ราชาศัพท์

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔



คำกรยิ า คำสภุ าพ ใช้แก ่ หมายเหต
ุ
ถึงแก่อสญั กรรม เจ้าพระยา หรือเทยี บเท่า ปจั จุบนั ใชแ้ ก่ผเู้ ทียบเทา่ ดว้ ย

ใชแ้ ก่ผไู้ ด้รบั พระราชทานเคร่อื ง

ราชอิสรยิ าภรณ์จุลจอมเกล้าช้ัน

ปฐมจลุ จอมเกล้า ทงั้ ฝ่ายหน้าและ

ฝา่ ยใน และผดู้ ำรงตำแหนง่

ประธานองคมนตรี องคมนตร ี

รัฐบุรษุ นายกรัฐมนตรี รฐั มนตร ี

ประธานรฐั สภา ประธานวฒุ ิสภา

ประธานสภาผแู้ ทนราษฎร

ประธานศาลฎกี า และประธาน

องค์กรอสิ ระทีก่ ำหนดไวใ้ น

รฐั ธรรมนูญ


ถงึ แกอ่ นิจกรรม พระยา หรอื เทียบเทา่ ปัจจุบนั ใช้แกผ่ ู้เทยี บเท่าดว้ ย

ใชแ้ ก่ผไู้ ดร้ ับพระราชทานครอ่ื ง

ราชอสิ รยิ าภรณ์ ชัน้ ประถมาภรณ์

มงกฎุ ไทยขน้ึ ไป ปฐมดเิ รกคณุ าภรณ ์

ทตุ ิยจลุ จอมเกล้าขึน้ ไป


ถึงแก่กรรม ขนุ นางต่ำกว่าพระยา

บคุ คลทวั่ ไป


ล้ม สตั วใ์ หญ่

อสูร

(เชน่ ชา้ งลม้ ทศกัณฐล์ ้ม)


ตาย สัตว์


สั่ง มพี ระประศาสนส์ งั่ สมเด็จเจา้ พระยา


มบี ญั ชาสัง่ ขนุ นางชนั้ ผู้ใหญ ่

นายกรฐั มนตรี

รฐั มนตร
ี

351

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔



คำกรยิ า คำสุภาพ ใช้แก ่ หมายเหตุ

มคี ำสัง่ ขุนนางชัน้ รองลงมา

ขา้ ราชการระดบั ปลัดกระทรวงถงึ

อธิบด
ี
บอก กราบเรียน ขุนนางช้นั ผู้ใหญ่ ปจั จบุ นั ใช้แก
่
ประธานองคมนตรี รัฐบุรุษ

นายกรัฐมนตรี ประธานรัฐสภา

ประธานวฒุ ิสภา ประธานสภาผู้

แทนราษฎร ประธานศาลฎีกา

และประธานองค์กรอสิ ระทีก่ ำหนด

ไว้ในรฐั ธรรมนูญ

เรยี น ข้าราชการ

บุคคลท่ัวไป


2.5 คำวเิ ศษณท์ แี่ สดงคำรบั


ผู้พูด คำวิเศษณ์ ใช้แก่

บุคคลทัว่ ไป ขอรับใสเ่ กล้าใสก่ ระผม, สมเด็จเจ้าพระยา

ขอรับกระผม ขนุ นางช้ันสงู

ขนุ นางชนั้ รองลงมา

ขุนนางเสมอกนั

ขนุ นางเสมอกัน ขอรับ
ข้าราชการ

บุคคลทวั่ ไป (ชาย) ครับผม, ขอรบั , ครบั บคุ คลทั่วไป

ข้าราชการ

บุคคลทวั่ ไป (หญิง) ค่ะ บุคคลทัว่ ไป

ข้าราชการ

ผนู้ ้อย (หญงิ ) เจ้าคะ่ , ค่ะ บุคคลทัว่ ไป

ขุนนาง

พระสงฆ
์


352

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ผู้พูด คำวเิ ศษณ ์ ใช้แก่

จ้ะ ผู้น้อย

ผู้ใหญ่ จ้ะ คนสามญั


คนสามญั



2.6 ลกั ษณะคำสุภาพ

คำธรรมดาท่ีตอ้ งเปลี่ยนใชใ้ หส้ ภุ าพ มีลกั ษณะตามทก่ี ล่าวในตำราเป็น 5 ลักษณะ ดังน้ี

2.6.1. ไมใ่ ชค่ ำกระด้าง ทก่ี ลา่ วอยา่ งขาดความเคารพ เช่น หอื หา เออ โวย้ หรือคำพดู
ห้วนๆ เช่น ไม่มี ไม่ใช่ ไม่อยู่ เปล่า หรือใช้อาการพยักหน้า ส่ันศีรษะแทนคำ รับและคำปฏิเสธ
ควรมคี ำลงท้ายตามขอ้ 2.5 แลว้ แต่ความเหมาะสม

2.6.2 ไม่ใช่คำด่า คำหยาบ คำโลน คำที่ถือว่าสกปรก เช่น อ้าย อี(1) ขี้ เยี่ยว โกหก
ห่า เหี้ย ตูด คำเหล่านี้มีอยู่ในท่ีแห่งใดต้องหาทางเปลี่ยนแปลงหรือตัดออกเสีย เช่น อ้ายนั่น
อ้ายนี่ เปล่ียนเป็น คนนั้น คนน้ี หรือ ส่ิงน้ัน ส่ิงน้ี ปลาอ้ายบ้า ตัดเป็น ปลาบ้า อีเลิ้ง อีแอ่น
เปล่ียนเป็น นางเลิ้ง นางแอ่น อีสุกอีใส อีแร้งอีกา ตัดเป็น สุกใส แร้งกา ขี้ เยี่ยว ต้องใช้
อจุ จาระ ปสั สาวะ หรอื คูถ มูตร ขนี้ ก ขด้ี ิน ต้องเปล่ียนเปน็ มูลนก มลู ดิน ขมี้ กู วา่ น้ำมกู ดอก
ขีเ้ หลก็ ว่า ดอกเหลก็ ขนมขหี้ นู ว่า ขนมทราย โกหก วา่ พูดปด หรอื พดู เทจ็


2.6.3. ไม่ใชค่ ำทม่ี กั นำมาพดู เปรียบกับของหยาบ มีเปรยี บกับอวยั วะเพศ เปน็ ตน้


2.6.4. ไมใ่ ชค่ ำผวนทผี่ วนกลบั มาแลว้ กลายเปน็ คำหยาบ


2.6.5. เม่ือจำเป็นต้องกล่าวถึงคำหยาบหรือสกปรก เช่น อุจจาระ ปัสสาวะ ต้องใช้
คำนำขนึ้ ก่อน เช่น ใชค้ ำวา่ ขอโทษ กบั บุคคลทว่ั ไป ใช้ ไมค่ วรจะกราบเรยี น กับ ขุนนาง




(1) คำวา่ “อ้าย” กับ “อ”ี ถา้ มิไดใ้ ชใ้ นความหมายทห่ี ยาบ ก็ไมเ่ ขา้ กรณนี ้ี เช่น เดอื นอา้ ย พ่อี า้ ย เจ้าอ้ายพระยา ว่าวอลี ุ้ม
เรืออโี ปง อโี หน่อีเหน
่

353

คำสุภาพ ภาคผนวกท่ี 2

กระบือ
กลว้ ยสน้ั คำสุภาพเรยี กสัตว์และอื่นๆ

กล้วยเปลอื กบาง, กลว้ ยกระ
ขนมทราย คำสามญั

ขนมสอดไส้ ควาย

โค กล้วยกุ

เครื่องเคียง กลว้ ยไข่

จิตรจูล, จิตรจลุ ขนมขีห้ น
ู
เจด็ ประการ ขนมใสไ่ ส
้
ชา้ งนรการ วัว

ชัลลกุ ะ, ชลั ลกุ า เครื่องจม้ิ , เครือ่ งแนม

ชา้ ง 2 ชา้ ง, ช้าง 2 เชอื ก เตา่

ดอกขจร เจด็ อยา่ ง

ดอกซ่อนกลนิ่ ชา้ งสีดอ (ช้างพลายมีงาสั้น)

ดอกถันวิฬาร์ ปลงิ

ดอกทอดยอด ช้าง 2 ตัว

ดอกมณฑาขาว ดอกสลดิ

ดอกสามหาว ดอกซ่อนช้
ู
ดอกเหลก็ ดอกนมแมว

ดอกผกั บุ้ง

ดอกยี่หุบ

ดอกผกั ตบ

ดอกข้เี หล็ก


354

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


คำสุภาพ คำสามัญ

ตกลูก ออกลูก (สำหรับสตั ว์ทง้ั ปวง)

ต้นจะเกรง ต้นเหงือกปลาหมอ

ตน้ ปารฉิ ตั ร, ต้นปารชิ าติ ตน้ ทองกวาว, ต้นทองหลาง

ต้นหนามรอบขอ้ ต้นพุงดอ

ตน้ อเนกคุณ ตน้ ตำแย

เถาศีรษะวานร เถาหวั ลงิ

เถากระพงั โหม เถาตดู หมตู ูดหมา

ถา่ ยมลู สตั วข์ ้ี เช่น นกถา่ ยมลู

ถวั่ เพาะ ถ่วั งอก

เถามุ้ย เถาหมาม้ยุ

นางเก้ง อีเกง้

นางเลิ้ง อีเลิ้ง

นางเหน็ อเี หน็

บางชโี พน้ บางชีหน

บางนางรา้ บางอรี ้า

ปลาหาง ปลาชอ่ น (เมอื่ สดเรยี กปลาหางสด เม่ือแหง้

เรียก ปลาหางแห้ง)

ปลาใบไม้ ปลาสลดิ

ปลายาว ปลาไหล

ปลามจั ฉะ ปลารา้

ปลาลิ้นสุนัข ปลาล้นิ หมา

355

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


คำสุภาพ คำสามญั

ปลีกล้วย หวั ปลี

ผล ลูก (ใชเ้ รยี กลกู ไม้ทั้งปวง)

ผลมูลกา ลูกขก้ี า

ผลมลู ละมั่ง ลูกตะลงิ ปลิง

ผลนางนนู ลูกอนี นู

ผลอลุ ดิ ลกู แตงโม

ผักสามหาว ผกั ตบ

ผกั ทอดยอด ผกั บงุ้

ผักรูน้ อน ผักกระเฉด

ผักไผ,่ ผกั ไห ่ ผักปลาบ

ผักนางริ้น ผกั อีริ้น

ฟอง ไข่ เชน่ ฟองไก,่ ฟองจ้ิงจก

ฟักเหลือง ฟกั ทอง

มุสิกะ หนู

มลู ขข้ี องสัตว
์
มลู ดิน ขี้ดนิ

เยอ่ื เคย กะปิ

รากดิน ไสเ้ ดือน

โรคกลาก ข้ีกลาก

โรคเกลื้อน ขี้เกลอื้ น

โรคเรอ้ื น ข้ีเรอื้ น

356

คำสภุ าพ ราชาศัพท์

ลน่ั ทม
ศลิ า เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔

สุกร
สนุ ัข คำสามญั

เห็ดปลวก ดอกลัน่ ทม

หอยนางรม หนิ

หมู

หมา

เห็ดโคน

หอยอีรม


357

ภาคผนวกท่ี 3



ลกั ษณนาม ลักษณนาม(
๑)


ตวั อย่างส่งิ ท่ีใช้กบั คำนน้ั


อกั ษร ก


กระบอก กระบอกนำ้ , ปืน, ขา้ วหลาม

กลกั ของทีท่ ำเป็นกลกั เช่น ไม้ขดี ไฟ

กล่มุ ด้ายกลมุ่ , ปา่ นกลมุ่

กอ ไผ่, หญ้า

กอง กองทหาร, กองอิฐ, กองทราย

ก้อน กอ้ นดิน, กอ้ นศิลา, กอ้ นอฐิ , กอ้ นข้าวตู

กัณฑ ์ เทศน์

กำ ผักกำ, พลกู ำ

กงิ่ กงิ่ ไม้, งาชา้ ง

กุลี ผ้าน่งุ , โสร่ง, ผา้ ขาวมา้ (หนึง่ กลุ ีมยี ส่ี บิ ผนื )

เกลด็ เกล็ดปลา, เกล็ดกระ, พิมเสน


อักษร ข


ขด เชอื กขด, ลวดขด, หวายขด

ขนัด สวนทมี่ ีคันดินกั้นเปน็ ตอนๆ

ขนาน ยาแก้โรคต่าง ๆ

ขวด ขวดตา่ ง ๆ เชน่ ขวดหมึก 1 ขวด

ขอน สงั ข์ เชน่ สงั ข์ 1 ขอน,

เรียกขา้ งหน่ึงของกำไลทเ่ี ปน็ คู่ วา่ กำไล 1 ขอน

เข็ด ดา้ ยเขด็ , เชือกเขด็

โขลง ช้างป่าหลายตัวรวมกันเรยี กว่าโขลง


(1) คำโบราณเรยี กวา่ อักขรานุกรมปลายบาทสังขยา หมายถงึ คำแจงนบั จำนวน


358

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ลกั ษณนาม ตัวอย่างส่ิงท่ใี ช้กับคำน้ัน


อักษร ค

คนั คนั ชง่ั , คันกระสนุ , คนั เบ็ด, รถ, ร่ม, ฉตั ร, หนา้ ไม,้ แรว้

คมั ภีร ์ หนงั สอื คมั ภีร
์
คำ คำพูด, คำข้าว, คำหมาก, คำกลอน

คำกลอน คำประพันธป์ ระเภทกลอน 2 วรรค เท่ากับ 1 คำกลอน

ค่ ู ของ 2 สง่ิ ใช้คกู่ นั เช่น ชอ้ นสอ้ ม หรือจำพวกเดยี วกนั

เชน่ กำไล, ตะเกยี บ

เครอื กลว้ ย


อกั ษร ง

งาน ทด่ี ิน (พืน้ ทง่ี านหนึง่ เท่ากบั หนง่ึ รอ้ ยตารางวา)


อักษร จ

จั่น จั่นหมาก, จ่นั มะพรา้ ว

จับ ขนมจนี

จีบ พลจู บี

จกุ ผม, หอม, กระเทยี ม (ทม่ี ดั รวมกันเปน็ จุก)


อกั ษร ฉ

ฉบบั หนังสอื เลม่ หรือหนังสอื เปน็ แผ่นที่ถือวา่ เป็นหน่วยหนึ่งๆ

เชน่ ธนบัตร, สญั ญา, โฉนด, หนังสอื พมิ พ์รายวัน

ฉาก เครอื่ งบงั หรอื เคร่ืองกนั้ , เรียกตอนยอ่ ยของละครองกห์ นง่ึ

เม่ือเปดิ มา่ นหน้าเวทีครั้งหนง่ึ เรียกวา่ 1 ฉาก


อักษร ช

ช่อ ดอกไม,้ ดอกมะมว่ ง

ชิ้น ชนิ้ เนือ้ , ช้ินผ้า

ชดุ ของที่รวมกนั เปน็ ชดุ เชน่ ถว้ ยชา 1 ชดุ ,

การเลน่ ตา่ งๆ ท่ีเปลี่ยนการแสดงเปน็ ชดุ ๆ

เชอื ก ชา้ งบ้าน (ช้างบา้ น ใช้วา่ เชอื ก, ชา้ งปา่ ใชว้ ่า ตัว, ช้างท่ขี ้นึ

ระวาง ใช้วา่ ช้าง)


359

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ลกั ษณนาม ตัวอยา่ งสง่ิ ท่ใี ช้กับคำน้นั


ซ
อ อกั ษร ซ

ซอง ตอไม้ไผ่คอ่ นข้างยาวที่เหลืออยทู่ ่กี อ

ซ ่ี บหุ ร่,ี พล,ู จดหมาย

ซโี่ ครง, ซ่กี รง, ฟัน


ดวง อกั ษร ด

ดอก ดวงตรา, ดวงไฟ, ดาว, โคม, ตะเกยี ง

ดา้ ม ดอกไม้, ดอกไมไ้ ฟ, ธูป

ดุ้น ปากกา

ฟนื


ตน อักษร ต

ต้น ฤาษ,ี อมนุษย์ เช่น อสูร, ยักษ์

ตลับ ตน้ ไม,้ ซุง, เสา

ภาชนะบรรจสุ ีผง้ึ , ยาเสน้ มีฝาปดิ ที่เรียกว่า ตลบั สผี ึง้ ,

ตบั ตลับยาเส้น เปน็ ตน้

ใบไม้ท่ีเย็บเปน็ ตบั ใชม้ ุงหลงั คา เช่น จาก, แฝก, คา

ไตร ของที่เรยี งเป็นตับ เชน่ พลตู บั

ผา้ ไตร


เถา อกั ษร ถ

ลำตน้ ของไมเ้ ลอ้ื ย เชน่ เถาวลั ย์ ของที่เรยี งเปน็ ชดุ เดียวกนั

แถบ เช่น ปิน่ โต, ตลับ, เพลงไทย

แถว แพรแถบ, ผ้าแถบ

คน หรอื สตั ว์ หรือส่งิ ของ ทีเ่ รียงเป็นแถว เช่น แถวทหาร,

มดทเี่ ดนิ เปน็ แถว, สนิ คา้ ทจ่ี ัดไว้เป็นแถว


ท่อน อักษร ท

ทะลาย ฟืน, ซงุ

เท ทะลายหมาก, ทะลายมะพร้าว

แทง่ เหลา้ (เหลา้ 1 เท เทา่ กบั 20 ทะนาน 1 ทะนานเทา่ กบั 1 ลติ ร

ดนิ สอ, ทองคำ, เงิน, ตะกัว่


360

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ลักษณนาม ตัวอย่างสงิ่ ท่ีใช้กบั คำนน้ั


อกั ษร น

นดั กระสนุ ปืน, ยิงปืน, จดุ พล
ุ
นาย ขา้ ราชการ, ทหาร, ตำรวจ เช่น ขา้ ราชการ 3 นาย


อกั ษร บ

บท คาถา, โคลง, กลอน, เพลง

บาท เปน็ ส่วนหน่งึ ของบทคาถา หรอื โคลง, แสดงหนว่ ยหน่ึงของ

มาตราชั่งแบบโบราณของไทย เช่น ทองคำ หนัก 1 บาท,

แสดงช่วงเวลา เช่น บาทหนง่ึ เท่ากบั หน่ึงในสบิ ของนาฬิกา

หรือ 6 นาที

บาน กระจกส่อง, ประต,ู หนา้ ต่าง, ฉาก เชน่ ฉากน้มี ี 3 บาน

ใบ ภาชนะ เช่น จาน, ชาม, แก้ว, ใบไม้


อักษร ป

ปั้น ภาชนะดนิ สำหรบั ชงน้ำชา (ใช้วา่ ปา้ น กม็ )ี , สม้ มะขามเปียกที
่
ปนั้ ไว้เป็นกอ้ นๆ

ปาก แห, อวน, เปล, สวิง, โพงพาง

ปกึ ขผ้ี ึง้ , นำ้ ตาล, กระดาษ

ปื้น เลอื่ ย


อักษร ผ

ผล ผลไมท้ กุ ชนิด

ผืน ผ้า, พรม, เสื่อ, หนังสตั ว์

ผกู หนงั สอื ใบลาน

แผง ยาท่ีบรรจุเป็นแผง, เครอื่ งกำบังทีท่ ำเปน็ แผง

แผน่ กระดาษ, กระดาน, อิฐ, ขา้ วเกรยี บ, กระเบอื้ ง, กระจกตดั


อกั ษร ฝ

ฝกั ฝกั ถวั่ , ฝักมะขาม, ไข่ปลา, ฝักดาบ

ฝา ฝาโถ, ขนมครก, เปลือกหอย

ฝงู ฝูงนก, ฝูงลงิ , ฝูงโค


361

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ลกั ษณนาม ตัวอยา่ งส่งิ ที่ใชก้ บั คำน้นั


อกั ษร พ

พวง มาลัย, ผลไม้หรอื ของท่ีเชือ่ มโยงกันอยเู่ ปน็ พวง เช่น พวงลำใย

พบั ผา้ หรือกระดาษท่พี บั ไว
้
พู พูทุเรยี น

แพ สงิ่ ทีต่ ดิ กันเปน็ แพ เชน่ แพซุง, ธูปแพ, เทยี นแพ,

ขา้ วเม่าทอดทต่ี ดิ กนั เป็นแพ


อักษร ฟ

ฟอง ไข่เปด็ , ไข่ไก่

ฟ่อน หญ้าหรอื ต้นขา้ วทีเ่ อามารวมกันเป็นมัด


อักษร ม

มวน บุหร
่ี
ม้วน แพร, พรม

มดั ของทมี่ ัดไว้ เชน่ ฟืน

เม็ด เพชร, พลอย

เมลด็ พนั ธุ์ไม้ตา่ งๆ


อักษร ย

ยก ไม,้ จำนวนหน้าหนงั สือ, การชกมวย, การเฆี่ยน

ยวง ยวงขนนุ


อกั ษร ร

รวง ขา้ วรวง, ข้าวฟา่ งรวง

ราง ลูกคดิ , ระนาด, รางรถไฟ

รูป ภาพถ่าย, ภาพวาด,

ภิกษุ, สามเณร, บาทหลวง

เรียง ใบพลทู ่ซี อ้ นกัน

เรือน นาฬิกา

ไร ่ ทด่ี ิน (พ้นื ท่ีไรห่ น่งึ เทา่ กับส่รี ้อยตารางวา)

โรง โขน, ละคร, หนงั , หุน่ , โรงเรยี น


362

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ลกั ษณนาม ตวั อย่างสง่ิ ทใี่ ชก้ บั คำนัน้


อักษร ล

ลา รวั , โห
่
ลำ เรอื , ไมไ้ ผ,่ อ้อย

เลม่ เกวยี น, ไมก้ ลัด, เข็ม, หนงั สือทเ่ี ย็บเป็นเล่ม, พัด, พาย, แจว,

กระบ่ี, ดาบ, เสียม, มดี , กรรไกร

เลา ป่ี, ขลุย่


อกั ษร ว

วง แหวน, ฆอ้ ง, ดนตร,ี วงตระกรอ้ , วงการพนัน


อกั ษร ส


สาย สายสร้อย, เขม็ ขัด, รัดประคต, ถนน, สายสะพาย

สำรบั เสอื้ ผา้ ทจี่ ัดไวเ้ ปน็ สำรับ, อาหารท่จี ัดไวเ้ ปน็ สำรับ,

เคร่ืองราชอิสรยิ าภรณ์


อักษร ห


หมู่ คนหรือส่งิ ของที่รวมกันเป็นหมู่ เช่น หมูท่ หาร,

หมู่ตำรวจ, โตะ๊ หมู
่
หลงั ตกึ , บ้าน, เรือน, เรอื นแพ, มุ้ง

หวี กลว้ ย

หวั เผอื ก, มัน, กลอย

ห่า ฝนตก

แหนบ แหนบถอนหนวด, แหนบรถ, ใบตองท่ีม้วนพับไว้เปน็ แหนบ


อักษร อ


องก์ ตอนหนง่ึ ของละคร

องค์ (สง่ิ ของ) พระเครอ่ื ง, พระพทุ ธรปู , พระเจดยี ,์ เทวรปู พระบรมรปู ,พระรปู (1)

พระบรมฉายาลักษณ(์ 3), พระบรมสาทสิ ลกั ษณ(์ 4)

องค์ (คน,เทพ) หม่อมเจ้า, เทวดา


(1) ใช้เป็นลกั ษณนามของภาพเขียน ภาพถ่าย เช่น พระบรมฉายาลกั ษณ์ 1 พระรูป พระรปู 1 พระรูป


363

ภาคผนวกท่ี 4


คำขน้ึ ตน้ คำสรรพนาม คำลงท้าย ในการเขยี นหนังสือถึงพระสงฆ์

และบคุ คลทัว่ ไป


1. สมเด็จพระราชาคณะ พระราชาคณะเจา้ คณะรอง(1)


คำขึ้นต้น

นมสั การ (ระบุนาม)


คำสรรพนาม

พระคุณเจ้า แทน สมเด็จพระราชาคณะ, พระราชาคณะเจา้ คณะรอง


กระผม แทน ผ้เู ขียน (ชาย)


ดิฉนั แทน ผูเ้ ขยี น (หญิง)


คำลงท้าย
ขอนมสั การดว้ ยความเคารพอยา่ งยิง่


(ลงช่อื )


(พมิ พช์ อ่ื เตม็ )


ตำแหน่ง (ถา้ มี)



คำจา่ หน้าซอง

นมสั การ (ระบุนาม)


2. พระราชาคณะ


คำขน้ึ ตน้

นมสั การ (ระบุนาม)


คำสรรพนาม

พระคณุ เจ้า แทน พระราชาคณะ


กระผม แทน ผูเ้ ขยี น (ชาย)


ดิฉัน แทน ผเู้ ขยี น (หญงิ )


(1) ตามทำเนียบสมณศักด์ิ พุทธศกั ราช 2552 มีสมเด็จพระสังฆราช สมเด็จพระราชาคณะ พระราชาคณะเจา้ คณะรอง
พระราชาคณะชน้ั ธรรม พระราชาคณะชนั้ เทพ พระราชาคณะช้นั ราช พระราชาคณะชน้ั สามัญ


364

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


คำลงทา้ ย

ขอนมัสการดว้ ยความเคารพอยา่ งสงู


(ลงช่ือ)

(พิมพ์ช่ือเตม็ )

ตำแหนง่ (ถ้าม)ี


คำจา่ หน้าซอง

นมัสการ (ระบุนาม)


3. พระสงฆ์ท่ัวไป


คำข้นึ ตน้

นมัสการ (ระบุนาม)


คำสรรพนาม

ทา่ น, พระคุณทา่ น แทน พระภกิ ษุ


ผม แทน ผูเ้ ขียน (ชาย)


ดิฉัน แทน ผเู้ ขียน (หญิง)


คำลงทา้ ย

ขอนมัสการดว้ ยความเคารพ


(ลงชื่อ)

(พิมพ์ชอ่ื เตม็ )

ตำแหน่ง (ถา้ มี)


คำจ่าหนา้ ซอง

นมสั การ (ระบุนาม)


4. บุคคลธรรมดา

4.1 ประธานองคมนตรี องคมนตรี รัฐบุรุษ นายกรัฐมนตรี ประธานรัฐสภา ประธาน
สภาผู้แทนราษฎร ประธานวุฒิสภา ประธานศาลฎีกา ประธานศาลรัฐธรรมนูญ ประธานศาล
ปกครองสูงสุด ประธานกรรมการการเลือกต้ัง ประธานกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
ประธานกรรมการป้องกนั และปราบปรามการทุจริตแหง่ ชาติ ประธานกรรมการตรวจเงินแผน่ ดิน
ผู้ตรวจการแผ่นดนิ ของรัฐสภา(1)


(1) แก้ไขเพิ่มเติมภาคผนวก 2 ท้ายระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยงานสารบรรณ พ.ศ. 2526 วันที่ 7 กรกฎาคม
2541


365

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


คำขึน้ ต้น

กราบเรยี น (ระบตุ ำแหน่ง เช่น กราบเรียน ประธานองคมนตร)ี


คำสรรพนาม
แทน บุคคลในขอ้ 4.1

ทา่ น

ขา้ พเจ้า, กระผม, ผม, ดิฉัน แทน ผ้เู ขียน


คำลงทา้ ย
ขอแสดงความนบั ถอื อยา่ งยง่ิ

(ลงชือ่ )

(พมิ พช์ ่ือเตม็ )

ตำแหนง่ (ถ้ามี)


คำจ่าหนา้ ซอง

กราบเรียน (ระบุนาม และตำแหนง่ )




4.2 บคุ คลท่ัวไป (นอกจากข้อ 4.1)


คำข้ึนตน้

เรยี น [ระบนุ ามหรือตำแหน่ง (ถา้ ม)ี เชน่ เรยี น ปลดั สำนกั นายกรัฐมนตร]ี


คำสรรพนาม

ท่าน แทน ผู้ท่ีเขยี นถึง


ขา้ พเจา้ , กระผม, ผม, ดิฉัน แทน ผเู้ ขียน


คำลงทา้ ย
ขอแสดงความนบั ถือ

(ลงชือ่ )

(พิมพช์ ื่อเต็ม)

ตำแหนง่ (ถ้าม)ี


คำจ่าหนา้ ซอง

เรียน (ระบุนามหรอื ตำแหน่ง ถ้ามี)


366

ภาคผนวกที่ 5


คำขนึ้ ต้น คำสรรพนาม คำลงทา้ ย ในการรายงานพระสงฆ
์
และบุคคลท่วั ไป


1. สมเด็จพระราชาคณะ, พระราชาคณะเจ้าคณะรอง


คำขน้ึ ต้น

นมสั การ (ระบุนาม)


คำสรรพนาม

พระคณุ เจา้ แทน สมเด็จพระราชาคณะ


พระราชาคณะเจ้าคณะรอง


กระผม แทน ผเู้ ขียน (ชาย)


ดฉิ ัน แทน ผู้เขียน (หญิง)


คำลงทา้ ย

ขอนมสั การด้วยความเคารพยง่ิ


2. พระราชาคณะ


คำข้นึ ตน้

นมัสการ (ระบนุ าม)


คำสรรพนาม

พระคุณทา่ น แทน พระราชาคณะ


กระผม แทน ผูพ้ ดู (ชาย)


ดิฉัน แทน ผู้พดู (หญิง)


คำลงทา้ ย

ขอนมัสการดว้ ยความเคารพอย่างสูง


3. พระสงฆ์ทว่ั ไป

คำขนึ้ ต้น

นมสั การ พระคณุ ท่าน (ระบนุ าม)


367

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


คำสรรพนาม

ท่าน, พระคณุ ท่าน แทน พระสงฆ์


ผม แทน ผู้พดู (ชาย)


ดฉิ นั แทน ผูพ้ ดู (หญิง)


คำลงทา้ ย

ขอนมสั การด้วยความเคารพ




4. บคุ คลธรรมดา


4.1 ประธานองคมนตรี รัฐบุรุษ นายกรัฐมนตรี ประธานรัฐสภา ประธานวุฒิสภา
ประธานสภาผแู้ ทนราษฎร ประธานศาลฎกี า และประธานองคก์ รอสิ ระทก่ี ำหนดไวใ้ นรฐั ธรรมนญู

คำขน้ึ ต้น

กราบเรยี น (ระบตุ ำแหนง่ เช่น กราบเรียน ประธานองคมนตรี)


คำสรรพนาม

ทา่ น แทน บุคคลในขอ้ 4.1


ขา้ พเจ้า, กระผม, ผม, ดฉิ นั แทน ผู้พูด


คำลงทา้ ย

(ไม่ม)ี





4.2 บคุ คลทั่วไป (นอกจากขอ้ 4.1)


คำขึน้ ตน้

เรยี น [ระบุตำแหน่ง (ถ้ามี) เช่น เรียน ปลัดสำนักนายกรฐั มนตร]ี


คำสรรพนาม
แทน บคุ คลท่ัวไป (นอกจากข้อ 4.1)

ทา่ น

ข้าพเจ้า, กระผม, ผม, ดฉิ ัน แทน ผู้พูด


คำลงทา้ ย
368
(ไมม่ ี)

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔


ตารางที่ 1 การใช้คำขน้ึ ตน้ คำสรรพนาม คำลงท้าย ในการเขียนหนังสอื ถึงพระสงฆแ์ ละบุคคลทวั่ ไป และการจา่ หนา้ ซอง


ผู้รับหนงั สือ คำข้นึ ตน้ คำสรรพนาม คำลงท้าย คำทีใ่ ช้ในการจา่ หนา้ ซอง


1. พระสงฆ ์ พระคุณเจา้

1.1 สมเด็จพระราชาคณะ นมสั การ (นาม) กระผม, ดฉิ นั ขอนมสั การดว้ ยความเคารพ นมสั การ (นาม)

พระราชาคณะเจา้ คณะรอง พระคุณทา่ น อย่างยิง่

กระผม, ดฉิ ัน
1.2 พระราชาคณะ นมัสการ (นาม) ท่าน, พระคุณทา่ น ขอนมสั การด้วยความเคารพ นมัสการ (นาม)

ผม, ดฉิ นั
อย่างสูง

ท่าน
1.3 พระสงฆ์ทว่ั ไป นมัสการ (นาม) ข้าพเจ้า, กระผม, ขอนมสั การดว้ ยความเคารพ นมสั การ (นาม)

ผม, ดิฉนั

2. บุคคลธรรมดา

2.1 ประธานองคมนตรี รัฐบุรุษ กราบเรยี น (ตำแหนง่ ) ทา่ น ขอแสดงความนับถืออยา่ งย่งิ กราบเรยี น (นามและตำแหนง่ )

นายกรัฐมนตรี ประธานรฐั สภา ขา้ พเจ้า, กระผม,

ประธานวฒุ ิสภา ผม, ดฉิ ัน

ประธานสภาผู้แทนราษฎร

ประธานศาลฎีกา และ
369
ประธานองค์กรอสิ ระ

ทีก่ ำหนดไวใ้ นรฐั ธรรมนญู


2.2 บคุ คลทั่วไป (นอกจาก 2.1) เรยี น (นามหรอื ตำแหน่ง ขอแสดงความนับถือ เรยี น (นามหรอื ตำแหนง่ ถา้ ม)ี

ถา้ ม)ี

ราชาศัพท์


เฉลิมพระเกียรติในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔



ผู้ฟงั ตารางที่ 2 การใชค้ ำขึ้นตน้ คำสรรพนาม และคำลงทา้ ย ในการกล่าวรายงานพระสงฆแ์ ละบุคคลทั่วไป


คำขึน้ ต้น คำสรรพนาม คำลงท้าย


พระสงฆ์
พระคณุ เจา้ ขอนมัสการด้วยความเคารพอย่างย่งิ

1. สมเด็จพระราชาคณะ นมสั การ พระคุณเจ้า กระผม (ชาย), ดิฉัน (หญงิ )

พระราชาคณะเจ้าคณะรอง

2. พระราชาคณะ นมัสการ พระคุณท่าน พระคณุ ทา่ น ขอนมสั การดว้ ยความเคารพอย่างสูง

กระผม (ชาย), ดิฉัน (หญงิ )


3. พระสงฆท์ ัว่ ไป นมสั การ พระคุณทา่ น พระคุณท่าน, ทา่ น ขอนมัสการดว้ ยความเคารพ

กระผม (ชาย), ดฉิ ัน (หญงิ )


บุคคลธรรมดา

1. ประธานองคมนตรี รฐั บรุ ุษ กราบเรียน (ระบุตำแหนง่ เช่น ทา่ น, ไมม่ ี

นายกรฐั มนตรี ประธานรฐั สภา กราบเรยี น ประธานองคมนตรี) ขา้ พเจา้ , กระผม, ผม, ดฉิ ัน

ประธานวุฒสิ ภา ประธานสภาผู้แทน

ราษฎร ประธานศาลฎกี า และผูท้ ี่ดำรง

ตำแหน่งประธานองค์กรอสิ ระที่กำหนด


ไว้ในรัฐธรรมนญู



2. บคุ คลทว่ั ไป (นอกจากขอ้ 1) เรยี น (ระบตุ ำแหน่ง เช่น ทา่ น, ไม่ม
ี
เรยี น ปลัดสำนักนายกรฐั มนตรี ข้าพเจา้ , กระผม, ผม, ดฉิ ัน

เรยี น ประธานคณะกรรมการจดั งาน..

เรยี น ประธานในพธิ .ี ....)


370

บรรณานุกรม


กรรมารบตุ ร. แบบค้นราชาศพั ท.์ พิมพ์ครัง้ ท่ี 4. พระนคร : บรษิ ทั สหอุปกรณ์การพมิ พ์, 2502.


ข้อราชการในกรมมหาดเล็ก. พระนคร : โรงพิมพ์กรมแผนท่ีทหารบก, 2500. (พิมพ์ในงาน
พระราชทานเพลิงศพ พระยาเทเวศรวงศวิวัฒน (หม่อมหลวงวราห์ กุญชร) ณ วัดเทพ
ศริ นิ ทราวาส 22 ธันวาคม 2500)


เครื่องประกอบพระราชอิสริยยศสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวง
นราธิวาสราชนครินทร์. กรุงเทพฯ : บริษัท อมรินทร์พร้ินติ้งแอนด์พับลิชช่ิง จำกัด
(มหาชน), 2551. (รัฐบาลจัดพิมพ์เผยแพร่ในงานพระราชทานเพลิงพระศพสมเด็จ
พระเจ้าพนี่ างเธอ เจ้าฟา้ กลั ยาณิวฒั นา กรมหลวงนราธวิ าสราชนครินทร์)


โครงการศิลปาชีพพิเศษในสมเด็จพระบรมราชินีนาถ. กรุงเทพฯ : ธีระการพิมพ์, 2527.
(นางประพักตร์ สกุลรัตนะ ประธานสภาสตรีแห่งชาติ ในพระบรมราชินูปถัมภ์ พิมพ์
ขึ้นทูลเกล้าฯ ถวาย ในโอกาสเสด็จพระราชดำเนินไปทรงเปิดงานฤดูหนาวศิลปาชีพ
พิเศษบางไทร จังหวดั พระนครศรอี ยุธยา 7 - 11 ธันวาคม 2537)


จดหมายเหตุงานพระบรมศพสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี. กรุงเทพฯ : รุ่งศิลปก์ ารพมิ พ์
(1977) จำกัด, 2541. (คณะกรรมการอำนวยการจัดงานถวายพระเพลิงพระบรมศพ
สมเดจ็ พระศรีนครนิ ทราบรมราชชนนี จัดพิมพ์เผยแพร)่


จุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ. ธรรมเนียมราชตระกูลในกรุงสยาม. นนทบุรี :
มหาวทิ ยาลยั สโุ ขทัยธรรมาธริ าช. 2542.


. พระราชพิธีสิบสองเดือน. พิมพ์คร้ังที่ 11. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์บรรณาคาร,
2513.


เจ้านายและข้าราชการกราบบังคมทูลความเห็นจัดการเปลี่ยนแปลงราชการแผ่นดิน ร.ศ. 103
และ พระราชดำรัสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงแถลงพระบรม
ราชาธิบายแก้ไขการปกครองแผ่นดิน. กรุงเทพฯ : บริษัท จันวาณิชย์ จำกัด, 2526.
(คุณหญงิ ทศั นาวลัย ศรสงคราม พิมพ์ถวายเนอ่ื งในงานฉลองพระชนั ษาครบ 60 พรรษา
สมเดจ็ พระเจ้าพ่ีนางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณวิ ัฒนา พทุ ธศักราช 2526)


ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จฯ กรมพระยา. ราชสกุลวงศ์. พิมพ์ครั้งท่ี 8 แก้ไขเพิ่มเติม. พระนคร :
โรงพิมพพ์ ระจนั ทร์, 2512. (พิมพใ์ นงานศพ นายสนั่น บุณยรตั พันธ)ุ์


371

ตาบทิพย์ จามรมาน, หม่อมราชวงศ์, ผู้รวบรวม. พระบรมราชจักรีวงศ์. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์
สยามรฐั , 2530.


ตำนานพระโกศและหีบศพบรรดาศักดิ์ ระเบียบการศพ และคำเตือนการปฏิบัติราชการใน
ราชสำนัก. พระนคร : โรงพิมพ์พระจันทร์, 2514. (พิมพ์เป็นอนุสรณ์ในงาน
พระราชทานเพลงิ ศพ พลตรี หมอ่ มทวีวงศ์ถวลั ยศักดิ์ (หม่อมราชวงศ์เฉลิมลาภ ทววี งศ์)
ณ เมรหุ น้าพลับพลาอิศรยิ าภรณ์ วัดเทพศิรนิ ทราวาส 23 กมุ ภาพนั ธ์ 2514)


ทิพากรวงศ์ (ขำ บุนนาค), เจ้าพระยา. พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลท่ี 1.
กรงุ เทพฯ : โรงพมิ พ์การศาสนา, 2531.


เทวาธิราช (หม่อมราชวงศ์โป้ย มาลากุล), หม่อม. ปกิณกะของ ม.ร.ว. เทวาธิราช ป.มาลากุล.
(เจ้าครอก). กรงุ เทพฯ : โรงพมิ พ์ครุ ุสภาพระสุเมร,ุ 2510.


เทวาธิราช. (หม่อมราชวงศ์โป้ย มาลากุล), หม่อม. เรื่องราชูปโภคและพระราชฐาน. กรุงเทพฯ :
โรงพิมพ์การศาสนา, 2518.


ทำเนียบขา้ ราชการในกรมมหาดเล็กและกรมขน้ึ ทำเนียบนามภาคท่ี 2 ตำราตำแหน่งข้าราชการ
ฝ่ายพระราชวังบวรสถานมงคล. พระนคร : โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, 2462.
(มหาเสวกตรี พระยาเพ็ชรรัตนสงคราม สมุหเทศาภิบาลมณฑลมหาราษฎร์ พิมพ์ใน
งานศพคุณหญิงพวง นรานุกิจมนตรี ผูม้ ารดา ปีมะแม พ.ศ. 2462)


นริศรานุวัดติวงศ์ และสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ, สมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมพระยา. สาส์น
สมเด็จ. เล่ม 23. พระนคร : โรงพิมพค์ รุ สุ ภา, 2505.


นายกรัฐมนตรี, สำนัก. ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยงานสารบรรณ พ.ศ. 2526 พร้อม
ภาคผนวกฉบับแก้ไข พ.ศ. 2539 และคำอธิบาย. กรุงเทพฯ : ศิลปสนองการพิมพ์,
2539.


ประกาศ คำส่ัง และแจ้งความกรมบัญชาการกลางมหาดเล็ก พระพุทธศักราช 2463.
พระนคร : โรงพมิ พอ์ กั ษรนติ ิ, 2463.


ประกาศสำนักพระราชวัง เร่ือง ระเบียบการบรรเลงดุริยางค์ในการพระราชพิธีต่างๆ และ
คำช้ีแจงของกรมศิลปากร เรื่องการใช้เพลงเกียรติยศ พร้อมด้วยประวัติเพลงชาติ
และเพลงสรรเสริญพระบารมี. นครหลวงฯ : โรงพิมพ์สำนักทำเนียบนายกรัฐมนตรี,
2515. (พิมพ์เป็นอนุสรณ์ในงานฌาปนกิจศพ นายสะอาด สิงหพรรค ณ เมรุวัด
สระเกศวรวิหาร มิถนุ ายน 2515)

372

ประชาสมั พนั ธ์, กรม. Royal Barges. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์เซเวน่ พริ้นตง้ิ จำกดั , 2538.


ปีย์ มาลากุล, หม่อมหลวง. กิริยามารยาทและการใช้ถ้อยคำในราชสำนัก. พระนคร : โรงพิมพ์
พระจนั ทร์, 2507.


พระราชวัง, สำนัก. รวมเรื่องและข้อปฏิบัติเก่ียวกับราชสำนัก. พิมพ์ครั้งที่ 16. กรุงเทพฯ :
เรือนแกว้ การพิมพ,์ 2552.


พิทยลาภพฤฒิยากร, พระวรวงศ์เธอ. พระราชพิธีราชาภิเษกสมรส พระราชพิธีบรมราชาภิเษก
และพระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียร พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพล


อดุลยเดช สยามินทราธิราช พ.ศ. 2493 และเรื่อง บรมราชาภิเษก. กรุงเทพฯ
(สำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ พิมพ์เป็นอนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ

พลตรี หม่อมทววี งศ์ถวัลยศกั ดิ์ (หม่อมราชวงศเ์ ฉลมิ ลาภ ทวีวงศ์) ณ เมรุหนา้ พลบั พลา
อสิ ริยาภรณ์ วดั เทพศิรินทราวาส 2 กมุ ภาพนั ธ์ 2514)


ราชพินิจจัย (อุไทยวรรณ์ อมาตยกุล), พระยา. ประกาศ ต้ัง ย้าย เปล่ียนเสนาบดี ผู้ร้ัง ผู้แทน
และรองเสนาบดี (ต้ังแต่ พ.ศ. 2435 ถึง พ.ศ. 2469). พระนคร : โรงพิมพ์โสภณ
พิพรรฒธนากร, 2470.


ราชบัณฑิตยสถาน. พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542. กรุงเทพฯ : นานมีบุ๊ค,
2545.


. ราชาศพั ท์ ฉบบั ราชบณั ฑติ ยสถาน. เฉลมิ พระเกียรตพิ ระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยหู่ ัว
เน่ืองในโอกาสท่ีทรงครองสิริราชสมบัติครบ 60 ปี. กรุงเทพฯ : บริษัท อมรินทร์พร้ินติ้ง
แอนด์พบั ลิชชิ่ง จำกดั (มหาชน), 2550.


เลขาธิการคณะรัฐมนตรี, สำนัก. ข้อพึงปฏิบัติในการเข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท. กรุงเทพฯ :
บรษิ ัท อมรินทรพ์ ริ้นต้งิ แอนด์พบั ลิชช่งิ จำกดั (มหาชน), 2542.


วิชาการ, กรม. คูม่ ือการใชร้ าชาศพั ท์. กรุงเทพฯ : คุรสุ ภา, 2522.


ศลิ ปากร, กรม. อธบิ ายราชินิกุลบางช้าง (ฉบับชำระใหม่และพิมพค์ ร้งั ที่ 3). พระนคร : โรงพิมพ์
โสภณพพิ รรฒธนากร, 2471.


. เรอื่ งมหาดเล็ก. พระนคร : โรงพิมพพ์ ระจนั ทร์, 2493.

. เครอ่ื งนมัสการและโต๊ะหมู่บชู า. กรุงเทพฯ : โรงพิมพพ์ ระจนั ทร์, 2523.


373

. เรือ่ งกฎหมายตราสามดวง. กรุงเทพฯ : อุดมศึกษา (แผนกการพิมพ์), 2521.

. พระราชพิธีในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชฯ
สยามินทราธิราช บรมนาถบพิตร. กรุงเทพฯ : บริษัท กราฟฟิคฟอร์แมท (ไทยแลนด์)
จำกัด, 2543.

. ประชุมประกาศรัชกาลที่ 4 ภาค 1–6 และภาคปกิณกะ ฉบับหอสมุดแห่งชาติ
พมิ พ์ต่างคราวกัน.

ศรี, เจ้าหมื่น. ราชาศัพท์ สำหรับโรงเรียนมหาดเล็ก. ฉบับพิมพ์คร้ังที่ 2. พระนคร : โรงพิมพ์
อกั ษรนิติ, ร.ศ. 124.

ศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร), พระยา. ภาษาไทย–อนันตวิภาค. พระนคร : คลังวิทยา,
2504.

สงวน อ้นั คง. ราชาศัพท์ ฉบับสมบรู ณ์. พระนคร : กา้ วหนา้ , 2507.

สารานกุ รมไทย ฉบับราชบณั ฑิตยสถาน เลม่ 9 (จีน–ฉทั ทันต)์ . เรอื่ งฉตั ร. พระนคร พ.ศ. 2512-
2513 : โรงพมิ พ์รงุ่ เรอื งธรรม.

แสงสูรย์ ลดาวัลย์, หม่อมราชวงศ์. ราชาศัพท์ วัฒนธรรมทางภาษาแขนงหนึ่งของชาติ ฉบับ
ตน้ รา่ ง. 2533.

เสริมสร้างเอกลักษณ์ของชาติ, สำนักงาน. พจนานุกรมราชาศัพท์. กรุงเทพฯ : วิกตอรี่พาวเวอร์-
พอยท์ จำกัด, 2528.


. ราชพัสตราภรณ์. กรุงเทพฯ : บริษัท อมรินทร์พร้ินติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด
(มหาชน), 2547.


. การแต่งกายไทย. กรุงเทพฯ : บริษัท อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด
(มหาชน), 2543. (คณะกรรมการอำนวยการจัดงานเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จ
พระเจ้าอยู่หัว จัดพิมพ์เผยแพร่เน่ืองในโอกาสพระราชพิธี มหามงคลเฉลิมพระชนม
พรรษา 5 ธนั วาคม 2542)


. สถาปัตยกรรมในสถาบันพระมหากษัตริย์. กรุงเทพฯ : ด่านสุทธาการพิมพ์ จำกัด,
2539. (คณะกรรมการอำนวยการจัดงานฉลองสิริราชสมบัติครบ 50 ปี จัดพิมพ์เผย
แพร่ เน่อื งในมหามงคลสมัยฉลองสิรริ าชสมบตั ิครบ 50 ปี)


374

. เครอื่ งราชอสิ รยิ าภรณจ์ ลุ จอมเกลา้ . กรงุ เทพฯ : ดา่ นสทุ ธา การพิมพ์ จำกดั , 2547.

. พระราชพธิ ีและรัฐพิธใี นรัชกาลปัจจบุ นั . กรุงเทพฯ.

อนวุ ัฒน์วรพงศ,์ (หม่อมราชวงศ์สิงหนัท ปราโมช), หมอ่ ม. ราชาศัพท์ฉบับเขียน.

อุปกิตศลิ ปสาร. (นมิ่ กาญจนาชวี ะ), พระยา. วจีวิภาค. พระนคร : ไทยวฒั นาพานชิ , 2493.




375

ดัชน
ี

หมวด ก
กระดกู คอ ๕๒

กฎมณเฑยี รบาล ๑๕๑
กระดกู คาง ๕๒

กฏิฐิ – พระ ๕๒
กระดูกซโี่ ครง ๕๒

ก้น ๔๙
กระดกู เท้า ๕๒

กนิษฐา – พระ ๔๘
กระดกู มอื ๕๒

กนีนกิ า – พระ ๔๕
กระดกู สะเอว ๕๒

กบฏ ๑๖๔
กระดูกสันหลงั ๕๒

กโประ – พระ ๔๗
กระดูกหน้าอก ๕๒

กมล – พระ ๔๘
กระดูกไหล ่ ๕๒

กร – พระ ๔๗
กระโถน ๑๐๕

กรชะ – พระ ๔๘
กระโถนเลก็ ๑๐๕

กรณียกจิ – พระ, พระราช ๑๖๐
กระโถนใหญ่ ๑๐๕

กรมขนุ ๑๘
กระทงดอกไม้ ๑๑๑

กรมพระ ๑๘
กระเทยี ม ๓๕๙

กรมพระยา ๑๘
กระบอก ๓๕๘

กรมสมเดจ็ พระ ๒๗๐
กระบอกน้ำ ๓๕๘

กรมหมน่ื ๑๘
กระบะถม – เครอ่ื งนมสั การ ๑๑๑, ๑๓๔

กรมหลวง ๑๘
กระบะมุก – เครือ่ งนมสั การ ๑๑๑, ๑๑๘, ๑๓๕

กรรไกร ๑๑๐
กระบ ่ี ๑๑๐

กรรเจยี ก – พระ ๑๐๔
กระบี่ – พระแสง ๑๑๐

กรรณ – พระ ๔๗
กระบอื ๓๕๔

กรรบดิ – พระแสง ๑๑๐
กระเบ้ือง ๓๖๑

กรรภิรมย์ – พระ ๒๐๑, ๒๐๒, ๒๐๓
กระเปา๋ ถือ ๑๐๙

กรรสะ – ทรง, ทรงพระ ๖๖
กระเป๋าทรง ๑๐๙

กรวดนำ้ ๑๓๘
กระเปา๋ ใส่หมากพลูและบหุ ร ี่ ๑๐๙

กรวดน้ำ – ทรง ๑๓๘
กระผม ๓๔๘, ๓๔๙, ๓๖๔, ๓๖๕, ๓๗๐

กรองพระศอ ๑๐๔
กระพองช้าง ๑๖๕

กรอบหน้า ๑๐๔
กระพงั โหม ๓๕๕

กระจกเงา ๑๐๘
กระพงุ้ แก้ม ๔๖

กระจกเงามีคนั ถือ ๑๐๘
กระพงุ้ พระปราง ๔๖

กระจกตดั ๓๖๑
กระเพาะปัสสาวะ ๔๙

กระจกสอ่ ง ๓๖๑
กระยา – พระ ๑๐๖

กระดาน ๓๖๑
กระยาตม้ – พระ ๑๐๖

กระดาษ ๓๖๑
กระยาตัง – พระ ๑๐๖

กระดมุ ๑๐๓
กระยาสนาน – พระ ๑๔๒

กระดกู ๕๑
กระยาเสวย – พระ ๑๐๖

กระดกู ขา ๕๒
กระสนุ ปนื ๓๖๑

กระดูกแขง้ ๕๒
กระแสพระราชดำรสั ๗๙

กระดกู แขน ๕๒
กระแสพระราชปรารภ ๒๗๖


376

กระหม่อม ๒๒, ๓๐๗
กลอ้ งสลดั – พระ ๑๑๐

กระแอม ๖๗
กลอน ๓๖๑

กราบ ๗๖
กลอย ๓๖๓

กราบ – เรือพระที่น่ัง ๒๖๒
กลกั ๓๕๘

กราบถวายบังคม ๗๖
กลา้ มเนอื้ ๕๐

กราบถวายบังคมลา ๗๕
กล่มุ ๓๕๘

กราบทลู ๓๐, ๗๓, ๒๘๔
กษัตรยิ ์ – พระ, พระมหา ๑๒

กราบทูลรายงาน ๒๙๐
กษิรธารา – พระ ๔๘

กราบทลู ลา ๗๕
กอ ๓๕๘

กราบบังคมทลู ๓๐, ๗๓, ๒๘๓
กอง ๓๕๘

กราบบงั คมทลู พระกรุณา ๓๐, ๗๓, ๒๘๓
กองทราย ๓๕๘

กราบบังคมทูลรายงาน ๒๙๐
กองทหาร ๓๕๘

กราบบังคมทลู ลา ๗๕
กองอฐิ ๓๕๘

กราบลา ๓๔๓
กอ้ น ๓๕๘

กราม – พระ ๔๖
กอ้ นขา้ วตู ๓๕๘

กราม ๔๖
กอ้ นดนิ ๓๕๘

กรชิ – พระแสง ๑๑๐
ก้อนศลิ า ๓๕๘

กริช ๑๑๐
กอ้ นอฐิ ๓๕๘

กริ้ว ๒๔, ๖๒
กะปิ ๓๕๖

กริ้ว – ทรง ๖๒
กะโหลกพระเศยี ร ๔๕

กรุณา – พระ, พระมหา, ทรงพระ ๒๘๓
กะโหลกศรี ษะ ๔๕

กรุณาคุณ – พระ ๒๘๘
กจั ฉโลม – พระ ๔๗

กรุณาคณุ ๒๘๓
กจั ฉะ – พระ ๔๗

กรุณาธิคุณ – พระ, พระมหา ๒๘๒
กญั ญา – เรอื ๒๖๒

กฤษฎี – พระ ๔๙
กณั ฐมณี – พระ ๔๗

กลด – พระ ๒๐๘, ๒๒๔
กณั ฑ์ ๓๕๘

กล้วย ๓๖๓
กน้ั ร่ม ๗๗

กลว้ ยกระ ๓๕๔
กนั แสง – ทรง, ทรงพระ ๖๑, ๖๒

กลว้ ยก ุ ๓๕๔
กน้ั หยั่น – พระแสง ๑๑๐

กล้วยไข่ ๓๕๔
กั้นหย่ัน ๑๑๐

กลว้ ยเปลอื กบาง ๓๕๔
กัปปาสิกพัสตร์ – พระ ๑๐๑

กลว้ ยส้ัน ๓๕๔
กปั ระ – พระ ๔๗

กลอง ๑๓๗
กมั พล – พระ ๑๐๒

กลองชนะ ๑๓๖
กางเกง ๑๐๑

กลองชนะเขยี วลายเงนิ ๑๒๓
กางร่ม ๗๗

กลองชนะเงิน ๑๒๒
กาญจนาภิเษก – พระราชพธิ ี ๑๖๓

กลองชนะแดง ๑๒๓
กาพยข์ บั ไม้ ๑๑๑

กลองชนะแดงลายทอง ๑๒๓
การเกอ้ื กูล ๘๒, ๘๓

กลองชนะทอง ๑๒๒
การเฆีย่ น ๓๖๒

กล้องท่ใี สอ่ าวุธซดั ๑๑๐
การจะควรมคิ วรประการใดแลว้ แต่

กล่องพระสกนุ ๔๙
จะทรงพระกรุณาโปรดเกลา้


377

โปรดกระหม่อม ๓๒๕
เกล็ด ๓๕๘

การจะควรมิควรประการใดสดุ แต่
เกลด็ กระ ๓๕๘

จะทรงพระกรุณาโปรดเกล้า
เกลด็ ปลา ๓๕๘

โปรดกระหมอ่ ม ๓๒๕
เกล้ากระผม ๓๓๗

การชกมวย ๓๖๒
เกล้ากระหมอ่ ม ๒๒, ๒๓

การทรงบำเพ็ญพระราชกุศล ๑๑๒, ๑๓๘, ๑๔๖, ๑๔๙
เกล้ากระหมอ่ มฉนั ๒๒, ๒๓
การทกั ทาย ๘๐
เกวยี น ๓๖๓

การทำบุญ ๑๑๑
เกศ – พระ ๔๕

การพระราชกุศล ๑๑๑
เกศา – พระ ๔๕

การพระราชกศุ ลทักษณิ าณุปทาน ๑๔๙
เกศากัณฑ์ ๑๑๑

การพระราชพิธี ๑๔๑
เกษตราธบิ ด ี ๑๕๕

การวนิ จิ ฉยั ๘๑, ๘๒
เกาทัณฑ์ – พระแสง ๑๑๐

การแสดงถวายทอดพระเนตร ๓๒๕
เกาวพ่าย – พระ ๒๐๓

การอาบนำ้ ในพระราชพธิ ีตามลัทธพิ ราหมณ ์ ๑๔๒
เกาวพา่ ห์ – พระ ๒๐๓

การอปุ ถมั ภ์ ๘๒, ๘๓
เก้าอี้ – พระ ๑๐๗

กาสะ – ทรง, ทรงพระ ๖๖
เก้าอี้พนกั สงู ๑๐๗

กำ ๓๕๘
เกิด ๒๕, ๗๐, ๒๗๘

กำโบล – พระ ๔๖
เกย้ี ว – ทรง ๑๕๖

กำป้นั ๔๘
เกยี้ ว – พระ ๑๙๓, ๒๑๙

กำพระหตั ถ์ ๔๘
แกม้ ๔๖

กำมือ ๔๘
แกล – พระ ๒๔๔

กำหมัด ๔๘
แกว้ ตา ๔๕

กำไล – พระ ๑๐๔
โกนคว้ิ ๓๔๒

กำไลขอ้ เท้า ๑๐๔
โกนจุก – พระราชพธิ ี ๑๑๑

กำไลข้อพระบาท ๑๐๔
โกนผม ๖๘, ๓๔๒

กำไลขอ้ มอื ๑๐๔
โกนหนวด ๓๔๒

กำไลตน้ แขน ๑๐๔
โกรธ ๒๔, ๖๒

กิ่ง ๓๕๘
โกรธ – ทรง, ทรงพระ ๖๒

กิ่ง – เรอื พระทนี่ ่ัง ๒๖๒
โกไสยพสั ตร์ – พระ ๑๐๑

กิ่งไม้ ๓๕๘

กิน ๒๔, ๒๗, ๗๑, ๓๔๒
หมวด ข

กินอาหาร ๓๔๒
ขด ๓๕๘

กินอาหารกลางวัน ๓๔๒
ขน ๕๐

กนิ อาหารเชา้ ๓๔๒
ขนง – พระ ๔๕

กโิ ลมกะ – พระ ๕๑
ขนจมกู ๔๖

กุญชะ – พระ ๕๑
ขนตา ๔๖

กฏุ ิ ๓๔๑
ขนน – พระ ๑๐๗

กณุ ฑล – พระ ๑๐๔
ขนพระนาสิก ๔๖

กลุ ี ๓๕๘
ขนพระเนตร ๔๖

กศุ ล – พระ, พระราช ๑๓
ขนมขี้หน ู ๓๕๔

เกยรู ๑๐๔
ขนมครก ๓๖๑


378

ขนมจีน ๓๕๙
ขอนิสยั ๓๔๒

ขนมทราย ๓๕๔
ขอบตา ๔๖

ขนมสอดไส้ ๓๕๔
ขอบพระเนตร ๔๖

ขนมใสไ่ ส้ ๓๕๔
ขอประทาน ๒๘, ๓๐, ๓๓๙

ขนรกั แร้ ๔๗
ขอประทานกราบทลู (ระบพุ ระนาม)

ขนหว่างค้วิ ๔๕
๓๑๒, ๓๑๔, ๓๒๗, ๓๒๙

ขนอง – พระ ๔๙
ขอประทานพระวโรกาสเขา้ เฝ้า ๒๘๑

ขนดั ๓๕๘
ขอประทานโอกาสเขา้ เฝา้ ๒๘๑

ขนาน ๓๕๘
ขอฝากตวั เป็นศษิ ย์พระอุปชั ฌาย์ ๓๔๒

ขบวนพยหุ ยาตราทางชลมารค ๑๔๒
ขอพระทาน ๓๓๙

ขบวนพยหุ ยาตราทางสถลมารค ๑๔๒
ข้อพระกร ๔๘

ขบวนราบนอ้ ย ๑๓๗
ข้อพระบาท ๕๐

ขบวนราบใหญ่ ๑๖๐, ๑๙๙
ขอพระบารมีปกเกลา้ ปกกระหมอ่ ม ๓๒๕

ขมวดผมทเี่ ปน็ กน้ ห้อย ๔๕
ขอพระราชทาน ๓๐

ขมวดพระเกศา ๔๕
ขอพระราชทานกราบทูล (ระบพุ ระนาม)

ขมวดพระศก ๔๕
ทราบฝ่าพระบาท ๓๑๑, ๓๒๗

ขรวั ตา ๔๔
ขอพระราชทานกราบบงั คมทลู

ขรัวยาย ๔๔
๓๑๐, ๓๒๐, ๓๒๗

ขริบผม ๖๘
ขอพระราชทานพระบรมราชวโรกาส ๒๘๑

ขลยุ่ ๓๖๓
ขอพระราชทานพระราชวโรกาส ๒๘๑

ขวด ๓๕๘
ขอพระราชทานพระวโรกาสเขา้ เฝ้า ๒๘๑

ขอ ๓๐
ข้อพระหัตถ์ ๔๘

ขอนิสัย ๓๔๒
ข้อมือ ๔๘

ของกิน ๑๐๖
ขอ้ ศอก ๔๗

ของคาว ๑๐๖
ขอหรือเรยี กร้องเอาได ้ ๓๔๓

ของถวายพระ ๓๔๐
ขอให ้ ๒๙

ของทำบุญ ๓๔๐
ขอให้ภกิ ษทุ ำอย่างใดอย่างหน่งึ ๓๔๒

ของท่ที ำเป็นกลัก ๓๕๘
ขอโอกาสเขา้ พบ ๒๘๑

ของท่มี ัดไว ้ ๓๖๒
ขตั ติยประเพณี ๑๖๓

ของทเ่ี รียงเปน็ ชุดเดียวกนั ๓๕๙
ขันนำ้ ๑๐๕

ของวา่ ง ๑๐๖
ขันนำ้ ทรงมณฑปมพี านรองและมีจอกลอย ๑๐๕

ของหลวง ๑๔
ขันพระสาคร ๑๓

ของหวาน ๑๐๖
ขันสาคร ๑๓

ของ้าว – พระแสง ๑๑๐
ขบั ไม้ ๑๑๑

ขอเดชะฝา่ ละอองธุลีพระบาท
ขบั ลำนำในพระราชพธิ สี มโภชเดอื นและขนึ้ พระอ ู่ ๑๑๑

ปกเกล้าปกกระหมอ่ ม ๓๑, ๓๐๙, ๓๑๐
ขา ๔๙

ขอถวายพระพร ๑๘๓, ๑๘๔, ๑๘๕, ๓๓๙
ขากรรไกร ๔๗

ขอ้ เท้า ๕๐
ขากรรไตร ๔๗

ขอน ๓๕๘
ขาตะไกร ๔๗

ขอ้ น้ิวพระหตั ถ์ ๔๘
ขอออ่ น ๔๙

ข้อนิ้วมือ ๔๘
ขา้ ทลู ละอองธุลพี ระบาท ๑๖๐


379

ขา้ ราชการฝา่ ยหน้า ๑๖๘
เข้าพรรษา ๑๕๑

ขา้ ว ๑๐๖
เขียนหนงั สือ ๕๕

ข้าวเกรยี บ ๓๖๑
เข้ยี ว ๔๖

ขา้ วตม้ ๑๐๖
แขง้ ๕๐

ข้าวตอก – กระทง ๑๑๑
แขน ๔๗

ข้าวตงั ๑๐๖
โขน ๓๖๒

ข้าวฟ่างรวง ๓๖๒
โขลง ๓๕๘

ข้าวเม่าทอด ๓๖๒
โขลงชา้ ง ๓๕๘

ขา้ วรวง ๓๖๒
โขลนทวาร ๑๖๕

ขา้ วสวย ๑๐๖
ไข ่ ๓๕๖

ขา้ วหลาม ๓๕๘
ไขไ่ ก ่ ๓๖๒

ขปิ สัทโท – พระ, ทรงพระ ๖๓
ไขป่ ลา ๓๖๑

ขก้ี ลาก ๓๕๖
ไขเ่ ปด็ ๓๖๒

ขเ้ี กล้อื น ๓๕๖


ขข้ี องสัตว ์ ๓๕๖
หมวด ค

ขี้ช้าง ๖๙
คชาธาร ๑๘๗

ขด้ี นิ ๓๕๖
คชาภรณ์ ๑๔๒, ๑๖๕

ขี้ผึ้ง ๑๓๙
คนโทน้ำ ๑๐๕

ขี้ม้า ๖๙
คนธรรพ์ ๑๔๑

ขี้แมลงวนั ๕๐
คนหรือส่งิ ของทีร่ วมกนั เปน็ หมู่ ๓๖๓

ขี้เร้อื น ๓๕๖
ครรภ์ – พระ, ทรง, ทรงพระ ๔๙, ๖๕, ๒๘๖

ขเ้ี ลบ็ ๕๑
ครรภมล – พระ ๔๙

ข้ึนพระกลด ๗๗
ครรโภทร – พระ ๔๙

ขน้ึ พระอ ู่ ๑๑๑
ครองจวี ร ๓๔๓

ขึ้นระวาง ๑๔๒, ๑๖๔
ครองผ้า ๓๔๒

ขนุ ๓๔๕
คลอดบตุ ร ๒๖

ขุนคลังแก้ว ๑๖๕
คลอดลกู ๖๕

เข็ด ๓๕๘
ควรมิควรแลว้ แตจ่ ะทรงพระกรณุ า

เขน – พระแสง ๑๑๐
โปรดเกล้าโปรดกระหม่อม ๓๐๙, ๓๑๐, ๓๑๑

เขนย – พระ ๑๐๗
ควรมคิ วรแลว้ แตจ่ ะโปรด ๓๑๑, ๓๑๒,๓๑๓, ๓๑๕

เขนยข้าง – พระ ๑๐๗
ความคิด ๘๒

เขนยองิ – พระ ๑๐๗
ความชว่ ยเหลือ ๘๓

เข็ม ๓๖๓
ความต้องการ ๘๔

เขม็ ขดั ๑๐๔, ๓๕๗
ความประสงค ์ ๘๓, ๘๔

เขฬะ – พระ ๕๑
ความปรารถนา ๘๔

เข่า ๔๙, ๗๗
ความอนเุ คราะห ์ ๘๓

เขา้ ที่พระบรรทม – เสดจ็ ๖๙
ควาย ๓๕๔

เข้านอน ๖๙
คอ ๔๗

เขา้ เฝ้าทูลละอองธุลพี ระบาท ๒๘๑
คอตอ่ ๔๗

เขา้ เฝา้ ทลู ละอองพระบาท ๒๘๑
คัน ๓๕๙

เข้าพบ ๕๗, ๗๖
คันกระสุน ๓๕๙


380

คนั ฉอ่ ง – พระ ๑๐๘
คุณ ๓๔๗

คนั ชั่ง ๓๕๙
คุณหญงิ ๓๔๖, ๓๔๗

คนั เบ็ด ๓๕๙
คุยหฐาน – พระ ๔๙

คัพโภทร – พระ ๔๙
คุยหประเทศ – พระ ๔๙

คัมภรี ์ ๓๕๙
คู่ ๓๕๙

คัมภีร์ – พระ ๑๓๖
เครา ๔๖

คาง ๔๗
เครอ่ื ง ๑๐๑, ๒๖๕

คาถา ๓๖๑
เครื่องกระยาสังเวย ๑๔๑

คำ ๓๕๙
เครอ่ื งขมา ๑๑๑

คำกราบบงั คมทูล ๓๑๘, ๓๒๐
เครอ่ื งคชาภรณ์ ๑๔๒

คำกลอน ๓๕๙
เครอื่ งคาว ๑๐๖

คำขา้ ว ๓๕๙
เครื่องเคียง ๓๕๔

คำขน้ึ ต้น ๓๐๙, ๓๖๔, ๓๖๕, ๓๖๖, ๓๖๗, ๓๖๘
เครอ่ื งจมิ้ , เครื่องแนม ๓๕๔

คำถาม ๘๑
เครอื่ งต้น ๑๐๖, ๑๕๙

คำทักทาย ๘๐
เครอ่ื งตน้ คาว ๑๐๖

คำทใ่ี ชแ้ กข่ นุ นาง และบุคคลทั่วไป ๓๔๔
เครื่องต้นหวาน ๑๐๖

คำท่ใี ชแ้ ก่พระสงฆ ์ ๓๓๕
เครื่องแตง่ กาย ๑๐๑, ๒๖๕

คำนำพระนาม ๒๖๙, ๒๗๐
เครื่องทรงธรรมสำรับใหญ ่ ๑๑๑, ๑๒๐, ๑๓๖

คำนำพระนามเจ้าฟ้า ๒๖๙
เครื่องทรงในพระราชพิธี ๑๐๑

คำนำพระนามพระมเหส ี ๒๗๑
เครื่องนมัสการ ๑๑๑, ๑๑๒, ๑๓๓, ๑๓๔, ๑๓๕

คำนำพระนามพระองคเ์ จ้า ๒๖๙
เครื่องนมัสการกระบะถม ๑๑๑, ๑๓๔

คำประกาศ ๑๔๐
เครอ่ื งนมัสการกระบะมกุ ๑๑๑, ๑๑๘, ๑๓๕

คำปรารภ ๒๗๖
เครอ่ื งนมสั การเคร่ืองแกว้ ๑๑๑, ๑๑๗, ๑๓๕

คำพูด ๗๙, ๒๗๕
เครอ่ื งนมสั การทองทิศ ๑๑๑, ๑๑๕, ๑๓๓, ๒๖๕

คำพดู ตอ่ เน่อื ง ๗๙
เครอื่ งนมัสการทองน้อย ๑๑๑, ๑๑๖, ๑๑๗,

คำเริม่ และคำรับ ๓๔๐
๑๓๓, ๒๖๕

คำลงทา้ ย ๓๐๙, ๓๖๔, ๓๖๕, ๓๖๖, ๓๖๗, ๓๖๘
เครอื่ งนมสั การทองนอ้ ย (เครือ่ งหงส)์ ๑๓๔

คำวนิ ิจฉยั ๘๑, ๘๒
เครื่องนมัสการทองน้อย (เครื่องหา้ ) ๑๑๖, ๑๓๓

คำสอน ๗๙, ๘๐, ๒๗๕
เครื่องนมสั การทองน้อย (ปากกระจบั ) ๑๑๖,

คำส่งั ๗๘, ๗๙, ๒๗๔
๑๓๔

คำสัตย์ปฏิญาณ ๑๖๔
เครื่องนมสั การทองนอ้ ยแก้ว ๑๓๔

คำสุภาพ ๓๓๕
เครื่องนมสั การทองลงยารอง ๑๑๑, ๑๑๒

คำหมาก ๓๕๙
เครื่องนมัสการทองลงยาราชาวด ี ๑๑๑, ๑๑๒, ๑๑๓

คดิ ๕๓
เครื่องนมสั การทองใหญ ่ ๑๑๑, ๑๑๓, ๒๖๕

คลิ านภัตร ๑๑๑
เครื่องนมัสการทา้ ยทนี่ ่งั ๑๑๑, ๑๑๗, ๑๓๕

คิลานเภสัช ๓๔๑
เครอ่ื งนมัสการบชู ายิง่ ๑๑๑, ๑๑๙, ๑๓๖

คิ้ว ๔๕
เครอ่ื งนมัสการพานทองสองชนั้ ๑๑๑, ๑๑๒, ๑๑๔

คีวัฐิ – พระ ๕๒
เครอ่ื งนงุ่ ห่ม (สบง จีวร สงั ฆาฏิ) ๓๓๔

คกุ เข่า ๗๗
เครื่องบงั หรือเครอื่ งก้นั ๓๕๙

คกุ พระชงฆ ์ ๗๗
เครื่องบนิ – ทีน่ ่ัง, พระทน่ี งั่ ๒๖๓

คกุ พระชานุ ๗๗
เคร่อื งเบญจราชกกุธภณั ฑ ์ ๒๑๕


381

เครอ่ื งประโคม ๑๓๖
คลา้ ยวนั เกิด ๒๘๐

เครื่องประโคมแตรกับมโหระทกึ ๑๓๗
งานพระราชพธิ ี ๑๑๑

เคร่อื งประโคมสงั ข์ แตร กลองชนะ ๑๓๗
งา้ ว ๑๑๐

เคร่ืองประดบั จอนห ู ๑๐๔
ง้าว – พระแสง ๑๑๐

เครื่องประทน่ิ ผิว ๑๐๘
เงา ๕๐

เครื่องปรู องน่งั ๓๔๑
เงิน ๓๖๐

เคร่อื งพระสำอาง ๑๓, ๑๐๘
เงนิ ตรา ๓๔๐

เครื่องพระสำอาง – ทรง ๖๘
เงินท้ายทีน่ งั่ ,เงินทา้ ยพระท่ีนงั่ ๑๐๗

เครื่องพระสคุ นธ ์ ๑๐๘

เคร่อื งยศ ๑๖๙
หมวด จ
๑๒๙, ๑๓๗

เครื่องรองรบั ขันหรือกระโถน จงกลธรรมาสน ์ ๑๕,๘๖, ๒๗๗,

๑๐๕

เครื่องราชกกุธภณั ฑ์ ๑๕๗, ๑๕๙, ๒๑๕,
จดหมาย
๒๑๖, ๒๖๕
จตุปัจจัย ๓๔๐

เคร่อื งราชสักการะ ๑๔๘, ๑๕๒
จตุปจั จัยไทยธรรม ๑๓๘

เครอ่ื งราชอสิ ริยาภรณ์ ๑๐๖, ๑๔๙, ๒๒๔
จมื่น ๓๔๕

จมกู ๔๖

เครื่องราชอิสรยิ าภรณ์อันมีศกั ด
์ิ ๑๖๘, ๑๗๔
จร – พระราชพธิ ี ๑๕๖

รามาธิบดี
เครื่องราชูปโภค ๑๕๙, ๒๒๕, ๒๖๕
จรดพระกรรบิดกรรไตร ๖๘

เครื่องวา่ ง ๑๐๖
จอกหมาก ๑๐๕

เครื่องสวมคอ ๑๐๔
จอมพล ๓๔๗

๑๐๔
จอมมารดา ๔๓

เครื่องสวมหวั ๑๐๘
จะงอยบา่ ๔๗

เครื่องสำอาง
เครื่องเสวย ๑๐๖
จกั รแก้ว ๑๖๕

เครื่องหวาน ๑๐๖
จกั รวรรดิวตั ร ๑๕๔

เครื่องหอม ๑๐๘
จกั ษุ – พระ
๔๕

๑๓๓
จังหัน ๓๔๑

เครื่องหา้ จ่นั ๓๕๙

เคอื ง ๖๒
จ่นั มะพร้าว ๓๕๙

แคะพระกรรณ ๑๐๙
จั่นหมาก ๓๕๙

แคะพระทนต์ ๑๐๙
๓๕๙

โค ๓๕๔
จับ
โคนขา ๔๙
จ่า ๓๔๕

จาก ๓๖๐

โคนล้ิน ๔๗
จาตุมหาราช – ทา้ ว ๑๔๑

โคปผกะ – พระ ๕๐
จานเครื่องต้น ๑๐๕

โคม ๓๖๐

โคลง ๓๖๑
จานอาหาร ๑๐๕

จาม – ทรง ๖๗

ไคล ๕๑
จามร ๒๑๒


หมวด ง
จารกึ นามชา้ งสำคัญ – พิธ ี ๑๖๕

งาช้าง ๓๕๘
จารกึ พระสุพรรณบัฏ – พระราชพธิ ี ๑๕๘

งาน ๓๕๙
จำวดั ๓๔๒

งานบำเพญ็ กุศลเนอื่ งในโอกาสวัน
จิตรจลุ , จติ รจูล ๓๕๔


382

จบี ๓๕๙
ฉลองพระเนตร ๑๓, ๑๐๙

จุก ๓๕๙
ฉลองพระบาท ๑๐๒

จกุ หรอื มวยผม ๔๕
ฉลองพระหัตถ์ ๑๐๒, ๑๑๐

จฑุ ามณี – พระ ๑๐๔
ฉลองพระหัตถ์ชอ้ น ๑๐๕

จุฑามาศ – พระ ๔๕
ฉลองพระหตั ถต์ ะเกยี บ ๑๐๕

จุด – ทรง ๑๕๙
ฉลองพระหตั ถ์มดี ๑๐๕

จดุ พลุ ๓๖๑
ฉลองพระหตั ถ์ส้อม ๑๐๕

จไุ ร – พระ ๔๕
ฉลององค,์ ฉลองพระองค ์ ๑๐๑

จุลจอมเกลา้ – เครอ่ื งราชอิสรยิ าภรณ์ ๑๔๙
ฉลองพระองคค์ รยุ ๑๐๑

จฬุ าฐทศิ ๑๖๕
ฉลองพระองคเ์ คร่ืองตน้ ๑๐๑

จูจกุ ะ – พระ ๔๘
ฉลองสิริราชสมบัติ – พระราชพธิ ี ๑๖๓

เจด็ ประการ,เจ็ดอยา่ ง ๓๕๔
ฉลองสิริราชสมบตั คิ รบ ๖๐ ปี

เจดีย์ – พระ ๓๖๓
– พระราชพธิ ี ๑๕๖, ๑๖๓

เจ็บ ๒๔
ฉวี – พระ ๕๐

เจ็บปว่ ย ๓๔๒
ฉัตร ๒๑๙

เจรญิ เกศา ๖๘
ฉัตรกำมะลอ ๑๙๙,๒๒๑

เจริญชนั ษา ๖๕
ฉตั รขาว ๒๒๑

เจรญิ พร ๓๔๐
ฉัตรขาวลายทอง ๑๙๙,๒๒๑

เจรญิ พระเกศา ๖๘
ฉัตรคันดาร ๑๙๙

เจรญิ พระชนมพรรษา - ทรง ๖๔
ฉัตรเครอ่ื ง ๒๒๓

เจริญพระชนมายุ – ทรง ๖๔
ฉัตรเครื่องสงู วังหนา้ ๒๒๓

เจรญิ พระชนั ษา – ทรง ๖๔
ฉัตรชัย – พระ ๒๐๒

เจรญิ พระพทุ ธมนต ์ ๑๔๗, ๑๕๔, ๑๕๙
ฉัตรตาด ๒๒๑

เจา้ ขรัว ๔๔
ฉัตรตาดขาว ๒๒๑

เจา้ ครอก ๔๔
ฉัตรตาดเหลือง ๒๒๑

เจา้ คุณจอมมารดา ๔๓,๒๗๓
ฉัตรเบญจา ๒๐๗, ๒๒๓, ๒๖๖

เจา้ จอม ๔๓,๒๗๓
ฉัตรมงคล – พระราชพิธี ๑๔๑, ๑๔๙

เจา้ จอมมารดา ๔๓,๒๗๓
ฉตั รราชวัติ ๒๑๔, ๒๒๔

เจ้าจอมอยูง่ าน ๔๓
ฉัตรโหมดขาว ๒๐๐, ๒๒๑

เจา้ ดารารศั มี – พระราชชายา ๒๗๓
ฉัตรโหมดเงนิ ๒๒๒

เจ้าประคุณ, เจา้ พระคณุ ๓๓๗
ฉัตรโหมดทอง ๒๒๒

เจ้าพระยา ๓๔๕
ฉัตรโหมดเหลือง ๒๒๑

เจา้ หมนื่ ๓๔๕
ฉัน ๓๔๒

เจ้าอาวาส ๓๔๑
ฉันเชา้ ๓๔๒

เจิม – ทรง ๑๓๙
ฉันทด์ ษุ ฎสี งั เวยกลอ่ มชา้ ง ๑๖๕

แจว ๓๖๓
ฉนั เพล (ภาษาปาก) ๓๔๒

ใจหาย ๖๘
ฉนั จงั หนั , ฉันภัตตาหาร ๓๔๒


ฉนั จังหันเพล, ฉันภัตตาหารเพล ๓๔๒

หมวด ฉ
ฉาก ๓๕๙

ฉบับ ๓๕๙
ฉาย – พระ ๑๐๘

ฉลองได ๑๑๐
ฉายา – พระ ๕๐


383

ฉายา ๓๔๐
ชา้ งเผอื ก ๑๖๕

ฉายาลักษณ์ – พระ, พระบรม, พระบวร ๑๓, ๒๘๒
ชา้ งพลายมงี าส้ัน ๓๕๔

เฉพาะพระพกั ตร์ ๑๖๔
ช้างสำคญั ๑๔๒, ๑๖๔

เฉลมิ ฉลองสมโภช ๑๕๖
ช้างสดี อ ๓๕๔

เฉลิมพระชนมพรรษา – พระราชพิธ ี ๑๕๒
ชา้ งหลวง ๑๖๘

เฉลิมพระราชมณเฑยี ร – พระราชพธิ ี ๑๕๓
ชามชำระพระหตั ถ์ ๑๐๕

โฉนด ๓๕๙
ชามลา้ งมือ ๑๐๕

ชิ้น ๓๕๙

ชิ้นเน้ือ ๓๕๙

หมวด ช
ชน้ิ ผา้ ๓๕๙

ชนก – พระ,พระบรมมหา ๓๗

ชนก – สมเดจ็ พระบรมราช ๓๗
ชมิ อาหาร ๗๑

ชวิ หา – พระ ๔๗

ชนก – สมเด็จพระปฐมบรมมหา ๓๔
ชพี จร ๕๒

ชนกนาถ – สมเด็จพระบรม ๓๗

ชนกาธบิ ดี – สมเด็จพระบรม ๓๗
ชอ่ื ๘๕

ชื่อตัว ๒๐, ๓๔๗

ชนกาธิราช – สมเด็จพระบรม ๓๗
ชื่อท่พี ระอุปัชฌายต์ ง้ั ใหเ้ ป็นภาษาบาล ี

ชนนี – พระ, พระราช, พระบรมราช ๑๒, ๓๗

ชนนี – สมเด็จพระบรมราช ๓๗
เมือ่ อุปสมบท ๓๔๐

ชดุ ๓๕๙

ชนนีพนั ปีหลวง – สมเดจ็ พระบรมราช ๓๗
ชุดเครอื่ งนำ้ ร้อนนำ้ เยน็ ๑๐๕

ชมรม ๑๕๖

ช่อ ๓๕๙
ชุมสาย – พระท่นี งั่ ๒๔๓

เช็ดพระหตั ถ ์ ๑๐๙

ช่อดอกไม้จันทน์ ๑๑๑
เชษฐาธิบดี – สมเดจ็ พระบรม ๓๙

ชอ่ งจมกู ๔๖

ชอ่ งพระกรรณ ๔๗
เชษฐาธิราช – สมเด็จพระบรม ๓๙

เชญิ ๗๗, ๓๔๒

ชอ่ งพระนาสา, ช่องพระนาสิก ๔๖
เชิญเครื่อง ๗๒, ๗๗

ช่องพระโสต ๔๗

ช่องหู ๔๗
เชิญไป ๗๗

เชญิ เสด็จ ๗๗

ช้องผม ๔๕
เชอื ก ๓๕๙

ช้อน ๑๐๕

ชอบ ๒๔, ๕๘
เชือกขด ๓๕๘

เชือกเขด็ ๓๕๘

ชนั ษา ๘๗

ชยั – เรอื พระท่ีนงั่ ๒๖๒

ชยั มงคลคาถา ๑๖๕
หมวด ซ

ชลั ลกุ ะ, ชลั ลกุ า ๓๕๔
ซอ ๓๖๐

ชา้ ง ๓๕๙
ซอง ๓๖๐

ชา้ งแก้ว ๑๖๕
ซอสามสาย ๑๖๕

ช้างตน้ – พระยา, นางพระยา ๑๖๕ ซิก้าร์ ๑๐๙

ช้าง – ทรง ๖๙
ซ ี่ ๓๖๐

ช้างที่ขน้ึ ระวาง ๓๕๙
ซก่ี รง ๓๖๐

ชา้ งนรการ ๓๕๔
ซโ่ี ครง ๔๙, ๓๖๐

ช้างบา้ น ๓๕๙
ซงุ ๓๖๒

ชา้ งปา่ ๓๕๙
ซบู พระองค์ ๖๕


384

หมวด ญ
๓๔๐
ดา้ ยเข็ด ๓๕๘

ญัตต ิ ๓๔๑
ดาว ๓๖๐

หมวด ฎ
๓๖๓
ดำเนนิ – ทรง, ทรงพระ ๕๙

ฎีกา ๓๖๐
ดำรสั – พระ, พระราช ๒๔, ๗๔, ๗๕, ๒๗๕

หมวด ด
๑๖๕
ดำรสั สง่ั – มีพระ, มพี ระราช ๒๗, ๒๗๔

ดนตร ี ๘๘
ดำรสั สงั่ – พระ, พระราช ๒๗๔, ๒๗๕

ดวง ๓๖๐
ดำริ – ทรงพระ, มพี ระ, ทรงพระราช,

ดวงแกว้ (มณี) ๑๑๐
มพี ระราช ๕๓, ๕๔

ดวงชาตา ๔๕
ดำริ – พระ, พระราช ๘๒

ดวงตรา ๘๘
ดฉิ ัน, ดฉี นั (หญิง) ๓๓๗

ดวงตราเครื่องราชอสิ ริยาภรณ ์ ๔๕
ดนิ สอ ๓๖๐

ดวงตา ๘๘
ดี ๕๑

ดวงพระชาตา ๘๘
ดื่ม ๓๔๒

ดวงพระเนตรดำ ๓๖๐
ดุ้น ๓๖๐

ดวงพระบรมราชสมภพ ๔๗
ดุสิตมหาปราสาท – พระท่ีนง่ั ๒๔๑

ดวงพระราชสมภพ ๓๖๐
ดู ๒๔, ๖๐

ดวงไฟ ๓๕๔
เด็กชาย ๓๔๕

ดวงหนา้ ๓๕๔
เดก็ หญงิ ๓๔๕

ดอก ๓๕๔
เดชะพระบารมีปกเกลา้ ปกกระหมอ่ ม ๓๒๕

ดอกขจร ๓๕๔
เดชานุภาพ – พระ, พระบรม ๑๒

ดอกข้ีเหล็ก ๓๕๔
เดนิ ๕๙

ดอกซอ่ นกล่ิน ๓๕๔
เดินทาง ๕๗, ๕๘

ดอกซ่อนชู ้ ๓๕๔
เดนิ เทยี น ๑๓๗

ดอกถนั วฬิ าร ์ ๓๕๔

ดอกทอดยอด ๓๕๔
หมวด ต

ดอกนมแมว ๓๕๔
ตกใจ ๖๘

ดอกผักตบ ๓๕๙
ตกพระทยั ๖๘

ดอกผกั บงุ้ ๓๖๐
ตกลกู ๓๕๕

ดอกมณฑาขาว ๑๐๗
ตน ๓๖๐

ดอกมะม่วง ๓๖๐
ต้น ๓๖๐

ดอกไม้ ๓๕๔
ตน้ ขา ๔๙

ดอกไม้จันทน ์ ๓๕๗
ตน้ จะเกรง ๓๕๕

ดอกไม้ไฟ ๓๕๔
ต้นตำแย ๓๕๕

ดอกยห่ี บุ ๓๕๔
ต้นพระชิวหา ๔๗

ดอกลัน่ ทม ๓๕๔
ต้นพระหนุ ๔๗

ดอกสลดิ ๓๖๐
ต้นพุงดอ ๓๕๕

ดอกสามหาว ๓๕๘
ตน้ ไม ้ ๓๖๐

ดอกเหลก็ ตน้ ลน้ิ ๔๗

ดา้ ม ต้นหนามรอบข้อ ๓๕๕

ดา้ ยกลุ่ม ตน้ เหงือกปลาหมอ ๓๕๕

ต้นอเนกคณุ ๓๕๕

ตรสั ๒๔, ๕๓, ๒๗๕


385

ตรัสถาม ๕๓
เต้ากรวดนำ้ ๑๐๕

ตรสั ทักทาย ๕๓
เตา้ นม ๔๘

ตรัสปรารภ ๒๗๖
เตียง ๑๐๗

ตราสว่ นพระองคข์ องพระราชวงศ์ ๑๑๐
เตียงนอน ๑๐๗

ตรียัมปวายและตรีปวาย – พระราชพิธ ี ๑๕๕
แต่งงาน ๑๔๙, ๒๙๐

ตรษุ ๑๔๗
แต่งตัว ๖๙

ตลบั ๓๖๐
แต่งเพลง ๕๕

ตลับประดับเพชร ๑๐๙
แต่งหนังสือ ๕๕

ตลบั ยอดมณฑป ๑๐๙
แต่งองค,์ แตง่ พระองค ์ ๖๙

ตลบั ยาเสน้ ๓๖๐
แตร ๑๒๑

ตลบั สผี ึ้ง ๓๖๐
แตรงอน ๑๒๑

ต้องการ ๕๔
แตรฝรงั่ ๑๒๑

ต้องพระประสงค์, ต้องพระราชประสงค์ ๕๔
โตะ๊ ข้างพระที ่ ๑๐๗

ต้องพระราชอาญา ๗๗
โตะ๊ เขียนหนังสือ ๑๐๗

ตอ่ มน้ำตา ๔๖
โต๊ะทรงพระอกั ษร ๑๐๗

ต่อมพระเนตร ๔๖
โต๊ะทองคำสำหรบั ตงั้ สำรับคาวหวาน ๑๐๕

ตะกวั่ ๓๖๐
โต๊ะเลก็ ข้างเตียงนอน ๑๐๗

ตะเกียง ๓๖๐
โตะ๊ เสวย ๑๐๕

ตะเกียบ ๑๐๕
โต๊ะหมู่ ๓๖๓

ตะโพก ๔๙
โตะ๊ อาหาร ๑๐๕

ตกั ๔๙
ใต้ฝ่าพระบาท ๓๑๑

ตกั บาตร ๖๐
ใตฝ้ ่าละอองธุลีพระบาท ๓๐๙, ๓๑๐

ตั้งเครอื่ ง ๗๒
ใตฝ้ ่าละอองพระบาท ๓๑๑

ตัดจุก – พระราชพธิ ี ๑๑๑
ไต ๕๐

ตดั ผม ๖๘
ไตร ๓๖๐

ตับ ๕๐
ไตรจีวร ๓๔๐

ตบั ๓๖๐
ไตรทวาร ๑๖๓

ตา ๓๕, ๓๖


ตาขาว ๔๕
หมวด ถ

ตา่ งหู ๑๐๔
ถนน ๓๖๓

ตาดำ ๔๕
ถว้ ยชามเครอ่ื งตน้ ๑๐๕

ตาตุ่ม ๕๐
ถ้วยน้ำ ๑๐๕

ตาทวด ๓๔
ถ้วยพระสุธารส ๑๐๕

ตาย ๒๗, ๒๘, ๗๒, ๗๓, ๒๘๕, ๒๘๖, ๓๔๒, ๓๕๐, ๓๕๑
ถวาย ๒๙, ๗๔

ตำหนัก ๒๓๗, ๒๔๓
ถวายบงั คม ๗๖

ตำหนกั – พระ ๒๓๘
ถวายพรพระ ๑๓๗

ตึก ๓๖๓
ถวายพระกลด ๗๗

ตื่นนอน ๗๐
ถวายพระพร, ถวายพระพรชัยมงคล

ตื่นบรรทม, ตื่นพระบรรทม ๗๐
๒๙, ๗๔, ๑๕๓, ๓๔๐

ตุม้ พระกรรณ ๑๓, ๑๐๔
ถวายพระพรลา ๑๓๘, ๓๔๓

เตา่ ๓๕๔
ถวายพระกศุ ล ๒๙, ๗๔


386

ถวายพระราชกุศล ๒๙, ๗๔
ทรงครรภ,์ ทรงพระภรรค ์ ๖๕

ถวายศลี ๑๓๗
ทรงเครื่อง ๖๘

ถวายอดิเรก ๑๓๘, ๓๔๔
ทรงเครื่องพระสำอาง ๖๘

ถวายอนุโมทนา ๑๓๘
ทรงจาม ๖๗

ถวายอย่งู านพัด ๗๗
ทรงเจรญิ พระชนมพรรษา ๖๔

ถวายอยู่งานนวด ๗๗
ทรงเจริญพระชนมายุ ๖๔

ถวายอยงู่ านพระแส ้ ๗๗
ทรงเจรญิ พระชนั ษา ๖๔

ถั่วงอก ๓๕๕
ทรงชา้ ง ๖๙

ถั่วเพาะ ๓๕๕
ทรงแตง่ ๕๕

ถาดเครื่องน้ำร้อนน้ำเย็น ๑๐๕
ทรงธรรม ๖๐, ๑๓๘

ถาดพระสุธารส ๑๐๕
ทรงธรรมสำรบั ใหญ่ – เครื่อง ๑๑๑, ๑๓๖

ถาดสรงพระพักตร์ ๑๐๘
ทรงนวม ๑๕๖

ถาน ๓๔๓
ทรงบาตร ๖๐

ถาม ๕๓
ทรงบำเพ็ญกุศล,ทรงบำเพญ็ พระกศุ ล,

ถ่ายมลู ๓๕๕
ทรงบำเพ็ญพระราชกศุ ล ๑๓๘, ๑๓๙

ถึงแก่พริ าลยั ๓๕๐
ทรงบำเพญ็ พระราชกุศล – พระราชพธิ ี ๑๔๒

ถงึ แก่มรณภาพ,ถึงมรณภาพ ๓๔๒
ทรงบำเพ็ญพระราชกุศลเสมอดว้ ยรชั กาลใด

ถงึ ชีพตักษยั ๗๓, ๒๘๖
รชั กาลหนงึ่ – พระราชพิธี ๑๖๒

ถงึ ชพี ติ ักษัย ๗๓, ๒๘๖
ทรงประเคนจตปุ ัจจยั ไทยธรรม ๑๓๘

ถอื ๗๗
ทรงพระเครอ่ื งใหญ่ ๖๘

ถือนำ้ พระพิพัฒนส์ ตั ยา
ทรงพระเจริญ ๖๕

(ศรสี จั จ-ปานกาล) – พระราชพิธ ี ๑๖๓
ทรงพระดำเนิน ๕๙

ถือศลี ๖๐
ทรงพระบรรทม ๖๙

ถุงเท้า, ถงุ พระบาท ๑๐๒
ทรงพระประชวร ๖๕

ถุงมือ, ถุงพระหัตถ์ ๑๐๒
ทรงพระปนิ าสะ ๖๗

ถูกลงโทษ ๗๗
ทรงพระพโิ รธ ๖๒

เถลิงศก ๑๔๗
ทรงพระราชสมภพ ๗๐

เถ้ากระดกู ๕๑
ทรงพระราชอนสุ รณ์คำนงึ ถงึ , รำพึงถงึ ๕๖

เถาตดู หมตู ูดหมา ๓๕๕
ทรงพระวาตะ ๖๗

เถาวัลย ์ ๓๖๐
ทรงพระสรวล, ทรงสรวล ๖๑

เถาหมามยุ้ ๓๕๕
ทรงสำราญ, ทรงพระสำราญ ๖๓

เถาหัวลงิ ๓๕๕
ทรงพระสคุ นธ ์ ๖๘

แถบ ๓๖๐
ทรงพระสุบนิ , ทรงพระสบุ ินนิมติ ๖๒

แถว ๓๖๐
ทรงพระสหุ รา่ ย ๑๓๙

โถเจมิ ๑๒๘
ทรงพระสำอาง ๖๘

ทรงพระอกั ษร ๕๕

หมวด ท
ทรงพระอาเจียน ๖๖

ทนต์ – พระ, พระบรม ๔๖
ทรงพกั พระอริ ยิ าบถ, ทรงพกั พระ

ทรงเกีย้ ว ๑๕๖
ราชอิริยาบถ ๖๔

ทรงกรวดนำ้ ๑๓๘
ทรงพ ี ๖๕

ทรงคม ๗๖
ทรงมา้ ๖๙


387

ทรงยนื ๖๙
ทอ่ น ๓๖๐

ทรงศลี ๖๐
ท่อน้ำตา ๔๖

ทรงสดับพระธรรมเทศนา ๖๐
ทะลาย ๓๖๐

ทรงสบาย ๖๓
ทกั ทาย ๕๓

ทรงสะพกั ๑๐๒
ทักษณิ ราชนิเวศน์ ๒๔๐

ทรงสักการะ ๑๑๒, ๑๓๓
ทักษณิ านุปทาน – การพระราชกศุ ล ๑๓๙, ๑๔๙

ทรงสำราญ ๖๓
ทกั ษณิ าวฏั – พระมหาสังข ์ ๑๒๕

ทรงสำราญพระทยั , ทรง
ทนั ตมังสะ, ทนั ตมงั สา – พระ ๔๖

สำราญพระราชหฤทัย ๖๓
ทาเครอ่ื งหอม, ทาแปง้ , ทากระแจะ, แต่งหน้า ๖๘

ทรงสำราญพระอริ ิยาบถ, ทรงสำราญ
ทาฐะ – พระ ๔๖

พระราชอิรยิ าบถ ๖๓
ทาฐิกะ – พระ ๔๖

ทรงหลั่งทกั ษิโณทก ๑๓๘
ทาฒะ – พระ ๔๖

ทรงไอ ๖๖
ทาฒิกะ – พระ ๔๖

ทรยศ ๑๖๔
ท่าน ๓๓๙

ทรัพย์ – พระราช ๑๓
ท่านเจา้ คณุ (ภาษาปาก) ๓๓๘

ทราบเกล้าทราบกระหม่อมวา่ ๓๒๕
ท่านเจา้ ประคุณ (ภาษาปาก) ๓๓๘

ทราบฝา่ พระบาท ๖๐
ท่านผหู้ ญิง ๓๔๖

ทราบฝ่าละอองธุลพี ระบาท ๕๙
ท่านพระคร ู ๓๓๘

ทราบฝา่ ละอองพระบาท ๕๙
ท้ายทน่ี งั่ – เครอ่ื งนมสั การ ๑๑๗, ๑๓๕

ทวน ๑๑๐
ท้ายทอย ๔๕

ทวน – พระแสง ๑๑๐
ท้าว ๓๔๗

ทวยเทพถวายกร – เรอื พระทนี่ ง่ั ๒๖๒
ทา้ วจาตมุ หาราช ๑๔๑

ทวีธาภิเษก – พระราชพิธี ๑๕๖, ๑๖๒
ทำความเคารพ ๗๖

ทศพธิ ราชธรรม ๑๕๔
ทำน้ำอภิเษก – พระราชพิธี ๑๕๘

ทอ้ ง ๔๙, ๒๘๖
ทำบุญ ๖๐

ทอง, ทองคำ ๓๖๐
ทำวตั รค่ำ ๓๔๓

ทองกวาว ๓๕๕
ทำวตั รเชา้ ๓๔๓

ทองตน้ แขน ๑๐๔
ทำวตั รเย็น ๓๔๓

ทองทศิ – เคร่ืองนมสั การ ๑๑๑, ๒๖๕
ทวิ งคต ๒๘, ๗๒, ๒๘๖

ทองนอ้ ย – เคร่ืองนมสั การ ๑๑๑, ๑๓๓, ๒๖๕
ท่ีดิน ๓๖๒

ทองนอ้ ยแก้ว – เครือ่ งนมสั การ ๑๑๑
ที่นอน ๑๐๗

ทองแผล่ วด ๒๐๔, ๒๐๕, ๒๑๑, ๒๒๐, ๒๒๓
ที่น่ัง ๓๔๑

ทองพระกร ๑๓, ๑๐๔
ที่น่งั ทับ ๔๙

ทองพระบาท ๑๐๔
ที่น่ัง,ที่นอน,ทอ่ี ยู่ ๓๔๑

ทองลงยารอง – เครื่องนมสั การ ๑๑๒
ท่พี ระสธุ ารส ๑๐๕

ทองลงยาราชาวดี – เคร่อื งนมสั การ ๑๑๒, ๑๑๓
ทส่ี รงพระพักตร์ ๑๐๘

ทองหลาง ๓๕๕
ทส่ี ำหรับนง่ั แสดงธรรม ๓๔๑

ทองใหญ่ – เครือ่ งนมสั การ ๑๑๓
ทอ่ี ยูอ่ าศัย ๑๔๑, ๓๔๑

ทอดเคร่ือง ๗๑
ทลู ๗๓

ทอดเคร่อื งเสวย ๗๑
ทูลเกล้าทลู กระหมอ่ มถวาย ๗๓

ทอดพระเนตร ๒๔, ๖๐
ทูลเกลา้ ทูลกระหม่อมถวาย(ของเล็ก)


388

– ขอพระราชทาน ๒๙
นวมท่ีปลู าดไว ้ ๑๐๗

ทลู ลา ๗๕
นวัคคหายสุ มธัมม ์ ๑๕๔

เท ๓๕๔
น่อง ๕๐

เทพดานพเคราะห ์ ๑๕๔
น้องของพอ่ ๓๗, ๓๘

เทวพล ี ๑๕๖
น้องชาย ๓๙

เทวรูป ๓๖๓
นอ้ งนางเธอ – พระเจา้ ๔๐

เทวี – พระอัครราช ๑๓
น้องยาเธอ – พระเจ้า ๓๙, ๒๖๙

เทศกาลเขา้ พรรษา ๑๕๑
นอ้ งสาว ๔๐

เทศน์, เทศนา ๓๔๓
นอน, นอนหลบั ๒๔, ๖๖, ๓๔๒

เทา้ ๕๐
น้อมเกล้านอ้ มกระหม่อมถวาย (ของใหญ)่ ๒๙, ๗๔

เทียน ๑๑๑, ๑๑๒, ๑๔๗
นอ้ มเกลา้ ฯ ถวายชา้ งสำคัญ – พิธี ๑๖๕

เทียนเข้าพรรษา ๑๕๐
น่ัง ๖๙

เทียนท่ีครอบฝาพระกร่งิ ๑๓๙
นัด ๓๖๑

เทียนเท่าพระองค ์ ๑๓๙
น้า ๓๘

เทียนบูชาเทวดานพเคราะห์ ๑๓๙
นาคา ๑๔๑

เทียนปาฏโิ มกข ์ ๑๓๙
นาง ๓๔๕

เทียนพระมหามงคล ๑๓๙
นางเก้ง ๓๕๕

เทียนแพ ๓๖๒
นางแก้ว ๑๖๕

เทียนมงคล ๑๓๙
นางเลงิ้ ๓๕๕

เทียบเครื่อง ๗๑
นางสาว ๓๔๕

แท่ง ๓๖๐
นางเหน็ ๓๕๕

แทงน้ำ ๑๖๘
นามาภิไธย – พระ, พระบรม, พระบวร ๘๕, ๒๙๐

แท่นเบญพาด ๑๔๐
นาย ๓๔๕

โทรเลข ๒๗๘
นารายณ์ทรงสบุ รรณรัชกาลท่ี ๙ – เรอื พระที่นงั่ ๒๖๓

โทษทเ่ี กิดจากการละเมดิ สิกขาบท ๓๔๑
นารายณห์ ัตถ์ ๑๑๐

ไทยทาน ๓๔๐
นาลวิ ัน ๑๕๖

ไทยธรรม ๓๔๐
น้าสะใภ ้ ๓๘

นาฬิกา ๓๖๒

หมวด ธ
นำ้ จณั ฑ ์ ๑๐๖

ธรรมาสนศ์ ลิ า ๑๓๙
นำช้างตน้ อาบนำ้ – พิธ ี ๑๖๖

ธารพระกร ๑๑๐
นำ้ ด ี ๕๑

ธารพระกรชยั พฤกษ ์ ๑๙๐, ๒๑๖
นำ้ ตา ๔๖

ธำมรงค ์ ๑๐๔
นำ้ ตาลปึก ๓๖๑

ธดิ า ๔๑
นำ้ ทีค่ ้ันจากผลไม ้ ๓๔๑

ธูปไม้ระกำ ๑๑๒, ๑๓๓, ๑๓๔, ๑๓๕, ๑๓๖
น้ำเทพมนตร์ ๑๕๙

ธปู หาง ๑๓๔
น้ำนม ๔๘


หมวด น
น้ำในไขข้อ ๕๑

นขา ๔๘
นำ้ ปรงุ ๑๐๘

นพปฎลมหาเศวตฉัตร ๒๑๙
นำไป ๗๗

นมสั การ ๓๔๒
นำ้ พระเนตร ๔๖

นวด ๗๗
น้ำพระพุทธมนต ์ ๑๔๕


389

น้ำมูก ๕๑
บอก ๓๐, ๗๓, ๒๘๓

นำ้ ลาย ๕๑
บงั คนเบา ๕๒

นำ้ หนอง ๕๑
บงั คนหนัก ๕๒

น้ำหอม ๑๐๘
บังคม ๑๑

นำ้ เหลอื ง ๕๑
บังแทรก ๒๑๑

น้ำอบ ๑๐๘
บังสุกุล ๗๓

น้ำอภเิ ษก ๑๕๘
บังสูรย์ ๒๑๓

นิตยภัตร ๑๔๐
บญั ชร – พระ ๒๔๔

นิพนธ์ – ทรง, ทรงพระ, ทรงพระราช ๕๕
บญั ชา – พระ, พระราช ๗๘, ๒๗๕

นพิ นธ์ – พระ, พระราช ๘๔
บญั ชา – มพี ระ, มีพระราช ๒๗

นมิ นต ์ ๓๔๒
บณั ฑูร – พระ, พระราช ๗๘, ๒๗๔

นมิ ติ ชาย ๔๙
บณั ฑรู – มพี ระ, มีพระราช ๒๖, ๒๗

นิมติ หญงิ ๔๙
บนั ไดแก้ว ๑๔๐

นว้ิ กลาง ๔๘
บน้ั พระองค ์ ๔๙

นิ้วก้อย ๔๘
บา่ ๔๗

นว้ิ ช ี้ ๔๘
บางชโี พน้ ๓๕๕

นิ้วเท้า ๕๐
บางชีหน ๓๕๕

นิ้วนาง ๔๘
บางนางรา้ ๓๕๕

นวิ้ พระบาท ๕๐
บางอีร้า ๓๕๕

นิ้วพระหตั ถ์ ๔๘
บาท ๓๖๑

นิ้วมอื ๔๘
บาน ๓๖๑

นิ้วหัวแม่มอื ๔๘
บ้าน ๓๖๓

นเิ วศน์ – พระ, พระราช ๒๔๐
บายศร ี ๑๕๔

นงุ่ ห่ม ๓๔๒
บำเพ็ญกศุ ล – ทรง ๖๐


บำเพญ็ พระกุศล – ทรง ๖๐

หมวด บ
บำเพญ็ พระราชกศุ ล – ทรง ๖๐

บท ๓๖๑
บำเพ็ญพระราชกุศลเสมอดว้ ย

บพิตร ๓๓๘
รัชกาลใดรชั กาลหน่ึง – พระราชพิธี ๑๖๒

บพติ รพระราชสมภารเจา้ – สมเด็จบรม ๒๓, ๑๘๔
บำเพญ็ พระราชกศุ ล – พระราชพิธี ๑๖๒

บพติ รพระราชสมภาร – สมเด็จบรม ๑๘๕
บิดา – สมเดจ็ พระบรมราช ๓๗

บรมบพิตร ๓๒๘
บุหร่ ี ๓๖๐, ๓๖๒

บรมราชาภิเษก – พระราชพิธ ี ๑๕๗
บรุ พการี,บรู พการี – พระบรมราช,

บรมวงศานวุ งศ์ – พระ ๔๔
สมเด็จพระบรมราช ๑๔๙

บรรจถรณ์ – พระราช ๑๐๗
เบญจครรภ – พระเต้า ๑๒๙, ๑๔๐

บรรทม – ทรงพระ ๗๐
เบญจราชกกธุ ภณั ฑ์
บรรพชา ๓๔๒
๑๘๗, ๒๑๕

บรรพบุรษุ ๓๔

บรรพบรุ ษุ – พระบรมอรรคราช ๓๔
เบิกแวน่ เวียนเทยี นสมโภช ๑๖๖

บวชเปน็ ภิกษุ ๓๔๒
ใบตองทมี่ ว้ นพบั ไว้เปน็ แหนบ ๓๖๓

ใบพลูท่ีซ้อนกนั ๓๖๒


บวชเปน็ สามเณร ๓๔๒
ใบมะตมู ๑๒๖


บว้ นพระโอษฐ์ ๑๐๕
ใบห ู ๔๗


390

หมวด ป
ปราสาท ๒๔๑

ปฏสิ ันถาร ๕๓
ปราสาท – พระมหา ๑๓

ปฐมเทศนา ๑๕๑
ปลงค้ิว ๓๔๒

ปนดั ดา – พระ ๔๒
ปลงผม ๓๔๒

ปโยธร – พระ ๔๘
ปลงเกศา, ปลงพระเกศา, ปลงเสน้ พระเจา้ ๖๘

ปรนนิบตั ิ ๗๗
ปลงหนวด ๓๔๒

ปรมาภิไธย – พระ ๘๕
ปลงอาบตั ิ ๓๔๔

ประกาศเทวดา ๑๔๐
ปลาช่อน ๓๕๕

ประกาศพระราชพธิ ี ๑๔๑
ปลาใบไม้ ๓๕๕

ประกาศสงั เวยเทวดา ๑๔๑
ปลามจั ฉะ ๓๕๕

ประเคน ๓๔๔
ปลายแขน ๔๘

ประเคนจตุปจั จัยไทยธรรม – ทรง ๑๓๘
ปลายาว ๓๕๕

ประชวร ทรงพระ ๑๓, ๒๔, ๖๕
ปลาร้า ๓๕๕

ประชวรพระยอด ๖๖
ปลาลิ้นสนุ ัข ๓๕๕

ประชวรพระวาโย ๖๖
ปลาลิ้นหมา ๓๕๕

ประชวรพระโศผะ ๖๖
ปลาสลดิ ๓๕๕

ประตู ๓๖๑
ปลาหาง ๓๕๕

ประตู (ของพระท่นี ่งั และพระตำหนัก) ๒๘๘
ปลาหางสด ๓๕๕

ประทม ๒๔
ปลาหางแหง้ ๓๕๕

ประทกั ษิณ ๑๓๗
ปลาไหล ๓๕๕

ประทับ ๒๔
ปลิง ๓๕๔

ประทับพกั พระอริ ยิ าบถ, ประทบั พกั
ปลีกลว้ ย ๓๕๖

พระราชอริ ิยาบถ ๖๔
ป่วย ๑๓, ๒๔, ๖๕

ประทบั แรม – เสด็จไป, เสด็จฯไป ๕๘
ป่วยเป็นลม ๖๖

ประทาน ๕๖
ปวารณา ๓๔๓

ประเทศราช ๑๖๓
ปอด ๕๐

ประเพณีวงั ๑๔๑
ปกั หักทองขวาง ๒๐๔, ๒๐๕, ๒๐๖

ประสงค์ – พระ, พระราช, มพี ระ,
ปจั จยั ๓๔๐

มีพระราช, ต้องพระ, ตอ้ งพระราช ๕๔, ๘๓
ปดั แส้ ๗๗

ประสูติ ๒๖, ๗๑, ๒๗๙
ปน้ั , ปั้นชงน้ำชา ๓๖๑

ประสตู ิกาล, ประสูตกิ าร – มพี ระ ๖๕
ปยั กา – สมเด็จพระบรม ๓๔

ปรับอาบัต ิ ๓๔๔
ปยั กาธิบดี – สมเดจ็ พระบรม ๓๔

ปรารถนา ๕๔
ปยั กาธิราช – สมเดจ็ พระบรม ๓๔

ปรารถนา – ทรง, ทรงพระราช, พระ,
ปยั ยกิ า – พระ, สมเด็จพระ,

พระราช, มพี ระราช ๕๔
สมเดจ็ พระบรม, สมเด็จพระบรมราช ๓๕, ๓๖

ปรารภ ๒๗๖
ปยั ยกิ าเธอ – สมเดจ็ พระเจา้ บรม ๓๕

ปรารภ – ทรง, พระราช, ทรงพระราช
ปัสสาวะ ๕๒

กระแสพระราช ๑๓, ๒๗๖
ป้า ๓๘

ปรารภ – พระ, พระราช ๑๓
ปาก ๔๖

ปราศรยั ๕๓
ปากกา ๓๖๐

ปราศรยั – ทรง ๕๓
ปา้ น ๓๖๑


391

ป่านกลุ่ม ๓๕๘
หมวด ผ

ปาริฉตั ร,ปาริชาติ ๓๕๕
ผทม ๒๔

ปา้ สะใภ้ ๓๘
ผม ๓๕๙

ปิตุจฉา ๓๘
ผม, กระผม (ชาย) ๓๔๘, ๓๔๙, ๓๖๔, ๓๖๕, ๓๖๖,

ปิตุลา ๓๘
๓๖๗, ๓๖๘, ๓๖๙, ๓๗๐

ปิตลุ า – สมเด็จพระบรมราช ๓๗
ผล ๓๖๑

ปติ ลุ าธิราช – สมเด็จพระ ๓๗
ผลนางนูน ๓๕๖

ป่ินโต ๓๖๐
ผลมูลกา ๓๕๖

ป่นิ ปกั ผม ๑๐๔
ผลมลู ละมง่ั ๓๕๖

ปินาสะ – ทรง, พระ ๖๗
ผลอุลดิ ๓๕๖

ปี่ ๓๖๓
ผอม ๖๕

ป่ีไฉน ๑๑๘
ผกั กระเฉด ๓๕๖

ปึก ๓๖๑
ผักกำ ๓๕๘

ปน้ื ๓๖๑
ผักตบ ๓๕๖

ปนื ๑๑๐, ๓๕๘
ผักทอดยอด ๓๕๔

ปจุ ฉา – พระ, พระราช ๘๑
ผกั นางริน้ ๓๕๖

ป ู่ ๓๖
ผกั บ้งุ ๓๕๖

ปู่ทวด ๓๔
ผักปลาบ ๓๕๖

ปูที่นอน ๗๐
ผักไผ ่ ๓๕๖

เปตามหยั กา,เปตามไหยกา – พระ ๓๔
ผักร้นู อน ๓๕๖

เปตามหยั ยิกา,เปตามไหยิกา – พระ ๓๖
ผักสามหาว ๓๕๖

เปน็ ฝ ี ผักไห่ ๓๕๐

เปล ๖๖
ผกั อี้รน้ิ ๓๕๖

เปลี่ยนเครอ่ื งทรงพระแก้วมรกต
๑๐๘
ผา้ ๓๖๒

– พระราชพธิ ี ๑๔๓
ผ้าขาวมา้ ๓๕๘

เปลี่ยนท่ไี ปอยูท่ ่ีอื่น ๕๘
ผ้าคลมุ เตียง ๑๐๗

เปลอื กตา ๔๕
ผ้าคลุมบรรทม ๑๐๗

เปลือกหอย ๓๖๑
ผ้าคลุมพระแท่นบรรทม ๑๐๗

เปยี ผม ๔๕
ผ้าคลุมพระองค ์ ๑๐๒

แปง้ กระแจะ ๑๐๘
ผา้ ชบุ สรง, ผ้าสรง, ผา้ พระภษู าชมุ สรง ๑๐๒

แป้งผดั หน้า ๑๐๘
ผา้ เช็ดตัว ๑๐๘

แปรงทนต์,แปรงพระทนต ์ ๗๑
ผา้ เช็ดเทา้ ๑๐๙

แปรงฟนั ๗๑
ผา้ เช็ดปาก ๑๐๙

แปรพระราชฐาน – เสด็จ, เสดจ็ ฯ ๕๗
ผา้ เช็ดพระบาท ๑๐๙

โปรด ๒๔, ๖๑
ผา้ เชด็ พระหตั ถ์ ๑๐๙

โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้เข้าเฝา้ ๕๖
ผา้ เช็ดมอื ๑๐๙

โปรดให้ ๖๑
ผ้าเชด็ หนา้ ๑๐๘

โปรดใหเ้ ข้าเฝา้ ๕๗
ผ้าซบั พระพกั ตร ์ ๑๐๘

ไปเท่ยี ว ๕๘
ผา้ ซับพระองค์ ๑๐๘

ไปยกา – พระ, พระบรม ๓๔
ผ้าซับพระโอษฐ ์ ๑๐๙

ไปยิกา – พระ ๓๖
ผา้ ไตร ๓๖๐


392

ผา้ แถบ ๓๖๐
ฝักถั่ว ๓๖๑

ผา้ ทรง ๑๐๑
ฝกั มะขาม ๓๖๑

ผา้ ทรงสะพกั ๑๐๒
ฝนั ๖๒

ผา้ น่งุ ๑๐๑
ฝา ๓๖๑

ผ้านงุ่ ทับกางเกง ๑๐๑
ฝาโถ ๓๖๑

ผ้าน่งุ อาบน้ำ (ชาย) ๑๐๒
ฝ่าเท้า ๕๐

ผ้าปทู นี่ อน ๑๐๗
ฝา่ พระบาท (น) ๕๐

ผา้ ฝา้ ย ๑๐๑
ฝ่าพระบาท (ส) ๒๓

ผา้ พนั คอ ๑๐๑
ฝ่าพระหัตถ์ ๔๘

ผา้ พนั ศอ, ผา้ พันพระศอ ๑๐๑
ฝา่ มือ ๔๘

ผา้ พนั หัว, ผ้าโพกหวั ๑๐๒
ฝ ี ๕๒

ผา้ โพกพระเศยี ร ๑๐๒
ฝูง ๓๖๑

ผายลม ๖๗
เฝ้า ๕๗, ๗๖

ผา้ ใยมะเด่อื ๑๐๑
เฝา้ ทลู ละอองธลุ พี ระบาท ๗๖

ผา้ ลาดพระท ่ี ๑๐๗
เฝา้ ทลู ละอองพระบาท ๗๖

ผา้ ลาดพระแท่น ๑๐๗
แฝก ๓๖๐

ผา้ วงศอ, ผ้าวงพระศอ ๑๐๑
ไฝ ๕๐

ผ้าสไบ ๑๐๒
๑๖๒

ผา้ สรง ๑๐๒
หมวด พ
๓๖๑

ผ้าสา่ น (ผา้ ขนสตั ว์) ๑๐๒
พงศาวดาร – พระราช ๑๐๙

ผาสุกะ – พระ ๔๙
พรม ๓๔๕

ผาสุกฐั ิ – พระ ๕๒
พรมทางเดิน ๑๓, ๔๗

ผ้าหม่ ๑๐๒
พระ ๑๕๙

ผ้าห่มนอน ๑๐๗
พระกร ๑๙๓, ๒๑๙

ผา้ หรือกระดาษทพ่ี บั ไว้ ๓๖๒
พระกาฬไชยศร ี ๒๑๙

ผา้ ไหม ๑๐๑
พระเก้ยี ว ๑๔๓

ผวิ กาย ๕๐
พระเกี้ยวยอด ๑๐๗

ผิวพระพักตร ์ ๔๗
พระแกว้ มรกต ๔๙

ผิวหนงั ๕๐
พระขนน ๖๗

ผิวหน้า ๔๗
พระขนอง ๑๐๗

ผืน ๓๖๑
พระขิปสทั โท ๑๐๘

ผูก ๓๖๑
พระเขนย ๑๙๗

ผู้โลช้ ิงชา้ ๑๕๖
พระคันฉอ่ ง ๑๒๙

เผดยี งสงฆ์ ๓๔๒
พระคชาธาร ๓๓๖

เผือก ๓๖๓
พระครอบ ๓๓๘

แผง ๓๖๑
พระครู ๓๓๘

แผน่ ๓๖๑
พระครูฐานานกุ รม ๓๓๘

ไผ ่ ๓๕๘
พระครูประทวน ๓๓๘

หมวด ฝ
๓๓๘

ฝัก พระครูสญั ญาบตั ร
พระคณุ เจา้
๓๖๑
พระคณุ ทา่ น
393

พระเคร่ืองต้น ๑๔
พระเตา้ เบญจครรภ ๑๒๙, ๑๔๐

พระจลุ มงกฎุ ๒๑๙
พระเต้าโมราแดงยอดเก้ยี ว ๑๒๙

พระเจ้า ๔๕, ๖๘
พระถ้วย ๑๐๕

พระเจา้ บรมวงศเ์ ธอ – สมเดจ็ ๒๖๙
พระถัน ๔๘

พระเจา้ ลกู เธอ ๒๖๙
พระทรงเมอื ง ๑๔๑

พระเจ้าลูกยาเธอ ๒๖๙
พระทรวง ๔๘

พระเจ้าวรวงศเ์ ธอ ๑๐
พระทวย ๑๐๕

พระฉาย ๑๐๘
พระทวาร ๒๘๘

พระชงฆ์ ๕๐
พระทัยหาย ๖๘

พระชฎา ๕ ยอด ๑๙๒, ๒๑๗
พระท่ีนง่ั โถง ๒๓๙, ๒๔๒

พระชฎากลีบ ๒๑๗
พระที่นัง่ กง ๑๔๘

พระชฎาเดินหน ๑๙๒, ๒๑๗
พระทน่ี งั่ โกง ๒๔๒

พระชฎาพระกลีบ ๒๑๗
พระทนี่ ่ังบษุ บกมาลามหาจักรพรรดิพิมาน ๒๔๙

พระชฎามหาชมพู ๒๑๗
พระทน่ี ั่งภทั รบิฐ ๒๔๘

พระชนก ๑๓, ๓๗
พระที่นัง่ อมรินทรวินิจฉยั ๒๔๙

พระชนน ี ๑๓, ๓๗
พระทน่ี ั่งอัฐทิศ ๒๔๗

พระชนมพรรษา ๘๗
พระเทวกรรม ๑๖๕

พระชนมวาร ๑๓๙
พระแทน่ ๑๐๗

พระชันษา ๘๗
พระแท่นบรรทม ๑๐๗

พระชนมาย ุ ๘๗
พระแทน่ มณฑล ๑๕๘

พระชงั ฆฐั ิ ๕๒
พระแทน่ ราชบลั ลังก์ ๑๔๐

พระชัตต ุ ๔๗
พระแทน่ ลงยาราชาวด ี ๑๑๒

พระชามาดา ๔๔
พระแทน่ อาบน้ำในพระราชพธิ ี

พระชายา ๑๒, ๔๓
ตามลทั ธิพราหมณ ์ ๑๔๒

พระชานุ ๔๙
พระธมน ี ๕๑

พระเชษฐภาดา, พระเชษฐภาตา ๓๙
พระธรรมกถึก ๑๕๔

พระเชษฐา ๓๙
พระธรรมเทศนา ๑๓๘

พระดัชนี ๔๘
พระธรรมเทศนามงคลวิเศษกถา ๑๕๔

พระดำเนิน – ทรง ๕๖
พระโธรน ๑๐๗

พระดำริ ๘๒
พระนขา ๔๘

พระดิ่ง ๑๓
พระนม ๑๓

พระดุม ๑๐๓
พระนลาฏ ๔๕

พระเดชพระคณุ ท่านเจา้ คุณ ๓๓๘
พระนหาร ู ๕๑

พระตรา ๑๑๐
พระนดั ดา ๔๑

พระตำหนกั ๒๓๘, ๒๔๓
พระนยั นะ ๔๕

พระตะพาบ ๑๐๕
พระนางเจ้า ๒๗๑

พระตาลุ ๔๖
พระนางเธอ ๒๗๑

พระเตา้ ๔๘
พระนาภ ี ๔๙, ๒๘๖

พระเตา้ ๑๐๕
พระนาม ๒๙๐

พระเตา้ ทักษิโณทก ๑๐๕, ๑๔๑
พระนามาภไิ ธย ๕๕, ๘๕

พระเตา้ เทวบฐิ ๑๒๙
พระนาสา ๔๖


394

พระนาสกิ ๔๖
พระปรมาภิไธย ๕๕, ๘๕

พระเนตร ๔๕
พระประชวร – ทรง ๖๕

พระเนตรขาว ๔๕
พระประพันธวงศเ์ ธอ ๒๖๙

พระเนตรดารา ๔๕
พระประสงค์ ๘๔

พระเนตรดำ ๔๕
พระปรศั ว์ ๔๙

พระบรมฉายาลกั ษณ ์ ๒๘๘
พระปราง ๔๖

พระบรมญาต ิ ๑๓
พระปราษณี ๕๐

พระบรมเดชานภุ าพ ๑๒
พระปฤษฎางค์ ๔๙

พระบรมทนต ์ ๑๓
พระปัณห ิ ๕๐

พระบรมนามาภิไธย ๑๒, ๑๓, ๘๕, ๒๙๐
พระปัปผาสะ ๕๐

พระบรมโพธิสมภาร ๑๒
พระปัยกา ๓๔

พระบรมมหยั กา ๑๒
พระปสั สาสะ ๕๒

พระบรมมหาชนก ๑๒
พระปาตโิ มกข์ ๓๔๓

พระบรมมหาราชวงั ๒๓๕
พระปาทฐั ิ ๕๒

พระบรมราชชนน ี ๑๒
พระปิฐิกัณฐกัฐ ิ ๕๒

พระบรมราชบรู พการี – สมเดจ็ ๑๕๖, ๑๕๘, ๑๖๑ พระปติ ตะ ๕๑

พระบรมวงศ ์ ๒๒
พระปินาสะ – ทรง ๖๗

พระบรมราชโองการ ๑๒, ๗๘
พระปิหกะ ๕๐

พระบรมราชานุเคราะห ์ ๑๒, ๘๓
พระปฬี กะ ๕๐

พระบรมราชานสุ รณ ์ ๑๒
พระเปรียญ ๓๓๖

พระบรมราชานสุ าวรีย์ ๑๒, ๒๘๙
พระพรชัยมงคล ๑๕๓

พระบรมราชาภิเษก ๑๒
พระพกั ตร์ ๔๗

พระบรมราชินี ๑๒
พระพาหัฐ ิ ๕๒

พระบรมราชปู ถัมภ ์ ๑๒, ๘๒
พระพาหา, พระพาหุ ๔๗

พระบรมราโชวาท ๑๒, ๗๙
พระพิธีธรรม ๑๓๑

พระบรมวงศ์ ๒๒, ๔๔, ๑๓๑
พระพเ่ี ลี้ยง ๑๓

พระบรมวงศานวุ งศ์ ๒๒, ๔๔, ๑๕๔
พระพุทธชนิ สีห์ ๑๕๑

พระบรมศพ ๑๓
พระพทุ ธเทวปฏมิ ากร ๑๕๒

พระบรมอรรคราชบรรพบรุ ุษ ๓๔
พระพทุ ธปฏมิ าชัยวฒั น์ ๑๑๒

พระบรมอฐั ิ ๑๓
พระพทุ ธปฏมิ าชัยหลังชา้ ง ๒๖๐

พระบรมโอรสาธิราช ๑๓
พระพุทธมนต์ – น้ำ ๑๒๙, ๑๔๕

พระบงั คน ๑๓
พระพทุ ธมหามณีรัตนปฏมิ ากร ๑๔๓, ๑๕๑, ๑๕๔

พระบาท ๕๐
พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกย ์ ๑๔๕, ๑๔๘

พระบารมี ๑๕๗
พระพทุ ธรปู ๓๖๓

พระบิดร, พระบิดา ๓๗
พระพทุ ธรปู ฉลองพระองค์ ๑๕๔

พระบุตร ๔๐
พระพทุ ธรปู ประจำพระชนมพรรษา ๑๔๑, ๑๕๓

พระบตุ รี ๔๑
พระพทุ ธรปู ประจำพระชนมวาร ๑๔๑, ๑๕๓

พระบุพโพ ๕๑
พระพุทธรูปประจำวนั เกิด ๑๔๑

พระบษุ ปะ ๕๑
พระพทุ ธเลิศหล้านภาไลย ๑๔๕, ๑๔๘

พระเบญจปฎลเศวตฉัตร ๑๙๘, ๒๒๐
พระเพลา ๔๙

พระปฏสิ นั ถาร – ทรง, ม ี ๕๓
พระภมู ๔๕


395

พระภกิ ษุ ๓๒๙, ๓๓๓, ๓๔๑
พระราชทาน ๒๗, ๒๘

พระภกิ ษนุ าคหลวง ๑๕๐
พระราชนพิ นธ์ ๕๓

พระมหากรณุ า ๑๓
พระราชนยิ ม ๑๔๙

พระมหากรณุ าธิคุณ ๑๓
พระราชนิเวศน์ ๒๔๐

พระมหากษัตรยิ ์ ๑๕๐, ๑๕๒
พระราชบิดา ๓๗

พระมหาปราสาท ๑๓
พระราชปฏิสนั ถาร ๕๑

พระมหามงกุฎ ๑๓
พระราชประสงค์ ๘๔

พระมหามงคล ๑๓
พระราชปรารถนา ๕๒

พระมหามณเฑยี ร ๑๓
พระราชปรารภ ๒๗๖

พระมหาสังข ์ ๑๒๕
พระราชพธิ จี ร ๑๓๖, ๑๔๙

พระมหาสังขเ์ ดมิ ๑๒๕
พระราชพิธปี ระจำ ๑๓๖, ๑๓๘

พระมหาสงั ขท์ กั ษณิ าวัฏ ๑๒๕
พระราชพธิ ีและการพระราชกศุ ล ๑๑๒, ๑๔๒

พระมหาสงั วาล ๑๓
พระราชภคนิ ี ๑๓

พระมหาเศวตฉัตร ๒๑๕
พระราชมารดา ๓๗

พระมหาอณุ าโลม ๑๓
พระราชลญั จกร ๑๕๐

พระมเหส ี ๔๓, ๒๗๑, ๒๗๒, ๒๗๓
พระราชวงศ์ ๑๔๑, ๑๔๘,๑๕๔, ๑๕๙

พระมเหสีรอง ๒๗๑, ๒๗๒
พระราชวงั ๑๔๘, ๑๕๙

พระมเหสีเอก ๒๗๑, ๒๗๒
พระราชวังสนามจันทร ์ ๒๔๐

พระมงั สา ๕๐
พระราชสมภพ – เสด็จ, ทรง ๗๐, ๒๗๘

พระมงั สี ๑๐๕
พระราชสมภารเจา้ ๓๓๒

พระมัชฌิมา ๔๘
พระราชอาญาไม่พ้นเกล้าพ้นกระหม่อม ๓๒๕

พระมัตถลงุ ค ์ ๕๑
พระราชอำนาจ ๑๓

พระมสั ส ุ ๔๖
พระราชอทุ ิศ ๑๓

พระมาตุลา ๑๓, ๓๘
พระราชาคณะ ๓๓๑

พระมาลาเบยี่ ง ๑๙๓, ๒๑๘
พระราชาคณะ – สมเดจ็ ๑๓๐, ๑๓๔, ๑๔๓, ๑๔๖

พระมาลาเส้าสะเทิน ๑๓๙, ๒๑๘
พระราชานเุ คราะห์ ๑๔

พระมาลาเสา้ สงู ๑๙๓, ๒๑๘
พระราชูทศิ ๑๔

พระมฐุ ิ ๔๘
พระราโชวาท ๑๒, ๗๕, ๒๗๕

พระยา ๓๔๕
พระราศ ี ๔๗

พระยาแรกนา ๑๕๐
พระรูป ๒๘๘

พระย่ีภู่ ๑๓,๑๐๗
พระโรค ๑๓

พระรัตนตรัย ๑๔๐, ๑๔๒, ๑๔๓, ๑๔๔
พระลว่ ม ๑๐๙

พระรากขวัญ ๔๗
พระลสกิ า ๕๑

พระราชกระแส ๗๙, ๒๗๑
พระโลมกจั ฉะ ๔๗

พระราชกศุ ล ๑๐๗
พระโลมจกั ษุ ๔๖

พระราชชายา ๑๒, ๔๓, ๒๗๓
พระโลมนาสกิ ๔๖

พระราชชายาเจ้าดารารัศมี ๒๗๓
พระโลมา ๕๐

พระราชดำรัส ๗๙, ๒๗๕
พระโลหิต ๑๓

พระราชดำรสั ตอบ ๑๔๗
พระวรชายา ๑๒, ๔๓

พระราชดำร ิ ๕๑
พระวรราชชายา ๑๒, ๔๓, ๒๗๓

พระราชทรัพยส์ ำหรบั ใชส้ อยส่วนพระองค ์ ๑๐๗
พระวรวงศ์เธอ ๒๖๘


396

พระวลยั ๑๐๔
พระแสงราชศัสตราวธุ ๑๕๖

พระวกั กะ ๕๐
พระแสงหอก ๑๑๐

พระวัตถิ ๔๙
พระแสงหอกชยั ๒๒๖

พระเวชยนั ตราชรถ ๒๖๐
พระแสงหอกเพชรรตั น ๒๒๖

พระเวฐนะ ๑๐๒
พระแสงอัษฎาวธุ ๑๕๙

พระเวณ ิ ๔๕
พระแสจ้ ามร ี ๒๑๕

พระแวน่ สรู ยกานต์ ๑๐๔
พระแส้หางช้างเผือก ๒๑๖

พระศก ๔๕
พระโสณี ๔๙

พระศร ี ๑๐๕
พระหทัย ๔๘

พระศอ ๔๗
พระหน ุ ๔๗

พระเศียร ๔๕
พระหนุฐ ิ ๕๒

พระสกนุ ๔๙
พระหลกั เมอื ง ๑๔๑, ๑๕๙

พระสงฆ ์ ๓๓๕, ๓๓๖, ๓๓๗, ๓๓๘, ๓๓๙
พระหตั ถ์ ๔๘

พระสหาย ๑๓
พระหตั ถัฐิ ๕๒

พระสงั ฆราช – สมเดจ็ ๑๓๕
พระองค ์ ๑๓

พระสมั พนั ธวงศเ์ ธอ ๒๗๐
พระองคลุ ี ๔๘

พระสมั พุทธพรรณ ี ๑๔๘
พระองคลุ บี พั ๔๘

พระสัสสุ ๔๔
พระอนามกิ า ๔๘

พระสสั สรุ ะ, สสุระ ๔๔
พระอนุจร ๓๓๖

พระสาง ๑๐๘
พระอภริ มุ ๒๐๔, ๒๐๕, ๒๒๒, ๒๒๓

พระสางวงเดอื น ๑๐๘
พระอนวุ งศ ์ ๔๔

พระสางเสนียด ๑๐๘
พระอสา ๕๐

พระสริ ฐั ิ ๔๕
พระอคั รชายา ๑๒, ๒๗๓

พระสีสกฏาหะ ๔๕
พระอัครชายาเธอ ๔๒, ๒๗๓

พระสุพรรณบฏั – พระราชพธิ ีจารึก ๑๕๘
พระอคั รเทว ี ๑๓, ๒๗๒

พระสหุ รา่ ย – ทรง ๑๓๙
พระอคั รมเหส ี ๑๓, ๒๗๒

พระเสโท ๕๑
พระอัครราชชายา ๑๓

พระเสอ้ื เมอื ง ๑๔๑, ๑๕๙
พระอคั รราชเทวี ๑๓, ๒๗๒

พระแสง ๑๑๐
พระอังคฐุ ๔๘

พระแสงกรรไกร ๑๑๐
พระอังรงึ ๑๐๘

พระแสงกระสุน ๑๑๐
พระองั สกุฏ ๔๗

พระแสงกัสสะ ๑๑๐
พระอังสัฐ ิ ๕๒

พระแสงขรรค์ชัยศร ี ๑๘๐
พระองั สา ๔๗

พระแสงของา้ วแสนพลพา่ ย ๒๒๖
พระอัฐิ, พระบรมอฐั ิ ๕๑

พระแสงดาบ ๑๑๐
พระอันตคณุ ๕๑

พระแสงดาบเชลย ๒๒๖
พระอนั ตะ ๕๐

พระแสงดาบมีเขน ๒๒๖
พระอัยกา ๓๖

พระแสงธนู ๒๒๖
พระอัสสาสะ ๕๒

พระแสงปนาค ๑๑๐
พระอสั สุชล ๔๖

พระแสงปนื ๑๑๐
พระอสั สธุ ารา ๔๖

พระแสงปนื คาบชุดขา้ มแม่นำ้ สะโตง ๒๒๖
พระอาจารย์ ๑๓


397

พระราชอิสริยยศ ๑๓๖
พานรองสังข์ ๑๐๕

พระอณุ หสิ ๑๐๔
พานหมาก ๑๐๙

พระอทุ ร ๔๙, ๒๘๐
พานหมากของพระมหากษัตริย ์ ๑๐๙

พระอโุ บสถ ๑๕๐, ๑๕๑
พานหมากเสวย ๑๐๙

พระอุระ ๔๘
พาย ๓๖๓

พระอุรฐั ิ ๕๒
พาหรุ ัด ๑๐๔

พระอหุ ลบ ๕๑
พธิ ีกฐนิ กรรม ๑๓๙

พระอ ู่ ๑๐๘
พมิ เสน ๓๕๘

พระอูรฐั ิ ๕๒
พโิ รธ – ทรง, ทรงพระ ๖๒

พระอูรุ ๔๙
พช่ี าย ๓๙

พระโอษฐ ์ ๔๖
พน่ี างเธอ – พระเจา้ , สมเดจ็ พระเจ้า ๔๐, ๒๖๙
พราหมณ์ ๑๕๕
พย่ี าเธอ – พระเจ้า, สมเดจ็ พระเจา้ ๓๙, ๒๖๙

พลอย ๓๖๒
พี่สาว ๔๐

พลเอก ๒๖๗
พชื มงคลจรดพระนงั คลั แรกนาขวญั –

พลเอกหญิง ๒๖๗
พระราชพธิ ี ๑๔๒, ๑๕๐

พลีกรรม ๑๕๘
พุดตานกาญจนสิงหาสน์ – พระทนี่ ั่ง ๒๓๖

พลู ๓๕๘
พทุ ธเจดยี สถาน ๑๕๘

พลกู ำ ๓๕๘
พุทธศาสนูปถมั ภก ๑๕๓, ๑๙๙

พลูจบี ๓๕๙
พมุ่ ข้าวตอก ๑๐๗, ๑๐๘, ๑๒๙,๑๓๐, ๑๓๑, ๑๓๖

พลตู บั ๓๖๐
พมุ่ งา ๑๓๖

พวง ๓๖๒
พมุ่ ดอกไม้ ๑๑๒, ๑๓๓, ๑๓๔

พอ่ ๓๗
พุ่มดอกไมส้ ด ๑๓๖

พอ่ ตา ๔๔
พุ่มถัว่ ๑๓๖

พอ่ สาม ี ๔๔
พ่มุ หญา้ แพรก ๑๓๖

พัก ๖๔
พู ๓๖๒

พระพักตร์ ๔๗
พูด ๕๓

พักพระอริ ยิ าบถ, พกั พระราชอิริยาบถ ๖๔
พูทเุ รยี น ๓๖๒

พังผดื ๕๑
เพชร ๓๖๒

พัชนี – พระ ๑๐๙
เพชรน้อย – พระมาลา ๒๑๙

พัด ๑๐๙
เพชรใหญ่ – พระมาลา ๒๑๘, ๒๑๙

พดั โบก ๒๑๐
เพดานปาก ๔๖

พดั วาลวิชนี ๒๑๕, ๒๑๖
เพดานพระโอษฐ์ ๔๖

พนั ๓๔๕
เพลง ๓๖๑

พนั ธุไ์ มต้ า่ งๆ ๓๖๒
เพลงทีแ่ ตง่ ๘๔

พบั ๓๖๒
แพ, แพซงุ ๓๖๒

พับไว้เป็นแหนบ ๓๖๓
แพรแถบ ๓๖๐

พิธีแตง่ งาน ๑๕๗
โพงพาง ๓๖๑

พานทองสองชั้น – เคร่ืองนมสั การ ๑๑๒, ๑๑๔
โพธสิ มภาร – พระบรม ๑๒

พานปากกระจับ ๑๑๒

พานพระขนั หมาก ๑๐๙
หมวด ฟ

พานพระศร ี ๑๐๙
ฟอง ๓๖๒


398

ฟ่อน ๓๖๒
มหาบพติ ร ๓๓๘

ฟกั ทอง, ฟกั เหลือง ๓๕๖
มหาปยั กาธิบดี – สมเด็จพระ ๓๔

ฟังเทศน,์ ฟงั ธรรม ๖๐, ๑๓๔
มหาปัยยิกาเธอ – สมเดจ็ พระราช ๓๕

ฟนั ๔๖, ๓๖๖
มหาพิชัยราชรถ – พระ ๒๔๖, ๒๕๕, ๒๕๙

ฟืน ๓๖๐
มหาพิชัยมงกุฎ – พระ ๒๑๕

ฟกู ๑๐๗
มหาเศวตฉตั ร – พระ ๒๑๕

มหาสมณสาสน์ – พระ ๒๗๗

หมวด ภ
มหาสังขเ์ ดมิ – พระ ๑๒๕

ภคินี – พระ ๔๐
มหาสงั ขท์ ักษิณาวฏั – พระ ๑๒๕

ภัตตาหาร ๓๔๑
มหาสังวาล – พระ ๑๐๔

ภสั ดา – พระ ๔๒
มหาเสวกเอก ๓๔๘

ภาคิไนย – พระ ๔๑
มหาอำมาตย์ ๓๔๔

ภาชนะบรรจสุ ีผง้ึ ๓๖๐
มเหสี – พระ ๔๓, ๒๗๑, ๒๗๒, ๒๗๓

ภาชนะใสเ่ ครื่องลา้ งหนา้ ๑๐๘
มโหระทึก ๑๒๔, ๑๓๖, ๑๓๗

ภาติกา – พระ ๔๒
มอง ๒๔, ๖๐

ภาตยิ ะ – พระ ๔๒
มอบหมายให้ ๕๘

ภาพถ่าย, ภาพวาด ๓๖๒
มัด ๓๖๒

ภิกษุผ้ปู กครองวัด ๓๔๑
มนั ๓๖๓

ภพู านราชนเิ วศน์ – พระตำหนัก ๒๔๐
มนั สมอง ๕๑

ภูพงิ ราชนเิ วศน์ – พระตำหนัก ๒๔๐
มา้ แก้ว ๑๖๕

ภษู า – พระ ๑๐๑
มาฆบชู า – พระราชพิธีทรงบำเพญ็

ภูษาชุบสรง – พระ ๑๐๒
พระราชกศุ ล ๑๔๖

ภูษาทรง ๑๐๑
ม้าตน้ ๒๖๖

ภษู าสนับเพลา – พระ ๑๐๑
มาตามหยั กา – พระ, พระบรมราช ๓๕


หมวด ม
มาตามหยั ยกิ า – พระ ๓๖

มงกุฎ – พระมหา ๑๓, ๑๐๔
มาตามไหยกา – พระ ๓๔

มงคล – พระมหา ๑๓
มาตามไหยกิ า – พระ ๓๖

มณฑปพระกระยาสนาน ๒๘, ๑๓๗, ๑๕๒
มาตจุ ฉา – พระ ๓๘

มณฑปรตั นกรณั ฑ์ – พระ ๑๐๕
มาตลุ า – พระ ๓๘

มณฑปเล็ก – ตลบั พระ ๑๐๙
มาตลุ านี – พระ ๓๘

มณเฑียร – พระมหา, พระราช ๑๓, ๒๔๑
มา่ น ๒๖๒

มดลกู ๔๙
มา่ นตา ๔๖

มรณภาพ ๓๔๒
มา่ นพระเนตร ๔๖

มวน ๓๖๒
ม้าม ๕๐

ม้วน ๓๖๒
มารดา – พระ, มารดร – พระ ๓๗

มวยผม ๔๕
มารดา – จอม, เจ้าจอม,

มหัยกา – พระบรม ๑๒
เจ้าคณุ จอม ๑๒, ๔๓, ๒๗๓

มหากรณุ า – พระ ๒๘๓
มีพระประสตู กิ าร ๖๕

มหากรณุ าธิคณุ – พระ ๒๘๒
มีพระประสูติกาล ๖๕

มหากษตั ริย์ – พระ, สมเดจ็ พระ ๑๒, ๑๓๗, ๑๓๘,
มีพระราชหฤทัยระลกึ ถึง ๕๖

๑๓๙, ๑๔๒, ๑๕๐, ๑๕๒
มีด ๓๖๓


399

มดี โกน ๑๑๐
ยอด – พระ ๕๒

มดี ใชบ้ นโต๊ะอาหาร ๑๐๕
ยอดพระถนั ๔๘

มือ ๔๘
ยักษ ์ ๓๖๐

มุข (สว่ นของพระท่นี ่งั ซง่ึ ยื่นออกไป
ยักษก์ ุมภรรณ ๑๔๑

สำหรบั ประทับว่าราชการ), มขุ เด็จ ๒๘๗
ยา่ ๓๖

มงุ้ ๓๖๓
ยาแกโ้ รคต่างๆ ๓๕๘

มยุ้ – เถา ๓๕๕
ยาถา่ ย ๑๐๙

มุสกิ ะ ๓๕๖
ยา่ ทวด ๓๕, ๓๖

มลู ๓๕๖
ยานพาหนะสำหรบั สมเด็จพระสังฆราช
๒๖๓

มลู ดนิ ๓๕๖
และหม่อมเจ้า
มูลพระชิวหา ๔๗
ยานพาหนะสำหรับหม่อมเจา้ และ
๒๖๓

มูลพระนขา ๕๑
ข้าราชการช้นั ผ้ใู หญท่ ไ่ี ป
๒๖๓

มูลพระนาสิก ๕๑
ปฏิบตั หิ น้าทเ่ี ป็นผู้แทนพระองค ์ ๒๔๕

มูลพระเสโท ๕๑
๒๔๕

มูลสถานบรมอาสน์ – พระท่นี ง่ั ๒๔๒
ยานพาหนะสำหรับองคมนตรี ๓๖, ๓๗

เมด็ ๓๖๒
ยานมาศ – พระ ๓๕, ๓๖

เมล็ด ๓๖๒
ยานมาศสามลำคาน – พระ ๕๘

เมาฬี – พระ ๔๕
ยาย ๑๐๙

เมืองออก ๑๖๓
ยายทวด ๑๐๙

แม ่ ๓๗
ยา้ ยทีอ่ ยชู่ ่วั คราว ๑๐๙

แมย่ าย ๔๔
ยาระบาย ๑๐๙

แมส่ าม ี ๔๔
ยารกั ษาโรค ๖๑

โมฬี – พระ ๔๕
ยาเส้น ๖๑

ไม่เจ็บป่วย ยาเส้นสำหรบั สบู ด้วยกลอ้ ง ๑๐๗

ไม ้ ๖๓
ยมิ้ ๑๕๕

ไมก้ ลัด ๓๖๒
ยิ้มเห็นไรฟัน ๖๙

ไมเ้ กาหลงั ๓๖๓
ยี่ภู่ – พระ ๑๔๒

ไม้ขดี ไฟ ๑๑๐
ยืนชงิ ช้า ๑๔๒

ไมแ้ คะหู ๓๕๘
ยืน – ทรง ๔๐

ไมจ้ ิม้ ฟนั ๑๐๙
ยืนแท่น ๓๕๖

ไม้เทา้ ๑๐๙
ยืนโรง ๖๑

ไมไ้ ผ่ ๑๑๐
ยพุ ราช – สมเด็จพระ ๖๑

หมวด ย
๓๖๓
เยื่อเคย ๖๑

ยก ๔๙

ยกของกิน แยม้ พระสรวล ๓๔๐

ยกนะ – พระ ๓๖๒
แยม้ พระโอษฐ ์
ยวง ๗๒
แยม้ สรวล ๔๙

ยวงขนุน ๕๐
โยนี – พระ ๓๕๙

ยศเจา้ ตา่ งกรมช้ันสงู – พระ ๓๖๒
โยม
ยศทางทหาร – พระ ๓๖๒

ยศฝ่ายพลเรือน ๒๗๐
หมวด ร

๒๖๗
รก
๓๔๔
รถ

400