MODUL ATP BIOLOGI TING 5

6.6 PERKEMBANGAN BIJI BENIH DAN BUAH. Modul m/s: 126

AKTIVITI 1: PERSENYAWAAN GANDA DUA DENGAN
PERKEMBANGAN BIJI BENIH DAN BUAH.

(c) Lengkapkan struktur yang terlibat dalam perkembangan embrio.

i Ovul vi Sel terminal xi Kotiledon
ii Nuklues vii Sel basal xii Plumul
iii Integument viii Penggantung xiii Radikel
iv Zigot ix Kotiledon xiv Endosperma
v Zigot x Penggantung xv Embrio

• Selepas persenyawaan ganda dua berlaku , nukleus endosperma triploid.akan
membahagi secara mitosis dan membentuk tisu endosperma

• Tisu endosperma merupakan tisu penyimpan makanan yang melitupi dan
membekalkan nutrien kepada embrio.

• Zigot juga membahagi secara mitosis untuk membentuk dua sel iaitu sel yang
besar dan sel yang kecil.

• Sel yang besar berkembang menjadi penggantung yang berfungsi sebagai
penambat embrio pada dinding pundi embrio.

• Sel yang kecil pula akan menjadi embrio yang terdiri daripada plumul dan
radikel

351

(d) Lengkapkan struktur berikut tentang perkembangan ovari menjadi buah selepas
persenyawaan.

i Ovari vi Mesokarpa
ii Perikarpa vii Endokarpa
iii Ovul viii Stigma
iv Pedunkel ix Stil
v Eksokarpa

• Ovul pula berkembang menjadi biji benih yang terkandung di dalam buah.
• Integumen akan menjadi dua lapisan kulit biji yang berfungsi untuk melindungi

embrio
• Semasa perkembangan ovul dan biji benih, ovari.berkembang menjadi buah
• Bahagian bunga yang lain seperti stigma dan stil merosot meninggalkan satu

parut pada dinding ovari.
• Dinding ovari menjadi perikarpa yang terdiri daripada lapisan eksokarpa ,

mesokarpa dan endokarpa

352

AKTIVITI 2: MENGKAJI JENIS BUAH. Modul m/s: 128

(b) Isikan jenis buah di bawah dalam jadual di bawah dan nyatakan satu contoh buah
tersebut.

Buah Buah Buah Buah
ringkas agregat berganda aksesori

JENIS BUAH CIRI-CIRI CONTOH
BUAH
Buah berganda Buah berkembang daripada karpel sekelompok bunga Nanas

Buah aksesori Buah berkembang daripada tisu selain ovari tetapi Epal
daripada beberapa tisu berhampiran karpel

Buah ringkas Buah berkembang daripada satu atau beberapa karpel Kacang pis
yang bercantum dalam satu kuntum bunga

Buah agregat Buah berkembang daripada banyak karpel dalam Rasberi
satu kuntum bunga

353

6.7 KEPENTINGAN BIJI BENIH UNTUK KEMANDIRIAN

AKTIVITI 1: KEPENTINGAN BIJI BENIH Modul m/s: 129

2. Lengkapkan peta bulatan di bawah.

Biji benih Di dalam biji benih
mengandungi terdapat tisu endosperma
struktur embrio yang
akan bercambah atau kotiledon yang
untuk membentuk menjadi sumber nutrien

anak benih bagi membekalkan
tenaga semasa

percambahan berlaku.

Biji benih mempunyai ciri- Nyatakan Biji benih disepaluti
ciri khusus seperti ringan, kepentingan struktur testa yang kuat,
mempunyai tisu berspan , keras dan kalis air untuk
biji benih
kuat dan tidak mudah untuk mengelakkannya
rosak. Ciri-ciri seperti ini daripada rosak.
penting supaya biji benih kemandirian
tumbuhan .
mudah disebarkan ke
tempat lain untuk

mengelakkan persaingan.

Biji benih dapat
membentuk struktur

dorman yang
membolehkan biji benih
disimpan dalam jangka

masa yang lama.

LATIHAN KERTAS 1

1A 6A 11 C
2D 7B 12 B
3B 8D 13 A
4A 9A 14 D
5D 10 B 15 A

354

LATIHAN KERTAS 2 (BAHA

1 (a) ● Sel induk debunga (diploid) menjalani meiosis I

Pollen mother cell (diploid) undergoes meiosis I

● Dua sel debunga (haploid terbentuk

2 cell stage pf pollen cell (haploid) is form

● Sel tersebut menjalani meiosis II

2 cell stage undergo Meiosis II

● Membentuk tetrad

Tetrad stage is form

Mana-mana 2 sahaja

(b) (i) 1. bilangan nuklues dalam P lebih sedikit (2) berbanding
bilangan nuklues dalam pundi embrio (8).
Number of nucleus in P is less than in pollen sacs.

5. Kerana P menjalankan mitosis sekali sahaja/ kurang
berbanding dengan pundi embrio/ 8 kali.
because P undergoes once/ less mitosis compare to embryo
sacs/ 3 times.

(c) (i)

1 Nuklues R dan S tidak akan disenyawa.

Nucleus R and S is not fertilize

2 Tiada biji benih terhasil

No seed is produced

3 Tiada buah terhasil.

No fruits is produced

(ii)
1 Satu gamet jantan akan bersenyawa dengan sel telur
One of the male gamet will fuses with egg cell.
2 Membentuk zigot (diploid)
Forms (diploid) zygote
3 Ovul berkembang menjadi biji benih
Ovule will form seed.

(d) (i)
Fenomena: partenokarpi/ parthenocarpy
Hormone X: Auksin/ Auxin

(ii) Cepat masak/ buah berkualiti
Faster time to harvest/ quality fruits

355

LATIHAN KERTAS 2(BAHAGIAN B/C)

1 (a)
1 Larutan gula sukrosa yang dirembeskan oleh stigma merangsang butir
debunga bercambah dan membentuk tiub debunga
Sucrose solution secrete by stigma stimulate the pollen grains
germinate and forms pollen tube.
2 Tiub debunga tumbuh menuruni stil ke arah ovul.
Pollen tube grows sown the stile to ovul.
3 Nukleus tiub berada di hujung tiub debunga manakala nucleus
penjana di belakang nucleus tiub.
Nucleus tiub at the ends of the pollen tube while generative
nucleus at the back.
4 Nukleus penjana akan membahagi secara mitosis untuk membentuk
dua nucleus atau gamet jantan.
Nucleus generative will undergo mitosis and froms two nucleus.
Male gamet.
5 Sebaik tiba di pundi embrio, tiub debunga menembusi ovul melalui
mikropil.
When reach at the embryo sac, pollen tube will penetrate through
macrophile
6 Setelah memasuki pundi embrio, nucleus tiub di hujung tiub debunga
merosot dan ini membenarkan laluan nucleus jantan masuk ke dalam
pundi embrio.
After penetration, tiub nucleus will degenerate and this giving a
oathway for male nucleus went in the embryo sacs.
7 Persenyawaan ganda dua berlaku, salah satu akan bercantum dengan
sel telur untuk membentuk zigot diploid.
Double fertilization occurs, one of the male nuclei will fuses with eggs
cell to forms diploid zygote.
8 Lagi satu akan bercantum dengan dua nucleus kutub untuk
membentuk nucleus triploid.
Another male nucleus will fuse with two polar nuclei to forms triploid
nucleus
9 Nucleus triploid akan berkembang menjadi tisu endosperma
Triploid nucleus will growth to forms endosperm tissue.
10 Ovul berkembang menjadi biji manakala ovari berkembang menjadi
buah.
Ovule will growth to form seed while ovary will become fruits.

(b)

356

1 Sekelompok sel di dalam lobul akan berkembang membentuk
empat pundi debunga.
Group of cells in lobul will growth to forms four pollen sacs

2 (dalam setiap pundi debunga) mempunyai banyak sel induk
debunga
(In each of the pollen sacs) have many pollen mother cells.

3 yang bersifat diploid.
That diploid

4 Menjalankan Meiosis
Undergo Meiosis

5 Membentuk empat sel mikrospora/ tetrad
To forms four microspore cell/ tetrad

6 yang haploid
that haploid

7 Setiap sel dalam tetrad akan berkembang menjadi debunga
Each of the cell in tetrad will growth to forms pollen

8 Nuklues dalam debunnga akan membahagi secara mitosis
Nucleus in pollen will undergo mitosis

9 Membentuk nuklues tiub
To forms tube nucleus

10 dan nuklues penjana
and generative nucleus

357

BAB 7: PENYESUAIAN TUMBUHAN PADA HABITAT

AKTIVITI 1: MAKSUD PENYESUAIAN Modul m/s: 144

o.
Apakah penyesuaian?

➢ Penyesuaian merupakan penyesuaian organisma terhadap persekitaran yang mana
organisma mempunyai struktur dan bentuk yang unik untuk menyesuaikan diri
dengan persekitaran bagi memastikan kemandirian spesies.
___________________________________.

AKTIVITI 2: PENGELASAN TUMBUHAN BERDASARKAN HABITAT

Habitat Ciri habitat

Mesofit • Habitat yang tidak terlalu kering dan tidak terlalu
berair

• Bekalan air yang mencukupi
• Contoh tumbuhan: pokok manga, pokok bunga raya

dan pokok getah.

Hidrofit • Habitat berair, sama ada hidup di permukaan air atau
tenggelam di dalam air.

• Contoh tumbuhan: Teratai dan Elodea sp.

Halofit • Habitat berpaya seperti di muara sungai, tempat
pertembungan air tawar dan air laut.

• Kawasan paya ini kaya dengan kandungan garam
• Contoh tumbuhan: pokok bakau

Xerofit • Habitat yang panas dan kering dengan kehadiran air
yang sangat minimum

• Mempuyai suhu yang sangat panas
• Contoh tumbuhan: pokok kaktus dan pokok kurma

358

Pengelasan tumbuhan berdasarkan habitat.

Mesofit Hidrofit Halofit Xerofit
Helianthus sp. Hydrilla sp. Avicennia sp. Kaktus
(bunga matahari) Sonneratia sp.
Elodea sp Rhizophora sp. Nenas
Zea mays (jagung) Bruguiera sp.
Uticularia sp. Pandanus sp. Pokok pinus
Musa sp. (pisang) Nypa sp.
Nelumbium sp (teratai)
Durio sp. (durian)
Eichhornia sp. (keladi
bunting)

Platia sp. (water lettuce)

Lemna sp. (duckweed)

Modul m/s: 146

Halofit Pengambilan air dan garam
3. Daun
• Daun sukulen yang dapat menyimpan air.
• Daun mempunyai struktur khas yang dikenali sebagai hidatod
untuk menyingkirkan garam berlebihan.
• Daun yang tua dapat menyimpan garam dan akan gugur apabila
kepekatan garam yang disimpan terlalu banyak..
• Daun berkutikel tebal serta stoma yang terbenam dapat
mengurangkan kadar transpirasi.
4. Sap sel akar
• Sap sel akar pokok bakau mempunyai kandungan garam yamg
lebih tinggi daripada air laut.
• Sap sel akar tidak kehilangan air melalui osmosis.
• Pokok bakau memperoleh air dan garam mineral melalui air
laut yang memasuki akar.

Pertukaran gas
3. Mempunyai akar pernafasan yang tumbuh tegak di atas permukaan
tanah yang disebut pneumatofor.
4. Terdapat lentisel iaitu liang pada akar untuk membenarkan
pertukaran gas dengan atmosfera.

Sokongan Sistem akar yang bercabang luas dan wujud dalam pelbagai
2. bentuk dan saiz untuk
• Memberi sokongan untuk terus hidup dalam tanah yang lembut

dan berlumpur.
• Mengelakkan tumbuhan daripada tumbang akibat tiupan

angin kuat.

359

Fotosintesis
3. Daun berkutikel tebal dan stoma yang terbenam dapat
mengurangkan kadar transpirasi.
4. Mempunyai daun yang besar dan lebar untuk fotosintesis.

Hidrofit Pengambilan air dan garam
2. Tumbuhan tenggelam mempunyai daun yang nipis dan kecil
untuk meningkatkan jumlah luas permukaan per isipadu dan
meningkatkan kadar resapan air dan garam mineral secara terus
ke dalam tumbuhan melalui epidermis.

Pertukaran gas
3. Tumbuhan terapung, epidermis atas daun diliputi oleh kutikel
berlilin yang kalis air untuk memastikan stoma sentiasa terbuka.
4. Tumbuhan tenggelam mempunyai daun yang nipis dan kecil untuk
meningkatkan jumlah luas permukaan per isipadu dan
meningkatkan kadar resapan gas terlarut secara terus ke dalam
tumbuhan melalui epidermis.

Sokongan Mempunyai akar serabut halus yang menyediakan luas permukaan
5. dan memerangkap gelembung udara untuk menjadikan tumbuhan
hidrofit lebih stabil dan ringan.
6. Ciri akar tumbuhan ini membolehkannya terapung atau tegak di
dalam air di samping daya apungan yan g dihasilkan oleh air di
7. sekelilingnya.
Tumbuhan terapung, batang tumbuhan ini terdiri daripada tisu yang
8. ringan dengan banyak ruang udara di antara sel yang dikenali
sebagai tisu aerenkima.
Tumbuhan tenggelam, batangnya yang kecil membantu tumbuhan
ini tegak terapung di dalam air serta dapat mengurangkan
rintangan aliran air.

Fotosintesis
4. Tumbuhan terapung, daun yang lebar, nipis dan rata membantu
tumbuhan ini menyerap cahaya matahari yang maksimum untuk
fotosintesis.
5. Tumbuhan terapung, stoma bertaburan pada epidermis atas daun.
6. Epidermis atas daun diliputi kutikel berlilin yang kalis air untuk
memastikan stoma sentiasa terbuka.

360

Xerofit Pengambilan air dan garam mineral.
7. Akar tumbuhan tumbuh secara meluas serta dapat menembusi
jauh ke dalam tanah untuk menyerap air dan garam mineral.
8. Air yang diserap disimpan di dalam akar, batang dan daun.
9. Kaktus mempunyai daun yang kecil dan kutikel tebal berlilin di
batang serta daun.
10. Daun yang diubahsuai menjadi duri untuk mengurangkan jumlah
luas permukaanyang terdedah kepada matahari sekali gus
mengurangkan kehilangan air.
11. Kehadiran duri dapat membantu kaktus kaktus mendapatkan
bekalan air dengan mengumpulkan embun.
12. Stoma pokok katus terbenam untuk mengurangkan penyejatan air
daripada daun.

Pertukaran gas
2. Mempunyai stoma pada batang untuk penyerapan gas karbon
dioksida bagi menjalankan proses fotosintesis.

Sokongan
2. Akar tumbuhan xerofit tumbuh secara meluas serta dapat
menembusi jauh ke dalam tanah.

Fotosintesis
2. Batang pokok kaktus menjalankan proses fotosintesis.

LATIHAN (KERTAS 1) Modul m/s: 151
Modul m/s: 153
1. D
2. B
3. B
4. D
5. B
6. B

LATIHAN (KERTAS 2 BAHAGIAN A)

1. (a) Habitat / Habitat Jenis tumbuhan / Type of
plants
Tumbuhan X Daratan Mesofit 2M
Plant X Terrestrial
Mesophyte 2M
Tumbuhan Y Akuatik Hifdrofit
Plant Y Aquatic Hydrophyte 1M
1M
(b) X: Mempunyai xilem dan floem / Present of xylem and phloem
Y: Mempunyai banyak pundi udara / tisu aerenkima
Has many air sacs / aerenchyma tissues

361

2. (a) X : Bruguiera sp 1M
Y : Rhizophora sp 1M

(b) - Sistem akar yang bercabang luas dan wujud dalam pelbagai bentuk dan saiz 1M

memberi sokongan untuk terus hidup dalam tanah yang lembut dan

berlumpur / The root system that branches widely and exist in various shapes

and sizes to provides support for the plants to continue living in the soft and

muddy soil.

- Sistem akar yang bercabang luas dan wujud dalam pelbagai bentuk dan saiz 1M

untuk mengelakkan tumbuhan daripada tumbang akibat tiupan angin kuat /

The root system that branches widely and exist in various shapes and sizes to

prevents plants from being uprooted due to strong wind.

- Sistem akar pokok bakau menghasilkan ratusan akar pernafasan yang

tumbuh tegak di atas permukaan tanah yang disebut pneumatofor untuk 1M

membenarkan pertukaran gas dengan atmosfera / The root system of the

mangrove trees produces hundreds of breathing roots that grow vertically

upwards above the surface of soil, called pneumatophores.

LATIHAN (KERTAS 2 BAHAGIAN B/C) Modul m/s: 155

1. (a) Xerofit : kaktus 1M
Xerophyte : cactus

Hidrofit : Hydrilla sp./Teratai air/Keladi bunting 1M
Hydrophyte : Hydrilla sp./Water lilies/Water hyacinth

(b)(i) - Aloe vera diadaptasikan untuk hidup di habitat yang kekurangan sumber air 1M
Aloe vera is adapted to live in habitat with low water availability. 1M
- Aloe vera dapat menyimpan sejumlah besar air di dalam tisunya Aloe vera 1M
can store large volume of water in its tissues. 1M
- Aloe vera mempunyai daun yang tebal dan berisi besar untuk menyimpan
cecair.
Aloe vera has thick and fleshy leaves, which are enlarged to accommodate
the aqueous tissue.
- Daunya memnpuyai kutikel berlilin yang tebal.
The leaves has waxy cuticle.

(b)(ii) - Kiambang mempunyai penyesuaian tinggal di habitat yang dikelilingi 1M
sumber air. 1M
Duckweed has adapted to habitat with water availability around it. 1M
- Kiambang mempunyai daun yang lebar dan besar untuk terapung atau
mengurangkan rintangan arus air.
Duckweed has wide and broad leaves to float to reduce resistance from water
current.
- Stoma berada di permukaan daun untuk membenarkan pertukaran gas dan
wap air.

362

Stomata of duckweed on the upper surface of its leaves which allow the 1M
exchange of gases and water vapour.
- Akar yang kurang atau hamper tiada kerana akar tidak diperlukan untuk
menyerap air atau mineral.
Roots are poorly reduced or absent because roots are not required to absorb
water or minerals.

(c) - Lamina yang luas, lebar dan rata menyediakan luas permukaan yang besar 1M

untuk penyerapan karbon doksida dan cahaya matahari. Broad, wide and flat

lamina provide large surface area for absorption of carbon dioxide and

sunlight.

- Daun yang nipis untuk memastikan jarak yamg pendek bagi karbon 1M

dioksida untuk sampai ke sel-sel yang berfotosintesis seperti sel mesofil.

Thin leaves to ensure short distance for carbon dioxide to reach

photosynthetic cells such as mesophyll cells.

- Sel pengawal mengawal pembukaan stoma untuk penyerapan karbon

dioksida yang berkesan ke dalam daun dan oksigen keluar dari daun serta 1M

wap air semasa transpirasi.

Guard cells control the opening stomata for efficient diffusion of carbon

dioxide into leaf and oxygen out of the leaf, and also water vapour during

transpiration.

- Lapisan kutikel lutsinar pada permukaan sel epidermis untuk penembusan

cahaya ke sel mesofil palisad.

Transparent cuticle on the surface epidermal cells for penetration of light

into mesophyll palisade cells. 1M

- Sel mesofil palisad mengandungi banyak kloroplas untuk memerangkap

cahaya untuk fotosintesis.

Mesophyll palisade cells contain many chloroplasts to trap light for

photosynthesis. 1M

- Daun mempunyai salur-salur seperti xylem untuk mengangkut air ke sel-sel

yang berfotosintesis

Leaves have veins such as xylem to conduct water to photosynthetic cells and

- floem untuk mengangkut hasil fotosintesis ke bahagian lain tumbuhan. 1M

Phloem to translocate the photosynthetic products to other parts of the plant.

- Ruang udara antara sel mesofil berspan untuk karbon dioksida meresap ke

sel mesofil palisad.

Air space in between spongy mesophyll cells for carbon dioxide to diffuse 1M

into mesophyll palisade cells.

- Susunan daun secara mosaic membolehkan semua daun memerangkap

cahaya matahari.

Mosaic arrangement of leaves enables all leaves to trap sunlight. 1M

- Sel mesofil palisad berada berhampiran epidermis atas untuk penyerapan

cahaya maksimum oleh kloroplas.

Mesophyll palisade cells are next to upper epidermis for maximum light

absorption by chloroplast. 1M

1M

363

8.1 Sistem Pengelasan dan Penamaan Organisma

Sistem Pengelasan dan Penamaan Organisma
o Biodiversiti : Kepelbagaian jenis hidupan seperti mikroorganisma, haiwan dan tumbuhan.
o Taksonomi: Bidang biologi yang melibatkan pengelasan, pengecaman dan penamaan organisma

mengikut satu sistem yang teratur.

Pengelasan organisma mengikut taksonomi

Pengelasan Pengecaman Penamaan

Organisma dikenal pasti
menggunakan kekunci
dikotomi

Organisma dikategorikan berdasarkan ciri Organisma dinamakan mengikut
yang boleh diperhatikan berdasarkan sistem tatanama binomial
sistem hierarki taksonomi

Pengelasan Organisma

4. Ahli taksonomi mengelaskan kumpulan organisma berdasarkan ciri-ciri yang jelas.
5. Menggunakan enam kumpulan besar yang mengikut sistem enam alam.
6. Sistem enam alam :

3. Archaebacteria 3. Protista 7. Plantae
Contoh : bakteria sulfur Contoh : Amoeba sp. Contoh : pokok pisang
4. Fungi
4. Eubacteria Contoh : cendawan 8. Animalia
Contoh : Salmonella sp. Contoh : harimau

364

Ciri Utama Organisma dalam Setiap Alam

Alam Archaebacteria Alam Eubacteria
• Organisma prokariot. • Organisma prokariot.
• Merupakan bakteria primitif. • Merupakan bakteria sebenar.
• Dinding sel yang tidak mempunyai • Dinding sel yang mempunyai

peptidoglikan. peptidoglikan. (murein)
• Kebanyakan hidup dalam persekitaran • Sitoplasma mempunyai ribosom dan

yang ekstrim. (sangat panas, berasid, plasmid tetapi tiada organel
dan masin). bermembran seperti mitokondria dan
• Terbahagi kepada 3 kumpulan: jalinan endoplasma.
metanogen, halofil, dan termofil.

Alam Protista Alam Fungi
• Organisma eukariot. • Organisma eukariot.
• Merupakan organisma unisel • Merupakan organisma unisel

atau multisel. atau multisel.
• Mempunyai nukleus dan organel • Nutrisi adalah heterotrof (saprofit

membran lain. atau parasit)
• Terbahagi kepada 3 kumpulan: • Dinding sel dibina daripada kitin.
• Badan terdiri daripada bebenang hifa.
protozoa, alga, dan kulapuk lendir.

Alam Plantae Alam Animalia
• Organisma eukariot. • Organisma eukariot.
• Melibatkan semua jenis tumbuhan • Terdiri daripada semua haiwan

multisel. multisel.
• Nutrisi adalah fotoautotrof kerana • Nutrisi adalah heterotrof
• Kebanyakannya menjalankan
mempunyai klorofil.
• Menjalankan pembiakan secara aseks pembiakan secara seks.
• 3 kumpulan: Vertebrata
atau seks.
• 3 kumpulan: Tumbuhan tanpa biji (contoh :gajah) dan invertebrata
(contoh :tapak sulaiman)
benih (contoh :paku-pakis) dan
tumbuhan berbiji benih
(contoh :semua tumbuhan berbunga)

365

Hierarki Taksonomi

Domain Bilangan
Alam organisma
Filum dalam
Kelas kumpulan
Order semakin
Famili berkurang.
Genus Hubungan
Spesies genetic
antara
organisma
menjadi
semakin
rapat.

Hierarki taksonomi

Sistem Tatanama 5. Diperkenalkan oleh Carolus Linnaeus.
Binomial 6. Setiap nama saintifik terdiri daripada dua perkataan.

(iii) Perkataan pertama :genus
(iv) Perkataan kedua : spesies
7. Nama genus bermula dengan huruf besar.
8. Nama spesies bermula dengan huruf kecil.

Cara menulis nama saintifik:

Nama biasa Nama genus Nama spesies Nama saintifik Nama saintifik
Padi (Tulisan) (Cetakan)
Oryza sativa Oryza sativa Oryza sativa

366

Kekunci Dikotomi 4. Satu alat digunakan untuk pengecaman organisma
berdasarkan persamaan dan perbezaan.

5. Kekunci dikotomi adalah spesifik untuk satu jenis
pengecaman.

6. Ciri-ciri yang dipilih haruslah yang mudah diperiksa dan
dilihat.

Contoh kekunci dikotomi (seperti di dalam buku teks)

Contoh Kekunci Dikotomi
367

8.2 Biodiversiti

Konsep Biodiversiti
3. Biodiversiti merupakan kepelbagaian benda hidup dalam ekosistem tertentu.
4. Dibahagikan kepada 3 jenis :

Diversiti genetik Diversiti spesies Diversiti ekosistem

• Variasi gen individu di • Variasi dan kepelbagaian • Pelbagai habitat komuniti
dalam satu populasi dan organisma di muka bumi. biosis dan proses
variasi gen di antara ekologi dalam ekosistem di
populasi yang berbeza • Merangkumi kekayaan persekitaran daratan,
bagi sesuatu spesies yang spesies dan kesamarataan larutan dan persekitaran
sama. spesies akuatik.

• Tiada dua individu yang
serupa dalam spesies yang
sama.

Pokok Filogeni

5. Filogeni : sejarah evolusi suatu spesies atau kumpulan spesies organisma.
6. Pokok filogeni : satu rajah bercabang mewakili hipotesis tentang hubungan evolusi sekumpulan

organisma.
7. Pengelasan filogeni : sistem pengelasan menunjukkan hubungan evolusi dan mencerminkan

sejarah evolusi bagi organisma yang dikaji.
8. Corak cabang dalam pokok filogeni mencerminkan cara spesies atau kumpulan lain berkembang

daripada satu leluhur yang sama.

Lumut

Paku
pakis

Gimnosperma

Angiosperma

Kepentingan Biodiversiti terhadap Alam Sekitar dan Manusia
9. Untuk mengekalkan siratan makanan dan kitar nutrien
10. Sebagai tempat rekreasi.
11. Dapat memelihara keseimbangan ekosistem.
12. Digunakan dalam penyiasatan saintifik.

368

8.3 Mikroorganisma dan Virus

23.3.1 Mengenal pasti ciri utama mikroorganisma dan virus:
(i) bakteria.
(ii) protozoa.
(iii) alga.
(iv) kulat.
(v) virus
23.3.2 Memerihalkan peranan mikroorganisma dalam kitar nitrogen.
23.3.3 Memerihalkan peranan mikroorganisma sebagai:
(i) pengeluar.
(ii) pengurai.
(iii) simbion.
(iv) parasit.
23.3.4 Mendefinisikan istilah:
(i) patogen.
(ii) vektor.

Ciri Utama Mikroorganisma dan Virus

BAKTERIA PROTOZOA KULAT ALGA VIRUS

•tiada •berciri •organisma •berciri •tiada proses
nukleus haiwan unisel tumbuhan hidup
yang •gerak guna multisel •mempunyai •hanya boleh
nyata flagela •berdinding klorofil membiak
•saiz silia kitin •pemakanan •perlukan
1 hingga •pemakanan •dijumpai autotrof perumah
10 μm heterotrof di tempat •tiada •jenis asid
•bentuk autotrof lembap akar,batang nukleik
sfera •contoh gelap , daun RNA
vibrio Euglena sp organisma •contoh DNA
basilus Amoeba sp. reput atau Chlamydomo •saiz
spirilium mati nas sp 20 nm hingga
•contoh •tiada Fucus sp. 400 nm
•Lactobac akar,batang •contoh
illus sp. daun bakteriofaj T4
Streptoc •contoh HIV
occus sp. yis
Mucor sp.

369

Peranan Mikroorganisma dalam Kitar Nitrogen

Takung simpanan Kilat (pengikatan
nitrogen dalam atmosfera)NO2
atmosfera (N2)
–)

Bakteria Organisma mati, bahan Bakteria pengikat Baja
pendenitritan buangan haiwan nitrogen (NH4+,
NO3–)
Pengurai (nodul tumbuhan
(bakteria/kulat) legum)

Ammonia (NH3)
Ammonium (NH4 +

Nitrit (NO2 -

Nitrat (NO3-

✓ Bakteria pengikat nitrogen yang hidup di dalam nodul akar tumbuhan legum seperti Rhizobium sp.
serta bakteria pengikat nitrogen yang hidup bebas di dalam tanah seperti Azotobacter sp.mengikat
nitrogen daripada atmosfera dan menukarkannya kepada ion ammonium (NH4+) melalui proses
pengikatan nitrogen.

✓ Kilat semasa ribut petir mengoksidakan nitrogen kepada nitrogen dioksida (NO2) yang
kemudiannya larut ke dalam air hujan membentuk asid nitrus dan asid nitrik. Kedua-duanya akan
membentuk garam nitrat di dalam tanah.

✓ Industri pembuatan baja bernitrogen akan membekalkan baja ammonium dan nitrat ke
dalam tanah.

✓ Apabila tumbuhan dan haiwan mati, pereputan dijalankan oleh mikroorganisma pengurai
seperti bakteria dan kulat saprofit. Sebatian protein di dalam tisu badan akan diuraikan
menjadi ion ammonium (NH4+) melalui proses ammonifikasi

✓ Ion ammonium ditukarkan kepada ion nitrit (NO2–) melalui proses nitrifikasi oleh bakteria
nitrifikasi, iaitu Nitrosomonas sp.

✓ Ion nitrit ditukarkan kepada ion nitrat (NO3–) oleh bakteria nitrifikasi, iaitu Nitrobacter sp.
✓ Nitrat diserap oleh akar tumbuhan dan digunakan untuk sintesis protein. Tumbuhan tersebut

kemudiannya dimakan oleh haiwan dan sebatian nitrogen dipindahkan ke dalam tisu haiwan.

370

✓ Bakteria pendenitritan menukar nitrat di dalam tanah menjadi gas nitrogen melalui proses

pendenitritan.

Peranan Mikroorganisma

PENGELUAR •contoh fitoplankton alga hijau,alga biru-hijau

(sianobakteria), dinoflagelat dan diatom
•mempunyai klorofil
•pengeluar dalam rantai makanan

PENGURAI •bakteria dan kulat merupakan mikroorganisma
utama pengurai bahan organik
•Pengurai merembeskan enzim pencernaan untuk
mencernakan_dan menyerap hasil pencernaan.
•hasil pereputan lain seperti karbon, nitrogen dan
sulfur dikembalikan kepada tanah

PARASIT •organisma yang mendapat keuntungan daripada
perumahnya, manakala perumah mengalami kerugian

SIMBION • Simbion ialah organisma yang mempunyai hubungan
yang sangat rapat dengan organisma yang lain yang
disebut perumah

• Terdapat dua jenis simbion, iaitu ektosimbion dan
endosimbion

Definisi Patogen dan Vektor PATOGEN

Patogen ialah organisma
yang menyebabkan
penyakit,

Contoh patogen virus,
bakteria, protozoa dan
kulat.

VEKTOR

Vektor ialah organisma
penyebar penyakit

Contoh vektor lalat dan
lipas

371

Kesan Patogen terhadap Kesihatan Manusia

VIRUS CONTOH PENYAKIT:Hepatitis B

• SIMPTOM:sirosis hati, abdomen membengkak , kulit dan warna lapisan
sklera mata menjadi kuning ,boleh menyebabkan kematian

BAKTERIA CONTOH PENYAKIT:Tuberculosis

• SIMPTOM:Hilang berat badan, batuk berdarah, sesak nafas

PROTOZOA CONTOH PENYAKIT:

• SIMPTOM: sakit perut, cirit birit, muntah

KULAT CONTOH PENYAKIT:panau

• SIMPTOM: tompok tompok putih atau merah jambu pada kulit

372

SOALAN OBJEKTIF

1C
2C
3D
4A
5C

SOALAN ESEI

Rajah menunjukkan tapak pembuangan sampah di kawasan perumahan.
Diagram shows a dumping site in a housing area.

Berdasarkan Rajah, terangkan kesan pembuangan sampah tidak terancang terhadap
manusia dan cara mengatasi masalah tersebut.
Based on Diagram, explain the effects of unplanned waste disposal on human from
garbage dumping and how to overcome the problem.

[10 markah]/ [10 marks]
Boleh menerangkan kesan pembuangan sampah yang tidak terancang terhadap
kesihatan dan cara mengatasinya.
Able to explain the effects of unplanned waste disposal on human health from garbage
dumping and how to overcome the problem.

Sampel jawapan
Sample answer:
Kesan pembuangan sampah tidak terancang terhadap kesihatan manusia
The effects of unplanned waste disposal terhadap kesihatan manusia

• E1 Botol air plastik terurai membebaskan bahan merbahaya
Plastic water bottles eventually break down to release a harmful component

• E2 meresap ke kawasan sekitar tanah dan sumber air
seeps into the surrounding areas of the soil and water bodies

• E3 membahayakan kehidupan haiwan dan tumbuhan yang bergantung padanya

373

harm the animal and plant life that depends on it.
• E4 Gas dibebaskan di tempat pembuangan sampah seperti gas metana

landfill gases such as methane gas have been released
• E5 menyebabkan kanser, menimbulkan masalah pernafasan dan penglihatan

causing cancer, create respiratory problem and visibility problems
• E6 lalat yang menjadi pembawa penyakit setelah membiak pada sisa pepejal

flies which are carriers of illnesses after breeding on solid Waste
• E7 menyebabkan penyakit taun/kolera/ cirit birit/ keracunan makanan

causing cholera / diarrhea / food poisoning
• E8 Nyamuk menjadikan kawasan kumbahan, air hujan, tayar, tin dan benda yang

menakungkan air sebagai tempat pembiakan
mosquitoes, they find sewage, rainwater, tires, cans and other objects to be
ideal breeding grounds.
• E9 Mereka membawa dan menyebarkan penyakit seperti malaria dan denggi.
They carry and spread diseases such as malaria and dengue.
• E10 Tikus menyebarkan penyakit seperti Hantavirus Pulmonary Syndrome,

Leptospirosis, Demam-gigitan Tikus dan Salmonellosis
rats spread diseases such as Hantavirus Pulmonary Syndrome, Leptospirosis,
Rat-bite Fever and Salmonellosis.

Any 6 E’s

Cara mengatasi masalah
Ways to overcome the problems

• W1 Kurangkan jumlah sampah yang mereka hasilkan dengan hanya membeli dan
menggunakan barangan penting.
Reduce the amount of waste they generate by only purchasing and use
essential products.

• W2 Amalan penggunaan semula, seperti menderma atau menjual barangan
terpakai yang masih dalam keadaan baik
The practice of reusing, such as donating or selling used products that are
still in good condition

• W3 Inisiatif kitar semula seperti pembukaan pelbagai kawasan khusus untuk
koleksi percuma peralatan terpakai dan usang, perabot dan produk rumah lain
Recycling initiatives such as the opening up of various designated areas for
free collection of used and obsolete appliances, furniture and other home
products

• W4 Tapak pelupusan
landfills

• W5 insinerator digunakan dalam proses pembakaran sisa pepejal untuk tujuan
mengurangkan jumlah sampah dengan membuang bahan mudah terbakar
incinerator used in the process of burning solid waste for the purpose of
reducing the volume of waste by removing combustible matter

• W6 Pemprosesan biologi
biological processing

Any 4 W’s

374

BAB 9: EKOSISTEM

9.1 KOMUNITI DAN EKOSISTEM

AKTIVITI 1: DEFINISI SPESIES, POPULASI, KOMUNITI, HABITAT,
NIC DAN EKOSISTEM

[Buku Teks 171]
- Lengkapkan jadual di bawah.

Habitat Persekitaraan atau tempat tinggal semula jadi sesuatu organisma.

Spesies Sekumpulan organisma yang serupa boleh saling membiak dan
menghasilkan anak

Populasi Sekumpulan organisma yang sama spesies dan hidup di habitat yang
sama.

Komuniti Semua populasi organisma daripada spesies yeng berbeza yang hidup
dalam satu habitat serta saling berinteraksi antara satu sama lain.

Ekosistsm Beberapa komuniti yang tinggal bersama dala satu habitat, saling
berinteraksi antara satu sama lain termasuk komponen abiosis.

Nic Peranan sesuatu organisma dalam ekosistem yang merangkumi tingkah
laku serta interaksinya dengan komponen biosis dan abiosis di
persekitaran.

375

AKTIVITI 2: KOMPONEN BIOSIS DAN KOMPONEN ABIOSIS

[Buku Teks 171]
- Lengkapkan peta pokok di bawah.

EKOSISTEM

KOMPONEN BIOSIS KOMPONEN ABIOSIS

Merujuk kepada Organisma di dalam Elemen bukan hidup yang merangkumi
suatu ekosistem yang berinteraksi dengan ciri fizikal dan kimia yang
organisma lain. mempengaruhi organisma dlam
ekosistem.

Contoh: Contoh:
- Pengeluar - Nilai pH
- Pengguna - Suhu
- Pengurai - Keamatan cahaya

376

AKTIVITI 3: KOMPONEN BIOSIS DAN KOMPONEN ABIOSIS

[Buku Teks 171]

- Padankan organisma dengan tabiat nutrisinya.

v

Organisma yang FOTOAUTOTROF Tumbuhan Hijau
mensintesis sebatian KEMOAUTOTROF Kulat

organik tanpa SAPROTROF Nitrobacter sp.
menggunakan cahaya HOLOZOIK Kutu
Tupai
Organisma yang PARASIT
mensintesis sebatian
organik daripada karbon
dioksida dan cahaya.

Organisma yang
memakan bahan organik
dan mencernakannya dan
serap ke dalam badan.

Organisma yang
memperoleh nutrien
daripada bahan organik

mati dan reput.
Organisma yang
menyerap nutrien
daripada perumah.

377

AKTIVITI 4: KOMPONEN BIOSIS MENGIKUT ARAS ROF

[Buku Teks 177]
- Isi tempat kosong.

Matahari:

• Membekalkan sumber tenaga
yang paling utama.

Pengeluar:

• Merupakan autotrof.
• Mensintesis glukosa daripada air dan gas

karbon dioksida.

Pengguna Primer

• Merupakan herbivor
• Memperoleh tenaga dengan memakan

pengeluar.

Pengguna Sekunder

• Makan pengguna primer ( karnivor ) manakala
makan pengguna primer dan pengeluar (omnivor)

Pengguna Tertier

• Merupakan karnivor
• Memakan pengguna sekunder

Aras Trof: Susunan kedudukan organisma yang dihubungkaitkan oleh aliran tenaga

dalam sesuatu rantai makanan.

378

AKTIVITI 5: PIRAMID EKOLOGI

[Buku Teks 180- 181]

PIRAMID BILANGAN

• Merujuk kepada ……….bilangan….. organisma
pada setiap aras trof dalam satu …….rantai…….
makanan.

• Semakin tinggi ke bahagian atas piramid, semakin
……kurang……… bilangan organisma dalam setiap
aras dan semakin…besar…. saiz organisma.

PIRAMID BIOJISIM 400 kg/km2
2100 kg/km2
• Menunjukkan jumlah ……biojisim…. per 21000 kg/km2
unit …kawasan. semua orgsniama dalam
setiap aras trof. 2.1 ×107 kg/km2

• Semakin tinggi ke bahagian atas piramid,
semakin …kurang.. jumlah biojisim per
unit kawasan.

PIRAMID TENAGA

• Menunjukkan jumlah ……tenaga……. yang ada dalam
sesuatu ekosistem.

• Tenaga dipindahkan ke …aras trof… berikutnya apabila
pengguna primer memakan pengeluar.

• Hanya …10%… tenaga dipindahkan, …90%.. hilang
ke persekitaran.

379

AKTIVITI 6: JENIS INTERAKSI ANTARA KOMPONEN BIOSIS

[Buku Teks 182- 183]

SAPROFITISME SIMBIOSIS

• Interaksi organisma yang mendapat • Berlaku apabila spesies …berlainan…
makanan daripada bahan organik hidup bersama dan berinteraksi antara
…mati….. satu sama lain.

• Contohnya: Mutualisme ++
Cendawan tumbuh atas batang Komensalisme +O
pokok mati. + -_
Parasitisme

PERSAINGAN PEMANGSAAN

• Berlaku apabila organisma dalam satu • Interaksi yang melibatkan satu
…habitat… bersaing untuk …organisma… yang makan
mendapatkan …keperluan asas…. organisma lain iaitu …mangsa..
seperti makanan, air, cahaya &
pasangan. • Contohnya:
Burung hantu adalah …pemangsa..
Interspesies Intraspesies dan tikus adalah …mangsa…...

Persaingan antara Persaingan antara 380
spesies yang spesies yang

…berlainan…… …sama…

AKTIVITI 7: KOMPONEN ABIOSIS DAN BIOSIS EKOSISTEM PAYA
BAKAU

[Buku Teks 185- 186]

KOMPONEN ABIOSIS

• Terdedah kepada …ombak… dan pasang …surut… air.
• Percambahan …biji benih … di kawasan pasang surut air.
• Tededah kepada …keamatan cahaya.. yang tinggi.
• Kandungan garam dalam tanah yang tinggi.
• Kepekatan …oksigen… terlarut yang sangat rendah dalam air.
• Terdedah kepada …tiupan angin .. yang kencang.
• Tanah ..lembut.. berlumpur dan kurang pengudaraan.

KOMPONEN BIOSIS

Burung Bagau Monyet Belanda Ular Ketam

Pokok Bakau Belangkas Ikan Belacak Cendawan

381

AKTIVITI 8: CIRI PENYESUAIAN POKOK BAKAU

[Buku Teks 187]

DAUN

• Daun …berkutikel… tebal.
• Stoma terbenam untuk mengurangkan kadar

…transpirasi….
• Daun …sukulen… dan mempunyai …hidatod…

untuk menyingkirkan garam berlebihan.
•

BIJIH BENIH VIVIPARITI

• Bercambah dan tumbuh ketika masih ..masih
melekat.. pada pokok.

• Membolehkan biji benih yang jatuh …tercacak…
di atas tanah berlumpur.

AKAR JANGKANG

• Tumbuh …bercabang ….. daripada bahagian
bawah batang.

• Akar mengcengkam di dalam …tanah.. dengan
kuat untuk memberikan …sokongan….

AKAR PNEUMATOFOR

• Mempunyai …lentikel….
• Membantu pertukaran …gas….

382

AKTIVITI 8: PENGKOLONIAN DAN SESARAN

[Buku Teks 188]

PENGKOLONIAN SESARAN

Proses dimana tumbuhan mula menakluki Spesies yang dominan …menggantikan..
tempat yang belum diduduki, …membiak.
dan membentuk …koloni.. di sesuatu sesetengah spesies yang kurang dominan
di sesuatu habitat secara …perlahan-
kawasan. lahan…….

ZON GARIS PANTAI ZON TENGAH ZON BELAKANG

• Paling terdedah kepada • Terletak di sepanjang • Terletak jauh ke daratan.
…ombak… besar. sungai berdekatan dengan • Ditumbuhi pokok
…muara…
• Ditumbuhi spesies …Bruguiera sp.…
…perintis….. • Ditumbuhi …Rhizophora • Tanah berubah menjadi
sp. ….
• Sistem akar yang meluas …keras. yang lebih
memerangkap …lumpur… • Mempunyai akar sesuai untuk pokok
dan bahan organik. …jangkang.. yang dapat daratan seperti Nypa sp.
memerangkap ..ranting. . dan …Pandanus sp. …
• Menyebabkan tanah kayu dan lumpur dari
menjadi tinggi. hanyut.

• Spesies ini disesarkan oleh • Tebing menjadi …tinggi..
……Rhizophora sp. … dan .kering. kurang sesuai
untuk … Rhizophora sp
……

383

AKTIVITI 9: KEPENTINGAN EKOSISTEM PAYA BAKAU

[Buku Teks 189]

ZON ……PERLINDUNGAN…… SUMBER ……PERHUTANAN……
• Menjadi Panampan semula jadi. • Kayu bakau digunakan untuk
• Mengurangkan kelajuan ombak dan
membuat sampan, perangkap ikan.
angin • Membuat barangan kraf tangan.
• Tempat perlindungan bagi ikan kecil, • Dibakar dalam relau untuk

ketam dan udang. menghasilkan sumber bahan api.
• Tempat mencari makanan bagi

spesies burung.

SUMBER ……PERIKANAN……… SUMBER MAKANAN & UBATAN
• Hasil laut menjadi sumber • Buah Avicennia sp. dimakan sebagai

pendapatan nelayan. sayur
• Menyokong industri sangkar • Kekacang pokok Avicennia sp boleh

terapung untuk menternak spesies direbus dan dimakan
komersial. • Bunga Avicennia sp boleh

menghasilkan madu
• Buah Sonneratia sp digunakan dalam

pembuatan bahan minuman
• Buah Nypa sp boleh dimakan dan air

buahnya boleh membuat cuka dan
nira.
• Kulit pokok Bruguiera sp boleh
merawat cirit-birit

Buah Avicennia sp. Buah Sonneratia sp.
384

9.2 EKOLOGI POPULASI

AKTIVITI 1: KESAN FAKTOR ABIOSIS KE ATAS TUMBUHAN

[Buku Teks 190]
FAKTOR SUHU

• Suhu optimum pertumbuhan tumbuhan adalah 25 0C hingga 30 0C
• Suhu yang tinggi akan menyahasli enzim.
• Proses biokimia terganggu.
• Meningkatkan kadar sejatan air.
• Suhu yang rendah mengurangkan aktiviti enzim menyebabkan tindak balas biokimia

menjadi perlahan.
FAKTOR CAHAYA

• Penting untuk proses fotosintesis
• Kawasan kurang cahaya mempunyai taburan tumbuhan yang kurang
FAKTOR pH TANAH
• Penting untuk penyerapan nutrien oleh akar.
• Kurang penyerapan nutrien menjejaskan pertumbuhan pokok.
FAKTOR KANDUNGAN GARAM MINERAL
• Memberikan kesan ke atas penyerapan air secara osmosis
• Kandungan garam yang tinggi menyebabkan tumbuhan kehilangan. air.
• Mineral diperlukan untuk menghasilkan protein, enzim, nukeoltida, vitamin
FAKTOR AIR
• Diperlukan untuk aktiviti enzim, fotosintesis, pengangkutan dan sokongan
• Kutub dan gurun adalah kawasan yang kering mempunyai taburan populasi dan

kepadatan tumbuhan yang rendah

385

AKTIVITI 2: JENIS CORAK TABURAN POPULASI [Buku Teks 191]

TABURAN POPULASI

BERKELOMPOK RAWAK SEKATA

• Membentuk kumpulan yang • Taburan corak bebas • Organisma tersebar di
terpisah. • Melibatkan spesies yang seluruh kawasan.

• Kerana taburan sumber yang kurang berinteraksi antara • Melibatkan spesies bersaing
tidak sekata satu sama lain. untuk sumber terhad.

AKTIVITI 3: ANGGARAN SAIZ POPULASI ORGANISMA

[Buku Teks 192]

Faktor Kajian Dalam Ekologi Populasi

Saiz Populasi Bilangan organisma yang terdapat di dalam sesebuh populasi.

Kepadatan Populasi Bilangan individu sesuatu spesies per unit keluasan habitat.

386

AKTIVITI 4: TEKNIK PERSAMPELAN RAWAK

[Buku Teks 192]

TEKNIK PERSAMPELAN KUADRAT
• Struktur rangka berbentuk segi empat sama
• Diperbuat daripada kayu, besi atau plastik.
• Dipecahkan kepada beberapa bahagian yang sama saiz.
• Saiz kuadrat bergantung kepada jenis dan saiz organisma, keluasan kawasan, taburan
serta kepadatan tumbuhan yang dikaji.
• Menggangarkan saiz populasi tumbuahan daratan atau haiwan yang tidak aktif
• Bilangan oraganisma dalam kawasan kuadrat mewakilli keseluruhan kawasan yang
dikaji.

KAEDAH TANGKAP-TANDA-LEPAS-TANGKAP SEMULA
• Menganggarkan saiz populasi organsima yang bebas bergerak di kawasan yang dikaji.
Langkah-langkah
(Tuliskan nombor untuk menunjukkan urutan yang betul)

5 Selepas satu jangka masa, tangkapan kedua dibuat secara rawak di kawasan
yang sama.

2 Bilangan haiwan yang ditangkap kali pertama dicatatkan.
4 Haiwan yang telah ditanda, dilepaskan semuka ke kawasan kajian.
6 Jumlah semua haiwan dalam tangkapan kedua, iaitu bilangan haiwan yang

bertanda dan tidak bertanda dicatatkan
1 Haiwan yang dikaji ditangkap secara rawak pada kali pertama.
3 Setiap haiwan yang ditangkap akan ditanda dengan dakwat India.

387

AKTIVITI 5: PERSAMPELAN KUADRAT

[Buku Teks 192]

FREKUENSI: Kebarangkalian untuk memperoleh individu sesuatu spesies tumbuhan dalam
setiap kuadrat.

Bilangan kuadrat yang mengandungi spesies yang dikaji ×100%
Frekuensi =

Jumlah bilangan kuadrat yang digunakan

KEPADATAN: Bilangan individu purata sesuatu spesies per unit luas kawasan kajian.

Jumlah bilangan individu spesies yang dikaji dalam semua kuadrat
Kepadatan =

Jumlah bilangan kuadrat yang digunakan ×luas satu kuadrat
PERATUS LIPUTAN: Peratus permukaan tanah yang diliputi oleh tumbuhan.

Luas Kawasan yang diliputi oleh spesies yang dikaji dalam semua kuadrat
= ×100%

Jumlah bilangan kuadrat yang digunakan ×luas satu kuadrat

LATIH TUBI

1. Sekumpulan murid menjalankan satu eksperimen untuk menggangarkan kepadatan
Mimosa pudica di padang sekolah menggunakan kuadrat 1m ×1m.

Keputusan eksperimen ditunjukkan dalam jadual berikut.

Kuadrat 1 2 3 45

Bilangan Mimosa pudica 2 0 3 2 1

Hitungkan frekuensi dan kepadatan Mimosa pudica.

Frekuensi: 4
×100 % = 80%

5

Kepadatan: 2 + 0 -3 + 2 + 1
= 1.6 m-2

5 ×1 ×1

388

2. Sekumpulan murid menjalankan satu eksperimen untuk menggangarkan bilangan
tumbuhan X dalam 10 kuadrat yang setiapnya berukuran 1m ×1m.

Keputusan eksperimen ditunjukkan dalam jadual berikut.

Kuadrat 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Bilangan tumbuhan X 15 0 8 6 0 10 18 4 0 9

Hitungkan frekuensi dan kepadatan Mimosa pudica.

Frekuensi: 7 = 7 m-2
Kepadatan: ×100 % = 70%

10

15 + 0 + 8 + 6 + 0 + 10 + 18 + 4 + 0 + 9

10 ×1 ×1

3. Seorang murid menjalankan kajian populasi sejenis rumput Y di padang sekolahnya
dengan menggunakan teknik persampelan kuadrat. Setiap kuadrat berukuran 1 m ×1 m.

Jadual berikut menunjukkan keputusan kajian.

Kuadrat 1 2 3 45

Luas liputan rumput Y/ m2 0.32 0.78 0.20 0.66 0.15

Hitung peratus liputan rumput Y di padang sekolahnya.

Peratus liputan = 0.32 + 0.78 + 0.20 + 0.66 + 0.15 ×100 % = 42.2 %
5 ×1 ×1

389

AKTIVITI 6: TEKNIK TANGKAP-TANDA-LEPAS TANGKAP SEMULA

[Buku Teks 192]

FORMULA

A×B
Saiz populasi =

C

A = Bilangan haiwan dalam tangkapan pertama
B = Bilangan haiwan dalam tangkapan kedua
C = Bilanngan haiwan yang bertanda dalam tangkapan kedua.

LATIH TUBI

1. Maklumat berikut menunjukkan keputusan satu kajian yang dijalankan untuk menganggar
saiz populasi siput di kebun.

Bilangan pepatung dalam sampel pertama 30
Bilangan pepatung dalam sample kedua 20
Bilangan pepatung yang bertanda dalam sampel kedua 5

Anggarkan saiz populasi siput.

30 ×20
= 10

5

2. Jaduam lemunjukkan keputusan kajian yang dijalankan untuk menganggarkan saiz
populasi pepatung di padang sekolah.

Tangkapan Bilangan pepatung yang ditangkap
Pertama
Kedua 200

50 bertanda 85 tidak bertanda

Anggarkan saiz populasi pepatung di padang sekolah.

200 ×135
= 540

50

390

JAWAPAN LATIHAN (KERTAS 1)

1C 4C
2B 5A
3C

JAWAPAN LATIHAN (KERTAS 2 BAHAGIAN C)

1. a. Kelapa sawit/ pengeluar mendapat tenaga daripada matahari
P1 The oil palm/ producer received energy from sun
P2 Menukarkan tenaga cahaya kepada tenaga kimia.
P3 Convert light energy to chemical energy/ fruits
P4 Melalui fotosintesis
P5 Through photosynthesis
P6 Apabila tikus memakan buah kelapa sawit
P7 When rats consume the oil palm
P8 10% tenaga dipindahkan daripada pengeluar kepada tikus
10% of the energy is transfer from plant to rats.
90% tenaga hilang (ke persekitaran)
90 % of the energy is loss (to environment)
Sebagai repirasi/ pembiakan/aktiviti/ mana-mana proses yang sesuai
As respiration/ reproduction/ activity/any suitable process
10% tenaga dipindahkan ke aras trof seterusnya
10% of energy is transfer to the next trophic level.

[Mana-mana 6]

b. (Interaksi antara tikus dan ular) adalah pemangsaan
P1 (interaction between rat and snake) are predation
P2 Tikus adalah mangsa/ ular adalah pemangsa
P3 Rats is a prey/ snake is a predator
P4 Apabila populasi tikus meningkat, populasi ular akan meningkat
P5 When rats population increase, snake population will increase
P6 Ular menndapat bekalan makanan yang mencukupi
P7 Due to sufficient food supply
Apabila populasi ular meningkat, populasi tikus akan berkurang
When snake population increases,rats population will decrease
Kerana tikus telah dimakan oleh ular
Because rats eaten by snake
Apabila populasi tikus berkurang, populasi ular akan berkurang
When rat population decreases, snake population will decreases

[Mana-mana 4]

391

b i Taburan populasi Pleurococcus sp. dalam Kuadrat X dan Y.
Population distribution of Pleurococcus sp. in Quadrat X and Y.

X: 43-44 cm2
Y: 14-15 cm2

ii [2 Markah]
P
P1 Taburan pleurococcus sp. di Kawasan X lebih tinggi berbanding Y.
P2 Distribution of Pleurococcus sp in X is higher than Y
P3 X terlindung daripada cahaya matahari
P4 X shaded from sunlight
P5 Mendapat keamatan cahaya yang rendah
P6 Get low light intensity
P7 Pleurococcus sp. memerlukan keamatan cahaya yang rendah
Pleurococcus sp. needed low light intensity
Permukaan batang pokok dapat menakung air
Surface of tree trunkd csn retain water
Kelembapan yang lebih tinggi di X
Humidity at X is higher
Permukaan batang pokok dapat memerangkap bahan organik
Surface of tree trunk can trap organic matter
Pleurococcus di X mendapat nutrien yang banyak.
Pleurococcus at X gets more nutrient

[8 Markah]

392

10.1 ANCAMAN ALAM SEKITAR
1. Keadaan alam sekitar yang kekal sama tanpa mengalami masalah kekurangan atau penurunan sumber
semula jadi dan kualiti alam sekitar yang terjamin untuk satu tempoh masa yang panjang.
2. Perubahan iklim, penyahhutanan, pencemaran, kehilangan biodiversiti, ledakan pertumbuhan populasi
manusia, pemanasan global, eutrofikasi.

A PERUBAHAN IKLIM DAN PEMANASAN GLOBAL
3. (a) suhu (b) taburan hujan (c) perubahan angina secara drastik

(d) rumah hijau (e) dipantulkan (f) atmosfera Bumi (g) sinar inframerah (h) karbon dioksida
(i) metana (j) nitrogen dioksida (k) klorofluorokarbon ( CFC ) (l) sejuk (m) karbon dioksida
(n)aktiviti manusia (o) terperangkap (p) suhu Bumi (q) rumah hijau

4 (a) (i) pencairan ais di kutub (ii) suhu (iii) pemanasan global (iv) ribut (v) taufan
(vi) flora (vii) fauna

(b) (i) sinaran matahari (ii) memantulkan (iii) mengekalkan (iv) pencairan ais
(v) dipantulkan (vi)gas-gas rumah hijau (vii) kehidupan (viii)dipancarkan (ix) tanaman

(c) El Nino (d) La Nina
(e) (i) karbon dioksida dan nitrogen oksida (ii) karbon dioksida (iii) metana

(iv) Nitrogen oksida (v) Klorofluorokarbon ( CFC )

B PENYAHHUTANAN DAN KEHILANGAN BIODIVERSITI
1. Penebangan pokok secara besar-besaran.
2. Kehilangan habitat , kepupusan
3. (i) Hakisan tanah (ii) Banjir kilat (iii) Perubahan iklim (iv) Kehilangan biodiversiti
(v) Mengganggu kitar nitrogen, kitar air dan kitar karbon (vi) kehilangan kawasan tadahan air

4. (a) (i) Permukaan tanah terdedah kepada cahaya terik (ii) Angin (iii)Hakisan oleh angin
(iv) Larut lesap berlaku (v) Hujan (vi) Hakisan oleh air (vii) Sungai
(viii)Longgokan tanah (ix) Aras air lama (x) Aras air baharu ( banjir )

(b) kehilangan biodiversity
(c )Pemburuan hidupan liar ; makanan ; perubatan dan kraf tangan
(d) pH ; telur ; dewasa

C EUTROFIKASI
1. Eutrofikasi ; pertumbuhan alga ; hidupan akuatik ; kualiti air

393

2. Nutrien (
3. Baja nirat ; fosfat ; pertanian
4. (a) nitrat ; fosfat ; alga

(b) eutrofikasi ; mengurangkan
(c ) oksigen ; rendah ; mati ; alga ; bakteria pengurai
(d)Bakteria pengurai ; oksigen ; keperluan oksigen biokimia ; biochemical oxygen demand
BOD )

5. (i) Rumah teres (ii) Rumah pangsa (iii) Loji kumbahan (iv) Kilang (v) Kebun

(vi)Kandang kambing (vii) kawasan pembinaan (viii) Aktiviti perlombongan

6. (i) Keperluan oksigen biokimia (ii) bakteria (iii) kulat (iv) tinggi (v) rendah (vi) rendah

(vii)baik (viii)oksigen (ix ) tinggi

D PENCEMARAN

1(a) terjadi apabila terdapat peningkatam bahan pencemar seperti gas, asap, debu dan habuk di
dalam atmosfera sehingga menjejaskan kesihatan dan kehidupan manusia, haiwan serta
tumbuhan.

(b) (i) Gas nitrogen oksida ; gas karbon monoksida ; Plumbum ; Asap dan jelaga ;
Gas hidrokarbon

(ii) gas sulphur dioksida ; gas nitrogen oksida ; debu ; gas karbon monoksida ; gas karbon
Dioksida

(iii) Gas karbon dioksida ; Asap dan jelaga

(c) (i) bahan api fosil (ii) karbon monoksida (iii) nitrogen oksida (iv) sulphur dioksida
(v) wap air (vi) nitrik (vii)sulfurik ( viii) hujan asid (ix) kurang (x) pH (xi) tisu daun
(xii)mereputkan (xiii) plankton (xiv) makanan (xv) rantai makanan (xvi) penyakit kulit

(d) (i) Gas-gas berasid terlarut dalam wap air (ii) Perindustrian
(iii) Pembakaran bahan api fosil (iv) Arah tiupan angin hujan (v) Sejatan (vi) Kondensasi
(vii) Hujan asid

2. Pencemaran terma

(a) Kemerosotan kualiti air akibat penyingkiran haba yang berlebihan ke dalam air disebabkan
oleh proses yang mengubah suhu air.

(b) penyejuk ; stesen jana kuasa elektrik
(c) panas ; terma
(d) Peningkatan ; habitat akuatik
(e) Oksigen ; berkurang ;
(f) Suhu
(g) Telur ikan
(h) peningkatan ; mendadak ; alga ; tinggi ; tahap BOD

2. Pencemaran bunyi

394

(a) bunyi yang mengganggu serta mendatangkan keburukan kepada kesihatan manusia dan
haiwan.

(b) Bunyi kenderaan, aktiviti pembinaan, mesin pertanian dan industri , bunyi muzik yang kuat
dari majlis keraian.

(c) (i) tekanan darah tinggi (ii) penyakit kardiovaskular (iii) kemurungan (iv)sakit kepala

E LEDAKAN PERTUMBUHAN POPULASI MANUSIA

1 peningkatan jumlah manusia yang tinggal di kawasan tertentu.
2 Penyahhutanan ; biodiversiti ; pemanasan global ; penempatan
3 Bekalan air bersih ; kepupusan
4 air ;
5 sisa kumbahan ;
6 teknologi rawatan air ; kos sumber air

10.2 PEMELIHARAAN, PEMULIHARAAN DAN PEMULIHAN EKOSISTEM

1(a) (i) Usaha melindungi komponen-komponen dalam suatu ekosistem supaya dapat
mengekalkan keadaan semulajadinya.

(ii) Usaha membaik pulih sumber-sumber alam sekitar seperti air, hutan, tenaga, udara,
mineral dan lain-lain yang telah digunakan tanpa membiarkan sumber-sumber itu
pupus.

(iii) Usaha-usaha bagi memperbaharu dan memulihkan ekosistem semulajadi yang
merosot, rosak atau musnah akibat aktiviti manusia.

2(a) Pemulihan (b) Pemeliharaan (c) Pemuliharaan (d) Pemeliharaan
(e) Pemuliharaan (f) Pemeliharaan (g) Pemuliharaan (h) Pemuliharaan

10.3 AMALAN DALAM MELESTARIKAN ALAM SEKITAR

1 memastikan penggunaan sumber-sumber semulajadi mencukupi buat masa ini dan untuk
masa depan bagi manfaat semua jenis kehidupan di Bumi.

2 (a) mengelakkan pencemaran alam
(b) melindungi kapasiti ekosistem
(c) mengelakkan pembangunan yang akan mengancam kesihatan manusia atau menjejaskan
kualiti kehidupan.

3(a) * Pembuangan bahan buangan dapat dikurangkan jika kita mengamalkan konsep 5 R ,
iaitu :
# Rethink ( fikir semula)
# Repair ( Baiki semula)
# Reuse ( Guna semula)
#Reduce ( Kurangkan )
# Recycle ( Kitar semula)

(b) * sumber tenaga elektrik yang utama adalah daripada pembakaran bahan yang tidak
boleh diperbaharui , iaitu bahan api fosil seperti petrol dan diesel.
* Gunakan tenaga elektrik secara berhemat untuk mengurangkan pemebasan bahan
pencemar seperti gas karbon monoksida.

395

(c ) * Jabatan Amalan Sekitar diberikan kuasa untuk :
# Menyelaras aktiviti pembuangan sisa buangan
# menetapkan had maksimum penegluaran sisa buangan
# mengawal pelesenan jenis bahan buangan, kandungan, jumlah dan kesan
bahayanya.

* Menjalankan upcycle bahan sisa dapat mengurangkan sisa buangan ke tempat
pelupusan sampah.

(d) * Guna semula air terpakai atau air hujan untuk menyiram pokok dan mencuci
kenderaan.

(e) * Kawalan biologi ialah cara mengawal populasi haiwan perosak dengan
menggunakan musuh semulajadinya.
* Cara ini dapat mengurangkan penggunaan racun serangga.

(f) * Tenaga yang boleh diperbaharui bermaksud tenaga yang dijana daripada sumber
semulajadi seperti matahari, angina , ombak, air , geoterma dan biojisim.

* Tenaga yang boleh diperbaharui lebih bersih, mudah dan selamat.
(g) * Menggunakan pengangkutan mesra alamseperti basikal atau kenderaan berkuasa

hibrid dan elektrik.
*Mengamalkan amalan berkongsi kereta
*Menggunakan kenderaan awam seperti bas, komuter , monorel , Transit Aliran

Ringan ( LRT ), Perkhidmatan tren Elektrik ( ETS ) dan KLIA Ekspres/KLIA
Transit.

STATUS SEKURITI MAKANAN DI MALAYSIA

1 Jaminan makanan yang merujuk kepada jaminan ketersediaan makanan, jaminan
capaian makanan dan jaminan penggunaan makanan.

2 A Ketersediaan makanan B Akses makanan C Pengguaan makanan
D Kestabilan makanan

3 Halal ; bersih ; kebersihan ; ketertiban
4 Ladang ; akhir
5 Good Manufacturing Practice ( GMP) ; Hazard Analysis and Critical Control Points (

HACCP )
6 berkualiti ; bersih ; sihat dan selamat

10.4 TEKNOLOGI HIJAU

1 merujuk kepada pembangunan dan aplikasi produk, peralatan serta sistem untuk
memelihara alam sekitar serta alam semulajadi dan meminimumkan atau mengurangkan
kesan negatif daripada aktiviti manusia.

2 Sains, Teknologi dan Inovasi ( MOSTI ) ; 27 Mac 2004 ; aktiviti manusia ;
3 Teknologi Hijau Negara 2009 ; sistem
4 (a) degradasi (b) rumah hijau (c )Menjimatkan (d) Selamat (e ) diperbaharui
5 Teknologi Hijau Negara ( DTHN ) ; Julai 2009 ;
6 Pembangunan mampan ; akan datang
7 Tenaga ; alam sekitar ; ekonomi dan sosial
8 Populasinya
9 Permintaan
10 Pengurusan sumber semula jadi ; pembalakan ; penerokaan tanah ; pelepasan ;

pembuangan ; pencemaran
11 Kualiti hidup

396

12 Teknologi Hijau C dapur ; sisa ; baja semulajadi
13 A ekoenzim ; pembersih B kulit pisang ; bioplastik

; penggalak pertumbuhan D biogas ; sisa pepejal
E baja foliar ; daun ; penggalak

APLIKASI SAINS SOSIAL UNTUK MENYELESAIKAN MASALAH DAN CABARAN ALAM
SEKITAR

1 sains sosial
2 pendidikan
3 malaysia Ketiga ; Pendidikan Alam Sekitar
4 alam sekitar
5 (a) kesedaran ; alam sekitar (b) pengetahuan ; peranan (c ) kemahiran

(d) melindungi ; memajukan
6 komunikasi ; media massa
6 alam sekitar
7 penebangan pokok ; sumber air dan tanah ; gotong – royong ; kebersihan ; keceriaan

LATIHAN (KERTAS 1) 4D 5A
1B 2C 3D

LATIHAN (KERTAS 2 BAHAGIAN B)

1 (a) Eutrofikasi

(b) akibat peningkatan pertumbuhan alga , kematian hidupan akuatik dan kemerosotan
kualiti air.Oleh itu , eko sistem air menjadi kaya dengan nutrien yang
menyebabkan perubahan struktur ekosistem tersebut.

(c) (i) BOD semakin meningkat
(ii) 1. Baja nitrat 2. Fosfat

397

BAB 11: PEWARISAN

11.1 PEWARISAN MONOHIBRID

AKTIVITI 1: PEWARISAN MONOHIBRID [Buku Teks 230-231]

Isi tempat kosong pada ruangan yang disediakan.

1. Pewarisan monohibrid melibatkan satu ciri dan trait berbeza yang dikawal oleh satu
gen.

2. Bidang kajian tentang pewarisan dan variasi dikenali sebagai genetik.
3. Orang pertama yang mengemukakan prinsip pewarisan secara saintifik ialah Gregor

Mendel dan juga dikenali sebagai pengasas kepada genetik moden.
4. Berdasarkan Eksperimen Mendel, ciri pada induk diturunkan kepada anak melalui gamet

jantan dan gamet betina dan faktor pewarisan yang menentukan sesuatu ciri dikenali
sebagai gen.
5. Tujuh ciri kacang pis, Pisum sativum yang dikaji di dalam Eksperimen Mendel:

Ciri Trait

Dominan Resesif

Bentuk biji benih

bulat berdekut

Warna biji benih

kuning hijau

Bentuk pod

licin berkedut

Warna pod

hijau kuning

398

Warna bunga

ungu putih

Kedudukan bunga

aksial terminal

Ketinggian pokok

tinggi rendah

6. Dalam ekseprimen pewarisan monohibrid, Mendel telah menggunakan pokok kacang pis
berbaka tulen yang dihasilkan melalui pendebungaan sendiri dan mempunyai trait
yang sama dengan induk dari segi kandungan gen.

7. Menurut Prinsip Kedominanan, faktor pewarisan yang dominan akan menindas kesan
faktor pewarisan resesif.

399

8. Berdasarkan rajah kacukan monohibrid oleh Mendel,
Mendel mengacukkan pokok kacang
pis baka tulen tinggi (TT) dengan
kacang pis baka tulen rendah (tt).
Hasil kacukan dua induk
menghasilkan generasi F1 yang
terdiri daripada tumbuhan tinggi (Tt)
sahaja.
Trait tinggi (T) bersifat dominan
manakala trait rendah (t) bersifat
resesif.
Mendel mengacukkan generasi F1
secara pendebungaan sendiri (Tt X
Tt)
Nisbah generasi F2 ialah 3:1 untuk
tumbuhan tinggi terhadap tumbuhan
rendah.

400