หลวงตามหาบัว ญาณสัมปันโน

“รสแหง่ ธรรม ช�ำนะซง่ึ รสทง้ั ปวง” นนั้ ฟงั ใหด้ ี รสแหง่ ธรรมเปน็ อยา่ งไร จงึ ตอ้ งชำ� นะ
ซง่ึ รสทงั้ ปวง กร็ สเหลา่ นนั้ เปน็ รสอาหารของนกั โทษในเรอื นจำ� ทถ่ี กู คมุ ขงั อยใู่ นวฏั จกั ร
ดว้ ยอำ� นาจของกเิ ลสทงั้ นน้ั ไมใ่ ชอ่ าหาร ไมใ่ ชร่ สทพ่ี งึ ใจเปน็ ลำ� ดบั ไมใ่ ชร่ สทแ่ี ทจ้ รงิ ไมใ่ ช่
รสแห่งความจริง มันรสแห่งความปลอมของกิเลสเสกสรรปั้นยอหรือปรุงแต่งขึ้นมา
ให้เราไดส้ มั ผัสสมั พนั ธห์ รอื ใหเ้ ราไดร้ บั ไดก้ ินต่างหาก ไม่ใชร่ สแห่งธรรมแท้

สว่ นรสแหง่ ธรรมจะเรม่ิ ปรากฏตงั้ แตจ่ ติ เปน็ สมาธิ พอจติ เรมิ่ สงบ ความสขุ เรม่ิ เปน็
รสขนึ้ มาแลว้ ตามความสงบมากนอ้ ยในขน้ั สมถะ คำ� วา่ ขน้ั สมถะ น้ี อยา่ ไปคดิ วา่ เปน็ ขนั้
เหมอื นบนั ได ทา่ นพดู ไวอ้ ยา่ งนน้ั เอง ความจรงิ ยอ่ มเชอ่ื มโยงไปตง้ั แตค่ วามสขุ ของสมาธิ
ขนั้ พนื้ ๆ ไปโดยลำ� ดับ จนถึงขัน้ ของสมาธอิ ันละเอียด ความสุขกม็ คี วามละเอยี ดไป
ตามๆ กนั นก่ี จ็ ดั วา่ เปน็ รสแหง่ ธรรม คอื สมาธธิ รรม สนั ตธิ รรม ในขน้ั แหง่ ความสงบ
ของจิต

พอจิตมีอาหารคือความสงบเป็นเคร่ืองด่ืมเท่านั้น จิตก็ปล่อยวางความกังวล
เกย่ี วกบั รสตา่ งๆ ทางรปู ทางเสยี ง ทางกลน่ิ ทางรส ทางกายสมั ผสั มาโดยลำ� ดบั ลำ� ดา
เพราะรสนเ้ี รม่ิ เหนอื กวา่ แลว้ เพยี งเทา่ นก้ี เ็ รม่ิ เหนอื รสทง้ั หลายอยแู่ ลว้ ยงิ่ จติ ไดพ้ จิ ารณา
แยกแยะโดยทางปัญญา กระจายออกตามหลักไตรลักษณ์ หรือหลักอสุภะอสุภัง
ปฏกิ ลู โสโครกแหง่ กรรมฐานกต็ าม เพราะในเบอื้ งตน้ มกั จะเดนิ ทางดา้ นอสภุ กรรมฐาน
คลค่ี ลายดสู กลกายทกุ สดั ทกุ สว่ นทง้ั ภายในภายนอกของตน และของบคุ คลอน่ื สตั วอ์ น่ื
ตามแต่ความถนดั และเหมาะสมของการพจิ ารณาเพราะเปน็ สภาพเหมือนกัน ใหเ้ หน็
อยา่ งแจม่ แจง้ ชดั เจนไปโดยลำ� ดบั รสแหง่ ธรรมกจ็ ะเพมิ่ ขนึ้ อกี เปน็ รสแยบคาย นอกจาก
เปน็ รสแยบคายแลว้ ยังเป็นรสที่เกดิ ขนึ้ จากการปลอ่ ยวางไดด้ ้วย

ตามธรรมดาของจิต เม่ือพิจารณารู้แจ้งเห็นชัดในสิ่งใดแล้ว ย่อมปล่อยวาง
การไมป่ ลอ่ ยวาง การยดึ ถอื ไวน้ น้ั เปน็ โซเ่ ปน็ ตรวนของกเิ ลสมนั มดั ไว้ มนั เสกสรรปน้ั ยอ
วา่ สง่ิ นนั้ ดี สง่ิ นส้ี วย สง่ิ นนั้ งาม มนั ไมไ่ ดบ้ อกวา่ สงิ่ นนั้ เปน็ ของปฏกิ ลู เปน็ ของโสโครก
เป็นของนา่ เกลยี ด เปน็ อนจิ จฺ ํ ของไมเ่ ท่ยี ง เป็น ทุกขฺ ํ ความกดขบ่ี งั คบั หรือเปน็ ทุกข์
เป็น อนตฺตา ไม่ใชเ่ ราไมใ่ ช่เขา ไมใ่ ช่ของเขาของใคร กเิ ลสมนั ไมพ่ ูด มนั ไมบ่ อก

294

ไมเ่ สยี้ มสอนตามหลกั ความจรงิ นี้ แตม่ นั จะนำ� หลกั วชิ าของมนั เขา้ มาแทรกซอ้ นกบั ธรรม
หรอื แทรกแซงกบั ธรรมเขา้ ไปวา่ เปน็ สง่ิ ทตี่ รงกนั ขา้ ม คอื วา่ เปน็ ของสวยของงาม เปน็ ของ
จรี งั ถาวร เปน็ ของมคี ณุ คา่ ลบลา้ งของจรงิ ไปโดยลำ� ดบั เพราะมนั มอี ำ� นาจมาก ดว้ ยเหตนุ ้ี
จึงติดตามแก้ไขและถอดถอนกลมายาของมันด้วยธรรม มีสติธรรม ปัญญาธรรม
เปน็ ต้น

โลกของเราเปน็ โลกทตี่ ดิ อยใู่ นกลมายาของกเิ ลสนท้ี งั้ มวล เมอื่ ปญั ญาไดพ้ จิ ารณา
เขา้ ไปตามหลักความจริงโดยทางอสภุ ะดงั ทีก่ ลา่ วแลว้ น้ี และโดยทางไตรลักษณ์ คือ
อนจิ จฺ ํ ทกุ ขฺ ํ อนตตฺ า แยกแยะขดุ คน้ ยอ้ นหนา้ ยอ้ นหลงั ตลบทบทวนหลายครง้ั หลายหน
ดว้ ยสตดิ ว้ ยปญั ญาเพอื่ หาความจรงิ ทถ่ี กู กเิ ลสปดิ บงั ไว้ เปดิ เผยขนึ้ มาตามหลกั ความจรงิ
เพราะสง่ิ เหลา่ นเี้ ปน็ ความจรงิ ลว้ นๆ ไมใ่ ชเ่ ปน็ ของปลอม เรอ่ื งของปลอม ความเหน็ ท่ี
ปลอมน้ันเป็นเร่ืองของกิเลสต่างหาก ไมใ่ ช่เรื่องของธรรม

เราจะเห็นตามความจริงโดยไม่ต้องสงสัยเม่ือเปิดของปลอมท่ีปกคลุมหุ้มห่อไว้
ออกได้ เชน่ ความสวยงาม เปน็ ตน้ ความจรงิ แลว้ สวยงามทไี่ หน เอาอะไรมาสวยงาม
คนทง้ั คนดไู ดเ้ มอื่ ไร ถา้ พดู ตามหลกั ธรรมชาตแิ หง่ ความจรงิ แลว้ มนั มตี ง้ั แตข่ องสกปรก
เตม็ ไปหมดทง้ั รา่ งไมว่ า่ ภายนอกภายใน จงึ ตอ้ งชะลา้ งอยตู่ ลอดเวลา แมเ้ ครอื่ งนงุ่ หม่
ใช้สอย ส่งิ ทรี่ ่างกายนอี้ าศัย ต้องสกปรกรกรุงรงั ไปตามกนั หมด เน่ืองจากส่วนใหญ่
คอื รา่ งกายนี้ เปน็ บอ่ เกดิ แหง่ ความปฏกิ ลู อยแู่ ลว้ ทง้ั ภายนอกภายใน เมอื่ สมั ผสั สมั พนั ธ์
หรอื คลกุ เคลา้ กบั สง่ิ ใด สงิ่ นน้ั จงึ กลายเปน็ ของสกปรกโสโครกไปตาม เชน่ สบง จวี ร
เสอ้ื ผา้ สถานทบ่ี า้ นเรอื นทอ่ี ยอู่ าศยั ทห่ี ลบั ทนี่ อนหมอนมงุ้ มนษุ ย์ ไปอยทู่ ไี่ หนสกปรก
ท่นี ัน่ แตไ่ ม่มองเห็นความจริง เพราะความไมส่ นใจมองน่นั แลเป็นหลกั ใหญ่

นกั ปฏบิ ตั คิ น้ ใหเ้ หน็ ตามความจรงิ น้ี อยา่ หนจี ากหลกั ความจรงิ นค่ี อื ความจรงิ แท้
สิ่งเหลา่ นัน้ ปลอม มนั หลอกวา่ สวยว่างาม เอ๊า ดซู ใิ นตวั ของเรานี้ เอาช้ินไหนมาเปน็
ของสวยของงามมาแข่งกับธรรมคือของจริง ลองดูซิ จะมีช้ินใดบ้างมากล้าแข่งว่า
เหนือธรรมและจริงย่งิ กวา่ ธรรม นอกจากปลอมยิง่ กว่าธรรมเทา่ น้ัน

295

ทธี่ รรมไมป่ รากฏภายในจติ ใจเรา เพราะเวลานค้ี วามปลอมมนั มอี ำ� นาจเหนอื กวา่
มนั หนาแนน่ กว่าและปดิ บังไวอ้ ยา่ งมดิ ชิด แม้เป็นของปฏกิ ลู ทัว่ สรรพางคร์ า่ งกายทง้ั
ภายนอกภายใน กย็ งั เขา้ ใจวา่ เปน็ ของสดสวยงดงาม เปน็ ของจรี งั ถาวรไปได้ ระหวา่ ง
ความจรงิ กบั ความปลอมมนั มอี ยใู่ นตวั ของเรา มอี ยใู่ นจติ ของเรานแี้ ล เพราะกเิ ลสแท้
อยกู่ บั จติ กระจายอำ� นาจออกมาสอู่ วยั วะสว่ นตา่ งๆ นอกจากนน้ั ยงั ระบาดสาดกระจาย
ไปทวั่ โลกสงสาร นน่ั เปน็ เรา นเี่ ปน็ ของเรา อะไรๆ เปน็ เราเปน็ ของเราไปหมด กลายเปน็
ของสวยของงาม เปน็ ของแน่นหนาถาวร นา่ กระหย่มิ ยม้ิ ยอ่ งไปหมด ลว้ นแลว้ แต่
เพลงของกิเลสตัวจอมปลอมมันหลอกลวงจิตใจเราให้ว่ิงเต้นเผ่นกระโดดหมุนติ้ว
ยง่ิ กวา่ ฟตุ บอลเปน็ ไหนๆ หาความสขุ ความเจรญิ ใจทไี่ หนจากการวงิ่ เตน้ เผน่ กระโดด
กบั ส่งิ หลอกลวงทั้งหลายดงั กลา่ วมา

จนกระทงั่ ถงึ บดั นยี้ งั ไมต่ น่ื ตวั ตน่ื ใจ แลว้ จะตนื่ เวลาไหน สถานทใ่ี ด ถา้ ธรรมของ
พระพุทธเจ้าปลุกสัตว์โลก เชน่ เรา ซึ่งเป็นนกั ปฏิบตั นิ ีย้ งั ตนื่ ไมไ่ ดแ้ ลว้ ใครจะตืน่ ได้
ในโลกน้ี คำ� วา่ สวฺ ากขฺ าโต ภควตา ธมโฺ ม พระธรรมอนั พระผมู้ พี ระภาคตรสั ไวช้ อบแลว้
ชอบอย่างเห็นประจักษ์ ไม่มีปิดบังล้ีลับ ล้ีลับท่ีไหน ดูท่ีตาก็เห็น ดังที่กล่าวมา
แลว้ น้ี

เอา้ ดเู ขา้ ไปซิ ตง้ั แตผ่ วิ หนงั เขา้ ไป ขเ้ี หงอ่ื ขไ้ี คล เปน็ ของดแี ลว้ เหรอ เปน็ ของสวย
ของงามของสะอาดเหรอ ถา้ เปน็ ของสะอาด จะเรยี กขย้ี งั ไง นนั่ และดเู ขา้ ไปจนกระทง่ั
ถงึ ภายใน ภายในทง้ั หมดนม้ี นั มชี น้ิ ไหนทจ่ี ะมาแขง่ ธรรมวา่ เปน็ ของสวยของงาม ทงั้ ๆ ที่
ธรรมบอกว่าไม่ได้สวยได้งาม เป็นของปฏิกูล แล้วมีช้ินไหนท่ีจะมาแข่งธรรมของ
พระพทุ ธเจา้ ได้ ถา้ ธรรมไมเ่ ปน็ ของจรงิ ธรรมของพระพทุ ธเจา้ ไมต่ รสั ไวช้ อบ เอาอะไร
มาแข่งมาลบล้างซิ ส่ิงที่ธรรมต�ำหนิทั้งมวล เมื่อได้หย่ังลงด้วยปัญญาแล้วเป็นจริง
อย่างน้ัน หาท่ีค้านไมไ่ ด้

ส่ิงท้ังปวงนั้นมันจริงอยู่แล้วตั้งแต่เรายังไม่ได้พิจารณา เป็นแต่ว่าเราถูกกิเลส
ปดิ ตาใจของเราไว้ ทงั้ ๆ ทม่ี องเหน็ อยู่ มนั กไ็ มเ่ หน็ ไปตามความเปน็ จรงิ ปฏกิ ลู เตม็ เนอ้ื
เตม็ ตวั มันกม็ าลบลา้ งไปหมด กลายเปน็ ว่าเปน็ ของสวยของงามไปเสีย แล้วก็เช่ือมัน

296

โดยไมม่ องดธู รรมทโี่ บกมอื คอยชว่ ยเหลอื อยเู่ รอ่ื ยมา ประหนง่ึ ตะโกนเรยี กวา่ เกาะซิ
เกาะธรรม รบี เกาะจะพน้ ภยั รบี ปล่อยกเิ ลส มนั เปน็ ไฟเผาอยนู่ ่ันนะ่

จงฟาดฟนั ใหม้ นั แตกกระจายไปนเี้ ปน็ อยา่ งไร สจู้ นหมดลมหายใจ นน้ั แลธรรม
จะแสดงอย่างเปิดเผยทุกสัดทุกส่วนให้เห็นได้อย่างชัดเจน นี่วิธีขุดค้นส่ิงปิดบังเพ่ือ
เหน็ ความจรงิ คอื ธรรมแท้ ถา้ เหน็ ความจรงิ กเ็ รมิ่ เหน็ ธรรมแทไ้ ปโดยลำ� ดบั เพยี งแตข่ น้ั
ความสงบกไ็ มย่ งุ่ กบั อะไรแลว้ เพราะเปน็ โอชารสแหง่ ธรรม ใจไดด้ ม่ื ธรรมคอื ความสงบ
เยน็ ใจ ใจยอ่ มไมว่ ง่ิ เตน้ เผน่ กระโดด ไมฟ่ งุ้ เฟอ้ เหอ่ เหมิ ไมด่ นิ้ รนกวดั แกวง่ ไปสอู่ ารมณ์
ตา่ งๆ เพราะไดอ้ าหารอันพงึ ใจเป็นเคร่ืองดืม่ เคร่อื งเสวย

เมอื่ ไดใ้ ชป้ ญั ญาพนิ จิ พจิ ารณา ทเ่ี รยี กวา่ ปรงุ อาหารใหล้ ะเอยี ดเขา้ ไปยง่ิ กวา่ อาหาร
ทางสมถะน้ี เปน็ อาหารทางดา้ นปญั ญานน่ั ยงิ่ เปน็ รสเปน็ ชาตทิ ล่ี ะเอยี ดลออเขา้ ไปไมม่ ี
สนิ้ สดุ โดยพจิ ารณาแยกแยะดสู กลกายทใ่ี หน้ ามวา่ กรรมฐาน หลกั ใหญข่ องการแกก้ าร
ถอดถอนกเิ ลสอย่ตู รงน้ี ท่านจงึ สอนลงตรงนี้ สอนไปอน่ื ไม่ได้ เพราะสตั ว์โลกติดอยู่
ตรงนเี้ ปน็ พน้ื ฐานเสยี กอ่ น แลว้ จงึ ไปตดิ ภายนอก เมอื่ พจิ ารณาใหเ้ หน็ ตามความจรงิ นี้
เปน็ ลำ� ดบั ลำ� ดาไมห่ ยดุ ไมถ่ อยการพจิ ารณา จนกระทง่ั เขา้ ใจแจม่ แจง้ แลว้ ความอม่ิ พอ
แหง่ การพจิ ารณาและความปลอ่ ยวางแหง่ ความยดึ มน่ั ถอื มน่ั จะกระเดน็ ออกไปเองดว้ ย
อำ� นาจของปญั ญา เปน็ ผเู้ พกิ ผถู้ อนสงิ่ ปดิ บงั ทงั้ หลาย หรอื ตดั ฟนั รอื้ ถอนสงิ่ ทงั้ หลายท่ี
จอมปลอมนน้ั ออก เหน็ ความจรงิ อย่างประจักษ์ใจ ปญั ญาขนั้ นกี้ ็หยุดไปเอง

เรื่องอุปาทานความยึดม่ันถือม่ันไม่ต้องบอก เพราะน้ันเป็นผลแห่งความหลง
ตา่ งหาก เมอื่ ความร้หู ยั่งไปถึงไหน ความหลงจะถอนตัวออกทนั ที อปุ าทานจะทนได้
อยา่ งไร ตอ้ งถอนตวั ออกมาโดยไมต่ อ้ งสงสยั นก่ี ารพจิ ารณาปรงุ อาหาร คอื ธรรมารส
ขนึ้ ดว้ ยอำ� นาจของสตอิ ำ� นาจของปญั ญา พจิ ารณาคลคี่ ลายเหน็ สง่ิ เหลา่ นนั้ ชดั เจนตาม
ความจริงเท่าไร จิตย่ิงมีความเบาหวิวๆ เกิดความสลดสังเวช โอ้โฮ น่ีเคยติดมา
ตงั้ แตเ่ มอื่ ไร ทำ� ไมจงึ กลา้ มาเสกสรรปน้ั ยอเอาอยา่ งหนา้ ดา้ นๆ เชน่ นี้ นนั่ คอื คำ� อทุ านวา่
เจา้ ของเอง เพราะความจรงิ ไมไ่ ดเ้ ปน็ อยา่ งนน้ั เลย ทำ� ไมจงึ เสกสรรปน้ั ยอเอาไดอ้ ยา่ งนน้ั
เป็นเพราะเหตุไร มันก็รู้เร่ืองจอมปลอมท่ีพาให้เป็นได้ในทันทีทันใดนั้นเอง เพราะ

297

ปญั ญาเปน็ ผหู้ ยง่ั ลงและเลอื กเฟน้ จะไมท่ ราบของจรงิ ของปลอมไดอ้ ยา่ งไร เอา้ ถา้ จะ
แยกออกใหแ้ ตกกระจดั กระจาย กเ็ หน็ ไดอ้ ยา่ งชดั เจนวา่ คอื กองปา่ ชา้ ผดี บิ ตายลงไป
กเ็ ปน็ กองปา่ ชา้ ผตี าย ดไู ดท้ ไ่ี หน เอา้ ดไู ปทว่ั โลกธาตนุ ี่ ทไ่ี หนไมม่ ปี า่ ชา้ สตั ว์ บคุ คล
อย่ทู ีไ่ หนมปี า่ ชา้ ผดี บิ ผตี ายอยทู่ ่ีนนั่

พจิ ารณาใหล้ งถงึ ความจรงิ ซิ ปญั ญามไี วต้ ม้ แกงกนิ ไดเ้ หรอ สำ� หรบั มาใชเ้ พอื่ รอื้
เพื่อถอนความล่มจมของตัวให้หลุดลอยออกมาจากความเป็นนักโทษท่ีถูกกิเลส
ควบคมุ ต่างหาก ท�ำไมจะทำ� ไม่ได้ ธรรมะของพระพุทธเจา้ เหมาะสมอยา่ งยง่ิ แล้วกับ
มนษุ ยเ์ รา จงึ ประทานพระโอวาทไวก้ บั แดนแหง่ มนษุ ย์ เหน็ วา่ เปน็ จดุ ศนู ยก์ ลางอยา่ งยง่ิ
เหมาะสมอยา่ งยงิ่ ไมม่ ใี ครฉลาดยง่ิ กวา่ พระพทุ ธเจา้ ผเู้ ปน็ บรมศาสดาประทานธรรมะไว้
ในจุดท่เี หมาะสมอย่างย่ิงคอื มนุษย์เรา

เวลานี้เราเป็นอะไร เราเป็นมนษุ ย์ เราแน่ใจอยแู่ ล้ววา่ เป็นมนุษย์ นอกจากน้ัน
ยงั เปน็ พระ ยงั เปน็ ผปู้ ฏบิ ตั อิ กี ทำ� ไมจะไมส่ ามารถควา้ เอาของประเสรฐิ แหง่ ธรรมารส
ขึ้นมาชม ขึ้นมาเปน็ สมบัตขิ องตนได้ด้วยขอ้ ปฏิบตั ิของตน ถา้ เราไม่สามารถ ใครจะ
สามารถในโลกน้ี มอบความสามารถนใ้ี หก้ ับใคร เวลานที้ ุกขบ์ ีบบงั คับอยใู่ นหวั ใจใด
ไมใ่ ชบ่ บี อยใู่ นหวั ใจเรานเี้ หรอ เราจะมอบความสามารถเปน็ ตน้ นไี้ วก้ บั ใคร ภาระธรุ งั
ทัง้ หมดเพอ่ื ความปลดเปล้อื งจะมอบให้ใคร มอบใหท้ ุกข์เหรอ ทกุ ข์กม็ อี ยู่กับหวั ใจ
นแ้ี ลว้ นอกจากจะถอนทุกข์ออกดว้ ยความเพียรเท่านนั้

เราเป็นนักตอ่ สู้ ตอ้ งเปน็ นักทา้ ทาย ไม่มีค�ำว่าถอย เอ๊า ทกุ ข์เถอะ ทุกขถ์ งึ ไหน
ถงึ กนั ทกุ ขด์ ว้ ยความเพยี รไมล่ ม่ จม ดยี ง่ิ กวา่ ทกุ ขท์ บี่ บี คน้ั ตวั เราอยตู่ ลอดเวลา ซงึ่ หา
ผลประโยชนอ์ ะไรไม่ได้เปน็ ไหนๆ ขุดลงไปนกั ปฏบิ ตั ิ น่ีขน้ั หน่ึงของการพจิ ารณา

ทา่ นสอนใหไ้ ปดปู า่ ชา้ กเ็ พราะยงั ไมเ่ หน็ ปา่ ชา้ ภายใน ใหไ้ ปดปู า่ ชา้ ภายนอกกอ่ น
เพ่ือเป็นบาทเป็นฐานเป็นแนวทาง แลว้ ได้ยอ้ นจิตเข้ามาสูป่ ่าชา้ ภายในของตน มนั มี
มนั เตม็ ไปหมด นอกจากรา่ งกายของเราเปน็ ปา่ ชา้ ผดี บิ แลว้ สตั วส์ าราสงิ ชนดิ ตา่ งๆ ยงั เตม็
อย่ภู ายในทอ้ งเรานอ้ี ีกดว้ ย มีอะไรบ้าง บรรจกุ ันมานานเทา่ ไร ปา่ ชา้ ตรงน้ที �ำไมไมด่ ู

298

ดใู หเ้ หน็ ชดั เจน ความเปน็ อสภุ ะอสภุ งั ความเปน็ อนจิ จฺ ํ ทกุ ขฺ ํ อนตตฺ า กองอยใู่ นนห้ี มด
ไม่นอกเหนือไปจากน้ีเลย

แยกไปทางความแปรปรวน คือเปน็ อนิจจฺ ํ มันก็เหน็ อยูช่ ัดๆ แปรสภาพอยู่
ตลอดเวลาตง้ั แตว่ นั เกดิ จนกระทง่ั วนั ตาย แมแ้ ตเ่ วทนา มนั กย็ งั แปรของมนั มสี ขุ มที กุ ข์
มเี ฉยๆ ทงั้ รา่ งกายและจติ ใจ หมนุ ตวั อยอู่ ยา่ งนน้ั มเี วลาหยดุ ยง้ั ทไ่ี หน ถา้ มสี ตปิ ญั ญา
ทำ� ไมจะไมเ่ หน็ สงิ่ เหลา่ นที้ ำ� งานของตวั โดยหลกั ธรรมชาตขิ องเขา ดว้ ยสตปิ ญั ญาของเรา
ต้องรตู้ ้องเห็น ปดิ ไมอ่ ยู่ ปิดสติปญั ญาไมอ่ ยู่ ตอ้ งทะลโุ ดยไมส่ งสยั

ทุกฺขํ อวัยวะส่วนไหนพาให้มีความสุขความสบายบ้าง นอกจากทุกข์เต็มตัว
ต้องบ�ำบัดรักษาอยู่เรื่อยมาจึงพอรอดมาได้ถึงวันนี้ ยังพากันเพลิดเพลินกับกองไฟ
อยู่หรือ

อนตฺตา ท่านประกาศไว้ชัดเจนแล้ว อยา่ ยงุ่ อนตฺตา เหมอื นกับว่าจะตขี อ้ มอื
พวกเรานนั่ แหละ อยา่ ไปเออื้ ม อยา่ ไปจบั อนั นน้ั เปน็ พษิ เปน็ ภยั อยา่ ไปเขา้ ใจวา่ เปน็ ตน
เป็นของตน เป็นเราเป็นของเรา นั่นคือพิษคือภัย เม่ือว่าเป็นเราเป็นของเราเม่ือไร
ความยดึ มน่ั ถอื มนั่ กเ็ หมอื นการจบั ไฟนนั่ แล จงถอนตวั ออกมาดว้ ยปญั ญา ใหเ้ หน็ วา่
สง่ิ นเ้ี ปน็ อนจิ จฺ ํ ทกุ ขฺ ํ อนตตฺ า โดยแท้ จติ จะไมไ่ ปอาจไปเออื้ มไปจบั ไมไ่ ปแตะไปตอ้ ง
จะปลอ่ ยวางภาระธรุ งั คอื อปุ าทานความยดึ มนั่ ถอื มนั่ อนั เปน็ ภาระอนั หนกั นนั้ ออกมา
โดยลำ� ดับ

เมอื่ จติ ถอนตวั ออกจากอปุ าทานความยดึ มนั่ ถอื มน่ั จติ กเ็ บาขน้ึ ตามๆ กนั สบายขน้ึ
ตามๆ กนั โอชารสของธรรมจะแสดงขนึ้ โดยลำ� ดบั ละเอยี ดยง่ิ กวา่ ขน้ั สมาธิ เมอื่ รสแหง่
ธรรมเหนอื รสของกิเลสประเภทนัน้ ๆ กต็ อ้ งเหยยี บยำ�่ กนั ไป ปลอ่ ยกันไปเรอ่ื ยๆ

รูปขนั ธ์เป็นสำ� คัญ ท�ำจติ ใหก้ ระทบกระเทือนมากทีเดยี ว รกั ก็เปน็ ทุกข์ ชงั ก็
เปน็ ทกุ ข์ เกลียดเป็นทุกข์ โกรธเปน็ ทกุ ข์ เกยี่ วกบั เร่ืองรปู ขนั ธ์นี่สำ� คญั มากกว่าเพอ่ื น
ถา้ จติ ไมส่ งบ กจ็ ะไมม่ สี ถานทบี่ รรเทา ไมม่ สี ถานทห่ี ลบซอ่ นตวั พอมคี วามสขุ บา้ งเลย
พระเราจงึ ต้องพยายามทำ� จติ ใหส้ งบ นำ� ธรรมเขา้ มาฟาดฟนั ห่ันแหลกกนั ลงไป

299

อยา่ เสยี ดายเวลำ�่ เวลา อยา่ เสยี ดายวฏั สงสาร อยา่ เสยี ดายเรอื นจำ� อยา่ เสยี ดาย
ตะราง อยา่ เสยี ดายผคู้ มุ ขงั ผทู้ รมาน ผบู้ บี บงั คบั เราคอื ตวั กเิ ลสแตล่ ะประเภทๆ นคี้ อื
ตวั ทรมานเราอยา่ งใหญห่ ลวงมาแตไ่ หนแตไ่ ร นบั ไมไ่ ดก้ ต็ าม ใหถ้ อื เอาหลกั ปจั จบุ นั น้ี
เป็นตัวการส�ำคัญแล้วจะกระจายไปหมด อดีตมีมานานเท่าไร ก็คือธรรมชาติแห่ง
กองทุกขด์ ังที่เป็นอยู่นี้ หากปลดเปลอ้ื งกนั ไมไ่ ด้ก็จะเปน็ อย่างนี้ตลอดไป

อยา่ ไปสนใจกบั เรอื่ งอน่ื ใหด้ เู รอื่ งความเปน็ จรงิ ซงึ่ มอี ยใู่ นตวั ของเรา และประกาศ
อยู่ตลอดเวลานดี้ ้วยสติ ปญั ญา ศรัทธา ความเพียร อย่าลดละถอยหลัง อย่าเหน็
สงิ่ ใดมคี ณุ คา่ ยงิ่ กวา่ ความเพยี รทจ่ี ะรอ้ื ถอนตนออกจากสงิ่ บบี บงั คบั น้ี ใหก้ ลายเปน็ ตน
ผวู้ เิ ศษขน้ึ มา ตนนจ้ี ะเสกสรรกต็ าม ไมเ่ สกสรรกต็ าม ไมต่ ดิ ไมเ่ ปน็ ภาระ ไมเ่ ปน็ อปุ าทาน
เอาตรงน้ีให้ได้ นั่นแหละท่านว่า โอชารสอันสูงสุดอยู่ตรงน้ัน ให้ถอดให้ถอนส่ิงที่
เกยี่ วขอ้ งพวั พนั กนั ออกไปโดยลำ� ดบั ถากถางเขา้ ไปตงั้ แตก่ องรปู ซงึ่ เปน็ กำ� แพงอนั หนงึ่
หรือเป็นสิง่ หมุ้ ห่อหนาแนน่ อันหนึง่

พอผ่านกองรูป ท�ำลายกองรูปนี้ไปได้ไม่มีเย่ือใย รู้ชัดแจ้งด้วยปัญญาแล้ว
เหมือนกับเรามีต้นทุนก้อนใหญ่ประจักษ์ใจแน่ใจในการท่ีจะก้าวให้หลุดพ้นได้ใน
ชาตปิ จั จบุ ันน้ี และในวนั ใดวันหนึง่ ไม่ได้คาดวา่ ปโี นน้ ปีนี้ ถา้ ลงจติ ไดถ้ ึงข้ันนี้แล้ว
เป็นทีแ่ นใ่ จ ความเพยี รมาเอง ความทุกข์ความยากความลำ� บากเพราะการประกอบ
ความเพยี รนนั้ มนั ลบลา้ งกนั ไปเอง เพราะอำ� นาจรสแหง่ ธรรมทไ่ี ดป้ รากฏ คอื เปน็ ผล
ปรากฏประจกั ษใ์ จเหนอื กวา่ ความทกุ ขเ์ พราะความพากเพยี รเปน็ ไหนๆ ใจมคี วามพอใจ
โดยหลักธรรมชาติขึ้นมา ความเพยี รหมนุ ตัวเป็นเกลยี วในบคุ คลท่ีเคยเกยี จครา้ น

ความเกยี จครา้ นเปน็ เรอื่ งของกเิ ลสตา้ นทานธรรม ตอ่ สธู้ รรม เราจะประกอบความ
พากเพยี ร ความขเี้ กยี จขคี้ รา้ น ความออ่ นแอ ความทอ้ แทเ้ หลวไหล ความทกุ ขค์ วามลำ� บาก
จึงประดังกันเข้ามาบีบบังคับให้ก้าวไปไม่ได้ สุดท้ายก็ล้มตูม แสดงว่าถูกยิงแล้ว
ไมต่ อ้ งซ้ำ� หลายนัด ตูมเดียวกล็ ม้ ล้มลงเส่ือลงหมอน หลับครอกๆ แครกๆ ลว้ นแต่
ถกู กิเลสมนั ยิงเอาๆ ฟันเอาแหลกแตกกระจาย ความเพยี รไม่เป็นท่า ถา้ อย่างนี้แล้ว
กค็ อื ผทู้ จ่ี ะจมอยใู่ นวฏั สงสาร จมอยใู่ นเรอื นจำ� คอื วฏั จกั รนต้ี ลอดไป หาวนั หลดุ พน้ ไป
ไมไ่ ด้ หาวันเปน็ อสิ ระไมไ่ ด้

300

เพราะฉะนนั้ จงฟาดฟนั ลงไปตามหลกั ธรรมทที่ า่ นสอนไวน้ ไ้ี มเ่ ปน็ อน่ื จะตอ้ งพน้
จากสงิ่ ทบี่ บี บงั คบั นโ้ี ดยไมต่ อ้ งสงสยั สำ� คญั อยทู่ ค่ี วามเพยี ร ทสี่ ติ ทป่ี ญั ญา ความอด
ความทน เอา้ ทนลงไป ทนเพอื่ บกึ บนึ เปน็ อะไรไป อยา่ งอนื่ เรายงั ทนได้ ทกุ ขแ์ ทบลม้
แทบตายในรา่ งกาย ไมม่ ใี ครมาอดมาทนใหเ้ รา เราจำ� ตอ้ งอดตอ้ งทนมา เคยทนมาแลว้
ไม่ใชเ่ หรอ ส่วนความอดความทนทกุ ข์เพราะการประกอบความเพยี รนี้ ท�ำไมจะไม่
พออดพอทนได้ เพราะทนเพอื่ จะประกอบความเพยี รรอื้ ถอนตนใหพ้ น้ จากทกุ ข์ ทำ� ไม
เราจะทนไมไ่ ด้ว่ะ เอาให้หนกั แนน่ ซิหวั ใจของพระ หัวใจนกั ปฏบิ ตั ิ ถา้ ลงเห็นภัยตาม
หลกั ธรรมแลว้ เห็นคุณกจ็ ะเห็นข้ึนในลำ� ดับตอ่ ไปด้วยความเพยี รของเราน้นั แล

เบอื้ งตน้ ใหฟ้ าดฟนั ในเรอื่ งกรรมฐานนใ้ี หม้ าก พอเปน็ ปากเปน็ ทางได้ นเ้ี ปน็ เหตุ
เปน็ ผลเปน็ ตน้ ทนุ แลว้ เรอื่ งขนั ธส์ ่ี เวทนา สญั ญา สงั ขาร วญิ ญาณ มนั กเ็ ปน็ อนั ทำ� งาน
ด้วยกันอย่แู ล้ว เวทนากายก็มี เวทนาจติ กม็ ี เวลาพิจารณารา่ งกายน้ี ทำ� ไมจะไมว่ ่งิ
ประสานกันเพราะธรรมเหลา่ นี้เก่ยี วเนือ่ งกนั ไมใ่ ช่พิจารณาร่างกายเสร็จแลว้ จงึ ไป
พิจารณา เวทนา สัญญา สังขาร วญิ ญาณ อยา่ ไปคาดอย่างน้ัน ผิด ในหลักปฏบิ ัติ
หลกั ความจริงแลว้ ไมเ่ ป็นเช่นนัน้ ทำ� งานจ่อลงจดุ ใดแล้ว มันจะกระเทอื นกนั ไปหมด
แตเ่ วลาเดน่ มนั ไปเดน่ ตอนทร่ี า่ งกายหมดความหมายไรค้ า่ ไปแลว้ จากธรรม แตก่ อ่ นเรา
เหน็ วา่ สง่ิ นม้ี คี วามหมายมคี ณุ คา่ มาก พอธรรมความจรงิ เขา้ ไปทำ� ลายความจอมปลอม
ของกเิ ลสตณั หาประเภทนแ้ี ลว้ สง่ิ เหลา่ นนั้ กห็ มดความหมายไรค้ า่ ไป ธรรมเปน็ ของมี
คุณค่าเหนือนั้นแล้วอย่างเดน่ ชดั ทีนี้พวกเวทนา สญั ญา สงั ขาร วิญญาณ น้จี ะเด่น
เพราะไดเ้ ป็นปากเป็นทางมาแตข่ ัน้ รูปกายแลว้

เวทนามอี ะไร ส่วนมากจะเข้าสจู่ ติ เวทนา เวทนาสว่ นร่างกายกเ็ คยไดอ้ ธิบายให้
ฟงั แลว้ แยกดใู นขณะทเี่ จบ็ ไขไ้ ดป้ ว่ ย ในขณะทนี่ ง่ั นานๆ กร็ ู้ ถา้ อยากรเู้ อาวนั น้ี กร็ เู้ รอื่ ง
ทกุ ขเวทนาดว้ ยสตปิ ญั ญา จะตอ้ งรเู้ หน็ กนั ชดั เจนถา้ ใชป้ ญั ญา อยา่ อดทนเฉยๆ การตอ่ สู้
กับทุกข์ต้องต่อส้ดู ว้ ยปัญญา ต่อสู้เฉยๆ อดทนเฉยๆ ไมจ่ ัดว่าเป็นมรรค มรรค คอื
สตปิ ญั ญา ทกุ ขม์ มี ากเพยี งไรยงิ่ หมนุ ตว้ิ สตปิ ญั ญาจะออกจากจดุ นนั้ ไมไ่ ด้ เอาใหเ้ หน็
ความจริงภายในนั้น เรื่องร่างกายแต่ละช้ินละส่วนน้ันจะเป็นความจริงตามหลัก

301

ธรรมชาติของตนอย่างชดั เจนภายในจิต เพราะตามหลกั ธรรมชาตเิ ขาก็เป็นความจริง
ของเขาอยา่ งนนั้ อยู่แลว้

เวทนาจะเกดิ ขน้ึ มากนอ้ ยเพยี งไรภายในรา่ งกาย มนั กเ็ ปน็ ความจรงิ อนั หนงึ่ ของ
ตวั เอง มจี ติ เทา่ นน้ั เป็นผูไ้ ปส�ำคัญม่ันหมาย เม่ือจติ ได้พจิ ารณารู้เทา่ ด้วยปัญญาแลว้
จติ กถ็ อนตวั เขา้ มาสคู่ วามจรงิ ของตนในขนั้ นี้ แลว้ กต็ า่ งอนั ตา่ งจรงิ เมอื่ ตา่ งอนั ตา่ งจรงิ
แลว้ เปน็ โทษตอ่ กนั ทต่ี รงไหน กระทบกระเทอื นกนั ไดอ้ ยา่ งไร ไมก่ ระทบกระเทอื นกนั
กายกเ็ ปน็ กาย ทกุ ขก์ เ็ ปน็ ทกุ ข์ ใจกเ็ ปน็ ใจ คอื จติ เปน็ จติ ตา่ งอนั ตา่ งจรงิ ไมก่ ระทบกนั
แม้ทุกขเวทนาจะไม่ระงับดับไปก็ตามก็ไม่กระทบกระเทือนกัน ไม่ท�ำความกระทบ
กระเทอื นแกจ่ ติ ใหห้ วนั่ ไหวไดเ้ ลย นนั่ คอื เหน็ ความจรงิ หลายครง้ั หลายหนกส็ ามารถ
ถอดถอนอุปาทานความยึดมน่ั ถือม่นั ในส่วนรา่ งกายนี้ได้ เวทนาทางกายมันกผ็ ่านไป
ดว้ ยกัน เหลือแต่เวทนาทางจติ

สญั ญา สังขาร เปน็ สำ� คญั เวลาผ่านจากกายน้ีไปแลว้ รปู ขันธ์นไี้ ปแลว้ มันจะ
เดน่ เรอื่ งสญั ญา สงั ขาร ความคดิ ความปรงุ เพราะมนั หมดปญั หาทางรา่ งกายแลว้ จติ ใจ
ก็ไม่ยอมพจิ ารณา เหมอื นกับเรารับประทานอมิ่ แลว้ อาหารประเภทนอ้ี ่ิมแลว้ กป็ ลอ่ ย
อนั ใดทย่ี งั สมั ผสั สมั พันธย์ ังดูดด่ืมก็รบั ประทานสิ่งนั้นๆ เรื่อยไป จนกระทง่ั อ่มิ โดย
ประการทง้ั ปวงแลว้ ปลอ่ ยหมด ไมว่ า่ อาหารหวานคาวประเภทใด การพจิ ารณากเ็ หมอื นกนั
มนั หากบอกอยใู่ นตวั นน้ั แล เมอื่ ใจอมิ่ พอกบั สง่ิ ใด ยอ่ มปลอ่ ยวางสง่ิ นนั้ แลว้ หยดุ การ
พิจารณาในส่ิงน้ัน พจิ ารณาสง่ิ อ่ืนต่อไป เชน่ เดียวกับเรารับประทานอาหารประเภทนี้
เมอื่ พอแลว้ กร็ บั อาหารประเภทอน่ื ไปเรอื่ ยๆ จนกระทงั่ อม่ิ พอตวั หมดแลว้ ปลอ่ ยหมด
ทุกประเภทของอาหาร การพจิ ารณานี้กเ็ พือ่ ความอิ่มพอ แล้วปล่อยวางนั่นแล

สงั ขาร คอื ความคดิ ปรงุ อยภู่ ายในจิต ปรุงดปี รงุ ชั่ว เรือ่ งนัน้ เร่ืองนี้ ปรุงอยู่
ตลอดเวลา เราทกุ คนหลงเรอ่ื งของตวั ไมม่ คี นอน่ื มาเกย่ี วขอ้ งกต็ าม จติ จะตอ้ งวาดภาพ
ความคิดความปรุงทั้งอดีตทั้งอนาคตยุ่งไปหมดภายในจิตใจ หลงเพลินอยู่กับ
อารมณน์ ้นั โศกเศรา้ อยู่กบั เรื่องน้นั เร่ืองผา่ นไปแลว้ กีป่ ีกี่เดือนก็นำ� มาอ่นุ น�ำมาปรงุ
มาแต่งให้กวนใจ บบี บังคับใจอยนู่ นั้ แล เพราะความหลงไมท่ นั กบั กลมายาของกิเลส

302

ประเภทนี้ จงึ ตอ้ งพจิ ารณา จติ ปรงุ ขน้ึ มาเรอ่ื งอะไร ดกี ด็ บั ชวั่ กด็ บั เอาสาระอะไรจาก
สิ่งเหลา่ นี้ มนั เกิดขน้ึ มาท่ีตรงไหนกค็ น้ ลงไปตรงนนั้

สญั ญา ความสำ� คญั มนั่ หมาย มนั กห็ มายออกมาจากจติ จติ นเ้ี มอ่ื เขา้ ถงึ ขนั้ ละเอยี ด
เปน็ อยา่ งนนั้ หากเปน็ หลกั ธรรมชาตขิ องการพจิ ารณาเองเปน็ เชน่ นนั้ ใครไมบ่ อกกเ็ ขา้ ใจ
ไปเอง สมั ผัสสมั พันธ์ท่ไี หน สตปิ ัญญาจะหมุนตว้ิ ๆ อยตู่ รงนั้น จนกระทั่งเข้าใจแล้ว
ปล่อย

เมื่อปัญญาได้ตัดสะพานทางรูปขันธ์ กเ็ ทา่ กบั ตดั สะพานทางรูป เสียง กล่ิน รส
ภายนอกเขา้ มาเชน่ เดยี วกนั จะเหลอื อยภู่ ายในจติ กเ็ พยี ง เวทนา สญั ญา สงั ขาร วญิ ญาณ
อนั นมี้ อี ยกู่ บั จติ ลว้ นๆ พจิ ารณาอยใู่ นจดุ นน้ั ดว้ ยปญั ญา ไมท่ ำ� ความคนุ้ เคยกบั อาการใด
ในสอี่ าการ คอื เวทนา สขุ เกดิ ขนึ้ มากด็ บั ทกุ ขเ์ กดิ ขน้ึ มากด็ บั ภายในจติ นน้ั ทา่ นจงึ เรยี กวา่
อนจิ จฺ าๆ หรอื อนตตฺ าๆ มนั เปน็ สงิ่ เกดิ ดบั สญั ญาก็ อนจิ จฺ ํ ทกุ ขฺ ํ อนตตฺ า เหมอื นกนั
จะยดึ อะไร มนั กเ็ ปน็ เหมอื นกบั รปู ขนั ธน์ แี้ หละ คอื เปน็ กองแหง่ ไตรลกั ษณเ์ หมอื นกนั
ท้ังส้ิน

เมื่อพจิ ารณาหลายครั้งหลายหน อาการทั้งส่นี ก้ี ห็ ดตวั ตะลอ่ มเขา้ สู่จติ นแ่ี ลการ
ไลก่ เิ ลสตตี อ้ นกเิ ลส ตเี ขา้ ไปอยา่ งน้ี มนั ไปหลบไปซอ่ นอยทู่ ไี่ หน คลค่ี ลายขดุ คน้ ตามไป
ดว้ ยปญั ญาจนกระทงั่ รชู้ ดั เหน็ ชดั แลว้ กเิ ลสหาทหี่ ลบซอ่ นไมไ่ ด้ วง่ิ เขา้ มาสจู่ ติ จากนนั้
สตปิ ญั ญากห็ มนุ ตวิ้ เขา้ สจู่ ติ มโน ทา่ นกไ็ มใ่ หย้ ดึ ฟงั ซิ มโนกเ็ ปน็ อนจิ จฺ ํ ทกุ ขฺ ํ อนตตฺ า
นน่ั ฟงั ซิ มโนไม่เปน็ ไตรลักษณ์ไดย้ ังไง กก็ ิเลสอยู่ในนัน้ เราจะถอื วา่ ใจเปน็ เราเป็น
ของเราไดอ้ ยา่ งไร เมอื่ กเิ ลสทง้ั กองทพั มนั อยภู่ ายในจติ ใจ ถา้ เราไปถอื วา่ จติ เปน็ เราเปน็
ของเราแลว้ กเ็ ทา่ กบั ถอื กเิ ลสเปน็ เราเปน็ ของเราเขา้ อกี แลว้ จะพน้ ไปไดย้ งั ไง ลกึ ซงึ้ มาก
ธรรมะขอ้ นี้ น่ีในขนั้ พิจารณา

จติ กเ็ ปน็ อนจิ จฺ ํ ทกุ ขฺ ํ อนตตฺ า ดว้ ยกนั เพราะกเิ ลสมอี ยภู่ ายในนน้ั เอา๊ ฟาดลงไป
ดว้ ยการพจิ ารณา อะไรจะแหลกแตกกระจาย แมท้ สี่ ดุ จติ จะฉบิ หายไปกบั สง่ิ ทง้ั หลาย
กใ็ ห้เหน็ ประจกั ษด์ ว้ ยปัญญาของเราเถอะ

303

ตอนกิเลสเปน็ ยอดวัฏจกั ร ที่ทา่ นว่า อวิชฺชาปจจฺ ยา สงฺขารา นัน่ ละเชอ้ื แห่งภพ
แหง่ ชาตมิ นั ฝงั จมอยภู่ ายในจติ ดวงน้ี เมอ่ื ถกู ตดั สะพานออกหมดไมม่ ที หี่ ากนิ ออกทาง
ตา กถ็ กู ตัดออกแลว้ ทางหู ทางจมกู ทางลิน้ ทางกาย ถูกตัดหมดดว้ ยปญั ญา
กเิ ลสหาทางออกไม่ได้ จะไปรกั รปู รกั เสยี ง รกั กล่ิน รักรส เคร่อื งสัมผัส กถ็ กู ตัด
สะพานหมดแลว้ รเู้ ทา่ ความเปน็ จรงิ หมดแลว้ มนั กว็ ง่ิ เขา้ สภู่ ายใน จะไปตดิ รปู ขนั ธน์ ้ี
กพ็ จิ ารณารแู้ ลว้ ดว้ ยปญั ญา ปลอ่ ยวางไปแลว้ เวทนา สญั ญา สงั ขาร วญิ ญาณ กพ็ จิ ารณา
ไลต่ ะลอ่ มเข้าไปโดยความเปน็ ไตรลกั ษณ์ อนจิ จฺ ํ ทกุ ฺขํ อนตตฺ า ไปหมดแลว้ มนั อยู่
จุดไหนกเิ ลส มันก็ต้องไปหลบซอ่ นอยใู่ นอุโมงค์ใหญ่คอื จติ ปัญญาก็ฟาดฟันลงไป

ทน่ี ่ี จติ เปน็ เราเหรอ จติ เปน็ ของเราเหรอ ฟนั ลงไป เอา๊ อะไรจะฉบิ หายกใ็ หฉ้ บิ หายไป
ไมอ่ าลยั เสียดาย เราตอ้ งการความจรงิ เท่าน้นั แม้จิตจะฉบิ หายกระจายไปหมดกับ
ส่งิ ท้งั หลายทแ่ี ตกกระจายไป ก็ใหร้ เู้ หน็ กับการปฏิบตั ิน้ี ฟาดฟนั ลงไป สดุ ท้ายส่ิงท่ี
จอมปลอมทงั้ หลายกแ็ ตกกระจาย ธรรมชาติของจรงิ ลว้ นๆ ของจรงิ อนั ประเสรฐิ คอื
จติ ทบ่ี รสิ ทุ ธนิ์ น้ั ไมต่ าย ไมถ่ กู ทำ� ลาย นนั่ เหน็ ไหม ทนี่ จ่ี ะวา่ อนจิ จฺ ํ ทกุ ขฺ ํ อนตตฺ า หรอื ไมว่ า่
กต็ ามเถอะ ขอใหจ้ ติ บรสิ ทุ ธเิ์ สยี อยา่ งเดยี วเทา่ นน้ั กพ็ น้ จากสมมตุ ไิ ปหมดแลว้ อนจิ จฺ ํ
ทกุ ขฺ ํ อนตตฺ า นอ้ี ยใู่ นวงสมมตุ ิ พอจติ ไดห้ ลดุ พน้ จากนน้ั ไปแลว้ หมดคำ� ทจี่ ะพดู อะไร
ตอ่ ไปอกี แลว้ ท้ังๆ ที่รๆู้ อยนู่ ัน้ แล สงสัยอะไรทีน่ ่ี

นี้แลคือการพ้นจากท่ีคุมขัง พน้ จากวฏั จกั ร คือทีค่ ุมขังของสัตวท์ ัง้ หลาย มีเรา
เปน็ สำ� คญั มใี จเราเปน็ สำ� คญั รอ้ื ถอนออกทตี่ รงนี้ ปลดเปลอ้ื งออกทต่ี รงนี้ เมอื่ กเิ ลส
หลดุ ลอยออกไปจากใจโดยสน้ิ เชงิ เสยี เทา่ นน้ั จะไมม่ อี ะไรเปน็ ปญั หาตอ่ จติ ใจอกี เลย
ทา่ นจึงเรียกวา่ อกาลิกจติ อกาลิกธรรม หากาลหาเวลาไม่ได้ คอื ไมม่ ีกาลไมม่ ีเวลา
เป็นธรรมชาตทิ ีบ่ ริสทุ ธิ์ พุทโธ เต็มดวงอยเู่ ช่นนั้น

ทนี เ้ี ราจะไมเ่ หน็ โทษของกเิ ลสชดั เจนไดอ้ ยา่ งไร เมอ่ื สตปิ ญั ญาเปน็ ตน้ ขน้ึ เหยยี บ
หวั กเิ ลสใหแ้ หลกแตกกระจายออกไปหมดแลว้ ทำ� ไมจะไมเ่ หน็ โทษของมนั อยา่ งเตม็ ใจ
ความสุขที่กิเลสน�ำมาป้อนเวลาเราจะตาย มันเอามาเยียวยาเราบ้างพอประทังชีวิต
ท�ำไมจะไม่รู้ นี่ความสุขเคลือบน�้ำตาลท่ีเกิดขึ้นจากกิเลสปรุง และน�ำมาเยียวยาเรา

304

พอประทงั ชวี ติ มนั เปน็ อยา่ งนี้ นแี่ ลรสของกเิ ลส แตร่ สของธรรมกลบั ตรงขา้ มเปน็ อยา่ งนี้
ท�ำไมจะไม่รู้

เมอื่ สรปุ ความลงแลว้ จติ ทอี่ ยใู่ นอำ� นาจของวฏั จกั รคอื กเิ ลสเปน็ เครอ่ื งบบี บงั คบั
จงึ ไมผ่ ดิ อะไรกบั นกั โทษทถี่ กู คมุ ขงั อยใู่ นเรอื นจำ� เมอื่ ไดพ้ น้ จากสงิ่ คมุ ขงั คอื กเิ ลสนนั้
โดยส้นิ เชงิ แลว้ จงึ หาอะไรเทยี บไม่ได้ แมเ้ ชน่ นนั้ ทา่ นก็ยงั ยกว่าประเสรฐิ ๆ ซึง่ เป็น
สมมตุ อิ นั หนง่ึ ขน้ึ มา ทไี่ มต่ รงกบั ความจรงิ อนั นน้ั นกั เลย ถงึ ไมต่ รงกใ็ หเ้ ปน็ ทแ่ี นใ่ จเถอะ
ความต่างกันเป็นดังที่ว่าน้ีแล ระหว่างจิตที่มีสิ่งควบคุมกับจิตท่ีหลุดพ้นแล้วจากสิ่ง
บงั คับทัง้ หลาย เปน็ อสิ ระเสรีเตม็ ที่ของตวั แลว้ ตา่ งกันดังทีก่ ลา่ วมาแลว้ น้ีแล

ขอให้พากนั ตง้ั อกตงั้ ใจ ต่างม่งุ มาศึกษาหาสาระใสต่ น พจิ ารณาให้เห็นชดั ตาม
หลกั อนจิ จฺ ํ ทกุ ขฺ ํ อนตตฺ า ดงั ทกี่ ลา่ วมาแลว้ นี้ เพราะทว่ั ไตรโลกธาตเุ ปน็ อยา่ งนที้ งั้ นน้ั
ไมม่ อี ะไรจะเปน็ ของวเิ ศษพอใหอ้ าลยั อาวรณก์ บั มนั นอกจากการหลดุ พน้ เสยี เทา่ นนั้
เปน็ ของวเิ ศษ เป็นธรรมชาติท่วี เิ ศษแท้ ไมต่ อ้ งเสกสรรป้ันยอก็เป็นธรรมชาติของตน
พอกบั ทกุ สงิ่ ทกุ อยา่ ง นแ้ี ลทวี่ า่ รสแหง่ ธรรม ชำ� นะซง่ึ รสทงั้ ปวง รสทเี่ ราเคยผา่ นมาจะ
เปน็ รสชนดิ ใดกต็ าม รสแหง่ ธรรมชนะทง้ั หมด ปลอ่ ยทง้ั หมด เพราะไมม่ รี สอะไรเสมอ
แมร้ สนี้กไ็ ม่ติด รสท่ีวา่ ประเสรฐิ นีก้ ไ็ ม่ตดิ ตวั เอง เป็นหลกั ความจริงอนั หนง่ึ เทา่ น้ัน

เอา๊ เอาใหจ้ รงิ นกั ปฏบิ ตั ิ อยา่ ทอ้ ถอย เอา้ พลชี พี ตอ่ พระพทุ ธเจา้ เถอะ การพลชี พี
ต่อกเิ ลสนเ้ี ราไมว่ า่ พลกี ็ตาม เราเคยพลมี ามากและนานแสนนานแลว้ จนนับไม่ไดใ้ น
ภพชาตหิ นงึ่ ๆ ของแตล่ ะสตั ว์ แตล่ ะบคุ คล นบั ไมไ่ ดแ้ ลว้ เอาวงปจั จบุ นั ทเ่ี หน็ ๆ เปน็ ๆ
อยเู่ วลาน้ี ยอ้ นหลงั ไปจนหาประมาณไมไ่ ด้ เปน็ มาจาก อวชิ ชฺ าปจจฺ ยา สงขฺ ารา ทฝ่ี งั อยู่
ภายในใจนแ้ี ลเปน็ ภพๆ ชาตๆิ สงิ่ อนื่ ๆ ทว่ั ไตรภพ ไมม่ สี ง่ิ ใดชน้ิ ใดพาใหเ้ ปน็ ภพเปน็ ชาติ
และพาให้แบกกองทกุ ขท์ ้งั มวล มี อวชิ ฺชาปจฺจยา สงฺขารา น้ีเทา่ น้นั

เพราะฉะนน้ั จติ เวลาคนตายแลว้ วา่ สญู มนั สญู ไปไหน เอาภาคปฏบิ ตั เิ ขา้ ไปจบั ซิ
อยา่ พดู ตามกลมายาของกเิ ลสปดิ หปู ดิ ตาซิ กเิ ลสมนั บอกวา่ ตายแลว้ สญู นนั่ มนั ปดิ ไว้
อยา่ งมดิ ชดิ แลว้ กเิ ลสตวั พาใหส้ ตั วเ์ กดิ ตายนน้ั สญู ไปไหน ทำ� ไมไมย่ อ้ นศรแทงมนั บา้ ง

305

ถ้าอยากรู้กลหลอกของมัน มันพาสัตว์โลกให้จมอยู่ในวัฏสงสารน้ี มันสูญไปไหน
กเิ ลสนะ่ และกเิ ลสบงั คบั อะไรถา้ ไมบ่ งั คบั จติ จติ เมอ่ื มนั สญู ไปแลว้ กเิ ลสบงั คบั ไดย้ งั ไง
มนั ไมส่ ญู นะ่ ซิ มนั ถงึ บงั คบั ใหเ้ กดิ แกเ่ จบ็ ตายไดเ้ รอ่ื ยมาเรอ่ื ยไปไมห่ ยดุ ไมถ่ อย ทำ� ไมเรา
จะไปหลงกลมายาของกเิ ลสวา่ ตายแลว้ สญู ๆ ไมส่ ะดดุ ใจเหน็ โทษกลหลอกของมนั บา้ ง
กเิ ลสตวั แสบนี้เคยหลอกสตั วโ์ ลกใหห้ ลงและงมทกุ ขม์ านานแสนนานแลว้

พจิ ารณาใหถ้ งึ ความจรงิ ซิ อะไรสญู ไมส่ ญู กใ็ หร้ ู้ นจี่ งึ เรยี กวา่ นกั ธรรมะ นกั คน้ ควา้
พิจารณาให้ถงึ ความจรงิ ดังพระพุทธเจ้าท่ีประกาศสอนธรรม ท่านประกาศสอนด้วย
ความจรงิ ทา่ นทรงปฏบิ ตั แิ ลว้ ทงั้ เหตกุ ส็ มบรู ณเ์ ตม็ ที่ จงึ ไดผ้ ลเปน็ ทพ่ี อพระทยั แลว้ นำ�
ธรรมนอี้ อกสอนโลก ทา่ นสอนไวท้ ตี่ รงไหนวา่ สตั วท์ งั้ หลายตายแลว้ สญู อยทู่ ต่ี รงไหน
มแี ตว่ า่ เกดิ แกเ่ จบ็ ตายๆ อยอู่ ยา่ งนน้ั ทา่ นสอนไวเ้ ปน็ อยา่ งนที้ งั้ นน้ั พระพทุ ธเจา้ ทงั้ หลาย
ไมค่ า้ นกนั เพราะรอู้ ยา่ งเดยี วกนั เหน็ จรงิ อยา่ งเดยี วกนั ตามหลกั ความจรงิ นน้ั ๆ จะลบ
ใหส้ ูญได้อยา่ งไรเม่อื เป็นความจริงเตม็ ส่วนอยูแ่ ลว้

การเกิด การตาย เกดิ ตายไมห่ ยุดไมถ่ อยเพราะอะไรเปน็ สาเหตุ ทา่ นกส็ อนไว้
แลว้ วา่ อวชิ ชฺ าปจจฺ ยา สงขฺ ารา สงขฺ ารปจจฺ ยา วญิ ฺ าณํ เปน็ ตน้ นเ่ี ปน็ สาเหตุ มนั ฝงั อยู่
ภายในจติ จงึ พาใหเ้ กดิ อยไู่ มห่ ยดุ ไมถ่ อย พอทำ� ลาย อวชิ ชฺ าปจจฺ ยา สงขฺ ารา ลงไปแลว้
เป็นอย่างไร อวิชชฺ ายเตฺวว อเสสวริ าคนิโรธา สงฺขารนิโรโธ นัน่ พออวิชชาดบั จากใจ
เสียเทา่ นนั้ ไม่ว่าอะไรๆ ดับไปหมด นิโรโธ โหติ นั่นจะว่าไง หรือว่า เอวเมตสสฺ
เกวลลสฺ ทกุ ขฺ กฺขนธฺ สฺส นโิ รโธ โหติ นนั่ พออวชิ ชาดบั ไปเทา่ น้ัน ทุกส่งิ ทกุ อย่าง
ดบั ไปหมด แลว้ ผทู้ ่รี วู้ า่ อวิชชาดบั น่ันคอื ผู้บริสทุ ธ์ิ ผู้บริสทุ ธ์ินนั้ ดับสูญไปได้อย่างไร
ความจรงิ สดุ ส่วนเปน็ อยา่ งนี้ ดเู อาฟงั เอา ผถู้ อื พทุ ธฺ ํ ธมฺมํ สงฆฺ ํ สรณํ คจฺฉามิ นะ่
กพ็ วกเราชาวพุทธ มิไดถ้ ือ กิเลสํ สรณํ คจฺฉามิ นี่วะ

เราเปน็ นกั ปฏบิ ตั ิ ตอ้ งคน้ ใหเ้ หน็ ความจรงิ ซิ ใครจะยกสามแดนโลกธาตมุ าหลอก
มาคา้ นกไ็ มห่ วน่ั ถา้ ลงไดร้ เู้ หน็ ความจรงิ เตม็ หวั ใจแลว้ คา้ นไดย้ งั ไง เราคดิ ดู พระพทุ ธเจา้
เพยี งพระองค์เดียวเท่านั้น ท�ำไมจึงสามารถเป็นครเู ปน็ ศาสดาของโลกได้ท้งั สามโลก
ถา้ ไมเ่ อาความจรงิ ทที่ รงรทู้ รงเหน็ เตม็ พระทยั มาสอน เอาอะไรมาสอน การสอนกส็ อน

306

ดว้ ยความอาจหาญ ไมม่ ใี ครเกนิ พระพทุ ธเจา้ ผเู้ ปน็ อาชาไนย ผนู้ ำ� ความจรงิ ลว้ นๆ มา
สอนโลก ไมไ่ ดเ้ อาความปลอมความดน้ เดามาสอนน่ี การพดู ออกมาดว้ ยความดน้ เดา
เกาหมดั นน้ั เปน็ วชิ าของอวชิ ชา เปน็ หลกั วชิ าของอวชิ ชาทกี่ ลอ่ มโลกใหล้ ม่ จมไปตามมนั
ตา่ งหาก หลกั ธรรมแท้ๆ ไมไ่ ดส้ อนใหล้ ม่ จม ถึงเรยี กวา่ สง่ิ เหลา่ นั้นเป็นของปลอม
ธรรมเปน็ ของจรงิ ท่พี ่งึ เปน็ พึ่งตายได้ไมส่ งสยั

กเิ ลสมนั ปลอมทง้ั เพ รอ้ ยทง้ั รอ้ ยปลอม ธรรมจรงิ รอ้ ยทงั้ รอ้ ยจรงิ หมด มนั เดนิ
สวนทางกันระหว่างกิเลสกับธรรม จึงต้องเป็นข้าศึกกัน การปฏิบัติความพากเพียร
ไมร่ บกบั กเิ ลสจะรบกบั อะไร นคี่ อื ขา้ ศกึ ไมร่ บกบั อนั นจี้ ะรบกบั อะไร เวลานก้ี เิ ลสเปน็
ขา้ ศกึ ตอ่ ธรรม เปน็ ขา้ ศกึ ตอ่ เรา เราไมร่ บกบั กเิ ลสทเ่ี ปน็ ขา้ ศกึ ตอ่ เราและตอ่ ธรรม จะรบ
กบั อะไร เมอื่ รเู้ รอ่ื งของกเิ ลสเสยี ทงั้ มวลแลว้ จะสงสยั ธรรมไปทไ่ี หนกนั อกี เฉพาะอยา่ งยงิ่
จติ สงสยั อะไร เรอื่ งตายเกดิ ตายสญู สญู ทไ่ี หนกใ็ หร้ ซู้ นิ กั ปฏบิ ตั ิ ฟงั อะไร เสยี งลมปากท่ี
อมกเิ ลสตวั สกปรกพน่ ออกมา ไมข่ เี้ กยี จลา้ งหหู รอื จงฟงั เสยี งธรรมของศาสดาองคเ์ อก
น่ันซิ หูจะไดส้ ะอาด ใจจะไดบ้ ริสทุ ธิ์

เอาใหจ้ รงิ ใหจ้ งั ทำ� ลมุ่ ๆ ดอนๆ เหลาะๆ แหละๆ เหน็ แกห่ ลบั แกน่ อน เหน็ แกป่ าก
แกท่ อ้ งเหลา่ นเี้ คยฝงั ใจมานานแลว้ เปน็ เรอ่ื งของกเิ ลสทงั้ มวล จงพลกิ แพลงเปลย่ี นแปลง
ใหเ้ ปน็ เรอื่ งของธรรมขนึ้ มา จะสมชอ่ื สมนามวา่ เปน็ ลกู ศษิ ยต์ ถาคต ไดพ้ ลตี นออกมา
บวชในพระพทุ ธศาสนา และดำ� เนนิ ตามหลกั ธรรมของพระพทุ ธเจา้ จะไดม้ หาสมบตั อิ นั
ลน้ คา่ มาครองใจ เมอื่ ธรรมครองใจกบั กเิ ลสครองใจนน้ั ตา่ งกนั อยา่ งไร นกี่ ด็ งั ทพ่ี ดู แลว้
ธรรมครองใจประเสรฐิ เลศิ เลอ สงา่ ผา่ เผย มอี สิ ระเตม็ ตวั เตม็ ใจ ไมไ่ ขวค่ วา้ ไมห่ วิ โหย
ไมเ่ สาะแสวง ไม่หวังพง่ึ อะไร เพราะธรรมเตม็ ใจแลว้ อมิ่ พอ

307

พูดตอ่ ตอนท้ายแห่งการแสดงธรรม

ระหวา่ งพระพทุ ธเจา้ แตล่ ะพระองคท์ จ่ี ะมาตรสั รเู้ รยี ก พทุ ธนั ดร ระหวา่ งพทุ ธนั ดร
ทว่ี า่ งจากศาสนานน้ั ไมไ่ ดย้ นิ คำ� วา่ บาป บญุ นรก สวรรค์ นพิ พาน เลย เพราะไมม่ ใี คร
บอกวา่ ธรรมเปน็ ยงั ไง กเิ ลสเปน็ ยงั ไง แลว้ จะมที างเดนิ ไดย้ งั ไง กห็ วั สมุ กนั อยใู่ นเรอื นจำ�
นั้นน่ะซิจะว่าไง ในเรือนจ�ำนั้นยังท�ำโทษต่อกันในเรือนจ�ำได้อีก ไม่เพียงแต่ว่าเป็น
นกั โทษแลว้ มนั ทำ� โทษอะไรไมไ่ ดน้ ะ เปน็ นกั โทษแลว้ มนั กย็ งั ทำ� โทษไดอ้ กี อยา่ งนกั โทษ
ในเรือนจำ� ฆ่ากันเก่งอยูใ่ นเรอื นจำ� น้นั

นี่ก็เหมือนกัน เม่ือไม่มีอรรถมีธรรมอะไรมาชี้แจงแสดงบอกเหตุบอกผลดีชั่ว
ตา่ งๆ แลว้ กม็ แี ตค่ วามชว่ั เตม็ หวั ใจสตั ว์ แลว้ จะไปเอาความดที ไี่ หนมาทำ� เพราะมแี ต่
ความชวั่ ถา้ พระพทุ ธเจา้ ไมไ่ ดม้ าตรสั รแู้ ตล่ ะพระองคๆ์ และสง่ั สอน กจ็ มอยใู่ นโลกนั ตสตั ว์
นน้ั ตลอด พอพระพทุ ธเจา้ มาตรสั รู้ จงึ ไดย้ กอนั นข้ี น้ึ มา ยกอนั นน้ั ขน้ึ มา ใหร้ ใู้ หเ้ หน็ กนั
ทงั้ บญุ ทง้ั บาป ทง้ั นรกทง้ั สวรรคแ์ ละนพิ พาน ทง้ั ๆ ทสี่ งิ่ เหลา่ นนั้ มอี ยตู่ ดิ กบั ตวั เรานน่ั แหละ
แต่เจอไม่ได้เห็นไม่ได้เพราะไม่มีผู้บอก เจอตั้งแต่ทุกข์ท่ีกิเลสบีบบังคับให้แสดงผล
ออกมา ตวั สาเหตคุ อื กเิ ลสทผี่ ลติ ทกุ ขใ์ หเ้ รา บบี บงั คบั เราใหเ้ ปน็ ทกุ ขน์ น้ั เรากไ็ มเ่ หน็
ทางทจี่ ะออกจากกเิ ลส เรากไ็ มร่ ไู้ มเ่ หน็ เพราะไมม่ ธี รรมแสดงทางออกพอไดข้ วนขวาย

นเี่ ราพรอ้ มแลว้ ถงึ พระพทุ ธเจา้ จะปรนิ พิ พานไปนานสกั เทา่ ไร ก็ สวากขาตธรรม
นนั้ แลคอื องคศ์ าสดา ดงั ทพี่ ระองคต์ รสั กบั พระอานนทน์ น่ั แหมซง้ึ มากนะ “พระธรรม
และวนิ ยั ทเ่ี ราแสดงไวแ้ ลว้ นแ้ี ลอานนท์ จะเปน็ ครเู ปน็ ศาสดาของเธอทง้ั หลายแทนเรา
ในกาลทเ่ี ราลว่ งไปแลว้ ” หมายถงึ พระสรรี ะพระองคล์ ว่ งไปเปน็ ธรรมดาของ อนจิ จฺ ํ ทกุ ขฺ ํ
อนตตฺ า สว่ นธรรมของจรงิ นนั้ เปน็ ศาสดาไปโดยตลอด ผเู้ คารพธรรมวนิ ยั จงึ ชอื่ วา่ เคารพ
ศาสดา และเดนิ ตามนจ้ี ะไมไ่ ปไหน จะไปตรงทพี่ ระพทุ ธเจา้ ทรงสอนแลว้ นน้ั แล เหมอื น
พระพุทธเจ้ายังทรงพระชนม์อยไู่ มผ่ ดิ อะไรกนั เลย

สวากขาตธรรม ตรสั ไวช้ อบแลว้ ๆ ขอใหเ้ ดนิ ตามหลกั ธรรมทชี่ อบนนั้ เถอะ จะเปน็
ผปู้ ฏบิ ตั ชิ อบปฏบิ ตั ดิ ตี รงกอ็ ยทู่ นี่ น่ั สปุ ฏปิ นโฺ น กอ็ ยทู่ นี่ น่ั อชุ ฯุ กอ็ ยทู่ นี่ นั่ ญายฯ อยทู่ น่ี น่ั

308

สามีจิฯ อยู่ที่นัน่ สุดท้ายก็ เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ เมอ่ื บรรลุธรรมเปน็ ข้ันๆ จนถึง
ความหลดุ พ้นแลว้ นั้นแลคือสาวกของพระพทุ ธเจา้ อยทู่ ่ีนั่น

ผทู้ รงหลกั ความจรงิ นนั้ แหละ จะเปน็ ผไู้ มห่ วนั่ ไหว จะเปน็ ผเู้ ปน็ หลกั ของตวั และ
ของโลกไปได้ คอื ทรงความจรงิ ไวไ้ มห่ วนั่ ถา้ มคี วามจรงิ อยภู่ ายในใจแลว้ ไมห่ วนั่ การ
ประพฤติปฏบิ ตั ิ ทกุ อยา่ งสม่�ำเสมอ ไม่เปน็ ลมุ่ ๆ ดอนๆ ส�ำคัญอยทู่ ่ีจติ เพราะฉะนนั้
จงึ ต้องสอนเน้นลงทจ่ี ติ ใหห้ มเู่ พอื่ นได้หลกั ไดเ้ กณฑใ์ นการประพฤติปฏบิ ตั ิทางด้าน
จติ ใจ ขอ้ วตั รปฏบิ ตั ิ สกิ ขาบทวนิ ยั อะไร จะเปน็ ไปตามหลกั ของจติ เมอื่ จติ ไดน้ อ้ มลง
ส่ธู รรมแล้ว การดำ� เนนิ ท�ำไมจะไมเ่ ปน็ ไปโดยความเปน็ ธรรมเปน็ วนิ ัย ตอ้ งเป็น

ถา้ เพยี งแตค่ วามจำ� เฉยๆ มนั ไมไ่ ดเ้ รอื่ งนา ผมไมไ่ ดป้ ระมาทธรรมของพระพทุ ธเจา้
เรียนก็เรียนเพื่อความจ�ำ มีแต่ความจ�ำเฉยๆ ความจ�ำอันไหนมาแก้กิเลสได้มีเหรอ
จำ� ไดห้ มดพระไตรปิฎก กิเลสก็เตม็ ตัวอยู่น้ัน ไม่มกี ิเลสตวั ไหนท่ีหนงั บางเอานักหนา
พอผิวมันถลอกบา้ ง หนงั มนั ถลกบ้าง นอกจากจะเพ่ิมกิเลสขึ้นมาใหห้ นงั หนาเทา่ น้ัน
ดว้ ยความสำ� คญั วา่ เราเรยี นมากรมู้ าก เคลอ่ื นทไี่ ปไหนไมไ่ ด้ มนั หนกั ความรคู้ วามฉลาด
ของตนทเ่ี รยี นมามาก ความจรงิ มนั หนกั กเิ ลสความถอื เนอื้ ถอื ตวั ความสำ� คญั มนั่ หมายวา่
ตวั รตู้ วั ฉลาดต่างหาก นน้ั แลกิเลสมันแทรกอยา่ งนน้ั จงเขา้ ใจไวด้ ว้ ยดี อย่าลืมตวั วา่
เรยี นมาก รมู้ าก ฉลาดมาก กเิ ลสนอ้ ยลง ถา้ ไมไ่ ดล้ งมอื ปฏบิ ตั เิ พอ่ื ความจรงิ แหง่ ธรรม
ทงั้ หลาย จะไมม่ หี วังเห็นธรรมของจรงิ ประจกั ษใ์ จตลอดไป

เอา้ ภาคปฏบิ ตั ฟิ าดลงไป เราจะเหน็ เรอ่ื งเหลา่ นแี้ ตกกระจายออกไปภายในจติ ใจ
ของเราท่ีเคยแบกเคยหามความรู้ความฉลาดอันเป็นกิเลสส�ำคัญนั้นอย่างประจักษ์
ไมส่ งสยั เพราะความจำ� กบั ความจรงิ นนั้ ตา่ งกนั ความจรงิ นล้ี งไดเ้ ขา้ ถงึ ไหน กเิ ลสหลดุ ลอย
ไปถงึ นนั้ ความจำ� จำ� ไปถงึ ไหน กเิ ลสพองตวั ขน้ึ ถงึ นนั้ แหละ นเ่ี ปน็ ความจรงิ พดู ตาม
ความจริง เราก็เคยเรียนมา นีถ่ ้าหากวา่ เราไมเ่ รยี นมา ใครๆ เขาจะว่าเรานปี้ ระมาท
เอาเสยี จนส้ินดี เราไมไ่ ด้ประมาท ในความรสู้ ึกของเราไม่เคยมีความประมาทธรรม
พระพทุ ธเจา้ เลย เรยี น เรากไ็ ดเ้ รยี น จำ� เรากไ็ ดจ้ ำ� เรยี นนกั ธรรมตรี ไดค้ วามรนู้ กั ธรรมตรี
ทนี่ มี่ นั หมายออกไปแลว้ นะ โอ...เรานมี่ คี วามรมู้ ากนะ ไดถ้ งึ นกั ธรรมตรี พอไดน้ กั ธรรมโท

309

ขยายออกไปอีกแลว้ แหม...เรามีความรมู้ ากถึงนกั ธรรมชนั้ โทนะ เป็นนักธรรมเอก
ข้นึ เป็นมหาเปรยี ญ โอ๋ย ยง่ิ จะก้าวไม่ออก มนั หนกั ความรู้ มันหนักความร้ตู ายอะไร
มนั หนกั กเิ ลสทฐิ มิ านะวา่ ตวั รตู้ วั ฉลาดตา่ งหาก นน้ั ละตวั โงท่ สี่ ดุ มนั ไมไ่ ดเ้ รยี นเพอื่ ฉลาด
มนั เรยี นเพอื่ โงถ่ า้ เป็นอยา่ งนน้ั

ถา้ เรยี นเพอ่ื รหู้ ลกั ขอ้ ปฏบิ ตั แิ ลว้ จะไดด้ ำ� เนนิ ตามนน้ั นน่ั ละเรยี นเพอ่ื ความฉลาด
การเรยี นน้นั จะเป็นประโยชน์ยิง่ กว่าการเรยี นแลว้ มาสำ� คัญตวั และยดึ เอาสมบตั ขิ อง
พระพุทธเจ้าจากท่ีเรียนมาจ�ำได้มาน้ันมาเป็นสมบัติของตนเป็นไหนๆ ความจ�ำเป็น
สมบตั ิได้ยังไง ความจริงตา่ งหากเปน็ สมบัติ เมอื่ เรียนแลว้ กป็ ฏบิ ตั ิ ท่านจงึ วา่ ปริยัติ
ปฏบิ ตั ิ ปฏเิ วธ ฟังซิ ธรรมท้งั สามเปน็ ธรรมเก่ียวเนอื่ งกันแยกกันไมอ่ อก ถ้าผู้มุง่ ผล
ตามหลักความจริงท่ที รงสอนไว้แลว้ ตอ้ งด�ำเนนิ ตามธรรมทัง้ สามประเภทนี้ ปรยิ ตั ิ
เรียนรู้แลว้ เอา้ ปฏบิ ตั ิ ทา่ นสอนว่ายังไง เชน่ เกสา โลมา นขา ทนตฺ า ตโจ เป็นต้น
เปน็ เรอ่ื งเลก็ น้อยหรือ ครอบโลกธาตุอยูแ่ ลว้ น่ี

ดงั ทพ่ี ดู ตะกน้ี อ้ี ะไร รา่ งกายมนั เปน็ ยงั ไง เกสา ดซู ิ โลมา ผม ขน เลบ็ ฟนั หนงั
แนะ่ คนเรามนั ดกู นั ไดเ้ พยี งหนงั หมุ้ หอ่ อยเู่ ทา่ นนั้ แหละ ผวิ บางๆ หลอกตาคนโงใ่ หห้ ลง
กนั เสียจนทัว่ ดินแดน ท่านจงึ สอนไว้ตรงนัน้ ตจปริยนฺโต มหี นงั หุ้มหอ่ อยเู่ ท่านัน้ นะ
จงึ พอดไู ด้ กเิ ลสมนั ละเอยี ดแหลมคมมาก มนั ฉลาดมาก มนั เอาหนงั บางๆ มาหลอกสตั ว์
หมุ้ ไวใ้ นรา่ งวา่ เปน็ สตั ว์ เปน็ บคุ คล วา่ เปน็ หญงิ เปน็ ชาย วา่ เปน็ ของสวยของงาม ทำ� ให้
สัตว์โลกฟุ้งเฟ้อเห่อเหิมด้ินรนกวัดแกว่งย่ิงกว่าสุนัขเดือนเก้า เดือนสิบ เสียงเห่า
เสยี งหอนอกึ ทึกเพราะอำ� นาจแหง่ ราคะตัณหามนั กำ� เรบิ มนั ดนิ้ รน นนั้ อำ� นาจของหนงั
หอ่ กระดกู มอี ทิ ธพิ ลมากไหม พจิ ารณาดซู ิ มนั ดนิ้ รนอะไร พจิ ารณาใหเ้ หน็ ตามเปน็ จรงิ
แลว้ มนั จะไปดนิ้ อะไร เพราะเหน็ ชดั ๆ อยแู่ ลว้ น่ี ตากเ็ หน็ อยนู่ ่ี ชะลา้ งอยทู่ กุ วนั ชะลา้ ง
ของสกปรกนนั่ เอง สะอาดแล้วไปชะลา้ งกนั ท�ำไม ท่านสอนมาถงึ นซ้ี งึ่ เปน็ สว่ นใหญ่
แล้วท่านก็หยุด เพราะเวลามนี ้อย ยังไม่ไดส้ อนให้มากกว่านี้

ผ้พู ิจารณากพ็ จิ ารณากระจายออกไปถึงอาการ ๓๒ ผม ขน เล็บ ฟัน หนงั
เนอ้ื เอน็ กระดกู เยอ่ื ในกระดกู ม้าม หัวใจ ตับ พงั ผืด ไต ปอด ไสใ้ หญ่ ไส้นอ้ ย

310

อาหารใหม่ อาหารเกา่ นน่ั หมดแลว้ ธาตดุ นิ ภายในรา่ งกาย ทนี่ เี่ รากพ็ จิ ารณากระจายให้
แหลกดว้ ยปญั ญาเปน็ ไร มนั จะหลงไปไหน กเิ ลสมนั หลบมนั ซอ่ นอยตู่ ามอาการเหลา่ นี้
มันเสกสรรปั้นยออยู่ตามน้ี ฟาดฟันลงไปให้ถึงหลักความจริงดว้ ยสตปิ ัญญา มนั จะ
ไปไหนกิเลส จะหาทหี่ ลบซอ่ นไดท้ ไี่ หนดงั ที่พดู แลว้

ใครมาสอนอยา่ งนี้ ไมใ่ ชพ่ ระพทุ ธเจา้ ใครจะมาสอนอยา่ งนไี้ ด้ เพราะไมม่ ใี ครเหน็
ใครรู้น่ี กเิ ลสปิดหปู ดิ ตาโลกไวอ้ ยา่ งมิดชิดทีเดยี ว เม่อื สตปิ ญั ญาอันเปน็ ธรรมเครอื่ ง
ประหารฟาดฟนั เขา้ ไปตรงไหน มนั แตกกระจายไปตรงนน้ั เหน็ ความจรงิ ตรงนน้ั ๆ ทนี ้ี
มนั กถ็ อนตวั เขา้ มาๆ ละซิ นค่ี อื ความจรงิ เขา้ ถงึ ไหนแตกกระจายไปถงึ นน้ั จติ เบาขน้ึ ๆ
น่ันคอื การถอดถอนกิเลสดว้ ยความจำ� เพ่อื การปฏบิ ตั ิเปน็ อยา่ งนนั้

เมอื่ รแู้ ลว้ กใ็ หป้ ฏบิ ตั ดิ งั ทรี่ มู้ า เกสา โลมา นขา ทนตฺ า ตโจ เปน็ ตน้ นเ่ี ราจำ� ไดแ้ ลว้
ในภาคปรยิ ัติ ทท่ี ่านสอนกรรมฐานทแี รกนนั้ คอื ปริยตั ิ เราไดเ้ รยี นแล้วจากอปุ ัชฌาย์
อาจารย์ของเรา จากน้ันก็เป็นภาคปฏิบัติ น�ำไปคล่ีคลายกระจายดูให้เห็นตามหลัก
ความจรงิ นค้ี อื ภาคปฏบิ ตั ิ เมอ่ื เหน็ ตามความจรงิ มากนอ้ ย ยอ่ มถอดถอนตนออกมาๆ
กเิ ลสคอ่ ยหลดุ ลอยไปๆ ทา่ นจงึ วา่ ปฏเิ วธๆ ความรแู้ จง้ แทงตลอด คอื แทงทะลไุ ปเรอื่ ยๆ
จนแทงทะลปุ รโุ ปรง่ ไมม่ อี ะไรเหลอื เลย พน้ จากโลกพน้ ทไี่ หน ถา้ ไมพ่ น้ ทใี่ จซง่ึ เคยถกู บบี
บงั คบั อยนู่ จี้ ะไปพน้ กนั ทไี่ หน ใครจะมจี รวดดาวเทยี มมาใหข้ บั ขใี่ หข้ นึ้ ไปเพอ่ื พน้ โลก
พน้ โลกอะไรอยา่ งนน้ั มนั ไปตายอยบู่ นอวกาศกย็ งั มี มนั พน้ ทไ่ี หนถงึ ไดต้ าย แตก่ เิ ลส
ทไ่ี มต่ ายยงั ฝงั อยใู่ นจติ มนั กพ็ ามาเกดิ อกี นน่ั แล ใหพ้ น้ ทจ่ี ติ นซ้ี ิ เพราะกเิ ลสตวั บบี บงั คบั
อยู่ที่จิตนี้ มิไดอ้ ยู่ทอ่ี วกาศ

ความเกิด ความตาย จิตเป็นตัวการส�ำคัญที่ยาพิษคือกิเลสแทรกเข้าไปให้
หมนุ ตว้ิ ๆ ทง้ั วนั ทงั้ คนื ยนื เดนิ นง่ั นอน และในภพนนั้ ภพน้ี ภพนอ้ ยภพใหญ่ ภพไหน
มันกก็ องอยู่กับใจดวงนี้ นักปฏบิ ตั ิธรรมสงสัยท่ีตรงไหน สงสยั อะไรกนั เอาให้จริงซิ
ถา้ ลงไดร้ ูว้ ิวัฏจิตนแี้ ลว้ ไมต่ ้องบอกความพ้นทุกข์หรอื พระนพิ พาน จติ รู้เองเหน็ เอง
พน้ ทกุ ขถ์ งึ พระนพิ พานเอง โดยไมส่ นใจกบั ใครจะมาบอกหรอื ตามสง่ เสยี แหละ เหมอื นกบั
นกั โทษนนั่ แล พอถกู ปลอ่ ยออกจากเรอื นจำ� เทา่ นน้ั เขาไมถ่ ามวา่ บา้ นของขา้ อยทู่ ไี่ หน

311

ขา้ ตดิ ตะรางมาหลายปแี ลว้ ขา้ จำ� บา้ นไมไ่ ด้ ไปสง่ ขา้ ดว้ ย ดงั นไี้ มม่ ี มแี ตเ่ ผน่ ถงึ บา้ นทเี ดยี ว
อยากใหม้ สี กั ๕ ขา หรือ ๑๐ ขาโน่น จะได้เผ่นพร้อมๆ กนั ให้ถงึ เรว็ ทนั ใจ เพราะ
ความอยากกลบั บา้ นกลบั เรอื นเพอ่ื เหน็ หนา้ ลกู หนา้ เมยี ญาตมิ ติ รเพอ่ื นฝงู และกลบั ไป
สคู่ วามเปน็ อสิ ระ อะไรจะมีก�ำลงั มากยงิ่ กวา่ หวั ใจที่พองตวั เวลาพน้ จากโทษแล้ววะ

นก่ี เ็ หมอื นกนั เมอื่ จติ หลดุ ลอยออกจากกเิ ลสแลว้ ไมต่ อ้ งถามหาละนพิ พาน ถามหา
ทำ� ไม ขอใหร้ นู้ พิ พานประจักษใ์ จเถอะ จะไมต่ อ้ งถามใครทั้งสน้ิ ท่ไี ม่รนู้ พิ พานนั่นซิ
ถงึ ถามกนั ใหย้ งุ่ ในชาวพทุ ธเรา ดไี มด่ ยี งั ทะเลาะกนั ดว้ ยมวยฝปี ากไมย่ อมลงเวที ซงึ่ มี
อยู่เยอะ

นิพพานคอื อะไร ขอจงท�ำใจให้บรสิ ทุ ธ์เิ ถอะ จะหมดปัญหาโดยประการทง้ั ปวง
ขนึ้ ชอ่ื วา่ สมมตุ ิ จะไมม่ เี ขา้ ไปเกยี่ วขอ้ งขดั แยง้ ไดเ้ ลย นล่ี ะธรรมะพระพทุ ธเจา้ เปน็ ธรรม
สดๆ รอ้ นๆ อยอู่ ยา่ งน้ี มรรคผลนพิ พานทำ� ไมจะไมส่ ดๆ รอ้ นๆ กบั ผปู้ ฏบิ ตั เิ ลา่ เราไป
คว้าหาอะไรลมๆ แล้งๆ ตะครุบเงา ตะครบุ ไปทำ� ไม เอาตัวจรงิ นัน่ ซิ จบั ตวั ไดแ้ ลว้
กจ็ บั เงาไดเ้ ทา่ น้ันแหละ เพราะเงานีอ้ อกไปจากตัว จับตัวไดแ้ ล้ว ทำ� ไมจะจบั เงาไมไ่ ด้
ไมถ่ กู การตะครบุ เงา เงามนั วง่ิ เรากว็ งิ่ ทนั เมอ่ื ไร ความสำ� คญั มนั่ หมายหลอกเราไปเรอ่ื ยๆ
นแี้ ลคอื เงา จงจ�ำไวใ้ หถ้ งึ ใจ จะถงึ ธรรมคือตวั จริง

ไมม่ อี ะไรทจี่ ะมากน้ั กางมรรคผลนพิ พาน มสี จั ธรรม ๒ ประการเทา่ นนั้ คอื ทกุ ข์
กบั สมทุ ยั เปน็ เครอื่ งปดิ บงั จติ ใจไมใ่ หก้ า้ วเขา้ สมู่ รรคผลนพิ พานได้ แลว้ อะไรจะเปน็
เคร่ืองบุกเบิกส่งิ ทป่ี ิดบงั หุ้มห่อทงั้ สองประเภทน้ี กม็ รรคสจั นิโรธสัจ นน่ั แล มีเท่าน้ี
เครอ่ื งบกุ เบกิ ทจ่ี ะใหถ้ งึ มรรคผลนพิ พาน มมี รรคสจั ไดแ้ ก่ ขอ้ ปฏบิ ตั ิ คอื ศลี สมาธิ ปญั ญา
หรอื สมั มาทฏิ ฐิ สมั มาสงั กปั โป จนกระทง่ั สมั มาสมาธเิ ปน็ ทส่ี ดุ นคี่ อื เครอ่ื งมอื บกุ เบกิ
ทจ่ี ะใหเ้ ขา้ สมู่ รรคผลนพิ พาน ปราบใหเ้ ตยี นโลง่ กเิ ลสไมม่ เี หลอื เพราะมชั ฌมิ าปฏปิ ทา
นแี้ ล มนั เพราะกาลสถานที่ทีไ่ หน มันเพราะบุคคลผู้ใดมีอำ� นาจมากดี กันบังคบั จติ ใจ
ของเราไม่ให้พ้นจากกิเลส มันไม่มีกาลสถานท่ีและสิ่งใดหรือบุคคลผู้ใดมากีดกัน
มรรคผลนิพพาน นอกจากเราเองท่ีถูกกิเลสกล่อมเอาเท่านั้น มันถึงไปไม่รอดและ
หลับครอกๆ อยู่ด้วยความประมาทนอนใจเท่าน้ัน มันเป็นเร่ืองของกิเลสคือทุกข์

312

สมุทัยท้ังมวลที่ขับกล่อมและกีดกันสัตว์โลกไม่ให้ถึงมรรคผลนิพพานน่ะ มรรคผล
นพิ พานจะไปลา้ สมยั ทไี่ หน ถา้ ไมใ่ ชเ่ ราเปน็ คนลา้ สมยั เสยี เอง ถา้ อยากใหท้ นั สมยั กเ็ อาซิ
ปฏบิ ตั ติ ามหลกั ธรรมพระพทุ ธเจา้ อยา่ งแทจ้ รงิ และถงึ ใจซิ คำ� วา่ ลา้ สมยั อนั เปน็ กลมายา
กดถว่ งของกเิ ลสจะสิ้นซากไปเอง

ธรรมะของพระพทุ ธเจ้าลา้ สมยั ทีต่ รงไหน มัชฌิมาๆ ฟังซิ พอเหมาะพอดีอยู่
ตลอดเวลากบั การปราบกเิ ลสทกุ ประเภท อะไรจะเหมาะยง่ิ กวา่ มชั ฌมิ า ความพอเหมาะ
พอดกี บั การปราบกเิ ลสทกุ ประเภท กเิ ลสประเภทไหนเกง่ กลา้ ใหผ้ าดโผนออกมา ถา้ ไม่
อยากพงั ทลายตายเกลอื่ นนะ่ กเิ ลสประเภทนเี้ กง่ ใหอ้ อกมา มชั ฌมิ าปฏปิ ทา เครอื่ งมอื
ชนดิ นีฟ้ าดฟันขาดสะบั้นไปหมด เอ้า กิเลสประเภทไหนเก่งใหอ้ อกมา ถ้าสามารถให้
ออกมา มชั ฌมิ านเ้ี ปน็ ไมถ่ อย ถา้ เราไดย้ ดึ หลกั มชั ฌมิ าใหด้ แี ลว้ กเิ ลสตอ้ งพงั ทลายๆ
เป็นล�ำดับล�ำดาจนถึงวาระสุดท้าย กิเลสละเอียดก็พังทลายด้วยมัชฌิมาข้ันละเอียด
แหลมคม ไมม่ เี หลอื ซากอกี ตอ่ ไป นอ่ี ยตู่ รงนม้ี รรคผลนพิ พาน อยา่ สงสยั สงสยั ไปทำ� ไม
ธรรมคอื ความจรงิ มอี ยู่ อยา่ ถกู หลอกไปเรอื่ ยๆ เชอื่ กเิ ลสเชอื่ มานานและลม่ จมเพราะมนั
มานานแลว้ ใหเ้ ชอ่ื ธรรมคอื ทางหลดุ พน้ และความหลดุ พน้ พระองคป์ ระทานไวห้ มดแลว้
รีบนำ� มาใช้ปราบกเิ ลส อย่าจดๆ จ้องๆ เลื่อนๆ ลอยๆ จะเสียการณ์และตายเปล่า

มชั ฌมิ าปฏปิ ทา นน้ั แล ธรรมเครอื่ งบกุ เบกิ นโิ รธ ความดบั ทกุ ข์ นน่ั เปน็ ผลของ
มัชฌมิ าปฏิปทาต่างหาก มชั ฌมิ าทำ� หนา้ ทไ่ี ด้มากนอ้ ยเพยี งไร ความดับทกุ ขก์ ็ดับไป
เร่ือยๆ จนกระทัง่ มชั ฌมิ าปฏปิ ทามกี ำ� ลังเต็มที่ ทำ� หน้าท่ีโดยสมบรู ณ์ นิโรธคอื ความ
ดับสนิทแห่งกองทุกข์ท้ังหลายก็แสดงผลเต็มที่ ทุกข์หมดไปโดยส้ินเชิงไม่มีเหลือ
แลว้ จะถามหามรรคผลนิพพานทไ่ี หน ไม่ถาม เพราะร้สู ดๆ รอ้ นๆ อยกู่ ับตัวของเรา
อยกู่ ับใจของเราโดยสมบรู ณ์แล้ว

จงดกู ลมายาของกเิ ลสใหด้ ี ตวั ปดิ ตวั กนั้ กนั้ ดว้ ยวธิ ใี ด อาการความคดิ ความปรงุ
ของจติ ในแงต่ า่ งๆ ลว้ นเปน็ อาการของกเิ ลสแสดงตวั นะ ถา้ สตไิ มท่ นั เมอื่ สตทิ นั กเ็ หน็
ความเคลอื่ นไหวของกเิ ลส โนน่ เขา้ ถงึ ขนั้ สตปิ ญั ญาอตั โนมตั ิ หรอื มหาสตมิ หาปญั ญา
โน่นละ ถึงจะรู้ชัดเรื่องความเคลื่อนไหวของกิเลสว่ามันรวดเร็วขนาดไหน แต่ก็สู้

313

สตปิ ญั ญาอตั โนมตั ิ หรอื มหาสตมิ หาปญั ญาไปไมไ่ ด้ พอกเิ ลสเคลอื่ นพบั สตปิ ญั ญาตนื่ แลว้
ปญั ญาตามตอ้ นแลว้ เมอ่ื ถงึ ขน้ั นก้ี เิ ลสตอ้ งหมอบ ความหมอบของกเิ ลสไมใ่ ชก่ เิ ลสกลวั
ธรรมนะ นน่ั เปน็ ความฉลาดของกเิ ลสตา่ งหากทมี่ นั หมอบหลบซอ่ นนะ่ สตปิ ญั ญาตอ้ ง
คุ้ยเข่ียขุดค้นกันข้ึนมาท�ำลายเอาจนกิเลสแหลกแตกกระจายไปหมด ตลอดลูกเต้า
หลานเหลนของกิเลสก็ดับ และดบั เชือ้ ไม่มเี หลือภายในใจแล้ว นจิ ฉฺ าโต ปรินพิ พฺ โุ ต
ทา่ นวา่ ดบั ความหิวกระหาย ไม่มีอะไรดบั สนทิ ย่งิ กว่ากเิ ลสดับจากใจ แลว้ มีอะไรทีน่ ่ี
โลกสามโลกก็เหมือนไม่มนี ั่นแล

มแี ตก่ เิ ลสเทา่ นน้ั รบรวนกวนใจ บบี คนั้ จติ ใจ เมอ่ื กเิ ลสหมดไปแลว้ ไมม่ อี ะไรมา
บีบบงั คับอีก ตน้ ไมเ้ ป็นตน้ ไม้ ภเู ขาเป็นภเู ขา ดนิ ฟา้ อากาศเปน็ ดนิ ฟา้ อากาศ เขามมี า
ตง้ั แตไ่ หนแตไ่ ร ไมเ่ หน็ มาบบี บงั คบั เรา ภเู ขาทงั้ ลกู กไ็ มไ่ ดม้ าบบี บงั คบั กเิ ลสตา่ งหาก
บบี บังคบั หวั ใจ ฟาดฟนั กิเลสให้แหลกตรงนแ้ี ลว้ อะไรไมม่ าบีบบงั คับเเหละ

เอาใหร้ ใู้ หเ้ หน็ ซนิ กั ปฏบิ ตั ิ ใหเ้ หน็ กบั ตวั น่ี อยา่ ใหเ้ หน็ กบั ผใู้ ดวา่ ดยี ง่ิ กวา่ เหน็ กบั
ตวั ของเรา ดว้ ยการปฏบิ ตั ขิ องเรา เอาใหจ้ รงิ จะรจู้ รงิ เหน็ จรงิ ตามหลกั แหง่ สวากขาตธรรม
ไมส่ งสยั เพราะเปน็ ธรรมคำ้� ประกนั โลกและมรรคผลนพิ พานมานานแสนนาน ไมเ่ ปน็ อนื่
เรือ่ ยมา

นกี่ ไ็ ดพ้ ยายามสอนหมสู่ อนเพอ่ื นจนเตม็ เหนย่ี ว ผมไมไ่ ดส้ งสาร ผมไมไ่ ดห้ ว่ งใยผม
ยง่ิ กวา่ หว่ งหมหู่ ว่ งเพอ่ื นนะ จงเหน็ ใจ หมเู่ พอื่ นนผ่ี มเอาใจใสจ่ รงิ ๆ ในจติ ของเราปฏพิ ทั ธ์
และรกั สงวนหม่เู พ่ือนมาก ตากแ็ หลม หูก็กาง รบั หมเู่ พ่ือนตลอดเวลา ไม่ใช่อวดนะ
พดู ตามเจตนาความรสู้ กึ ของจติ พาใหต้ าแหลมตาสอดสอ่ ง หกู แ็ หลมไปตามกนั อะไรๆ
วา่ แลว้ ดเุ ลา่ ๆ เพราะอนั นน้ั มนั ผดิ น่ี จะเปดิ โอกาสใหก้ เิ ลสมนั เหยยี บยำ่� ทำ� ลายลกู ศษิ ย์
เราอยู่ไดย้ งั ไง เราเป็นอาจารย์ก็บอกละซิ นั่นเหมอื นกบั วา่ ช่วยตบออก ชว่ ยตีออก
ปดิ ปอ้ งใหด้ ซี ิ อยา่ เปดิ ตรงนนั้ กเิ ลสจะตอ่ ยตรงนนั้ อยา่ เปดิ ตรงนี้ นนั่ เหมอื นนกั มวย
เขาฝกึ ซอ้ มมวยกนั ครกู บั ลกู ศษิ ยฝ์ กึ ซอ้ มมวยกนั ครตู อ้ งเตอื นเสมอวา่ อยา่ เปดิ ตรงนน้ั ๆ
พอครงั้ ท่ีสาม ครกู ็เตะตูม พอเตะก็เตะ พอศอกกศ็ อกเขา้ ไป พอหมัดก็หมดั เข้าไป
พรอ้ มกบั ค�ำเตือนวา่ อย่าเปิดตรงนั้น ในเวลาฝึกซอ้ มกนั

314

ครมู วยตี ครมู วยตอ่ ย ครมู วยเตะ มนั ไมไ่ ดเ้ จบ็ เทา่ คตู่ อ่ สตู้ บหรอื ตอ่ ย คตู่ อ่ สตู้ อ่ ย
ดไี มด่ ตี าย ครนู น้ั ตบี อกตสี อน เตะบอกเตะสอน แตถ่ งึ อยา่ งนนั้ กย็ งั ตอ้ งเตอื นตอ้ งบอก
ฝกึ ซอ้ มกนั ไปๆ เตอื นบอกกนั ไปวา่ อยา่ เปดิ ตรงนนั้ และเตะตอ่ ยทเ่ี ผลอ พรอ้ มบอกวา่
แนะ่ บอกแล้วนะ ฝึกซ้อมกันไปๆ อยา่ เปดิ ตรงน้นั แล้วฝึกซ้อมกันไป พอครั้งทีส่ าม
กต็ ูมเขา้ ไป อยา่ เปดิ ตรงนั้น

นม้ี ันก็ท�ำนองน้นั แหละ ดตุ รงนนั้ ดตุ รงน้ี ดอุ งค์นัน้ ดอุ งค์น้ี ก็เหมือนกบั
อยา่ เปิดตรงน้ันๆ นน่ั เอง เพราะไหวพรบิ ปัญญาของเรามันไมท่ นั กิเลส เห็นแตก่ เิ ลส
มนั เหยยี บหวั เตะโนน้ เตะน้ี ทงั้ ศอกทง้ั เขา่ เรากลง้ิ ไปกลงิ้ มายงั เพลนิ หลบั ครอกๆ อยไู่ ด้
ถกู กเิ ลสเตะเอาขนาดนนั้ มนั กน็ า่ โมโหละซผิ เู้ ปน็ ครอู าจารยฝ์ กึ อบรมนะ่ อยา่ เปดิ ตรง
นนั้ ๆ กต็ อ้ งวา่ ละซิ ทำ� ไมองคน์ น้ั เปน็ อยา่ งนนั้ ทำ� ไมองคน์ เ้ี ปน็ อยา่ งน้ี แนะ่ กเ็ หมอื นกบั วา่
อยา่ เปิดตรงนน้ั ๆ นั่นแล

เมอ่ื สตปิ ญั ญาเหนอื กเิ ลสอยแู่ ลว้ มนั จะอยใู่ นหวั ใจดวงใด จะแสดงออกมาดว้ ย
ทา่ ทางหรอื อาการใด จะไมพ่ น้ จากสตปิ ญั ญาทเ่ี หนอื มนั ไปได้ ตอ้ งรเู้ หน็ หมดทงั้ ๆ ทผี่ นู้ น้ั
ไมร่ ู้ ถา้ ลงไดเ้ หนอื กเิ ลสแลว้ เปน็ อยา่ งนน้ั กเิ ลสมนั เคยอยใู่ นหวั ใจเรามานานเทา่ ไรแลว้
และเคยตอ่ สกู้ บั มนั ดว้ ยวธิ กี ารตา่ งๆ มาแลว้ เอา้ สมมตุ วิ า่ กเิ ลสพนิ าศฉบิ หายไปจาก
หวั ใจนแ้ี ลว้ แมก้ เิ ลสอยหู่ วั ใจอนื่ ทำ� ไมจะไมร่ ู้ เพราะมนั เปน็ เพลงเดยี วกนั วชิ าเดยี วกนั
ที่มันไปเสีย้ มสอนสัตวโ์ ลก กลอ่ มสัตวโ์ ลก ท�ำไมจะไม่รู้กลมายาของมนั เลา่ พูดไป
เตอื นไป ดดุ า่ ไป ซงึ่ เปน็ เหมอื นคลงั กเิ ลสสำ� หรบั ผฟู้ งั ฟงั เสยี งเปรย้ี งๆ ขณะพดู อรรถ
พดู ธรรมใหห้ มเู่ พอื่ นฟงั ทง้ั นก้ี เ็ พราะพดู ดว้ ยความตงั้ ใจ บอกสอนใหเ้ หน็ จดุ บกพรอ่ ง
จรงิ ๆ ผฟู้ ังจะไดถ้ งึ ใจ ไม่ผิดพลาดบอ่ ยๆ

เอาละพอวนั น้ี เหน่อื ยแล้ว

315

พระกรรมฐานตดิ ครูอาจารย์

เทศน์อบรมพระ ณ วัดปา่ บา้ นตาด
เมื่อวนั ที่ ๒๖ ธนั วาคม พทุ ธศกั ราช ๒๕๒๔

การปฏบิ ัตจิ ิตตภาวนา ตอ้ งอาศยั ครอู าจารยท์ มี่ คี วามช�ำนชิ �ำนาญทางนม้ี าแล้ว
จึงจะสอนถูกต้องแม่นย�ำและเป็นไปเพื่อความราบรื่นดีงาม ไม่ให้เกิดความสงสัย
ขัดขอ้ งในปฏิปทาเครื่องด�ำเนินของตน ภาคปฏิบตั จิ ึงเป็นส�ำคัญมาก ทางดา้ นปริยัติ
เราเรยี นโดยลำ� พังก็ได้อ่านก็เข้าใจ แตภ่ าคปฏบิ ัตินแี้ ม้เราเรียนมาแล้วทางดา้ นปริยัติ
จะนำ� มาเปน็ เครอ่ื งดำ� เนนิ ดว้ ยความสนทิ ใจหายสงสยั ไปโดยลำ� ดบั อยา่ งนน้ั ไมไ่ ด้ เพราะ
การเรียนมาน้ันเป็นการจดจ�ำ ย่อมไม่พ้นจากความวาดภาพคิดคาดคะเนด้นเดา
ไปสุ่มส่ีสุ่มห้า ซึ่งไม่ใช่หลักความจริงไปได้ แต่การปฏิบัติน้ีเพ่ือหลักความจริงโดย
ถ่ายเดยี ว

พอเรม่ิ ปฏบิ ตั กิ จ็ ะเรม่ิ เหน็ ความจรงิ เขา้ ไป เพยี งจอ่ สตเิ ขา้ สจู่ ติ ซง่ึ เปน็ บอ่ เกดิ แหง่
เรื่องราวท้ังหลายก็จะทราบเร่ืองราวทั้งหลาย แม้จะไม่สามารถบังคับหรือถอดถอน
เรอื่ งราวอนั เปน็ สว่ นกเิ ลสนนั้ ไดก้ ต็ าม แตก่ ท็ ราบวา่ นคี่ อื ความจรงิ อนั หนงึ่ ทแ่ี สดงออก
มาอยไู่ มห่ ยดุ หยอ่ นดว้ ยความคดิ ปรงุ เรอื่ งราวตา่ งๆ ทง้ั อดตี อนาคต ปจั จบุ นั ยงุ่ ไปหมด
เม่ือมีสติก็ทราบความจริงของสัจธรรมประเภทสมุทัยท่ีแสดงออกทางด้านจิตใจได้
แม้ยังละไม่ได้

แตเ่ ม่ือไม่มีสติ ไม่เปน็ ภาคภาวนา ย่อมไมท่ ราบไดว้ า่ จติ มีอะไรบังคับให้ท�ำงาน
ในวนั หนง่ึ ๆ นนั้ มงี านอะไรบา้ งทจี่ ติ ตอ้ งหมนุ ตวั ราวกบั กงจกั รอยตู่ ลอดเวลา โดยไม่

316

เปน็ ตวั ของตวั เลย มแี ตถ่ กู บงั คบั จากสงิ่ ทม่ี อี ำ� นาจอยเู่ ปน็ ประจำ� จนมองไมเ่ หน็ จติ ทง้ั ๆ
ทร่ี ๆู้ อยนู่ ค้ี อื จติ แตส่ งิ่ ท่ีแฝงความรรู้ คู้ อื จติ นนั้ จติ ไมส่ ามารถมองเหน็ ไดเ้ ลย เพราะ
ถกู สงิ่ นนั้ ครอบงำ� หรอื ปดิ บงั อยา่ งมดิ ชดิ เมอ่ื จอ่ สตเิ ขา้ ไป กท็ ราบการแสดงออกของสง่ิ
นน้ั ๆ โดยลำ� ดบั และปฏบิ ตั ติ ามอบุ ายวธิ ที คี่ รอู าจารยแ์ นะนำ� สง่ั สอน เชน่ พยายามทำ� จติ
ใหส้ งบดว้ ยจติ ตภาวนาในภาคสมถะเปน็ ตน้ นำ� ธรรมทที่ า่ นสอนนน้ั มาปฏบิ ตั บิ งั คบั จติ
ใหอ้ ยใู่ นงานทท่ี ำ� คอื บทธรรมทบี่ รกิ รรมนนั้ โดยเฉพาะ จติ จะเรม่ิ ปรากฏเปน็ ความสงบ
เย็นใจข้ึนมา นี่กเ็ รียกวา่ เป็นความจริงอนั หน่งึ ทจ่ี ิตไดท้ �ำหนา้ ที่เอง และไดเ้ หน็ ผลที่
ปรากฏขึ้นจากงานประจักษ์ใจโดยล�ำดับ เมื่อปรากฏผลข้ึนมา ถ้ายังไม่เป็นท่ีแน่ใจ
ก็จ�ำต้องศึกษาไต่ถามครูบาอาจารย์ซ่ึงเป็นที่แน่ใจ เพราะท่านเคยผ่านมาแล้วอย่าง
ชำ่� ชอง การแนะนำ� สงั่ สอนดว้ ยอบุ ายตา่ งๆ กถ็ กู ตอ้ งแมน่ ยำ� ไมผ่ ดิ พลาด ไมเ่ สยี เวลำ่� เวลา
และไม่ทำ� ผมู้ าศึกษาไต่ถามและอบรมนั้นๆ ให้ผิดและเสยี ไป

ดงั นนั้ ภาคปฏบิ ตั จิ งึ เปน็ ภาคจำ� เปน็ อยา่ งยงิ่ สำ� หรบั ผมู้ าศกึ ษาและปฏบิ ตั ิ จำ� ตอ้ ง
เสาะแสวงหาครหู าอาจารยท์ ม่ี คี วามสามารถและชำ� นชิ ำ� นาญในดา้ นปฏบิ ตั ทิ งั้ เหตแุ ละผล
ไมเ่ หมือนด้านปริยตั ิ

การสงั่ สอนดว้ ยความไมม่ น่ั ใจ กค็ อื ผสู้ งั่ สอนนน้ั ไมม่ นั่ ใจในความรคู้ วามเขา้ ใจ
ซึง่ สืบเนอ่ื งมาจากการปฏบิ ตั ขิ องตน กำ� ลังยงั ไมเ่ พียงพอท่จี ะรูจ้ ะเห็นผลอนั เปน็ สิ่งท่ี
ยนื ยนั ได้ จงึ ไมส่ ามารถแนะนำ� สง่ั สอนคนอนื่ ดว้ ยความแนใ่ จของตน เมอื่ เปน็ เชน่ นนั้
ผฟู้ ังกไ็ มอ่ าจแนใ่ จไดห้ รือไมแ่ น่ใจได้ ผลท่จี ะพึงเกดิ ก็มีน้อย หรืออาจท�ำผู้มาศกึ ษา
อบรมให้ผิดไปด้วยได้ ด้วยเหตุน้ี การปฏิบัติจึงต้องอาศัยการศึกษาการอบรมจาก
ครจู ากอาจารยท์ ต่ี นเหน็ วา่ แนใ่ จ ดว้ ยการแนะนำ� พรำ�่ สอน หรอื ดว้ ยการศกึ ษาไตถ่ าม
การเทศนาวา่ การอยโู่ ดยสมำ�่ เสมอ ซง่ึ เทยี บไดก้ บั การรดนำ้� พรวนดนิ ตน้ ไมท้ ป่ี ลกู ใหม่
น่ันแล

การทผ่ี แู้ นะนำ� สง่ั สอนไดร้ ไู้ ดเ้ หน็ มาประจกั ษใ์ จทกุ ขนั้ ทกุ ภมู ขิ องธรรมนน้ั จงึ ไมม่ ี
ปญั หาในการแนะนำ� สง่ั สอนบรรดาผมู้ าศกึ ษา ผสู้ งั่ สอนไมม่ อี ดั มอี น้ั ไมม่ สี งสยั สอนได้
เต็มเมด็ เตม็ หนว่ ย พูดไดเ้ ต็มอรรถเตม็ ธรรม เตม็ ขัน้ เตม็ ภมู ขิ องธรรมข้ันนน้ั ๆ ทะลุ

317

ปรุโปร่งไปหมด ผฟู้ ังก็ฟังไดอ้ ยา่ งเต็มใจโลง่ ใจ หายสงสยั แมต้ นจะยงั ไมร่ ไู้ มเ่ ขา้ ใจ
กห็ ายสงสยั ในธรรมทที่ า่ นสงั่ สอนนน้ั ๆ เปน็ ทแ่ี นใ่ จ เพราะเขา้ ใจไปโดยลำ� ดบั จากการ
ได้ยนิ ไดฟ้ งั ท่านอธิบายในธรรมขนั้ ตา่ งๆ

พระกรรมฐานจงึ ตอ้ งตดิ ครตู ดิ อาจารย์ เพราะการอบรมสง่ั สอนเปน็ ลกั ษณะถอด
ออกจากใจดวงหนง่ึ สใู่ จอกี ดวงหนงึ่ โดยเฉพาะ ไมไ่ ดน้ ำ� บทนนั้ บาทนม้ี าพรำ่� มาสอนกนั
แบบสมุ่ สสี่ มุ่ หา้ สอนเฉพาะจดุ สำ� คญั ๆ ของผมู้ าศกึ ษาอบรมทคี่ วรจะไดร้ บั ในเวลานน้ั
เทา่ นัน้ ครงั้ พุทธกาลทา่ นสอนกันอยา่ งนัน้ ๑. พระพทุ ธเจ้าประทานพระโอวาทดว้ ย
พระองคเ์ อง ๒. พระสาวกท่เี ป็นครเู ปน็ อาจารย์ของพทุ ธบรษิ ัท ท่านสอนด้วยความ
แนใ่ จของทา่ น ออกมาจากใจจรงิ การสอนกเ็ ปน็ ทม่ี นั่ ใจเปน็ ทแี่ นใ่ จสำ� หรบั พทุ ธบรษิ ทั
ผ้มู าศึกษา เพราะฉะนั้น ผลจึงได้เตม็ เมด็ เต็มหนว่ ยหรือได้ผลมาก ตา่ งกันกบั สมยั
ปจั จุบนั นจี้ นเทยี บกนั ไม่ได้

เทศน์ถึงโทษก็ใหเ้ ห็นอย่างถงึ ใจตามหลักความจริงไม่ผิดเพ้ยี น เพราะท่านได้
รโู้ ทษเหน็ โทษมาอย่างประจักษใ์ จจรงิ ๆ เทศน์เร่ืองคณุ ทา่ นก็เทศนไ์ ด้อยา่ งเต็มเมด็
เตม็ หนว่ ย ถงึ บญุ ถงึ คณุ จรงิ ๆ อยา่ งถงึ ใจทง้ั ผเู้ ทศนแ์ ละผฟู้ งั เพราะทา่ นไดเ้ หน็ คณุ มา
อยา่ งถึงใจ การเทศนใ์ หเ้ หน็ ทงั้ โทษทั้งคณุ อย่างถงึ ใจนี้ จึงเป็นการเพิม่ กำ� ลังใจของ
ผมู้ าศกึ ษาใหม้ แี กใ่ จและความกา้ วหนา้ ในทางความเพยี ร เมอ่ื มกี ำ� ลงั ใจเพราะความเชอื่
ในโทษในคณุ นนั้ ๆ แลว้ ความอตุ สา่ หพ์ ยายาม ความพากความเพยี ร ความอดความทน
น้ันมนั เก่ียวโยงกันย่อมเปน็ ไปเอง หนุนกันไปเอง

คนเราเมอ่ื มคี วามเชอื่ ทง้ั โทษทงั้ คณุ อยา่ งเตม็ ใจแลว้ ความมงุ่ มน่ั ทจี่ ะสลดั ทง้ั โทษ
ทเี่ หน็ วา่ ไมด่ ี และการกา้ วเขา้ ถงึ คณุ ยอ่ มมกี ำ� ลงั เตม็ หวั ใจดว้ ยกนั เมอื่ มกี ำ� ลงั ใจแลว้
ยอ่ มสามารถประกอบความพากเพยี รดว้ ยความเตม็ ใจ ไมว่ า่ หนกั วา่ เบา เพราะใจเปน็
สำ� คญั กำ� ลงั อยทู่ ใ่ี จ จงึ ไมม่ อี ำ� นาจหรอื กำ� ลงั ใดเสมอเหมอื นกำ� ลงั ใจนเ้ี ลย สงิ่ ใดกต็ าม
เมอ่ื ไดถ้ งึ ใจแลว้ ยอ่ มสามารถทำ� ไดด้ ว้ ยกนั ทง้ั ฝา่ ยดฝี า่ ยชวั่ ใจจงึ เปน็ สงิ่ สำ� คญั มากใน
ตัวคน ทา่ นจงึ สอนใหอ้ บรมใจในทางที่ถกู ตอ้ งดีงาม ใจจะมีก�ำลงั ท�ำประโยชน์อยา่ ง
มหาศาลไมม่ ีประมาณ

318

การเทศน์ จะเทศนไ์ ปทใ่ี ดกไ็ มพ่ น้ เรอื่ งจติ ไปได้ เพราะจติ มอี ยกู่ บั ทกุ รปู ทกุ นาม
อยา่ วา่ แตพ่ ระแตเ่ ณรและฆราวาสญาตโิ ยมเลย แมแ้ ตส่ ตั วเ์ ดรจั ฉานกย็ งั มจี ติ จติ แตล่ ะ
ดวงๆ ทเ่ี ปน็ ไปอยใู่ นสตั วใ์ นสงั ขารนน้ั ตน้ เหตทุ ใ่ี หเ้ ปน็ เชน่ นนั้ เปน็ มาจากอะไร เปน็ มา
จากสงิ่ มดื มดิ ปดิ ตาคอื อวชิ ชา นนั่ แลเปน็ ตวั การ จะมอี ะไรพาใหม้ ดื ใหบ้ อดเลา่ สงิ่ น้ี
ไมม่ ใี ครหยงั่ ทราบสาเหตขุ องมนั ไดเ้ ลย แมจ้ ะพาใหส้ ตั วเ์ กดิ ตายในภพตา่ งๆ สงู ๆ ตำ�่ ๆ
ลมุ่ ๆ ดอนๆ และเปลย่ี นภพเปลี่ยนชาตใิ ห้เปน็ อย่างไรก็ไมม่ ใี ครทราบได้ เพราะจติ
เป็นสงิ่ ท่ลี ะเอียดมากอยู่แลว้ โดยปกติ ส่ิงทแ่ี ทรกสงิ อยภู่ ายในจิตก็เปน็ สง่ิ ท่ีละเอยี ด
มากพอๆ กนั จงึ อยดู่ ว้ ยกนั ไดบ้ งั คบั กนั ได้ และยงั มอี ำ� นาจเหนอื จติ อกี จงึ สามารถบงั คบั
จิตให้เปน็ ตา่ งๆ ไดต้ ามความตอ้ งการของมนั แมจ้ ิตก็ไม่สามารถทราบโทษทราบคุณ
แห่งสิ่งบังคับนั้นได้เลย จึงต้องยอมจ�ำนนและยอมท�ำตามส่ิงท่ีมีอ�ำนาจเหนือจิตน้ัน
เรอ่ื ยมาจนปจั จบุ นั น้ี สตั วโ์ ลกจงึ ยอมเกดิ แก่ เจบ็ ตาย ยอมรบั ทกุ ขท์ ง้ั มวลทมี่ นั ผลติ ขน้ึ
และยอมเป็นไปตามอำ� นาจของสิ่งลึกลับนั้น

ทา่ นกลา่ วไวช้ ดั ๆ สำ� หรบั ผรู้ แู้ ลว้ ดว้ ยกนั ยอ่ มเขา้ ใจทนั ที ผกู้ ลา่ วกก็ ลา่ วอยา่ งชดั เจน
ผฟู้ งั กเ็ ขา้ ใจอยา่ งชดั เจน ไมม่ ขี อ้ สงสยั ไมม่ ขี อ้ โตแ้ ยง้ ไมม่ ที คี่ ดั คา้ น คอื อวชิ ชฺ าปจจฺ ยา
สงขฺ ารา เปน็ ตน้ นที่ า่ นพดู อยา่ งเปดิ เผยดว้ ยความรอู้ นั เปดิ เผยของทา่ น ผทู้ รี่ อู้ ยา่ งเดยี ว
กับท่านก็ฟังอย่างแจ่มแจ้งหาที่สงสัยไม่ได้ สิ่งน้ีแลคือสิ่งที่มีอ�ำนาจมาก ครอบจิต
สตั วโ์ ลกไวอ้ ยา่ งสนทิ ตดิ จม ไมอ่ าจรโู้ ทษของมนั ไดแ้ มแ้ ตน่ ดิ เลย จะแสดงออกมาดว้ ย
อาการใดกต็ าม ไมเ่ คยสะดดุ ใจวา่ สงิ่ นเี้ ปน็ ภยั และมอี ำ� นาจบงั คบั จติ ใจเรา เราตอ้ งตอ่ สู้
ขดั ขวางมนั ดังนี้ นอกจากยอมจำ� นนไปโดยถ่ายเดียว

ไมว่ า่ จะบงั คบั ใหค้ ดิ ใหท้ ำ� ถา้ พดู ถงึ จติ แลว้ กเ็ รยี กวา่ เจา้ อำ� นาจเหนอื หวั นนั้ บงั คบั
ให้ท�ำ คอื บังคบั ให้คิดตามความตอ้ งการของตน จติ จงึ ต้องคิดแลว้ คิดเล่า หมุนไป
เวยี นมา ของเกา่ ของใหม่ ไมม่ คี ำ� วา่ นเ่ี ปน็ เดนไปแลว้ เพราะเปน็ ความคดิ เกา่ คำ� พดู เกา่
การกระทำ� เกา่ ไมม่ คี ำ� วา่ เออื มระอา ไมม่ คี ำ� วา่ คดิ ซำ�้ ๆ ซากๆ ไมม่ คี ำ� วา่ อดิ หนาระอาใจ
ต่อความคิดนั้นๆ แม้จะวกไปวนมาก่ตี ลบทบทวนกไ็ มม่ ีเบ่ือหนา่ ยอม่ิ พอ ไม่มีความ
รู้สึกตัว เพราะอ�ำนาจอันน้ันลึกลับเกินกว่าจิตจะเห็นโทษในการแสดงออกของมัน

319

น่สี ตั ว์โลกทเ่ี ป็นมามีสง่ิ น้ีครอบอยทู่ ี่หัวใจ ไมม่ ีผหู้ นึ่งผใู้ ดในสามแดนโลกธาตุนี้จะรู้
โทษของมันได้โดยลำ� พงั ตวั เอง

มีพระพุทธเจ้าเท่านั้นเป็นพระองค์แรก ทรงพินิจพิจารณาค้นหาเหตุหาผล
หาตน้ หาปลายของความเกดิ ความตาย ดงั ทม่ี ใี นพระประวตั ทิ า่ นวา่ เมอ่ื มมี ดื แลว้ กต็ อ้ ง
มแี จง้ เปน็ คกู่ นั มเี กดิ กม็ ตี ายเปน็ คกู่ นั เมอื่ มเี กดิ มตี าย ความไมเ่ กดิ ไมต่ ายกค็ งมี เปน็ เหตุ
ใหพ้ ระองคส์ นพระทยั พินิจพิจารณา สรุปความวาระสุดทา้ ยก็พ้นพระพทุ ธเจ้าซึง่ เปน็
นกั คน้ ควา้ หาเหตหุ าผลไปไมไ่ ด้ จนไดต้ รสั รธู้ รรมอศั จรรยข์ น้ึ มาใหโ้ ลกไดก้ ราบไหวบ้ ชู า
เปน็ ขวญั ตาขวญั ใจมาจนบัดนี้ ดงั นน้ั จึงเปน็ พระพทุ ธเจา้ องคอ์ ัศจรรย์เหนือโลกแหง่
ไตรภพไม่มใี ครเสมอเหมือน

คำ� วา่ ตรสั รธู้ รรม กค็ อื การทำ� ลายกองแหง่ วฏั ฏะซงึ่ ครอบหวั ใจนน้ั ออกโดยสนิ้ เชงิ
นน่ั แล เมอื่ ทรงทราบชดั วา่ ไดท้ ำ� ลาย อวชิ ชฺ าปจจฺ ยา สงขฺ ารา นอ้ี อกจากพระทยั จนหมดสนิ้ ไป
ไม่มเี หลือแล้ว จงึ ประกาศพระองคว์ า่ ได้ตรสั รู้แลว้ ไดถ้ ึงแดนแหง่ ความพน้ ทกุ ขแ์ ลว้
ดงั ธรรมในปฐมโพธกิ าลท่านแสดงไว้วา่ อเนกชาติสสํ ารํ สนฺธาวสิ สฺ ํ อนิพพฺ ิสํ เป็นตน้
ทเี่ ราไดเ้ คยทอ่ งเทย่ี วเกดิ ตายในภพนอ้ ยภพใหญอ่ ยใู่ นหว้ งแหง่ สงั สารจกั รนมี้ าจำ� นวน
มากจนไมส่ ามารถจะนบั อา่ นภพชาติได้เลย ก็เพราะอวชิ ชานี้ ทา่ นเทียบไวว้ ่าตณั หา
เป็นนายช่างเรือน อะไรๆ ท่านก็ว่าไปตามต�ำรับต�ำรา อวิชชาเป็นรากฐานส�ำคัญ
พอถอดถอนรากฐานอันส�ำคัญแล้ว เร่ืองท่ีจะพาให้เกิดให้ตายในภพน้อยภพใหญ่
อันเป็นกง่ิ ก้านสาขาแผไ่ ปตามแขนงต่างๆ ของกองทกุ ขน์ ้นั กห็ มดสนิ้ ไปโดยสิ้นเชงิ

นคี่ อื พระพทุ ธเจา้ องคส์ ยมั ภู ทรงรเู้ องเหน็ เอง ไมม่ คี รไู มม่ อี าจารย์ ไมม่ ใี ครมาบอก
มาสอน แตท่ รงคน้ ควา้ รเู้ หน็ ไดโ้ ดยลำ� พงั พระองค์ จงึ เรยี กวา่ สยมั ภู ทรงรเู้ อง จากนนั้
ก็ได้นำ� อบุ ายวธิ ีการท่ที รงปราบปรามส่ิงท่มี อี ำ� นาจเหนือหัวใจน้ีให้แก่ผ้อู นื่ เชน่ สาวก
มีเบญจวคั คียเ์ ป็นตน้ จนทา่ นเหล่านไี้ ด้เข้าอกเข้าใจวิธีการด�ำเนิน และไดบ้ รรลธุ รรม
ตามพระพทุ ธเจา้ ขนึ้ มา นอกจากนน้ั ไมม่ ใี คร ถา้ ไมไ่ ดร้ บั การอบรมสง่ั สอนเสยี กอ่ นจะรู้
ไมไ่ ด้ เพราะธรรมชาตนิ ล้ี กึ ลบั มาก ละเอยี ดมาก เกนิ กวา่ ความรทู้ ไี่ มม่ สี ตปิ ญั ญาอนั เปน็
ทางปลดเปล้อื งจะรูไ้ ด้

320

ลำ� พงั สตปิ ญั ญาของโลกทวั่ ๆ ไป กเ็ ปน็ เครอื่ งมอื ของมนั เสยี เรยี นรมู้ คี วามฉลาด
มากเพยี งไร ยงิ่ ทำ� ความชวั่ ไดอ้ ยา่ งคลอ่ งตวั ปญั ญาของสามญั ชนทไี่ มม่ ธี รรมเคลอื บแฝง
มกั เปน็ เครอื่ งมอื ของกเิ ลส ความโลภ โกรธ หลง ราคะตณั หา ไดเ้ ปน็ อยา่ งดี เจา้ ของเอง
ก็ภมู ใิ จว่าตนฉลาด แตไ่ มส่ ะดดุ ใจวา่ ตนคือบอ๋ ยคนโปรดของกเิ ลสประเภทตา่ งๆ

การพสิ จู นค์ วามรนู้ ใี้ หเ้ หน็ ประจกั ษไ์ ปโดยลำ� ดบั จงึ ตอ้ งอาศยั ภาคปฏบิ ตั เิ ปน็ สำ� คญั
ดงั ในตำ� ราทา่ นวา่ ปรยิ ตั ิ ปฏบิ ตั ิ ปฏเิ วธ เกย่ี วโยงกนั อยา่ งแยกไมอ่ อก ถา้ ไมป่ ลอ่ ยให้
กเิ ลสชว่ ยแยก โดยเหน็ วา่ เพยี งอยา่ งใดอยา่ งหนง่ึ กพ็ อแลว้ ดถี มไป ดงั น้ี ปรยิ ตั ิ คอื เรา
ศกึ ษาเลา่ เรียนจากตำ� รับตำ� ราแล้วประพฤติปฏิบตั ิ เริ่มตัง้ แตฝ่ กึ หัดภาวนา ในขณะที่
จติ มคี วามฟงุ้ เฟอ้ เหอ่ เหมิ ไมร่ เู้ นอื้ รตู้ วั รน่ื เรงิ บนั เทงิ และเศรา้ โศกเสยี ใจไปตามอำ� นาจ
ของกเิ ลส แตไ่ มท่ ราบวา่ กเิ ลสเปน็ ผทู้ ำ� พษิ เปน็ ผบู้ งั คบั บญั ชาใหเ้ ปน็ เชน่ นน้ั ดงั นน้ั ทา่ นจงึ
สอนใหภ้ าวนาอบรมจติ ใหม้ คี วามสงบเยน็ เพอ่ื เหน็ ผลเป็นความสุข

เมื่อได้อบรมทางด้านจิตตภาวนาเข้าไปตามหลักธรรมที่ท่านสอนไว้ ย่อมจะ
ปรากฏเป็นความสงบข้ึนมา เพียงความสงบข้ึนมาเท่านั้น ก็เห็นเป็นของแปลกแล้ว
สำ� หรบั จติ ใจของคนทไ่ี มเ่ คยภาวนาและไมเ่ คยสงบมาเลย เพราะใจเราเคยคลกุ เคลา้ กบั
ความสขุ ท่ีกิเลสมันป้อนพอประทังชีวิตให้เปน็ ไปในวันหนงึ่ ๆ จนจำ� เจแลว้ ไม่เห็นได้
ความวเิ ศษวโิ สอะไร สขุ เลยจากนน้ั ไปไมไ่ ด้ มนั ไมใ่ หเ้ ลยไปกวา่ นนั้ พอประทงั ไวเ้ พยี ง
ใหม้ ชี วี ติ ลมหายใจสบื ตอ่ ภพตอ่ ชาตไิ ปในภพหนง่ึ ๆ เทา่ นน้ั แตเ่ มอ่ื ความสขุ ทเ่ี กดิ ขน้ึ
จากความสงบปรากฏขึ้นน้ี เป็นส่ิงท่ีแปลกประหลาดกว่าความสุขทั้งหลายที่เคยได้
สมั ผสั สมั พนั ธม์ าอยมู่ าก ดว้ ยเหตนุ ี้ จงึ ทำ� ใหผ้ ไู้ ดร้ บั ผลแหง่ ความสงบนนั้ มคี วามสนใจ
ใฝธ่ รรมเพอื่ ความสงบยง่ิ ๆ ขน้ึ ไป ดว้ ยความเขม้ งวดกวดขนั และพยายามทำ� จติ ของตน
ใหม้ คี วามสงบละเอยี ดยง่ิ ขน้ึ เมอ่ื จติ มคี วามสงบสมควรพอเปน็ บาทเปน็ ฐานหรอื เปน็
ปากเปน็ ทางแลว้ กม็ อี บุ ายอกี แงห่ นงึ่ ทพี่ ระพทุ ธเจา้ ทรงสงั่ สอนไวว้ า่ ใหใ้ ชป้ ญั ญาพนิ จิ
พจิ ารณาเพ่ือความรคู้ วามฉลาดในสภาวธรรมใหก้ ว้างขวางออกไป

คำ� วา่ ปญั ญา ไดแ้ กค่ วามแยบคายของจติ อาการอนั แยบคายของจติ ความคดิ
ความปรงุ อนั แยบคาย เพอ่ื แกก้ เิ ลสของจติ นน่ั แล หากเปน็ ความแยบคายประเภทหนงึ่

321

ทเ่ี กดิ ขน้ึ จากจติ ทา่ นเรยี กวา่ ปญั ญา เปน็ อาการทเี่ กดิ ขน้ึ จากจติ สตกิ เ็ ปน็ อาการอนั หนงึ่
ทเ่ี กดิ ขน้ึ จากจติ แตไ่ มใ่ ชจ่ ติ หากนำ� ไปใชเ้ ปน็ ประโยชนแ์ กจ่ ติ ได้ และไดเ้ ตม็ เมด็ เตม็ หนว่ ย
ได้เตม็ ขั้นเตม็ ภมู ิจากการใช้ปญั ญาพนิ จิ พิจารณา

การพิจารณาก็ไม่ได้พิจารณาที่ไหน พิจารณาตรงที่กองทัพกิเลสมันสุมอยู่
นน้ั แหละ รปู ปู าทานกขฺ นโฺ ธ เวทนปู าทานกขฺ นโฺ ธ สญญฺ ปู าทานกขฺ นโฺ ธ สงขฺ ารปู าทานกขฺ นโฺ ธ
วิฺ าณูปาทานกฺขนฺโธ ความยึดมัน่ ถือม่นั ในขันธห์ ้านล่ี ะเปน็ สำ� คญั ท่านจึงสอนให้
พิจารณาขันธ์ห้าขันธ์ใดก็ได้ตามแต่ถนัด ในกองรูปคือร่างกายของเราและของสัตว์
บคุ คลทว่ั ๆ ไป ในเวทนา สขุ ทกุ ข์ เฉยๆ ทงั้ ทางกายและทงั้ ทางใจ ในสญั ญา ในสงั ขาร
ในวญิ ญาณ โดยพจิ ารณาเปน็ อสภุ ะอสภุ งั ทกุ ขฺ ํ อนจิ จฺ ํ อนตตฺ า ทบไปทวนมาจนเขา้ ใจ
ตามธรรมทีท่ ่านสอนไว้

เบอื้ งตน้ ทา่ นใหค้ ยุ้ เขยี่ ขดุ คน้ ทางรปู คอื รปู กายนใ้ี หม้ าก เพราะกเิ ลสมนั หนาแนน่
อยตู่ รงนี้ ถอื เดน่ ออกหนา้ ออกตาอยตู่ รงนี้ ฉากในลกึ ๆ นน้ั เรายงั มองไมเ่ หน็ เพราะ
กิเลสประเภทน้ันฉลาดแหลมคมย่ิงกว่าประเภทท่ีมาจับจองมายึดมาถือมากำ� อ�ำนาจ
ในสกลกายนอี้ ยมู่ าก เพยี งแตก่ เิ ลสประเภททมี่ ากมุ อำ� นาจอยภู่ ายในรา่ งกายของเราน้ี
เรายงั ไมส่ ามารถมองเหน็ ได้ ทง้ั ๆ ทเี่ หน็ ไดด้ ว้ ยตาเนอื้ นแ้ี หละ แตต่ าใจตาปญั ญาไมม่ ี
จึงไม่สามารถมองเหน็ เชน่ เกสา โลมา นขา ทนตฺ า ตโจ เป็นต้น มีใครบา้ งทีเ่ ห็นผม
อย่างถึงทีถ่ งึ ฐานตามหลักความจรงิ ของมนั และของธรรม นอกจากเห็นไปตามกิเลส
ลว้ นๆ รอ้ ยเปอรเ์ ซน็ ตเ์ ทา่ นน้ั ขน เลบ็ กเ็ ปน็ เหมอื นกนั ฟนั กก็ ระดกู ตามหลกั ความจรงิ
แล้วมันยงั ไม่เหน็ คอื ไมเ่ ห็นตามอรรถตามธรรม

รวมรา่ งกายทง้ั กอ้ นหรอื ทงั้ ทอ่ น มอี ะไรบา้ งอยภู่ ายในนี้ ลว้ นแตก่ เิ ลสกมุ อำ� นาจ
ไว้หมดไม่ใหเ้ หน็ และเปดิ ทางของมนั ไว้ว่านนั่ สวยนี่งาม นัน่ นา่ รกั ใคร่ นน่ี ่าชอบใจ
น่นั น่ากำ� หนัดยนิ ดี น่นั เป็นสิ่งจีรังถาวร หรือไมไ่ ดค้ ิดถึงความจีรงั ถาวรหรือไม่ถาวร
บ้างเลย มแี ต่ตดิ มแี ตร่ กั ใครช่ อบใจถา่ ยเดียว อันนีจ้ ะแปรสภาพไปอยา่ งไรไมค่ �ำนงึ
เพยี งความชอบใจความพอใจนกี้ พ็ อตวั แลว้ กเิ ลสมนั หลอกเพยี งแคน่ กี้ ไ็ ดก้ ารและอยู่
มอื มนั แลว้ นกั ปฏบิ ตั เิ ราไมส่ ามารถจะคดิ ใหถ้ งึ ความจรี งั ถาวรหรอื ไมจ่ รี งั ถาวรของมนั

322

ไดเ้ ลย เพราะถกู กล่อมเสยี อ่อนปวกเปียก เรยี กหากุสลา มาตกิ า เสยี กอ่ นแล้ว แต่
ไมย่ อมเรยี กกสุ ลาธรรม คอื สตปิ ญั ญาทตี่ ดิ แนบอยกู่ บั ใจซง่ึ พรอ้ มทจี่ ะชว่ ยนน่ั บา้ งเลย
ถา้ คดิ ถงึ เรอื่ งความไมจ่ รี งั ถาวร มนั จะมอี นั หนง่ึ แทรกขน้ึ มาวา่ จรี งั ถาวร มนั ปดิ ประตไู ว้
ไมใ่ หค้ ดิ ในทางท่ีถกู เสยี

ทกุ ขฺ ํ บบี อยทู่ กุ คนทง้ั รา่ งกายและจติ ใจ อยา่ งมากกบ็ น่ เอา เหมอื นกบั วา่ เปน็ ทาง
ระบายออกแหง่ ทกุ ข์ ความจรงิ ไมใ่ ชเ่ ปน็ ทางระบายออก เปน็ ทางเสรมิ สรา้ งของกเิ ลส
เปน็ ทางของกิเลสเดนิ ต่างหาก ท่ีบน่ เรื่องนั้นบ่นเร่ืองนี้ มนั ไมใ่ ชเ่ ป็นการระบายทกุ ข์
มนั เปน็ ทางเดนิ เสรมิ ทกุ ขเ์ สรมิ สมทุ ยั ตา่ งหาก นต่ี ามความจรงิ ทา่ นจงึ สอนใหพ้ จิ ารณา
ท่นี ี่

อนตตฺ า กเ็ หมอื นกนั วา่ เปน็ กอ้ นเราทงั้ กอ้ น กค็ อื กเิ ลสนน่ั แหละหลอกนะ่ มนั กอ้ น
ของกเิ ลสนนั่ แหละ อำ� นาจของกเิ ลสนน่ั แหละทเี่ ปน็ ทางออก มนั ปดิ ไวห้ มด บงั คบั อยา่ ง
ไมร่ สู้ กึ ตวั เลยวา่ นเ้ี ปน็ เราเปน็ ของเรา เปน็ อตตฺ า ตวั ตนทงั้ นนั้ จงึ ตอ้ งใชป้ ญั ญาอนั เปน็
หลกั ความจรงิ ทจ่ี ะลบลา้ งความจอมปลอมทง้ั หลายนด้ี ว้ ยวธิ กี ารตา่ งๆ นบั ตง้ั แต่ เกสา
โลมา ไปโดยลำ� ดบั จนกระทงั่ สกลกายทง้ั รา่ ง แยกแยะดทู งั้ ภายในภายนอก คลค่ี ลายดู
ซ้�ำๆ ซากๆ ถือนเ้ี ปน็ งานสำ� คัญประจำ� ชวี ิตจติ ใจและอริ ยิ าบถไมล่ ะไมถ่ อย

จงใชป้ ญั ญาพจิ ารณาคลค่ี ลายดดู ว้ ยดี เปน็ งานประจำ� ตวั ของพระ ประจำ� ตวั ของ
ผปู้ ฏบิ ตั ิ เปน็ งานประจำ� จติ ของผจู้ ะรอ้ื ถอนตนออกจากทกุ ขเ์ พราะความยดึ มนั่ ถอื มน่ั
สำ� คญั ผดิ ในสงิ่ เหลา่ น้ี ดว้ ยอำ� นาจของกเิ ลสหลอกลวงกเิ ลสบงั คบั ใหเ้ ปน็ ไป เพอื่ จะได้
ถอนตนออกจากสงิ่ เหลา่ น้ี จงึ ตอ้ งทำ� ทงั้ กลางวนั กลางคนื ยนื เดนิ นง่ั นอน ทกุ อริ ยิ าบถ
ทกุ อาการของจติ เคลอื่ นไหว มสี ตปิ ญั ญาพจิ ารณาสอดสอ่ งอยเู่ สมอ ชอ่ื วา่ ทำ� งานตาม
หลกั ธรรมโดยชอบธรรม

เม่อื พจิ ารณาตามหลกั ความจริงแล้ว หาท่ีค้านท่ไี หนได้ มันเปน็ เร่อื งของกิเลส
ตา่ งหากมาเสกสรรความรคู้ วามเหน็ ความเขา้ ใจของเราใหว้ า่ นนั้ เปน็ นน้ั นเี้ ปน็ นี้ นนั้ เปน็
ของสวย นเ้ี ปน็ ของงาม นน้ั เป็นสัตว์ น้ีเปน็ บุคคล นั้นเปน็ หญงิ นเ้ี ปน็ ชาย

323

ความจรงิ แลว้ ถา้ จะพดู ถงึ เรอื่ งหนงั หรอื พดู ถงึ เรอื่ งผม-ขน ดซู ิ ผม-ขน เปน็ เสน้ ๆ
เพยี งตกลงในภาชนะเทา่ นน้ั กข็ ยะแขยงไมอ่ ยากรบั ประทานแลว้ ยงิ่ ตกเขา้ ไปในอาหาร
ด้วยแลว้ จะอาเจียนไปเสยี ดว้ ยซ�ำ้ เล็บของผู้ใดกต็ าม ปล่อยใหห้ ลุดลงไปในภาชนะ
อาหารดซู ิ ดไู ดไ้ หม ฟนั อยา่ งนเี้ หมอื นกนั รว่ งลงไปในภาชนะดไู ดไ้ หม รบั ประทานไดไ้ หม
นอกจากขยะแขยงกนั ดไี มด่ ใี นวงสำ� รบั แตกฮอื เลย รว่ มวงกนั อยมู่ ากนอ้ ย ตอ้ งแตก
ศกึ กัน

เรอื่ งความจรงิ เปน็ อยา่ งนนั้ แตท่ ำ� ไมจงึ ตอ้ งเสกสรรปน้ั ยอเอานกั หนาจนตดิ แนน่ วา่
นเี้ ป็นเรา นเ้ี ป็นของเรา นีเ้ ป็นของสวย นเ้ี ปน็ ของงาม ท้งั นเ้ี พราะกิเลสมนั แหลมคม
นนั่ แล ใจจงึ ไมส่ ามารถมองดหู นา้ มนั ได้ มนั ไมย่ อมใหม้ องดหู นา้ มนั ใหก้ ม้ หนา้ ลงไป
เหมือนเขาปล้นบา้ นปล้นเรือน จับเจ้าของมัดไว้ใหน้ อนคว�่ำหนา้ ไม่ให้มองดูหนา้ ของ
โจรผรู้ า้ ยนน้ั เลย เพราะเขามอี ำ� นาจ มองดเู ขากฆ็ า่ กเิ ลสมอี ำ� นาจกเ็ ชน่ เดยี วกนั ไมใ่ ห้
มองยอ้ นหลงั ไปหามนั เลย ใหม้ องสง่ ไปทางอน่ื ตามความตอ้ งการของมนั ถกู มนั ผลกั
มนั ไสใหเ้ ป็นไปตามอ�ำนาจของมนั อยตู่ ลอดมา

เพราะฉะนนั้ เมอ่ื มโี อกาสมวี าสนาไดม้ าประพฤตปิ ฏบิ ตั ธิ รรม ไดศ้ กึ ษาเลา่ เรยี น
หรอื ไดย้ นิ ไดฟ้ งั ธรรมจากครจู ากอาจารย์ และเกดิ ความเชอ่ื ความเลอื่ มใส ไดป้ ระพฤติ
ปฏบิ ตั ติ นในทางทก่ี เิ ลสจะถอยทพั กลบั แพด้ ว้ ยจติ ตภาวนาเปน็ สำ� คญั เชน่ นี้ จงตงั้ หนา้
ฆ่ากิเลสให้สนิ้ ซากไป

อธิบายเข้าสู่ปัญญา ซ่ึงอธิบายยังไม่จบเวลาน้ี ส่วนสมาธิก็ได้เร่ิมไปบ้างแล้ว
ให้พิจารณาอย่างท่ีว่าน้ี กิเลสจับจองไว้ที่ไหนบ้าง จงแทงทะลุเข้าไปด้วยปัญญา
แทงเขา้ ไปในหนัง แทงเข้าไปถงึ เน้ือ ถงึ เอ็น ถงึ กระดกู ทกุ ทอ่ น ท่ีมอี ยใู่ นรา่ งกายนี้
เนอ้ื เราดไู หมเปน็ ยงั ไง เนอ้ื สตั วเ์ ปน็ ยงั ไง ทงิ้ กองอยตู่ ามตลาด มนั ผดิ อะไรกบั เนอ้ื คน
ทำ� ไมจงึ เหน็ วา่ นเี้ ปน็ คน อนั นนั้ เปน็ เนอ้ื นกี้ เ็ นอื้ นน้ั กเ็ นอ้ื เอน็ กระดกู เหมอื นกนั แลว้ ดู
เสน้ เอน็ ดกู ระดกู ทกุ ทอ่ น ทงั้ ของเราของสตั วท์ ท่ี ง้ิ เกลอ่ื นอยตู่ ามถนนหนทางมคี ณุ คา่
อะไรบา้ ง ทำ� ไมกระดกู อนั นจี้ งึ เสกสรรปน้ั ยอวา่ มคี ณุ คา่ จนทบั หวั ใจเจา้ ของแทบจะตาย
ไมม่ ีวันฟ้ืนอยูแ่ ล้ว

324

เมอ่ื พจิ ารณาสงิ่ เหลา่ นเี้ หน็ ชดั ตามเปน็ จรงิ โดยลำ� ดบั จติ จะมคี วามดดู ดม่ื จติ จะ
มคี วามยมิ้ แยม้ แจม่ ใส ความพากเพยี รความอดทนจะมาเอง หมนุ ตวั ไปตามอาการตา่ งๆ
ของรา่ งกาย พจิ ารณาเท่าไรยงิ่ แจ้งยิง่ ชดั ซาบซงึ้ ในโอวาทคำ� ส่ังสอนของพระพทุ ธเจ้า
พูดถงึ เรื่อง อนิจจฺ ํ กซ็ ึง้ ออ๋ เป็นอย่างนัน้ จรงิ ๆ มีทกุ อาการของร่างกายและจิตใจที่
แสดงออก แตล่ ะอาการๆ ลว้ นแต่เป็นเรอื่ ง อนจิ ฺจํ ทกุ ขฺ ํ อนตตฺ า บีบบงั คบั อยู่ทุกสดั
ทกุ สว่ น หาชอ่ งวา่ งไมไ่ ดเ้ ลย แมแ้ ตน่ อนหลบั อยกู่ ย็ งั ตอ้ งบบี บงั คบั บางครง้ั ถงึ ตอ้ งสะดงุ้
ต่นื ขนึ้ มาเพราะความทกุ ขม์ ันบบี บงั คบั อย่างเตม็ ที่ จะทนนอนหลับครอกๆ อยไู่ มไ่ ด้

ถ้าพดู ถงึ เรอื่ งอสุภะ ความปฏกิ ูลโสโครก กไ็ มม่ ีอะไรเกนิ รา่ งมนุษย์ ดใู ห้เห็น
ชดั เจนอยา่ งนน้ั ตามความจรงิ ทเี่ ปน็ อยา่ งนนั้ จรงิ ๆ เมอื่ เขา้ ใจนช้ี ดั เจน จติ จะฝงั แนน่ ดว้ ย
อปุ าทานขนาดไหนกต็ าม เพราะอำ� นาจของกเิ ลสเปน็ ผหู้ ลอกลวงใหย้ ดึ ใหถ้ อื นนั้ จะถอนตวั
ออกมาอยา่ งทไ่ี มเ่ คยพบเคยเหน็ และประจกั ษก์ บั ใจไมส่ งสยั จติ ถอนอปุ าทานจากรปู ขนั ธ์
เพราะความเหน็ แจง้ ด้วยปญั ญาเปน็ อยา่ งน้ี

ทนี ม้ี แี ตห่ ลกั ธรรมชาตแิ หง่ ธรรมลว้ นๆ เตม็ ดวงใจ เพราะเหน็ ตามเปน็ จรงิ หาท่ี
คา้ นไมไ่ ด้ ทส่ี ำ� คญั มนั่ หมายอยา่ งนน้ั ๆ มาแตก่ อ่ นนน้ั เปน็ เรอื่ งของความจอมปลอมท่ี
กเิ ลสมนั ปกั เสยี บเอาไวต้ ามทำ� ลายหมด ตามรอื้ ถอนออกหมด ปลอ่ ยวางลงสคู่ วามจรงิ
ลว้ นๆ อนาลโย หายหว่ ง หายความยดึ ถอื ในรา่ งอนั นี้ เพราะรตู้ ามความจรงิ เตม็ สว่ น
ของมนั

ในขณะเดียวกนั เวลาพจิ ารณากายน้ี เวทนาปรากฏข้ึนมาก็ก�ำหนดเช่นเดียวกนั
เวทนากาย เวทนาจติ เมอื่ เวทนาทางจติ เปน็ ของละเอยี ด ยงั ไมส่ ามารถทราบไดใ้ นวาระนี้
เรากพ็ จิ ารณาเวทนาทางกายดังทีเ่ คยอธบิ ายใหฟ้ ังแลว้

ทกี่ ลา่ วมาแลว้ ทงั้ หมดน้ี เปน็ การคลคี่ ลายสง่ิ ทห่ี มุ้ หอ่ จติ ใจ อปุ าทานในกายกค็ อื
กเิ ลสทห่ี มุ้ หอ่ จติ ใจ เวทนา สญั ญา สงั ขาร วญิ ญาณ ทจี่ ติ ไปหลงวา่ เปน็ เราเปน็ ของเรา
กค็ อื กเิ ลสเครอ่ื งหมุ้ หอ่ จติ ใจ เมอื่ พจิ ารณารปู ขนั ธเ์ หน็ แจม่ แจง้ ชดั เจนแลว้ เครอ่ื งหมุ้ หอ่
เหลา่ นกี้ ข็ าดลงไป ยงั เหลอื แตเ่ ครอ่ื งหมุ้ หอ่ อนั ละเอยี ด คอื เวทนา สญั ญา สงั ขาร วญิ ญาณ

325

นีเ่ ราเปิดส่ิงลล้ี บั ดว้ ยปญั ญาให้เหน็ ตามเป็นจรงิ ในสภาวธรรมอนั เป็นสว่ นขนั ธว์ า่ เปน็
อยา่ งไรกนั แตก่ อ่ นไมร่ วู้ า่ อะไรเปน็ จติ รกู้ ร็ ทู้ ง้ั รา่ ง รไู้ ปหมดทวั่ สรรพางคร์ า่ งกาย แตจ่ ะยดึ
จะจับเอาจุดทวี่ า่ จติ น้จี ับไม่ได้ เพราะถูกส่งิ เหลา่ นี้หมุ้ หอ่ ไว้หมด แตะเข้าตรงไหนเจอ
กง่ิ กา้ นสาขาของ อวชิ ชฺ าปจจฺ ยา สงขฺ ารา, สงขฺ ารปจจฺ ยา วญิ ฺ าณํ เตม็ ไปหมด แตะตรงนนั้
ถูกก่งิ ของอวชิ ชา แตะตรงน้นั ถกู กา้ นของอวชิ ชา ถูกรากฝอยของอวิชชา ถูกเปลอื ก
ถกู กระพขี้ องอวิชชา

เมือ่ ใชป้ ญั ญาถากถางเขา้ ไป ก่ิงก็ฟนั เขา้ ไป กา้ นฟนั เข้าไป รากฝอยฟันเขา้ ไป
เปลอื กฟนั เขา้ ไป กระพฟี้ นั เขา้ ไป ตง้ั แตร่ ปู กายจนถงึ เวทนา สญั ญา สงั ขาร วญิ ญาณ
เป็นชัน้ ๆ ของกเิ ลสทีแ่ ทรกสงิ ยดึ ครองดว้ ยอำ� นาจของอวชิ ชาเปน็ หลกั ใหญพ่ าใหแ้ ผ่
กง่ิ กา้ นออกไปจนเขา้ ใจอยา่ งชดั เจน จติ เปดิ เผยตวั ขนึ้ มาโดยลำ� ดบั ลำ� ดา ความจรงิ กเ็ รม่ิ
เหน็ จิตมาต้งั แตข่ ้นั สมาธแิ ล้ว แต่ยงั ไม่กระจา่ งและขาดจากกนั กับสิง่ เหล่าน้ี เม่ือใช้
ปญั ญาเปน็ เครอ่ื งตดั ฟนั ยอ่ มขาดไปโดยลำ� ดบั ลำ� ดา จนเวทนา สญั ญา สงั ขาร วญิ ญาณ
อนั เปน็ สว่ นละเอยี ดกข็ าดไปดว้ ยกนั หมดจากความเปน็ เราเปน็ ของเรา รปู กด็ ี เวทนา
ทง้ั สามกด็ ี สญั ญากด็ ี สงั ขารกด็ ี วญิ ญาณกด็ ี ขาดจากความเปน็ เราเปน็ ของเราอยา่ งเหน็
ไดช้ ัดด้วยปญั ญา

นแ่ี ลวธิ เี ปดิ เครอ่ื งหมุ้ หอ่ ของจติ ใหเ้ หน็ อยา่ งชดั เจน เปดิ ดว้ ยภาคปฏบิ ตั ิ จติ ตภาวนา
เปดิ เข้าไป ฟันเข้าไป กเิ ลสขาดสะบัน้ เขา้ ไปโดยล�ำดบั ตัดสะพานของ อวชิ ชฺ าปจฺจยา
ซงึ่ ออกเทย่ี วหากนิ จนไมม่ ที างออก ทางรปู กต็ ดั ทางเวทนากต็ ดั สญั ญา สงั ขาร วญิ ญาณ
กต็ ดั ทางตา หู จมูก ลิ้น กาย ท่ีจะออกส่รู ูป เสียง กลนิ่ รส เครอ่ื งสัมผัส นั้น
ยิ่งห่างไกล ก็ถูกตัดเข้ามาจนขาดสะบ้ันไปหมดแล้ว ยังเหลือเกาะเดียวดอนเดียว
อโุ มงคเ์ ดยี วคือจติ ซึ่งเป็นที่ซุ่มซอ่ นหมกตวั อยู่ของอวชิ ชาอนั เปน็ กษตั ริย์วฏั จกั ร

สติปญั ญาเมอ่ื ถงึ ขนั้ นแี้ ลว้ ย่อมเกรยี งไกรและฉลาดสามารถมาก เกนิ กวา่ จะนำ�
อะไรมาเทียบมาเสมอเหมือนได้ อย่างไรก็ไม่ทนอยู่ได้ถ้าลงสติปัญญาประเภทที่ฟัน
สะบั้นหั่นแหลกเข้าไปจนถึงจุดเดียวแล้ว จุดน้ันจะไม่ถูกท�ำลายย่อมเป็นไปไม่ได้
เพราะฉะนนั้ บรรดาพระอนาคามที า่ นเมอื่ ถงึ ขนั้ นแ้ี ลว้ จงึ ไมก่ ลบั มาเกดิ อกี เพราะเปน็

326

อตั โนมตั ขิ องสตปิ ญั ญาขนั้ นนั้ แลว้ ทา่ นกา้ วขน้ึ สสู่ ทุ ธาวาส ๕ ชนั้ ตงั้ แตช่ นั้ ตน้ อวหิ า
อตปั ปา สทุ สั สา สทุ สั สี อกนฏิ ฐา แลว้ เลอ่ื นขนึ้ ไปโดยลำ� ดบั ไมก่ ลบั มาอกี เลย จากอกนฏิ ฐา
แลว้ กน็ พิ พาน นก่ี เ็ พราะอำ� นาจของจติ เปน็ อตั โนมตั ิ ทำ� งานในตวั เองโดยหลกั ธรรมชาติ
ไมม่ อี ะไรมาบงั คบั หากหมนุ ไปโดยหลกั ธรรมชาตขิ องตวั เอง

นจี่ ติ ขน้ั นก้ี เ็ หมอื นกนั ทงั้ ๆ ทย่ี งั มชี วี ติ อยู่ ไมต่ อ้ งไปกลา่ วถงึ สทุ ธาวาส ๕ ชน้ั แหละ
กล่าวถึงจิตกับสติปัญญาท่ีรักษาตนและประหัตประหารส่ิงท่ีเป็นข้าศึก ส่ิงที่เป็นเช้ือ
จะพาใหเ้ กดิ แก่ เจบ็ ตาย ตอ่ ไปอกี สดุ ทา้ ยกข็ าดสะบนั้ ลงไปจากจติ นน่ั แล อวชิ ชฺ าปจจฺ ยา
สงขฺ ารา อยทู่ จ่ี ดุ นน้ั ตวั นแ้ี ลทพี่ าสตั วท์ ง้ั หลายไปเกดิ ไมใ่ ชอ่ ะไรอน่ื เหน็ ไดช้ ดั เมอื่ อะไรๆ
ขาดไปหมด ยงั เหลอื แตจ่ ติ ทกี่ ลมกลนื กบั อวชิ ชา เพราะฉะนนั้ จติ จงึ ตอ้ งมภี พ แตไ่ มใ่ ช่
ภพเหมอื นภพทง้ั หลาย เปน็ ภพในสทุ ธาวาส ๕ ชั้น จิตดวงน้บี อกได้ชดั ๆ อยภู่ ายใน
จิตเอง จากนน้ั ก็ก้าวเขา้ สนู่ พิ พาน

ทีน้เี พอื่ ใหถ้ งึ นิพพานทั้งเปน็ สดๆ รอ้ นๆ น้ี เอา๊ สตปิ ญั ญาฟาดลงไปในจดุ นัน้
ให้ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา ซง่ึ ฝงั อยู่ภายในจติ นน้ั แตกกระจายลงไปไม่มีเหลอื แลว้
นนั้ แลจะว่าแดนแหง่ นพิ พานก็แล้วแต่จะพดู ไมม่ ีหิวโหยกับอะไรอกี แลว้ ไมต่ ้องการ
อะไรอกี แลว้ พอตวั แลว้ เอา๊ เนน้ ลงไปวา่ จติ เปดิ เผยหรอื ไมเ่ ปดิ เผยทน่ี ่ี เมอ่ื สง่ิ ทค่ี รอบ
หวั ใจมาเปน็ เวลานานไดข้ าดกระเดน็ ลงไปหมดแลว้ ทนี่ จ่ี ติ จะไปเกดิ ทไี่ หนอกี แตก่ อ่ น
เกดิ ตายๆ เพราะเหตไุ ร เกดิ ตายๆ มากภี่ พกชี่ าติ เรากไ็ มร่ ู้ เพราะอะไรพาใหเ้ กดิ ใหต้ าย
เพราะอันนแี้ ลเหน็ ไดช้ ัด

พออวิชชาถกู ท�ำลายลงไปแลว้ ดว้ ยสติปัญญาอันแหลมคมกห็ มดปัญหา อดตี ท่ี
เคยเปน็ มามากนอ้ ยไมต่ อ้ งไปนับไปอ่านให้เสยี เวลา เปน็ มาเพราะสาเหตุอะไรก็บอก
ชัดๆ อยู่แล้วภายในจิต อนาคตที่จะเป็นไปข้างหน้าถ้าอันนี้ยังครอบหัวใจอยู่แล้ว
จะต้องเป็นไปท�ำนองเดยี วกนั กับอดตี ทเ่ี คยเป็นมาแล้วไมส่ งสัย แตบ่ ดั นเ้ี ชือ้ แหง่ ภพ
ได้ขาดกระเด็นลงไปแล้ว ปจั จุบนั กร็ ู้เทา่ แลว้ ระหว่างสมมุติกับวิมุตติขาดสะบั้นออก
จากกนั ทงั้ ๆ ทยี่ งั ไมต่ าย ไดร้ ไู้ ดเ้ หน็ ชดั เจนแลว้ ถา้ คดิ เปน็ เปอรเ์ ซน็ ต์ รอ้ ยเปอรเ์ ซน็ ต์
ก็รู้ร้อยเต็มร้อย พันก็รู้พันเต็มพัน ผู้นี้ได้เปิดเผยตัวเต็มที่แล้ว น่ีแหละคือจิตแท้

327

ในขณะเดยี วกนั กน็ แ้ี ลคอื ธรรมแทอ้ ยทู่ ตี่ รงนี้ นแ้ี ลคอื บรมสขุ นแ้ี ลคอื นพิ พาน การใสช่ อ่ื
กใ็ สเ่ พอื่ เปน็ เครอ่ื งหมายใหท้ ราบทางสมมตุ เิ ทา่ นน้ั เอง ลำ� พงั ทา่ นผรู้ ผู้ เู้ หน็ แลว้ ทา่ นไม่
จำ� เปน็ รเู้ หน็ ประจกั ษใ์ จแลว้ กพ็ อ นแี่ ลกเิ ลสอวชิ ชาและจติ จะละเอยี ดลกึ ลบั ขนาดไหน
กเ็ ถอะ ถ้าลงไดน้ ำ� ธรรม มีสติธรรม ปญั ญาธรรม เปน็ ตน้ เข้าไปถากถางฟาดฟนั กนั
จรงิ ๆ แลว้ จะตอ้ งถงึ รากแกว้ ของกเิ ลสอวชิ ชา และถอนพรวดขน้ึ มาอยา่ งไมต่ อ้ งสงสยั
ขอ้ สำ� คญั ขออยา่ ไดเ้ ชอ่ื อะไรยงิ่ กวา่ เชอื่ ธรรมของพระพทุ ธเจา้ กเ็ ปน็ ทม่ี น่ั ใจและแนใ่ จ

ขอใหท้ กุ ๆ ทา่ นนำ� ไปปฏบิ ตั ดิ ว้ ยความเอาจรงิ เอาจงั ดว้ ยความเหน็ โทษแหง่ ความ
เปน็ มาของตนทถี่ กู กเิ ลสยำ่� ยมี าตลอดเถดิ ไมต่ อ้ งไปเชอ่ื ผอู้ น่ื ผใู้ ดใครทไ่ี หนกไ็ ด้ เพราะ
ธรรมทกุ แขนง พระพุทธเจา้ สอนไว้หมดแลว้ ทกุ ขฺ ํ นตฺถิ อชาตสฺส ทกุ ข์ย่อมไม่มีแก่
ผไู้ มเ่ กดิ นค่ี อื การตัดขาดจาก อวิชฺชาปจจฺ ยา สงขฺ ารา ถงึ ชาติปิ ทกุ ฺขา, ชราปิ ทกุ ฺขา,
มรณมฺปิ ทุกฺขํ ซึ่งเป็นกองทุกขท์ ั้งมวล เมอ่ื เกิดมาก็ตอ้ งเปน็ อย่างน้ี นอกจากไมเ่ กิด
กไ็ มม่ ที กุ ข์มาเกีย่ วข้อง

พระพุทธเจ้าสอนไว้อย่างไม่มีผิดเพี้ยน ไม่มีทางสงสัย อวิชฺชาปจฺจยา นี้แล
พาสตั วท์ ั้งหลายให้ไดร้ บั ความทุกขค์ วามลำ� บาก เพราะไม่ร้โู ทษของมนั เนอ่ื งจากมัน
ไมย่ อมใหร้ ู้ เพราะมนั อยเู่ หนอื สตั ว์ เมอ่ื สตปิ ญั ญาทนั แลว้ กร็ หู้ มด เคยเปน็ มายงั ไงๆ
รู้หมด กิเลสประเภทต่างๆ มันจะไปเป็นอยกู่ บั หัวใจใด กิรยิ าอาการของสัตวต์ วั ใด
บคุ คลผใู้ ดรหู้ มด เพราะมนั เคยอยใู่ นหวั ใจเราแลว้ น่ี เราเคยปราบมนั อยา่ งราบจนแหลก
ละเอยี ดไปแลว้ ไมส่ ามารถมาครอบงำ� หวั ใจเราไดอ้ กี เหมอื นแตก่ อ่ น หรอื เหมอื นหวั ใจ
ใดๆ แลว้ เพราะฉะนน้ั มนั มอี ยใู่ นหวั ใจใด แสดงอากปั กริ ยิ าออกมาอยา่ งใด จงึ ทราบ
ไดห้ มด เมอ่ื ไดท้ ราบมนั หมดแลว้ ปราบมนั หมดแลว้ จะวา่ เปน็ โลกวทิ ู ตามหลกั ธรรมชาติ
กไ็ มผ่ ดิ ถงึ จะไมเ่ ปน็ โลกวทิ ู รแู้ จง้ แทงทะลเุ มด็ หนิ เมด็ ทราย กระทง่ั สตั วต์ วั นตี้ ายแลว้
ไปเกดิ ท่ไี หน ตวั นน้ั ตายแลว้ ไปเกิดท่ีไหนก็ตาม แตก่ ็รู้แจ้งโดยหลักธรรมชาติ กิเลส
ขาดสะบน้ั จากใจอยา่ งนีแ้ ล โลกวิทู อย่างนี้เปน็ คณุ สมบตั ขิ องสาวก ท่านได้โลกวิทู
ในลกั ษณะน้ีตามนสิ ัยวาสนากว้างแคบตา่ งกนั ไมเ่ หมอื นโลกวิทขู องพระพทุ ธเจ้าซงึ่
เป็นพทุ ธวิสัย

328

น่ีแหละ การปฏบิ ัตธิ รรมเพ่ือร้อื ถอนจติ ซ่ึงเป็นตัวมหนั ตโทษมหันตทกุ ข์ ท่ถี ูก
อวิชชฺ าปจจฺ ยา สงฺขารา เป็นนายเหนือหวั ครอบง�ำบังคับบัญชากดขข่ี ม่ เหงมาเป็นเวลา
นานแสนนาน ทา่ นปฏบิ ตั กิ นั ดงั ทกี่ ลา่ วมานแ่ี ล เราสงสยั อะไร ไมม่ ที จี่ ะสงสยั ขอใหย้ ก
หลกั ธรรมปจั จบุ นั คอื ศลี สมาธิ ปญั ญา คปู่ ราบปรามกเิ ลสขน้ึ ประพฤตปิ ฏบิ ตั กิ ำ� จดั มนั
ใหไ้ ดเ้ ถอะ พระพทุ ธเจา้ นพิ พานกรี่ อ้ ยกพี่ นั องค์ นพิ พานไปนานแสนนานเทา่ ไร จะไมม่ ี
ปญั หาโดยประการทง้ั ปวง จะรวมกนั อยทู่ ปี่ จั จบุ นั จติ ปจั จบุ นั ธรรม ซง่ึ เปน็ ธรรมชาตทิ ่ี
บริสทุ ธิ์ลว้ นๆ นีแ้ หง่ เดยี วเท่าน้นั ไม่มีทางอื่นจะเป็นเครื่องพสิ จู น์ ไมม่ ีทางอ่นื เป็น
เครอ่ื งยนื ยนั มอี นั นเี้ ทา่ นน้ั เปน็ เครอื่ งยนื ยนั ดงั ธรรมทา่ นวา่ “ผใู้ ดเหน็ ธรรม ผนู้ นั้ เหน็
ตถาคต” กห็ มายเอาธรรมชาตทิ บี่ รสิ ทุ ธน์ิ แ้ี ลเปน็ เครอื่ งยนื ยนั เพราะพระพทุ ธเจา้ และ
สาวกทง้ั หลายบรสิ ทุ ธอิ์ ยา่ งนเี้ หมอื นกนั หมด เมอ่ื ยอมรบั อนั นแ้ี ลว้ กย็ อมรบั พระพทุ ธเจา้
ทั้งหลายในขณะเดียวกนั หาทคี่ า้ นกนั ไมไ่ ด้

แตก่ ารทจี่ ะปฏบิ ตั ใิ หเ้ ปน็ ไปตามธรรมดงั ทวี่ า่ นี้ ตอ้ งอาศยั ความพากเพยี ร เพราะ
กเิ ลสแตล่ ะประเภทนน้ั มเี ลห่ เ์ หลยี่ มแหลมคมมากทเี ดยี ว อยา่ เขา้ ใจวา่ มนั โง่ เราฉลาด
ความจรงิ เราโงม่ าก กิเลสฉลาดมาก และไมม่ อี ะไรฉลาดเหนือกิเลส นอกจากธรรม
เทา่ นนั้ วธิ กี ารตอ่ สกู้ บั กเิ ลสนน้ั จงึ ตอ้ งอาศยั ความฉลาดแหลมคม มสี ตปิ ญั ญาเปน็ สำ� คญั
อาศยั ความบกึ บนึ อาศยั ความอดความทน ความเอาจรงิ เอาจงั ทำ� เลน่ ๆ เหลาะๆ แหละๆ
ไมไ่ ด้ ถา้ เราอยากจะพน้ จากทกุ ข์ แตถ่ า้ อยากจะเปน็ นกั โทษมหนั ตทกุ ขอ์ ยนู่ ้ี มนั กเ็ คย
เปน็ มาแลว้ น่ี จะอยากไปอะไรอกี เพราะเคยเปน็ มาแลว้ เราสงสยั ทต่ี รงไหน มที างเดยี ว
คอื การรอื้ ถอนตนออกจากเปลวไฟอนั ใหญห่ ลวงนใ้ี หถ้ งึ ความสวสั ดเี ปน็ บรมสขุ ตลอด
อนันตกาลเทา่ นน้ั

จึงขอใหท้ ุกท่านฟงั ใหถ้ ึงใจ ปฏบิ ตั ใิ หถ้ ึงธรรม ดว้ ยความพากเพียรของตนเอง
การแนะนำ� สง่ั สอนกไ็ ดแ้ นะนำ� สง่ั สอนเตม็ ขน้ั เตม็ ภมู ขิ องผมเอง ไมม่ สี ง่ิ ใดลล้ี บั แกท่ า่ น
ผมู้ าศกึ ษา เคยปฏบิ ตั ไิ ดร้ อู้ ยา่ งไรเหน็ อยา่ งไร กพ็ ดู ใหฟ้ งั หมดเปลอื กแลว้ ยอมรบั วา่
ไมม่ คี วามรมู้ ากกวา่ นี้ ขอใหฟ้ งั ใหถ้ งึ ใจและปฏบิ ตั ใิ หถ้ งึ ธรรม จะพน้ จากทกุ ขอ์ ยา่ งถงึ ใจ
ในขณะท่มี ีชีวิตอยู่นี้แล

329

พดู ต่อตอนทา้ ยแห่งการแสดงธรรม

พระอยู่ด้วยกันมากๆ มันก็เหมือนรถบรรทุกของหนักนั่นน่ะ มันอืดอาด
มนั เนอื ยนาย มนั ชกั ชา้ ลา้ หลงั อยนู่ น่ั แหละ อะไรๆ กต็ อ้ งชา้ เพราะความเปน็ อยทู่ กุ ดา้ น
มันเก่ียวโยงกันทั้งวัด ถ้าจะไปหาอยู่สะดวกสบายในการภาวนานี้ ก็ต้องเป็นตาม
อธั ยาศยั และกำ� ลงั ใจของแตล่ ะรายทแ่ี นใ่ จตวั เอง เพราะผมเคยเปน็ มาแลว้ เวลาอยกู่ บั
ครบู าอาจารย์ มนั เปน็ เหมอื นแมเ่ หลก็ เครอื่ งดงึ ดดู และพยงุ จติ ใจไดด้ ี แมจ้ ะยงั ไมไ่ ด้
หลกั ไดเ้ กณฑท์ างดา้ นธรรมภายในใจ แตก่ ไ็ ดอ้ าศยั ครบู าอาจารยเ์ ปน็ หลกั เปน็ เกณฑ์
ใหท้ า่ นเปน็ เหมอื นแมเ่ หลก็ เครอื่ งดงึ ดดู ใหม้ คี วามชมุ่ ใจ เพราะความหวงั นน้ั เปน็ สำ� คญั

พอออกจากทา่ นไป ทงั้ ทจ่ี ติ ยงั หาหลกั ยดึ อะไรไมไ่ ด้ มนั อะไรบอกไมถ่ กู ผมนเี่ คย
เป็นมาแล้วนะ เราก็ตั้งหน้าตัง้ ตาทำ� ความเพยี รอยเู่ ชน่ กัน แต่มนั ไมไ่ ด้เร่อื งอะไร น่ี
หมายถงึ ใจยงั ไมไ่ ดห้ ลกั ทางสมาธนิ ะ ภาวนานม่ี นั ไมไ่ ดเ้ รอ่ื งอะไรเลย จนงงในตวั เองวา่
เอะ๊ ท�ำไมเป็นอย่างนี้ จติ ใจเราถา้ ฝืนอย่อู ยา่ งน้ไี ม่นานจะจมแน่ๆ ต้องกลับเขา้ ไปหา
ครบู าอาจารย์ อยกู่ บั ทา่ นความรสู้ กึ กเ็ ปน็ อกี อยา่ งหนง่ึ แนะ่ มนั อยไู่ ดส้ บาย ทง้ั ๆ ทก่ี ็
ไมไ่ ดห้ ลกั ไดเ้ กณฑอ์ ะไรขณะอยกู่ บั ครบู าอาจารย์ แตม่ นั ไมเ่ ดอื ดรอ้ นวนุ่ วายเหมอื นอยู่
คนเดยี ว อาศยั ยดึ ทา่ นเปน็ หลกั ในทางจติ ใจ กพ็ ออยไู่ ดส้ บายๆ นผ่ี มเคยเปน็ มาแลว้
ทำ� ยงั ไงมนั กไ็ มไ่ ดเ้ รอื่ ง ภาวนาอยา่ งไรกไ็ มไ่ ดเ้ รอื่ ง ใจเวลามนั ดอ้ื มนั ดอื้ ตอ่ หนา้ ตอ่ ตา
นนั่ แหละ จนกวา่ มนั ไดห้ ลกั ไดเ้ กณฑแ์ ลว้ ทนี ไี้ ปไหนกพ็ อไป อยา่ งนอ้ ยจติ เปน็ สมาธิ
เป็นหลักเป็นเกณฑ์แล้ว มันก็พอไปของมันพอสู้ของมัน คือต้นทุนมันมี ถึงความ
แยบคายทางดา้ นปญั ญาไมเ่ กดิ กอ็ าศยั สมาธเิ ปน็ หลกั เปน็ เกณฑ์ อยไู่ ดด้ ว้ ยสมาธคิ อื
ความสงบใจ ไมฟ่ ุ้งเฟอ้ เห่อเหมิ เหมอื นแต่ก่อนท่มี ันไม่มหี ลักมเี กณฑ์

นเ่ี หตหุ นงึ่ ทไี่ มอ่ าจขบั ไลไ่ สสง่ ใหห้ มเู่ พอื่ นไปอยทู่ น่ี น่ั ทนี่ คี่ นเดยี ว โดยเหน็ วา่ สบาย
ดกี วา่ อยกู่ นั หลายๆ องค์ แตก่ ไ็ มแ่ นใ่ จในจติ ใจของหมเู่ พอ่ื นวา่ จะมคี วามฉลาดแยบคาย
รกั ษาตัวไดเ้ พียงไร แม้แต่อยู่ดว้ ยกันนี้ กย็ งั ตอ้ งไดด้ ุไดด้ ่ากนั อยู่เสมอ เพราะความ
บกพรอ่ งอนั เปน็ ชอ่ งโหวใ่ หก้ เิ ลสทำ� ลาย ตอ้ งไดช้ ว่ ยปดิ ชว่ ยกน้ั อยไู่ มห่ ยดุ เพราะความ

330

ผดิ พลาด เพราะความไมค่ ดิ ไมอ่ า่ นมอี ยมู่ าก นเี่ หตหุ นงึ่ การไปอยคู่ นเดยี วจะฉลาดและ
จรงิ จงั แคไ่ หน เรากไ็ มแ่ นใ่ จนกั สดุ ทา้ ยกต็ อ้ งพะรงุ พะรงั กนั อยอู่ ยา่ งนจี้ ะวา่ ไง เพราะมนั
แก้ไม่ตก ถ้าไม่ช่วยกันแก้ที่ตัวเองซึ่งแสดงความบกพร่องให้เห็นอยู่ตลอดเวลา
ด้วยสติ ปญั ญา ศรัทธา ความเพียร ทีค่ รอู าจารย์หยิบยนื่ ให้ในเวลาอยศู่ ึกษาอบรม
กับทา่ น

ตอนจิตไดห้ ลกั ไดเ้ กณฑ์พอเป็นบาทฐานแหง่ วิปัสสนาแลว้ การกา้ วทางปัญญา
มนั เปน็ อกี อยา่ งหนง่ึ นะ ทแี รกกบ็ งั คบั จติ ออกพจิ ารณาทางดา้ นปญั ญา พอจติ เหน็ คณุ คา่
ทางปัญญาแล้วเป็นอีกอย่างหนึ่ง จากน้ันจิตจะหมุนของมันไปเองโดยไม่ต้องบังคับ
เหมือนขั้นเร่มิ แรกพจิ ารณา เม่ือเกิดข้อข้องใจขึน้ มา เจ้าของแกไ้ มไ่ ด้ กม็ าหาครูบา-
อาจารยเ์ พอ่ื ชว่ ยแกใ้ หไ้ มใ่ หเ้ สยี เวลาไปนาน วงิ่ มาหาทา่ น เลา่ ถวายทา่ นจบ ทา่ นใสเ่ ปรยี้ ง
เดียวเท่าน้ัน ส่ิงที่เคยขัดข้องนั้นขาดสะบั้นไปเลยนะ เพราะท่านรู้ตลอดทั่วถึงแล้ว
เราไม่รู้ ไมร่ ทู้ างออกทางเข้า ไม่รูว้ ธิ ีปลดเปลอื้ งจะปลดเปลอื้ งได้ยงั ไง เพราะปญั หา
แต่ละอยา่ งๆ ทีเ่ กดิ ขึ้นมากนอ้ ยนั้นก็คอื สมทุ ยั เขา้ มาขวางธรรมนัน่ เอง ปัญญาเราไม่
สามารถแกไ้ ด้ มนั กต็ อ้ งพจิ ารณาวกเวยี นพลกิ ไปพลกิ มาทำ� ใหเ้ สยี เวลา พอมาเลา่ ถวาย
ทา่ นแลว้ ทา่ นใสเ่ ปรย้ี งเดยี วเทา่ นน้ั กข็ าดสะบน้ั ไปเลย นนั่ มนั ตา่ งกนั อยา่ งนน้ั ระหวา่ ง
ครอู าจารยผ์ รู้ ผู้ า่ นไปแลว้ กบั เราทยี่ งั ไมร่ ไู้ มผ่ า่ น ผปู้ ฏบิ ตั จิ งึ ตอ้ งอาศยั ครอู าจารยช์ ว่ ย
บอกแนะตลอดไปจนถงึ จดุ ทหี่ มาย เมอื่ ถงึ ทแี่ ลว้ ปญั หาทง้ั มวลกส็ นิ้ ซากไปพรอ้ มกบั
กเิ ลส

ถา้ หากไมม่ คี รมู อี าจารยช์ ว่ ยแนะจรงิ ๆ เรากพ็ ยายามตะเกยี กตะกายไปเองดว้ ย
สตปิ ญั ญาของตน แตม่ นั ชา้ นะ่ ซิ เราเหน็ ไดช้ ดั เวลาพอ่ แมค่ รอู าจารยม์ นั่ ทา่ นลว่ งลบั ไป
แลว้ นน่ั ตอ้ งเตอื นตวั เองใหต้ นื่ ตวั ในการหวงั พงึ่ ตวั เอง เอา๊ ไมม่ ใี ครละทน่ี ่ี เราคนเดยี ว
เป็นก็เป็น ตายก็ตาย มันก็หมุนช่วยตัวเองไปได้เหมือนกัน เป็นแต่ช้าบ้างเท่าน้ัน
ขน้ั นก้ี เ็ ปน็ ความชว่ ยตวั เองได้ เชน่ เดยี วกบั เวลาทเี่ ราจนตรอกจนมมุ ดงั ทเี่ คยเลา่ ใหฟ้ งั
มนั กช็ ว่ ยตวั เองเตม็ ทไี่ มย่ อมถอยหลงั เปน็ แตม่ นั ชา้ เทา่ นน้ั แหละ แตส่ ตปิ ญั ญาดน้ิ ดดี
อยไู่ มห่ ยดุ ไมถ่ อยนะ่ ซิ เพราะปญั ญาขนั้ นไี้ มถ่ อยแหละ ชา้ หรอื เรว็ มนั กส็ กู้ นั อยอู่ ยา่ งนน้ั
กท็ ะลขุ องมันไปได้

331

แตอ่ ยา่ งไรกต็ าม เรอื่ งครบู าอาจารยเ์ ปน็ สำ� คญั มาก ทำ� ใหก้ ะทดั รดั เขา้ ไปเรอ่ื ยๆ
รวดเรว็ ราบรน่ื ดกี วา่ ทำ� โดยลำ� พงั อยมู่ าก นแ่ี ลทางดา้ นจติ ตภาวนาจงึ สำ� คญั มากสำ� หรบั
ครูอาจารย์ผู้คอยให้อุบาย จะเอาธรรมสุ่มส่ีสุ่มห้ามาสอนกันไม่ได้นะ เรียนจบ
พระไตรปฎิ กกเ็ ถอะ นมี่ ไิ ดป้ ระมาทการเรยี น พดู ตามความจรงิ ถา้ ลงจติ นไี้ มไ่ ดท้ รงอรรถ
ทรงธรรมประจักษ์ใจจากการปฏบิ ัติแลว้ จะสอนไม่ถูกจดุ ทจ่ี �ำเป็น แมย้ กมาสอนทัง้
พระไตรปิฎกกไ็ ม่ถูกจุดท่ีต้องการ ถ้าไม่ร้ทู างจติ ตภาวนามาก่อน ถ้าเป็นยา กย็ กกัน
ทั้งหีบน่ันแล ไม่สามารถหยิบยาขนานเฉพาะมารักษาคนไข้ได้ หากเป็นหมอเถ่ือน
ซึ่งผิดกบั หมอจรงิ อยูม่ าก คนไข้รายใดมาก็จะยกยาท้ังหีบทุ่มใส่ มันก็ตายเทา่ น้ันละ
คนไข้

ไม่ได้เหมอื นหมอที่แท้จริงนี่ หมอเขาไม่จำ� เปน็ ต้องไปยกกนั มาทงั้ หีบทั้งตูอ้ ะไร
เพยี งถามอาการและตรวจดรู แู้ ลว้ วา่ เปน็ ยงั ไงแลว้ ควรฉดี กฉ็ ดี ควรใหย้ ารบั ประทาน
กใ็ ห้ เทา่ ทเ่ี หน็ วา่ เหมาะสมกบั โรคประเภทนน้ั ๆ ครบู าอาจารยผ์ เู้ ชยี่ วชาญจติ ตภาวนา
ทค่ี อยใหอ้ ุบายเรา กส็ อนลงตรงจุดสำ� คญั ทันทีๆ เลย การส่ังสอนจงึ ตา่ งกันอยา่ งนี้
กจ็ ติ สอนจติ น่ี พออาราธนาดว้ ยการเรยี นถามปญั หาตา่ งๆ ปบ๊ั ทา่ นรแู้ ลว้ ทา่ นเคยผา่ น
มาเทา่ ไรเปน็ มาเทา่ ไรแลว้ ทา่ นใสป่ บ๊ั เดยี วเทา่ นน้ั เปน็ กระจา่ งไปทนั ทที นั ใด นซ่ี ทิ ต่ี า่ งกนั
มากกบั ทว่ั ๆ ไป

อยากใหห้ มเู่ พอ่ื นไดก้ ำ� ลงั ทางดา้ นจติ ใจ ใหไ้ ดเ้ หน็ เรอ่ื งโทษของกเิ ลส มนั ทำ� ให้
แสนทกุ ข์แสนทรมาน ไม่มอี ะไรเกินกเิ ลสในโลกทง้ั สามนี้ หากแต่มันไมใ่ ห้เห็นโทษ
ของมนั มนั ปดิ เอาไวห้ มด อันนี้ซมิ ันลำ� บากนะ แม้อย่กู บั ครบู าอาจารย์ทา่ นชว่ ยเปิด
ชว่ ยถอนให้ ก็ยงั สูก้ ิเลสรมุ ปดิ รุมลอ้ มไม่ได้อยูน่ ่นั แหละ การร้ือขนกิเลสออกจากใจ
จงึ เหมอื นกบั ขนจอกแหนขนึ้ จากนำ้� พอแหวกออกมนั กห็ บุ เขา้ มา แหวกออกกไ็ หลเขา้ มา
หุบเขา้ มาอยอู่ ยา่ งนน้ั เวลากำ� ลังปญั ญายงั ไม่พอกบั มัน เมือ่ ถงึ ขน้ั ปัญญาทีค่ วรตอ่ สู้
กบั มนั ไดแ้ ลว้ ไมเ่ พยี งแหวกออกเทา่ นน้ั ยงั จบั โยนขน้ึ บนฝง่ั เสยี เลย จบั โยนขน้ึ ๆ มนั จะ
มจี อกมแี หนอยเู่ ทา่ ไร ควา้ ปาขน้ึ ฝง่ั ใหห้ มด เหลอื แตน่ ำ้� ใสสะอาดอาบดมื่ ใชส้ อยสบาย
นเี่ มอื่ ขนกเิ ลสโยนทง้ิ หมดแลว้ อยไู่ หนกอ็ ยสู่ บาย หายทกุ ขก์ งั วล ไมม่ ปี ญั หาอะไรอกี แลว้

332

ปัญหาทั้งมวลเกิดจากกิเลสอย่างเดียวเท่านั้น เมื่อกิเลสสิ้นซากไปจากใจแล้ว
อะไรจะมาเป็นปัญหาให้ย่งุ ยากไม่มี โลกท้งั สามโลกธาตุนีก้ เ็ หมอื นไม่มี เพราะจิตไม่
ไปยงุ่ แมจ้ ติ เองกพ็ อตวั อยแู่ ลว้ จะไปยงุ่ กบั อะไร แนะ่ ฟงั ซิ มนั พอตวั อยตู่ ลอดเวลา
ไม่ว่ากาลนน้ั สถานทน่ี ี้ อริ ยิ าบถนน้ั อิรยิ าบถนี้ กระทบนัน้ เปน็ อย่างนัน้ กระทบนี้
เปน็ อยา่ งนๆี้ ไมม่ ี กระทบอะไรกม็ เี พยี งสมั ผสั กนั แยบ็ ๆ แลว้ ดบั ไปๆ เทา่ นน้ั จติ รเู้ รอ่ื ง
ของมนั อยแู่ ล้วโดยหลกั ธรรมชาติ

เมอ่ื ไมม่ ผี เู้ ปน็ เจา้ ของเขา้ ไปยดึ ไมม่ เี จา้ อำ� นาจเขา้ ไปยดึ เสยี อยา่ งเดยี ว ขนั ธก์ เ็ ปน็
ขนั ธล์ ว้ นๆ แสดงอยอู่ ยา่ งนน้ั ตามหลกั ธรรมชาตขิ องมนั แมต้ วั มนั เองกไ็ มม่ คี วามหมาย
ในตัวมนั ใจรู้ชดั ๆ วา่ เปน็ อยา่ งนั้น ดงั ร่างกายของเราที่นัง่ อยนู่ ี่ มันก็เหมอื นกบั วตั ถุ
ท้ังหลายดๆี นนั่ เอง ไมไ่ ด้ผิดกนั เลย เปน็ แตเ่ พียงว่าความรู้ไปเปน็ เจ้าของ เปน็ ผู้
รบั ผดิ ชอบขนั ธใ์ ชม้ นั อยเู่ ทา่ นน้ั ใหม้ นั รอู้ ยา่ งนนั้ ตามหี นา้ ทเ่ี หน็ รปู หนู น้ั มหี นา้ ทฟ่ี งั เสยี ง
เปน็ ตน้ ทางออกนไ้ี ปเจอนนั้ ทางออกนนั้ ไปเจอนน้ั ทางออกทางตาไปเจอรปู ทางออกหู
ไปเจอเสยี ง เปน็ ตน้ มนั เปน็ ทางออกของจติ ไปเจอสงิ่ ตา่ งๆ เครอ่ื งมอื อนั นส้ี ำ� หรบั อนั นน้ั
เครอื่ งมอื อนั นนั้ สำ� หรบั นนั้ ๆ เทา่ นน้ั กเ็ หมอื นเครอื่ งมอื ทำ� งานสรา้ งบา้ นสรา้ งเรอื นนน่ั แล
สวิ่ สำ� หรบั นน้ั ขวานสำ� หรบั นนั้ สวา่ นสำ� หรบั นนั้ เลอ่ื ยสำ� หรบั นนั้ นำ� ไปใชต้ ามทเี่ หน็ ควร
และความตอ้ งการของชา่ ง พอทง้ิ ไวเ้ ครอ่ื งมอื กเ็ ปน็ เหลก็ อยอู่ ยา่ งนน้ั เอง ไมว่ เิ ศษอะไร
ไปกว่านั้น

ขนั ธห์ า้ กเ็ หมอื นกนั ถ้าลงความร้เู ปน็ ความรู้ ไม่ไปสับสนวุน่ วายกบั สง่ิ ใด ไม่มี
อะไรมาสบั สนวนุ่ วายกบั ความรนู้ ้ี เปน็ ความรลู้ ว้ นๆ มนั กเ็ ปน็ เหมอื นเครอื่ งมอื ทำ� งาน
นนั่ เอง จะผดิ อะไรกนั รา่ งกายนกี้ บั ทอ่ นไมท้ อ่ นฟนื มนั ผดิ กนั อะไร ไมไ่ ดผ้ ดิ กนั เปน็ แต่
เพยี งวา่ ความรนู้ ค้ี รอบครองขนั ธอ์ ยู่ รบั ผดิ ชอบอยู่ จงึ มกี ารเคลอื่ นไหวไปมาได้ มตี า่ งกนั
เทา่ นน้ั เครอ่ื งมอื ทยี่ งั ใชไ้ ดก้ ใ็ ชไ้ ป มเี ทา่ นน้ั พอความรอู้ นั นไ้ี มเ่ กยี่ วกบั เรอ่ื งอะไรแลว้
กเ็ หมอื นไมม่ โี ลก เพราะไมม่ อี ยภู่ ายในใจ คำ� วา่ เย ธมมฺ า เหตปุ ปฺ ภวา เตสํ เหตุํ ตถาคโต
นซ้ี งึ้ มากนะ กพ็ ระอรหนั ตพ์ ดู นี่ พระอสั สชเิ ปน็ พระอรหนั ตท์ ง้ั องค์ เย ธมมฺ า เหตปุ ปฺ ภวา
เตสํ เหตํุ ตถาคโต เตสญฺจ โย นโิ รโธ จ เอวํ วาที มหาสมโณ ธรรมท้งั หลาย

333

เกิดจากเหตุ เม่อื จะดบั ก็ตอ้ งดบั เหตกุ ่อน พระมหาสมณะพูดอย่างน้ี อะไรเป็นเหตุ
กจ็ ติ เปน็ มหาเหตุ ตวั ทอ่ี ยฉู่ ากหลงั ของจติ คอื อะไร กพ็ ดู แลว้ ตะกน้ี ้ี คอื สมทุ ยั ทา่ นสอน
ให้ดบั เหตกุ ่อน มหาสมณะคือศาสดาของเราสอนอยา่ งน้ี ซ้ึงมากทเี ดยี ว

การตอ่ สกู้ เิ ลส การถอดถอนกิเลส ต้องถอื เป็นงานสำ� คญั จำ� เป็นตอ่ เราสดุ ชวี ติ
พดู อยา่ งอน่ื ผมไมส่ นทิ ใจ ถา้ วา่ เอาชวี ติ เขา้ แลกนน้ั ถงึ ใจนะ เพราะเคยเอาชวี ติ เขา้ แลก
มาแลว้ น่ี แม้ทกุ ข์กย็ อมทุกข์ แตท่ กุ ข์นี้มนั คุ้มค่านี่ ไมเ่ หมือนทกุ ขท์ คี่ ้นหาหัวหาทา้ ย
ไมไ่ ด้ หาตน้ หาปลายไมไ่ ด้ เหมอื นทกุ ขท์ ก่ี เิ ลสบบี บงั คบั ใหเ้ กดิ ทกุ ข์ นนั่ มนั หาตน้ หาปลาย
หาทีย่ ุติไมไ่ ด้ ทกุ ข์อยตู่ ลอด ทกุ ข์นม้ี ตี น้ มปี ลายมีท่ยี ตุ ิ เวลาขา้ ศกึ ยงั มีอยูก่ ็ฟาดฟัน
กนั ลงไป แมท้ กุ ขก์ ไ็ มถ่ อยการสู้ พอขา้ ศกึ เกลย้ี งไปแลว้ จะมที กุ ขม์ าจากไหน ทกุ ขเ์ พราะ
ความเพียร มันมีที่ยุติ ไม่เหมือนทุกข์ที่ตายกองกันอยู่ในวัฏฏะ หาทางออกไม่ได้
ทกุ ขอ์ นั นพี้ ลิ กึ ไมม่ เี งอื่ นตน้ เงอื่ นปลายเลย ทกุ ขเ์ พราะความเพยี รนม้ี ที ยี่ ตุ ิ จงึ ผดิ กนั
อยู่มาก

เวลาถงึ คราวถงึ ระยะของมนั ทจี่ ะทมุ่ จติ หากเปน็ ของมนั เอง ทมุ่ ลงๆ ชวี ติ กไ็ มไ่ ด้
อาลยั เสยี ดาย มนั ทมุ่ กนั แบบถงึ เปน็ ถงึ ตายมาไมร่ กู้ คี่ รง้ั เวลาเขา้ ไปเจอขา้ ศกึ กท็ มุ่ ทนั ที
ไมย่ อมถอย ถา้ ไมต่ ายกใ็ หช้ นะเทา่ นน้ั ถอยไมไ่ ด้ นนั่ ซิ มนั ฟดั กนั ตรงนนั้ ซิ เขารบขา้ ศกึ
เขาก็ตอ้ งเอาชวี ิตเขา้ แลก นเ่ี รารบกเิ ลสซงึ่ เปน็ ขา้ ศกึ อันใหญห่ ลวง เรากต็ อ้ งเอาชีวติ
เขา้ แลก ถงึ วาระพอเจอกนั เขา้ กใ็ สก่ นั เลย จะตายกใ็ หร้ ู้ ไมต่ ายกใ็ หร้ ู้ สดุ ทา้ ยอยากพดู
เตม็ ปาก กเิ ลสมนั ตาย เราไม่เหน็ ตายว่ะ แนะ่

พระพทุ ธเจา้ กก็ เิ ลสตาย พระองคเ์ พยี งสลบเทา่ นน้ั สดุ ทา้ ยกเิ ลสตาย ทที่ า่ นยก
องคเ์ ด่นๆ ในทางความเพยี รมาให้เป็นตวั อยา่ งแกพ่ วกเราไดเ้ หน็ ไดย้ นิ ก็เพ่ือเป็นคติ
นน่ั เอง เชน่ พระโสณะ ทา่ นกเ็ พยี งฝา่ เทา้ แตก ทา่ นไมต่ าย แตก่ เิ ลสทงั้ มวลตายเรยี บ
ท่านเตะกับกิเลสฝ่าเท้าแตกแต่กิเลสตาย ท่านเองไม่ตาย เราจะกลัวตายท�ำไม
พระจักขบุ าลก็ฟดั กนั กับกิเลส จักษแุ ตก แต่กิเลสตาย ท่านเองไม่ตาย แต่กลายเปน็
ผู้วิเศษขึ้นมา เป็นสรณะของพวกเรา ไม่ไดย้ ินว่าท่านเหล่านีต้ าย อยา่ งมากกเ็ พยี ง

334

ฝา่ เทา้ แตกเพราะความเพยี รกลา้ กเ็ พยี งจกั ษแุ ตกเพราะความเพยี รกลา้ พระพทุ ธเจา้
ก็เพียงสลบ แต่กิเลสมันเลยสลบคือตายเรียบ พระจักขุบาลก็เตะกิเลส จักษุแตก
กเิ ลสตาย พระโสณะเดินจงกรมจนฝ่าเทา้ แตก กเิ ลสตาย

การเดนิ จงกรมจนฝา่ เทา้ แตกน้ี ถา้ เราคดิ ทวั่ ๆ ไปคงคดิ วา่ ความเพยี รของทา่ นเกง่
ดว้ ยความพยายาม เดนิ จงกรมจนฝา่ เทา้ แตก เกง่ จรงิ เรอื่ งความเพยี รของทา่ น แตเ่ ปน็
ความเพยี รทส่ี มั ปยตุ ไปดว้ ยสตปิ ญั ญาอตั โนมตั ิ ไมใ่ ชบ่ งั คบั กนั เดนิ เสยี จนฝา่ เทา้ แตกนะ
ตามความแนใ่ จของผม เพราะเมอื่ ถงึ ขนั้ นแ้ี ลว้ ความเพยี รยอ่ มไมม่ กี ลางวนั กลางคนื
ไมม่ อี ะไรเขา้ มาเกย่ี วขอ้ ง มแี ตก่ เิ ลสกบั จติ มนั หมนุ มนั ฟดั กนั อยเู่ ชน่ นนั้ จะมเี วลำ�่ เวลา
และไปสนใจกบั เวลำ�่ เวลาความเจบ็ ปวดแสบรอ้ นอะไรทไ่ี หนกนั เพราะใจไมค่ ดิ อยา่ งอนื่
นอกวงความเพยี รภายในไปนี่

เรากเ็ คยเปน็ เชน่ นนั้ มาแลว้ เหมอื นกนั จงึ กลา้ พดู และพดู อยา่ งอาจหาญ แนใ่ จวา่
ไมผ่ ดิ ดว้ ย ฟงั ซิ ฉนั จงั หนั เสรจ็ แลว้ ไปเดนิ จงกรม นำ้� ไมไ่ ดฉ้ นั เลยในเวลาจงกรมอยนู่ น้ั
มนั ยังอย่ไู ด้ ไม่หิวโหยกับอะไรทั้งสิ้น ฟงั ซิ มนั ไปสนใจอะไรกบั หมากพลบู หุ รี่กับ
นำ้� กับท่า มันไมไ่ ดส้ นใจเลย ฟัดกันกบั กิเลสอยนู่ ัน้ เรอื่ งอะไรๆ มันลืมคดิ ไปหมด
กลางวันแสกๆ เดนิ จงกรมตากแดดได้อย่างสบาย เดินจงกรมตากแดดอยนู่ นั้ แหละ
โดยไม่รสู้ กึ รอ้ นเลย ทางจงกรมไม่มรี ม่ ไม้ดว้ ยนะ ฟดั กันอยู่น้ัน มนั ลืมหมด อิดหวิ
เมอ่ื ยลา้ ลมื หมด นำ�้ ทา่ มนั ไมไ่ ดส้ นใจเลย เพราะไมม่ เี วลาจะออกมาสภู่ ายนอก จติ นะ่
มนั หมนุ ของมันต้ิวๆ อยูภ่ ายใน

เดนิ จงกรมน้ี ถา้ สมมตุ มิ คี นมาดอ้ มดเู รา เขาจะวา่ พระองคน์ เ้ี ปน็ บา้ หรอื ไง จงึ เดนิ
สะเปะสะปะราวกบั คนตาบอด ชนโนน้ โดนน้ี ไมไ่ ปตามทาง ทงั้ นเ้ี พราะจติ มนั ไมอ่ อก
จากกายจากใจนนั่ เอง มนั หมนุ อยขู่ า้ งในตว้ิ ๆ ฉะนน้ั มนั จงึ เดนิ โซซดั โซเซเขา้ ปา่ เขา้ รก
เรอื่ ยๆ เดยี๋ วโครมครามเขา้ ปา่ เอา๊ รสู้ กึ ตวั วา่ เขา้ ปา่ ถอยออกมาเดนิ ไปอกี จติ หมนุ กนั อยนู่ ี้
เดย๋ี วเขา้ ปา่ โนน้ อกี อยอู่ ยา่ งนน้ั มนั กเ็ ดนิ ไดท้ ง้ั วนั นะ เพราะเดนิ คนเดยี วนี่ ใครจะมาวา่
เปน็ บ้าเป็นอะไร มันไมส่ นใจน่ีวะ มนั โครมครามๆ ของมนั อย่อู ยา่ งน้นั แตม่ ันกเ็ ดิน

335

ของมนั ได้ บางทกี ห็ ยดุ ยนื เสยี ยนื เสยี เปน็ ชว่ั โมงกย็ นื ได้ ถงึ ระยะทจี่ ะยนื มนั หากเปน็
ของมันเอง ยืนก�ำหนดพิจารณาจนได้ถ้อยได้ความชัดเจนแล้ว มันถึงจะก้าวเดิน
ต่อไปอกี เวลากา้ วเดินก็อยา่ งน้นั แหละ ชนปา่ ชนหนามไป มนั ไมท่ ราบวา่ ไดก้ ้าวไป
ทางไหน ขากด็ ี มนั ไมส่ นใจกบั ขา สนใจอะไรเรอื่ งมนั อยกู่ บั จติ น่ี มนั จงึ หมนุ อยตู่ รงนี้

ฉนั จงั หนั อยู่ จติ กไ็ มไ่ ดอ้ ยกู่ บั อาหารนะ มนั อยกู่ บั การพจิ ารณาตา่ งหาก เมอื่ เวลาถงึ
ขนั้ ตะลมุ บอน มนั เปน็ อยา่ งนนั้ นะ แลว้ จติ จะเผลอไปไหน นน่ั ฟงั ซิ จดั อาหารจดั อะไรๆ
กจ็ ดั ซิ แตจ่ ติ ไมล่ ดละการพจิ ารณา มนั หากหมนุ ของมนั อยอู่ ยา่ งนนั้ ขนั้ นเี้ ปน็ ความเพยี ร
อตั โนมตั ิ เชน่ เดยี วกบั กเิ ลสเวลามนั หนาแนน่ อยภู่ ายในจติ ใจเรา ทำ� อะไรอยกู่ ต็ าม มนั ก็
คิดเป็นเรื่องของกเิ ลสโดยอตั โนมัติ มันเป็นอัตโนมตั ิของมนั เอง พอถึงขั้นอตั โนมัติ
ของธรรมกเ็ ป็นอย่างเดยี วกนั ไม่ง้ันไมท่ ันกนั

จึงกล้าพูดได้ว่า ตั้งแต่ตื่นนอนขึ้นมาจนกระท่ังถึงหลับ มันเผลอไปขณะไหน
ไมม่ เี ลย จะมไี ดย้ งั ไง กส็ ตปิ ญั ญาสบื ตอ่ ดว้ ยความเปน็ นกั ตอ่ สอู้ ยา่ งนน้ั อยตู่ ลอดเวลา
โดยอตั โนมตั ขิ องมนั เอง ไม่ตอ้ งบงั คบั เมื่อถึงขั้นมนั เป็นของมันแล้ว ตายกไ็ มถ่ อย
คำ� วา่ แพม้ ไี ดย้ งั ไง มไี มไ่ ด้ ตายเสยี เทา่ นน้ั ไมต่ ายกใ็ หร้ ทู้ า่ เดยี ว สตปิ ญั ญาแขง็ แกรง่
เกนิ กวา่ จะนำ� มาพดู ใหถ้ กู ตอ้ งกบั ความจรงิ ได้ สตปิ ญั ญาเมอ่ื ถงึ ขนั้ สละตายแลว้ คำ� วา่
ถอยคำ� ว่าแพ้ไม่มี มไี มไ่ ด้ นอกจากตายกับรทู้ า่ เดยี ว

ทกุ สง่ิ มนั ขน้ึ อยกู่ บั จติ อะไรกต็ าม มนั หวิ มนั โหย มนั อะไรๆ มนั อยกู่ บั จติ พอจติ
เปน็ นกั ตอ่ สแู้ ละเขา้ ตะลมุ บอนกนั แลว้ มนั ลมื ไปหมดนะ ทนี เ้ี วลากลบั มาทพี่ กั พอมอง
เหน็ กานำ้� ผมยงั ไมล่ มื นะเรอ่ื งทำ� นองน้ี โอโ้ ฮ มนั จะโดดใสก่ านำ้� เลย กม็ นั จะตาย รนิ นำ้�
ใสก่ ระปอ๋ งนมเปลา่ เพราะใชก้ ระปอ๋ งนมเปลา่ เปน็ ประจำ� แทนแกว้ นำ�้ แทบไมท่ นั นนั่ นะ่
พอใสเ่ ขา้ ไป ดมื่ สำ� ลกั กก๊ั ๆๆ จะตาย โอโ้ ฮ มนั หวิ ขนาดนนั้ นะ บทเวลามาเหน็ กานำ�้ เขา้
มนั หวิ นำ้� จะตาย แตเ่ วลาไปทำ� ความเพยี รอยคู่ นเดยี วไมเ่ หน็ สนใจอะไร พอมาถงึ ทพี่ กั
มองเหน็ กานำ�้ เทา่ นน้ั มนั จะโดดเขา้ ใสเ่ ลย กม็ นั หวิ นำ�้ จะตายนะ่ พอดม่ื นำ้� เขา้ ไป มนั กลนื
ดว้ ยความอยาก ความหวิ มากเลยสำ� ลกั จะตาย กลนื ลงไปแทบไมท่ นั นะ่ ซิ สำ� ลกั ดงั กก๊ั ๆๆ
จะตาย ไมล่ มื นะนี่นะ

336

เวลาความเพยี รเปน็ ไปเตม็ ที่ พจิ ารณาไมห่ ยดุ มนั กว็ ติ กวจิ ารณ์ เอ๊ เราคดิ ไวว้ า่
จติ มคี วามละเอยี ดเขา้ ไปเทา่ ไร ความพากเพยี รกจ็ ะคอ่ ยสะดวกสบาย งานการกจ็ ะแคบ
เขา้ ไปๆ สะดวกสบายเขา้ ไปเรอ่ื ยๆ แตท่ ำ� ไมมนั จงึ เปน็ อยา่ งนี้ ดซู คิ วามคาดความหมาย
ไวแ้ ตก่ อ่ นกบั ความจรงิ ทเ่ี ปน็ ขน้ึ กบั จติ มนั เขา้ กนั ไดเ้ มอื่ ไร เราคาดวา่ อยา่ งนนั้ เราคดิ วา่
อยา่ งนนั้ จติ มคี วามละเอยี ดเขา้ ไปเทา่ ไรยง่ิ จะมคี วามสะดวกสบายเรอื่ ยไปเลย แตค่ รน้ั แลว้
ไมเ่ ปน็ อยา่ งนนั้ น่ี จติ ละเอยี ดเขา้ ไปเทา่ ไร มนั ยงิ่ หมนุ ในงานของมนั หมนุ ตว้ิ ๆๆ จนได้
คดิ ว่าเมอื่ ไรมนั จึงจะยตุ กิ ันลงเสยี ที สะดวกสบายเสียทนี า ทำ� ไมต้งั แต่ต่นื ขนึ้ มาจน
กระท่ังหลับ มนั หมนุ กนั ติ้วๆ ไมย่ อมหยุดบา้ งพอได้หายใจเต็มปอด

บางคนื นอนไม่หลับเสยี ด้วยซ้ำ� เพราะการพจิ ารณาไมห่ ยุด ทั้งที่นอนเพ่อื จะให้
หลบั นนั่ แล มนั ทำ� ไมจงึ เปน็ อยา่ งนี้ เมอื่ ไรถงึ จะมคี วามสะดวกสบายเสยี ทนี า จติ รำ� พงึ ขนึ้
ชวั่ ขณะเทา่ นน้ั พอหยดุ รำ� พงึ มนั กห็ มนุ ตว้ิ อกี แลว้ ๆ นน่ั จนกระทง่ั ถบี ตวั ไปหมดกำ� ลงั
ของมนั แลว้ ไมต่ อ้ งบอกไมต่ อ้ งบงั คบั ทหี่ มนุ ตวิ้ ๆ นนั้ มนั หยดุ ของมนั เอง เรอ่ื งความ
เพียรอัตโนมัตเิ มือ่ ถึงขน้ั ควรเป็นแลว้ มันเป็นไปของมันเองดังท่ีเลา่ มาน้ีแล

จากนน้ั กอ็ ยแู่ บบเซอ่ ๆ ซา่ ๆ ละทน่ี ี่ เอ๊ ทำ� ไมเปน็ อยา่ งนี้ หอื เปน็ อยา่ งนเ้ี หรอ ทนี่ ี่
สตปิ ญั ญาทเี่ คยหมนุ ตวิ้ ๆ หายไปไหนหมด หายหมด หายทง้ั สองอยา่ งนน้ั แหละ สง่ิ ที่
ตอ่ สกู้ นั กไ็ มท่ ราบวา่ หายไปไหน คตู่ อ่ สกู้ ไ็ มท่ ราบหายไปไหน ไปดว้ ยกนั ไปไหนกช็ า่ ง
มนั เถอะ เราเคยทุกข์เพราะสิง่ เหล่านี้แหละ ข้าศึกกท็ �ำให้ทุกข์ การตอ่ สกู้ ็ทุกข์ เพราะ
ขา้ ศกึ มาทำ� ใหท้ กุ ข์ เดนิ จงกรมกเ็ ซอ่ ๆ ซา่ ๆ ไป ไปเหน็ กงิ้ กา่ กเ็ ลน่ กบั กง้ิ กา่ เสยี เหน็ นก
กเ็ ลน่ กบั นกเสยี เหน็ สตั วต์ วั ไหนกเ็ ลน่ กบั มนั ไปเสยี เปน็ อยา่ งนนั้ ไปเสยี ไมใ่ ชเ่ ดนิ จงกรม
อย่างจรงิ จงั เหมือนแตก่ ่อน

ไป กไ็ ปยนื ดสู ตั ว์ พจิ ารณาสตั ว์ มนั หากมเี รอื่ งของมนั นะ ไมใ่ ชไ่ ปแบบเซอ่ ๆ เสยี
จรงิ ๆ มนั ดจู ติ ดวงนี้ มนั หยง่ั เขา้ จติ โนน่ นะ่ จติ นเี้ ปน็ ไดท้ กุ อยา่ ง อำ� นาจของธรรมชาติ
อนั นไ้ี ปฝงั ไวห้ มด ไปกำ� อำ� นาจไวห้ มด ไมว่ า่ จติ สตั ว์ จติ บคุ คล สตั วน์ ำ�้ สตั วบ์ ก บนฟา้
อากาศ กายทิพย์ กายหยาบ กายละเอียด จติ มันละเอยี ดกวา่ นน้ั กิเลสมนั ละเอยี ด
กว่าน้ัน มันติดพันกันไปได้ แนะ่ มนั หากคิดของมนั เองนะ

337

มเี ทา่ น้ี ตวั มหาเหตใุ นไตรภพ พอนบี้ รรลยั ไปแลว้ ไมม่ อี ะไรมากอ่ กวน กอ็ ยไู่ ป
อยา่ งนนั้ จะไดอ้ ะไรกบั การอยู่ มดื แจง้ กม็ อี ยตู่ งั้ แตเ่ รายงั ไมเ่ กดิ ใครจะเอามดื เอาแจง้
ไปเป็นสมบัติของตนได้ ใครจะเอาดินฟา้ อากาศ แผ่นฟา้ แผน่ ดินนี้ไปเป็นสมบตั ขิ อง
ตนได้ วตั ถทุ ง้ั หลายทมี่ องเหน็ เกลอื่ นอยเู่ ตม็ โลกเตม็ สงสารน้ี ใครจะเอาไปเปน็ สมบตั ิ
ของตนได้ มันต่างอันต่างมี ต่างอันต่างจริงอยู่ตามหลักธรรมชาติของมันอย่างน้ัน
มาแต่ไหนแต่ไรตั้งแต่เรายังไม่เกิด เกิดมาก็มีแต่กิเลสนี้มันบังคับให้อันน้ีเป็นเรา
นน้ั เปน็ ของเรา กวาดตอ้ นเขา้ มา จะตายยงั ไมว่ า่ นะ ถา้ เปน็ แบกกห็ ลงั หกั แลว้ ยงั จะแบก
ตะพดึ ตะพอื ไมย่ อมวา่ หนกั กเิ ลสไมย่ อมใหว้ า่ หนกั มนั บงั คบั เอา เพราะฉะนนั้ มนษุ ยเ์ รา
ถงึ โลภมาก ไมร่ ูจ้ ักตายกค็ อื มนุษยน์ ี่แล

ถา้ พดู ตามโลกสมมตุ นิ ยิ มทว่ั ๆ ไป เขาวา่ มนษุ ยน์ ฉ้ี ลาดกวา่ สตั ว์ ถา้ พดู ตามหลกั
ธรรมพระพุทธเจ้าอย่างแท้จริงเพ่ือจะปราบกิเลสแล้วไม่เป็นอย่างน้ัน มนุษย์น้ีใช้ได้
คลอ่ งตวั ทส่ี ดุ กเิ ลสใชไ้ ดค้ ลอ่ งตวั ทส่ี ดุ กเิ ลสเสย้ี มสอนไดง้ า่ ยกวา่ สตั วท์ ง้ั หลาย มนษุ ยน์ ี้
โงก่ วา่ สตั วท์ ง้ั หลายมาก พลกิ ไปอยา่ งนน้ั เสยี ควรจะฉลาดแลว้ ยงั กลบั ใหม้ นั เอาความ
ฉลาดไปใช้เป็นทาสของมันเสียสิ้น ควรจะเอาความฉลาดของธรรมเข้าไปแทรกใน
มนษุ ยน์ ้ี แตย่ งั ไมไ่ ดเ้ รอ่ื ง ตายทงิ้ เปลา่ ราวกบั สตั วท์ เ่ี ขาไมฉ่ ลาด สสู้ ตั วก์ ไ็ มไ่ ด้ สตั วเ์ ขา
ก็อยู่ประสีประสาเขาก็เป็นอย่างหนึ่ง มนุษย์น้ีควรจะมีความฉลาดเพราะตามหลัก
ธรรมชาตมิ นษุ ยก์ ฉ็ ลาดอยแู่ ลว้ ควรจะหาความฉลาดอนั แทจ้ รงิ อนั ถกู ตอ้ งอนั เปน็ สารคณุ
เขา้ มาแทรกหวั ใจบา้ ง อยา่ งนกี้ ลบั ไมแ่ ทรก กลบั เอาความฉลาดของกเิ ลสเขา้ มาครอบงำ�
เสียหมด เออ มนุษย์นเ้ี ลยจะตายจมอย่กู ับความสำ� คัญว่าตนฉลาด ท้ังทโี่ ง่ ถูกกิเลส
จูงจมูกจนไม่โงหัวขน้ึ ดเู ดอื นดาวบ้างเลย

โลภกโ็ ลภไมม่ ใี ครเกนิ มนษุ ย์ โลภจนเจา้ ของจะตายยงั ไมร่ ู้ ตายแลว้ กไ็ มท่ ราบวา่
เอาอะไรไป พิจารณาซิ แม้แต่ร่างกายน้ีเวลาหมดลมหายใจแล้ว เขาจะเผาไม่เผา
ฝงั ไมฝ่ งั ทงิ้ ไวอ้ ยา่ งนนั้ มแี ตแ่ มลงวนั จะมาไตม่ าตอมเทา่ นนั้ ไมม่ ที างทจี่ ะไดต้ ดิ ตวั ไป
เมือ่ พิจารณาให้ถึงฐานแหง่ ความจรงิ ของมันแล้ว โอ้โฮ ธรรมชาตินมี้ ันละเอียดจริงๆ

338

ไมอ่ าจรมู้ นั ไดเ้ ลย ถา้ ไมใ่ ชว่ ชิ าธรรม ไมเ่ หน็ มนั แนๆ่ แมต้ ายเกดิ กก่ี ปั กไ็ มม่ ที างทราบไดเ้ ลย
มีวิชาธรรมเท่านั้นที่จะมองเข้าไปเห็นมันได้ และท�ำลายมันได้โดยล�ำดับจนกระทั่ง
สิน้ ซากไป มีธรรมเทา่ นั้น

การภาวนา มนั กม็ เี รอื่ งเกยี่ วขอ้ งหลายประการ ทใี่ หค้ วามสะดวกกม็ ี ทใ่ี หค้ วาม
ขลกุ ขลกั กา้ วไมอ่ อกกม็ ี จงึ ตอ้ งใชห้ ลายสนั หลายคมในทางอบุ ายเกยี่ วกบั หมกู่ บั เพอื่ น
ไม่เช่นน้ันก็จะไม่รู้เร่ืองรู้ราวอะไร เช่น วัดป่าบ้านตาดน้ี รู้สึกจะอุดมสมบูรณ์ด้วย
ปจั จยั ทงั้ สี่ เราจะวา่ อดุ มสมบรู ณน์ นั้ ไมผ่ ดิ เราพดู ไดเ้ ตม็ ปาก เพราะเคยไปทต่ี า่ งๆ มา
แลว้ นี่ ถา้ ไมเ่ คย เรามาเจอแตน่ เี้ สยี ทเี ดยี ว เรากย็ งั ไมก่ ลา้ พดู วา่ มนั สมบรู ณ์ นเ่ี รากเ็ ปน็
นกั ทอ่ งเทย่ี ว เกอื บพดู ไดว้ า่ ทวั่ ประเทศไทย และเคยอยกู่ บั ครบู าอาจารยท์ ท่ี า่ นพาปฏบิ ตั ิ
มาแลว้

ยิ่งพอ่ แมค่ รูจารย์มั่น ทา่ นชอบอยูใ่ นปา่ ในเขา โอโ้ ฮ เวลาทา่ นเล่าใหฟ้ ัง มันไป
สมั ผสั ทา่ นถงึ เลา่ นะ ไมใ่ ชท่ า่ นตงั้ ใจมาเลา่ เฉยๆ เวลาพดู ไปสมั ผสั ทา่ นกพ็ ดู ใหฟ้ งั แตเ่ รา
ก็เกดิ ความสลดสงั เวช ไปบางแหง่ ฉันจังหันด้วยข้าวเปลา่ ๆ ไม่มกี บั เลยเปน็ เดือนนะ
ทา่ นวา่ เพราะเขาเขา้ ใจวา่ พระกรรมฐานนฉ้ี นั แตถ่ วั่ กบั งา ไมฉ่ นั เนอ้ื ฉนั ปลา เขาไมม่ ถี ว่ั
มงี า เขากเ็ อาขา้ วเปลา่ ๆ ใสบ่ าตรใหฉ้ นั เรากฉ็ นั อยา่ งนนั้ เพราะเราหาอยา่ งนนั้ น่ี ทา่ นวา่
แตภ่ าวนาดี ตวั เบา มนั จะกนิ ไดม้ ากอะไรมแี ตข่ า้ วเปลา่ ๆ ทา่ นวา่ อยา่ งนน้ั การเดนิ ธดุ งค์
ก็ล�ำบาก บางทีเดินจากนี้ไปบ้านน้ันไปหมู่บ้านน้ันก็ไม่ถึงเพราะหลงทาง โดนป่าลึก
เข้าไปอกี แตก่ อ่ นหมู่บ้านไมไ่ ดเ้ ป็นอย่างนี้ เดินต้งั วนั กไ็ มเ่ จอหมบู่ ้าน หลงทางบ่อย
เพราะทางโขลงช้างมีแยะ โอ๊ย นอนจมอยู่ในป่า ท่านว่าบางทีไม่ได้กินข้าวก็มี
เรากเ็ คยอดอยแู่ ลว้ จะวติ กวจิ ารณอ์ ะไร เพราะเราไปหาภาวนานน่ี ะ เราไมไ่ ปหากงั วลน่ี
ทา่ นวา่ ความกงั วลเปน็ เรอ่ื งของกเิ ลส เราจะฆา่ กเิ ลสจะกงั วลมนั อะไร ไปอยใู่ นปา่ ในเขา
อดๆ อยากๆ ทงั้ นนั้ แหละ ทา่ นพดู ทนี ธี้ รรมทา่ นซสิ มบรู ณภ์ ายในใจไมม่ เี วลาบกพรอ่ ง
ทา่ นภาวนาของทา่ นดว้ ยความสะดวกสบาย ไมเ่ กลอื่ นกลน่ วนุ่ วายกบั ใครๆ จติ ใจสงา่
ผา่ เผย ธรรมชอบเจรญิ ในทีอ่ ดอยากขาดแคลน ไม่ได้เจรญิ ในท่ีสมบูรณ์พนู ผลดว้ ย

339

ปัจจัยเคร่ืองบำ� รุงบำ� เรอ ซ่ึงดไี ม่ดีติดปัจจัยสี่ซงึ่ เป็นเพียงเครอื่ งอาศัยกไ็ ด้ ถ้าลืมตัว
เลยกลายเปน็ เนอ้ื เปน็ หนงั เปน็ ตวั เปน็ ตนขนึ้ มาแบบกาฝากและท�ำลายจติ ใจใหแ้ หลก
เหลวไปได้

เพราะฉะนั้น การฝึกฝนอบรมเจ้าของจึงต้องมีความล�ำบากล�ำบนด้วยที่อยู่
ทอี่ าศยั บา้ ง ดว้ ยปจั จยั ตา่ งๆ เครอ่ื งบรรเทาบา้ ง ดว้ ยความเพยี รบา้ ง บวกกนั เขา้ กต็ อ้ งทกุ ข์
เพราะจะหนจี ากทกุ ข์ ตอ้ งเอาทกุ ขแ์ กท้ กุ ขซ์ ิ ทกุ ขอ์ นั หนง่ึ เปน็ ทกุ ขเ์ พราะกเิ ลสสรา้ งขน้ึ มา
ทกุ ขอ์ นั หนงึ่ เปน็ ทกุ ขเ์ พราะการบำ� เพญ็ ธรรม ฝา่ ยหลงั นเี้ ปน็ ผลดี เปน็ ทางใหป้ ระเสรฐิ
เปน็ ทางใหห้ ลดุ พน้ ยอมรบั ทกุ ขท์ างนมี้ ากกวา่ จะยอมรบั ทกุ ขท์ างนนั้ อยา่ งนน้ั ซผิ ปู้ ฏบิ ตั ิ
ตอ้ งคดิ แยกคดิ แยะหลายสนั หลายคมจงึ เรยี กวา่ ปญั ญา ไมอ่ ยา่ งนน้ั หาทางออกไมไ่ ดน้ ะ
ปญั ญาเปน็ สำ� คญั พลกิ แพลงเปลย่ี นแปลงหลายตลบทบทวนจนคลอ่ งตวั จงึ จะทนั กบั
กลของกิเลส ไมง่ ้ันตายจมอยใู่ นเง้ือมมอื มัน

นกี่ ย็ งิ่ รอ่ ยหรอเขา้ ไปๆ ทกุ วนั พระกรรมฐานเรากำ� ลงั จะกลายเปน็ ปลาเนา่ ไปขาย
อยใู่ นตลาดลาดเลในเมอื งใหญเ่ มอื งหลวงไปแลว้ นะ เรอ่ื งของกเิ ลสถา้ มอี ยใู่ นจติ แลว้
มนั ลมื ตวั ไดง้ า่ ยนะ เหน็ คนมานบั หนา้ ถอื ตาเคารพเลอ่ื มใสกล็ มื ตวั เสยี ละซิ เหตทุ เ่ี ปน็
ปลาเน่ากระจายเข้าตลาดน่ะ เพียงดินเหนียวติดหัวก็ว่าตัวมีหงอนไปแล้วน่ัน นี่ละ
กรรมฐานตาย ผู้เห็นธรรมเป็นของแปลกประหลาดอัศจรรย์ภายในจิตใจอยู่แล้ว
ทา่ นไมห่ ลง ทา่ นไมต่ น่ื ดนิ เหนยี ว ทา่ นรู้ มแี ตห่ าวธิ หี ลบหลกี ปลกี ตวั เทา่ นนั้ จนผา่ นพน้
ไปไดแ้ ล้วนน้ั กย็ งิ่ รอบคอบ ควรจะสงเคราะห์ใครมากนอ้ ยเพยี งไร ทา่ นกร็ ู้ประมาณ
ของทา่ นเอง ทา่ นไมห่ ลงทา่ นไมต่ นื่ ผเู้ ชน่ นน้ั แลว้ ทา่ นเปน็ ผรู้ อบคอบ ทา่ นรจู้ กั ประมาณ
ความพอดีในการปฏิบัติต่อประชาชน หนักเบามากน้อยเพียงไรท่านรู้ของท่านเอง
ทา่ นไมถ่ อื ใครเปน็ ประมาณ ทา่ นถอื ธรรมเป็นประมาณ ก�ำลงั วังชาของทา่ นเหมาะสม
เพยี งไร ทา่ นกร็ ขู้ องทา่ นเอง เพราะทา่ นไมถ่ อื โลกามสิ มาเปน็ เจา้ อำ� นาจบงั คบั จติ ใจทา่ น
ท่านไม่มีโลกามิสติดหัวใจ ท่านมีแต่ความเมตตาสงสารที่จะสงเคราะห์สงหาได้
มากน้อยเท่าไร ท่านก็ท�ำไป ความรู้จักประมาณท่านมีอยู่ประจ�ำใจ ท่านไม่ลืมตัว

340

ไม่ลืมธรรม จะไปลืมตัวอะไร คนลืมธรรมต่างหากจึงลืมตัวมั่วสุมแบบไม่มีสถานี
จอดแวะ

หาอุบายสังเกตดูเจ้าของให้ดีนะ ส่ิงเก่ียวข้องกับเรามีอะไรบ้างที่ท�ำให้อืดอาด
เนอื ยนาย ทำ� ใหล้ า่ ชา้ ทำ� ใหไ้ มส่ ะดวกสบาย ในจติ ตภาวนามอี ะไรบา้ งตอ้ งสงั เกตเสมอ
ถงึ จะทกุ ขก์ ท็ นเอา เมอ่ื เจา้ ของรวู้ า่ สะดวกทางดา้ นจติ ตภาวนาในแงใ่ ด แมท้ กุ ขก์ ต็ อ้ ง
ยอมทนเอา ไมอ่ ยา่ งนน้ั กา้ วไปไมไ่ ด้ เพราะกเิ ลสมนั รงึ รดั รอบดา้ นในหวั ใจเรา ขยบั ออก
ชอ่ งไหน สว่ นมากมแี ตก่ เิ ลสทงั้ นน้ั แหละ เมอ่ื สตปิ ญั ญายงั ไมท่ นั มแี ตก่ เิ ลสยดึ อำ� นาจ
เอาเราเปน็ เคร่ืองมือของมนั ทง้ั นนั้ แต่เราไมร่ วู้ ่ามันเปน็ กเิ ลสน่ะซิ ต่อเมื่อสตปิ ญั ญา
ทนั มนั ถงึ จะรู้ และรแู้ ยบ็ มาตรงไหนรู้ ฟนั กนั แหลกๆ ไปเลย เมอ่ื ถงึ ขนั้ รแู้ ลว้ ปดิ ไมอ่ ยู่
จรงิ ๆ นะ มนั จะออกมาแงไ่ หน มนั รกู้ นั ทนั ทๆี ฟดั กนั ฟนั กนั แหลกๆ จนกระทง่ั มนั หมอบ
อยา่ งทวี่ า่ นน่ั แหละ หมอบแลว้ ยงั ไมแ่ ลว้ ยงั ตอ้ งคยุ้ เขย่ี หาอกี ไมห่ ยดุ ไมถ่ อย กเิ ลสมนั
หมอบ การหมอบของกเิ ลสอยา่ เขา้ ใจวา่ มนั กลวั เรา มนั หมอบหลบฉากตา่ งหาก อยา่ เขา้ ใจ
วา่ มนั กลวั เราเลย มนั หมอบหลบฉากดว้ ยลวดลายแหง่ ความฉลาดของมนั ความฉลาด
ของกิเลสเป็นอย่างนั้น

ฉากของธรรมะ ความฉลาดของธรรมเป็นยังไง กต็ ามขุดคน้ จนเจอกนั ฟดั กัน
เรอื่ ยๆ หลายครง้ั หลายหน สุดท้ายกเ็ จอป่ยู า่ ตายายของมนั จนได้ คอื อวชิ ชฺ าปจจฺ ยา
สงฺขารา นีก่ ็เอาแหลก เมื่อเจา้ โคตรมันหมดแลว้ สงครามกห็ ยดุ รบลงทนั ที ฉะน้ัน
จงฟาดฟนั จนหมดเจา้ โคตร ถา้ โคตรยงั อยู่ มนั กแ็ ตกลกู แตกหลานมาเรอ่ื ย เพราะมนั
มโี คตรมแี ซน่ ว่ี ะ เอาจนแหลกทง้ั โคตรทงั้ แซแ่ ลว้ หมดปญั หาลงทนั ที สบายแสนสบาย

สนกุ ดกู เิ ลสทน่ี ี่ สมมตุ วิ า่ มนั ไมม่ ใี นหวั ใจเรา มนั กม็ ใี นสตั วใ์ นบคุ คล ไปไหนมนั ก็
เหน็ หมด เกลอ่ื นอยนู่ น่ั มนั แสดงกริ ยิ าทา่ ทางอะไรออกมาปดิ ไมอ่ ยู่ เหน็ หมด รหู้ มด
นอกจากจะพดู หรอื ไมพ่ ดู เทา่ นน้ั ทนี คี้ วามสงสารมนั กเ็ ปน็ ขนึ้ มาพรอ้ มกนั อกี คนหนงึ่
ไมร่ ู้ คนหนงึ่ รู้ มนั ดกู นั งา่ ย คนไมร่ กู้ เ็ หมอื นคนไปนอนอยใู่ นถำ้� เสอื นนั่ แล ไดย้ นิ เสยี ง
เสอื ค�ำราม ฮม่ึ ๆ ยังนกึ ว่าคนรอ้ งเพลงให้ฟงั ยังฟังเพลินอยู่ได้ ไม่รู้จกั ตาย พวกเรา

341

มนั พวกไปนอนอยู่ในถำ้� เสอื เสอื ค�ำรามจะกลนื หมดทัง้ ตัว ยัง ออ้ เพลงนีไ้ พเราะ
เพราะพร้ิงมากนะ แหม เพลงน้ีมาจากไหน เพลงอะไร เพลงลกู ทุ่งหรอื ลูกกรุงกันนะ
ถงึ ไดไ้ พเราะเสนาะโสตเอานกั หนา ไมค่ ดิ วา่ เสอื มนั กำ� ลงั หนั่ หอมหน่ั กระเทยี มอยแู่ ลว้
เสยี งกระหมึ่ ๆ ของมนั หน่ั หอมกระเทยี มกำ� ลงั จะขยำ� คลกุ เคลา้ กบั เนอื้ มนษุ ยผ์ แู้ สนโง่
อยู่ประเดย๋ี ว ใจยังไม่รู้ ยงั เขา้ ใจวา่ เขารอ้ งเพลงใหฟ้ ัง กิเลสมนั กลอ่ มคน กล่อม
อย่างนนั้ ละ จงฟังใหถ้ งึ ใจ บทเพลงของกเิ ลสกลอ่ มพวกเรา และปฏิบตั ิใหถ้ งึ ธรรม
ถา้ ไมอ่ ยากถูกขยำ� กับหอมกระเทยี มของมนั

เอาละ เลิกกนั ละที่นี่

342

หลกั แหง่ การอยู่ร่วมกัน-ชยั ชนะบนเวทธี รรม

เทศนอ์ บรมพระ ณ วัดป่าบา้ นตาด
เมอื่ วนั ที่ ๓๑ กรกฎาคม พุทธศกั ราช ๒๕๒๕

ความรสู้ กึ ของพระ ทา่ นเปรยี บไวเ้ หมอื นแมเ่ นอื้ ระวงั นายพราน หรอื สตั วร์ า้ ย มเี สอื
เปน็ ตน้ จะหาอยหู่ ากนิ หลบั นอน เทย่ี วไปไหนมาไหน ไมว่ า่ กลางวนั กลางคนื ในอริ ยิ าบถ
ต่างๆ ของแม่เน้ือ เต็มไปด้วยความระมัดระวังรักษาตัวอยู่เสมอ แม้เช่นน้นั ยงั โดน
สตั ว์ร้ายกดั หรือนายพรานยงิ เอาได้ นักปฏบิ ัติเราเมอ่ื เทยี บกบั แม่เน้ือแล้ว ความร้สู กึ
ของผทู้ วี่ า่ เห็นภัยจะมีส่วนคล้ายคลึงกบั แม่เนอื้ บา้ งหรือเปล่ากไ็ มร่ ู้ การปฏบิ ัติเพ่อื จะ
ถอดถอนตนหรอื รอ้ื ถอนตนออกจากมหาอำ� นาจคอื กเิ ลสทง้ั มวลซง่ึ ครอบงำ� อยใู่ นหวั ใจ
หรอื บงั คบั จติ ใจอยตู่ ลอดเวลา จำ� ตอ้ งใชค้ วามพยายามความระมดั ระวงั อยตู่ ลอดเวลา
จงึ จดั วา่ เปน็ ภาระอนั หนกั หนกั ดว้ ยการระมดั ระวงั หนกั ดว้ ยการพจิ ารณาหาชอ่ งหาทาง
ที่จะแก้ไขถอดถอนสง่ิ ทีฝ่ งั จมอยภู่ ายในใจ

ทา่ นผเู้ หน็ โทษทา่ นเหน็ จรงิ ๆ ดงั พระพทุ ธเจา้ และสาวกทา่ น และสอนใหเ้ หน็ โทษ
จรงิ ๆ ดว้ ย ใหเ้ หน็ คณุ แหง่ ความพากเพยี รและความหลดุ พน้ จากกเิ ลสประเภทตา่ งๆ
จนกระทั่งหลดุ พน้ ไปโดยสิ้นเชงิ ด้วย ด้วยเหตนุ ้ีการปฏบิ ัติของพวกเรากับการดำ� เนิน
ของทา่ น และโอวาทคำ� สงั่ สอนของทา่ นทแี่ สดงไวแ้ ลว้ ทกุ แงท่ กุ มมุ มคี วามกลมกลนื กนั
ตรงไหน หรอื หนั หลงั ใหพ้ ระโอวาทของพระพทุ ธจา้ และหนั หลงั ใหก้ ารดำ� เนนิ ของทา่ น
ที่เปน็ คตติ วั อย่างอนั ดเี ลิศ และให้ผลเป็นท่พี อพระทยั และพอใจมาแล้ว เป็นส่ิงทเี่ รา
ทั้งหลายจะคดิ ค�ำนึงเสมอ

343