ราชาศัพท์

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศพั ท์ ความหมาย


พระอันตคุณ ลำไสเ้ ล็ก, ลำไส้ทบ


พระกญุ ชะ ไส้พุง


พระนหารู เสน้ , เอ็น


เสน้ พระโลหิต, หลอดพระโลหิต เส้นเลือด, หลอดเลอื ด


หลอดพระวาโย หลอดลม


พระกิโลมกะ พังผืด


พระองคาพยพ ส่วนตา่ ง ๆ ของรา่ งกาย


พระมตั ถลงุ ค์ มนั สมอง


พระธมน(ี ๑) เส้นประสาท


พระลสกิ า นำ้ ในไขข้อ


พระปิตตะ ด,ี น้ำด
ี

พระเขฬะ น้ำลาย


พระเสมหะ เสลด


มลู พระนาสิก นำ้ มูก


มลู พระนขา ขีเ้ ล็บ


พระเสโท เหงื่อ


พระเมโท, มูลพระเสโท ไคล


พระบุพโพ นำ้ หนอง, นำ้ เหลอื ง


พระอุหลบ, พระบุษปะ เลือดประจำเดือน


พระอฐั ิ กระดกู


พระอังคาร, พระสรีรางคาร เถา้ กระดกู


(๑) จาก สยามบาลีอภิธาน ของนาคะประทีป มหามกุฏราชวทิ ยาลัย จัดพิมพ์ พ.ศ. ๒๕๓๐ ตามแบบฉบบั เดิม


51

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศพั ท ์ ความหมาย

พระองั สฐั (ิ ๑) กระดูกไหล
่
พระหนุฐ(ิ ๒) กระดกู คาง

พระควี ฐั ิ(๓) กระดูกคอ

พระพาหฐั (ิ ๔) กระดูกแขน

พระอรุ ฐั (ิ ๕) กระดกู หนา้ อก

พระผาสกุ ัฐ(ิ ๖) กระดูกซโี่ ครง

พระปฐิ กิ ัณฐกัฐ(ิ ๗) กระดกู สนั หลัง

พระกฏิฐ(ิ ๘) กระดกู สะเอว

พระอูรฐั (ิ ๙) กระดูกขา

พระชงั ฆัฐิ(๑๐) กระดกู แขง้

พระปาทัฐ(ิ ๑๑) กระดูกเทา้

พระหัตถัฐ(ิ ๑๒) กระดูกมอื

พระยอด ฝ,ี หวั ฝี

พระบงั คนหนัก อจุ จาระ

พระบังคนเบา ปสั สาวะ

พระปสั สาสะ ลมหายใจเข้า

พระอสั สาสะ ลมหายใจออก

พระชีพจร ชีพจร

อณุ หภูมิพระวรกาย อุณหภูมิของรา่ งกาย

ลม

พระวาโย
52
(๑)–(๑๒) จาก พระบาลมี หาสตปิ ัฏฐานสูตร

หมวดท่ี ๓

อาการ

ราชาศพั ท ์
ใช้แก
่
ความหมาย

รับสั่ง สั่ง – พระมหากษัตรยิ ์ถึงหมอ่ มเจ้า


รับส่ัง, ตรัส พูด – พระมหากษตั ริยถ์ ึงหมอ่ มเจ้า


ทรงทักทาย, ตรัสทกั ทาย ทักทาย – พระมหากษัตรยิ ์ถงึ หม่อมเจา้


ทรงพระราชปฏิสันถาร, ทักทาย – พระมหากษัตริย์


มพี ระราชปฏสิ ันถาร สมเดจ็ พระบรมราชินนี าถ


สมเดจ็ พระบรมราชนิ
ี

สมเดจ็ พระบรมราชชนก


สมเดจ็ พระบรมราชชนนี


สมเดจ็ พระยพุ ราช


สมเด็จพระบรมโอรสาธริ าช


สยามมกฎุ ราชกมุ าร


สมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ


สยามบรมราชกุมารี


ทรงพระปฏิสันถาร, ทักทาย – พระราชวงศ์ชนั้ สมเด็จเจ้าฟา้


มพี ระปฏิสันถาร และพระองคเ์ จา้


ทรงปราศรยั ปราศรัย, – พระมหากษัตริย์ถึงหม่อมเจา้


พดู ดว้ ยไมตรีจติ


ทรงถาม, ตรัสถาม ถาม – พระมหากษตั ริยถ์ งึ หมอ่ มเจา้


ทรงพระราชดำร,ิ คิด – พระมหากษตั รยิ
์

มีพระราชดำร ิ สมเด็จพระบรมราชินนี าถ


สมเด็จพระบรมราชิน
ี

สมเดจ็ พระบรมราชชนก


53

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศพั ท ์ ความหมาย ใช้แก่


สมเด็จพระบรมราชชนน
ี
สมเด็จพระยุพราช

สมเดจ็ พระบรมโอรสาธริ าช

สยามมกฎุ ราชกุมาร

สมเดจ็ พระเทพรัตนราชสุดาฯ

สยามบรมราชกุมาร
ี

ทรงพระดำริ, มีพระดำริ คดิ – พระราชวงศช์ ้ันสมเดจ็ เจา้ ฟ้า


และพระองคเ์ จ้า


มพี ระราชประสงค,์ ตอ้ งการ – พระมหากษตั ริย์


ตอ้ งพระราชประสงค์ สมเดจ็ พระบรมราชินีนาถ


สมเดจ็ พระบรมราชินี


สมเด็จพระบรมราชชนก


สมเดจ็ พระบรมราชชนนี


สมเด็จพระยพุ ราช


สมเด็จพระบรมโอรสาธริ าช


สยามมกฎุ ราชกุมาร


สมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ


สยามบรมราชกุมารี


มีพระประสงค,์ ตอ้ งการ – พระราชวงศ์ช้ันสมเด็จเจ้าฟ้า


ตอ้ งพระประสงค์ และพระองค์เจ้า


ทรงพระราชปรารถนา, ต้องการ, ปรารถนา – พระมหากษตั รยิ
์
มพี ระราชปรารถนา สมเด็จพระบรมราชนิ นี าถ

สมเด็จพระบรมราชนิ ี

สมเด็จพระบรมราชชนก

สมเด็จพระบรมราชชนนี

สมเด็จพระยพุ ราช

สมเด็จพระบรมโอรสาธริ าช

สยามมกฎุ ราชกุมาร


54

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศัพท ์ ความหมาย ใช้แก่


สมเดจ็ พระเทพรัตนราชสุดาฯ

สยามบรมราชกุมาร
ี

ทรงปรารถนา ปรารถนา – พระราชวงศต์ ง้ั แตส่ มเดจ็ เจา้ ฟา้


ถึงหมอ่ มเจ้า


ทรงพระราชนิพนธ์ แต่งหนงั สือ, แต่งเพลง – พระมหากษตั ริย์


สมเดจ็ พระบรมราชนิ นี าถ


สมเดจ็ พระบรมราชินี


สมเด็จพระบรมราชชนก


สมเด็จพระบรมราชชนน
ี

สมเดจ็ พระยพุ ราช


สมเดจ็ พระบรมโอรสาธริ าช


สยามมกุฎราชกมุ าร


สมเด็จพระเทพรัตนราชสดุ าฯ


สยามบรมราชกุมาร
ี

ทรงพระนิพนธ์ แตง่ หนงั สอื , แต่งเพลง – พระราชวงศช์ น้ั สมเดจ็ เจา้ ฟา้ และ


พระองค์เจา้


ทรงนิพนธ,์ ทรงแต่ง แต่งหนังสอื , แตง่ เพลง – หมอ่ มเจ้า


ทรงพระอักษร อา่ นหนงั สอื , – พระมหากษัตรยิ ถ์ ึงพระองค์เจา้


เขียนหนังสือ,


เรียนหนังสอื


ทรงลงพระปรมาภิไธย ลงช่ือ – พระมหากษัตรยิ
์

ทรงลงพระนามาภิไธย ลงชือ่ – สมเด็จพระบรมราชินีนาถ


สมเด็จพระบรมราชินี


สมเดจ็ พระบรมราชชนก


สมเดจ็ พระบรมราชชนนี


สมเดจ็ พระยุพราช


55

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศัพท์ ความหมาย ใช้แก่


สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช

สยามมกฎุ ราชกุมาร

สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ าฯ

สยามบรมราชกมุ าร
ี

ทรงลงพระนาม ลงช่อื – พระราชวงศต์ งั้ แตส่ มเดจ็ เจา้ ฟา้

ถงึ หมอ่ มเจา้


ทรงพระราชอนุสรณค์ ำนงึ ถึง, หวนคดิ ถึง, รำพึงถงึ , – พระมหากษตั รยิ ์

ทรงพระราชอนุสรณ ์ ระลึกถงึ สมเด็จพระบรมราชนิ นี าถ

รำพึงถึง, มพี ระราชหฤทัย สมเดจ็ พระบรมราชินี

ระลกึ ถึง สมเดจ็ พระบรมราชชนก

สมเดจ็ พระบรมราชชนน
ี
สมเด็จพระยุพราช

สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช

สยามมกฎุ ราชกมุ าร

สมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ

สยามบรมราชกุมาร
ี

ทรงระลกึ ถงึ ระลกึ ถึง – พระราชวงศต์ งั้ แตส่ มเดจ็ เจา้ ฟา้

ถ
งึ หมอ่ มเจา้


พระราชทาน ให ้ – พระมหากษตั รยิ ถ์ งึ สมเดจ็ เจา้ ฟา้


ประทาน ให ้ – พระราชวงศช์ นั้ พระองคเ์ จา้ และ

หม่อมเจ้า


โปรดเกล้าโปรดกระหม่อม ส่งั ให้เข้าพบ, – พระมหากษตั ริย์

ใหเ้ ขา้ เฝ้าทลู ละอองธลุ ี อนญุ าตใหเ้ ข้าพบ สมเด็จพระบรมราชนิ นี าถ

พระบาท


โปรดเกล้าโปรดกระหมอ่ ม สง่ั ใหเ้ ขา้ พบ, – สมเด็จพระบรมราชนิ
ี
ให้เขา้ เฝา้ ทูลละออง อนญุ าตใหเ้ ขา้ พบ สมเด็จพระบรมราชชนก


พระบาท สมเดจ็ พระบรมราชชนน
ี

56

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศพั ท ์ ความหมาย ใช้แก่


สมเดจ็ พระยพุ ราช

สมเดจ็ พระบรมโอรสาธิราช

สยามมกุฎราชกมุ าร

สมเดจ็ พระเทพรัตนราชสดุ าฯ

สยามบรมราชกมุ าร
ี

โปรดใหเ้ ข้าเฝา้ สัง่ ใหเ้ ข้าพบ, – พระราชวงศ์ตั้งแต่สมเดจ็ เจา้ ฟ้า

อนญุ าตใหเ้ ขา้ พบ ถึงหม่อมเจ้า


เฝ้า เขา้ พบ – พระราชวงศ์ตัง้ แตส่ มเด็จเจา้ ฟ้า

ถงึ หมอ่ มเจา้


รบั สง่ั ใหห้ า, รับส่ังใหเ้ ขา้ เฝ้า สัง่ ใหเ้ ขา้ พบ – พระราชวงศต์ ั้งแต่สมเดจ็ เจา้ ฟ้า

ถงึ หมอ่ มเจา้


เสด็จพระราชดำเนนิ (๑) เดินทางไปหรอื มา – พระมหากษตั รยิ ์

โดยยานพาหนะ สมเดจ็ พระบรมราชินนี าถ

สมเด็จพระบรมราชินี

สมเดจ็ พระบรมราชชนก

สมเด็จพระบรมราชชนน
ี
สมเด็จพระยพุ ราช

สมเดจ็ พระบรมโอรสาธิราช

สยามมกฎุ ราชกุมาร

สมเด็จพระเทพรตั นราชสดุ าฯ

สยามบรมราชกมุ ารี


เสดจ็ (๒) เดนิ ทางโดย – พระราชวงศ์ตงั้ แต่สมเดจ็ เจา้ ฟา้

ยานพาหนะ ถงึ หม่อมเจา้


เสด็จพระราชดำเนนิ เดนิ ทางเพือ่ ย้ายท่อี ย ู่ – พระมหากษัตริย์


แปรพระราชฐาน ชว่ั คราว


(๑) ต้องมคี ำประกอบทา้ ย เช่น เสดจ็ พระราชดำเนนิ ไป เสดจ็ พระราชดำเนินมา เสด็จพระราชดำเนนิ กลบั เป็นตน้ ดคู ำอธิบายท้าย
บทที่ ๔ ขอ้ ๑๔


(๒) ต้องมคี ำประกอบท้าย เช่น เสดจ็ ไป เสด็จกลบั เสดจ็ มา เป็นตน้ ดคู ำอธบิ ายท้ายบทท่ี ๔ ข้อ ๑๔


57

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศพั ท์ ความหมาย ใช้แก
่

เสดจ็ แปรพระราชฐาน อยู่ระหว่างการย้าย – พระมหากษตั รยิ
์

ทีอ่ ยชู่ ่วั คราว


เสด็จพระราชดำเนนิ ไป ยา้ ยทอ่ี ย่ชู ว่ั คราว – สมเด็จพระบรมราชนิ นี าถ


ประทับแรม สมเดจ็ พระบรมราชนิ ี


สมเดจ็ พระบรมราชชนก


สมเดจ็ พระบรมราชชนนี


สมเดจ็ พระยุพราช


สมเดจ็ พระบรมโอรสาธริ าช


สยามมกฎุ ราชกุมาร


สมเดจ็ พระเทพรัตนราชสดุ าฯ


สยามบรมราชกมุ าร
ี

เสดจ็ ไปประทับแรม ย้ายทอี่ ยชู่ ั่วคราว – พระราชวงศ์ชั้นสมเดจ็ เจ้าฟา้


และพระองค์เจ้า


เสด็จประพาส เดินทางไปค้างแรม, – พระมหากษตั รยิ ถ์ งึ พระองคเ์ จา้


เปลยี่ นทไ่ี ปอย่ทู อี่ ่นื ,


ไปเท่ียว


เสด็จนิวัต เดินทางกลบั จาก – พระมหากษตั ริย์


ตา่ งประเทศ


รบั เสด็จ คอยรับเมื่อมาถงึ – พระมหากษตั รยิ ถ์ งึ พระองคเ์ จา้


สง่ เสด็จ คอยส่งเมอื่ กลับ – พระมหากษตั รยิ ์ถึงพระองค์เจา้


ตามเสดจ็ , โดยเสด็จ ไปด้วย – พระมหากษตั ริยถ์ งึ พระองค์เจ้า


โดยเสดจ็ พระราชกศุ ล ร่วมทำบญุ ด้วย – พระมหากษัตริย์


สมเดจ็ พระบรมราชินนี าถ


สมเด็จพระบรมราชนิ
ี

สมเดจ็ พระบรมราชชนก


สมเดจ็ พระบรมราชชนนี


สมเด็จพระยุพราช



58

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศัพท์ ความหมาย ใช้แก่


สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช

สยามมกฎุ ราชกมุ าร

สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสุดาฯ

สยามบรมราชกมุ าร
ี

โดยเสด็จพระกศุ ล ร่วมทำบุญดว้ ย – พระราชวงศต์ ง้ั แตส่ มเดจ็ เจา้ ฟา้

ถงึ หม่อมเจา้


ถวายพระราชกศุ ล อทุ ิศส่วนกุศล – พระมหากษัตริย
์
สมเดจ็ พระบรมราชินนี าถ

สมเดจ็ พระบรมราชนิ ี

สมเด็จพระบรมราชชนก

สมเดจ็ พระบรมราชชนนี

สมเดจ็ พระยุพราช

สมเดจ็ พระบรมโอรสาธริ าช

สยามมกฎุ ราชกมุ าร


สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ าฯ


สยามบรมราชกมุ าร
ี

ถวายพระกศุ ล อุทิศสว่ นกุศล – พระราชวงศต์ ง้ั แตส่ มเดจ็ เจา้ ฟา้

ถึงหมอ่ มเจ้า


ทรงพระดำเนิน เดนิ – พระมหากษตั รยิ ถ์ งึ พระองคเ์ จา้


ทรงดำเนิน เดิน – หม่อมเจ้า


ทราบฝา่ ละอองธุลพี ระบาท รู้ – พระมหากษัตริย์


สมเดจ็ พระบรมราชินีนาถ


ทราบฝ่าละอองพระบาท ร ู้ – สมเดจ็ พระบรมราชินี


สมเด็จพระบรมราชชนก


สมเด็จพระบรมราชชนน
ี

สมเดจ็ พระยพุ ราช


59

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศพั ท์ ความหมาย ใช้แก่


สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช

สยามมกุฎราชกมุ าร

สมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ

สยามบรมราชกมุ ารี


ทราบฝา่ พระบาท, ร ู้ – พระราชวงศต์ ง้ั แตส่ มเดจ็ เจา้ ฟา้

ทรงทราบ ถงึ หม่อมเจา้


ทรงบำเพ็ญพระราชกุศล ทำบญุ – พระมหากษัตรยิ ์

สมเดจ็ พระบรมราชนิ ีนาถ

สมเดจ็ พระบรมราชนิ ี

สมเด็จพระบรมราชชนก

สมเดจ็ พระบรมราชชนน
ี
สมเดจ็ พระยุพราช

สมเดจ็ พระบรมโอรสาธิราช

สยามมกฎุ ราชกมุ าร

สมเดจ็ พระเทพรัตนราชสดุ าฯ

สยามบรมราชกมุ าร
ี

ทรงบำเพ็ญพระกุศล ทำบุญ – พระราชวงศช์ ัน้ สมเด็จเจา้ ฟ้า

และพระองคเ์ จ้า


ทรงบำเพ็ญกุศล ทำบญุ – หม่อมเจา้


ทรงบาตร ตกั บาตร, ใสบ่ าตร – พระมหากษตั ริยถ์ งึ หม่อมเจา้


ทรงศีล รบั ศีล, ถือศลี – พระมหากษัตรยิ ถ์ งึ หมอ่ มเจ้า


ทรงธรรม ฟงั ธรรม – พระมหากษัตรยิ ถ์ ึงหมอ่ มเจา้


ทรงสดับพระธรรมเทศนา ฟงั เทศน ์ – พระมหากษตั รยิ ์ถงึ หม่อมเจ้า


ทอดพระเนตร ดู, มอง – พระมหากษัตริย์ถึงหมอ่ มเจ้า


60

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศพั ท์ ความหมาย ใชแ้ ก่


ทรงพระกรณุ าโปรด(๑) ให้ – พระมหากษัตริย
์
สมเดจ็ พระบรมราชนิ ีนาถ

สมเด็จพระบรมราชิน
ี
สมเดจ็ พระบรมราชชนก

สมเด็จพระบรมราชชนนี

สมเดจ็ พระยุพราช

สมเด็จพระบรมโอรสาธริ าช

สยามมกุฎราชกุมาร

สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ าฯ

สยามบรมราชกุมารี


โปรด ชอบ,รกั ,เอ็นดู – พระมหากษัตรยิ ์ถงึ หม่อมเจา้


โปรดให้ มอบหมายให ้ – พระมหากษตั รยิ ถ์ ึงหมอ่ มเจา้


ออกพระโอษฐ ์ ออกปาก – พระมหากษตั รยิ ถ์ งึ พระองคเ์ จา้


ออกโอษฐ์ ออกปาก – หมอ่ มเจา้


เอ้ือนพระโอษฐ์ พูดอย่างแช่มช้า – พระมหากษตั รยิ ถ์ งึ พระองคเ์ จา้


เอือ้ นโอษฐ์ พดู อยา่ งแชม่ ชา้ – หมอ่ มเจ้า


แยม้ พระโอษฐ์ ย้ิมเห็นไรฟนั – พระมหากษตั รยิ ถ์ งึ พระองคเ์ จา้


แยม้ พระสรวล ยม้ิ – พระมหากษตั รยิ ถ์ งึ พระองคเ์ จา้


แยม้ สรวล ยมิ้ – หมอ่ มเจ้า


ทรงพระสรวล หัวเราะ – พระมหากษตั รยิ ถ์ งึ พระองคเ์ จา้


ทรงสรวล หัวเราะ – หมอ่ มเจา้


ทรงพระกันแสง ร้องไห ้ – พระมหากษตั ริย
์
สมเด็จพระบรมราชนิ ีนาถ

สมเดจ็ พระบรมราชนิ ี


(๑) ใช้เฉพาะแกพ่ ระสงฆ
์ 61

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศพั ท ์ ความหมาย ใชแ้ ก่


สมเดจ็ พระบรมราชชนก

สมเด็จพระบรมราชชนนี

สมเดจ็ พระยพุ ราช

สมเดจ็ พระบรมโอรสาธิราช

สยามมกฎุ ราชกมุ าร

สมเดจ็ พระเทพรัตนราชสุดาฯ

สยามบรมราชกมุ าร
ี

ทรงกันแสง ร้องไห ้ – พระราชวงศช์ นั้ สมเดจ็ เจ้าฟา้

และพระองคเ์ จ้า


กนั แสง รอ้ งไห ้ – หมอ่ มเจา้


ทรงพระพิโรธ โกรธ – พระมหากษัตรยิ ์


ทรงพระโกรธ, ทรงกริ้ว โกรธ, เคอื ง – พระมหากษัตรยิ ถ์ งึ พระองคเ์ จ้า


กร้ิว โกรธ, เคอื ง – หมอ่ มเจ้า


ทรงพระสุบินนิมิต ฝัน – พระมหากษตั รยิ ์


ทรงพระสบุ ิน ฝัน – สมเดจ็ พระบรมราชินีนาถ


สมเดจ็ พระบรมราชินี


สมเด็จพระบรมราชชนก


สมเด็จพระบรมราชชนน
ี

สมเด็จพระยุพราช


สมเดจ็ พระบรมโอรสาธริ าช


สยามมกุฎราชกมุ าร


สมเด็จพระเทพรัตนราชสดุ าฯ

สยามบรมราชกุมาร
ี

ทรงสบุ นิ ฝัน – พระราชวงศช์ ้ันสมเด็จเจ้าฟา้

และพระองค์เจา้


สบุ ิน ฝนั – หม่อมเจา้


62

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศัพท์ ความหมาย ใชแ้ ก่


ทรงสำราญพระราชหฤทยั สบายใจ – พระมหากษัตรยิ ์

สมเดจ็ พระบรมราชนิ นี าถ


สมเด็จพระบรมราชินี

สมเด็จพระบรมราชชนก

สมเดจ็ พระบรมราชชนน
ี
สมเดจ็ พระยพุ ราช

สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช

สยามมกุฎราชกมุ าร

สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ าฯ

สยามบรมราชกุมาร
ี

ทรงสำราญพระทัย สบายใจ – พระราชวงศช์ นั้ สมเดจ็ เจ้าฟ้า

และพระองค์เจ้า


ทรงสำราญพระราชอริ ยิ าบถ พักผ่อน – พระมหากษัตริย์

สมเดจ็ พระบรมราชินีนาถ

สมเด็จพระบรมราชนิ ี

สมเดจ็ พระบรมราชชนก

สมเด็จพระบรมราชชนน
ี
สมเด็จพระยพุ ราช

สมเดจ็ พระบรมโอรสาธริ าช

สยามมกุฎราชกุมาร


สมเด็จพระเทพรัตนราชสดุ าฯ

สยามบรมราชกมุ ารี


ทรงสำราญพระอริ ิยาบถ พกั ผอ่ น – พระราชวงศ์ชั้นสมเดจ็ เจา้ ฟ้า

และพระองค์เจา้


ทรงพระสำราญ สบาย, ไม่เจบ็ ป่วย – พระมหากษตั รยิ ถ์ งึ พระองคเ์ จา้


ทรงสำราญ, ทรงสบาย สบาย, ไม่เจบ็ ป่วย – หมอ่ มเจา้

63

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศัพท์ ความหมาย ใชแ้ ก่


ทรงพักพระราชอิริยาบถ, พัก – พระมหากษัตริย
์
ประทับพักพระราชอิริยาบถ สมเด็จพระบรมราชนิ นี าถ

สมเดจ็ พระบรมราชิน
ี
สมเดจ็ พระบรมราชชนก


สมเดจ็ พระบรมราชชนน
ี

สมเดจ็ พระยุพราช


สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช


สยามมกุฎราชกมุ าร


สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ าฯ


สยามบรมราชกมุ าร
ี

ทรงพักพระอริ ยิ าบถ, พกั – พระราชวงศ์ต้ังแต่สมเด็จเจ้าฟ้า


ประทับพกั พระอิริยาบถ ถงึ หม่อมเจ้า


ทรงเจริญพระชนมพรรษา มอี ายุ – พระมหากษตั ริย์


สมเด็จพระบรมราชินนี าถ


สมเดจ็ พระบรมราชนิ ี


ทรงเจริญพระชนมายุ มอี ายุ (เมือ่ ระบุอายุ – พระมหากษตั รยิ
์

ปี เดือน วัน) สมเด็จพระบรมราชนิ ีนาถ


สมเดจ็ พระบรมราชนิ
ี

ทรงเจริญพระชนมายุ มีอายุ – สมเดจ็ พระบรมราชชนก


สมเด็จพระบรมราชชนน
ี

สมเด็จพระยพุ ราช


สมเดจ็ พระบรมโอรสาธริ าช


สยามมกฎุ ราชกุมาร


สมเด็จพระเทพรตั นราชสุดา


สยามบรมราชกมุ ารี





ทรงเจรญิ พระชันษา มอี ายุ – พระราชวงศ์ช้ันสมเด็จเจ้าฟ้าและ


พระองค์เจ้า


64

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศพั ท ์ ความหมาย ใช้แก่


เจรญิ ชนั ษา มอี ายุ – หม่อมเจา้

ทรงพระเจริญ สบาย, มีอายุยืน – พระมหากษัตรยิ ถ์ ึงพระองคเ์ จ้า


ทรงพ ี อว้ น – พระมหากษัตริย์ถึงหม่อมเจา้

ซูบพระองค ์ ผอม – พระมหากษัตรยิ ถ์ ึงหม่อมเจา้


ทรงพระครรภ์ มีครรภ ์ – สมเด็จพระบรมราชนิ ีนาถถงึ


พระองคเ์ จ้า


ทรงครรภ์ มคี รรภ ์ – หมอ่ มเจา้

มีพระประสูตกิ าล คลอดลูก (เวลาเกดิ ) – สมเดจ็ พระบรมราชนิ นี าถถงึ พระองคเ์ จา้

มีพระประสตู กิ าร(๑) คลอดลกู (การเกิด) – สมเดจ็ พระบรมราชนิ นี าถถงึ พระองคเ์ จา้


ประสตู ิ คลอดลูก – หม่อมเจ้า


ทรงพระประชวร ปว่ ย, เจ็บไข้ – พระมหากษัตรยิ ์


สมเดจ็ พระบรมราชินีนาถ


สมเดจ็ พระบรมราชิน
ี

สมเด็จพระบรมราชชนก


สมเดจ็ พระบรมราชชนนี


สมเด็จพระยพุ ราช


สมเดจ็ พระบรมโอรสาธิราช


สยามมกฎุ ราชกมุ าร


สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ าฯ


สยามบรมราชกุมารี


ประชวร ป่วย – พระราชวงศต์ ้งั แตส่ มเดจ็ เจา้ ฟา้


ถงึ หมอ่ มเจ้า


(๑) ปรากฏมีใช้ครั้งแรกในเอกสารรัชกาลที่ ๖ เร่ืองการประสูติสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี
หมายถึงการเกดิ


65

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศพั ท ์ ความหมาย ใชแ้ ก่


ประชวรพระยอด เปน็ ฝี – พระมหากษตั รยิ ์ถึงพระองคเ์ จา้


ประชวรพระวาโย ปว่ ยเปน็ ลม – พระมหากษัตรยิ ถ์ งึ พระองค์เจ้า


ประชวรพระโศผะ มีอาการบวม – พระมหากษตั รยิ ์ถึงพระองคเ์ จา้


ทรงพระอาเจยี น อาเจยี น – พระมหากษัตรยิ
์

สมเดจ็ พระบรมราชนิ ีนาถ


สมเดจ็ พระบรมราชนิ
ี
สมเดจ็ พระบรมราชชนก

สมเดจ็ พระบรมราชชนน
ี
สมเด็จพระยุพราช

สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช

สยามมกุฎราชกมุ าร

สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสุดาฯ

สยามบรมราชกุมาร
ี

ทรงอาเจียน อาเจียน – พระราชวงศต์ ง้ั แตส่ มเดจ็ เจา้ ฟา้

ถึงหมอ่ มเจ้า


ทรงพระกรรสะ, ไอ – พระมหากษตั ริย์

ทรงพระกาสะ สมเด็จพระบรมราชินีนาถ

สมเดจ็ พระบรมราชนิ
ี
สมเดจ็ พระบรมราชชนก

สมเด็จพระบรมราชชนนี

สมเด็จพระยุพราช

สมเดจ็ พระบรมโอรสาธริ าช

สยามมกฎุ ราชกุมาร

สมเดจ็ พระเทพรัตนราชสุดาฯ

สยามบรมราชกุมารี


ทรงกรรสะ, ทรงกาสะ, ไอ – พระราชวงศต์ ง้ั แตส่ มเดจ็ เจา้ ฟา้

ทรงไอ ถึงหม่อมเจา้


66

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศพั ท์ ความหมาย ใช้แก่


ทรงพระขปิ สัทโท(๑) กระแอม – พระมหากษัตริย์

สมเด็จพระบรมราชินีนาถ

สมเดจ็ พระบรมราชินี

สมเดจ็ พระบรมราชชนก

สมเดจ็ พระบรมราชชนนี


สมเด็จพระยพุ ราช

สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช

สยามมกฎุ ราชกมุ าร


สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ


สยามบรมราชกมุ ารี


ทรงกระแอม กระแอม – พระราชวงศต์ ง้ั แตส่ มเดจ็ เจา้ ฟา้


ถงึ หม่อมเจ้า


ทรงพระปินาสะ จาม – พระมหากษตั ริย์


สมเด็จพระบรมราชินีนาถ


สมเด็จพระบรมราชิน ี


สมเด็จพระบรมราชชนก


สมเดจ็ พระบรมราชชนนี


สมเด็จพระยพุ ราช


สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช


สยามมกุฎราชกมุ าร


สมเด็จพระเทพรตั นราชสดุ าฯ


สยามบรมราชกุมาร
ี

ทรงจาม จาม – พระราชวงศต์ งั้ แตส่ มเดจ็ เจา้ ฟา้


ถึงหม่อมเจ้า


ทรงเรอ เรอ – พระมหากษัตรยิ ์ถึงหมอ่ มเจ้า


ทรงพระวาตะ ผายลม – พระมหากษตั รยิ ถ์ งึ พระองคเ์ จา้


(๑) จาก อนันตวภิ าค ของ พระยาศรสี ุนทรโวหาร (นอ้ ย อาจารยางกรู )


67

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศัพท์ ความ
หมาย ใชแ้ ก่

หายพระทยั หายใจ – พระมหากษตั รยิ ถ์ งึ พระองคเ์ จา้


พระทัยหาย ใจหาย – พระมหากษัตรยิ ์ถึงหม่อมเจ้า


ตกพระทัย ตกใจ – พระมหากษัตรยิ ถ์ ึงหมอ่ มเจา้


ทรงพระสุคนธ์, พรงพระสำอาง ทาเครื่องหอม, ทาแป้ง, – พระมหากษัตริยถ์ ึงพระองคเ์ จา้

ทรงเครอื่ งพระสำอาง ทากระแจะ, แตง่ หนา้


ปลงเส้นพระเจา้ โกนผม – พระมหากษัตรยิ
์

ปลงพระเกศา โกนผม, ตดั ผม – สมเด็จพระบรมราชนิ ีนาถถงึ

พระองค์เจ้า


ปลงเกศา โกนผม, ตัดผม – หม่อมเจา้


เจริญพระเกศา โกนผม, ตัดผม – สมเดจ็ พระบรมราชินีนาถถงึ

พระองค์เจ้า


เจริญเกศา โกนผม, ตัดผม – หม่อมเจา้


ขรบิ เสน้ พระเจา้ ขริบผม – พระมหากษัตริย์


ขริบเส้นพระเกศา ขรบิ ผม – สมเด็จพระบรมราชินีนาถถึง

พระองค์เจ้า


ขริบเส้นเกศา ขริบผม – หมอ่ มเจ้า


ทรงพระเครือ่ งใหญ่ ตดั ผม – พระมหากษัตริย
์

ทรงเคร่อื ง ตดั ผม – พระราชวงศต์ งั้ แตส่ มเดจ็ เจา้ ฟา้

ถงึ หมอ่ มเจ้า


จรดพระกรรบดิ กรรไตร ตดั และโกนผม – พระมหากษัตริย์ถึงพระองคเ์ จา้


สระพระเจ้า สระผม – พระมหากษตั รยิ ์


68

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศพั ท ์ ความหมาย ใช้แก่


สระพระเกศา สระผม – สมเดจ็ พระบรมราชนิ นี าถถงึ

พระองคเ์ จา้


แต่งพระองค,์ ทรงเครอื่ ง แต่งตัว – พระมหากษตั รยิ ถ์ งึ พระองคเ์ จา้


แต่งองค์ แตง่ ตัว – หม่อมเจ้า


ทรงช้าง ขี่ช้าง – พระมหากษตั ริยถ์ งึ หม่อมเจ้า


ทรงม้า ขี่ม้า – พระมหากษตั ริยถ์ งึ หมอ่ มเจา้


ประทับ นั่ง, อยู่ – พระมหากษัตรยิ ถ์ งึ หม่อมเจ้า


ทรงยนื ยนื – พระมหากษัตริย์ถึงหม่อมเจา้


เสด็จเขา้ ท่ีพระบรรทม เขา้ นอน – พระมหากษัตริย์


สมเดจ็ พระบรมราชนิ นี าถ


สมเดจ็ พระบรมราชนิ
ี

สมเด็จพระบรมราชชนก


สมเดจ็ พระบรมราชชนน
ี

สมเดจ็ พระยพุ ราช


สมเด็จพระบรมโอรสาธริ าช


สยามมกุฎราชกุมาร


สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ าฯ


สยามบรมราชกมุ ารี


ทรงพระบรรทม นอน – พระมหากษัตรยิ ์


สมเด็จพระบรมราชินนี าถ


สมเด็จพระบรมราชนิ ี


สมเด็จพระบรมราชชนก


สมเด็จพระบรมราชชนน
ี

สมเดจ็ พระยพุ ราช


สมเด็จพระบรมโอรสาธริ าช


สยามมกฎุ ราชกมุ าร


69

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศพั ท์ ความหมาย ใช้แก่


สมเดจ็ พระเทพรัตนราชสุดาฯ

สยามบรมราชกุมาร
ี

บรรทม นอน – พระราชวงศต์ ้งั แตส่ มเด็จเจา้ ฟา้


ถงึ หม่อมเจ้า


ต่ืนพระบรรทม ตนื่ นอน – พระมหากษตั ริย
์

สมเด็จพระบรมราชนิ นี าถ


สมเด็จพระบรมราชนิ ี


สมเดจ็ พระบรมราชชนก


สมเด็จพระบรมราชชนน
ี

สมเดจ็ พระยพุ ราช


สมเดจ็ พระบรมโอรสาธิราช


สยามมกุฎราชกุมาร


สมเด็จพระเทพรัตนราชสดุ าฯ


สยามบรมราชกมุ าร
ี

ตน่ื บรรทม ต่ืนนอน – พระราชวงศต์ งั้ แต่สมเดจ็ เจา้ ฟ้า


ถึงหมอ่ มเจา้


ลาดพระท,่ี ลาดพระแทน่ ปทู ่นี อน – พระมหากษตั รยิ ถ์ ึงหมอ่ มเจ้า


เสดจ็ พระราชสมภพ, เกดิ – พระมหากษตั ริย์


ทรงพระราชสมภพ สมเดจ็ พระบรมราชินีนาถ


สมเด็จพระบรมราชนิ
ี

สมเด็จพระบรมราชชนก


สมเด็จพระบรมราชชนนี


สมเดจ็ พระยุพราช


สมเด็จพระบรมโอรสาธริ าช


สยามมกฎุ ราชกมุ าร


สมเดจ็ พระเทพรัตนราชสุดาฯ


สยามบรมราชกุมาร
ี

70

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศพั ท์ ความหมาย ใช้แก่


ประสตู ิ, สมภพ เกดิ – พระราชวงศต์ ง้ั แตส่ มเด็จเจ้าฟ้า


ถึงหม่อมเจา้


สรงน้ำ อาบน้ำ – พระมหากษัตริย์ถงึ หมอ่ มเจ้า


สรงพระกระยาสนาน อาบน้ำในพระราชพิธ ี – พระมหากษัตริย์


ตามคตพิ ราหมณ
์

สรงมรู ธาภิเษก, อาบน้ำในพระราชพธิ ี – พระมหากษตั รยิ
์

สรงมรุ ธาภิเษก สำคัญ


สรงพระพักตร์ ลา้ งหน้า – พระมหากษตั ริยถ์ งึ พระองคเ์ จ้า


ชำระพระทนต,์ แปรงพระทนต ์ แปรงฟัน – พระมหากษตั ริยถ์ งึ พระองค์เจา้


ชำระทนต,์ แปรงทนต์ แปรงฟัน – หมอ่ มเจ้า


ชำระพระหตั ถ ์ ล้างมอื – พระมหากษตั รยิ ถ์ งึ พระองค์เจ้า


ชำระหตั ถ ์ ลา้ งมอื – หมอ่ มเจ้า


ชำระพระบาท ล้างเทา้ – พระมหากษตั ริย์ถึงหมอ่ มเจา้


เสวย กิน – พระมหากษัตริย์ถงึ หมอ่ มเจา้


เทยี บเคร่อื ง ชมิ อาหาร – พระมหากษตั ริย์


(ก่อนนำถวาย


เปน็ เคร่ืองเสวย)


ทอดเคร่อื งเสวย, ตั้งของกิน – พระมหากษตั รยิ ์


ทอดเคร่ือง สมเด็จพระบรมราชินีนาถ


สมเดจ็ พระบรมราชนิ
ี

สมเด็จพระบรมราชชนก


สมเด็จพระบรมราชชนน
ี

สมเดจ็ พระยพุ ราช


71

ราชาศัพท์



เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศพั ท ์ ความหมาย ใชแ้ ก่


สมเดจ็ พระบรมโอรสาธิราช

สยามมกุฎราชกุมาร


สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ าฯ

สยามบรมราชกมุ ารี


ตงั้ เครอื่ ง ตงั้ ของกิน – พระมหากษตั รยิ ์ถงึ หม่อมเจา้


เชญิ เครื่อง ยกของกิน – พระมหากษตั ริยถ์ งึ หมอ่ มเจา้


เสด็จสวรรคต, สวรรคต ตาย – พระมหากษตั ริย์


สมเด็จพระบรมราชินีนาถ


สมเด็จพระบรมราชนิ ี


สมเดจ็ พระบรมราชชนก


สมเดจ็ พระบรมราชชนนี


สมเด็จพระยพุ ราช


ทิวงคต, เสด็จทวิ งคต ตาย – พระราชวงศท์ ดี่ ำรงพระอสิ รยิ ศกั ด
์ิ
สงู ทรงพระเศวตฉัตร ๗ ช้ัน,

พระราชวงศ์ท่ีทรงได้รับเฉลิม

พระยศพิเศษ เช่น สมเด็จ

พระบรมราชปิตุลาบรมพงศา

ภมิ ขุ ,สมเดจ็ พระอนชุ าธริ าช(๑)


สนิ้ พระชนม์ ตาย – พระราชวงศ์ช้ันสมเด็จเจ้าฟ้าและ

พระองค์เจา้

สมเด็จพระสงั ฆราชเจา้

สมเด็จพระสังฆราช


(๑) ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมพระราชทานพระเกียรติยศแก่
สมเด็จพระเจา้ นอ้ งยาเธอ เจ้าฟา้ จกั รพงษภ์ ูวนาถ กรมหลวงพษิ ณุโลกประชานาถ และสมเด็จพระเจ้านอ้ งยาเธอ เจ้าฟา้ อษั ฎางค์
เดชาวุธ กรมหลวงนครราชสีมา เป็นสมเด็จพระอนุชาธิราช เมื่อสิ้นพระชนม์ใช้คำว่า “ทิวงคต” แทน “ส้ินพระชนม์” เป็นกรณี
พิเศษ


72

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศัพท ์ ความหมาย ใชแ้ ก่


สิ้นชีพตกั ษยั , สิ้นชพี ติ กั ษยั , ตาย – หม่อมเจา้

ถงึ ชพี ตกั ษยั , ถงึ ชีพิตักษยั


ถึงแก่พิราลัย ตาย – เจ้าประเทศราช, เจ้าผู้ครองนคร,

สมเดจ็ เจา้ พระยา


สดับปกรณ ์ บงั สกุ ลุ – พระมหากษตั รยิ ถ์ ึงหมอ่ มเจา้


กราบบังคมทลู พระกรณุ า บอก, รายงาน – พระมหากษัตริย์


กราบบังคมทลู บอก, รายงาน – สมเด็จพระบรมราชินีนาถ

สมเดจ็ พระบรมราชนิ ี

สมเดจ็ พระบรมราชชนก

สมเดจ็ พระบรมราชชนน ี

สมเดจ็ พระยพุ ราช

สมเดจ็ พระบรมโอรสาธิราช

สยามมกฎุ ราชกมุ าร

สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสุดาฯ

สยามบรมราชกมุ าร
ี

กราบทลู บอก, รายงาน – พระราชวงศช์ ้นั สมเด็จเจ้าฟ้า


และพระองค์เจา้


ทูล บอก, รายงาน – หม่อมเจ้า


ทลู เกลา้ ทูลกระหมอ่ มถวาย(๑) ให้ (ของท่ียกได)้ – พระมหากษตั ริย
์

สมเด็จพระบรมราชนิ ีนาถ


สมเด็จพระบรมราชินี


สมเด็จพระบรมราชชนก


สมเดจ็ พระบรมราชชนน
ี

(๑) คำว่า “ทูลเกล้าทูลกระหม่อม” “น้อมเกล้าน้อมกระหม่อม” “ปกเกล้าปกกระหม่อม” “เหนือเกล้าเหนือกระหม่อม” “ใส่เกล้า
ใส่กระหม่อม” “โปรดเกล้าโปรดกระหม่อม” “ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม” “พระราชอาญาไม่พ้นเกล้าพ้นกระหม่อม” เหล่าน้ี
จะเขยี นยอ่ ว่า “ทลู เกล้าฯ” “น้อมเกล้าฯ” “ปกเกล้าฯ” ฯลฯ ก็ได
้

73

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศพั ท ์ ความหมาย ใช้แก่


สมเดจ็ พระยุพราช

สมเดจ็ พระบรมโอรสาธริ าช

สยามมกฎุ ราชกมุ าร

สมเดจ็ พระเทพรัตนราชสุดาฯ

สยามบรมราชกมุ ารี


นอ้ มเกล้าน้อมกระหม่อม ให้ (ของทยี่ กขน้ึ ให้ไมไ่ ด้) – พระมหากษตั รยิ ์


ถวาย สมเด็จพระบรมราชินีนาถ


สมเดจ็ พระบรมราชินี


สมเด็จพระบรมราชชนก


สมเดจ็ พระบรมราชชนน
ี

สมเดจ็ พระยพุ ราช


สมเดจ็ พระบรมโอรสาธริ าช


สยามมกฎุ ราชกมุ าร


สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ


สยามบรมราชกมุ ารี


ถวาย ให้ (ส่งิ ทเี่ ป็นนามธรรม)(๑) – พระมหากษัตริย
์
สมเด็จพระบรมราชินีนาถ

สมเดจ็ พระบรมราชิน
ี
สมเดจ็ พระบรมราชชนก

สมเด็จพระบรมราชชนน
ี
สมเด็จพระยุพราช

สมเด็จพระบรมโอรสาธริ าช

สยามมกุฎราชกมุ าร

สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสุดาฯ

สยามบรมราชกมุ าร
ี

ถวาย ให้ (สิง่ ทเ่ี ป็นนามธรรม)(๒) – พระราชวงค์ชนั้ สมเดจ็ เจา้ ฟา้

และพระองค์เจ้า


((๑๒))เ ชเชน่ ่นถถววาายยพพรระะรกาชุศกลุศ
ล ถวายพระพรชัยมงคล


74

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศพั ท์ ความหมาย ใชแ้ ก
่

ถวาย ให้ (สง่ิ ของ) – พระราชวงคต์ งั้ แตส่ มเด็จเจ้าฟา้


ถึงหม่อมเจา้


กราบถวายบงั คมลา ลา – พระมหากษตั รยิ
์

สมเด็จพระบรมราชนิ ีนาถ

สมเดจ็ พระบรมราชนิ ี

สมเดจ็ พระบรมราชชนก

สมเด็จพระบรมราชชนน
ี
สมเด็จพระยพุ ราช

สมเดจ็ พระบรมโอรสาธิราช

สยามมกฎุ ราชกมุ าร

สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสุดาฯ

สยามบรมราชกมุ าร
ี

กราบบังคมทูลลา(๑) ลา – พระมหากษตั รยิ
์
สมเด็จพระบรมราชินนี าถ

สมเดจ็ พระบรมราชนิ
ี
สมเดจ็ พระบรมราชชนก

สมเด็จพระบรมราชชนนี

สมเด็จพระยพุ ราช

สมเดจ็ พระบรมโอรสาธิราช

สยามมกุฎราชกุมาร

สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสุดาฯ

สยามบรมราชกมุ าร
ี

กราบทูลลา ลา – พระราชวงศ์ช้ันสมเดจ็ เจ้าฟ้า

และพระองคเ์ จ้า


ทลู ลา ลา – หม่อมเจ้า


(๑) ใช้เฉพาะชาวต่างประเทศลา


75

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศพั ท ์ ความหมาย ใชแ้ ก ่


เฝ้าทูลละอองธุลพี ระบาท เข้าพบ – พระมหากษตั รยิ ์

สมเดจ็ พระบรมราชินีนาถ


เฝ้าทลู ละอองพระบาท เข้าพบ – สมเดจ็ พระบรมราชนิ
ี

สมเด็จพระบรมราชชนก

สมเดจ็ พระบรมราชชนนี

สมเดจ็ พระยพุ ราช


สมเด็จพระบรมโอรสาธริ าช


สยามมกฎุ ราชกุมาร


สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสุดาฯ


สยามบรมราชกุมาร ี


เฝ้า เข้าพบ – พระราชวงศต์ งั้ แตส่ มเดจ็ เจา้ ฟา้


ถึงหม่อมเจา้


ทรงคม ไหว ้ – พระมหากษตั ริยถ์ ึงหม่อมเจา้


ถวายบงั คม ทำความเคารพ – พระมหากษัตรยิ ์


โดยคกุ เข่า พนมมอื


ยกมอื ขน้ึ ใหห้ วั แม
่

มือท้งั สองจรดหว่าง


ควิ้ พร้อมกบั เงยหนา้


ข้นึ ไปข้างหลังช้าๆ


พองาม แลว้ ลดมอื


ลง พนมไวท้ อ่ี ก ทำ


ซำ้ เช่นนี้ ๓ ครัง้


กราบถวายบังคม กราบ – พระมหากษัตรยิ
์

สมเดจ็ พระบรมราชินีนาถ


สมเดจ็ พระบรมราชนิ ี


สมเด็จพระบรมราชชนก


สมเดจ็ พระบรมราชชนนี


76

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศัพท ์ ความหมาย ใชแ้ ก่


สมเด็จพระยุพราช

สมเดจ็ พระบรมโอรสาธิราช

สยามมกฎุ ราชกมุ าร

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ

สยามบรมราชกุมารี


ถวายอยู่งาน ปรนนิบัติ – พระมหากษัตรยิ ์ถงึ พระองค์เจ้า


ถวายอยงู่ านนวด นวด – พระมหากษตั รยิ ์ถงึ พระองคเ์ จ้า


ถวายอยงู่ านพัด พัด – พระมหากษัตริย์ถงึ พระองค์เจ้า


ถวายอยู่งานแส้, ปัดแส้ – พระมหากษตั ริยถ์ งึ พระองค์เจ้า


อยูง่ านพระแส้


ถวายพระกลด, ก้ันรม่ ให้ – พระมหากษตั ริย์ถึงพระองค์เจ้า


อย่งู านพระกลด


ขน้ึ พระกลด กางรม่ – พระมหากษัตริยถ์ งึ พระองคเ์ จา้


เชญิ เสด็จ เชิญไป หรอื – พระมหากษตั ริยถ์ ึงพระองคเ์ จา้


อมุ้ เจ้านายไป


เชญิ ถอื , ยก, นำไป – พระมหากษตั ริยถ์ งึ พระองค์เจา้


เชน่ เชญิ เครอ่ื ง


ราชปู โภค


คุกพระชงฆ์, คกุ พระชาน ุ คกุ เขา่ – พระมหากษัตรยิ ถ์ ึงพระองค์เจา้


ต้องพระราชอาญา ถูกลงโทษ – พระราชวงศ์และบคุ คลทวั่ ไป


77

หมวดที่ ๔

นา
ม

ราชาศพั ท ์ ความหมาย ใชแ้ ก่


พระบรมราชโองการ คำส่ัง – พระมหากษัตริย์ท่ีรับพระบรม


ราชาภิเษกแลว้


พระบวรราชโองการ คำสัง่ – พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้า


อยหู่ วั


พระราชโองการ คำสงั่ – พระมหากษตั ริยท์ ยี่ งั มไิ ด้รบั พระ


บรมราชาภิเษก


พระราชเสาวนีย์ คำสั่ง – สมเด็จพระบรมราชินีนาถ


สมเด็จพระบรมราชนิ ี


พระราชบัณฑูร คำสั่ง – สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช


สยามมกฎุ ราชกมุ าร


– กรมพระราชวังบวรสถานมงคล


พระบณั ฑรู คำส่ัง – กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ


พระราชบัญชา คำสัง่ – กรมพระราชวงั บวรสถานภิมุข


สมเดจ็ พระเทพรัตนราชสุดาฯ


สยามบรมราชกมุ าร ี


พระบญั ชา คำส่ัง – สมเดจ็ พระสงั ฆราชเจา้


สมเดจ็ พระสงั ฆราช


พระราชดำรสั สัง่ คำส่งั – สมเดจ็ พระบรมราชชนก


สมเด็จพระบรมราชชนนี


สมเด็จพระยพุ ราช


สมเดจ็ พระบรมโอรสาธิราช


สยามมกุฎราชกมุ าร


78

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศพั ท์ ความหมาย ใช้แก่


สมเดจ็ พระเทพรัตนราชสุดาฯ

สยามบรมราชกมุ าร
ี

พระดำรัสสงั่ คำสง่ั – พระราชวงศ์ช้ันสมเดจ็ เจา้ ฟ้า


และพระองค์เจ้า


รับสง่ั คำสั่ง – พระราชวงศ์ตง้ั แตส่ มเดจ็ เจา้ ฟา้


ถงึ หมอ่ มเจ้า


พระราชดำรสั , คำพดู – พระมหากษตั รยิ
์

พระราชกระแส สมเด็จพระบรมราชินีนาถ


สมเด็จพระบรมราชิน
ี

สมเด็จพระบรมราชชนก


สมเดจ็ พระบรมราชชนนี


สมเดจ็ พระยพุ ราช


สมเด็จพระบรมโอรสาธริ าช


สยามมกุฎราชกุมาร


สมเด็จพระเทพรตั นราชสดุ าฯ


สยามบรมราชกุมารี


กระแสพระราชดำรสั คำพูดตอ่ เนือ่ ง – พระมหากษัตรยิ ์


พระดำรสั คำพดู – พระราชวงศช์ ั้นสมเดจ็ เจ้าฟ้า


และพระองคเ์ จา้


ดำรัส คำพูด – หม่อมเจ้า


พระบรมราโชวาท คำสอน – พระมหากษัตรยิ ์ที่ทรงรับพระบรม


ราชาภิเษกแลว้


พระราโชวาท คำสอน – พระมหากษัตรยิ ท์ ่ียงั มไิ ดร้ ับ


พระบรมราชาภเิ ษก

สมเด็จพระบรมราชนิ นี าถ

สมเดจ็ พระบรมราชนิ
ี

79

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศัพท์ ความหมาย ใช้แก่


สมเดจ็ พระบรมราชชนก

สมเดจ็ พระบรมราชชนน
ี
สมเด็จพระยพุ ราช

สมเดจ็ พระบรมโอรสาธิราช

สยามมกุฎราชกมุ าร


สมเด็จพระเทพรัตนราชสดุ าฯ

สยามบรมราชกุมารี


พระโอวาท คำสอน – พระราชวงศช์ ัน้ สมเดจ็ เจ้าฟา้


และพระองคเ์ จ้า


โอวาท คำสอน – หม่อมเจ้า


พระราชปฏิสันถาร คำทักทาย, – พระมหากษตั รยิ ์


การทักทาย สมเด็จพระบรมราชนิ นี าถ


สมเดจ็ พระบรมราชนิ
ี

สมเดจ็ พระบรมราชชนก


สมเดจ็ พระบรมราชชนน
ี

สมเดจ็ พระยพุ ราช


สมเดจ็ พระบรมโอรสาธิราช


สยามมกุฎราชกมุ าร


สมเดจ็ พระเทพรัตนราชสดุ าฯ


สยามบรมราชกุมาร
ี

พระปฏสิ นั ถาร คำทักทาย, – พระราชวงศช์ ้ันสมเดจ็ เจ้าฟ้า


การทักทาย และพระองค์เจ้า


80

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศัพท ์ ความหมาย ใชแ้ ก่


พระราชปุจฉา(๑) คำถาม – พระมหากษตั ริย์


สมเด็จพระบรมราชนิ นี าถ


สมเดจ็ พระบรมราชนิ
ี

สมเด็จพระบรมราชชนก


สมเด็จพระบรมราชชนน
ี

สมเด็จพระยุพราช


สมเดจ็ พระบรมโอรสาธิราช


สยามมกุฎราชกุมาร

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ

สยามบรมราชกุมาร ี


พระปจุ ฉา(๑) คำถาม – พระราชวงศช์ นั้ สมเดจ็ เจ้าฟา้


และพระองค์เจา้


พระบรมราชวนิ จิ ฉัย คำวินจิ ฉยั , – พระมหากษตั รยิ ์ทท่ี รงรบั


การวินิจฉยั พระบรมราชาภิเษกแลว้


พระราชวนิ จิ ฉัย คำวนิ จิ ฉยั , – พระมหากษตั ริยท์ ย่ี งั มิได้รบั


การวินจิ ฉัย พระบรมราชาภิเษก


สมเดจ็ พระบรมราชนิ นี าถ


สมเด็จพระบรมราชิน
ี

สมเด็จพระบรมราชชนก


สมเด็จพระบรมราชชนนี


สมเดจ็ พระยพุ ราช


สมเดจ็ พระบรมโอรสาธริ าช


สยามมกุฎราชกุมาร


สมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ


สยามบรมราชกมุ าร
ี

(๑) เมอ่ื ถามพระสงฆ
์

81

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศพั ท์ ความหมาย ใชแ้ ก่



พ ระวินจิ ฉัย คำวกินาิจรฉวัยนิ , จิ ฉยั – พระแรลาชะวพงรศะ์ชอ้นังคสเ์มจเ้าด
็จเจ้าฟา้


พระราชดำร ิ ความคดิ – พระมหากษตั ริย
์

สมเด็จพระบรมราชินนี าถ


สมเด็จพระบรมราชนิ ี


สมเดจ็ พระบรมราชชนก


สมเดจ็ พระบรมราชชนนี


สมเด็จพระยพุ ราช

สมเดจ็ พระบรมโอรสาธิราช

สยามมกฎุ ราชกมุ าร


สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ าฯ


สยามบรมราชกุมาร
ี

พระดำร ิ ความคิด – พระราชวงศ์ชัน้ สมเด็จเจ้าฟ้า


และพระองค์เจ้า


พระบรมราชปู ถัมภ์,(๑) การเกื้อกูล, – พระมหากษตั รยิ ์ที่ทรงรับพระบรม-


พระบรมราโชปถัมถ ์ การอุปถัมภ์ ราชาภเิ ษกแลว้


พระบรมราชินูปถัมถ ์ การเกอ้ื กูล, – สมเด็จพระบรมราชินีนาถ

สมเดจ็ พระบรมราชินี

การอปุ ถมั ภ ์

พระราชูปถมั ภ ์ การเก้ือกลู , – สมเด็จพระบรมราชชนก


การอุปถมั ภ์ สมเดจ็ พระบรมราชชนนี


สมเด็จพระยพุ ราช


สมเดจ็ พระบรมโอรสาธริ าช


สยามมกฎุ ราชกุมาร


สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ าฯ


สยามบรมราชกุมาร
ี

(๑)ดูคำอธิบายทา้ ยบทที่ ๔ ข้อ ๘


82

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศพั ท์ ความหมาย ใช้แก่


พระอปุ ถมั ถ์ การเก้ือกลู , – พระราชวงศช์ ้ันสมเด็จเจา้ ฟ้า


การอุปถมั ภ์ และพระองคเ์ จ้า


พระบรมราชานุเคราะห(์ ๑) ความชว่ ยเหลอื , – พระมหากษัตรยิ ์


ความอนุเคราะห์


พระราชานุเคราะห ์ ความช่วยเหลอื , – สมเด็จพระบรมราชินนี าถ


ความอนเุ คราะห์ สมเดจ็ พระบรมราชนิ ี


สมเดจ็ พระบรมราชชนก

สมเดจ็ พระบรมราชชนนี

สมเดจ็ พระยุพราช


สมเด็จพระบรมโอรสาธริ าช


สยามมกฎุ ราชกุมาร

สมเด็จพระเทพรตั นราชสดุ าฯ

สยามบรมราชกมุ าร
ี

พระราชนิ ยานุเคราะห ์ ความช่วยเหลือ – สมเดจ็ พระบรมราชินนี าถ


สมเด็จพระบรมราชินี


พระอนุเคราะห์ ความอนเุ คราะห์ – พระราชวงศ์ชั้นสมเด็จเจา้ ฟ้า


และพระองค์เจ้า


พระราชประสงค ์ ความต้องการ, – พระมหากษตั ริย
์

ความประสงค ์ สมเดจ็ พระบรมราชนิ ีนาถ


สมเดจ็ พระบรมราชนิ ี


สมเด็จพระบรมราชชนก


สมเดจ็ พระบรมราชชนน
ี

สมเดจ็ พระยพุ ราช


สมเดจ็ พระบรมโอรสาธิราช


สยามมกุฎราชกุมาร


สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ


สยามบรมราชกุมารี


(๑)ดูคำอธบิ ายท้ายบทท่ี ๔ ขอ้ ๘


83

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศพั ท ์ ความหมาย ใชแ้ ก่


พระประสงค ์ ความตอ้ งการ, – พระราชวงศ์ช้นั สมเดจ็ เจ้าฟา้


ความประสงค ์ และพระองคเ์ จา้


พระราชปรารถนา ความต้องการ, – พระมหากษตั ริย์


ความปรารถนา สมเดจ็ พระบรมราชนิ ีนาถ


สมเด็จพระบรมราชินี


สมเด็จพระบรมราชชนก


สมเดจ็ พระบรมราชชนน
ี

สมเด็จพระยุพราช

สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช

สยามมกุฎราชกมุ าร


สมเด็จพระเทพรตั นราชสดุ าฯ


สยามบรมราชกมุ ารี


พระราชนิพนธ์ หนังสือ – พระมหากษัตรยิ ์


หรอื เพลงท่แี ต่ง สมเดจ็ พระบรมราชินนี าถ


สมเดจ็ พระบรมราชินี


สมเด็จพระบรมราชชนก


สมเด็จพระบรมราชชนน
ี

สมเดจ็ พระยพุ ราช


สมเด็จพระบรมโอรสาธริ าช


สยามมกฎุ ราชกมุ าร


สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสุดา


สยามบรมราชกุมารี


พระนพิ นธ์ หนงั สอื – พระราชวงศ์ชนั้ สมเด็จเจา้ ฟา้

และพระองคเ์ จ้า

หรอื เพลงทแ่ี ต่ง
– หมอ่ มเจา้




นิพนธ ์ หนังสอื

หรอื เพลงท่ีแตง่


84

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศัพท ์ ความหมาย ใชแ้ ก่


พระปรมาภิไธย, ช่อื ทจ่ี ารึกใน – พระมหากษัตริย์

พระบรมนามาภิไธย
พระสุพรรณบฏั


พระนามาภิไธย ชอ่ื ที่จารกึ ใน – สมเดจ็ พระบรมราชินีนาถ


พระสุพรรณบัฏ สมเด็จพระบรมราชนิ
ี

สมเด็จพระบรมราชชนก


สมเด็จพระบรมราชชนนี


สมเดจ็ พระยพุ ราช


สมเด็จพระบรมโอรสาธริ าช


สยามมกุฎราชกุมาร

สมเดจ็ พระเทพรัตนราชสดุ าฯ

สยามบรมราชกมุ ารี


พระนาม ช่ือ – พระมหากษตั ริย์ถึงหมอ่ มเจ้า


อกั ษรพระปรมาภิไธย อักษรยอ่ ชื่อ – พระมหากษัตริย
์

อักษรพระนามาภิไธย อกั ษรยอ่ ช่ือ – สมเด็จพระบรมราชินนี าถ


สมเด็จพระบรมราชินี


สมเดจ็ พระบรมราชชนก


สมเด็จพระบรมราชชนน
ี

สมเดจ็ พระยพุ ราช


สมเด็จพระบรมโอรสาธริ าช


สยามมกฎุ ราชกมุ าร


สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสุดาฯ


สยามบรมราชกมุ ารี


อักษรพระนาม อกั ษรย่อชอ่ื – พระราชวงศ์ต้ังแต่สมเด็จเจ้าฟ้า


ถึงหม่อมเจา้


พระราชโทรเลข โทรเลข – พระมหากษัตริย
์

สมเด็จพระบรมราชินีนาถ


สมเด็จพระบรมราชนิ
ี

85

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศัพท์ ความหมาย ใช้แก่


สมเด็จพระบรมราชชนก

สมเดจ็ พระบรมราชชนนี

สมเด็จพระยพุ ราช

สมเดจ็ พระบรมโอรสาธริ าช

สยามมกฎุ ราชกมุ าร

สมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ

สยามบรมราชกมุ าร
ี

พระโทรเลข โทรเลข – พระราชวงศ์ช้ันสมเดจ็ เจ้าฟา้


และพระองคเ์ จา้


พระราชสาสน์ (๑) จดหมาย – พระมหากษัตริย
์

พระราชหตั ถเลขา จดหมาย, ลายมอื – พระมหากษัตริย์


ลายพระราชหัตถ์ จดหมาย, ลายมือ – สมเด็จพระบรมราชินนี าถ


สมเดจ็ พระบรมราชิน
ี

สมเดจ็ พระบรมราชชนก

สมเด็จพระบรมราชชนน
ี
สมเด็จพระยุพราช

สมเด็จพระบรมโอรสาธริ าช

สยามมกฎุ ราชกุมาร

สมเดจ็ พระเทพรัตนราชสุดาฯ

สยามบรมราชกมุ ารี


ลายพระหัตถ์ จดหมาย, ลายมอื – พระราชวงศต์ งั้ แตส่ มเดจ็ เจา้ ฟา้

ถึงหม่อมเจา้


วนั เฉลิมพระชนมพรรษา วันทำบญุ วนั – พระมหากษัตริย
์
คล้ายวันเกิด สมเดจ็ พระบรมราชนิ นี าถ


วนั พระบรมราชสมภพ วนั เกิด – พระมหากษตั รยิ
์

(๑) พระมหากษัตริยท์ รงมถี ึงประมุขประเทศต่าง ๆ


86

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศพั ท์ ความหมาย ใช้แก่


วันพระราชสมภพ วนั เกดิ – สมเดจ็ พระบรมราชนิ ีนาถ

สมเด็จพระบรมราชินี

สมเด็จพระบรมราชชนก

สมเด็จพระบรมราชชนน
ี
สมเด็จพระยพุ ราช

สมเด็จพระบรมโอรสาธริ าช

สยามมกุฎราชกุมาร

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ

สยามบรมราชกมุ าร
ี

วนั ประสูต ิ วนั เกดิ – พระราชวงศต์ งั้ แตส่ มเดจ็ เจา้ ฟา้

ถึงหมอ่ มเจ้า


พระชนมพรรษา.....พรรษา อายุ.....ปี – พระมหากษตั รยิ ์

สมเด็จพระบรมราชินีนาถ

สมเด็จพระบรมราชนิ
ี

พระชนมาย.ุ ....พรรษา อายุ.....ป ี – สมเดจ็ พระบรมราชชนก

สมเดจ็ พระบรมราชชนน ี

สมเดจ็ พระยุพราช

สมเดจ็ พระบรมโอรสาธิราช

สยามมกฎุ ราชกมุ าร


สมเด็จพระเทพรัตนราชสดุ าฯ


สยามบรมราชกุมารี


พระชันษา.....ปี อายุ.....ป ี – พระราชวงศช์ ้นั สมเด็จเจา้ ฟ้า


และพระองคเ์ จา้


สมเดจ็ พระมหาสมณเจา้


สมเด็จพระสังฆราชเจ้า


สมเด็จพระสังฆราช


ชนั ษา.....ป ี อาย.ุ ....ปี – หม่อมเจา้


87

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ราชาศพั ท์ ความหมาย ใชแ้ ก่

ดวงพระบรมราชสมภพ ดวงชาตา – พระมหากษตั รยิ ์


ดวงพระราชสมภพ ดวงชาตา – สมเด็จพระบรมราชินีนาถ


สมเดจ็ พระบรมราชิน ี


สมเด็จพระบรมราชชนก


สมเด็จพระบรมราชชนน ี


สมเด็จพระยพุ ราช


สมเด็จพระบรมโอรสาธริ าช


สยามมกุฎราชกมุ าร


สมเด็จพระเทพรตั นราชสดุ าฯ

สยามบรมราชกมุ ารี


ดวงพระชาตา ดวงชาตา – พระราชวงศต์ งั้ แตส่ มเดจ็ เจา้ ฟา้


ถึงหมอ่ มเจา้


พระบรมศพ ศพ – พระมหากษัตริย์


สมเด็จพระบรมราชินนี าถ


สมเดจ็ พระบรมราชิน
ี

สมเด็จพระบรมราชชนก


สมเด็จพระบรมราชชนนี


พระศพ ศพ – พระราชวงศ์ช้นั สมเดจ็ เจ้าฟ้า

และพระองค์เจ้า


ศพ ศพ – หมอ่ มเจา้





88

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจา้ อยูห่ วั รัชกาลท่ี 4

ทรงฉลองพระองคเ์ ครอ่ื งตน้ บรมขตั ติยราชภูษิตาภรณ์ พทุ ธศักราช 2400


89

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ามาลินีนพดารา กรมขุนศรีสัชนาลัยสุรกัญญา พระราชธิดาในพระบาท
สมเดจ็ พระจุลจอมเกลา้ เจ้าอยู่หัว ฉลองพระองค์หลงั พระราชพธิ โี สกันตแ์ ล้ว สวมมงคลยน่ ประดบั อญั มณี
ประจำยาม ทัดใบมะตูม ห่มสะพักปักด้ินทับด้วยนวมพระศอตาด กรึงติดด้วยดอกไม้เพชรและอัญมณี
ต่างๆ ปลายนวมห้อยตุ้งติ้งเป็นระยะ ประดับด้วยนพพระอังสารูปหงส์คาบหยาดเพชร สวมพาหุรัดที่ต้น
พระพาหา สวมทองพระกร แหวนตะแคงและลกู ไมป้ ลายมอื สวมพระธำรงค์ 8 นว้ิ พระหตั ถ์ ทรงพระภษู า
จีบหนา้ นาง สวมทองพระบาทและเครอ่ื งผกู ข้อพระบาท สวมถงุ พระบาทและฉลองพระบาทกำมะหย่ปี ัก


90

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


สมเด็จพระเจา้ บรมวงศเ์ ธอ เจา้ ฟ้าวไลยอลงกรณ์ กรมหลวงเพชรบรุ ีราชสริ ินธร พระราชธดิ าในพระบาท
สมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจา้ อย่หู วั ทรงเครอ่ื งตน้ อยา่ งขัตตยิ ราชกุมารี ในการสมโภชในพระราชพิธโี สกนั ต์
ทรงพระชฎา ฉลองพระองค์พระกรน้อยทับฉลองพระองค์แขนยาว ทรงกรองพระศอ ประดับนพ

พระอังสาดอกไมไ้ หว สวมพาหรุ ัดดอกไม้ไหว ทรงทับทรวงและสงั วาลไขว้ ทรงสนบั เพลาเชงิ งอน ทับดว้ ย
พระภูษาโจงเยียรบับหางหงส์ ประดับสุวรรณกถอบ ข้อพระบาทประดับทองพระบาทและเครื่องผูกข้อ
พระบาทอืน่ ๆ ประทบั บนพระทนี่ ั่งกง ทรงฉายพร้อมเครอื่ งประกอบพระอิสรยิ ยศ


91

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


พาหุรดั หรือกำไลรดั ต้นแขน


92

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


พระธำมรงคอ์ งค์ต่างๆ


กำไลข้อพระหตั ถ์ เป็นรูปพญานาคขดประดบั เพชรและทบั ทมิ

93

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


พระสุพรรณภาชนค์ าว


พระสุพรรณภาชน์หวาน

94

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


โถพระกระยา


เครื่องพระสคุ นธ์

95

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


พานพระศรที องคำพรอ้ มเคร่ือง
หบี พระศรี หีบหมากเสวย


พระเต้าทกั ษโิ ณทก

96

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


พระมังส
ี

97

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ผอบทองคำทรงมณฑปจำหลักลาย


98

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


พระโธรน สรา้ งในสมัยรัชกาลท่ี 5 จำหลกั ลายเครอ่ื งเบญจราชกกธุ ภณั ฑ
์

พระโธรน สร้างในรชั กาลปัจจุบนั จำหลกั ลายเครอ่ื งเบญจราชกกธุ ภัณฑ
์
99

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


พระราชอาสนท์ รี่ ฐั บาลสร้างขน้ึ นอ้ มเกลา้ ฯถวายในโอกาสพระราชพธิ กี าญจนาภเิ ษก

9 มิถุนายน 2539

100