หลวงตามหาบัว ญาณสัมปันโน

กเ็ อาเสยี นดิ ๆ หนอ่ ยๆ เพราะการฉนั ไมเ่ คยฉนั ใหอ้ ม่ิ ในพรรษาไมเ่ คยใหอ้ ม่ิ เลย โดย
ก�ำหนดให้ตวั เองวา่ เอาเพยี งเทา่ นนั้ ๆ สัก ๖๐% หรือ ๗๐% เช่น ๑๐๐% เราหักไวเ้ สีย
๓๐% หรอื ๔๐% ซงึ่ คดิ วา่ พอดี เพราะอยกู่ บั หมเู่ พอื่ นหลายองคด์ ว้ ยกนั ถา้ จะอดกไ็ ม่
สะดวก เพราะการงานในวงหมคู่ ณะเกยี่ วขอ้ งกนั อยเู่ สมอ เราเองกเ็ หมอื นเปน็ ผใู้ หญ่
คนหนึ่งอย่างลับๆ ท้ังท่ีไม่แสดงตัว ท้ังน้ีเกี่ยวกับการคอยสอดส่องดูแลความสงบ
เรยี บรอ้ ยของหมคู่ ณะภายในวดั พรรษากไ็ มม่ าก สบิ กวา่ พรรษาเทา่ นน้ั แหละ แตร่ สู้ กึ วา่
ทา่ นอาจารยใ์ หญ่ท่านเมตตาไว้ใจในการชว่ ยดแู ลพระเณรอย่างลับๆ เช่นกัน

เวลาเขา้ พรรษากต็ า่ งองคต์ า่ งสมาทานธดุ งคก์ นั ทงั้ วดั ครน้ั สมาทานแลว้ ไมก่ วี่ นั
มันก็ล้มไปๆ นีก่ ส็ ่อแสดงให้เหน็ ความจรงิ จังหรอื ความลม้ เหลวของหมู่คณะ กย็ ่ิงท�ำ
ใหเ้ รามคี วามระมดั ระวงั และขะมกั เขมน้ ในหนา้ ทแ่ี ละธดุ งคข์ องเรามากขน้ึ เมอ่ื ไดเ้ หน็
อาการของหมู่เพ่อื นเปน็ อยา่ งนี้ ทำ� ใหเ้ กดิ ความอิดหนาระอาใจไปหลายแงห่ ลายทาง
เกยี่ วกบั หมคู่ ณะ จติ ใจยงิ่ ฟติ ตวั เอง ปลกุ ใจตวั เองใหแ้ ขง็ ขนั และยอ้ นมาถามตวั เองบา้ ง
วา่ ไงเราจะไมล่ ม้ ไมเ่ หลวไปละ หรอื เมอ่ื เหตกุ ารณร์ อบขา้ งเปน็ ไปอยา่ งนี้ กไ็ ดร้ บั คำ� ตอบ
อยา่ งมน่ั ใจวา่ จะเอาอะไรมาใหล้ ม้ ใหเ้ หลวไหลวะ กต็ วั ใครตวั เรานี่ ประกอบกบั นสิ ยั เรา
เป็นอย่างนีม้ าดั้งเดมิ อยูแ่ ลว้ ทำ� อะไรตอ้ งจริงทงั้ นั้น ถา้ ลงไดท้ �ำแล้วตอ้ งจริง ท�ำเลน่
ไมเ่ ปน็ เรานจี่ ะลม้ ไมไ่ ด้ นอกจากตายเสยี เทา่ นน้ั กส็ ดุ วสิ ยั ใครจะมาใสบ่ าตรเราไมไ่ ดเ้ ปน็
อนั ขาด ฟงั ซวิ า่ “เป็นอันขาด” ความรสู้ ึกเป็นอย่างไรในเวลาน้นั

ฉะนนั้ ความเปลย่ี นแปลงของหมเู่ พอ่ื นจงึ เปน็ ราวกบั แสดงธรรมเทศนากณั ฑห์ นง่ึ
ใหเ้ ราฟงั อยา่ งถงึ ใจ จำ� ไมล่ มื จนบดั นี้ พอบณิ ฑบาตกลบั มาแลว้ มอี ะไรกร็ บี จดั ๆ ใสบ่ าตร
เสรจ็ แลว้ กร็ บี ไปจดั อาหารเพอ่ื ใสบ่ าตรทา่ นอาจารย์ หอ่ นนั้ หรอื หอ่ นท้ี เ่ี หน็ วา่ เคยถกู กบั
ธาตขุ ันธท์ ่าน เรารแู้ ละเขา้ ใจกร็ บี จัดๆ อันไหนควรแยกออก อนั ไหนควรใส่ก็จัดๆ
เสรจ็ แลว้ ถงึ จะมาทนี่ ง่ั ของตน ตาคอยดู หคู อยสงั เกต ฟงั ทา่ นจะวา่ อะไรบา้ งขณะกอ่ นลง
มือฉนั

บาตรเราพอจดั เสรจ็ แลว้ กเ็ อาตง้ั ไวล้ บั ๆ ทางดา้ นหลงั ขา้ งฝาตดิ กบั ตน้ เสา เอาฝา
ปิดไวอ้ ยา่ งดดี ้วย เอาผ้าอาบน�ำ้ ปิดอกี ชัน้ หนง่ึ ด้วยเพื่อไม่ใหใ้ ครไปย่งุ ไปใสบ่ าตรเรา

144

เวลานนั้ ใครจะมาใสบ่ าตรเราไมไ่ ด้ กำ� ชบั กำ� ชาไวอ้ ยา่ งเดด็ ขาด แตเ่ วลาทา่ นจะใสบ่ าตรเรา
ท่านก็มีอุบายของท่าน เวลาเราจัดอะไรของท่านเสร็จเรียบร้อยแล้วมาน่ังประจ�ำที่
ใหพ้ รเสร็จ ตอนท�ำความสงบพจิ ารณาปจั จเวกขณะนั้นแล ทา่ นจะเอาตอนเริ่มจะฉัน
ทา่ นเตรียมของใสบ่ าตรไว้แต่เม่ือไรก็ไมร่ ู้แหละ แตท่ ่านไมใ่ สซ่ ำ�้ ๆ ซากๆ น่ี ท่านก็รู้
เหมือนกัน ท่านเห็นใจเรา บทเวลาทา่ นจะใสท่ า่ นพูดวา่ ทา่ นมหาขอใส่บาตรหน่อยๆ
ศรทั ธามาสายๆ ทา่ นวา่ อยา่ งนนั้ พอวา่ อยา่ งนน้ั มอื ทา่ นถงึ บาตรเราเลยนะ ตอนเราเอา
บาตรมาวางข้างหนา้ แลว้ ก�ำลงั พิจารณาอาหารน่ีแหละ เราเองก็ไม่ทราบจะท�ำอยา่ งไร
เพราะความเคารพ จำ� ตอ้ งปลอ่ ยตามความเมตตาของทา่ น เราใหใ้ สเ่ ฉพาะทา่ นเทา่ นน้ั
นานๆ ทา่ นจะใสท่ หี นงึ่ ในพรรษาหนง่ึ ๆ จะมเี พยี ง ๓ ครง้ั หรอื ๔ ครงั้ เปน็ อยา่ งมาก
ทา่ นไม่ใส่ซ้ำ� ๆ ซากๆ เพราะท่านฉลาดมาก ค�ำวา่ มัชฌิมาในทุกด้าน จงึ ยกให้ท่าน
โดยหาท่ีตอ้ งติไมไ่ ด้

น่ีเรารักษาของเราอย่างน้ันเรื่อยมาจนกระท่ังบัดน้ี ส่วนพระเณรไม่ได้เร่ือง
ลม้ เหลวไปหมด จงึ ทำ� ใหค้ ดิ คดิ อยไู่ มห่ ยดุ เกยี่ วกบั หมคู่ ณะ เอ....จติ ใจมนั เปน็ ยงั ไง
พระเรานี่ จงึ หาหลกั เกณฑไ์ มไ่ ด้ ลม้ เหลวๆ ไปอยา่ งนน้ั จะเอาอะไรเปน็ หลกั อนั มน่ั คง
ในอนาคต เม่อื ปจั จุบันเปน็ ความลม้ เหลวอย่แู ล้ว ทำ� ใหค้ ดิ เรอื่ งเหลา่ น้ภี ายในใจอยู่
ไมห่ ยุด จนถงึ หม่คู ณะในปจั จบุ ันทีอ่ ยกู่ ับเราเวลานี้

ฉะนน้ั หลกั ปฏบิ ตั ธิ ดุ งควตั รจงึ เปน็ สง่ิ สำ� คญั มาก การฉนั ในบาตร คนจำ� นวนมาก
ตลอดถึงพระเรายังไม่เห็นคุณค่าของการฉันในบาตร นอกจากไม่เห็นคุณค่าธุดงค์
ข้อน้ีแล้ว ยังอาจเห็นไปว่าไม่เหมาะไม่สวยงาม ท้ังในส่วนเฉพาะและสังคมท่ัวไป
เนื่องจากอาหารตอ้ งรวมกันทัง้ คาวท้ังหวานในบาตรใบเดียว และยงั อาจเห็นเป็นของ
นา่ เกลยี ด สกปรกมมู มามไปกไ็ ด้ ซงึ่ เป็นความคิดเห็นของกิเลสลบลา้ งธรรมของจรงิ
ธุดงคท์ ง้ั ๑๓ น้ีผูจ้ ะเห็นคุณคา่ มนี อ้ ย ทง้ั ๆ ทธ่ี ดุ งคท์ ั้ง ๑๓ ข้อเป็นเครื่องชำ� ระกิเลส
ของพระเราท้ังนั้นนั่นเอง นี่แลข้ึนช่ือว่ากิเลสกับธรรมย่อมปีนเกลียวและลบล้างกัน
เสมอแตไ่ หนแต่ไรมา ผูจ้ ะพลีชีพพลีดวงใจเพื่อบชู าพระพทุ ธ พระธรรม พระสงฆ์
กป็ ฏบิ ตั ติ ามธรรมทท่ี รงสอนไว้ สว่ นผจู้ ะพลชี าตพิ ลดี วงใจเพอ่ื บชู ากเิ ลสวฏั ฏ์ กป็ ฏบิ ตั ิ

145

ตามความเหน็ ของกเิ ลส นพ่ี วกเราจะบชู าใครเวลาน้ี รบี คดิ และตดั สนิ ใจอยา่ เนนิ่ นาน
เดย๋ี วกเิ ลสเอาขนึ้ เขยี งจะวา่ ไมบ่ อก ธรรมทา่ นบอกสอนไวแ้ ลว้ รบี กา้ วเดนิ อยา่ มวั กลวั
ไม่ทนั สมัยจะกา้ วไม่ออก

ปสํ ุกลู จีวรํ การถอื ผ้าบงั สกุ ุลเป็นวตั ร กเ็ พื่อตัดความมรี าคำ่� ราคาโออ่ ่าชะลา่ ใจ
ความฟุ้งเฟ้อเห่อเหิม ความสวยงามแบบส่งเสริมกิเลสและเหยียบย่�ำธรรม ไม่ให้
พะรงุ พะรงั ภายในใจของนกั ปฏบิ ตั ผิ กู้ ำ� จดั กเิ ลสเพอื่ สง่ เสรมิ ธรรม บำ� รงุ ใจใหส้ งา่ งาม
เครอ่ื งบรโิ ภคใชส้ อยทไ่ี ดจ้ ากบงั สกุ ลุ มาใชย้ อ่ มฆา่ กเิ ลสตวั โลภโลเล ตวั ฟงุ้ เฟอ้ เหอ่ เหมิ
ตวั รกั สวยรกั งาม ตวั เผยอเยอ่ หยงิ่ ออกไดเ้ ปน็ อยา่ งดี ปราชญท์ า่ นจงึ ชมเชยและปฏบิ ตั ิ
กนั เรอ่ื ยมาจนถงึ ปจั จบุ นั ใหพ้ วกเราพอไดเ้ หน็ รอ่ งรอยของทา่ นทฆี่ า่ กเิ ลสดว้ ยวธิ นี ไ้ี ว้
เป็นขวัญตาขวญั ใจ ไม่ตายเปลา่ ในชีวิตนกั บวช

การบณิ ฑบาตเปน็ วตั ร กใ็ หท้ ำ� หนา้ ทขี่ องตนตาม ปณิ ฑฺ ยิ าโลปโภชนฯํ ซง่ึ พระองค์
ประทานให้ตัง้ แต่วนั บวช อย่าข้ีเกียจขีค้ ร้าน อยา่ ลืมตัวเพราะมีอติเรกลาภมากนอ้ ย
ใครๆ จะมาถวายกต็ าม พงึ เหน็ ว่าเปน็ ของพเิ ศษหรือเป็นของเหลอื เฟอื ไมเ่ ปน็ ของ
จำ� เปน็ ยงิ่ กวา่ ทเ่ี ราบณิ ฑบาตหามาไดด้ ว้ ยปลแี ขง้ ของเรา ซงึ่ เปน็ หนา้ ทข่ี องพระ เปน็ งาน
ของพระซงึ่ ทำ� งานของตนโดยถกู ตอ้ ง ไดม้ าโดยเหมาะสมจรงิ ๆ สมกบั ปณิ ฑฺ ยิ าโลปโภชนฯํ
ในอนศุ าสนท์ ที่ า่ นสอนไวแ้ นะ่ ฟงั ซ.ิ ...นเ่ี หมาะสม ทา่ นจงึ สอนใหบ้ ณิ ฑบาตซงึ่ เปน็ งานที่
บริสทุ ธิ์อนั ดบั หน่ึงของพระ

พระพทุ ธเจา้ กท็ รงบณิ ฑบาตตลอด จะทรงพกั บา้ งกเ็ วลาไปอยใู่ นสถานทไ่ี มเ่ หมาะสม
ทจี่ ะควรบณิ ฑบาตได้ เชน่ ทรงไปอยใู่ นปา่ เลไลยกก์ บั ชา้ ง ชา้ งอปุ ถมั ภอ์ ปุ ฏั ฐากดแู ลทา่ น
เพราะไมม่ บี า้ นผบู้ า้ นคน มงี ดเวน้ บา้ งเฉพาะเทา่ นน้ั ปพุ พฺ ณเฺ ห ปณิ ฑฺ ปาตญจฺ ในพทุ ธกจิ หา้
ตอนเช้าเสดจ็ ออกบณิ ฑบาตโปรดสัตว์โลกน่นั ฟังซิ

สายณเฺ ห ธมมฺ เทสนํ ตอนบา่ ยสโี่ มง กป็ ระทานพระโอวาทแกพ่ ทุ ธบรษิ ทั ฝา่ ยฆราวาส
นบั แตพ่ ระราชามหากษตั รยิ ์ เสนาบดี เศรษฐี กฎุ มุ พี พอ่ คา้ ตลอดถงึ ประชาชนธรรมดา
ทั่วไป

146

ปโทเส ภิกฺขโุ อวาทํ มืดไปแล้ว ประทานพระโอวาทแกพ่ ระสงฆ์ นเี่ ป็นข้อที่สอง
ของพุทธกิจ เรียกวา่ งานของพระพทุ ธเจ้า

อฑฒฺ รตเฺ ต เทวปญหฺ นํ พอหกทมุ่ ลว่ งไปแลว้ กป็ ญั หาเทวดาและแสดงธรรมโปรด
พวกเทพช้นั ตา่ งๆ นับแตภ่ ูมิตำ�่ ขึ้นไปจนถงึ ภมู ิสงู น่เี ปน็ ข้อท่สี าม

ภพพฺ าภพเฺ พ วโิ ลกนํ ตงั้ แตป่ จั ฉมิ ยามไปแลว้ ทรงเลง็ ญาณดสู ตั วโลกผใู้ ดจะขอ้ ง
ตาขา่ ย คอื พระญาณของพระองค์ ซง่ึ ควรจะเสดจ็ ไปโปรดกอ่ นว่าผนู้ น้ั มีนิสัยและจะ
มอี นั ตรายแกช่ วี ติ อยา่ งรวดเรว็ ซง่ึ ไมอ่ าจจะรออยไู่ ดน้ าน ควรจะไปโปรดคนนนั้ กอ่ น
ก็เสดจ็ ไปกอ่ น นเ่ี ปน็ ข้อทสี่ ่ี

ปุพฺพณฺเห ปิณฺฑปาตญฺจ พอรุ่งเช้าก็เสด็จออกบิณฑบาตมาเสวยเป็นประจ�ำ
นเี่ รยี กวา่ พทุ ธกจิ หา้ ของพระองค์ ปกตไิ มท่ รงลดละ จะลดละบา้ งกเ็ ปน็ กรณพี เิ ศษใน
บางขอ้ เชน่ ปพุ พฺ ณเฺ ห ปณิ ฑฺ ปาตญจฺ เวลาประทบั อยใู่ นปา่ เลไลยก์ เสดจ็ บณิ ฑบาตไมไ่ ด้
กท็ รงงด นอกนน้ั ทรงถอื เปน็ ความจำ� เปน็ ในการบณิ ฑบาต จงึ ตอ้ งสอนพระใหถ้ อื วา่ การ
บณิ ฑบาตมาฉนั นน้ั เปน็ งานทชี่ อบ เปน็ งานทเ่ี หมาะสมอยา่ งยง่ิ สำ� หรบั พระไมม่ งี านใด
ในการแสวงหาเลยี้ งชพี เหมาะสมยง่ิ กวา่ งานบณิ ฑบาต ใครๆ จะมศี รทั ธามาถวายมากนอ้ ย
ใหถ้ อื เปน็ อตเิ รกลาภ สงิ่ เหลอื เฟอื ไปเสยี ไมถ่ อื เปน็ ความจำ� เปน็ ยงิ่ กวา่ อาหารทไี่ ดม้ าใน
บาตร เพอื่ กันความลมื ตวั ม่วั สมุ กับสงิ่ เหลา่ นนั้

ทา่ นสอนพระไมใ่ หล้ มื ตวั ไมใ่ หข้ เี้ กยี จ เพราะกเิ ลสตวั ขเ้ี กยี จมนั สำ� คญั ตวั ลมื ตวั น้ี
กเ็ ลวไมย่ อ่ ย เพราะคนเราชอบเยอ่ หยงิ่ เวลามคี นนบั ถอื มากๆ ยงิ่ มคี นชนั้ สงู นบั ถอื มาก
มีบริษัทบริวารมากย่ิงเบ่ง ผึ่งผาย ลวดลายไม่มีก็เสมือนจะแต้มลวดลายข้ึนเป็น
พญาราชสหี อ์ วดศกั ดานภุ าพโนน่ แน่ มนั ของเลน่ เมอ่ื ไร กเิ ลสของพระนะ่ ทา่ นจงึ สอน
ให้ปราบกเิ ลสตวั น่าเกลียดในสงั คมชาวพุทธชาวพระเราไม่ให้ลืมตวั ใครจะมานบั ถือ
มากนอ้ ยกเ็ ปน็ เรอื่ งของเขา เรอ่ื งของเราอยา่ ลมื หนา้ ทข่ี องเรา อยา่ ลมื เรอ่ื งของพระเปน็
เรื่องของพระ ความลืมตัวไม่ใช่เรื่องของพระ แม้แต่ฆราวาสผู้มีสติเขายังไม่ลืมตัว
การวางตวั ของเขาสมำ�่ เสมอ เราเปน็ พระและพระปฏบิ ตั ดิ ว้ ยแลว้ กย็ ง่ิ ละเอยี ดเขา้ ไปอกี

147

ความมีสติระลึกรู้อยู่กับตัว ปัญญาสอดส่องเหตุการณ์ที่มาเกี่ยวข้องกับตัวอยู่เสมอ
ไม่ให้เผลอและหลวมตวั ไปกบั สงิ่ นั้นๆ น่ันคืองานของพระ นัน่ คือลวดลายของพระ
ผเู้ ห็นภยั ในสงิ่ ท่เี ป็นภยั

พระผอู้ อกจากศากยสกลุ คอื ตระกลู ของพระพทุ ธเจา้ ผทู้ รงเฉลยี วฉลาดแหลมคม
ยง่ิ กวา่ ใครๆ ในไตรโลกธาตุ เหตใุ ดจงึ ตอ้ งมาโงต่ อ่ โลกามสิ ซงึ่ มเี ตม็ แผน่ ดนิ ไมใ่ ชข่ อง
หายากเหมอื นธรรมเลย การลืมเน้อื ลมื ตวั ผยองพองตัวเพราะอติเรกลาภ หรือความ
นับถือของประชาชน เป็นเกียรติยศอันชอบธรรมและน่าภูมิใจของพระศากยบุตร
ดแี ลว้ หรอื นอกจากจะเหน็ ธรรมอนั ประเสรฐิ วา่ เปน็ ของตำ�่ กวา่ สง่ิ เหลา่ นเ้ี ทา่ นน้ั พระเรา
จึงจะไม่คิดไม่ส�ำนึกตวั กลัวภัยตามร่องรอยศาสดา

สกกฺ าโร ปรุ ิสํ หนตฺ ิ ปลาตายเพราะเหยอื่ ลอ่ พระเราไม่ตายเพราะสง่ิ เหล่านี้
จะตายเพราะอะไร จงพากนั พจิ ารณาใหด้ วี า่ ธรรมเหลา่ นที้ า่ นสอนปลาตวั โง่ หรอื ทา่ น
สอนพระเราผู้กำ� ลงั ขยบั ตัวเข้าหาเบด็ อย่เู วลาน้ี จงทราบว่าภายนอกน้ันเปน็ เหย่อื แต่
ภายในเหย่ือเข้าไปน้นั คอื เบด็ นะ ถา้ ไมอ่ ยากฉิบหายลม่ จม จงระวังอยา่ งบั เบด็

การฉันในบาตรน่ีเป็นกิจส�ำคัญอยู่มาก แต่เราไม่เห็นความส�ำคัญของการฉัน
ในบาตร ธรรมดาพระผูบ้ วชมาในศาสนาแลว้ ไม่มีภาชนะใดท่เี หมาะสมย่งิ กว่าบาตร
ส�ำหรับใส่อาหาร จะเป็นถ้วยชามนามกรอะไรก็แล้วแต่เถอะ เป็นภาชนะทองค�ำมา
กไ็ มเ่ หมาะสมยง่ิ กวา่ บาตร บาตรนเี้ ทา่ นนั้ เปน็ ภาชนะอนั เหมาะสมสำ� หรบั ขบฉนั ของพระ
ไม่มีอันใดที่จะควรย่ิงกว่านี้ เหมาะสมย่ิงกว่านี้ ดีย่ิงกว่าน้ี มีบาตรใบเดียวเท่าน้ัน
มอี ะไรก็รวมลงทนี่ ัน่ พระพุทธเจา้ กท็ รงดำ� เนินเป็นตวั อย่างอนั แนบแน่นมากอ่ นแลว้

หรือวา่ อาหารที่รวมลงไปแลว้ จะท�ำใหท้ ้องเสีย ดังทีส่ ่วนมากวา่ กันซ่งึ เคยได้ยนิ
มาแลว้ ถา้ เชน่ นน้ั เวลารวมลงในทอ้ งแลว้ มนั ไมท่ ำ� ใหท้ อ้ งเสยี หรอื ทอ้ งมพี งุ อะไรบา้ ง
มกี พ่ี งุ มกี ไ่ี ส้ มกี ภ่ี าชนะสำ� หรบั ใสอ่ าหาร แยกประเภทตา่ งๆ นห้ี วาน นค้ี าว นแ้ี กงเผด็
นแ้ี กงรอ้ น....มไี หม ภาชนะอะไรตา่ งๆ ทจ่ี ะไวอ้ าหารตา่ งประเภทเปน็ แผนกๆ เพอื่ กนั
ทอ้ งเสยี นะ่ มไี หม เรามาเหน็ กนั แตร่ วมในบาตรวา่ ทอ้ งจะเสยี สว่ นรวมในทอ้ งไมเ่ หน็ วา่

148

ทอ้ งมนั จะเสยี ความคดิ กลวั ทอ้ งเสยี เปน็ ตน้ นนั้ คอื ความคดิ เพอ่ื สง่ เสรมิ ลนิ้ สง่ เสรมิ พงุ
ไมใ่ ชค่ วามคิดท่สี ง่ เสริมใจส่งเสริมธรรมด้วยข้อปฏบิ ตั ิตา่ งๆ

ถา้ สงิ่ ทเี่ ปน็ พษิ มอี ยใู่ นอาหารนนั้ แลว้ จะรวมหรอื ไมร่ วม เมอื่ ฉนั ลงไปรบั ประทาน
ลงไปในท้องมันก็ท�ำให้ท้องเสียได้ โดยไม่เกี่ยวกับเรื่องอาหารรวมหรือไม่รวมเลย
เพราะความเปน็ พษิ นน้ั อยกู่ บั สงิ่ ทเี่ ปน็ พษิ ตา่ งหาก ไมใ่ ชอ่ ยกู่ บั ความรวม เวลาฉนั ลงไป
มนั กเ็ ปน็ พษิ ถา้ อาหารไมเ่ ปน็ พษิ แลว้ รวมกนั กไ็ มเ่ ปน็ พษิ จะเอาอะไรมาเปน็ พษิ เพราะ
สง่ิ เหลา่ นนั้ เปน็ คณุ ไมม่ โี ทษไมม่ พี ษิ ภยั เจอื ปนอยใู่ นนนั้ เลย รวมลงในบาตรกเ็ ปน็ อาหาร
ฉนั ลงไปในท้องก็เปน็ ประโยชน์แกธ่ าตขุ ันธ์ ฉะนนั้ เราซ่ึงเปน็ นักบวชและนักปฏบิ ัติ
จงสงั เกตขอ้ แตกตา่ งระหวา่ งธรรมกบั อธรรมทค่ี อยลบลา้ งกนั อยเู่ สมอ ดงั ฉนั ในบาตร
ทอ้ งเสยี ฉนั นอกบาตรทอ้ งดี กเิ ลสอว้ นพแี ตธ่ รรมหมอบเผยอไมข่ นึ้ เพราะถกู อธรรม
เหยียบๆ ในทำ� นองนี้หลายด้านหลายทางไม่มีประมาณเรื่อยมา

ความจรงิ ในขณะทอี่ าหารรวมในบาตรกเ็ ปน็ เทศนาไดอ้ ยา่ งดี กอ่ นฉนั กพ็ จิ ารณา
ในขณะท่ฉี นั ก็กำ� หนดพิจารณาปัจจเวกขณะโดยความเป็นตา่ งๆ แห่งอาหาร ย่อมได้
อบุ ายแปลกๆ ขนึ้ มาจากอาหารผสมนน้ั เพราะเราไมไ่ ดฉ้ นั เพอ่ื ความรน่ื เรงิ บนั เทงิ ไมไ่ ด้
ฉันเพอื่ ความสวยงาม เพือ่ ความฟุ้งเฟอ้ เห่อเหิม เพอ่ื ความคึกคะนองอะไร ฉันพอยัง
อตั ภาพใหเ้ ปน็ ไปเพอ่ื ไดป้ ระพฤตพิ รหมจรรย์ ชำ� ระกเิ ลสอาสวะซงึ่ เปน็ ตวั พษิ รกรงุ รงั
ฝงั จมลกึ อยภู่ ายในใจนใ้ี หเ้ ตยี นโลง่ ออกจากใจดว้ ยการพจิ ารณาโดยแยบคาย ซงึ่ อาศยั
ธุดงควตั รเหล่านี้เปน็ เครื่องมอื ต่างหาก

การห้ามอาหารตามมานั้น ก็เพื่อกันความโลภและความลืมตัวอีกเหมือนกัน
อาหารมมี าก อาหารเหลอื เฟอื ความโลภนะ่ มนั ไมม่ เี มอื งพอ อนั นน้ั กด็ อี นั นก้ี ด็ ี อาหาร
มากเท่าไร ปากยงิ่ กว้าง ลน้ิ ย่ิงยาว ทอ้ งยงิ่ โต แซงหนา้ ธรรมไม่มีถอย อันนั้นหวาน
อนั นห้ี อม อนั นม้ี นั และดไี ปเรอื่ ยๆ ไมม่ เี บรกคอื สตหิ า้ มลอ้ ไวบ้ า้ งเลย ความจรงิ คำ� วา่ ดนี น้ั
เปน็ เรอื่ งของกเิ ลสเสกสรรปน้ั ยอขนึ้ ลบลา้ ง อปั ปจิ ฉตาธรรม สนั โดษธรรมของนกั ปฏบิ ตั ิ
โดยเจา้ ตวั ไมร่ ู้ จงึ มกั มวั เพลนิ ไปกบั เพลงกลอ่ มของมนั จากคำ� วา่ ดตี ามกเิ ลส สว่ นธรรม
จะดีหรือไม่ดีเป็นอีกแง่หนึ่ง หวานก็รู้ หอมก็รู้ มันก็รู้ จิตจะติดรสก็ให้รู้ให้ระวัง

149

และหักห้ามกิเลสตวั อยากไดม้ ากฉนั มาก สว่ นธรรมให้เอาแต่พอดี หรอื เอาแตน่ ้อย
เหมาะกบั ธรรม และฉนั แตพ่ อดกี บั ธาตหุ รอื ฉนั แตน่ อ้ ย ไมโ่ ลภในอาหาร ปจั จยั บรโิ ภค
ใชส้ อย พอครองตวั ไปได้ ไมอ่ ดื อาดเนอื ยนายหมายแตท่ ห่ี ลบั ทน่ี อนยงิ่ กวา่ หมายความ
พากเพียรเพ่อื ละกิเลส

พระเราเม่ือฉันมากๆ เพราะอติเรกลาภมากๆ ท�ำให้ธาตุขันธ์มีก�ำลังมากข้ึน
แตจ่ ติ ใจลมื เนอื้ ลมื ตวั ขเ้ี กยี จภาวนา ไมเ่ ปน็ ทา่ เปน็ ทางอะไรเลย มแี ตอ่ าหารพอกพนู
ธาตขุ ันธ์สกลกาย ไม่ได้พอกพนู จิตใจดว้ ยอรรถดว้ ยธรรม ใจหากเคยมีธรรมมาบ้าง
กน็ บั วนั เหยี่ วแหง้ แฟบลงไป ถา้ ยงั ไมม่ ธี รรมเชน่ สมาธธิ รรมเปน็ ตน้ กย็ ง่ิ ไปใหญ่ ไมม่ ี
จดุ มหี มายเอาเลย ธดุ งคจ์ งึ ตอ้ งหา้ มความโลเลในอาหารเพอ่ื ใหใ้ จมที างเดนิ โดยอรรถ
โดยธรรม กเิ ลสจะได้ไมต่ อ้ งพอกพูนมากมาย กายจะได้เบา ใจจะได้สงบเบาในเวลา
ประกอบความเพียร และสงบได้งา่ ยกวา่ เวลาทพ่ี งุ กำ� ลงั บรรจุอาหารเสียเต็มปี๋ น่ีมนั
น่าอับอายขายหน้าพระกรรมฐานจะตายไปที่เอาท้องมาอวดโลกแทนท่ีจะนำ� ธรรมมา
อวดเขา

การอยปู่ า่ กบั อยบู่ า้ นผดิ กนั อยา่ งไร นตี่ อ้ งตา่ งกนั ทา่ นจงึ สอนใหอ้ ยปู่ า่ และการ
อยปู่ า่ ธรรมดากบั อยปู่ า่ เปลยี่ ว ความรสู้ กึ ของผอู้ ยนู่ นั้ จะเปน็ อยา่ งไรบา้ ง ถา้ ผมู้ งุ่ อรรถ
มงุ่ ธรรมอยแู่ ลว้ การอยใู่ นปา่ และปา่ เปลย่ี วมคี วามรสู้ กึ ผดิ กนั อยมู่ าก ตลอดถงึ ความ
พากเพยี รเพอื่ ความสงบทางใจ ใจสงบไดง้ า่ ยเพราะความไมป่ ระมาท ความระมดั ระวงั ตน
ความมสี ติอยูใ่ นสถานท่ีใดก็เป็นความเพียร กเิ ลสกลวั คนผู้มสี ติ คนระมดั ระวังตวั
อย่เู สมอ แต่กเิ ลสไม่กลวั คนที่ประมาท พระพุทธเจ้าเปิดช่องเปิดทางดว้ ยธุดงควตั ร
เพอ่ื ตอ่ สเู้ อาชยั ชนะกบั กเิ ลสให้ ซงึ่ เปน็ ทางทจี่ ะระงบั ดบั กเิ ลสเทา่ นนั้ ไมใ่ ชเ่ ปดิ ทางให้
กเิ ลสเหยยี บย่�ำทำ� ลายจิตใจเราดว้ ยธดุ งค์เหลา่ นี้ ธุดงค์เหลา่ นีเ้ ป็นเครื่องปราบปราม
กเิ ลสสำ� หรบั ผปู้ ฏบิ ตั ดิ ำ� เนนิ ตามทงั้ นน้ั เชน่ เทยี่ วอยรู่ กุ ขมลู รม่ ไมต้ ามปา่ ตามเขาอนั เปน็
ท่ีเหมาะสม พระพุทธเจ้าและสาวกท้ังหลายอุบัติข้นึ ดว้ ยความบรสิ ุทธ์จิ ากส่งิ นท้ี ้งั นั้น
เราผ้ปู ฏิบัติจงึ ควรค�ำนงึ อย่าลมื เน้ือลืมตัว อะไรจะมมี ากนอ้ ยอยา่ ลืมเนือ้ ลมื ตวั กบั
ส่งิ เหล่านัน้ ไม่ใชท่ างพระผูต้ ามรอยพระบาทของพระพทุ ธเจ้าและสาวกท่าน

150

มคี นนบั ถอื มากนอ้ ยนนั่ เปน็ เรอ่ื งของเขา ผปู้ ฏบิ ตั ธิ รรมควรระวงั เพราะเปน็ กงั วล
วนุ่ วาย ไมส่ ะดวกแกค่ วามเพยี ร ไมค่ วรยงุ่ กบั อะไร นอกจากธรรมกบั ใจสมั ผสั สมั พนั ธ์
กนั อยตู่ ลอดเวลาเทา่ นนั้ เปน็ ความเหมาะสม ถา้ จติ กลายเปน็ โลกสงสาร มนั จะเลยโลกไป
จนหาเขตหาแดนหากำ� หนดกฎเกณฑไ์ มไ่ ด้ มคี นนบั ถอื มากเทา่ ไร ใจพระ ใจคนมกี เิ ลส
คอยรบั กนั อยแู่ ลว้ มนั กย็ งิ่ ฟงุ้ เฟอ้ เหอ่ เหมิ ลมื เนอ้ื ลมื ตวั เผยอเยอ่ หยงิ่ ยงิ่ กวา่ นำ้� ลน้ ฝง่ั
นน่ั แล เพราะมนั เปน็ เรอื่ งของกเิ ลส ไมใ่ ชเ่ รอื่ งของธรรม เรอื่ งของธรรมตอ้ งสมำ�่ เสมอ
ตอ้ งมสี ตไิ มล่ มื ตวั อยเู่ สมอ ทา่ นผปู้ ฏบิ ตั ยิ กตนพน้ ทกุ ขม์ าแลว้ ทา่ นดำ� เนนิ ดงั ทก่ี ลา่ วมา
น่ีแล ผ้ตู ้องการพน้ ทกุ ขอ์ ย่างทา่ นก็ตอ้ งปฏบิ ตั แิ บบทา่ น หรือแบบศษิ ย์มีครู ไม่ใชจ่ ะ
ปฏิบัติแบบถูลู่ถูกังอวดตนว่าเก่งไม่ยอมฟังเสียงใคร น่ันคือการปฏิบัติเพ่ือขึ้นเขียง
เพอ่ื หอมกระเทียม ไม่ใชเ่ พื่อมรรคผลนิพพาน

เรอ่ื งเหลา่ นเี้ ราเคยมคี วามรสู้ กึ ตง้ั แตเ่ ปน็ พระหนมุ่ นอ้ ย จงึ ยดึ มาเปน็ คตไิ ดอ้ ยา่ งดี
เราเคยเหน็ คนมานบั ถอื ครบู าอาจารย์ มนั รสู้ กึ อะไรๆ ในจติ ใจพกิ ล เปน็ ความรสู้ กึ อยาก
จะใหเ้ ขามคี วามเคารพนบั ถอื ตนอยา่ งนนั้ นมี่ นั มขี น้ึ ภายในใจ แตต่ อนนน้ั มนั มคี วามรู้
อยา่ งนนั้ และรวู้ า่ จติ เราหยาบ มคี วามปรารถนาลามกขนึ้ มา เปน็ แตไ่ มส่ ง่ เสรมิ คอยสกดั
เอาไวแ้ ละรู้โทษของตัวอยเู่ สมอ

เวลามาปฏบิ ตั เิ ขา้ จรงิ ๆ แลว้ กย็ งิ่ รชู้ ดั วา่ นนั่ เปน็ ความผดิ ความคดิ เชน่ นนั้ ไมใ่ ชค่ วาม
ถกู ตอ้ งเลย นน่ั คอื ความคดิ อง่ึ อา่ งกบั ววั นำ� ตวั เขา้ ไปเทยี บกบั ทา่ นโดยมใิ ชฐ่ านะ ฐานะของ
ทา่ นเปน็ ขนาดครูอาจารย์ ฐานะของเราเท่ากับอ่ึงอ่างทน่ี อนจมอยู่ใต้ดิน จะนำ� ตัวเข้า
ไปเทยี บกับววั ไดอ้ ยา่ งไร ถา้ ไมอ่ ยากท้องแตกตายเหมอื นอ่งึ อ่างกบั ววั ในนทิ านอสี ป
นทิ านน้ีจงึ เป็นคติไดด้ ีมากสำ� หรับพระผู้ปฏิบัตเิ พือ่ ความพ้นทกุ ขโ์ ดยชอบธรรม

ธดุ งคข์ อ้ เยย่ี มปา่ ชา้ การเยยี่ มปา่ ชา้ ไปเยยี่ มทำ� ไม ความจรงิ คนเราตอ้ งเหน็ สงิ่ ที่
เปน็ สกั ขพี ยานมนั ถงึ จะรเู้ นอื้ รตู้ วั ถงึ จะไดส้ ติ การเยยี่ มปา่ ชา้ กไ็ ปเหน็ ความตายของคน
ป่าช้าแต่ก่อนไม่เหมือนทุกวันน้ี มีป่าช้าผีดิบท้ิงเกลื่อนกันอยู่ในที่นั้นๆ ทั้งตายเก่า
ตายใหม่ ทิ้งเกลื่อนกันอยู่เหมือนท่อนไม้ เม่ือไปดูแล้วก็เห็นประจักษ์ชัดเจนเป็น
สักขีพยาน

151

ทา่ นสอนไว้ในการไปดูปา่ ชา้ เยีย่ มป่าช้า ให้ไปทางเหนือลม ไม่ให้ไปทางใตล้ ม
ถ้าซากอสุภะท่ีตายใหม่ก็อย่าด่วนเข้าไป ให้ไปดูซากอสุภะท่ีตายเก่าก่อน พิจารณา
กรรมฐานเรอ่ื ยๆ และคอ่ ยขยบั เขา้ ไปๆ จนรวู้ า่ ใจเรามสี ตปิ ญั ญาสามารถพอจะพจิ ารณา
ซากอสุภะที่ตายใหมไ่ ด้ คอ่ ยขยับเขา้ ไปพิจารณาอสภุ ะที่ตายใหม่ เพราะทีต่ ายใหม่
มนั ยงั มรี ปู รา่ งลกั ษณะปกติ ถา้ รปู รา่ งทต่ี ายใหมส่ วยงาม ความสวยงามอาจทำ� ใหร้ าคะ
ก�ำเริบได้ และอาจเปน็ กรรมฐานแหวกแนวไปได้ จึงต้องระวงั

ทา่ นสอนใหเ้ ปน็ ระยะๆ การเยยี่ มปา่ ชา้ กใ็ หไ้ ปตามระยะหรอื ขนั้ ตอน และพจิ ารณา
ตามระยะทเ่ี หมาะกบั ภมู ขิ องตน ไมใ่ ชผ่ ลนุ ผลนั กจ็ ะเขา้ ไปเยยี่ ม ทำ� อยา่ งนน้ั ไมเ่ หมาะ
ทา่ นสอนไวห้ มด ซากอสภุ ะอนั ใดทย่ี งั ไมข่ าดไมว่ น่ิ ไมม่ อี ะไรกดั กนิ เนอื้ ยงั ไมเ่ นา่ ไมพ่ อง
ยงั ใหมๆ่ เอยี่ มๆ อยู่ อยา่ เพงิ่ เขา้ ไป เฉพาะอยา่ งยงิ่ ภาพทเ่ี ปน็ เพศตรงกนั ขา้ มใหร้ ะวงั ....
ท่านว่า จนกระทั่งจติ ใจมคี วามสามารถพอจะพิจารณาไดแ้ ล้วก็พิจารณาได้หมด

เมอื่ พจิ ารณาความตายขา้ งนอกเปน็ สกั ขพี ยานแลว้ มนั กย็ อ้ นเขา้ มาพจิ ารณาความ
ตายภายในกายของตน จนไดห้ ลกั ไดเ้ กณฑข์ น้ึ ภายในจติ แลว้ ปา่ ชา้ ภายนอกกค็ อ่ ยๆ
หมดความจ�ำเป็นไป เพราะได้หลักขึ้นภายในตัวเราแล้ว ไม่ต้องไปอาศัยภายนอก
พิจารณาร่างกายของเราให้เป็นป่าช้าเหมือนป่าช้าภายนอกท้ังความเป็นอยู่และความ
ตายไป เทยี บกนั ไดท้ กุ สัดทกุ ส่วนกบั ภายนอกแลว้ ใจกค็ ่อยหมดปญั หาไปเอง

เนสัชชกิ การไม่นอนเปน็ คืนๆ ไป กเ็ พอ่ื การฝึกการทรมานตนประกอบความ
พากเพยี รใหม้ ากนน่ั เอง แตไ่ มไ่ ดห้ มายถงึ ไมน่ อนตลอดไป เราจะอธษิ ฐานเชน่ ไมน่ อน
คนื นี้ กเ็ ปน็ เนสชั ชกิ ธดุ งคข์ อ้ นเ้ี ปน็ กาลเปน็ เวลาเปน็ คราวๆ ไป หรอื จะไมน่ อนสองคนื
สามคืนกแ็ ลว้ แต่ตั้งสจั อธษิ ฐานในธุดงคข์ อ้ น้ี

เสนาสนะทที่ า่ นจดั ใหอ้ ยา่ งไร กอ็ ยตู่ ามทท่ี า่ นจดั ให้ นเี่ ปน็ ธดุ งคข์ อ้ หนง่ึ มแี ตเ่ รอ่ื ง
ปราบกิเลสความลืมตวั ของพระท้ังน้นั

ผูท้ ีม่ ีธดุ งควัตรดี ผูท้ ่ีหนกั แนน่ ในธดุ งควัตร ก็คอื ผหู้ นกั แน่นในขอ้ ปฏบิ ตั ิ คอื
ผตู้ ง้ั ใจเพอื่ อรรถเพอื่ ธรรมเพอ่ื ปราบปรามกเิ ลสอยา่ งแทจ้ รงิ ไมใ่ ชผ่ บู้ วชเขา้ มาอยเู่ ฉยๆ

152

ลมื เนอ้ื ลมื ตวั ในธดุ งค์ ๑๓ น้ี เปน็ เครอื่ งมอื สำ� หรบั ปราบปรามกเิ ลสของผปู้ ฏบิ ตั ติ าม
ทง้ั นน้ั ไมม่ อี ะไรเปน็ ขอ้ ตอ้ งตไิ ดเ้ ลย นอกจากจำ� พวกเทวทตั เทา่ นน้ั จะตำ� หนไิ ดล้ งคอ

คนไมม่ ธี ดุ งควตั รนนั้ แลคอื คนวตั รรา้ ง คนลมื เนอื้ ลมื ตวั สกั แตว่ า่ เพศของพระ
เฉยๆ เอาผา้ เหลอื งมาหอ่ ตวั แลว้ กว็ า่ ตวั เปน็ พระแลว้ เยอ่ หยง่ิ ยง่ิ ตงั้ ยศถาบรรดาศกั ดใ์ิ ห้
เปน็ ปลดั ใหเ้ ปน็ สมหุ ์ ใหเ้ ปน็ พระครู ใหเ้ ปน็ เจา้ ฟา้ เจา้ คณุ จนกระทงั่ ใหเ้ ปน็ สมเดจ็ ขนึ้ ไป
ด้วยแลว้ ....เอาเถอะ ถา้ ใจก�ำลงั เห่อๆ ในเรือ่ งเหลา่ น้นั อยแู่ ลว้ มนั ตอ้ งตน่ื เงาตนื่ บ้า
ขนึ้ มาเลยโดยไมต่ อ้ งมปี ม่ี ขี ลยุ่ มเี ครอื่ งดนตรแี ตรวงมาสง่ เสรมิ แหละ ใจมนั หากสง่ เสรมิ
มนั เองดว้ ยอำ� นาจดนิ เหนยี วตดิ หวั เขา้ ใจวา่ ตนมหี งอนไปทเี ดยี วแหละ ขนึ้ ชอ่ื วา่ กเิ ลสนี้
มันยอมออ่ นข้อตอ่ ใครเม่ือไร

เรอ่ื งของพระเลยลมื ไปหมด กลายเปน็ โลกไปเลย เลยโลกไปอกี ทท่ี า่ นตงั้ กเ็ พอื่
ให้การสง่ เสริมในการประพฤติปฏบิ ัตดิ ี แตแ่ ทนทีจ่ ะเป็นอยา่ งนัน้ จิตใจเลยกลบั หยง่ิ
กลายเปน็ การทำ� ลายตวั เองฆา่ ตวั เองไปดว้ ยความสำ� คญั ตา่ งๆ ขนึ้ มา ทา่ นตง้ั ชอื่ ตงั้ นาม
ให้ว่าเป็นนั้นเป็นน้ี เราก็ส�ำคัญว่าเป็นหงอนไปเสีย ความจริงมันดินเหนียวติดหัว
ตา่ งหาก ไมใ่ ชห่ งอนโดยหลกั ธรรมชาติ อยากใหเ้ ปน็ หลกั ธรรมชาตจิ รงิ ๆ กป็ ฏบิ ตั ติ วั
ใหด้ ซี ิ อะไรจะเลศิ ยงิ่ กวา่ พระในหลกั ธรรมชาตลิ ะ่ คำ� วา่ พระกแ็ ปลวา่ ประเสรฐิ แลว้ นน่ั
จะหลงไปกับดนิ เหนียวไปกับตกุ๊ ตาอะไรอกี

พระไม่ใช่ประเสริฐแต่ช่ือ ต้องประเสริฐด้วยการประพฤติปฏิบัติตามหลัก
ธรรมวนิ ยั มธี ดุ งควตั รเปน็ ตน้ มคี วามหนกั แนน่ ในธดุ งควตั รจะคอ่ ยเปน็ ผปู้ ระเสรฐิ ขน้ึ
มาโดยหลกั การปฏบิ ตั ขิ องตน สดุ ทา้ ยกโ็ ดยหลกั ธรรมชาติ ประเสรฐิ โดยหลกั ธรรมชาติ
ของใจทบี่ รสิ ทุ ธหิ์ มดจดแลว้ ไมไ่ ดป้ ระเสรฐิ ดว้ ยชอื่ ดว้ ยนามอะไร ตงั้ วนั ไหนกไ็ ด้ โนน่
ตง้ั ขนึ้ ฟากฟ้าก็ได้เปน็ ไรไป การต้งั ช่ือกย็ กยอกนั ไปอย่างน้ันแหละ นีแ่ หละโลกธรรม
เสกสรรปน้ั ยอกนั ไป ผเู้ สกสรรปน้ั ยอขน้ึ ทา่ นกม็ เี จตนาดี เรากใ็ หส้ นองเจตนาของทา่ น
ดว้ ยการตง้ั ใจประพฤตปิ ฏบิ ตั ติ ามหลกั ธรรมหลกั วนิ ยั หนา้ ทขี่ องพระใหส้ มบรู ณแ์ บบ
มนั ก็สมกับทา่ นตง้ั ชอ่ื ตั้งนามเพ่อื ส่งเสรมิ พระให้ดี

153

อยา่ เอาการตงั้ ชอื่ ตงั้ นามเอาชอ่ื เหลา่ นนั้ มาทำ� ลายตวั เองดว้ ยความเยอ่ หยง่ิ จองหอง
ตา่ งๆ กแ็ ลว้ กนั ฉะนนั้ ความสมบรู ณท์ สี่ ดุ ตามหลกั ธรรมชาตโิ ดยไมต่ อ้ งเสกสรรกค็ อื
การปฏบิ ตั ติ วั ใหด้ ี ศลี กร็ กั ษาใหด้ ี อยา่ ฝา่ ฝนื ลว่ งเกนิ การภาวนากท็ ำ� จติ ใหม้ คี วามสงบ
รม่ เยน็ ดว้ ยจติ ภาวนา จะกำ� หนดธรรมบทใดกใ็ หม้ คี วามจรงิ จงั ตอ่ ธรรมบทนน้ั ดว้ ยความ
มสี ติ เวลาพจิ ารณากพ็ จิ ารณาลงไปใหเ้ กดิ ความเฉลยี วฉลาด แยกธาตแุ ยกขนั ธอ์ ายตนะ
ออกให้เห็นตามความจรงิ ของมัน ดงั ทเี่ คยอธบิ ายให้ฟังหลายครั้งหลายหนแล้ว

ธาตคุ อื อะไร ธาตุก็คือธาตสุ ่ี ดิน น้ำ� ลม ไฟ ซง่ึ เป็นธาตเุ ดมิ เปน็ สิ่งดั้งเดมิ
มอี ยดู่ ง้ั เดมิ มาผสมกนั เขา้ มจี ติ เปน็ ตวั การเขา้ มายดึ เปน็ เจา้ ของ กเ็ ลยเรยี กวา่ เปน็ สตั ว์
เปน็ บคุ คลไป ทงั้ ๆ ทสี่ ว่ นนน้ั ๆ เปน็ ธาตอุ ยตู่ ามหลกั ธรรมชาตขิ องเขา ใครจะเสกสรร
ปน้ั ยอวา่ เปน็ สตั วเ์ ปน็ บคุ คลเปน็ อะไรกห็ าไดเ้ ปน็ ไปตามไม่ คงเปน็ ธาตนุ น้ั ๆ อยตู่ ามเดมิ
ของเขา เราก็ใหท้ ราบดว้ ยปัญญาของเราโดยทางพจิ ารณา

อายตนะความสบื ตอ่ อายตนะภายในภายนอก ภายใน คอื ตา หู จมกู ลนิ้ กาย ใจ
ภายนอก คอื รปู เสยี ง กลนิ่ รส เครอ่ื งสมั ผสั ทเ่ี ขา้ มาสมั ผสั สมั พนั ธก์ บั อายตนะภายใน
เกิดความรู้สึกขึ้นมา แล้วเกิดความส�ำคัญไปต่างๆ นานา ส่วนมากไปในทางท่ีผิด
ใหแ้ ยกแยะดใู หด้ ี นท่ี า่ นเรยี กวา่ วปิ สั สนา วปิ สั สนาแปลวา่ ความเหน็ แจง้ รแู้ จง้ เหน็ จรงิ
ไม่รแู้ บบปลอมๆ หลอกๆ หลอนๆ

จงทำ� หนา้ ทขี่ องตวั ใหถ้ กู ตอ้ งและสมบรู ณ์ จติ ใจหวงั พงึ่ เราอยเู่ สมอ เพราะจติ ใจ
ไมส่ ามารถอยโู่ ดยอสิ ระลำ� พงั ตวั เองได้ ถกู กดขบ่ี งั คบั จากความโลภ ความโกรธ ความหลง
ราคะตัณหาประเภทต่างๆ อยู่เรื่อยมา ใจจึงเรียกร้องหาความช่วยเหลือจากเราอยู่
ตลอดเวลา เราจะเอาอะไรเขา้ ชว่ ยเหลอื จติ ใจทถี่ กู กดขบี่ งั คบั อยตู่ ลอดเวลานนั้ ใหพ้ น้
จากภยั ได้ ถา้ ไมเ่ อาขอ้ วตั รปฏบิ ตั ิ คอื สมาธิ ปญั ญา ศรทั ธา ความเพยี ร เขา้ เปน็ เครอ่ื ง
บกุ เบกิ เพกิ ถอนช่วยจติ ให้พ้นภยั จากเคร่ืองบีบบังคับ

เวลานี้เรามาเปลื้องภัยที่มีอยู่ภายในใจ เราต้องพยายามท�ำทุกวิถีทางที่จะ
ปลดเปล้ืองให้ได้ หลักใหญ่ของการปฏิบัติก็คือ จงมีความหนักแน่นแก่นนักรบ

154

หวงั จบชวี ติ ในสงครามลา้ งโลกออกจากใจ ถา้ ไมช่ นะกต็ อ้ งตายถวายชวี ติ เปน็ พทุ ธบชู า
ธรรมบชู า สังฆบูชา ไปเลย อยา่ ถอยหลังดว้ ยความพา่ ยแพ้ จะเสียหนา้ และถูกกิเลส
เยย้ หยนั ไปนาน ทนความตำ�่ ตอ้ ยนอ้ ยหนา้ อบั อายกเิ ลสวฏั ฏไ์ มไ่ หว ไปโลกไหนจะมแี ต่
กเิ ลสตามชห้ี นา้ วา่ มาเกดิ แบกกองทกุ ขห์ าสมบตั อิ ะไรไอค้ นไมเ่ ปน็ ทา่ รบกนั ทไี รแพเ้ รา
หลุดลุย่ ทุกที ไม่เคยมคี ำ� วา่ “ชนะ” บ้างเลย น่ันฟงั ซิ พวกเราชาวนกั รบเพื่ออยจู่ บ
พรหมจรรย์ คำ� ชห้ี นา้ ดา่ ทอของกเิ ลสนะ่ มนั เจบ็ แสบไหม เราเองเจบ็ แสบลงถงึ ขว้ั หวั ใจ
แมต้ ายก็ไม่มีวนั ลืม พวกเรามคี วามรู้สึกอย่างไรบ้าง พอมีแกใ่ จฮดึ สกู้ ับมันด้วยการ
ถวายหัวบ้างไหม

พระพทุ ธเจา้ ของเราเปน็ ชาตแิ หง่ นกั รบเตม็ พระองค์ ทกุ พระอาการทเ่ี คลอื่ นไหว
ลว้ นเป็นความหา้ วหาญชาญชัยในการตอ่ สู้กับกเิ ลสไม่ท้อถอยจนกเิ ลสบรรลยั กลาย
เปน็ ศาสดาข้นึ มาใหโ้ ลกได้กราบไหว้บูชามาจนบัดน้ี ร่องรอยท่ีทรงดำ� เนินมายังสดๆ
ร้อนๆ ด้วยสวากขาตธรรมทุกบททุกบาทไม่เคลอื่ นคลาดเลอื่ นลอย จงยึดทา่ นเปน็
หลกั ใจหลกั ปฏบิ ตั ติ ลอดไปทกุ ลมหายใจขาดดิ้น อย่าปล่อยวาง

แดนชยั ชนะเมอื่ มวลกเิ ลสหงายตงึ ลงไปแลว้ ไมต่ อ้ งถามหากรเู้ องดว้ ยสนั ทฏิ ฐกิ ธรรม
ของผปู้ ฏบิ ตั ทิ กุ ๆ รายไป พระองคม์ ไิ ดผ้ กู ขาดแตผ่ เู้ ดยี ว ทรงมอบไวก้ บั นกั ปฏบิ ตั ทิ กุ ทา่ น
ไดค้ รองทว่ั หนา้ กนั อยา่ งสงา่ งามในทา่ มกลางแหง่ โลก อนจิ จฺ ํ ทกุ ขฺ ํ อนตตฺ า เมอื่ ขนั ธห์ มด
ความสบื ตอ่ แลว้ กค็ รองอนุปาทเิ สสนพิ พานโดยสมบูรณห์ ายหว่ ง

ธรรมคือธรรมชาติท่ีเกษมสมบูรณ์ ฝ่ายเหตุเป็นธรรมเหมาะสมกับการแก้การ
ถอดถอนกเิ ลสทกุ ประเภท ไมม่ กี เิ ลสตวั ใดเหนอื ธรรมนไี้ ปไดเ้ ลย พระองคต์ รสั ไวช้ อบ
ทุกสิ่งทุกอย่างทุกแง่ทุกมุมแล้วในการแก้กิเลสทุกประเภท ไม่มีอะไรเหนือธรรมนี้
เฉพาะอยา่ งย่ิงมชั ฌิมาธรรม มีศลี สมาธิ ปัญญา เปน็ ตน้ ท่ีย่นยอ่ เข้ามาแล้ว นคี่ ือ
ธรรมฝา่ ยเหตุ อบุ ายวธิ กี ารทจ่ี ะฝกึ ฝนอบรมอยา่ งไร พระองคท์ รงสอนไวอ้ ยา่ งพรอ้ มมลู
สว่ นธรรมฝ่ายผลกเ็ ป็นไปตามล�ำดบั ชนั้ จิตมีความม่ันคงไมแ่ ส่สา่ ยเอนเอยี งไปตาม
อารมณ์ จติ มคี วามสงบรม่ เยน็ มคี วามสมำ�่ เสมอ คอื จติ เปน็ สมาธิ จติ มคี วามแกลว้ กลา้
สามารถ มีความฉลาดรู้รอบตัวในสิ่งที่มาสัมผัสเกี่ยวข้องทั้งภายนอกภายใน น่ีคือ

155

จติ เปน็ ปญั ญาและมคี วามเฉลยี วฉลาดมากขนึ้ ละเอยี ดยง่ิ กวา่ นนั้ จนฉลาดรอบตวั แลว้
กถ็ งึ ความหลดุ พน้ เปน็ ธรรมทง้ั ดวง คอื จติ เปน็ ธรรม ธรรมเปน็ จติ เปน็ เอกภี าพ ไมม่ ี
คแู่ ขง่ แย่งชิงดังแต่ก่อน

ส�ำหรับในความรสู้ ึกของผมเอง จะผิดหรือถูกกก็ รุณาพิจารณาเอาเอง แตเ่ ปน็
ความแนใ่ จวา่ ศาสนธรรมทเี่ ปน็ คำ� สง่ั สอนของพระพทุ ธเจา้ นน้ั ทา่ นพดู ไวส้ ว่ นมากเปน็
ฝา่ ยเหตุ แสดงใหฟ้ งั เรอ่ื งเหตคุ อื การดำ� เนนิ เพอื่ แกห้ รอื ถอดถอนกเิ ลส หรอื เพอ่ื บำ� เพญ็
ความดีทง้ั หลาย ผลคือความสุข นี้เป็นแตแ่ นวทางเปน็ เครื่องช้ีทางเทา่ น้ัน

สว่ นธรรมอนั แทจ้ รงิ ทจ่ี ะเกดิ ขนึ้ จากการปฏบิ ตั นิ นั้ จะใหช้ อื่ ไมใ่ หช้ อ่ื กต็ าม นน้ั เปน็
ธรรมในหลกั ธรรมชาติ ธรรมนน้ั เราไมส่ ามารถอาจเออ้ื มเขา้ ถงึ ไดอ้ ยา่ งงา่ ยๆ ธรรมนแ้ี ล
ทว่ี า่ มอี ยกู่ บั โลกตลอดกาล สว่ นธรรมทเี่ ปน็ พระโอวาทมกี ารเสอื่ มสญู อนั ตรธานไปใน
บางกาลบางสมยั ดงั พระพทุ ธเจา้ ทง้ั หลายมาตรสั รสู้ บื ทอดกนั มาโดยลำ� ดบั นกี่ แ็ สดง
ความไมแ่ นน่ อนของศาสนธรรมใหเ้ หน็ ชดั อยแู่ ลว้ จงึ ไมเ่ หมอื นธรรมในหลกั ธรรมชาติ
ทีม่ ีอยเู่ ปน็ อยดู่ งั้ เดมิ ไม่มี อนิจจฺ ํ ทกุ ขฺ ํ อนตตฺ า เขา้ ไปยงุ่ เกี่ยวใหธ้ รรมน้ันมขี ึน้ และ
ให้ธรรมนัน้ สน้ิ ไป

อบุ ายทพี่ ระพทุ ธเจา้ มาประทานแกโ่ ลกแตล่ ะพระองคๆ์ นน้ั ทา่ นเรยี กวา่ ศาสนธรรม
อนั นไ้ี มใ่ ชธ่ รรมแท้ เปน็ อบุ ายเปน็ แขนงตา่ งๆ เปน็ กริ ยิ าอาการของธรรมแทท้ แ่ี สดงออก
ของวธิ กี ารทจ่ี ะละหรอื ทจ่ี ะบำ� เพญ็ คอื สอนใหล้ ะสอนใหบ้ ำ� เพญ็ ดว้ ยวธิ กี ารตา่ งๆ และ
ผลจะเป็นอยา่ งน้ันๆ

สว่ นธรรมทเ่ี ปน็ ฝา่ ยผลจรงิ ๆ ในหลกั ธรรมชาติ เปน็ สง่ิ จะรขู้ น้ึ ภายในใจของผปู้ ฏบิ ตั ิ
โดยเฉพาะ ธรรมนนั้ พดู ไมค่ อ่ ยถกู ตอ้ งตามเปน็ จรงิ นกั พอเลยี บๆ เคยี งๆ ไปเทา่ นนั้
ยง่ิ เปน็ วมิ ตุ ตหิ ลดุ พน้ ดว้ ยแลว้ พดู ไมถ่ กู เลย เพราะพน้ จากสมมตุ คิ วามคาดหมายไป
หมดแลว้ พดู ไมถ่ กู แมจ้ ะรอู้ ยอู่ ยา่ งเตม็ ใจกพ็ ดู ไมไ่ ดพ้ ดู ไมถ่ กู เหมอื นพดู เรอื่ งความ
เอรด็ อรอ่ ย ความอม่ิ จากการรบั ประทานนน่ั แล แมจ้ ะอยใู่ นวงสมมตุ พิ อจะพดู ถกู ตาม
ความจรงิ ได้ และตา่ งคนตา่ งลมิ้ รส ตา่ งคนตา่ งอมิ่ มาดว้ ยกนั แตก่ พ็ ดู กนั ไมถ่ กู กบั ความ
จริงนนั้ เลย

156

ธรรมทพ่ี ดู ไมไ่ ดน้ น้ั แหละคอื ธรรมแท้ ไมม่ คี ำ� วา่ เสอื่ มสญู อนั ตรธาน เปน็ แตโ่ ลก
ไมส่ ามารถอาจเออ้ื มรธู้ รรมนน้ั สมั ผสั ธรรมนน้ั ไดเ้ ทา่ นน้ั เอง สว่ นจะใหธ้ รรมสญู ไปนน้ั
สญู ไมไ่ ด้ เมอ่ื ประพฤตปิ ฏบิ ตั ติ ามอบุ ายวธิ ที พ่ี ระพทุ ธเจา้ แตล่ ะพระองคป์ ระทานไวก้ จ็ ะ
สามารถสมั ผสั รบั รธู้ รรมนน้ั ได้ ใจกบั ธรรมกก็ ลายเปน็ ความรบั ทราบ กลายเปน็ ภาชนะ
เปน็ เครอ่ื งรบั รองธรรมไดอ้ ยา่ งถกู ตอ้ งเหมาะสม และไมม่ ภี าชนะใดทจี่ ะเหมาะสมใน
การรบั ธรรมทกุ ขนั้ ไดย้ ง่ิ กวา่ ใจ เมอ่ื เขา้ ถงึ ธรรมเตม็ ขดี เตม็ แดนแลว้ ธรรมกบั ใจกเ็ ปน็
อนั เดยี วกนั จติ เปน็ ธรรม ธรรมเปน็ จติ เอกภี าโว มคี วามเปน็ อนั เดยี วเทา่ นน้ั ไมแ่ ยก
เป็นสองกบั สงิ่ อ่นื ใด

ธรรมทเี่ ปน็ เอกภี าพนี้ ขนึ้ อยกู่ บั การปฏบิ ตั ขิ องแตล่ ะรายๆ จะสามารถอาจเออ้ื ม
รเู้ หน็ ได้ ไมข่ นึ้ อยกู่ บั กาลสถานท่ี เวลำ่� เวลา และสง่ิ ใดบคุ คลใดเลย สำ� คญั อยกู่ บั การ
ปฏิบตั ิใหถ้ ูกต้องเหมาะสมเทา่ นนั้ จะเป็นเครอ่ื งสนับสนุนให้จติ สัมผสั รบั รูธ้ รรมเป็น
ขั้นๆ ไปจนถึงขน้ั สงู สดุ เราจึงควรตั้งใจและมคี วามมุ่งม่นั เป็นหลักดำ� เนิน

อยา่ ลมื คำ� วา่ พทุ ธฺ ํ สรณํ คจฉฺ ามิ ดงั ทเ่ี คยกลา่ วมาแลว้ ธมมฺ ํ สรณํ คจฉฺ ามิ กไ็ ด้
เคยอธบิ ายแลว้ สงฆฺ ํ สรณํ คจฉฺ ามิ อยา่ ลมื วธิ ดี ำ� เนนิ ของทา่ น ทา่ นเปน็ ผไู้ ดร้ บั ความ
สมบกุ สมบนั แทบลม้ แทบตายมาแลว้ แทบทงั้ นนั้ กอ่ นทจ่ี ะไดเ้ ปน็ สงฆฺ ํ สรณํ คจฉฺ ามิ
ของพวกเรา ไมใ่ ชเ่ ปน็ ผลู้ า้ งมอื เปบิ แตพ่ วกเราทำ� ดว้ ยความยงุ่ ยากปากหมอง ลำ� บาก
ล�ำบนแทบเป็นแทบตายถา่ ยเดียว.....ไมใ่ ชอ่ ยา่ งนน้ั ท่านลำ� บากล�ำบนเชน่ เดียวกับเรา
หรือยงิ่ กว่าพวกเราเป็นไหนๆ กอ่ นทจี่ ะไดเ้ ปน็ สงฆฺ ํ สรณํ คจฉฺ ามิ เพราะพระสาวก
ทั้งหลายทีเ่ ป็น สงฆฺ ํ สรณํ คจฺฉามิ นี้ มีชาตชิ ้นั วรรณะต่างกัน บางองค์ก็มาจากสกุล
พระราชามหากษตั รยิ ์ เจา้ ขนุ มลู นาย ซง่ึ มคี วามเปน็ อยลู่ ะเอยี ดสขุ มุ มยี ศเปน็ กษตั รยิ ์
ราชอ�ำมาตย์ และเป็นเศรษฐีกฎมุ พี ลงมาจนถึงพ่อนาตาสตี าสาคนธรรมดาเรา

เม่ือคนมีชาติชน้ั วรรณะต่างกนั และเคยได้รบั ความสะดวกสบายทางบา้ นเมอื ง
เหย้าเรอื นมาแลว้ เวลาออกมาปฏิบตั ิ ตอ้ งฝึกหดั ดัดกายวาจาใจใหเ้ ปน็ แบบเดยี วกัน
ทเี่ รยี กวา่ “แบบศากยบตุ ร” ทำ� ไมทา่ นจะไมข่ ดั ขอ้ ง ทำ� ไมทา่ นจะไมล่ ำ� บาก การขบการฉนั
การรบั ประทานอยใู่ นบา้ นเปน็ อยา่ งหนง่ึ เวลาออกมาเปน็ พระแลว้ อาศยั ขอทานเขากนิ

157

แทนทีจ่ ะไดฉ้ นั ส่ิงนีก้ ไ็ ด้ฉนั ส่งิ นน้ั แทนทจี่ ะได้ฉนั ร้อนกลับได้ฉันเยน็ แทนทจี่ ะได้
ฉนั มากกลบั ไดฉ้ นั นอ้ ย ไมส่ มใจทตี่ อ้ งการ เหลา่ นจ้ี ะไมเ่ ปน็ ความลำ� บากไดอ้ ยา่ งไร...
ตอ้ งลำ� บาก ฉนั แลว้ สงิ่ สำ� คญั กค็ อื การฝกึ ฝนทรมานจติ ใจปราบกเิ ลส กเิ ลสเปน็ ขา้ ศกึ
เป็นคตู่ อ่ สธู้ รรมภายในใจอย่างยง่ิ เรือ่ ยมา ไม่มีข้าศึกใดที่จะมกี ำ� ลังวงั ชาและมคี วาม
เฉลยี วฉลาดแยบยลยง่ิ กวา่ กเิ ลสที่เคยครองอำ� นาจบนหวั ใจสตั วโ์ ลกมานาน

เพราะฉะนนั้ จงึ ตอ้ งผลติ สตปิ ญั ญา ศรทั ธา ความเพยี ร ขนึ้ ใหพ้ อกบั การปราบปราม
กเิ ลส ไมเ่ ชน่ นนั้ กจ็ ะบกพรอ่ งในการรบ ความบกพรอ่ งในการรบไมใ่ ชข่ องดี ตอ้ งทำ� ให้
บกพรอ่ งในผลทจ่ี ะพงึ ไดร้ บั ดว้ ย การผลติ สติ ปญั ญา ศรทั ธา ความเพยี ร ขน้ึ ใหเ้ หมาะสม
กบั การปราบกเิ ลสทกุ ประเภทโดยลำ� ดบั ๆ จงึ เปน็ ทางแหง่ ชยั ชนะของผบู้ ำ� เพญ็ จะพงึ ได้
รับอยา่ งสมบูรณ์ เปน็ อสิ ระเสรใี นวนั หนึ่งแน่นอน

บรรดาสาวกทงั้ หลาย ทา่ นกป็ ฏบิ ตั มิ าอยา่ งนแี้ ทบทง้ั นนั้ จนกระทง่ั ถงึ ความหลดุ พน้
ทา่ นหลดุ พน้ จากทกุ ขไ์ ปไดเ้ พราะความตะเกยี กตะกาย แลว้ กก็ ลายมาเปน็ สรณํ คจฉฺ ามิ
ของพวกเรา จงึ อยา่ ลมื สรณะ สงฆฺ ํ สรณํ คจฉฺ ามิ ไมใ่ ชผ่ ลู้ า้ งมอื เปบิ แตเ่ ปน็ ผตู้ ะเกยี ก
ตะกายมาแทบลม้ แทบตายเชน่ เดยี วกบั เราๆ ทา่ นๆ นแี้ ล ใหค้ ดิ และยดึ ทา่ นเปน็ ตวั อยา่ ง
อยา่ เอาเรอ่ื งขห้ี มรู าขหี้ มาแหง้ กลางบา้ นกลางเมอื ง ซงึ่ ไมม่ คี ณุ คา่ ไมม่ รี าคา หาหลกั เกณฑ์
ไมไ่ ดม้ าเปน็ หลกั ใจ จะกลายเปน็ คนเหลวไหลเหลวแหลกแหวกแนว หาความดี หาความ
พน้ ทกุ ข์ หาความสขุ ความเจรญิ หาหลกั หาเกณฑไ์ มเ่ จอตลอดวนั ตาย เมอ่ื เปน็ เชน่ นน้ั
ความเอิบอิ่มในงานและผลของงานก็ไม่มีภายในใจ ฉะน้ัน จงพากันตั้งหน้าต้ังตา
ประพฤตปิ ฏบิ ตั ิ

พระธรรมของพระพุทธเจ้านั้นใหม่เอี่ยมอยู่เสมอ อย่าลืมว่าใหม่เอ่ียมเสมอ
มชั ฌิมาปฏิปทาคอื ธรรมใหม่เอ่ยี ม ไมอ่ บั เฉา ไม่เกา่ แก่ครำ่� คร่าชราเหมอื นวัตถุตา่ งๆ
ทเ่ี ราใชม้ านาน มชั ฌมิ าคอื ทา่ มกลาง ธรรมเปน็ ทเี่ หมาะสมแกก่ ารแกก้ เิ ลสทกุ ประเภท
อยตู่ ลอดมา สดุ ทา้ ยกเ็ ปน็ มชั ฌมิ าในหลกั ธรรมชาติ เพราะการแกก้ เิ ลสหลดุ พน้ ไปแลว้
ภายในจติ กลายเป็นจติ มชั ฌิมา คือเสมอตวั ภายในใจตลอดไป

158

อยา่ เอาใครมาเปน็ แบบเปน็ ฉบบั ยง่ิ กวา่ พระพทุ ธเจา้ พระธรรม พระสงฆ์ สว่ นมาก
จติ มกั จะเอาสงิ่ ทต่ี ำ�่ มาเปน็ แบบฉบบั นนั่ ละจงึ ตอ้ งพดู วา่ อยา่ เอาใครมาเปน็ แบบฉบบั
นอกจากพระพทุ ธเจา้ พระธรรม พระสงฆ์ ครบู าอาจารยท์ ท่ี า่ นพาดำ� เนนิ มาดว้ ยความดี
ความชอบดว้ ยความเหมาะสมอนั เปน็ คตติ วั อยา่ งดอี ยแู่ ลว้ สำ� หรบั เราผมู้ งุ่ หนา้ ไปศกึ ษา
กับทา่ น ท่านก็เอามาจากวิธกี ารของพระพทุ ธเจ้า พระธรรม พระสงฆ์ เหมอื นกัน

หากเกดิ ความทอ้ ถอยออ่ นแอขน้ึ มา ใหร้ ำ� พงึ ถงึ ปา่ ชา้ ความเกดิ ตายทจี่ ะเผาเราอยู่
ตลอดไปวา่ นเี้ ปน็ ของดแี ลว้ หรอื การตะเกยี กตะกายเพอ่ื ความเพยี รนนั้ แมจ้ ะมคี วาม
ทกุ ขย์ ากกเ็ ปน็ การตดั ทอนภพชาตใิ หน้ อ้ ยลง มากกวา่ นนั้ กต็ ดั ภพชาตอิ นั เปน็ กองทกุ ข์
ที่ใหญ่หลวงออกได้จากจิตใจ ผ่านพ้นไปได้โดยอิสระเสรี ไม่มีกิเลสประเภทต่างๆ
แมล้ ะเอยี ดสดุ เขา้ ยำ่� ยบี งั คบั จติ ใจนน้ั ชอื่ วา่ เปน็ ผมู้ อี สิ ระเหนอื โลกสงสารอนั เปน็ สมมตุ ิ
โดยประการทงั้ ปวง ดว้ ยอำ� นาจแหง่ ความพากเพยี ร ดว้ ยอำ� นาจแหง่ ควาตะเกยี กตะกาย
เพราะฉะนน้ั จงถอื ความพากเพยี ร ความตะเกยี กตะกาย ความอตุ สา่ หพ์ ยายาม นเ้ี ปน็
หลกั ชยั หรอื หลกั ดำ� เนนิ เราจะถงึ ความพน้ ทกุ ขใ์ นวนั ใดวนั หนง่ึ แนน่ อน ใครไมม่ อี ำ� นาจ
มาบังคับหรอื ให้คะแนนเรา เราเปน็ ผ้ใู หค้ ะแนนเราเอง

เอาละอธบิ ายเพียงเท่านี้

159

ขนั ธ์ ๕ ตา่ งหากจากจิต

เทศนอ์ บรมพระ ณ วดั ป่าบา้ นตาด
เมอื่ วนั ที่ ๒๖ กนั ยายน พุทธศักราช ๒๕๒๑

สง่ิ ภายนอก คอื รปู เสยี ง กลน่ิ รส เครื่องสัมผัสต่างๆ มีอยทู่ ่วั ไปตลอดเวลา
เมอ่ื มีสิง่ รบั ทราบกนั ส่งิ เหล่านนั้ จะสมั ผัสสัมพันธไ์ มข่ าดวรรคขาดตอนกบั ส่งิ ภายใน
คือ ตา หู จมูก ลน้ิ กาย ใจ ความมีสตมิ ีปัญญาเครอื่ งพิสจู นก์ ลัน่ กรองกบั ส่ิงทม่ี า
สมั ผสั ยอ่ มไดอ้ บุ ายขน้ึ มาเรอ่ื ยๆ ทา่ นเรยี กวา่ ฟงั เทศน์ เมอ่ื สงิ่ เหลา่ นน้ั มาสมั ผสั สมั พนั ธ์
กับตัวเรา ย่อมเปน็ การปลุกความรูส้ กึ ขึ้นมา เมอื่ จิตใจมคี วามตงั้ มน่ั ต่อเหตผุ ลหรอื
อรรถธรรมอยแู่ ลว้ กท็ ราบไดท้ งั้ สงิ่ ดแี ละชวั่ ทม่ี าสมั ผสั การพจิ ารณาตามนน้ั เรยี กวา่
เรยี นธรรม ปฏบิ ัตธิ รรม การเกิดขอ้ ขอ้ งใจขึ้นมากเ็ กิดจากสิง่ เหลา่ นัน้

การพจิ ารณาแกไ้ ขขอ้ ขอ้ งใจจนปลดเปลอ้ื งตนไปได้ กอ็ าศยั ปญั ญาพจิ ารณาให้
ถกู ทางตามหลกั ธรรมทท่ี า่ นสอนไว้ จนผา่ นพน้ ไปไดเ้ ปน็ พกั ๆ เปน็ ตอนๆ เรอ่ื ยไป เรยี กวา่
เรียนความจรงิ ไม่ใช่เรียนใหเ้ ปน็ ความจ�ำ เรียนเป็นความจำ� กอ็ ย่างเราเรยี นเราท่อง
ต�ำรบั ตำ� ราตา่ งๆ เรยี กวา่ เรยี นเพอ่ื ความจ�ำ นเี้ รียนเพอ่ื ความจริง คือเพื่อความร้จู ริง
เห็นจริงตามหลักธรรมชาติท่ีเปน็ จรงิ ซง่ึ มอี ยู่ทั้งภายนอกภายใน

เรยี นเพอ่ื ความจรงิ ยอ่ มจะไมม่ องขา้ มสงิ่ ดแี ละชว่ั ทมี่ อี ยกู่ บั ตวั และสมั ผสั สมั พนั ธ์
กนั อยเู่ สมอ จะเหน็ ไดต้ อนปญั ญาเรม่ิ ไหวตวั นน่ั แหละ สมาธมิ คี วามสบาย มคี วามสงบ

160

จติ ไมค่ อ่ ยวนุ่ วาย เปน็ ความสะดวกสบายภายในใจ คอื จติ ไมร่ บกวนตวั เองดว้ ยอารมณ์
ตา่ งๆ ทไ่ี ดร้ บั จาก รปู เสยี ง กลน่ิ รส เครอ่ื งสมั ผสั ทเี่ คยเกย่ี วขอ้ ง แลว้ นำ� อารมณอ์ ดตี
เข้ามาครุ่นคิดมายแุ หยก่ ่อกวนจติ ใจใหว้ ้าวนุ่ ขุน่ มัวข้นึ มา

เราจะไปตำ� หนวิ า่ รปู ไมด่ ี เสยี งไมด่ ี กลนิ่ ไมด่ ี กไ็ มไ่ ด้ ถา้ หากเราพจิ ารณาใหเ้ ปน็
ธรรม ไมล่ ำ� เอยี งไปทางฝา่ ยกเิ ลส กท็ ราบไดช้ ดั วา่ จติ ใจเราไมด่ เี อง เราโงเ่ อง ใจคะนอง
ไปรักสงิ่ นั้น ไปชังสง่ิ นี้ ไปเกลียดสิง่ นน้ั ไปโกรธสง่ิ น้ี ความรักความชัง ความเกลียด
ความโกรธ เปน็ เรอื่ งของกเิ ลส ไมใ่ ชเ่ รอ่ื งของธรรม เพราะฉะนนั้ ปญั ญาจงึ ตอ้ งใครค่ รวญ
ดว้ ยดเี พอื่ ทราบความคดิ ปรงุ ตา่ งๆ กระเพอ่ื มขนึ้ จากตวั เอง โดยอาศยั สง่ิ ทม่ี าสมั ผสั นนั้
เป็นสาเหตใุ หก้ ระเพื่อมขน้ึ มา เรยี นธรรมะจ�ำต้องเรียนอยู่ทตี่ รงนี้

จิตเม่ือมีความสงบย่อมมีความสบาย เพราะไม่มีอะไรกวนใจเหมือนจิตท่ีหา
หลกั เกณฑไ์ มไ่ ด้ จติ ไมเ่ คยสงบเลยคอื จติ ไมม่ หี ลกั ยอ่ มจะถกู สงิ่ กอ่ กวนราวอี ยไู่ มห่ ยดุ
และยอ่ มกอ่ กวนตนเองอยเู่ สมอ เมอื่ ถกู กอ่ กวนใหข้ นุ่ มวั อยเู่ สมอ ใจกห็ าความสงบสขุ
ไมไ่ ด้ ปลงทีไ่ หนก็ปลงไม่ลง

ถา้ จติ ปลงตวั เองไมไ่ ดแ้ ลว้ ไมม่ ที ไ่ี หนเปน็ ทค่ี วรปลง จะปลงทตี่ น้ ไม้ ภเู ขา ดนิ ฟา้
อากาศ ในน้ำ� บนบก ก็ปลงไม่ลง ถา้ ไมป่ ลงทต่ี ้นเหตซุ งึ่ มันเกิดข้นึ คอื ใจอนั เปน็ ตวั
มหาเหตุ

มันเกิดท่ีตรงไหนให้พจิ ารณาลงทตี่ รงนนั้ มนั ว้าวนุ่ ขุ่นมวั ที่ตรงไหนใหส้ นใจดู
และพจิ ารณาทต่ี รงนน้ั คำ� วา่ ตรงนนั้ กค็ อื ใจเรานนั่ เอง ตอ้ งหาสารสม้ มาแกวง่ ลงไป คำ� วา่
สารสม้ กห็ มายถงึ การบรกิ รรมภาวนา ในขน้ั รเิ รมิ่ เปน็ อยา่ งนนั้ เชน่ กำ� หนดอานาปานสติ
หรอื กำ� หนดพทุ โธเปน็ ตน้ ตามแตอ่ ธั ยาศยั ชอบ นำ� ธรรมบทนน้ั มาเปน็ คำ� บรกิ รรม จติ ใน
ขณะทบ่ี รกิ รรมอยดู่ ว้ ยความไมพ่ ลงั้ เผลอ ยอ่ มเปน็ เหมอื นกบั กลนั่ กรองอารมณใ์ หเ้ ขา้ สู่
จดุ เดยี วใหแ้ นว่ แนล่ งไป เชน่ เดยี วกบั สารสม้ ทแี่ กวง่ ลงไปในนำ้� ตะกอนกต็ อ้ งนอนกน้
ลงไป น�้ำก็ใสสะอาด แนะ่ เบ้ืองตน้ ตอ้ งทำ� อยา่ งน้กี ่อน

161

พอใจมคี วามสงบ อารมณก์ ไ็ มก่ วน ถา้ เปน็ ตะกอนกล็ งนอนกน้ โอง่ ขนั้ เรมิ่ แรก
ตอ้ งทำ� อยา่ งนน้ั เพยี งเทา่ นก้ี ส็ บาย แตย่ งั ไมค่ อ่ ยเกดิ ความฉลาดหรอื เกดิ ความแยบคาย
ในแงต่ า่ งๆ เพราะจติ เปน็ เพียงความสงบ เมอ่ื ไดค้ วามสงบก็เท่ากับเราไดค้ วามสบาย
เพราะความสงบเปน็ บาทฐานใหเ้ กดิ ความสขุ ความสบาย เรยี กวา่ มที พี่ กั ของจติ มหี ลกั
มเี กณฑพ์ อปลงจติ ปลงใจลงได้ นง่ั อยกู่ ส็ บาย นอนอยกู่ ส็ บาย เพยี งขน้ั สงบเทา่ นก้ี ส็ บาย
เห็นผลประจักษใ์ จ

เวลาเจอความสบายจะไม่เจอท่ีไหน จะเจอท่ีจิต เพราะจิตเป็นตัวยุ่งเป็นตัว
ไมส่ บาย เมื่อได้อบรมตนในทางทถี่ กู ที่ควรตามหลักธรรมแลว้ กป็ รากฏเป็นจติ สงบ
เปน็ จติ สบายข้นึ มาให้เห็นอย่างเดน่ ชัดภายในใจ ในอริ ยิ าบถต่างๆ เป็นไปดว้ ยความ
สะดวกสบาย อยทู่ ไี่ หนก็พออย่คู นเรา เม่ือจิตมีความสบายเสียอยา่ งเดยี ว เรอื่ งอด
เรอื่ งอม่ิ ขาดตกบกพรอ่ ง มงั่ มศี รสี ขุ อะไรนน้ั มนั เปน็ สง่ิ ภายนอก ไมใ่ ชข่ องจำ� เปน็ ยงิ่ กวา่
จติ ไดห้ ลกั ยดึ ไดธ้ รรมเป็นทีอ่ าศัย ไม่ระเหเรร่ อ่ นเหมือนแตก่ ่อน

สงิ่ ของปจั จยั เครอื่ งอาศยั ภายนอกกไ็ มเ่ ปน็ ภยั เพราะตวั เองฉลาด มคี วามรอบคอบ
ตอ่ สง่ิ ตา่ งๆ ซง่ึ มาเกย่ี วขอ้ งกบั ตน ทา่ นใหช้ อ่ื วา่ สมาธิ ความสงบ เปน็ ผลเกดิ ขน้ึ จากการ
อบรมด้วยอารมณข์ องสมถะ คือ บทบริกรรมภาวนา

อารมณแ์ หง่ ธรรม คือ ความคิดความปรงุ ในคำ� บรกิ รรมน้ี แมจ้ ะเป็นความปรุง
เหมอื นกนั กบั ความคดิ ปรงุ ตา่ งๆ ทเ่ี กดิ ขน้ึ เพราะกเิ ลสผลกั ดนั ใหค้ ดิ ใหป้ รงุ แตค่ วามคดิ
ปรงุ ประเภทนเ้ี ปน็ ความคดิ ปรงุ ในแงธ่ รรมเพอื่ ความสงบ ผดิ กบั ความคดิ ปรงุ ธรรมดา
ของกเิ ลสพาใหป้ รงุ อยมู่ าก กเิ ลสพาใหค้ ดิ ปรงุ นนั้ เหมอื นเราเอามอื หรอื เอาไมล้ งกวนนำ�้
ทมี่ ตี ะกอนอยแู่ ลว้ แทนทมี่ นั จะใส แตก่ ลบั ขนุ่ มากขน้ึ ฉะนนั้ แตถ่ า้ เอาสารสม้ ลงกวนนน้ั
ผิดกัน น�ำ้ กลบั ใสข้นึ มา

นก่ี ารนำ� อารมณเ์ ขา้ มากวนใจ แทนทใ่ี จจะสงบ แตก่ ลบั ไมส่ งบและกลบั แสดงผล
ขึน้ มาให้เป็นความทกุ ขร์ ้อนเสียอีก ถ้าเอาพุทโธเปน็ ต้น เข้าไปบรกิ รรมหรอื แกวง่ ลง
ในจติ โดยบรกิ รรมพทุ โธๆ แมจ้ ะเปน็ ความคดิ ปรงุ เหมอื นกนั กต็ าม แตค่ ำ� วา่ บรกิ รรมน้ี
ซ่งึ เปรียบเหมอื นสารสม้ จงึ ทำ� ให้ใจสงบเย็นลงไป

162

ทา่ นผสู้ งั่ สอนทา่ นมเี หตมุ ผี ล เพราะทา่ นไดด้ ำ� เนนิ มากอ่ นพวกเรา และรมู้ ากอ่ นแลว้
จงึ ไดน้ ำ� มาสอนพวกเรา จงึ ไมใ่ ชเ่ ปน็ ทางทผี่ ดิ ความคดิ ปรงุ เชน่ นเี้ รยี กวา่ เปน็ ฝา่ ยมรรค
เป็นฝ่ายระงับดับทุกข์ทั้งหลาย ความคิดปรุงตามธรรมดาของสามัญชนเราซ่ึงไม่มี
ขอ้ อรรถขอ้ ธรรมเขา้ ไปเกย่ี วขอ้ งดว้ ยนน้ั เปน็ ความคดิ ปรงุ ทเ่ี ปน็ สมทุ ยั อนั เปน็ แดนผลติ
ทุกข์ขึน้ มาเรอ่ื ยๆ จนเป็นผลเดอื ดรอ้ น

ในขน้ั แรกกใ็ หไ้ ดท้ รงสมาธสิ มบตั ภิ ายในใจ อยา่ ใหใ้ จวา่ งเปลา่ จากสมบตั อิ นั มคี า่
ตามลำ� ดบั ตอ่ ไปพจิ ารณาดา้ นปญั ญา ฝกึ หดั คดิ อา่ นไตรต่ รอง อะไรเขา้ มาสมั ผสั กเ็ ทยี บ
เคยี งหาเหตหุ าผล หาตน้ หาปลายของมนั ไมป่ ลอ่ ยใหอ้ ารมณน์ นั้ ๆ มาควา้ เอาของดไี ป
กนิ เปลา่ ดังท่ีเคยเป็นอย่เู สมอ อารมณ์นั้นมอี ยู่เกดิ อยู่เสมอ เดีย๋ วกม็ เี รื่องหนึง่ ขึน้ มา
สะดุดใจให้ได้คิดเป็นเงื่อนต่อไปอีก และเข้าใจในเง่ือนนั้น เข้าใจในเงื่อนนี้ แล้ว
ปลอ่ ยไปๆ นเี่ ป็นวาระท่จี ะตดั กิเลส ส่วนสมาธเิ ป็นเพียงควบคมุ กเิ ลสเข้ามาสู่จดุ รวม
คือใจ ปัญญาเป็นผูค้ ลคี่ ลายขุดค้นหากิเลสและตดั ฟนั หรอื ทำ� ลายทีละช้นิ ละอันโดย
ล�ำดบั ลำ� ดา

นักปฏิบัติเราไม่สามารถปฏิบัติเพ่ือทรงมรรคผลนิพพานได้แล้ว ไม่มีใครจะมี
โอกาสสามารถยงิ่ กวา่ พระทเี่ ปน็ เพศอสิ ระ อยากพดู เตม็ ปากอยา่ งนี้ เพราะพวกเราเปน็
นกั ปฏบิ ตั ดิ ว้ ย เปน็ เพศนกั บวชดว้ ย ซงึ่ เปน็ เพศทป่ี ลดเปลอ้ื งภาระตา่ งๆ ออกมาแลว้
โลกเขารบั รองชวี ติ จติ ใจความเปน็ อยทู่ กุ ดา้ นทกุ ทาง ปจั จยั สก่ี เ็ หลอื เฟอื ครอบโลกธาตุ
แล้ว ความเป็นอยู่ของเราสมบูรณ์แล้ว ถ้าเป็นน�้ำก็ท่วมลิ้นท่วมปากท่วมท้องแทบ
ตลอดเวลา เช่น น้�ำออ้ ย นำ้� ตาล นำ�้ สม้ น�ำ้ หวาน น้�ำโกโก้ กาแฟ สารพดั น้ำ�

ค�ำว่าปัจจัยสี่ที่ได้มาจากประชาชนท�ำบุญให้ทานด้วยศรัทธาความเชื่อความ
เล่ือมใสในพระศาสนาเรอ่ื ยมามไิ ดข้ าดน้ัน คอื

จวี ร เครอ่ื งนงุ่ ห่มใชส้ อยต่างๆ เช่น ผ้าสงั ฆาฏิ สบง จวี ร ผ้าอาบน้�ำ ตลอดผ้า
เพอ่ื ใช้สอยต่างๆ ทจี่ �ำเป็น

163

บณิ ฑบาต คอื อาหารการบริโภคทกุ ประเภท เพื่อยังอัตภาพใหเ้ ปน็ ไปในการ
ประพฤตพิ รหมจรรย์

เสนาสนะ ทอี่ ยทู่ อี่ าศยั เชน่ กฏุ ิ กระตอ๊ บ รา้ นเลก็ ๆ พอไดอ้ าศยั บงั แดดกนั ฝน
และน่ังสมาธิภาวนาหรอื พกั ผ่อนนอนหลับ

คลิ านเภสัช ยาแก้โรคชนิดตา่ งๆ ในเวลาเจบ็ ไข้ได้ปว่ ย

ส่งิ เหล่านี้มีสมบูรณไ์ ม่ขาดตกบกพรอ่ ง นอกจากผรู้ บั ทานจากศรัทธาทงั้ หลาย
จะบกพรอ่ งในหน้าทข่ี องตนเสียเองจนกลายเป็นนอนใจ ไม่คิดอ่านขวนขวายเทา่ น้ัน

เพศนักบวชผปู้ ฏบิ ตั นิ ้แี ลเป็นเพศทเ่ี หมาะสม หรือใกลช้ ิดตดิ กับอรรถกับธรรม
กับมรรคผลนิพพานอย่างย่ิง ถ้าท�ำให้เป็นไปตามหลักธรรมวินัยของพระพุทธเจ้า
เปน็ ไปตามเจตนาดง้ั เดมิ ทบี่ วชมาเพอื่ มรรคผลนพิ พาน งานของพระทกุ ชน้ิ ทกุ อนั จะเปน็
ไปเพอื่ มรรคผลนพิ พานทงั้ นนั้ เพราะงานโดยตรงของพระเปน็ งานเพอื่ ถอดถอนกเิ ลส
เชน่ เดนิ จงกรม นงั่ สมาธภิ าวนา ตงั้ สตมิ คี วามรสู้ กึ ตวั ระวงั ไมใ่ หเ้ ผลอ ปญั ญามคี วาม
คิดอา่ นไตร่ตรองอยูเ่ สมอในสง่ิ ทค่ี วรละควรถอน สงิ่ ที่ควรบำ� เพ็ญ สงิ่ ที่ควรจะรู้แจ้ง
เหน็ จรงิ พยายามทำ� พยายามพจิ ารณาดว้ ยปญั ญาอยทู่ งั้ วนั ทงั้ คนื ยนื เดนิ นง่ั นอน
เวน้ แตห่ ลบั เทา่ นน้ั เปน็ ผทู้ ำ� งานเพอ่ื รอื้ ถอนตนออกจากทกุ ขด์ ว้ ยอำ� นาจของความเพยี ร
มสี ตปิ ญั ญาเป็นเพื่อนสองอยโู่ ดยสม�ำ่ เสมอ

กเิ ลสจะมาจากทไี่ หน จะยกกองพนั กองพลมาจากทไี่ หนกย็ กมาเถอะ มนั พงั ทลาย
ทงั้ นน้ั แหละ แตก่ เิ ลสมอี ยทู่ ใี่ จ เหตทุ กี่ เิ ลสมมี ากจนใหเ้ กดิ ทกุ ขเ์ ปน็ ไฟทง้ั กองภายในใจ
กเ็ พราะความไมร่ ทู้ นั มนั ความไมเ่ ขา้ ใจวธิ กี ารแก้ การถอดถอนมนั และความเกยี จครา้ น
อ่อนแอ ความสะเพร่ามักง่ายแบบสุกเอาเผากิน อยู่ไปวันๆ ซึ่งมีแต่เร่ืองสั่งสม
ขนึ้ มาโดยถา่ ยเดยี ว กเิ ลสจะหาทางออกทางสน้ิ ไปชอ่ งไหนได้ เมอื่ มแี ตเ่ ปดิ ประตู คอื
ทวารทั้งหกรับมันเข้ามาอยู่ตลอดเวลาดังท่ีเป็นอยู่นี้ ไม่ยอมปิดและขับไสไล่มัน
ออกไปบา้ ง

164

หลักธรรมท่านสอนไว้ทุกแง่ทุกมุมไม่มีทางต้องติ ฉะน้ัน เราควรท�ำหน้าที่ให้
เตม็ ภมู ิ อยา่ ใหเ้ สยี เวลำ่� เวลาในความเปน็ นกั บวชเพอ่ื ประพฤตปิ ฏบิ ตั ธิ รรม อยทู่ ไี่ หนให้
ถอื วา่ งานเปน็ ของสำ� คญั ประจำ� ใจ อยา่ เหน็ งานใดมคี วามสำ� คญั ยง่ิ กวา่ งานถอดถอนตน
ใหพ้ น้ จากทกุ ข์ ผนู้ แี้ หละผทู้ ใ่ี กลช้ ดิ ตอ่ มรรคผลนพิ พาน ใกลต้ อ่ ความสำ� เรจ็ สดุ ทา้ ย
กผ็ ่านไปได้อย่างหายห่วง

สง่ิ ทป่ี ดิ บงั ลลี้ บั ไมใ่ หร้ ใู้ หเ้ หน็ กไ็ มใ่ ชส่ ง่ิ ใดทไี่ หน ไดเ้ คยพดู อยเู่ สมอ มแี ตก่ เิ ลส
ท้งั นั้นทีป่ ิดบงั ไว้ ไม่ใชก่ าล ไมใ่ ช่สถานที่ ไมใ่ ชเ่ วล�ำ่ เวลา ไม่ใชบ่ ุคคล ไม่ใชส่ ่ิงใด
มาปิดกั้นจิตใจไม่ให้บรรลุมรรคผลนิพพาน มีกิเลสอย่างเดียวเท่านั้น จะมีกี่แขนง
กร็ วมชอื่ วา่ กเิ ลส เชน่ ความโลภ ความโกรธ ความหลง ราคะตณั หาอะไร มนั เปน็ เรอ่ื ง
ของกเิ ลสแตกแขนงออกไป

เหมือนกับต้นไม้ที่แตกกิ่งแตกก้านแตกแขนงออกไป ออกจากไม้ต้นเดียว
นนั่ แหละ กเิ ลสกอ็ อกจากใจดวงเดยี ว รากฐานของกเิ ลสแทท้ า่ นเรยี กวา่ อวชิ ชา มนั ตงั้
รากตั้งฐานอยู่ภายในใจน่ันแลและครอบง�ำจิตใจไว้ แล้วก็แตกแขนงออกไปเป็นกิ่ง
เป็นกา้ นสาขาดอกใบไม่มีประมาณ ดังธรรมท่านว่า กิเลสพันหา้ ตณั หาร้อยแปดอะไร
เหลา่ นี้ มนั เปน็ กง่ิ ก้านสาขาของกิเลสอวิชชาน่นั แล

เพราะฉะน้นั การพิจารณาจึงต้องพิจารณาตามกระแสของจติ ทีเ่ ก่ียวพันกันกบั
กิเลส ซึง่ ท�ำใหล้ มุ่ หลงในรูป ในเสียง ในกลิ่น ในรส เคร่ืองสมั ผสั ต่างๆ พจิ ารณา
คลค่ี ลายโดยทางปญั ญาจะถอดถอนได้ กเิ ลสผกู มดั จติ ใจ กเิ ลสทำ� ใหม้ ดื กเิ ลสทำ� ใหโ้ ง่
ตัวกิเลสเองมันไม่ได้โง่ มันฉลาด แต่เวลามันมาครอบครองใจเรา เราก็เป็นคนโง่
ไม่ทันกลมายาของมัน เพราะฉะนั้น จึงต้องอาศัยหลักธรรมมีสติปัญญาเป็นต้น
ซ่งึ เปน็ เครื่องมอื ท่กี ิเลสกลัว นำ� มาขบั ไล่ปราบปราม

นกั บวชตอ้ งเปน็ ผมู้ คี วามอดทน ตามหลกั ของนกั บวชเปน็ อยา่ งนน้ั มคี วามขยนั
หมน่ั เพยี รกค็ อื นกั บวช ชอบคดิ อา่ นไตรต่ รองกค็ อื นกั บวช ความไมล่ มื เนอื้ ลมื ตวั กค็ อื
นักบวช ความเอาจริงเอาจังในส่ิงที่ชอบธรรมท้ังหลายก็คือนักบวช นักบวชต้อง

165

เอาจรงิ เอาจงั ทกุ งาน ไมว่ า่ งานภายนอกงานภายใน มสี ตคิ อยกำ� กบั รกั ษาใจเปน็ ประจำ�
มีปัญญาคอยพิจารณาไตร่ตรองเลือกเฟ้นสอดส่องดูว่าอันใดผิดอันใดถูก ปัญญา
แนบน�ำอยเู่ สมอ

ทกุ ขก์ ท็ น คำ� วา่ ทกุ ข์ มนั ไมใ่ ชท่ กุ ขเ์ พราะความเพยี รเทา่ นนั้ มนั ทกุ ขเ์ พราะการฝนื
กบั กเิ ลสเปน็ ส�ำคญั ความข้ีเกียจกค็ อื เรอ่ื งของกเิ ลส ความออ่ นแอคอื เรื่องของกเิ ลส
เราฝืนความอ่อนแอเราฝืนความเกียจคร้านซ่ึงเป็นเรื่องของกิเลส ด้วยความขยัน
หมนั่ เพยี ร ดว้ ยความเอาจรงิ เอาจงั จงึ เปน็ ทกุ ข์ ความเปน็ ทกุ ขท์ ป่ี รากฏอยนู่ ไ้ี มใ่ ชเ่ ปน็
ทกุ ขเ์ พราะอะไร เปน็ ทกุ ขเ์ พราะความตอ่ สกู้ บั กเิ ลส ถา้ เรายงั เหน็ วา่ ความตอ่ สกู้ บั กเิ ลส
เปน็ เรอื่ งความทกุ ขแ์ ลว้ กไ็ ม่มที างตอ่ สู้กับกิเลสได้ และไม่มีวนั ชนะกเิ ลสไปได้เลย
แม้ตัวเดียว

เราต้องหาอุบายวิธีแก้ไขไม่นอนใจ ตราบใดท่ีกิเลสยังมีอยู่ภายในใจ การท�ำ
ความเพียรต้องท�ำอย่างเข้มแข็งอยู่ตราบน้ัน ถอยไม่ได้ ถ้าไม่อยากให้กิเลสบดขย้ี
แหลกเหลวน่ะ การนัง่ นานเกดิ ความเจ็บปวด นั่นมนั เปน็ ธรรมดา เดินนานกเ็ หนอื่ ย
เราเปลยี่ นไดพ้ ลกิ ได้ แตส่ ำ� คญั ทค่ี วามทกุ ขเ์ พราะการตอ่ สกู้ บั กเิ ลสนม้ี นั ไมม่ เี วลำ่� เวลา
ถ้าเราไมต่ ่อสู้มนั มันย่งิ เอาเราหนกั การต่อสมู้ ันกเ็ พอ่ื ชยั ชนะ จงึ ไมถ่ ือวา่ เปน็ ความ
ลำ� บากลำ� บนเพราะเราตอ้ งการอยเู่ หนอื กเิ ลส เราตอ้ งการชนะกเิ ลส เรากลวั กเิ ลส เราจะ
เอาอะไรไปสกู้ บั มนั

เหมือนนักมวยเขาขึ้นชกกันบนเวที ถ้ากลัวกันอยู่แล้วก็ไม่ได้ต่อยกัน เพราะ
ต่างคนก็ต่างหวังเอาชนะกันน้ันเอง หวังชนะทุกคน มันพลีชีพด้วยกันในขณะนั้น
จะไปขี้เกียจอ่อนแอในขณะชกกันอยู่บนเวทีได้หรือ ขาดก�ำลังใจนิดหน่ึงก็ต้องแพ้
เผลอนิดเดยี วก็ต้องแพ้ ถกู หามลงเปลว่าไง ดีแลว้ หรืออย่างนนั้ น่ะ

เราเป็นนักรบก็ต้องให้เป็นอย่างน้ัน ให้เป็นเหมือนนักมวยข้ึนต่อยกันบนเวที
จิตใจอยูก่ ับความชนะทั้งนนั้ ก�ำลงั ใจเปน็ รากฐานแหง่ ความชนะก็มีประจ�ำใจ การต้ัง
ความชนะกิเลสไว้เป็นรากฐานส�ำคัญแล้วก้าวเดินเข้าไป ทุกข์ก็ยอมรับว่าทุกข์เพราะ

166

ตอ่ สกู้ นั เราเขา้ สงครามระหวา่ งกเิ ลสกบั จติ ในธรรมทา่ นกลา่ วไว้ โย สหสสฺ ํ สหสเฺ สน
สงฺคาเม มานุเส ชเิ น, เอกญฺจ เชยฺยมตฺตานํ, ส เว สงฺคามชุตตฺ โม. การชนะสงคราม
ทคี่ ณู ดว้ ยลา้ น กห็ าไดเ้ ปน็ ความชนะอนั ประเสรฐิ ไม่ เพราะการชนะเหลา่ นนั้ เปน็ เครอ่ื ง
กอ่ เวร ผแู้ พก้ เ็ ปน็ ทกุ ข์ ผชู้ นะกต็ อ้ งไดร้ ะมดั ระวงั ตวั และเปน็ ตน้ เหตแุ หง่ ความกอ่ เวร
ผูกพนั กันไปเรอ่ื ยๆ ไม่มีส้ินสดุ

แตผ่ ู้ชนะกเิ ลสภายในใจของตนเพยี งคนเดยี วนัน่ แล เปน็ ผปู้ ระเสรฐิ สดุ ยงิ่ กว่า
การชนะในสงครามทค่ี ณู ด้วยล้านนั้นเป็นไหนๆ ความชนะเหลา่ นั้นสคู้ วามชนะกิเลส
ของตนไมไ่ ด้ นเ่ี ป็นพุทธภาษิต

พวกเราอยๆู่ กจ็ ะใหเ้ กดิ ความชนะขนึ้ มาโดยไมม่ กี ารตอ่ สู้ อยา่ หาญคดิ กระรอก
กระแต ที่มันเคยกัดกันต่อสู้กันเพ่ือเอาชนะกันจะหัวเราะเอาว่า โอ้โฮ้ พระวัดป่า
บ้านตาดนี่โง่ชะมดั เชยี ว พากนั วาดมโนภาพน่งั เอาชนะ นอนเอาชนะ สัปหงกงกงัน
เอาชนะ โดยไมค่ ดิ หาทางตอ่ สบู้ า้ งเลย พระเหลา่ ทนี่ อนชนะ กนิ ชนะ นม่ี าจากทไี่ หนกนั
บา้ งวะ ดูว่ามาจากหลายจงั หวัด หลายภาค หลายประเทศด้วยนี่ เวลาพากันมาอยู่
วัดปา่ บ้านตาดแลว้ สอบไลไ่ ดร้ ะดับปริญญาเอก มนี ยั นต์ าข้างเดียวกนั หมด พวกเรา
มองไปไหนเหน็ แตพ่ ระปรญิ ญาเอกแบบนเ้ี ตม็ วดั ถามองคไ์ หนตอบเปน็ เสยี งเดยี วกนั
อย่างคล่องปากว่า พวกข้า (พระ) มันพวกนอนกิน กเิ ลสแตกกระเจิงโดยไมต่ ้องทำ�
ความเพยี รหรอื ตอ่ สใู้ ห้ลำ� บากเหมือนพวกแกหรอก

นถี่ า้ ไม่อยากใหก้ ระรอกกระแตแตกหนีจากวดั กันหมดละก้อ ตอ้ งเปน็ นักตอ่ สู้
ตอ้ งมสี ตปิ ญั ญา ไมฉ่ ลาดไมไ่ ด้ มสี กั แตว่ า่ ตนทำ� ความเพยี ร เดนิ จงกรมไปเรอ่ื ยๆ เฉยๆ
โดยไมม่ สี ตสิ ตงั กไ็ มจ่ ดั วา่ เปน็ ความเพยี ร เพราะโลกเขาเดนิ ไดท้ ง้ั นน้ั แมแ้ ตเ่ ดก็ กย็ งั
เดนิ ได้ เดินไม่มสี ตริ ักษาตน ไม่มีความร้สู กึ ตวั ในความเพียรของตวั ไม่จัดว่าเป็น
ความเพยี ร สตขิ าดระยะใดกช็ อื่ วา่ ความเพยี รไดข้ าดระยะนนั้ ถา้ ลงวา่ สตไิ ดข้ าดแลว้
ความเพยี รก็ขาดทนั ที สตเิ ป็นธรรมจ�ำเปน็ ทกุ กาลสถานที่ ปลอ่ ยไมไ่ ด้

167

สติเปน็ ของส�ำคญั เป็นพืน้ เราพูดอย่างเตม็ ปาก เพราะเคยเหน็ คุณคา่ ของสติ
ตอนเรม่ิ ฝกึ หดั มาอยา่ งนนั้ ดว้ ย ลม้ ลกุ คลกุ คลาน เรากเ็ คยเปน็ มาเสยี จนพอตวั ไมก่ ลวั
ใครจะมาแข่ง จนบางครัง้ เกดิ ความน้อยเนื้อต่�ำใจตนเองว่า ตนมีวาสนาน้อย เกิดมา
รกศาสนา เพื่อนฝูงท้ังหลายท่านมีความสงบเย็นใจมีอรรถมีธรรม ได้เล่าถวาย
ครูบาอาจารย์ฟังให้ท่านได้แก้ไขเพิ่มเติมให้เป็นขั้นเป็นตอนไป แต่เราไม่เห็นมีอะไร
มีแต่ความลม้ ลุกคลุกคลาน มองดทู ไี รมแี ตจ่ ติ ถูกกิเลสมันเผาอยูต่ ลอด เกิดความ
นอ้ ยเนอื้ ตำ�่ ใจ บางทแี ทบจะรอ้ งไหก้ ม็ ี แตน่ เ่ี ปน็ เพยี งขณะใดขณะหนงึ่ ไมเ่ ปน็ ตลอดไป

แต่อีกขณะหน่ึงจิตก็พลิกกันปั๊บว่า ครูบาอาจารย์แต่ก่อนท่านก็เป็นอย่างนี้
เหมอื นกนั ทา่ นกเ็ ปน็ คนๆ หนงึ่ ทา่ นสอนเราเพอ่ื ใหเ้ ปน็ คนอยา่ งทา่ น เพอ่ื ใหร้ ใู้ หเ้ หน็
อยา่ งทา่ น ทำ� ไมเวลานีเ้ ราก็มุ่งหนา้ และตั้งหนา้ ต้ังตามาประพฤตปิ ฏิบัติธรรมกบั ท่าน
ดว้ ยความเตม็ ใจ ทำ� ไมมาตำ� หนติ เิ ตยี นตนไมเ่ ขา้ เรอ่ื งเขา้ ราวอยา่ งน้ี เกดิ ประโยชนอ์ ะไร
ข้นึ มาบ้าง เรามาเพอ่ื ความรเู้ ห็นอรรถธรรมตลอดถึงมรรคผลนิพพาน ท�ำไมทำ� ไม่ได้
รไู้ มไ่ ด้ เมอ่ื เรามคี วามเพยี รอยู่ เอาซิ เปน็ อะไรเปน็ กนั คดิ ยงุ่ ใหเ้ สยี เวลาทำ� ไม จติ กเ็ กดิ
ความหา้ วหาญขึ้นมาและตะเกยี กตะกายต่อไป

จติ เมอื่ ไดร้ บั การอบรม การฝกึ การปลกุ ปลอบดว้ ยอบุ ายตา่ งๆ อนั เปน็ การชว่ ยจติ
อยตู่ ลอดเวลา จติ ยอ่ มมคี วามเพยี ร มกี ำ� ลงั ใจ และมคี วามสะดวกราบรน่ื สงบเยน็ ลงได้
นี่แหละหลักการประพฤติปฏิบัติต่อจิตใจที่มีกิเลสครองอ�ำนาจ ย่อมล�ำบากทรมาน
พอๆ กันนกั ปฏิบัตเิ รา

เราพรอ้ มทกุ อยา่ งแลว้ เวลานี้ วา่ งทสี่ ดุ ไมม่ ีใครวา่ งเกนิ พระส�ำหรับเมอื งไทยเรา
ผนู้ บั ถอื พทุ ธศาสนา ถอื พระเปน็ สริ มิ งคลตอ่ จติ ใจ เขาเคารพเลอ่ื มใส การทำ� บญุ ใหท้ าน
เท่าไรไมอ่ ดั ไมอ่ ้นั ไม่เสียดาย อยากได้บญุ กับพระผูต้ ้ังใจฆา่ กเิ ลสตัวมหาโจรตัวมหา
พินาศ ท�ำโลกให้พินาศก็คือกิเลสที่เข้าสิงจิตหรือหนุนจิตให้เป็นไป เมื่อท่านผู้ใด
เปน็ ผตู้ งั้ หนา้ ตง้ั ตาประพฤตปิ ฏบิ ตั เิ พอ่ื กำ� จดั สง่ิ เหลา่ นใ้ี หห้ มดไปจากใจแลว้ ธรรมสมบตั ิ
เรม่ิ ปรากฏขนึ้ มา ตงั้ แตส่ มาธสิ มบตั ิ ปญั ญาสมบตั ิ จนกระทง่ั วมิ ตุ ตสิ มบตั ิ ทา่ นผนู้ นั้
ย่อมเป็นที่พึงใจท้งั ตนทงั้ ผสู้ นับสนนุ

168

เพราะฉะนนั้ เวลานเี้ ราไมม่ อี ะไรบกพรอ่ ง อาหารการบรโิ ภคกด็ เู อา อยากไดน้ อ้ ย
เท่าไรกย็ งิ่ มมี ามาก วันหนึง่ ๆ ถา่ ยบาตรไม่ทราบกีค่ รงั้ กีห่ น น่ีคือน้ำ� ใจของประชาชน
ทม่ี คี วามยนิ ดตี อ่ ผตู้ งั้ ใจประพฤตปิ ฏบิ ตั กิ ำ� จดั กเิ ลส เขาอยากไดบ้ ญุ ดว้ ย เขาทำ� อยา่ ง
เราไมไ่ ด้ เขากอ็ ยากไดบ้ ญุ ใหเ้ ทา่ ไรไมเ่ สยี ดาย ใหม้ ากใหน้ อ้ ยเทา่ ไรเปน็ ทพ่ี อใจ มคี วาม
ย้ิมแยม้ แจ่มใส ตน้ื ตนั ใจ พอใจ อิ่มเอบิ ขา้ วยังไม่ตกถึงทอ้ งกไ็ ม่หิวเพราะอิ่มทาน
การบริจาคดว้ ยความพอใจ

เราผตู้ งั้ หนา้ รบกเ็ อาใหจ้ รงิ ใหจ้ งั เปน็ เจตนาคนละอยา่ ง เขามเี จตนาอยา่ งนนั้ กบั เรา
เรามเี จตนาอยา่ งนกี้ บั ตน เพอ่ื ถอดถอนกเิ ลสอาสวะใหห้ มดไปๆ อยา่ คนุ้ กบั ความทกุ ข์
ไมใ่ ชเ่ ปน็ ของนา่ คนุ้ ไมใ่ ชเ่ ปน็ ของนา่ ชนิ เหมอื นดอกไฟกระเดน็ มาถกู เรา เราชนิ ไหม
กระเดน็ มาถกู นอ้ ยกเ็ จบ็ รอ้ นนอ้ ยทกุ ขน์ อ้ ย ถกู มากกร็ อ้ นมาก ทกุ ขท์ เ่ี กดิ ขนึ้ มาจากไฟ
คอื กเิ ลสทท่ี ำ� ใหเ้ รารอ้ นกเ็ หมอื นกนั ไมว่ า่ ประเภทใดเกดิ ขน้ึ มา มนั เปน็ ธรรมชาตทิ รี่ อ้ น
ทที่ ำ� ใหเ้ กดิ ความทกุ ขท์ ง้ั นน้ั แลว้ เราจะมคี วามเคยชนิ กบั มนั ไดอ้ ยา่ งไร สงิ่ ทเ่ี คยชนิ ไมไ่ ด้
ก็คอื ทกุ ข์ แสดงขึ้นเมื่อไรกต็ อ้ งเดอื ดรอ้ นเมื่อน้ัน เราจึงไมค่ วรนอนใจกับมนั ให้เรง่
ความพากเพยี รเขา้ ไป อยา่ ทอ้ ถอย การเรง่ ความเพยี รทกุ ประโยคกค็ อื การกา้ วหนที กุ ข์
การวงิ่ หนีทุกข์ จะเปน็ สิ่งทีข่ ีเ้ กยี จได้อย่างไร

สตเิ ปน็ ของสำ� คญั ปญั ญาเปน็ ของสำ� คญั นเี้ ปน็ หลกั สำ� คญั มากในการประกอบ
ความเพยี ร อยา่ ปลอ่ ย นส่ี อนเสมอ สอนหมเู่ พอ่ื นเรอื่ งสตเิ รอ่ื งปญั ญา เพราะไมเ่ หน็ อนั ใด
ท่ีเด่นมากในการแก้กิเลสอาสวะทุกประเภท จนกระทั่งหมดความสงสัยภายในใจ
ทน่ี อกเหนือไปจากสติปญั ญาโดยมีความเพียรเป็นเคร่อื งสนับสนนุ นี้เลย เราเคยเห็น
คณุ คา่ ของสตปิ ญั ญามาอยา่ งน้ี เราจงึ พดู เตม็ ปาก สตไิ มม่ ี สตลิ ม้ ลกุ คลกุ คลาน กเ็ คย
เป็นมาแลว้ อย่างท่เี ลา่ ใหฟ้ ัง ปัญญาไม่มี ไมท่ ราบจะคดิ อะไรให้เป็นอรรถเปน็ ธรรม
ให้เป็นสติปัญญา ทา่ นพดู ว่าปญั ญาๆ ก็ไม่รู้ น่กี เ็ คยเปน็ มาพอแล้ว เวลาพิจารณาจติ
อบรมจิตหลายครั้งหลายหนอย่างเอาจริงเอาจัง ก็ไม่ทนต่อความเอาจริงเอาจังด้วย
ความมสี ตจิ ดจอ่ ใจสงบลงจนได้ เมอื่ สงบลงไดแ้ ลว้ กป็ รากฏเปน็ ความสขุ ความแปลก
ประหลาด ย่งิ กว่าน้ันก็เป็นความอศั จรรยต์ ามขน้ั ของจิต

169

ความเพยี รเรมิ่ ละทนี่ เ่ี พราะเหน็ ผล เมอ่ื เหน็ ผลของงานแลว้ ความเพยี รหากเปน็
มาเอง เอา้ ทีนีพ้ ิจารณาแยกแยะทางด้านปัญญาอยา่ งเอาจรงิ เอาจงั จดจ่อพิจารณา
หาอบุ ายพลกิ แพลงตนเอง ไมค่ อยแตค่ รบู าอาจารยบ์ อกวธิ นี น้ั วธิ นี ้ี นน่ั ไมใ่ ชเ่ ปน็ เรอื่ ง
ของตนผลติ ขน้ึ มาเอง ไมด่ ไี มเ่ หมาะ ปญั ญาทเี่ กดิ ขน้ึ จากความคดิ ความเหน็ ของตวั เอง
เกดิ ขึ้นกับตวั เองน้ันกนิ ไมห่ มด ยงิ่ แตกแขนงออกไปเรื่อยๆ คิดเทา่ ไรพิจารณาเทา่ ไร
ยง่ิ แตกแขนงออกไปไมม่ สี น้ิ สดุ จนกระทงั่ กระจายไปรอบตวั รอบจกั รวาล นง่ั อยทู่ ไ่ี หน
มีแตส่ ติกบั ปญั ญาทำ� หน้าทีค่ ุ้ยเขี่ยขุดคน้ ปราบปรามกิเลส

ถ้ากเิ ลสเปน็ ด้านวัตถุ ลงสตปิ ัญญานไี้ ด้ออกกา้ วเดินแลว้ ด้วยความสง่าผ่าเผย
องอาจกลา้ หาญ มคี วามเฉลยี วฉลาดรอบตวั เราเดนิ ไปตามทางกด็ ี หรอื ในทางจงกรมกด็ ี
กเ็ หมือนว่าเราฆ่ากเิ ลสเผากเิ ลสอยู่ตลอดเวลา ฆา่ กเิ ลสตายระเนระนาด ทงั้ การเดิน
การนงั่ มแี ตก่ ารฆา่ กเิ ลส นงั่ กน็ งั่ ฆา่ กเิ ลส ยนื กฆ็ า่ กเิ ลส ยนื ทไ่ี หนฆา่ แตก่ เิ ลส ดว้ ยสติ
ปญั ญา ศรัทธา ความเพยี ร ทง้ั น้นั หากกเิ ลสเป็นวัตถุแลว้ ซากศพของกเิ ลสเกล่ือน
ไปหมด แตก่ อ่ นลว้ นกเิ ลสมนั สง่ั สมตวั มนั ไวก้ กี่ ปั กก่ี ลั ป์ ทำ� ลายจติ ใจ ทนี ถ้ี กู สตปิ ญั ญา
ฟาดฟนั หนั่ แหลกกนั ลงไป ตายระเนระนาด ไปทไ่ี หนมแี ตเ่ รอ่ื งกเิ ลสตาย นสี่ ตปิ ญั ญา
ข้ันนเี้ ปน็ อย่างน้ี

ตอ้ งใหร้ จู้ กั การรจู้ กั งาน รจู้ กั วธิ รี บ วธิ รี บั วธิ ตี อ่ สู้ วธิ หี ลบหลกี จงึ เรยี กวา่ ปญั ญา
อนั คมกลา้ ถา้ มแี ตก่ เิ ลสคมกลา้ ไอเ้ รากม็ ดื ดำ� กำ� ตาหรอื มดื แปดทศิ แปดดา้ น ถา้ ปญั ญา
ได้สว่างจา้ ข้นึ มาภายในใจแลว้ จะรอบตวั กเิ ลสมาแงไ่ หน คดิ ขึ้นมาเร่อื งใด อะไรมา
สมั ผสั สตปิ ัญญาทันทงั้ นั้น นอกจากทนั กบั อารมณท์ ่เี ข้ามาเก่ียวข้องกันแลว้ ยังตาม
วินจิ ฉยั กันจนเปน็ ท่ีเขา้ ใจ ปล่อยวางๆ ไปเร่ือยๆ จนกลายเปน็ สตปิ ญั ญาอัตโนมัติ
ขึ้นมา

ทนี่ เี่ อาละ เรอ่ื งความขเี้ กยี จเรอื่ งความกลวั ทกุ ขน์ น้ั หายหนา้ ไปหมดเลย ไมม่ คี ำ� วา่
กลวั ทกุ ข์ ไมม่ คี ำ� วา่ กลวั ตาย มแี ตจ่ ะเอาใหร้ ู้ เปน็ กใ็ หร้ ู้ ตายกใ็ หร้ ู้ หรอื วา่ เปน็ กใ็ หพ้ น้
ตายก็ให้พ้นจากทุกข์ พ้นจากกิเลสไปโดยถ่ายเดียวเป็นส่ิงท่ีต้องการ ค�ำว่าแพ้นี้
ใหต้ ายเสยี ดกี วา่ อยา่ ใหแ้ พแ้ บบหมอบราบทง้ั ๆ ทมี่ ชี วี ติ อยนู่ เี้ ลย เปน็ ไปไมไ่ ด้ ถา้ แพ้

170

ก็ให้แพแ้ บบตายเลย เป็นมวยบนเวทีก็ให้ถกู นอ็ คล้มลงไป ตายเลย อยา่ งนีจ้ ึงว่าแพ้
อยๆู่ ก็ไปยกมอื ไหวเ้ ขาวา่ ยอมแพไ้ มไ่ ด้

จติ ขน้ั นี้ สตปิ ญั ญาขนั้ น้ี เชอ่ื ตวั เองขนาดนน้ั แล ใหท้ า่ นทงั้ หลายพจิ ารณาเอาเอง
เมอ่ื ถงึ ขนั้ เชอื่ ตวั เอง เชอื่ อยา่ งนน้ั คอื เชอ่ื กำ� ลงั ความสามารถของสตปิ ญั ญา อยากพบเหน็
ขา้ ศกึ คอื กเิ ลสเทา่ นนั้ กเิ ลสตวั ไหนทม่ี าขวางใจอยตู่ รงไหนบา้ ง มนั พจิ ารณาซอกแซก
ซกิ แซ๊ก คยุ้ เขี่ยขดุ คน้ หาจนแหลก เพราะเม่อื สตปิ ญั ญามกี �ำลังกลา้ ข้ึนมาแลว้ ขา้ ศกึ
มนั หลบตัวมันซอ่ นตัว จึงต้องขุดคน้ คุย้ เขย่ี พอเจอกนั แล้วกฟ็ าดกันละที่นี่ เรยี กว่า
ไดง้ านหรอื เจอขา้ ศกึ แลว้ ฟาดลงไป พอเหตผุ ลพรอ้ มแลว้ กเิ ลสขาดสะบนั้ ลงไปเหน็ ชดั
นตี่ วั นขี้ าดลงไปแลว้ ทนี คี้ ยุ้ เขยี่ หาอกี หางาน พอเจอเขา้ กไ็ ดง้ านและตอ่ สขู้ าดลอยไป
อยา่ งนเ้ี รอ่ื ยๆ จิตก็เพลนิ ในความเพียร

ใจยงิ่ เดน่ ขน้ึ ๆ เหน็ ชดั เจนโดยลำ� ดบั ลำ� ดา กเิ ลสมมี ากมนี อ้ ยเหน็ ชดั วา่ เปน็ ภยั ตอ่
จติ อย่างยงิ่ เม่อื เปน็ เช่นน้นั จะนอนใจได้อย่างไร เอาด�ำเนินไปซิ เมือ่ ความเพยี รมีอยู่
ไมห่ ยดุ ไมถ่ อย จะไมพ่ น้ จากคำ� ทกี่ ลา่ วนไ้ี ปไดเ้ ลย เพราะธรรมะของพระพทุ ธเจา้ ทท่ี รง
แสดงไวใ้ นทางความเพยี รนี้ ต้องเป็นไปอยา่ งนีจ้ ริงๆ ไมส่ งสยั เอาให้จรงิ

ทำ� อะไรอยา่ ทำ� แบบจบั ๆ จดๆ อยา่ หดั นสิ ยั จบั ๆ จดๆ ใหม้ คี วามจดจอ่ ใหม้ คี วาม
จรงิ ใจกบั สง่ิ นน้ั จรงิ ๆ ทำ� อะไรกเ็ พอื่ ผลประโยชน์ อยา่ สกั แตว่ า่ ทำ� ผา่ นมอื ๆ ไป เปน็ นสิ ยั
จบั จดใชไ้ มไ่ ด้ เวลาจะทำ� ความพากเพยี รถอดถอนกเิ ลสกจ็ ะทำ� แบบจบั ๆ จดๆ ปลอ่ ยๆ
วางๆ เปน็ คนหลักลอย เลยไม่มอี ะไรเป็นเน้อื เป็นหนังเป็นของตวั ไดเ้ ลย มแี ตค่ วาม
เหลาะแหละเตม็ ตวั นั้นหรือเป็นตวั เปน็ ตัวไม่ได้ เชอ่ื ตวั เองไม่ได้

เอาใหเ้ ชอ่ื ตวั เองไดซ้ ิ พระพทุ ธเจา้ สอนใหเ้ ชอ่ื ตวั เอง จาก อตตฺ า หิ อตตฺ โน นาโถ
คอื ความหวงั พง่ึ ตนเองดว้ ยสตปิ ญั ญาศรทั ธาความเพยี รของตวั เอง พระองคม์ อบไวแ้ ลว้
ทกุ อยา่ ง เครอื่ งมอื ถกู ตอ้ งหมดแลว้ เอา้ นำ� มาประกอบนำ� มาฟาดฟนั กเิ ลส กเิ ลสจะตาย
ด้วยสติปัญญา กิเลสกลัวสติปัญญา กิเลสประเภทใดก็ตามไม่พ้นจากสติปัญญาน้ี
ไปได้ นกี่ เิ ลสกลวั มาก และตายดว้ ยสตปิ ญั ญาศรทั ธาความเพยี รนด้ี ว้ ย ไมไ่ ดต้ ายดว้ ย

171

อยา่ งอน่ื สง่ิ ทพี่ อกพนู กเิ ลสอยา่ สนใจนำ� มาใช้ สง่ิ ใดทกี่ เิ ลสจะยบุ ยอบลงไป หรอื จะสลาย
ลงไปจากจิต ให้นำ� สง่ิ นน้ั มาใช้เสมอ สตปิ ญั ญาเอาใหด้ ี

เราอยากเหน็ หมเู่ พอ่ื น เราอยากไดย้ นิ หมเู่ พอ่ื นมคี วามพากเพยี ร วา่ ไดร้ อู้ ยา่ งนนั้
วา่ ไดเ้ หน็ อยา่ งนนั้ มนั มกี ำ� ลงั ใจ โอ้ การเทศนม์ านไ้ี มเ่ สยี เวลำ่� เวลา ไมเ่ สยี อรรถเสยี ธรรม
ทส่ี อนเตม็ เมด็ เตม็ หนว่ ยถอดจากหวั ใจออกมาสอนทกุ สงิ่ ทกุ อยา่ ง แลว้ ไดป้ รากฏผล
ออกมาเปน็ สกั ขพี ยาน เหมอื นพระพทุ ธเจา้ ทรงเปลง่ อทุ านวา่ อญฺ าสิ วต โภ โกณฑฺ ญโฺ ,
อญฺ าสิ วต โภ โกณฑฺ ญโฺ ติ พระอัญญาโกณฑัญญะได้ร้แู ลว้ หนอๆ นน่ั แล

เหตเุ บ้ืองต้นก็คือพระอัญญาโกณฑัญญะได้รูเ้ หน็ ธรรม บรรลอุ รยิ ธรรมข้ันต้น
คอื พระโสดาบนั แลว้ เปลง่ อทุ านออกมาตอ่ พระพกั ตรข์ องพระพทุ ธเจา้ ดว้ ยความถงึ ใจ
วา่ ยงกฺ ญิ จฺ ิ สมทุ ยธมมฺ ํ สพพฺ นตฺ ํ นโิ รธธมมฺ นตฺ ิ ทกุ สงิ่ ทกุ อยา่ งเกดิ แลว้ ตอ้ งดบั ทง้ั นน้ั
ดว้ ยความรซู้ ง้ึ ถงึ ใจจรงิ ๆ วาระสดุ ทา้ ยพระพทุ ธเจา้ ทรงเปลง่ อทุ านอนโุ มทนาธรรมของ
พระอญั ญาโกณฑญั ญะวา่ อญฺ าสิ วต โภ โกณฑฺ ญโฺ , อญฺ าสิ วต โภ โกณฑฺ ญโฺ ต.ิ
พระอัญญาโกณฑญั ญะไดร้ ู้แล้วหนอๆ อิติหทิ ํ อายสฺมโต โกณฺฑญฺ สฺส, อญฺ า-
โกณฑฺ ญโฺ เตวฺ ว นามํ อโหสตี .ิ อนั นจ้ี งึ ไดเ้ ปน็ เนมติ กนามของพระอญั ญาโกณฑญั ญะ
ตัง้ แตบ่ ดั น้ันเปน็ ตน้ มา

น่ีคือพระอัญญาโกณฑัญญะ เป็นผู้ที่รู้เห็นธรรมคนแรกที่เป็นสักขีพยานของ
พระพทุ ธเจา้ ไมเ่ สยี พระทยั ไมเ่ สยี พระกำ� ลงั ไมเ่ สยี เวลาทท่ี รงสง่ั สอนเปน็ ปฐมเทศนา
แก่พระเบญจวัคคยี ท์ ง้ั ห้า ครั้งแรกแหง่ ความเริม่ เปน็ ศาสดาของโลก และทรงแสดง
อนตั ตลกั ขณสตู รใหแ้ กพ่ ระเบญจวคั คยี ท์ ง้ั หา้ ฟงั รปู ํ อนจิ จฺ ,ํ เวทนา อนจิ จฺ า, สญฺ า
อนจิ ฺจา, สงฺขารา อนจิ ฺจา, วญิ ฺ าณํ อนจิ จฺ ํ, รปู ํ อนตฺตา, เวทนา อนตฺตา, สญฺ า
อนตตฺ า, สงขฺ ารา อนตตฺ า, วญิ ฺ าณํ อนตตฺ า. ฟงั ซิ เอาฟงั ใหซ้ งึ้ ซิ มนั อยใู่ นตวั ของเรา
นนี้ ะ่ รปู ํ อนจิ จฺ ํ มนั แปรอยตู่ ลอดเวลา อยา่ ชนิ ชากบั คำ� วา่ มนั แปรอยตู่ ลอดเวลา ใหซ้ ง้ึ
ด้วยปัญญา จะทราบว่าส่ิงท่ีเราอาศัยอยู่นี้แปรอยู่ตลอดเวลา เราอยู่ด้วยความแปร
ความแปรปรวน อยดู่ ว้ ยความทกุ ขท์ รมาน อยกู่ บั ของหาหลกั เกณฑอ์ นั แนน่ อนไมไ่ ด้
อยูก่ บั ความวา่ งเปลา่ จากสตั ว์ บคุ คล ตัวตน เราเขา

172

รปู ํ อนตตฺ า ถอื เปน็ ตวั เปน็ ตนทไ่ี หน คอื ธาตสุ ี่ ดนิ นำ้� ลมไฟ เราไปถอื มาเปน็ ตวั
เปน็ ตนไดอ้ ยา่ งไร ดนิ กเ็ ปน็ ดนิ นำ�้ กเ็ ปน็ นำ้� กช็ ดั ๆ อยแู่ ลว้ ลมกเ็ ปน็ ลม ไฟกเ็ ปน็ ไฟ
ชัดๆ อยู่แล้ว ไปถือวา่ เป็นคนได้อย่างไร ไปถอื ว่าเปน็ เราไดอ้ ยา่ งไร ดนิ นำ้� ลมไฟนะ่
ไมล่ ะอายเขาบา้ งเหรอ ปัญญาใหซ้ ง้ึ ลงไปตามนั้นซิ

สญั ญา ความจำ� ไดห้ มายรู้ จำ� อะไรกล็ มื ๆ ไปหมด เมอื่ ตอ้ งการจำ� อกี กป็ รงุ ขน้ึ มา
อย่อู ยา่ งนัน้

สงั ขาร ความปรงุ ความคดิ ไมว่ า่ คดิ ดคี ดิ ชวั่ คดิ เรอื่ งอดตี อนาคต คดิ อะไรดบั
ทงั้ นน้ั เอาสาระแกน่ สารอะไรกบั มนั อาการเหลา่ นม้ี นั กเ็ หมอื นพยบั แดดนนั่ เอง มองดู
ไกลๆ กเ็ หมอื นเปน็ เนอ้ื เปน็ หนงั เปน็ ตนเปน็ ตวั เวลาเขา้ ไปใกลๆ้ แลว้ กไ็ มเ่ หน็ มอี ะไร
น่ีพิจารณาค้นเขา้ ไปจรงิ ๆ แลว้

ในทวี่ า่ อตั ภาพรา่ งกายนมี้ นั ไมม่ อี ะไร เตม็ ไปดว้ ย อนจิ จฺ ํ ทกุ ขฺ ํ อนตตฺ า ทง้ั นนั้ มนั มี
เราอยทู่ ต่ี รงไหนพอจะถอื วา่ เปน็ เราเปน็ ของเรา เราไมอ่ ายความจรงิ บา้ งเหรอ เราไมอ่ าย
กิเลสบา้ งเหรอ หรอื เรากเ็ ปน็ กิเลส เปน็ ตวั เดยี วกบั กเิ ลส เป็นตวั หลง ถงึ ไมอ่ ายกนั
น่ันก็ย่ิงเพิ่มความโง่เข้าไปอีกซิ เวลาน้ีเราไม่ต้องการความโง่ ต้องการพิจารณาเพื่อ
ความฉลาด

เมอ่ื ทา่ นแสดงถงึ อนตั ตลกั ขณสตู รแกพ่ ระเบญจวคั คยี ์ วาระสดุ ทา้ ยกถ็ งึ รปู สมฺ ปึ ิ
นพิ พฺ นิ ทฺ ติ ยอ่ มเบอื่ หนา่ ยในรปู เวทนายปิ นพิ พฺ นิ ทฺ ติ ยอ่ มเบอื่ หนา่ ยในเวทนา สญฺ ายปิ
นพิ ฺพินฺทติ ย่อมเบ่ือหนา่ ยในสญั ญา สงฺขาเรสุปิ นพิ พฺ นิ ทฺ ติ ย่อมเบื่อหน่ายในสงั ขาร
ทงั้ หลาย คอื ความคดิ ปรงุ ตา่ งๆ และทง้ั สงั ขารอนั หยาบคอื รา่ งกายนก้ี เ็ ปน็ กองรปู อยแู่ ลว้
สงขฺ าเรสปุ ิ นี้ หมายถงึ ความคดิ ปรงุ ลว้ นๆ นพิ พฺ นิ ทฺ ติ ยอ่ มเบอื่ หนา่ ยในสงั ขารทงั้ หลาย
วญิ ฺ าณสมฺ ปึ ิ นพิ พฺ นิ ทฺ ติ ยอ่ มเบอ่ื หนา่ ยในวญิ ญาณ หมด ขนั ธห์ า้ กม็ เี ทา่ นน้ั รปู เวทนา
สญั ญา สงั ขาร วญิ ญาณ นพิ พฺ นิ ทฺ ํ วริ ชชฺ ติ เมอื่ เบอื่ หนา่ ยยอ่ มคลายกำ� หนดั เมอ่ื คลาย
กำ� หนดั จติ ยอ่ มหลดุ พน้ เมอ่ื จติ หลดุ พน้ แลว้ ญาณความรแู้ จง้ วา่ จติ หลดุ พน้ แลว้ ยอ่ มมี
นี่อนตั ตลกั ขณสูตร ทา่ นแสดงไวอ้ ยา่ งน้ี

173

แต่ส�ำหรับเราผู้ปฏิบัติ คิดว่าสูตรนี้ท่านผู้จดจารึกจะตัดทอนออกไม่เต็มเม็ด
เตม็ หนว่ ย ถา้ เตม็ เมด็ เตม็ หนว่ ยจะตอ้ งหยงั่ เขา้ ถงึ จติ เพยี งรเู้ ทา่ รปู เวทนา สญั ญา สงั ขาร
วญิ ญาณ นเี้ ทา่ นนั้ จติ หลดุ พน้ ไปไดอ้ ยา่ งไร เราปฏบิ ตั มิ นั ไมไ่ ดเ้ ปน็ อยา่ งนนั้ น่ี มนั คา้ น
กนั ไดอ้ ยา่ งจงั ๆ คอื คา้ นกนั ดว้ ยภาคปฏบิ ตั ิ ไมไ่ ดค้ า้ นกนั ดว้ ยความดน้ เดาแตอ่ ยา่ งใด

ทำ� ไมถงึ คา้ นกนั ได้ กย็ กอาทติ ตปรยิ ายสตู รมาซิ อนั นนั้ เรายอมรบั รอ้ ยเปอรเ์ ซน็ ต์
หาทคี่ า้ นไมไ่ ด้ หมอบราบเลย อนั นน้ั ทา่ นแสดงถงึ มนสมฺ ปึ ิ นพิ พฺ นิ ทฺ ติ ยอ่ มเบอ่ื หนา่ ย
ในจติ ธมฺเมสปุ ิ นพิ พฺ ินทฺ ติ ยอ่ มเบ่ือหนา่ ยในธรรมารมณ์ท้งั หลาย พดู ยน่ ย่อเอา
ใจความสำ� คญั มาเทยี บกนั เมอื่ เบอื่ หนา่ ยในอารมณแ์ ลว้ สงิ่ ทส่ี มั ผสั กเ็ บอื่ หนา่ ย เวทนา
ท่ีเกิดข้ึนจากความสมั ผสั ก็เบ่อื หนา่ ย เบือ่ หน่ายไปหมด ไมม่ ีอะไรเหลอื ภายในน้ัน

เขา้ ถงึ จติ ....อาทติ ตปรยิ ายสตู ร จกขฺ ุ โสต ฆาน ชวิ หา กาย มโน เอา้ เราพดู ยอ่ ๆ
เบอื่ หนา่ ยในตา หู จมกู ลนิ้ กาย นแ้ี ลว้ เบอื่ หนา่ ยในรปู เสยี ง กลน่ิ รส เครอ่ื งสมั ผสั
ธรรมารมณ์ และเบอ่ื หนา่ ยในจติ อกี นซี่ มิ นั เขา้ ถงึ จติ เมอ่ื เบอื่ หนา่ ยในจติ แลว้ มนั กห็ มด
ค�ำวา่ เบอ่ื หน่ายในจติ คอื รูเ้ ห็นเหตผุ ลภายในจิต รูว้ ่าส่ิงทแ่ี ทรกอยูใ่ นจิตนน้ั มันเป็น
ตัวภัย นั่น ถงึ ขั้นอวิชชาเต็มตัวทีเดียว ถา้ ยังไม่เขา้ ถงึ จติ กย็ ังไม่เข้าถึงอวิชชา

เมอื่ พจิ ารณารปู เสยี ง กลน่ิ รส เครอื่ งสมั ผสั แลว้ ยงั พจิ ารณาตา หู จมกู ลน้ิ กาย
แลว้ ยงั พจิ ารณาใจด้วย อารมณ์ท่เี กิดจากใจ อะไรพาให้อารมณ์เกดิ ข้ึนมาในใจน้ัน
ถา้ ไมใ่ ชอ่ วชิ ชา อะไรเปน็ ผพู้ าปรงุ เปน็ ผผู้ ลกั ดนั ออกมา เชอ้ื แหง่ ความคดิ ปรงุ ทง้ั หลาย
มันคอื อะไร พจิ ารณาเข้าไปตรงน้นั ทนี ี้มนั กร็ ูช้ ัดเหมือนสภาวธรรมทว่ั ๆ ไป เหมอื น
รูป เสียง กลน่ิ รส เครือ่ งสมั ผสั แลว้ กเ็ หมือนตา หู จมกู ลิ้น กาย เวลาพจิ ารณาใจ
พจิ ารณาเหมือนกันนนั้ รู้ก็รูเ้ หมือนกนั นนั้ ปล่อยก็ปล่อยเสมอกันไปหมด

เมอ่ื ถงึ จติ แลว้ ไมม่ ที างไป มนสมฺ ปึ ิ นพิ พฺ นิ ทฺ ต,ิ ธมเฺ มสปุ ิ นพิ พฺ นิ ทฺ ติ ตอ่ จากนนั้
กไ็ ป นพิ พฺ ินฺทํ อนั เดียวกนั อนั น้ีเรายอมรับในภาคปฏิบตั ิ เราปฏบิ ตั จิ รงิ น่ี มนั เปน็
อยา่ งนัน้ จรงิ ๆ ในภาคปฏบิ ตั ิ ส่วนอนัตตลกั ขณสูตรน้ี พอไปถงึ รปู เวทนา สญั ญา

174

สงั ขาร วญิ ญาณ เบอ่ื หนา่ ยสง่ิ เหลา่ นแ้ี ลว้ ยงั ไมถ่ งึ ตวั จติ อวชิ ชากผ็ า่ นไป นเี่ ราเขา้ ใจวา่
ท่านตดั ออก นีเ่ ราได้พจิ ารณาแลว้ พิจารณารูป รู้เท่ารูป ปลอ่ ยรปู ภายในใจก็รูช้ ัดๆ
เวทนา สัญญา สงั ขาร วิญญาณ มนั ร้เู ทา่ หมด ปลอ่ ยหมด แต่มนั ยังไปติดอยู่ในใจ
มันไม่พ้นนีน่ ะเวลาปฏบิ ัติ มนั ก็ไปถอื ใจอย่นู ั้นเสยี ถอื ใจกค็ ือ มานะ อวชิ ชา ซึ่งเปน็
สงั โยชน์เบอื้ งบนนนั่ แลจะเป็นอะไรไป ถา้ ไม่เป็นตวั ใจล้วนๆ กบั อวชิ ชากลมกลนื กัน
อยา่ งสนิทติดจมน่ะ เราพจิ ารณาอยา่ งน้นั

มานะ อุทธัจจะ อวิชชา มันก็อยู่ที่ใจท้ังหมดนี่ เมื่อเข้าถึงใจแล้วมันถึงได้รู้
ตัวมานะ คอื ความถือใจ มันเปน็ กเิ ลสประเภทหน่ึง ทา่ นเรียกสงั โยชนเ์ บ้อื งบน คือ
กเิ ลสประเภทละเอยี ดทจ่ี ติ ยงั ตดิ ขอ้ งอยู่ ยงั ไมร่ อบตวั พดู งา่ ยๆ อวชิ ชา ฟงั ดซู ิ จะอยู่
ทีไ่ หนถา้ ไม่อย่ทู ี่จติ ไม่ได้อยทู่ ี่รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ นะ ไลร่ ปู เวทนา
สญั ญา สงั ขาร วญิ ญาณ อนั เปน็ อาการทงั้ หา้ นดี้ ว้ ยสตปิ ญั ญา รอบไปหมด ปลอ่ ยไปหมด
แล้วมันยังไม่เหน็ พน้ จากทุกขน์ ่ี ไมเ่ ห็นพ้นจากกิเลสน่ีนะ

พอไลเ่ ขา้ ไปถงึ จติ มนั กไ็ ปโดนเอาตวั มานะ อทุ ธจั จะ อวชิ ชา จนได้ พอหมดอนั นน้ั
แลว้ ไมต่ อ้ งบอก บอกทำ� ไม นพิ พานอยทู่ ไี่ หนไมต่ อ้ งบอก ไมต่ อ้ งถามใครดว้ ย พน้ หรอื ยงั
จิตท่นี ี่ ไมถ่ ามใคร ถามทำ� ไม สนั ทฏิ ฐิโก พระพุทธเจา้ ไม่ไดท้ รงผูกขาด เม่ือปฏบิ ัติ
ใหร้ เู้ หน็ ตามหลกั นแ้ี ลว้ มนั กร็ ชู้ ดั เจนขนึ้ มาเอง แมพ้ ระองคป์ ระทบั อยขู่ า้ งหนา้ กไ็ มถ่ าม
ไม่วา่ สาวกองค์ใดจะไมถ่ ามเลย เพราะความจริงเทา่ กนั

นก่ี ารปฏบิ ตั ิ อนั ไหนทม่ี นั แยง้ กนั เรากบ็ อกวา่ แยง้ ทางภาคปฏบิ ตั มิ นั เปน็ อยา่ งนนั้
จรงิ ๆ เชน่ อาทติ ตปรยิ ายสตู ร น้ี ไมม่ ที างแยง้ ไดเ้ ลย เอานนั้ มาเทยี บกบั อนั นถี้ งึ แยง้ กนั
ระหวา่ งอาทติ ตปรยิ ายสตู รกบั อนตั ตลกั ขณสตู ร แตเ่ รายงั ถอื วา่ ทา่ นแสดงเพยี งสรปุ เอา
ถา้ แสดงเตม็ ภมู แิ ลว้ จะตอ้ งถงึ จติ อนั เปน็ ตวั การ ไมถ่ งึ จติ จะหลดุ พน้ ไปไมไ่ ด้ ขดั ตอ่ หลกั
ความจริงของการปฏิบตั ิของปัญญาที่จะเข้าถึงกัน

175

นเ่ี ขา้ ถงึ เพยี งรปู เวทนา สญั ญา สงั ขาร วญิ ญาณ ปลอ่ ยนไ้ี ปแลว้ กไ็ ปแบกทกุ ข์
ไวท้ ใ่ี จ แบกอวชิ ชาไวท้ ใ่ี จ กเ็ หมอื นตดั ตน้ ไม้ ตดั กง่ิ ตดั กา้ นตดั อะไรมนั ออก รากแกว้
ไมถ่ อนขนึ้ มา มนั กง็ อกขนึ้ มาอกี ละซิ ถอนรากแกว้ พรวดขน้ึ มาหมดแลว้ กง่ิ กา้ นไมต่ อ้ ง
ไปตัด มนั กแ็ หลกหมด มันตายดว้ ยกนั หมดนั่นแหละ อวิชชาเป็นตวั สำ� คญั มาก

เราเหน็ อยา่ งนน้ั การปฏบิ ตั ิ จรงิ จงั อยภู่ ายในจติ รชู้ ดั การปฏบิ ตั ธิ รรมจงึ ไมจ่ ำ� เปน็
ตอ้ งใหถ้ กู ตามปรยิ ตั เิ ปรย๊ี ะๆ ไปทเี ดยี ว ตรงไหนแยกกใ็ หท้ ราบวา่ แยกดว้ ยภาคปฏบิ ตั ิ
ของตน ตรงไหนเขา้ ร่วมกนั กใ็ ห้รูโ้ ดยภาคปฏบิ ตั ิของตวั ไมใ่ ห้คาดไม่ใหเ้ ดา

ดงั สมาธิ ปญั ญา นก่ี เ็ หมอื นกนั ของแตล่ ะรายๆ แตล่ ะนสิ ยั เอา้ สมาธขิ องเราเปน็
อย่างไร ความสงบของเราเป็นแบบไหน ให้รภู้ ายในตัวเอง อย่าเอาเรอ่ื งของคนอ่นื มา
คาดหมายเทยี บเคยี งมาเปน็ สมบตั ขิ องตน มนั เปน็ สง่ิ หยบิ ยมื มนั ไมใ่ ชข่ องจรงิ ของจรงิ
แลว้ เปน็ ขนึ้ มาอยา่ งไร นนั้ แลคอื ของเราแท้ ของเรามคี วามสงบแบบนี้ ปญั ญาของเรา
เดนิ แบบนี้ หนกั ในการพจิ ารณาทางนน้ั ๆ องคน์ น้ั ทา่ นชอบอยา่ งนน้ั องคน์ ท้ี า่ นหนกั ไป
ในทางนี้ เป็นเรื่องของแต่ละท่านๆ อยา่ เอามาคละเคลา้ กัน ปฏิบัตใิ ห้จรงิ จังอยา่ งนี้
โดยอยู่ในหลกั สัจธรรมดว้ ยกนั

มรรคผลนิพพานจะอยู่ที่ไหนละที่นี่ เม่ือสติปัญญาได้หย่ังเข้าไปถึงจิตซ่ึงเป็น
ทร่ี วมของอวชิ ชาตวั ภพตวั ชาตแิ ลว้ และกระจายมนั ออก ทำ� ลายมนั ไดโ้ ดยสนิ้ เชงิ ไมม่ ี
สงิ่ ใดเหลอื อยแู่ ลว้ อะไรจะมาเปน็ ภพเปน็ ชาตอิ กี มนั ไมม่ ี แลว้ กไ็ มม่ อี ะไรจะเทยี บดว้ ย
ถ้าวา่ ว่างเสียหมดอย่างนี้ คนกจ็ ะคาดว่าวา่ ง....อย่างไหนไม่รู้ ความจรงิ มนั เปน็ อยนู่ ี่
รอู้ ยชู่ ดั ๆ เตม็ หวั ใจแตพ่ ดู ไมอ่ อก ยกเอามาสมมตุ ิ เพราะอนั นนั้ ไมใ่ ชส่ มมตุ ิ จะมาพดู
แบบสมมตุ จิ ะใหม้ นั ตรงแบบธรรมชาตนิ น้ั มนั ตรงไมไ่ ด้ เพราะอนั นน้ั เปน็ วมิ ตุ ติ อนั นี้
เปน็ สมมุติ เปน็ แตเ่ พยี งข้อเทียบเคยี งกันไปเท่านัน้

จงพากนั ตงั้ ใจปฏบิ ตั อิ ยา่ ทอ้ ถอยอยา่ ลดละ อยทู่ ไ่ี หนอยา่ เผลอ อยา่ ลมื เนอื้ ลมื ตวั
อย่าหลงกับส่ิงใดๆ ในโลกน้ี เป็นของเก่าแกเ่ คยมีมาด้ังเดิม วัตถุอารมณ์ต่างๆ มีอยู่
เตม็ แผน่ ดนิ ไปทไ่ี หนกม็ แี ตอ่ นั น้ี ดนิ ฟา้ อากาศ ตน้ ไม้ ภเู ขา เราเหน็ อยแู่ ลว้ ดว้ ยตา

176

ตงั้ แตว่ นั เกิดมา ตนื่ เต้นกบั มนั อะไรกนั ฟังแต่ว่าโลกสมมตุ เิ ป็นไร อะไรๆ ก็สมมุติ
สมมตุ กิ นั ขนึ้ มาๆ เมอ่ื สมมตุ กิ นั ขนึ้ มาแลว้ กห็ ลงกนั โลกทง้ั โลกมแี ตค่ วามหลงสมมตุ กิ นั
ไม่มใี ครรู้สมมตุ กิ ันบ้างเลย ความหลงสมมตุ ิ ความติดสมมุติ กค็ ือความติดทุกข์
ความจมอยใู่ นทุกข์นน่ั แล จึงไม่ใช่ความฉลาด สมมุตกิ ็ให้รู้ว่าสมมตุ ิ เมอ่ื รู้สมมุติ
รอบหมดแล้ว กเ็ ป็นวิมตุ ตขิ น้ึ มาเองภายในใจดวงท่ีเคยหลงเคยติดนน่ั แล เอาละ

177

ธรรมทายาท

เทศนอ์ บรมพระ ณ วัดป่าบา้ นตาด
เมื่อวนั ที่ ๓๑ ตุลาคม พทุ ธศักราช ๒๕๒๑

จติ ธรรมดายงั หาหลกั หาเกณฑไ์ มไ่ ด้ ไมว่ า่ จติ ของใครทง้ั นน้ั พอมสี ง่ิ ถไู ถลากไป
ลากมาในทางทไี่ มด่ ี กก็ ลงิ้ ไปตามอารมณน์ นั้ ไมห่ ยดุ หยอ่ น จนหาหลกั ยดึ พอจะประทงั
ความสงบสขุ ไวไ้ มไ่ ด้ ตามหลกั ธรรมทา่ นวา่ กเิ ลส เราจะเหน็ ไดจ้ ากเวลาเรมิ่ ฝกึ หดั อบรม
เบื้องต้น จติ มันล้มลุกคลกุ คลานไม่ยอมไปตามอรรถตามธรรมเลย เพราะกิเลสมนั
รนุ แรง ผมจ�ำไม่ลมื เลยต้งั แตอ่ อกปฏบิ ตั ทิ แี รกจนกระทัง่ ปัจจุบนั เพราะมนั เป็นเรื่อง
สจั ธรรมฝงั อยู่ในจิตจะลมื ได้อยา่ งไร

ตอนปฏิบตั ิทีแรกกเ็ อาจรงิ เอาจัง และนสิ ยั เรามันจริงดว้ ยไมใ่ ช่เลน่ ๆ หยอกๆ
ถ้าปักลงตรงไหนแล้วต้องเป็นอย่างนั้น ทีน้ีพอออกปฏิบัติแล้วมีหนังสือปาฏิโมกข์
พกอยูเ่ ลม่ เดียวเทา่ นั้นตดิ ย่ามไป คราวนีจ้ ะเอาใหเ้ ต็มเมด็ เตม็ หน่วยเต็มเหตเุ ต็มผล
เอาเปน็ เอาตายเขา้ วา่ เลย อยา่ งอนื่ ไมห่ วงั ทงั้ หมด หวงั ความพน้ ทกุ ขอ์ ยา่ งเดยี วเทา่ นนั้
จะใหพ้ น้ ทกุ ขใ์ นชาตนิ แี้ นน่ อน ขอแตท่ า่ นผหู้ นงึ่ ผใู้ ดไดช้ แ้ี จงใหเ้ ราทราบเรอ่ื งมรรคผล
นพิ พานวา่ มอี ยจู่ รงิ เทา่ นนั้ เราจะมอบกายถวายชวี ติ ตอ่ ผนู้ น้ั และมอบกายถวายชวี ติ ตอ่
อรรถตอ่ ธรรมดว้ ยขอ้ ปฏบิ ตั อิ ยา่ งไมใ่ หม้ อี ะไรเหลอื หลอเลย ตายกต็ ายไปกบั ขอ้ ปฏบิ ตั ิ
ไมไ่ ด้ตายด้วยความถอยหลงั น่ัน จิตมันปกั ลงเหมอื นหนิ หกั

178

ออกมาทแี รกกม็ าจำ� พรรษาโคราช อำ� เภอจกั ราช เพราะตามทา่ นอาจารยม์ น่ั ไมท่ นั
ก็เร่งความเพียรตั้งแต่มาถึงทีแรก ไม่นานจิตก็ได้ความสงบ เพราะท�ำทั้งวันท้ังคืน
ไมย่ อมทำ� งานอะไรทงั้ นน้ั นอกจากงานสมาธภิ าวนาเดนิ จงกรมอยา่ งเดยี ว ตามประสา
ของคนลม้ ลกุ คลกุ คลานนน่ั แหละ จติ มนั กส็ งบได้ กเ็ รง่ ใหญเ่ ลย แตก่ ด็ งั ทเ่ี คยเลา่ ให้
ฟงั แลว้ มนั กม็ าเสอื่ มตอนทำ� กลด ตอนนนั้ สมาธไิ มใ่ ชเ่ ลน่ เหมอื นกนั นะ แนน่ ปง๋ึ เลยเทยี ว
แนใ่ จวา่ มรรคผลนพิ พานมแี ลว้ เพราะจติ มนั แนน่ ปง๋ึ ไมส่ ะทกสะทา้ นกบั อะไร แมข้ นาดนน้ั
กย็ งั เสื่อมได้แคท่ ำ� กลดหลงั เดยี วเทา่ นั้น

พอไปถงึ ทา่ นอาจารยม์ น่ั ทา่ นชแี้ จงแสดงอรรถธรรมใหฟ้ งั เหมอื นกบั วา่ ถอดออก
มาจากจติ ใจ ไมไ่ ดม้ คี ำ� วา่ เหน็ จะๆ เพราะถอดออกมาจากใจทา่ นแทๆ้ ทที่ า่ นรทู้ า่ นเหน็
ทา่ นปฏบิ ัตมิ าอย่างไร เหมือนอย่างวา่ นนี่ า่ ๆ อย่อู ยา่ งนั้น เห็นหรอื ไมเ่ หน็ รูห้ รอื ไมร่ ู้
น่ีน่ามรรคผลนิพพานอยู่ท่ีไหน อยู่ท่ีน่ีๆ จิตมันก็ฝังลึก ฝังจริงๆ จากนั้นมาก็ต้ัง
สจั จอธษิ ฐาน หากวา่ ทา่ นยงั มชี วี ติ อยตู่ ราบใดแลว้ เราจะไมห่ นจี ากทา่ น จนกระทง่ั วนั
ทา่ นลว่ งไปหรอื เราลว่ งไป แตก่ ารไปเทยี่ วเพอ่ื ประกอบความพากเพยี รตามกาลเวลานนั้
ขอไปตามธรรมดา แต่ถือท่านเป็นหลกั เหมอื นกบั วา่ บา้ นเรอื นอยูก่ ับท่าน ไปทไ่ี หน
ตอ้ งกลับมาหาทา่ น เรง่ ความเพยี รจนเต็มเหนี่ยว

ความฝนั เรากไ็ มล่ มื ความฝนั นก้ี เ็ คยเลา่ ใหห้ มเู่ พอ่ื นฟงั แลว้ แตก่ ร็ สู้ กึ วา่ มนั ดดู ดม่ื
พอใหพ้ ดู ไดอ้ กี เหมอื นกนั ไปอยกู่ บั ทา่ น พอตงั้ สจั จอธษิ ฐานแลว้ ดว้ ยความลงใจของเรา
เชอื่ ตอ่ ทา่ นเตม็ เมด็ เตม็ หนว่ ย หาทแี่ ยง้ ไมไ่ ด้ ไมว่ า่ ทา่ นจะแสดงออกมาภายนอกภายใน
ตรงกบั หลกั ธรรมวนิ ยั เปง๋ ๆ ไมม่ อี อ้ มคอ้ ม จงึ ไดป้ ลงใจอธษิ ฐานวา่ จะอยกู่ บั ทา่ น หากวา่
ทา่ นยงั มชี วี ติ อยจู่ นกระทง่ั ปา่ นน้ี ผมกย็ งั ไมห่ นี ผมตอ้ งอยกู่ บั ทา่ น แตก่ ารไปเทย่ี วทน่ี นั่
ทน่ี ี่ก็เป็นธรรมดาดังท่คี ิดไว้

ไปอยกู่ บั ทา่ นไดป้ ระมาณสกั ๔-๕ คนื เทา่ นนั้ กระมงั ความฝนั นกี้ เ็ ปน็ ความฝนั
เรอ่ื งอัศจรรยเ์ หมือนกนั ฝันว่าไดส้ ะพายบาตร แบกกลด ครองผา้ ด้วยดไี ปตามทาง
อนั รกชฏั สองฟากทางแยกไปไหนไมไ่ ด้ มแี ตข่ วากแตห่ นามเตม็ ไปหมด นอกจากจะ
พยายามไปตามทางทเี่ ปน็ เพยี งดา่ นๆ ไปอยา่ งนน้ั แหละ รกรงุ รงั หากพอรเู้ งอื่ นพอเปน็

179

แถวทางไป พอไปถงึ ทแี่ หง่ หนงึ่ กม็ กี อไผห่ นาๆ ลม้ ทบั ขวางทางไว้ หาทางไปไมไ่ ด้ จะไป
ทางไหนก็ไปไมไ่ ด้ มองดูสองฟากทางก็ไม่มที างไป เอ นเ่ี ราจะไปยังไงนา เสาะทน่ี ัน่
เสาะทนี่ ไี่ ป กเ็ ลยเหน็ ชอ่ ง ชอ่ งทท่ี างเดนิ ไปตรงนน้ั แหละ เปน็ ชอ่ งนดิ หนอ่ ยพอทจ่ี ะบกึ บนึ
ไปใหห้ ลวมตัวกับบาตรลูกหนึ่งพอไปได้

เมือ่ ไมม่ ีทางไปจริงๆ กเ็ ปลื้องจีวรออก มนั ชัดขนาดนั้นนะความฝนั เหมือนเรา
ไมไ่ ดฝ้ นั เปลอื้ งจวี รออกพบั เกบ็ อยา่ งทเี่ ราพบั เกบ็ เอามาวางนแี้ ล เอาบาตรออกจากบา่
เจา้ ของกค็ บื คลานไป แลว้ กด็ งึ สายบาตรไปดว้ ย กลดกด็ งึ ไปไวท้ พ่ี อเออ้ื มถงึ พอบนึ ไปได้
ก็ลากบาตรไปด้วยลากกลดไปด้วย แล้วก็ดึงจีวรไปด้วย บึนไปอยู่อย่างนั้นแหละ
ยากแสนยาก พยายามบกึ บนึ กนั อยนู่ นั้ เปน็ เวลานาน พอดเี จา้ ของกพ็ น้ ไปได้ เดยี๋ วกค็ อ่ ย
ดึงบาตรไป บาตรกพ็ น้ ไปได้ แลว้ กด็ ึงกลดไป กลดกพ็ ้นไปได้ พยายามดงึ จีวรไป
จวี รกพ็ น้ ไปได้ พอพน้ ไปไดห้ มดแลว้ กค็ รองผา้ มนั ชดั ขนาดนน้ั นะความฝนั ครองจวี ร
แลว้ กส็ ะพายบาตร นกึ ในใจวา่ เราไปไดล้ ะทน่ี ี่ กไ็ ปตามดา่ นนน้ั แหละ ทางรกมาก พอไป
ประมาณสัก ๑ เส้นเท่านนั้ สะพายบาตร แบกกลด ครองจวี รไป

ตามองไปขา้ งหนา้ เปน็ ทเ่ี วงิ้ วา้ งหมด คอื ขา้ งหนา้ มนั เปน็ มหาสมทุ ร มองไปฝง่ั โนน้ ไมม่ ี
เหน็ แตฝ่ ง่ั ทเ่ี จา้ ของยนื อยเู่ ทา่ นนั้ และมองเหน็ เกาะหนง่ึ อยโู่ นน้ ไกลมาก มองสดุ สายตา
พอมองเหน็ เปน็ เกาะดำ� ๆ นแี่ หละ นเ่ี ราจะไปเกาะนนั้ พอเดนิ ลงไปฝง่ั นน้ั เรอื ไมท่ ราบ
มาจากไหน เรากไ็ มไ่ ดก้ ำ� หนดวา่ เรอื ยนตเ์ รอื แจวเรอื พายอะไร เรอื มาเทยี บฝง่ั เรากข็ น้ึ
นั่งเรือ คนขับเรือเขาก็ไม่ได้พูดอะไรกับเรา พอลงไปนั่งเรือแล้วก็เอาบาตรเอาอะไร
ลงวางบนเรอื เรอื กบ็ งึ่ พาไปโนน้ เลยนะโดยไมต่ อ้ งบอก มนั อะไรกไ็ มท่ ราบ บง่ึ ๆๆ ไป
โนน้ เลย ไมร่ สู้ กึ วา่ มภี ยั มอี นั ตรายมคี ลนื่ อะไรทง้ั นนั้ แหละ ไปแบบเงยี บๆ ครเู่ ดยี วเทา่ นน้ั
กถ็ งึ เพราะเป็นความฝันนี่

พอไปถงึ เกาะนนั้ แล้ว เราก็ขนของออกจากเรอื แลว้ ขึ้นบนฝ่งั เรอื กห็ ายไปเลย
ไมไ่ ดพ้ ูดกันสักคำ� เดียวกบั คนขับเรือ เรากส็ ะพายบาตรข้นึ ไปบนเกาะนนั้ พอปีนเขา
ขึน้ ไปๆ กไ็ ปเห็นท่านอาจารย์มั่นกำ� ลงั นั่งอย่บู นเขาบนเตียงเล็กๆ ก�ำลังน่งั ต�ำหมาก
จอ๊ กๆ อยู่ พรอ้ มกบั มองมาดเู ราทก่ี ำ� ลงั ปนี เขาขนึ้ ไปหาทา่ น อา้ ว ทา่ นมหามาไดย้ งั ไงน่ี

180

ทางสายนใ้ี ครมาไดเ้ มอ่ื ไหร่ ทา่ นมหามาไดย้ งั ไงกนั กระผมนง่ั เรอื มา ขนึ้ เรอื มา โอโ้ ฮ ทางน้ี
มนั มายากนา ใครๆ ไม่กล้าเสี่ยงตายมากนั หรอก เอ้า ถา้ อยา่ งนนั้ ต�ำหมากใหห้ น่อย
ทา่ นกย็ นื่ ตะบนั หมากให้ เรากต็ ำ� จอ๊ กๆๆ ได้ ๒-๓ จอ๊ ก เลยรสู้ กึ ตวั ตน่ื แหม เสยี ใจมาก
อยากจะฝนั ต่อไปอีกใหจ้ บเรอ่ื งก่อนคอ่ ยต่นื ก็ยงั ดี

พอตนื่ เชา้ มากเ็ ลยไปเลา่ ความฝนั ใหท้ า่ นฟงั ทา่ นพดู ทำ� นายไดด้ มี าก เออ้ ทฝ่ี นั นี้
เป็นมงคลอย่างยงิ่ แลว้ นะ น้เี ป็นแบบเปน็ ฉบับในปฏปิ ทาของท่านไมเ่ คลื่อนคลาดนะ
ใหท้ า่ นดำ� เนนิ ตามปฏปิ ทาทท่ี า่ นฝนั นี้ เบอื้ งตน้ จะยากลำ� บากทส่ี ดุ นะ ทา่ นวา่ อยา่ งนน้ั
ทา่ นตอ้ งเอาใหด้ ี ทา่ นอยา่ ทอ้ ถอย เบอ้ื งตน้ นลี้ ำ� บาก ดทู า่ นลอดกอไผม่ าทง้ั กอ นนั่ แหละ
ล�ำบากมากตรงนนั้ เอาใหด้ ี อยา่ ถอยหลังเป็นอันขาด พอพ้นจากน้นั ไปแลว้ ก็เวิง้ วา้ ง
ไปได้สบายจนถงึ เกาะ ทา่ นวา่ อย่างน้ัน อนั น้ันไมย่ าก ตรงน่ีตรงยากนา

เราฟงั เราฟงั จรงิ ๆ นม่ี นั ถงึ ใจๆ เปน็ กบั ตายทา่ นอยา่ ถอยตรงน้ี ครงั้ แรกนย้ี ากทส่ี ดุ
พอดกี บั ตอนจติ เจรญิ จติ เสอื่ ม ตอนนน้ั แหละมนั ยากจนจะเอาหวั ฟาดใสภ่ เู ขาไปโนน้ แนะ่
มันโมโห เจริญแลว้ ก็เสือ่ มๆ ท่านก็แนะไว้อยา่ งนนั้ พอพ้นจากนี้แลว้ ท่านจะไปดว้ ย
ความสะดวกสบายไมม่ อี ปุ สรรคอนั ใดเลย มเี ทา่ นน้ั แหละ เบอ้ื งตน้ เอาใหด้ ี อยา่ ถอยนะ
ท่านวา่ อย่างน้ี ถา้ ถอยตรงนีไ้ ปไมไ่ ดน้ ะ เอา้ เป็นก็เปน็ กัน ตายก็ตาย ฟาดมันให้ได้
ตรงน้ีนะ่ ในนิมติ บอกแลว้ ว่าไปไดน้ ่ี มนั จะยากแค่ไหนมันก็ไปได้น่ี อยา่ ถอยนะ

จำ� ไดฝ้ งั ใจ ดใี จ พอใจ ถงึ ไดด้ ำ� เนนิ ตามนน้ั เรอื่ ยมา จนถงึ เดอื นเมษายน จติ มนั
กเ็ สอ่ื มมาตง้ั แตต่ น้ เดอื นอา้ ย เดอื นย-ี่ ปกี ลาย จนถงึ เดอื นอา้ ย เดอื นยข่ี า้ งหนา้ และถงึ
เดอื นเมษายน นมี่ นั ยงั ไมเ่ จรญิ นะ เจรญิ ขนึ้ ไปเตม็ ทแ่ี ลว้ เสอื่ มลงๆ เปน็ ปแี นะ่ พอถงึ
เดอื นเมษายน ถงึ ไดห้ าอบุ ายกำ� หนดวธิ ใี หมเ่ อาอยา่ งหนกั แนน่ จากนนั้ มากน็ ง่ั หามรงุ่
หามคำ่� ได้ จติ กล็ งไดเ้ ตม็ ท่ี ถงึ ไดเ้ รง่ ตง้ั แตน่ นั้ มา นพ่ี ดู ถงึ เรอ่ื งความยาก มนั ยากขนาดนน้ั
จริงๆ สำ� หรับผมเอง

พอจากนนั้ จติ เปน็ สมาธแิ ลว้ จติ ไมเ่ สอื่ มละ ทนี เี้ รอื่ งความเสอ่ื มนน้ั มนั เปน็ ครเู อก
ทีเดียว จะเสื่อมไปไมไ่ ดอ้ กี เป็นอนั ขาดวา่ อยา่ งนั้นเลย ถา้ เสือ่ มเม่อื ไร เราต้องตาย

181

เราจะทนอย่ใู นโลกแบกกองทกุ ข์แหง่ ความเสื่อมนต้ี อ่ ไปอีกไม่ได้ เพราะเราเคยเสื่อม
มาแล้ว ทกุ ข์หนักแสนสาหัสเป็นเวลาปีกวา่ ไมม่ ีทุกข์อนั ใดทีจ่ ะแผดเผายง่ิ กว่าความ
ทุกข์เพราะจิตเส่ือม หากยังจะเส่ือมต่อไปอีกได้แล้ว เราต้องตายอย่างเดียวเท่าน้ัน
เพราะฉะนน้ั การระมดั ระวงั เจา้ ของจากนน้ั ไปแลว้ จงึ เขม้ งวดกวดขนั ทส่ี ดุ ไมย่ อมให้
เสอื่ มได้ จิตก็เจริญเรอื่ ยๆ

ตอนท่ีเห็นความอัศจรรย์ก็เห็นตอนนั่งภาวนาตลอดรุ่ง ต้ังแต่เร่ิมคืนแรกเลย
พจิ ารณาทกุ ขเวทนา แหม มนั ทุกขแ์ สนสาหสั นะ ทแี รกกไ็ ม่นึกวา่ จะน่งั สมาธภิ าวนา
ตลอดรงุ่ นง่ั ไปๆ ทกุ ขเวทนาเกดิ ขน้ึ ๆ พจิ ารณายงั ไงกไ็ มไ่ ดเ้ รอื่ ง เอะ๊ มนั ยงั ไงกนั นว่ี ะ่
เอ้า วนั น้ตี ายก็ตาย เลยตั้งสจั จอธษิ ฐานในขณะนนั้ เร่ิมน่งั ตั้งแต่บดั นีไ้ ปจนถงึ สวา่ ง
ถงึ จะลกุ เอา้ เปน็ กเ็ ปน็ ตายกต็ าย ฟาดกนั เลยทเี ดยี ว จนกระทงั่ จติ ซง่ึ ไมเ่ คยพจิ ารณา
ปญั ญายงั ไมเ่ คยออกแบบนน้ั นะ แตพ่ อเวลามนั จนตรอกจนมมุ จรงิ ๆ โอย๋ ปญั ญามนั
ไหวตวั ทนั เหตกุ ารณท์ กุ แงท่ กุ มมุ จนกระทง่ั รเู้ ทา่ ทกุ ขเวทนา รเู้ ทา่ กาย รเู้ รอื่ งจติ ตา่ งอนั
ตา่ งจรงิ มนั พรากกนั ลงอยา่ งหายเงยี บเลย ทง้ั ๆ ทเี่ ราไมเ่ คยเปน็ อยา่ งนนั้ มากอ่ นเลย
กายหายในความรู้สกึ ทกุ ขเวทนาดับหมด เหลอื แตค่ วามร้ทู ีส่ ักแตว่ า่ รู้ ไมใ่ ช่รู้เดน่ ๆ
ชนดิ คาดๆ หมายๆ ไดน้ ะ คอื สกั แตว่ า่ รเู้ ทา่ นน้ั แตเ่ ปน็ สง่ิ ทลี่ ะเอยี ดออ่ นทส่ี ดุ อศั จรรย์
ทส่ี ดุ ในขณะนนั้ พอถอนขนึ้ มากพ็ จิ ารณาอกี แตก่ ารพจิ ารณา เราจะเอาอบุ ายตา่ งๆ ทเี่ คย
พจิ ารณามาแลว้ มาใชใ้ นขณะนนั้ ไมไ่ ดผ้ ล มนั เปน็ สญั ญาอดตี ไปเสยี ตอ้ งผลติ ขน้ึ มาใหม่
ใหท้ นั กบั เหตกุ ารณใ์ นขณะนนั้ จติ กล็ งไดอ้ กี คนื นนั้ ลงไดถ้ งึ ๓ ครง้ั กส็ วา่ ง โอย๋ อศั จรรย์
เจ้าของละซิ

รงุ่ เชา้ มาพอไดโ้ อกาสกข็ น้ึ ไปกราบเรยี นทา่ นอาจารยม์ นั่ ซง่ึ ตามปกตมิ คี วามกลวั
ทา่ นมาก แตว่ นั นน้ั ไมไ่ ดก้ ลวั เลย อยากจะกราบเรยี นเรอ่ื งความจรงิ ใหท้ า่ นทราบ ใหท้ า่ น
เห็นผลแห่งความจริงของเราว่าปฏิบัติมาอย่างไรจึงได้ปรากฏเช่นนี้ พูดขึ้นมาอย่าง
อาจหาญเลย ทง้ั ๆ ทเ่ี ราไมเ่ คยพดู กบั ทา่ นอยา่ งนน้ั พดู ขงึ ขงั ตงึ ตงั ใสเ่ ปรย้ี งๆ ทา่ นฟงั
แลว้ กพ็ ูดวา่ มันตอ้ งอยา่ งนน้ั ว่าอยา่ งนัน้ เลยเชียว ทา่ นเอาหนกั อธิบายใหฟ้ งั จนเป็น
ทพี่ อใจ เรากเ็ หมอื นหมาตวั หนง่ึ พอทา่ นยอบา้ งยบุ า้ ง หมาเราตวั โงน่ ก้ี ท็ ง้ั จะกดั ทง้ั จะเหา่

182

พอเวน้ คนื หนง่ึ สองคนื กน็ ง่ั ตลอดร่งุ อกี เวน้ ๒-๓ คนื เอาอีก จนกระทงั่ จติ อศั จรรย์
เรอื่ งความตายนห้ี ายหมด เวลามนั รจู้ รงิ ๆ แลว้ แยกธาตแุ ยกขนั ธด์ คู วามเปน็ ความตาย
ธาตสุ ี่ ดิน น�้ำ ลม ไฟ สลายตัวไปแล้วกเ็ ป็นดนิ เป็นน้ำ� เปน็ ลม เป็นไฟ ตามเดมิ
อากาศธาตกุ เ็ ปน็ อากาศธาตตุ ามเดมิ ใจทก่ี ลวั ตายกย็ ง่ิ เดน่ มนั เอาอะไรมาตาย รเู้ ดน่
ขนาดนมี้ นั ตายไดย้ งั ไง ใจกไ็ มต่ าย แลว้ มนั กลวั อะไร มนั โกหกกนั โลกกเิ ลสมนั โกหก
กนั ตา่ งหาก (คำ� วา่ โกหกกนั นนั้ หมายถงึ กเิ ลสโกหกสตั วโ์ ลกใหก้ ลวั ตายทง้ั ทค่ี วามจรงิ
ไมม่ ีอะไรตาย)

พจิ ารณาวนั หนงึ่ ไดอ้ บุ ายแบบหนง่ึ ขนึ้ มา พจิ ารณาอกี วนั หนงึ่ ไดอ้ บุ ายแบบหนง่ึ
ขน้ึ มา แตม่ นั มอี บุ ายแบบเผด็ ๆ รอ้ นๆ แบบอศั จรรยท์ งั้ นนั้ จติ กย็ ง่ิ อศั จรรยแ์ ละกลา้ หาญ
จนถงึ ขนาดทว่ี า่ เวลาจะตายจรงิ ๆ มนั จะเอาเวทนาหนา้ ไหนมาหลอกเราวะ ทกุ ขเวทนา
ทุกแงท่ กุ มมุ ท่ีแสดงในวันนเี้ ปน็ เวทนาท่ีสมบูรณ์แล้ว จากน้กี ็ตายเท่านน้ั ทกุ ขเวทนา
เหลา่ นเ้ี ราเหน็ หนา้ มนั หมด เขา้ ใจมนั หมด แกไ้ ขมนั ไดห้ มด แลว้ เวลาจะตายมนั จะเอา
เวทนาหนา้ ไหนมาหลอกเราใหห้ ลงอกี วะ หลงไปไมไ่ ด้ เวทนาตอ้ งเวทนาหนา้ นเ้ี อง พดู ถงึ
เรอ่ื งความตายกไ็ มม่ อี ะไรตาย กลวั อะไรกนั นอกจากกเิ ลสมนั โกหกเราใหห้ ลงไปตาม
กลอบุ ายอนั จอมปลอมของมันเท่านน้ั แตบ่ ดั นี้ไปเราไมห่ ลงกลของมันอีกแลว้

นนั้ ละจติ เวลามนั รู้ และมนั รชู้ ดั ตง้ั แตค่ นื แรกนะ ทวี่ า่ จติ เจรญิ แลว้ เสอื่ มๆ กอ่ นมา
ภาวนาจนนงั่ ตลอดรงุ่ คนื แรกมนั กไ็ มเ่ สอื่ ม ตงั้ แตเ่ ดอื นเมษายนมากไ็ มเ่ สอ่ื ม แตม่ นั กย็ งั
ไมช่ ดั พอมาถงึ คืนวันน้ันแลว้ มันชัดเจน เออ้ มันต้องอย่างน้ไี ม่เสือ่ ม เหมอื นกบั วา่
มนั ปนี ขนึ้ ไปตกลงๆ พอปนี ขนึ้ ไปเกาะตดิ ปบ๊ั รอ้ ยเปอรเ์ ซน็ ตไ์ มเ่ สอ่ื ม มนั รแู้ ลว้ จงึ ได้
เรง่ เตม็ ทเ่ี ตม็ ฐาน ในพรรษานน้ั นงั่ ภาวนาตลอดรงุ่ ถงึ ๙ คนื ๑๐ คนื กวา่ ๆ แตไ่ มต่ ดิ กนั
โดยเวน้ ๒ คนื บ้าง ๓ คืนบ้าง บางทีกเ็ วน้ ๖-๗ คืนก็มี จนเปน็ ทแี่ น่ใจในเรอ่ื งของ
ทุกขเวทนาหนักเบามากน้อย เข้าใจวิธีปฏิบัติต่อกัน หลบหลีกปลีกตัวแก้ไขกันได้
ทนั ทว่ งที ไมม่ สี ะทกสะทา้ น แมจ้ ะตายกไ็ มก่ ลวั เพราะไดพ้ จิ ารณาดว้ ยอบุ ายแยบคาย
เต็มทีแ่ ล้ว สติปัญญาทันความตายทุกอย่าง

183

ถ้าพูดเร่ืองความเพียรของผม พรรษาท่ี ๑๐ คือเร่ิมต้ังแต่เดือนเมษายนน่ี
๙ พรรษาไปถึงพรรษาที่ ๑๐ เปน็ ความเพียรทห่ี ักโหมท่สี ุดเลย ในชีวติ นีไ้ ม่มีความ
เพยี รใดเกีย่ วกับเรือ่ งร่างกายทจ่ี ะหักโหมยิง่ กว่าพรรษาที่ ๑๐ ใจกห็ ักโหม รา่ งกายก็
หกั โหมเตม็ ท่ี หลงั จากนนั้ มาแลว้ กเ็ จรญิ เรอื่ ยๆ จนจติ นร้ี าวกบั เปน็ หนิ ไปเลย คอื ความ
แนน่ หนามน่ั คงของสมาธมิ นั ชำ� นาญพอจนเปน็ เหมอื นกบั หนิ ทงั้ แทง่ ไมห่ วนั่ ไหวอะไร
งา่ ยๆ เลย ติดสมาธินี้อยู่ถึง ๕ ปเี ต็มๆ

พอออกจากสมาธิ ด้วยอ�ำนาจธรรมอันเผ็ดร้อนของท่านอาจารย์ม่ันเขกเอา
อยา่ งหนกั จงึ ออกพจิ ารณา พอพจิ ารณาทางดา้ นปญั ญากไ็ ปไดอ้ ยา่ งคลอ่ งตวั รวดเรว็
เพราะสมาธิพร้อมแล้ว เหมือนกับเคร่ืองทัพสัมภาระท่ีจะมาปลูกบ้านสร้างเรือนน้ี
มพี รอ้ มแลว้ เปน็ แตเ่ พยี งเราไมป่ ระกอบใหเ้ ปน็ บา้ นเปน็ เรอื นเทา่ นนั้ มนั กเ็ ปน็ เศษไมอ้ ยู่
เปลา่ ๆ ไมเ่ กดิ ประโยชนอ์ ะไร นส่ี มาธกิ เ็ ปน็ สมาธอิ ยอู่ ยา่ งนน้ั เมอ่ื ไมน่ ำ� มาประกอบให้
เปน็ สตปิ ญั ญามนั กห็ นนุ อะไรไมไ่ ด้ จงึ ตอ้ งพจิ ารณาตามอยา่ งทท่ี า่ นอาจารยใ์ หญท่ า่ น
เขกเอา พอทา่ นเขกเทา่ นน้ั มนั กอ็ อก พอออกเทา่ นน้ั มนั กร็ เู้ รอื่ งรรู้ าว ฆา่ กเิ ลสตวั นนั้ ได้
ตดั กเิ ลสตวั นไี้ ดโ้ ดยลำ� ดบั ๆ เกดิ ความตน่ื เนอื้ ตนื่ ตวั ขนึ้ มา โธ่ เราอยใู่ นสมาธิ เรานอน
ตายอยเู่ ฉยๆ มากปี่ กี เ่ี ดอื นแลว้ ไมเ่ หน็ ไดเ้ รอื่ งไดร้ าวอะไร คราวนกี้ เ็ รง่ ทางปญั ญาใหญ่
หมุนต้ิวทงั้ กลางวนั กลางคนื ไม่มหี า้ มลอ้ บ้างเลย

แตผ่ มมนั นสิ ยั โลดโผนนะ่ ถา้ ไปแงไ่ หนมนั ไปแงเ่ ดยี ว พอดำ� เนนิ ทางปญั ญาแลว้
มนั กม็ าตำ� หนสิ มาธวิ า่ มานอนตายอยเู่ ปลา่ ๆ ความจรงิ สมาธกิ เ็ ปน็ เครอ่ื งพกั จติ ถา้ พอดี
จรงิ ๆ กเ็ ปน็ อยา่ งนน้ั นม่ี นั กลบั มาตำ� หนสิ มาธวิ า่ มานอนตายอยเู่ ปลา่ ๆ กปี่ ไี มเ่ หน็ เกดิ
ปญั ญา กเ็ รง่ ทางดา้ นปญั ญา เรง่ ทางกายนก้ี อ่ น ตอนอสภุ ะนส่ี ำ� คญั อยมู่ ากนะ สำ� คญั มาก
จรงิ ๆ พจิ ารณาอสภุ ะนมี่ นั คลอ่ งแคลว่ แกลว้ กลา้ มองดอู ะไรทะลไุ ปหมด ไมว่ า่ จะหญงิ
จะชายจะหนุ่มจะสาวขนาดไหน เอ้า พูดให้เต็มตามความจริงท่ีจิตมันกล้าหาญน่ะ
(ตอ้ งขออภยั ดว้ ยถา้ พดู ตามความจรงิ นมี้ นั เกดิ ผดิ ไป และขออภยั ทกุ ๆ เพศทเี่ กยี่ วโยงกนั )
ไมต่ อ้ งใหม้ ผี หู้ ญงิ เฒา่ ๆ แกๆ่ ละ ใหม้ แี ตห่ ญงิ สาวๆ เตม็ อยใู่ นชมุ นมุ นน้ั นะ่ เราสามารถ
จะเดนิ บกุ เขา้ ไปในทนี่ น่ั ไดโ้ ดยไมใ่ หม้ รี าคะตณั หาอนั ใดแสดงขนึ้ มาไดเ้ ลย นน่ั ความ
อาจหาญของจิตเพราะอสภุ ะ

184

มองดคู นมแี ตห่ นงั หอ่ กระดกู มแี ตเ่ นอื้ แตห่ นงั แดงโรไ่ ปหมด มนั เหน็ ความสวย
ความงามทไี่ หน เพราะอำ� นาจของอสภุ ะมนั แรง มองดรู ปู ไหนมนั กเ็ ปน็ แบบนนั้ หมด แลว้
มนั จะเอาความสวยงามมาจากไหนพอใหก้ ำ� หนดั ยนิ ดี เพราะฉะนน้ั มนั จงึ กลา้ เดนิ บกุ
เอา้ ผหู้ ญงิ สาวๆ สวยๆ นนั้ แหละ (ตอ้ งขออภยั ไปเรอื่ ยๆ จนเรอื่ งบา้ ของปา่ จะยตุ ลิ ง)
บกุ ไปไดอ้ ยา่ งสบายเลย ถงึ คราวมนั กลา้ เพราะเชอ่ื กำ� ลงั ของตนเอง แตค่ วามกลา้ นก้ี ไ็ ม่
ถกู กบั จดุ ทจ่ี ติ อมิ่ ตวั ในขน้ั กามราคะ จงึ ไดต้ ำ� หนติ วั เองเมอื่ จติ ผา่ นไปแลว้ ความกลา้ นี้
มนั กบ็ า้ อนั หนงึ่ เหมอื นกนั แตต่ อนทดี่ ำ� เนนิ กเ็ รยี กวา่ ถกู ในการดำ� เนนิ เพราะตอ้ งดำ� เนนิ
อยา่ งนนั้ เหมอื นการตำ� หนอิ าหารในเวลาอม่ิ แลว้ นน่ั แล จะผดิ หรอื ถกู กเ็ ขา้ ในทำ� นองนี้

การพจิ ารณาอสภุ ะอสภุ งั พจิ ารณาไปจนกระทงั่ วา่ ราคะนไ้ี มป่ รากฏเลย คอ่ ยหมด
ไปๆ และหมดไปเอาเฉยๆ ไมไ่ ดบ้ อกเหตบุ อกผล บอกกาลบอกเวลา บอกสถานที่
บอกความแนใ่ จเลยวา่ ราคะความกำ� หนดั ยนิ ดใี นรปู หญงิ รปู ชายนไี้ ดห้ มดไปแลว้ ตงั้ แต่
ขณะนนั้ เวลานนั้ สถานทนี่ นั้ ไมบ่ อก จงึ ตอ้ งมาวนิ จิ ฉยั กนั อกี ความหมดไปๆ เฉยๆ นี้
ไมเ่ อา คือจติ มนั ไม่ยอมรบั ถา้ หมดตรงไหนกต็ อ้ งบอกว่าหมด ใหร้ ู้ชดั วา่ หมดเพราะ
เหตนุ น้ั หมดในขณะนน้ั หมดในสถานทนี่ นั้ ตอ้ งบอกเปน็ ขณะใหร้ ซู้ ิ ฉะนน้ั จติ ตอ้ งยอ้ น
กลบั มาพจิ ารณาหาอบุ ายวธิ ตี า่ งๆ เพอื่ แกไ้ ขกนั อกี เมอ่ื หมดจรงิ ๆ มนั ทำ� ไมไมป่ รากฏ
ชดั วา่ หมดไปในขณะนนั้ ขณะนน้ี ะ พอมองเหน็ รปู มนั ทะลไุ ปเลย เปน็ เนอ้ื เปน็ กระดกู
ไปหมดในรา่ งกายนน่ั ไมเ่ ปน็ หญงิ สวยหญงิ งาม คนสวยคนงามเลย เพราะอำ� นาจของ
อสภุ ะมกี ำ� ลงั แรง เหน็ เปน็ กองกระดกู ไปหมด มนั จะเอาอะไรไปกำ� หนดั ยนิ ดเี ลา่ ในเวลา
จิตเป็นเชน่ นัน้

ทนี กี้ ห็ าอบุ ายพลกิ ใหมว่ า่ ราคะนม้ี นั สนิ้ ไปจนไมม่ อี ะไรเหลอื นน้ั มนั สนิ้ ในขณะใด
ด้วยอุบายใด ทำ� ไมไม่แสดงบอกใหช้ ดั เจน จงึ พิจารณาพลิกใหม่ คราวน้เี อาสุภะเข้า
มาบงั คับ พลิกอันที่ว่าอสภุ ะท่ีมีแต่ร่างกระดูกนัน้ ออก เอาหนังหุ้มหอ่ ให้สวยให้งาม
นเ่ี ราบงั คบั นะ ไมง่ นั้ มนั ทะลไุ ปทางอสภุ ะทนั ทเี พราะมนั ชำ� นาญนี่ จงึ บงั คบั ใหห้ นงั หมุ้
กระดกู ใหส้ วยใหง้ าม แลว้ นำ� เขา้ มาตดิ แนบกตั วั เอง นว่ี ธิ กี ารพจิ ารณาของเรา เดนิ จงกรม
ก็ใหค้ วามสวยความงามรูปอันนั้นน่ะตดิ แนบกบั ตวั ตดิ กับตวั ไปมาอยอู่ ย่างน้นั เอ้า
มนั จะกนิ เวลานานสกั เทา่ ไร หากยงั มอี ยมู่ นั จะตอ้ งแสดงขนึ้ มา หากไมม่ กี ใ็ หร้ วู้ า่ ไมม่ ี

185

เอาวธิ กี ารนม้ี าปฏบิ ตั ไิ ด้ ๔ วนั เตม็ ๆ ทม่ี นั ไมแ่ สดงความกำ� หนดั ยนิ ดขี น้ึ มาเลย
ทัง้ ๆ ท่ีรูปนี้สวยงามทีส่ ดุ มนั ก็ไม่แสดง มนั คอยแตจ่ ะหยงั่ เข้าหนงั ห่อกระดกู แต่เรา
บงั คบั ไวใ้ หจ้ ติ อยทู่ ผี่ วิ หนงั น่ี พอถงึ คนื ท่ี ๔ นำ้� ตารว่ งออกมา บอกวา่ ยอมแลว้ ไมเ่ อา
คอื มนั ไมย่ นิ ดนี ะ มนั บอกวา่ ยอมแลว้ ดา้ นทดสอบกว็ า่ ยอมอะไร ถา้ ยอมวา่ สน้ิ กใ็ หร้ วู้ า่
สน้ิ ซิ ยอมอยา่ งนไี้ มเ่ อา ยอมชนดิ นย้ี อ่ มมเี ลห่ เ์ หลยี่ ม เราไมเ่ อา กำ� หนดไป กำ� หนดทกุ แง่
ทกุ มมุ นะ แงไ่ หนมมุ ใดทม่ี นั จะเกดิ ความกำ� หนดั ยนิ ดี เพอื่ จะรวู้ า่ ความกำ� หนดั ยนิ ดนี ้ี
มนั จะขน้ึ ขณะใด เราจะจบั เอาตวั แสดงออกมานน้ั เปน็ เครอ่ื งพจิ ารณาถอดถอนตอ่ ไป
พอดึกเขา้ ไปๆ กำ� หนดเขา้ ไปๆ แตไ่ มก่ �ำหนดพิจารณาอสุภะนะตอนนน้ั พจิ ารณาแต่
สุภะอยา่ งเดยี วเทา่ นนั้ ๔ วันเตม็ ๆ เพราะจะหาอุบายทดสอบหาความจริงมันให้ได้

พอสัก ๓-๔ ทุ่มลว่ งไปแล้ว ในคืนที่ ๔ มันก็มลี กั ษณะยบุ ยบั เป็นลักษณะ
เหมอื นจะกำ� หนดั ในรปู สวยๆ งามๆ ทเี่ รากำ� หนดตดิ แนบกบั ตวั เปน็ ประจำ� ในระยะนน้ั
มนั มลี กั ษณะยบุ ยบั ชอบกล สตทิ นั นะ เพราะสตมิ อี ยตู่ ลอดเวลาน่ี พอมอี าการยบุ ยบั
กก็ ำ� หนดเสรมิ ขน้ึ เรอ่ื ยๆ นนั่ มนั มลี กั ษณะยบุ ยบั เหน็ ไหม จบั เจา้ ตวั โจรหลบซอ่ นไดแ้ ลว้
ท่นี ี่ นน่ั เหน็ ไหม มันสิน้ ยงั ไง ถา้ สน้ิ ทำ� ไมจงึ ตอ้ งเปน็ อย่างน้ี ก�ำหนดขึ้นๆ คือ ค�ำว่า
ยบุ ยบั น้ัน เป็นแตเ่ พียงอาการของจิตแสดงเพยี งเล็กน้อยเทา่ นน้ั ไมไ่ ดท้ ำ� อวยั วะให้
ไหวนะ มนั เปน็ อยภู่ ายในจติ พอเสรมิ เขา้ ๆ มนั กแ็ สดงอาการยบุ ยบั ๆ ใหเ้ ปน็ ทแ่ี นใ่ จวา่
เออ้ น่มี นั ยังไม่หมด เม่อื ยังไม่หมดจะปฏิบัตยิ ังไง

ที่นี่ต้องปฏิบัติด้วยอุบายใหม่โดยวิธีสับเปลี่ยนกัน ท้ังนี้เพราะทางไม่เคยเดิน
สง่ิ ไมเ่ คยรู้ จงึ ลำ� บากตอ่ การปฏบิ ตั อิ ยมู่ าก พอเรากำ� หนดไปทางอสภุ ะน้ี สภุ ะมนั ดบั พบึ
เดยี วนะ มนั ดบั เรว็ ทส่ี ดุ เพราะความชำ� นาญทางอสภุ ะมาแลว้ พอกำ� หนดอสภุ ะ มนั เปน็
กองกระดูกไปหมดทันที ต้องก�ำหนดสุภะความสวยงามขึ้นมาแทนท่ีสับเปล่ียนกัน
อยนู่ นั้ นกี่ เ็ ปน็ เวลานานเพราะหนทางไมเ่ คยเดนิ มนั ไมเ่ ขา้ ใจกต็ อ้ งทดสอบดว้ ยวธิ ตี า่ งๆ
จนเปน็ ทีแ่ น่ใจ จงึ จะตดั สนิ ใจลงทางใดทางหนง่ึ ได้

ทนี วี้ าระสดุ ทา้ ยนะ เวลาจะไดค้ วามจรงิ กน็ งั่ กำ� หนดอสภุ ะไวต้ รงหนา้ จติ กำ� หนด
อสุภะไว้ให้ตั้งอยู่อย่างน้ันไม่ให้เคล่ือนไหวเปล่ียนแปลงเป็นอย่างหน่ึงอย่างใด คือ

186

ต้งั ใหค้ งที่ของมนั อยู่นนั้ ละ จะเปน็ หนังหอ่ กระดูกหรือวา่ หนังออกหมดเหลอื แตก่ อง
กระดกู กใ็ หม้ ันร้อู ยู่ตรงหนา้ นั้น แลว้ จิตเพง่ ดูด้วยความมสี ติจดจ่ออยากรู้อยากเห็น
ความจรงิ จากอสภุ ะนนั้ วา่ เอ้า มนั จะไปไหนมาไหน กองอสุภะกองน้จี ะเคล่อื นหรือ
เปลย่ี นตวั ไปไหนมาไหน คอื เพง่ ยงั ไงมนั กอ็ ยอู่ ยา่ งนนั้ ละ เพราะความชำ� นาญของจติ
ไม่ใหท้ ำ� ลาย มนั กไ็ ม่ทำ� เราบังคับไมใ่ ห้มนั ทำ� ลาย ถา้ ก�ำหนดท�ำลาย มนั กท็ �ำลายให้
พังทลายไปในทันทีนะ เพราะความเร็วของปัญญา แต่น่ีเราไม่ให้ท�ำลาย ให้ตั้งอยู่
ตรงหน้านัน้ เพือ่ การฝกึ ซ้อมทดสอบกนั หาความจริงอันเป็นทีแ่ นใ่ จ

พอกำ� หนดเขา้ ไปๆ อสภุ ะทตี่ งั้ อยตู่ รงหนา้ นน้ั มนั ถกู จติ กลนื เขา้ มาๆ อมเขา้ มาๆ
หาจิตนี้ สุดท้ายเลยรู้เห็นว่าเป็นจิตเสียเองเป็นตัวอสุภะนั้นน่ะ จิตตัวไปก�ำหนดว่า
อสภุ ะนน้ั นะ่ มนั กลนื เขา้ มาๆ เลยมาเปน็ ตวั จติ เสยี เองไปเปน็ สภุ ะและอสภุ ะหลอกตวั เอง
จิตก็ปล่อยผลัวะทันที ปล่อยอสุภะข้างนอก ว่าเข้าใจแล้วท่ีนี่เพราะมันขาดจากกัน
มันต้องอย่างนี้ซิ นมี่ ันเป็นเร่ืองของจิตตา่ งหากไปวาดภาพหลอกตัวเอง ตน่ื เงาตัวเอง
อนั นน้ั เขาไมใ่ ชร่ าคะ อนั นนั้ ไมใ่ ชโ่ ทสะ ไมใ่ ชโ่ มหะ ตวั จติ นต้ี า่ งหากเปน็ ตวั ราคะ โทสะ
โมหะ ทีนี้พอจิตรเู้ รือ่ งนี้ชดั เจนแลว้ จิตก็ถอนตวั จากอนั นนั้ มาสู่ภายใน พอจิตแย็บ
ออกไป มนั ก็รูว้ ่าตวั น้ีออกไปแสดงตา่ งหาก ทีน้ีภาพอสุภะนนั้ มันกเ็ ลยมาปรากฏอยู่
ภายในจิตโดยเฉพาะ

กำ� หนดอยภู่ ายในพจิ ารณาอยภู่ ายในจติ ทนี ม้ี นั ไมเ่ ปน็ ความกำ� หนดั อยา่ งนนั้ นะ่ ซิ
มนั ผดิ กันมาก เรื่องความกำ� หนัดแบบโลกๆ มนั หมดไปแล้ว มนั เข้าใจชดั ว่ามนั ต้อง
ขาดจากกนั อยา่ งนี้ คอื มนั ตดั สนิ กนั แลว้ เขา้ ใจแลว้ ทนี กี้ ม็ าเปน็ ภาพปรากฏอยภู่ ายในจติ
กก็ �ำหนดอยู่ภายในนน้ั พอก�ำหนดอยู่ภายในมนั กท็ ราบชัดอกี ว่าภาพถา่ ยในนี้ก็เกดิ
จากจติ มนั ดบั มนั กด็ บั ไปทน่ี ี่ มนั ไมด่ บั ไปทไี่ หน พอกำ� หนดขนึ้ มนั ดบั ไป พอกำ� หนด
ไม่นานมันก็ดับไป ต่อไปมันก็เหมือนฟ้าแลบน่ันเอง พอก�ำหนดพับขึ้นมาเป็นภาพ
กด็ บั ไปพรอ้ มๆ กนั เลยจะขยายใหเ้ ปน็ สภุ ะอสภุ ะอะไรไมไ่ ด้ เพราะความรวดเรว็ ของ
ความเกดิ ดบั พอปรากฏขน้ึ พบั กด็ บั พรอ้ มๆ ตอ่ จากนน้ั นมิ ติ ภายในจติ กห็ มดไป จติ ก็
กลายเปน็ จติ วา่ งไปเลย สว่ นอสภุ ะภายนอกนน้ั หมดปญั หาไปกอ่ นหนา้ นแี้ ลว้ เขา้ ใจแลว้

187

ตงั้ แตข่ ณะทม่ี นั กลนื ตวั เขา้ มาสจู่ ติ มนั กป็ ลอ่ ยอสภุ ะขา้ งนอกทนั ทเี ลย รปู เสยี ง กลน่ิ
รส อะไรขา้ งนอกมนั ปลอ่ ยไปหมด เพราะอนั นไ้ี ปหลอกตา่ งหากนี่ เมอ่ื เขา้ ใจตวั นชี้ ดั แลว้
อันนัน้ ไมม่ ปี ัญหาอะไร มนั เขา้ ใจทนั ทีและปลอ่ ยวางภายนอกโดยสิน้ เชงิ

หลงั จากภาพภายในดบั ไปหมดแลว้ จติ กว็ า่ ง วา่ งหมดทน่ี ี่ กำ� หนดดอู ะไรกว็ า่ งหมด
มองดตู น้ ไมภ้ เู ขาตกึ รามบา้ นชอ่ ง เหน็ เปน็ เพยี งรางๆ เปน็ เงาๆ สว่ นใหญค่ อื จติ นม้ี นั ทะลุ
ไปหมด วา่ งไปหมด แมแ้ ตม่ องดูรา่ งกายตวั เอง มันก็เห็นแตพ่ อเปน็ เงาๆ สว่ นจิตแท้
มนั ทะลไุ ปหมด วา่ งไปหมด ถงึ กบั ออกอทุ านในใจวา่ โอโ้ ฮ จติ นว้ี า่ งถงึ ขนาดนเ้ี ชยี วนา
ว่างตลอดเวลา ไม่มีอะไรเข้าผา่ นในจติ เลย ถงึ มนั จะวา่ งอย่างนนั้ มนั ก็ปรุงภาพเป็น
เครอื่ งฝกึ ซอ้ มอยเู่ หมอื นกนั เราจะปรงุ ภาพใดกแ็ ลว้ แตเ่ ถอะ เปน็ เครอ่ื งฝกึ ซอ้ มจติ ใจ
ใหม้ คี วามวา่ งชำ�่ ชองเขา้ ไป จนกระทง่ั แยบ็ เดยี ววา่ งๆ พอปรงุ ขน้ึ แยบ็ มนั กว็ า่ งพรอ้ มๆ
ไปหมด

ตอนนแ้ี หละตอนทจ่ี ติ วา่ งเตม็ ท่ี ความรอู้ นั นจี้ ะเดน่ เตม็ ทท่ี นี่ ี่ คอื รปู กด็ ี เวทนากด็ ี
สญั ญากด็ ี สังขารกด็ ี วญิ ญาณก็ดี มนั รรู้ อบหมดแล้ว มนั ปล่อยของมนั หมด ไมม่ ี
อะไรเหลอื เหลอื แตค่ วามรอู้ นั เดยี ว มนั มคี วามปฏพิ ทั ธ์ มนั มคี วามสมั ผสั สมั พนั ธอ์ อ้ ยอง่ิ
อยอู่ ยา่ งละเอยี ดสขุ มุ มาก ยากจะอธบิ ายใหต้ รงกบั ความจรงิ ได้ มนั มคี วามดดู ดม่ื อยู่
กบั ความรอู้ นั นอี้ ยา่ งเดยี ว พออาการใดๆ เกดิ ขน้ึ พบั มนั กด็ บั พรอ้ ม มนั ดอู ยนู่ ่ี สตปิ ญั ญา
ข้นั นี้ ถา้ ครง้ั พทุ ธกาลท่านกเ็ รยี ก มหาสติ มหาปัญญา แตส่ มยั ทกุ วนั นี้ เราไม่อาจ
เอ้ือมพูด เราพดู ว่า สตปิ ัญญาอตั โนมตั ิ กพ็ อตัวแล้วกับทเ่ี ราใชอ้ ยู่ มันเหมาะสมกนั
อยแู่ ลว้ ไมจ่ ำ� เปน็ จะตอ้ งใหช้ อื่ ใหน้ ามสงู ยง่ิ ไปกวา่ นนั้ มนั กไ็ มพ่ น้ จากความจรงิ ซงึ่ เปน็
อย่นู ี้เลย จิตดวงน้ีถึงได้เดน่ ความเดน่ อนั นม้ี ันท�ำใหส้ วา่ งไปหมด

วนั หนึง่ เดินจงกรมอยู่ทางดา้ นตะวนั ตก วดั ดอยธรรมเจดีย์ เราอดอาหารมาได้
๓-๔ วนั แลว้ วนั นนั้ เขาจะมาใสบ่ าตรวนั พระในวดั เรากไ็ ปเดนิ จงกรมอยโู่ นน้ ตง้ั แตส่ วา่ ง
จนกระทั่งถึงเวลาไปบิณฑบาตที่บริเวณหน้าศาลาวัดถึงได้มา ตอนยืนร�ำพึงอยู่ทาง
จงกรม มันเกดิ ความอัศจรรยพ์ ลิ กึ พิล่นั ถึงกบั อุทานออกมาวา่ แหม จติ นีท้ ำ� ไมถึง
อัศจรรย์นักหนานะ มองดูอะไรแม้แผ่นดินท่ีเหยียบไปมาน้ีก็เห็นอยู่ชัดๆ ด้วยตา

188

แตท่ ำ� ไมจติ ซง่ึ เปน็ สว่ นใหญม่ นั วา่ งไปเสยี หมด ตน้ ไม้ ภเู ขาไมม่ ใี นจติ มนั วา่ งไปหมด
ไม่มอี ะไรเหลอื เลย เหลือแตค่ วามว่างอยา่ งเดยี วเต็มหัวใจ ยืนรำ� พึงอยูส่ ักประเดยี๋ ว
ความรู้ชนิดหน่งึ เกดิ ขึน้ “ถ้ามีจดุ มตี ่อมแห่งผู้รู้อยู่ทใี่ ด น้ันแลคอื ตัวภพ” ว่าอย่างนั้น
เรางงเลย

ความจรงิ คำ� วา่ จดุ กห็ มายถงึ จดุ ผรู้ ู้ นนั้ เอง ถา้ เราเขา้ ใจปญั หานตี้ รงตามความจรงิ
ทผ่ี ดุ บอกขน้ึ มา มนั กด็ บั กนั ไดใ้ นขณะนนั้ แหละ แตน่ มี้ นั กลบั งงไปเสยี แทนทจ่ี ะเขา้ ใจ
เพราะเราไม่เคยรเู้ คยเหน็ ถา้ มีจุดก็จุดผูร้ ู้ ถา้ มตี ่อมกห็ มายถงึ ตอ่ มผรู้ ู้ อย่สู ถานทใ่ี ด
ก็ที่จติ ดวงร้ๆู นัน้ แลคือตวั ภพ อบุ ายท่ผี ดุ ขน้ึ ภายในจิตนนั้ ก็บอกชัดๆ แล้วไมผ่ ดิ
อะไรเลย แตเ่ รามนั งงไปเอง เอะ๊ นม่ี นั ยงั ไงกนั นะไปเสยี อกี จงึ ไมไ่ ดป้ ระโยชนจ์ ากอบุ าย
ท่ีผุดขึ้นบอกนน้ั เลยในเวลานนั้ ปล่อยให้เวลาผ่านไปเปลา่ ๆ เป็นเวลา ๓ เดอื นกว่า
ทั้งที่ปัญหานนั้ ก็แบกอยู่ในจติ นน่ั แล ยงั ปลงวางกนั ไมไ่ ด้

ทนี ถ้ี งึ เวลามนั จะรนู้ ะ กพ็ จิ ารณาจติ อนั เดยี วไมไ่ ดก้ วา้ งขวางอะไร เพราะสง่ิ ตา่ งๆ
ท่ีเป็นสว่ นหยาบมันรูห้ มด รปู เสยี ง กลน่ิ รส เครอื่ งสัมผัส ทั่วโลกธาตมุ ันรู้หมด
เขา้ ใจหมด และปล่อยวางหมดแล้ว มนั ไมส่ นใจพิจารณา แมแ้ ต่รปู เวทนา สญั ญา
สงั ขาร วญิ ญาณ ยงั ไมย่ อมสนใจพจิ ารณาเลย มนั สนใจอยเู่ ฉพาะความรทู้ เี่ ดน่ ดวงกบั
เวทนาสว่ นละเอยี ดภายในจติ เทา่ นนั้ สตปิ ญั ญาสมั ผสั สมั พนั ธอ์ ยกู่ บั อนั น้ี พจิ ารณาไป
พจิ ารณามา แตก่ พ็ งึ ทราบวา่ จดุ ทว่ี า่ นม้ี นั ยงั เปน็ สมมตุ ิ มนั จะสงา่ ผา่ เผยขนาดไหน กส็ งา่
ผา่ เผยอยใู่ นวงสมมตุ ิ จะสวา่ งกระจา่ งแจง้ ขนาดไหน กส็ วา่ งกระจา่ งแจง้ อยใู่ นวงสมมตุ ิ
เพราะอวชิ ชายังมอี ยใู่ นนน้ั

อวิชชานัน้ แลคอื ตัวสมมตุ ิ จุดแห่งความเดน่ ดวงนัน้ ก็แสดงอาการลมุ่ ๆ ดอนๆ
ตามขั้นแห่งความละเอียดของจิตให้เราเห็นจนได้ บางทีก็มีลักษณะเศร้าหมองบ้าง
ผอ่ งใสบา้ ง ทุกขบ์ ้าง สขุ บ้าง ตามข้นั ละเอียดของจติ ภูมิน้ีใหป้ รากฏพอจับพิรุธได้อยู่
นน่ั แล สตปิ ญั ญาขน้ั นเ้ี ปน็ องครกั ษร์ กั ษาจติ ดวงนอ้ี ยา่ งเขม้ งวดกวดขนั แทนทมี่ นั จะ
จอ่ กระบอกปนื คอื สตปิ ญั ญาเขา้ มาทน่ี ม่ี นั ไมจ่ อ่ มนั สง่ ไปทอ่ี วชิ ชาหลอกไปโนน้ จงึ ไดว้ า่
อวชิ ชานแ้ี หลมคมมาก ไมม่ อี ะไรแหลมคมมากยง่ิ กวา่ อวชิ ชาซง่ึ เปน็ จดุ สดุ ทา้ ย ความโลภ

189

มันกห็ ยาบๆ พอเข้าใจและเห็นโทษได้ง่าย โลกยงั พอใจกัน โลภคิดดซู ิ ความโกรธ
กห็ ยาบๆ โลกยงั พอใจโกรธ ความหลง ความรกั ความชงั ความเกลยี ด ความโกรธอะไร
เป็นของหยาบๆ พอเข้าใจและเห็นโทษไดง้ า่ ย โลกยงั พอใจกนั

อันนี้ไมใ่ ชส่ งิ่ เหลา่ นั้น มันเลยมาหมด ปลอ่ ยมาได้หมด แตท่ �ำไมมันยังมาตดิ
ความสวา่ งไสว ความอศั จรรยอ์ นั นี้ ทีนี้อันน้ีเมอ่ื มันมีอยู่ภายในนี้ มนั จะแสดงความ
อับเฉาขน้ึ มานดิ ๆ แสดงความทกุ ขข์ ึน้ มานิดๆ ซง่ึ เปน็ ความเปลี่ยนแปลง ไมแ่ นน่ อน
ไม่คงเสน้ คงวา ให้จบั ไดด้ ว้ ยสตปิ ัญญาทจ่ี ดจ่อต่อเน่อื งกันอยตู่ ลอดเวลา ไมล่ ดละ
ความพยายามอยากรอู้ ยากเหน็ ความเปน็ ตา่ งๆ ของจติ ดวงนี้ สดุ ทา้ ยกห็ นไี มพ่ น้ ตอ้ งรู้
กนั จนไดว้ า่ จติ ดวงนไ้ี มเ่ ปน็ ทแ่ี นใ่ จตายใจได้ จงึ เกดิ ความรำ� พงึ ขน้ึ มาวา่ จติ ดวงเดยี วน้ี
ทำ� ไมจงึ เปน็ ไปไดห้ ลายอยา่ งนกั นะ เดยี๋ วเปน็ ความเศรา้ หมอง เดยี๋ วเปน็ ความผอ่ งใส
เด๋ียวเป็นสขุ เด๋ียวเป็นทุกข์ ไมค่ งทดี่ งี ามอยู่ไดต้ ลอดไป ทำ� ไมจติ ละเอียดถึงขนาดน้ี
แลว้ จึงยงั แสดงอาการต่างๆ อยู่ได้

พอสติปัญญาเร่ิมหันความสนใจเข้ามาพิจารณาจิตดวงน้ี ความรู้ชนิดหนึ่งที่
ไมค่ าดไมฝ่ นั กผ็ ดุ ขน้ึ มาภายในใจวา่ ความเศรา้ หมองกด็ ี ความผอ่ งใสกด็ ี ความสขุ กด็ ี
ความทกุ ขก์ ด็ ี เหลา่ นเ้ี ปน็ สมมตุ ทิ งั้ สน้ิ และเปน็ อนตั ตาทง้ั มวลนะ เทา่ นนั้ แล สตปิ ญั ญา
ก็หย่ังทราบจิตท่ีถูกอวิชชาครอบง�ำอยู่นั้นว่าเป็นสมมุติที่ควรปล่อยวางโดยถ่ายเดียว
ไมค่ วรยึดถอื เอาไว้ หลงั จากความรทู้ ผี่ ดุ ขึ้นบอกเตอื นสติปญั ญาผทู้ ำ� หน้าที่ตรวจตรา
อย่ขู ณะนัน้ ผ่านไปครเู่ ดียว จติ และสตปิ ัญญาเป็นราวกบั ว่าตา่ งวางตวั เป็นอเุ บกขา
มธั ยัสถ์ ไม่กระเพอ่ื มตัวทำ� หน้าที่ใดๆ ในขณะน้นั จติ เปน็ กลางๆ ไมจ่ ดจอ่ กับอะไร
ไมเ่ ผลอส่งใจไปไหน ปญั ญาก็ไม่ท�ำงาน สติก็รอู้ ย่ธู รรมดาของตนไม่จดจอ่ กับสง่ิ ใด

ขณะจติ สติ ปญั ญา ทง้ั สามเปน็ อเุ บกขามธั ยสั ถน์ นั้ แล เปน็ ขณะทโี่ ลกธาตภุ ายในจติ
อนั มีอวิชชาเปน็ ผูเ้ รอื งอำ� นาจไดก้ ระเทอื นและขาดสะบั้นบรรลัยลงจากบลั ลงั ก์ คอื ใจ
กลายเป็นวสิ ุทธจิ ติ ขึน้ มาแทนที่ ในขณะเดยี วกนั กบั อวชิ ชาขาดสะบน้ั หั่นแหลกแตก
กระจายหายซากลงไปด้วยอ�ำนาจสติปัญญาที่เกรียงไกร ขณะท่ีฟ้าดินถล่มโลกธาตุ
หวนั่ ไหว (โลกธาตภุ ายใน) แสดงมหศั จรรยบ์ น้ั สดุ ทา้ ยปลายแดนระหวา่ งสมมตุ กิ บั วมิ ตุ ติ

190

ตดั สนิ ความบนศาลสถติ ยตุ ธิ รรม โดยวมิ ตุ ตญิ าณทสั สนะเปน็ ผตู้ ดั สนิ คคู่ วาม โดยฝา่ ย
มชั ฌมิ าปฏปิ ทา มรรคอรยิ สจั เปน็ ฝา่ ยชนะโดยสน้ิ เชงิ ฝา่ ยสมทุ ยั อรยิ สจั เปน็ ฝา่ ยแพ้
นอ็ กแบบหามลงเปล ไม่มที างฟื้นตัวตลอดอนนั ตกาลส้นิ สดุ ลงแล้ว

เจา้ ตวั เกดิ ความอศั จรรยล์ น้ โลก อทุ านออกมาวา่ โอโ้ หๆ้ อศั จรรยห์ นอๆ แตก่ อ่ น
ธรรมนอ้ี ยทู่ ไี่ หนๆ มาบดั นธ้ี รรมแท้ ธรรมอศั จรรยเ์ กนิ คาด (เกนิ โลก) มาเปน็ อยทู่ จี่ ติ
และเปน็ อนั หนง่ึ อนั เดยี วกนั กบั จติ ไดอ้ ยา่ งไร และแตก่ อ่ นพระพทุ ธเจา้ พระสงฆส์ าวก
อยู่ที่ไหน มาบัดน้ีองค์สรณะที่แสนอัศจรรย์มาเป็นอันหน่ึงอันเดียวกับจิตดวงนี้ได้
อยา่ งไร โอโ้ ห้ ธรรมแท้ พทุ ธะแท้ สงั ฆะแท้ เปน็ อยา่ งนห้ี รอื ไมอ่ ยกู่ บั ความคาดหมาย
ดน้ เดาใดๆ ทงั้ สิ้น แต่เป็นความจริงลว้ นๆ อยู่กบั ความจริงล้วนๆ อย่างเดยี ว

หลังจากน้ันก็เกิดร�ำพึงเป็นลักษณะท้อใจต่อเพื่อนร่วมโลกร่วมทุกข์เกี่ยวกับ
ธรรมทเี่ ปน็ อยใู่ นใจวา่ เมอื่ ธรรมแทเ้ ปน็ เชน่ นี้ จะนำ� ออกสอนใครใหร้ ใู้ หเ้ ขา้ ใจไดอ้ ยา่ งไร
อยคู่ นเดยี วพอถงึ วนั ขนั ธแ์ ตกธาตสุ ลายไป ไมเ่ หมาะสมกวา่ การบอกกลา่ วสงั่ สอนใคร
ละหรอื พอรำ� พึงเชน่ นีก้ ม็ ีความร้ชู นดิ หนึ่งผดุ ขึน้ มาวา่ พระพุทธเจา้ ทรงรเู้ ห็นธรรม
อัศจรรย์นีเ้ พยี งคนเดยี ว แต่เป็นศาสดาส่ังสอนสตั ว์ได้ตั้งสามโลกธาตุ ท�ำไมเวลาเรา
สอนตนยงั สอนได้ สอนคนอนื่ จะทอ้ ใจสอนไมไ่ ดอ้ ยา่ งไร เพราะแนวทางสอนแนวทางรู้
มีอยู่มิได้ปิดบังลี้ลับ พอทราบเช่นน้ี ความรู้สึกท้อใจที่จะพูดกับเพ่ือนฝูงจึงค่อยๆ
คล่ีคลายออกมา

เรอื่ งทงั้ นย้ี งั ทำ� ใหร้ ะลกึ ถงึ องคศ์ าสดาขณะตรสั รทู้ แี รก ทรงทำ� ความขวนขวายนอ้ ย
อดิ หนาระอาพระทยั ในการทจี่ ะนำ� ธรรมอนั ประเสรฐิ ในพระทยั ออกสงั่ สอนโลก เพราะ
ทรงเห็นวา่ เหลอื วสิ ยั ที่จะรเู้ ห็นตามได้ ทง้ั ทที่ รงปรารถนาเปน็ ศาสดาเพือ่ ส่งั สอนโลก
อยแู่ ล้ว เพราะเห็นว่าธรรมทที่ รงรทู้ รงเห็นน้นั เป็นธรรมสดุ เอือ้ มหมดหวังที่โลกจะ
ยอมรับนับถือและปฏิบัติเพื่อรู้เห็นตามได้ แต่เม่ือทรงพิจารณาย้อนหลังถึงปฏิปทา
ทท่ี รงดำ� เนนิ มาจนถงึ ความรแู้ จง้ กท็ ราบไดว้ า่ ไมเ่ ปน็ ธรรมทสี่ ดุ เออ้ื มหมดหวงั ยงั จะเกดิ
ประโยชนแ์ กโ่ ลกอยา่ งมหาศาลไมม่ ปี ระมาณ เพราะการสงั่ สอนตามแนวทางของธรรม
ที่เคยเห็นผลมาแลว้ ไมส่ งสัย จงึ ปลงพระทยั ในการทจี่ ะสัง่ สอนสตั ว์โลกตอ่ ไป

191

เราทเี่ ป็นในลกั ษณะน้ีเพราะเปน็ ธรรมไม่เคยรูเ้ คยเห็น และเป็นธรรมอัศจรรย์
สดุ สว่ น เมอ่ื มองดเู ฉพาะผลในปจั จบุ นั ไมม่ องสาวไปถงึ เหตทุ ด่ี ำ� เนนิ มา จงึ ทำ� ใหท้ อ้ ถอย
ปลอ่ ยวางในการทจ่ี ะพดู สนทนากบั ใครๆ ตลอดการเทศนาวา่ การตา่ งๆ เกย่ี วกบั ธรรมนี้
ต่อเมอ่ื ไดพ้ ิจารณาสาวถึงเหตคุ ือปฏิปทาเครอ่ื งดำ� เนนิ มาแล้ว จึงทำ� ให้มีแก่ใจในการ
ทจี่ ะพดู คยุ ตลอดการแสดงออกแหง่ ธรรมแงต่ า่ งๆ ตามขน้ั ภมู ขิ องผมู้ าเกย่ี วขอ้ งศกึ ษา
อบรมดว้ ยเร่ือยมา จนกลายเป็นอาจารยแ์ บบปลอมๆ ขน้ึ มาดว้ ยความเสกสรรของ
ประชาชน พระเณรทงั้ หลาย ดงั ทเี่ ปน็ อยนู่ แ้ี ล เมอื่ เปน็ เชน่ นกี้ จ็ ำ� ตอ้ งไดพ้ ดู จาปราศรยั
เทศนาวา่ การดุด่าวา่ กล่าวกนั ไปตามความหนกั เบาที่ควรแสดง

ตอ้ งขออภยั กับทา่ นผฟู้ ัง ผู้อา่ นมากๆ ด้วย ทจ่ี ะเรียนแบบเถรตรงเกนิ ไปจน
นา่ เกลยี ดน้ี คอื ในเวลาพระเศษเดนเทยี่ วหวั ซกุ หวั ซนุ ดว้ ยความทกุ ขแ์ สนสาหสั เพราะ
การฝกึ ทรมานตนอย่ใู นปา่ ในเขาด้วยความตะเกยี กตะกายโดยอาการต่างๆ แทบไป
แทบอยู่ แบบไมม่ กี สุ ลามาตกิ าตามสง่ เสยี บา้ งเลย เพราะความทกุ ขท์ รมานรอ้ ยแปดพนั
ประการนน้ั ไมม่ ใี ครทราบและสนใจคดิ กนั บา้ ง นอกจากคนในปา่ ในเขาทไี่ ปอาศยั เขาอยู่
พอประทงั ชวี ติ ไปในวนั หน่งึ ๆ ทเี่ ขาอาจพอทราบไดบ้ ้างเป็นบางส่วนบางอาการ

ดงั นนั้ คำ� วา่ พระพทุ ธเจา้ ทรงบำ� เพญ็ พระองคถ์ งึ ขน้ั สลบไสลกอ่ นตรสั รนู้ น้ั จงึ เปน็
ธรรมท่ีผู้ปฏิบัติเพื่ออรรถเพ่ือธรรมเพ่ือมรรคผลนิพพานด้วยความมุ่งมั่นถึงใจ
ตอ้ งยอมรบั และเชือ่ อย่างถงึ ใจไม่มคี วามกงั ขา นอกจากผไู้ มเ่ คยปฏิบตั ิและไมส่ นใจ
ปฏบิ ตั เิ ลย หรอื ปฏบิ ตั แิ บบเอาเสอ่ื หมอนมดั ตดิ หลงั ตดิ คอรอใหก้ เิ ลสตาย และขดุ หลมุ
ฝงั ศพกเิ ลสดว้ ยการนอนคอยตกั ตวงเอามรรคผลนพิ พานอยทู่ า่ เดยี วเทา่ นนั้ จะไมย่ อม
เชอ่ื การดำ� เนนิ ด้วยความล�ำบากของพระพุทธเจา้ แลสาวกท้ังหลายเลย ยง่ิ สมัยนเ้ี ป็น
สมยั คนฉลาดมาก อะไรทข่ี ดั ตอ่ ความเปน็ ปราชญข์ องตน แมส้ งิ่ นน้ั จะถกู จะดวี เิ ศษวโิ ส
เพียงไร กไ็ ม่สนใจรับน�ำสง่ิ ทีด่ ีน้ันเขา้ มาเทยี บเคยี งความเป็นปราชญข์ องตน สุดท้าย
ความเปน็ ปราชญน์ น้ั กไ็ มพ่ น้ จากความพาลแกต่ นและสว่ นรวมจนได้ ฉะนน้ั วถิ ที างเดนิ
ของความต่�ำทรามแหง่ จิตใจกับวถิ ีทางเดินแห่งความมีธรรมในใจจงึ ตา่ งกนั มาก

192

ท่านนักปฏิบัติ ตามหลักธรรมท่านว่าเป็นนักพิจารณาใคร่ครวญทุกแง่ทุกมุม
ทงั้ ทางธรรมและทางโลกดว้ ยความไมป่ ระมาท ไมว่ า่ จะอยใู่ นอริ ยิ าบถใด อยใู่ นสถานทใี่ ด
ควรมีสติปัญญาประคองตัวอยู่เสมอ ไม่สนใจกับความบกพร่องหรือสมบูรณ์ทาง
มรรยาทความประพฤตดิ -ี ชวั่ ตลอดการใหค้ ะแนนตดั คะแนนของผใู้ ด ยง่ิ กวา่ ความ
สนใจกบั ความบกพร่องหรือสมบรู ณ์ทางมรรยาทความประพฤติดี-ชั่ว ตลอดการให้
คะแนนหรอื ตดั คะแนนตวั เราเอง นคี่ อื ทางเดนิ ของธรรมสำ� หรบั ผปู้ ระพฤตธิ รรม มธี รรม
ประจำ� ตวั ถา้ ตรงขา้ มเปน็ ทางเดนิ ฝา่ ยตำ�่ สำ� หรบั ผใู้ จตำ่� หาความเปน็ ธรรมเขา้ แทรกมไิ ด้
นเี่ ป็นค�ำเตอื นท่านนกั ปฏิบตั ทิ ่มี าศกึ ษาอบรมได้เขา้ ใจอยา่ งถึงใจโดยท่วั กัน

ธรรมทกี่ ลา่ ววนั นสี้ ว่ นมากเปน็ เรอ่ื งสว่ นตวั เปน็ ธรรมไมส่ มควรนำ� ออกแสดงในท่ี
สาธารณชน ซงึ่ มีความรสู้ ึกในแง่หนักเบาตา่ งกัน อาจมสี ่วนเสยี ทางโลกวัชชะสำ� หรบั
ผู้แสดง และมีส่วนเสียทางจิตใจของผู้ฟังผู้อ่านได้เม่ือถอดเทปออกพิมพ์เป็นอักษร
นอกจากฟงั ในวงเฉพาะทคี่ วรฟงั และเขา้ ใจกนั ไดด้ เี ทา่ นนั้ กณั ฑน์ จี้ งึ รสู้ กึ ฝนื ใจฝนื นสิ ยั
ของผแู้ สดงอยไู่ มน่ อ้ ย เทา่ ทนี่ ำ� ออกกด็ ว้ ยความเหน็ ใจทา่ นผมู้ าศกึ ษาอบรมดว้ ยความ
เป็นธรรมขอร้องให้น�ำออก เพ่ือเป็นแนวทางแก่ผู้ปฏิบัติทั้งหลายจะได้ยึดเป็นแนว
ปฏบิ ตั ติ อ่ ไปตลอดกาลนาน หากผดิ พลาดประการใด จงึ ขออภยั จากทา่ นผอู้ า่ นทง้ั หลาย
โดยท่ัวกันด้วย โดยคิดว่าท่านผู้ทรงธรรมทางด้านปฏิบัติจิตตภาวนายังมีอยู่มาก
ทง้ั ปจั จบุ นั และอนาคต ซงึ่ อาจไดร้ บั ประโยชนจ์ ากธรรมกณั ฑแ์ หวกแนวนบี้ า้ ง ผแู้ สดง
จงึ ทนอายในการขายความโงข่ องตนไว้ในกณั ฑน์ ี้

193