล่มจมในวัฏสงสาร เราเป็นมามากและนานแสนนานแล้ว เหมือนกับว่าเอา
พระองคเ์ ปน็ ตวั ประกนั เลยทีเดยี ววา่ เช่อื ตถาคตเถดิ ตถาคตจะไม่พาทา่ นทงั้ หลาย
ใหล้ ่มจมนะ ตถาคตไดต้ รสั รูส้ ้ินจากกเิ ลสดว้ ย ได้เป็นพระพุทธเจ้าด้วย ความเป็น
พระพทุ ธเจา้ น้ี ไดท้ ำ� ความปรารถนามานานสกั เทา่ ไร บารมจี นเตม็ ภมู แิ ลว้ จงึ ไดผ้ ดุ ขนึ้
มาเป็นพระพุทธเจ้า ความเป็นพระพุทธเจ้าก็ดี ต้นเหตุท่ีจะได้เป็นพระพุทธเจ้าคือ
ความปรารถนาของเราตถาคตกด็ ี ไมใ่ ชค่ วามปรารถนาเปน็ พระพทุ ธเจา้ ดว้ ยบารมที จี่ ะ
มาหลอกลวงโลกนะ พดู งา่ ยๆ วา่ อยา่ งนนั้ ใหเ้ ชอ่ื เถดิ ตถาคตเจอเองทกุ อยา่ ง ทง้ั ดที งั้ ชวั่
ทง้ั ผดิ ทงั้ ถกู ทง้ั ความทกุ ขม์ ากทกุ ขน์ อ้ ย ตถาคตเปน็ ตวั ประกนั ใหเ้ หน็ ทกุ อยา่ งบรรดา
สงิ่ ที่มใี นโลกสมมตุ ิทง้ั หลาย เอ้า เช่ือเถดิ เหมอื นอยา่ งนัน้ นะ ธรรมพระพุทธเจ้าเป็น
การทา้ ทายอยา่ งนว้ี า่ เชอื่ เถดิ ธรรมนไี้ มผ่ ดิ ใหเ้ ดนิ ตามนเี้ ถดิ ไมผ่ ดิ บอกอยา่ งนน้ั เลย
ลำ� ดบั ตอ่ มากค็ อื วา่ พระสาวก กพ็ ระองคแ์ นะแลว้ จงึ คอ่ ยรู้ นอกนนั้ ไมร่ นู้ ะ เมอื่ พระองค์
ไดแ้ นะแล้วก็ค่อยรู้ๆ คอ่ ยร้ตู าม เรื่อยๆๆ มา

ทนี ท้ี ว่ี า่ กเิ ลสมคี วามละเอยี ดแหลมคมมรี อ้ ยสนั พนั คมนนั้ กค็ อื วา่ มนั มที กุ อยา่ ง
ที่จะปดิ ๆ ไมใ่ ห้เราเห็นโทษๆๆ คดิ ดูอย่างทว่ี ่าขา้ งต้นน้นั ถา้ กิเลสบอกใหข้ ึน้ เขาแล้ว
ขึน้ เลย ไมม่ ีถอย ถา้ ลงกิเลสได้บอกแล้วขนึ้ ได้เลย ขนึ้ เขาก็ขนึ้ ได้ ตกลงมาแม้ตาย
ก็ยอมตาย คนน้ันตกเขา คนน้ตี กบ่อ คอื ความฉบิ หายลม่ จมและความทุกขท์ รมาน
การตกบ่อมีสาเหตุอะไรถึงต้องไปตกบ่อ มันก็มีสาเหตุอันหน่ึงซึ่งขึ้นอยู่กับกิเลส

389

ตวั แสนเลห่ แ์ สนกลอกี เหมอื นกนั กเิ ลสมสี ว่ นจนไดๆ้ ๆ อยา่ งขนึ้ บนภเู ขา กข็ นึ้ ดว้ ยความ
เพลิดเพลิน นั่น ก็กิเลสพาไปให้ลืมเนื้อลืมตัวเพลิดเพลินเกินไปจนตกภูเขาลงมา
ตกเหวตกหน้าผาจริงๆ ลงมาก็มี ตกเพราะกลกิเลสอื่นๆ ก็มี มีอยู่ทุกแง่ทุกมุม
บรรดากลกเิ ลสจะทำ� คนใหเ้ สยี และลม่ จม ทนี เ้ี ราไมร่ เู้ รอื่ งกลมายาของมนั จงึ จมเอาๆ
มพี ระพทุ ธเจา้ เทา่ นนั้ ทร่ี ู้ รองลำ� ดบั ลงมากพ็ ระสาวกอรหนั ต์ ทา่ นเหลา่ นรี้ อ้ ยเปอรเ์ ซน็ ตๆ์
รูห้ มด ความรู้กลมายาของกเิ ลสนร้ี เู้ หมือนกนั กบั พระพุทธเจา้ ไม่มีแงท่ ่ีน่าสงสัยเลย

นีแ่ ล เราถงึ ได้พูดเรอ่ื งภาวนามยปัญญาไวพ้ อประมาณ กลวั วา่ ต่อไปนี้ปัญญา
อันท่ีสามทีส่ ำ� คญั มากทีส่ ดุ น่ี ซึง่ เปน็ รากแกว้ ของศาสนาในการบกุ เบกิ เพิกถอนกเิ ลส
ทกุ ประเภท คอื ภาวนามยปญั ญา จะถกู ลบลา้ งไปเสยี เพราะไมม่ ผี ปู้ ฏบิ ตั ใิ หร้ ใู้ หเ้ หน็
ภาวนามยปญั ญา ใหร้ ใู้ หเ้ จอภาวนามยปญั ญา ซง่ึ เปน็ สงิ่ ทค่ี าดไมถ่ กู เลย ถา้ ไมเ่ ปน็ ขนึ้
ในหวั ใจเจา้ ของแลว้ คาดไมถ่ กู ทคี่ าดไมถ่ กู เพราะความไมเ่ ปน็ ความไมเ่ ปน็ อาจจะเปน็
เพราะความไมไ่ ดป้ ฏบิ ตั ใิ หไ้ ดใ้ หถ้ งึ ปญั ญาขน้ั นก้ี ไ็ ด้ ทนี เ้ี มอื่ เปน็ เชน่ นน้ั แลว้ ภาวนามย-
ปญั ญา ซง่ึ เปน็ รากแกว้ ของพทุ ธศาสนาเรานี้ อาจจะเหน็ เปน็ ของไมม่ คี วามสำ� คญั อะไรกไ็ ด้
เพราะคนไมไ่ ดส้ นใจปฏบิ ตั จิ งึ ไมร่ ู้ เมอื่ ไมร่ แู้ ลว้ จะทราบไดอ้ ยา่ งไรวา่ ภาวนามยปญั ญา
มีความส�ำคัญอย่างไรในวงศาสนา ตลอดถึงการปราบปรามกิเลสเอาปัญญาชนิดใด
มาปราบ เมอื่ ไมร่ ไู้ มเ่ หน็ แลว้ กอ็ าจจะมกี ารแกไ้ ขดดั แแปลงหรอื ลบลา้ งปญั ญาประเภทน้ี
ออกจากวงพระพทุ ธศาสนาไมใ่ หม้ กี ไ็ ด้ เพราะสมยั ทกุ วนั นนี้ กั ปราชญม์ มี าก จงึ ขอให้
ทา่ นผฟู้ งั ทง้ั หลายจำ� เอาไวเ้ พอ่ื เหตกุ ารณด์ งั กลา่ วมาทอ่ี าจเปน็ ได้ บางทหี ลวงตาบวั ตายแลว้
จะไดน้ ำ� ไปเปน็ ขอ้ คดิ และทบทวนต่อไป ธรรมะข้อนจ้ี ะไมส่ ้ินไม่สุดไปกับลมปากของ
ผูต้ ายไปโดยถา่ ยเดยี วเสยี

ภาวนามยปัญญาน้ี ตามหลักธรรมชาติแล้วเป็นแก่นของศาสนาอันหน่ึงใน
องคม์ รรค ไดแ้ ก่ สมั มาทฏิ ฐิ สมั มาสังกปั โป ภาวนามยปัญญานอ้ี ยู่ในองคน์ ี้ คือเปน็
มรรค เปน็ มรรคอนั สำ� คญั ดว้ ย ทนี เี้ มอ่ื เวลาไมไ่ ดป้ ฏบิ ตั กิ ไ็ มร่ ู้ ดไี มด่ อี าจคดิ วา่ ปญั ญา
ประเภทนจี้ ะเกดิ ข้ึนธรรมดาเหมอื นสตุ มยปญั ญา ท่ีได้ยนิ ไดฟ้ ังจากเรอื่ งตา่ งๆ นเ้ี ปน็
สุตมยปญั ญา ปญั ญานน้ั ไมใ่ ชอ่ ย่างนี้ ส�ำหรบั จินตามยปัญญา คิดอา่ นไตร่ตรองไป

390

ธรรมดาๆ เปน็ ปญั ญาของสามญั ชนเราธรรมดา๊ ธรรมดา เรากค็ ดิ ไดต้ รองได้ พอเปน็ ปาก
เปน็ ทางเปน็ ปญั ญาได้ สองอยา่ งนเี้ ราพอคาดได้ ถา้ จะวา่ เดากพ็ อเดาได้ แตภ่ าวนามย-
ปญั ญาน้ี ถา้ ไมเ่ ปน็ ขน้ึ กบั ผปู้ ฏบิ ตั แิ ลว้ เดาเทา่ ไรกเ็ ดาเถอะ จะไมถ่ กู ตอ้ งกบั ความจรงิ เลย
ถ้าจติ ไม่เป็นเสียเอง

เดาไมถ่ กู ดว้ ย ความไมส่ นใจทจี่ ะปฏบิ ตั ใิ หเ้ ปน็ อยา่ งนนั้ ดว้ ย แลว้ กไ็ มร่ สู้ ง่ิ นน้ั ดว้ ย
เม่ือเป็นเช่นน้ัน ค�ำว่าภาวนามยปัญญาท่ีเป็นองค์มรรคอันส�ำคัญของพุทธศาสนาน้ี
จะกลายเปน็ กาฝากแหง่ พทุ ธศาสนาไปเสยี ดว้ ยความเหน็ ความสำ� คญั ของชาวพทุ ธเรา
วา่ ภาวนามยปญั ญานไี้ มจ่ ำ� เปน็ เลย นส้ี ำ� คญั มาก เพราะวสิ ยั ของคนมกี เิ ลสตอ้ งไมพ่ น้
กิเลสที่จะแฝงเข้ามาท�ำลายจนได้ว่า ภาวนามยปัญญานี้ไม่ใช่ธรรมจ�ำเป็นในวงพุทธ
ศาสนา เป็นธรรมส่วนเกนิ เปน็ ธรรมเคลือบแฝงตา่ งหาก เหลา่ นม้ี ีทางเปน็ ได้ และ
มีทางจะปัดปัญญาน้ีท่ีจะฆ่ามันที่จะสังหารมันออกไม่ให้มีอยู่ในวงพุทธศาสนา แล้ว
กิเลสจะสนุกเพ่นพ่านตั้งตลาดตเลบนหัวใจและความประพฤติของชาวพุทธเราโดย
ไมอ่ าจสงสยั เพราะพทุ ธศาสนาขาดอาวธุ ทค่ี รบองคแ์ หง่ มรรคซง่ึ จะทำ� ลายสงั หารกเิ ลส
บนหัวใจสัตว์

ตลาดของกเิ ลสนน้ั ไมเ่ หมอื นตลาดคา้ ขายเรานะ ใหท้ า่ นทง้ั หลายนำ� ไปพจิ ารณา
กเิ ลสตงั้ ตลาดบนหวั ใจคนเปน็ อยา่ งไร ตลาดความโลภ ความโกรธ ความหลง นต้ี ลาด
ของกเิ ลสราคะตณั หาเปน็ อยา่ งไร อยทู่ ไ่ี หน ถา้ ไมอ่ ยทู่ ห่ี วั ใจคนนะ่ ทกุ วนั นเ้ี ปน็ อยา่ งไร
กเิ ลสเขา้ ไปตงั้ รา้ นคา้ มากไหม แตก่ อ่ นกเิ ลสอยา่ งนกี้ เ็ คยมอี ยู่ แตไ่ มไ่ ดอ้ อกหนา้ ออกตา
ดื้อดา้ นเหมือนอยา่ งทุกวนั น้ี เพราะไม่มใี ครเสริมมนั มาก เหตุใดจงึ ไม่มใี ครเสริมมนั
มากเหมอื นสมยั ปจั จบุ นั น้ี เพราะธรรมครอบหวั มนั ไว้ พอธรรมจางไปๆ จากหวั ใจคน
มนั โผล่ข้นึ มาไดๆ้ ออกเพน่ พ่านทั่วดนิ แดนแบบกินไม่เลือก อนั ใดทีเ่ ปน็ ของส�ำคัญ
ในหลกั ธรรมทจ่ี ะปราบปรามมนั มนั บอกวา่ อนั นน้ั ไมส่ ำ� คญั อนั ใดทเ่ี ปน็ เครอ่ื งสง่ เสรมิ
มนั ใหม้ กี �ำลงั ใหด้ ีให้เดน่ เพ่ือมันท้ังน้ันแหละ อันนั้นส�ำคญั มาก ถงึ จะเลวขนาดไหน
กถ็ อื วา่ สำ� คญั มาก ดมี ากไปตามๆ กนั ถา้ ลงกเิ ลสไดช้ มวา่ ดแี ลว้ เปน็ บา้ ไปหมดละพวกเรา
ย่ิงลูกศิษย์หลวงตาบัวนี้ด้วยแล้ว เป็นบ้ากันท้ังน้ันนะ พากันจ�ำเอาค�ำนี้ไปคิดอ่าน
ไตร่ตรองใหเ้ กิดประโยชนแ์ ก่ตน

391

จะขอยอ้ นมาเรอ่ื งภาวนามยปญั ญาอกี คอื ภาวนามยปญั ญานเ้ี ปน็ ปญั ญาทอ่ี อก
จากสตุ มยปญั ญาและจนิ ตามยปญั ญา เปน็ เครอื่ งหนนุ ใหเ้ กดิ ปญั ญานขี้ น้ึ มา โดยมสี มาธิ
เปน็ พนื้ ฐาน ปญั ญาทจ่ี ะพาใหเ้ กดิ ทแี รกตอ้ งอาศยั การบงั คบั บญั ชา เพราะปญั ญายงั ไม่
รู้ผลของตัวเอง ไม่เหน็ คณุ คา่ ของตวั เองเพราะยงั ไม่เกิด เนอ่ื งจากยังไม่ไดพ้ จิ ารณา
พระพทุ ธเจ้าทา่ นสอนว่า สีลปริภาวโิ ต สมาธิ มหปผฺ โล โหติ มหานสิ ํโส สมาธิที่มี
ศลี อบรมแลว้ จติ ใจยอ่ มอบอนุ่ ไมม่ อี ารมณฟ์ งุ้ ซา่ นวนุ่ วายไปในแงต่ า่ งๆ ใหเ้ ปน็ อารมณ์
กวนใจ ท�ำภาวนา จติ ย่อมสงบได้งา่ ย นี่เป็นภาษาทางภาคปฏบิ ตั ิ

ทางภาคปรยิ ตั ิ เรากเ็ รยี นมาเหมอื นกนั ทา่ นมหากเ็ รยี น คา้ นกค็ า้ นกนั ซิ มหาตอ่ มหา
(น่มี พี ระมหาทา่ นฟังอยดู่ ้วย) แปลตามศพั ทน์ น้ั แปลว่าอย่างไร แปลตามความจริงน้ี
แปลวา่ อยา่ งไร เวลาปฏบิ ตั ไิ ปเจอเหตผุ ลเขา้ เปน็ อยา่ งไรกบั ความจำ� ทเ่ี รยี นมา นเี่ อาตรงนี้
ตรงท่ีกิเลสจะหมอบ เราแปลมาธรรมดาน้ี ดีไม่ดีไม่พ้นเป็นหนอนแทะกระดาษนะ
เรากเ็ คยเปน็ มา เวลาเอาภาคความจำ� ออกมาปฏบิ ตั ทิ น่ี ี่ กเิ ลสจะหลงทศิ หลงทางตรงน้ี
เพราะไปโดนหวั กเิ ลสเขา้ อยา่ งจงั ๆ สมาธปิ รภิ าวติ า ปญฺ า มหปผฺ ลา โหติ มหานสิ สํ า
ปญั ญาทมี่ สี มาธเิ ปน็ เครอ่ื งหนนุ เปน็ เครอื่ งอบรมแลว้ ยอ่ มคลอ่ งตวั ไมเ่ ถลไถล นน่ั ฟงั ซิ
นภ่ี าคปฏบิ ตั ิ คอื เมอ่ื มสี มาธแิ ลว้ จติ ไมห่ วิ โหยไมค่ ดิ ไปโนน้ คดิ ไปน้ี เพราะความพอตวั
ของจติ อม่ิ อยใู่ นอารมณแ์ หง่ สมาธคิ อื ความสงบใจ ความสงบใจนม้ี รี สชาตพิ อทจ่ี ะตดิ ได้
เพราะฉะนนั้ ผ้ปู ฏบิ ัติจึงติดสมาธิได้

จติ อยใู่ นอารมณแ์ หง่ สมาธนิ ไ้ี มว่ นุ่ วายสา่ ยแสไ่ ปกบั อารมณต์ า่ งๆ ทนี กี้ พ็ าทำ� งาน
คอื พาใชท้ างดา้ นปญั ญา มี อนจิ จฺ ํ ทกุ ขฺ ํ อนตตฺ า อสภุ ะอสภุ งั เปน็ ฐานแหง่ การทำ� งาน
เวลาพจิ ารณาไปๆ ก็คอ่ ยร้ไู ปๆ และคอ่ ยก้าวไปๆ เพราะสมาธหิ นุน ไมไ่ ดค้ ดิ นอกลู่
นอกทาง ใหท้ ำ� งานอะไร จติ กท็ ำ� อยา่ งนน้ั จรงิ ๆ ไมห่ วิ โหย ไมเ่ ปน็ สญั ญาอารมณ์ กเ็ ปน็
ปญั ญาขน้ึ มาได้ และพอใจในการพจิ ารณาทางปญั ญา ขนั้ ทสี่ ามนสี่ ำ� คญั มาก พอปญั ญา
ขน้ั นเ้ี กดิ ขน้ึ แลว้ จะเหน็ คณุ คา่ แหง่ ปญั ญาของตน เมอื่ เหน็ คณุ คา่ แลว้ เกดิ ความสนใจ
พอเกดิ ความสนใจแลว้ ความขยนั หมนั่ เพยี รจะหนกั เขา้ ความสนใจจะหนกั เขา้ ความรู้
จะปรากฏแปลกๆ ตา่ งๆ ขนึ้ มาเรอื่ ย สง่ิ ทไ่ี มเ่ คยร-ู้ รู้ สงิ่ ทไี่ มเ่ คยเหน็ -เหน็ เหน็ ขน้ึ มา

392

รขู้ นึ้ มาโดยลำ� ดบั ลำ� ดา ทา่ นจงึ เรยี กวา่ ปญั ญาทางจติ ตภาวนาเปน็ อยา่ งนน้ั จากนนั้ กก็ า้ ว
เขา้ ส่ภู าวนามยปัญญา

พอจิตก้าวเข้าสู่ภาวนามยปัญญา น่ันคือปัญญาท่ีหมุนตัวไปเองโดยอัตโนมัติ
ถ้าเทียบแล้วก็เช่นเดียวกับกิเลสท่ีหมุนตัวของมันอยู่บนหัวใจเราเป็นวัฏจักรวัฏจิต
ตลอดเวลานน่ั แล ไมว่ า่ จะหมนุ ตวั หรอื กระดกิ พลกิ แพลงออกทางดา้ นไหนแงใ่ ดมมุ ใด
มีแต่กิเลสสร้างเหตุสร้างผลของมันเพื่อวัฏวนเพื่อวัฏจักรวัฏจิตข้ึนในหัวใจของ
สัตวโลกโดยอัตโนมัติของมัน ทีนี้พอภาวนามยปัญญาเริ่มเกิดข้ึน ก็ท�ำงานเช่นนั้น
เหมอื นกนั น่เี รยี กวา่ จติ เร่ิมงานคอื งานอตั โนมัติ อย่อู ย่างไรกต็ าม อริ ยิ าบถใดกต็ าม
ปัญญานี้จะหมุนตัวเหมือนธรรมจักรเรื่อยๆ ไป นี่ปัญญาของพระพุทธเจ้าและ
ภาวนามยปญั ญาแท้ในวงพระพุทธศาสนา

ทา่ นทง้ั หลายจำ� เอานะ อยา่ ใหเ้ หน็ อย่แู ต่ในต�ำรบั ต�ำรา ใหเ้ ห็นอย่ใู นหัวใจตน
หวั ใจเราบา้ งซวิ า่ เปน็ ยงั ไงปญั ญาอนั นี้ พระพทุ ธเจา้ เลศิ -เลศิ เพราะอะไร จากนนั้ กย็ อ้ น
ตลบทบทวนไปไดห้ มดวา่ กเิ ลสประเภทใดกต็ าม ถา้ ลงปญั ญาประเภทนไ้ี ดเ้ กดิ ขนึ้ แลว้
ตอ้ งเสรจ็ วา่ งเี้ ลย พดู อยา่ งอนื่ ไมถ่ งึ ใจ บอกวา่ เสรจ็ อยา่ งนน้ั เลย เอา้ กเิ ลสจะหนาแนน่
ขนาดไหนกต็ าม เจอปญั ญาประเภทนเี้ ขา้ เปน็ พงั ทนั ทเี ลย สมมตุ วิ า่ เชอื้ ไฟมอี ยกู่ วา้ งแคบ
ขนาดไหน ถ้าลงไฟไดจ้ อ่ เข้าไปแลว้ ไมต่ อ้ งถามไม่ตอ้ งบอก ไฟจะไหมต้ ามเช้อื ไปได้
หมด จนกระทัง่ เปน็ เถ้าเป็นถา่ นแลว้ ถงึ จะหยดุ นีก่ เิ ลสซง่ึ เป็นเหมือนเชอ้ื ไฟ ไฟ คอื
ตปธรรม ไดแ้ กภ่ าวนามยปญั ญา จะหมนุ ตวั ไปอยา่ งนนั้ จะลกุ ลามไปเรอื่ ยๆ เปน็ อตั โนมตั ิ
หมุนตวั ไปเอง ไมต่ ้องถกู บงั คับเหมอื นแตก่ อ่ น

ทนี ก้ี ท็ ราบไดว้ า่ อะไรเปน็ ธรรมชาตทิ ฆ่ี า่ กเิ ลส และคำ� วา่ ปญั ญา-ปญั ญา ประเภทใด
ฆา่ กเิ ลสสงั หารกิเลส พระพทุ ธเจ้าทา่ นตรสั รดู้ ้วยปญั ญาประเภทใด พระอรหนั ต์เป็น
พระอรหนั ตไ์ ดเ้ พราะปญั ญาประเภทใด จะบอกอยใู่ นหวั ใจของผเู้ ปน็ ๆ นน่ั เอง จนกเิ ลส
ก็ม้วนเส่ือไม่มีอะไรเหลือเลย ท�ำไมจะไม่รู้ว่าปัญญาน้ีเป็นยังไง ปัญญาน้ีฆ่ากิเลส
หรืออะไรฆา่ กเิ ลส กร็ ู้อย่างแจง้ ชัดไมม่ ที ีส่ งสยั

393