boonleur02-press2 (BK) 95%

อกั ษรธรรมลา นนา ๓๗๑
บทสรุป : สถานภาพอักษรธรรมลานนา

เพราะเห็นวา อักษรชนิดนี้ ไมเ หมาะกบั สถานะที่เนนบนั เทงิ หรือขอ งกับกเิ ลสตณั หาตามความเชอื่
เดิม เหมือนกับอักษรพราหมี เทวนาครี ท่ีใชจารจารึกภาษาสันสกฤตซึ่งถือวาเปนภาษา
ของพระเจา ชนชั้น ท่ีจะเรียนไดคือพราหมณ กษัตริย แพศย เทาน้ัน ศูทรและจัณฑาล
ไมสามารถจะเรียนได มีคําสอนวาจะเปนบาป ตาบอดอะไรทํานองนั้น แมกระทั่งชนช้ันสูง
แตเปนสตรีเพศก็หามเรียน อักษรธรรมลานนา มีสถานะศักด์ิสิทธ์ิเชนน้ี คลายคลึงกันมาก
แตเนื่องจากนักปราชญลานนาจํานวนไมนอย ประสงคจะอนุรักษวัฒนธรรมประเพณีโบราณ
อยางเชน นักปราชญในยคุ แรกๆ มีพระธรรมราชานุวตั ร (๒๕๐๓) วัดพระสิงหว รมหาวหิ ารเขียน
ตําราหลักไทยพายัพ กลาวถึงอักขรวิธีและวิธีการอานเขียนไวจนพระภิกษุสามเณรไดยึดถือเปน
มาตรฐาน (บางก็วาท่ีอักษรธรรมลานนาเสื่อมลง เพราะพระธรรมราชานุวัตร นําคัมภีร
หรือเอกสารทางพุทธศาสนามาปรวิ รรตเปนอักษรไทยมาตรฐาน จึงมีผลใหภิกษุสามเณรคลาย
ความเพียรในการเรยี นอักษรธรรมลานนา) มณี พยอมยงค (๒๕๑๑) สรา งตาํ ราเรยี นหนงั สือลาน
นาไทย จนมาถึงตาํ ราท่นี ิยมและแพรห ลายกันมากในภาคเหนอื คอื ตําราเรียนอกั ขระลานนาไทย
ของสิงฆะ วรรณสัย (๒๕๑๘) ซ่ึงพิมพดวยกระดาษโรเนียว และเขียนอักษรลานนาเปน ลายมอื
ปจจุบันไดจัดพิมพขึ้นใหมแบบพมิ พตามฟอ นทที่ทันสมัยและใชกระดาษอยางดีตามเทคโนโลยี
ที่พัฒนาข้ึนตามกาลเวลา และคณะศิษยทําการจัดพิมพข้ึนใหมยังไดรักษาของเดิมไวท้ังหมด
ไมมีการเปล่ียนแปลง ปรับเพียงรูปลักษณอักษรจากลายมือเปนฟอนทใหมเทานั้น (๒๕๖๓)
มณี พยอมยงค (๒๕๒๖) ไดเขียนตําราเรียนหนังสอื ลานนาไทย เปนลายมือลวนตอมาไดพ ฒั นา
มาเปนลายมอื และการพมิ พค วบคูก ันไป นัยนา โปรง ธุระ (๒๕๓๑) เขียนหนังสอื อกั ษรธรรมลาน
นา ในแนววิวัฒนาการดานอักษร ไดเห็นพัฒนาการในยุคตางๆ จากน้ันหนังสือตําราเก่ียวกับ
อกั ษรธรรมลานนากเ็ กิดขน้ึ อีกมากมายพอสมควร ท่ีไมป รากฏ ป พ.ศ. ทจี่ ดั ทํา เพราะการจํากดั
ทางวัสดุอุปกรณในการจัดทําใหไดมาตรฐานยังบกพรอง ไมทันสมัย มณี พยอมยงค (๒๕๒๖,
หนา ค) ไดอางถึงไวจํานวนหน่ึงที่ปจจุบันหาไดยากมาก อาจเพราะชํารุดเสียหาย
หรือไมมกี ารพมิ พซ ้าํ เชน

๑. ภาษาไทยพายพั (พระธรรมราชานวุ ัตร วดั พระสงิ ห เชียงใหม)

๒. หนงั สอื ลานนา (พระครสู ิทธิปญญาภรณ วดั บุญวาทย ลาํ ปาง)

๓. แบบเรยี นภาษาพืน้ เมือง (บุญคิด วัชรศาสตร)

๓๗๒ อักษรธรรมลานนา

๔. ตาํ ราเรียนภาษาไทยเหนอื (คณะมิชชันนารี เชยี งใหม)

๕. หนงั สอื เรียนตวั เมืองเหนือ (คณะสงฆอ าํ เภอจอมทอง เชยี งใหม)

๖. หนังสือแบบเรียนพน้ื เมอื ง (พระครสู งั ฆกจิ จารกั ษ ดอยสะเก็ด เชยี งใหม)

๗. หนงั สือแบบเรยี นพนื้ เมอื ง (อุดม อมรจักร บา นวังหมอ ลาํ ปาง)

๘. หนงั สือแบบเรียนพื้นเมือง (อนิ สม ไชยชมพู เชียงราย)

๙. คัมภรี สวดกรรมวาจาวัดทรายมลู (วดั พันอัน เชียงราย)

๙. หนังสอื เกา ตางๆ มีโคลงผาคาํ โคลงอมราพศิ วาส เปนตน

ฯลฯ

ประเสรฐิ ณ นคร (๒๕๔๙) ผูเชี่ยวชาญทางอกั ษรศาสตรและภาษาโบราณ เปนปราชญ
ภาคเหนือเกิดที่จังหวัดแพร ไดเห็นความสําคัญทางดานภาษาและประวัติศาสตรเปนผูนํา
ในการคนควาคัมภีรโบราณ ไดเขียนอักษรภาษา จารึก วรรณกรรมและนํามาตีแผใหเห็น
ประโยชนมากมายของอักษรธรรมลา นนา อุดม รุงเรืองศรี (๒๕๔๗) จัดทําพจนานุกรมลานนา-
ไทย ฉบับแมฟาหลวง ตลอดถึงไดจัดทําพจนานุกรมภาษาลานนาขึ้น เพื่อเปนบรรทัดฐาน
ท่ีถูกตองตามหลักอักขรวิธี นักเขียนอยาง มาลา คําจันทร (๒๕๔๓) ไดจัดทําพจนานุกรม
คําเมืองฉบับนักเรียน เยาวชนและผูสนใจท่ัวไป ปราชญชาวบานอยาง สมคิด วัชรศาสตร
(๒๕๔๘) ไดเขียนภาษาเมืองลานนา แบบเรียนดวยตนเอง พรอมจัดทําพจนานุกรมคําเมือง
โดยต้ังชื่อวาอกู าํ เมอื ง ถือไดวา มีประโยชนตอ วงวิชาการอยางมาก แมวาตํารา และพจนานุกรม
เหลาน้ี จะไดรับความนิยมจากผูอาน หรือผูคนควาอยูในวงจํากัด ก็ถือไดวาอักขรวิธี
และภาษาลา นนา ไมม ที างจะสูญหายอยา งแนนอนงานเขียนท่กี ลาวถึงขางตน พัฒนาสบื เนอื่ งจาก
ตําราโบราณซึ่งคนหาไดค อ นขา งยาก อาจจะสญู หายไปเน่ืองจากเวลา และตวั วัสดุทย่ี งั ไมทนั สมัย
เชนใชเ หลก็ จารเขยี นลงในใบลาน พับสาซงึ่ มกี ารเลอื นหายหรอื เกดิ ความเส่อื มชํารุดข้นึ ได

อักษรธรรมลานนา ๓๗๓
บทสรปุ : สถานภาพอกั ษรธรรมลานนา

สวนนักวิชาการทางดานภาษาอยางเรณู วิชาศิลป ภาคีสมาชิกราชบัณฑิตผูเชี่ยวชาญ
ศาสตรแหงลา นนาและอักษรธรรมลานนา (ม.ป.ป.) จัดทําภาษาและอักษรลานนา ลมูล จันทน
หอม (๒๕๔๒) เขียนตํารา อักษรทองถิ่นมีความเปนแบบเรียน และตําราท่ีมาตรฐานยิ่งข้ึน
กรรณิการ วิมลเกษม (๒๕๔๙) เขียนตําราภาษาไทยถิ่นเหนือ เรืองเดช ปนเข่ือนขัติย (๒๕๕๒)
ภาษาและวรรณกรรมทองถ่ินลานนา และ (๒๕๕๕) แตงตําราอักษรธรรมลานนามีความเปน
แบบเรียนและตําราท่ีมาตรฐานอยางมาก เพราะท้ังสามทานเปนอาจารยสอนภาษาไทย
ภาษาวรรณกรรมลานนาและภาษาศาสตร จึงนําความรูทางภาษาศาสตรและภาษาไทย
มาผสมผสานในการเขียนอักษรธรรมลานนาใหเปนวิทยาการที่ทันสมัยยิ่งข้ึน กอปรกับ
ก า ร เ ป น ช า ว ล า น น า โ ด ย กํ า เ นิ ด ท่ี รู ภ า ษ า ล า น น า ม า ตั้ ง แ ต ต น จึ ง รู บ ริ บ ท ข อ ง ภ า ค เ ห นื อ
และภาษาลา นนาไดเปนอยา งดี

ตาํ ราหรอื หนังสอื ทีเ่ กดิ ขนึ้ ใหมในระยะหลัง เกดิ จากการรณรงคเ พื่อทําการอนรุ กั ษภาษา
และอักษรลานนาควบคูไปกับวัฒนธรรมซึ่งเปนเอกลักษณของชาวลานนาตลอดถึงปรัชญา
ปณิธานของสถานศึกษาทางภาคเหนือรณรงคใหมีการรักษถ่ิน อนุรักษวัฒนธรรมทองถ่ิน
จึงตําราท่ีเกิดข้ึนใหมอยางเชน มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตเชียงใหม
(๒๕๔๓) แบบเรียนภาษาลานนา, บุญคิด วัชรศาสตร (๒๕๔๘) ภาษาเมืองลานนา, อนุรส
เพชรนิล (๒๕๔๘) แบบเรียนภาษาคาํ เมอื ง, เรอื งเดช ปน เขือ่ นขตั ยิ  (๒๕๕๖) อกั ษรธรรมลา นนา,
ทรงพล พรมขาว (๒๕๖๐) แตงเร่อื งหลกั การอา นเขยี นภาษาลา นนา, นายกิ๊น สิงหเ คอาร หรือ คาํ
รณ ชัยมงคล (๒๕๖๒) แบบเรียนภาษาลานนา, บุญเหลือ ใจมโน (๒๕๖๔) เขียนหนังสืออกั ษร
ธรรมลา นนา ซงึ่ ผูอานกาํ ลงั อานอยใู นขณะนี้

สวนพจนานุกรม ตลอดถึงการปริวรรตเกิดข้ึนโดยเฉพาะในแงของพุทธศาสนา เชน
วันชัย พลเมืองดี (๒๕๕๘) พจนานุกรมบาลี-ลานนา และ ๒๕๖๐ พจนานุกรมลานนา-ไทย
ถอื วางานทั้งหมดท่ีกลา วมาเปนการรักษาและอนุรกั ษอักษรและภาษาลานนาไวครง้ั ใหญ

นอกจากน้ีมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย (มจร) อําเภอวังนอย จังหวัด
พระนครศรอี ยุธยา พระพรหมบณั ฑิต (ประยรู ธมฺจติ โฺ ต) อธกิ ารบดี กลา วภายหลังถวายตนฉบับ
คัมภีรฎีกาบาลีแดพระธรรมมังคลาจารย (ทอง สิริมงฺคโล) เจาอาวาสวัดพระธาตุศรีจอมทอง
และท่ีปรึกษาเจาคณะภาค ๗ วา โครงการปรวิ รรตคมั ภีรฎีกาอกั ษรธรรมลานนาถือเปนงานชนิ้
เอกของพระธรรมมังคลาจารย ซ่ึงริเร่ิมจากการปริวรรตพระไตรปฎกภาษาบาลี-ไทย

๓๗๔ อกั ษรธรรมลานนา

เปนพระไตรปฎกอักษรธรรมลานนา จากนั้นปริรรตอรรถกถาภาษาบาลีไทย เปนอักษรธรรม
ลานนา และขณะน้ีทานปริวัตรคัมภีรฎีกาเปนอักษรธรรม ซ่ึงเปนการอธิบายอรรถกถา
เปนบทบรรยายพระไตรปฎกในช้ันที่ ๓ ที่นับเปนเร่ืองยาก หากทําครบ ๓ ระดับ สวนใหญ
จะทําไดแคระดับพระไตรปฎก หรือระดับอรรถกถา แตทานก็ทําอยางตอเนื่อง ซ่ึงตองใชเวลา
และความเพียรมาก วันน้ีเหมือนเปนการลงเสาเอกเจดียใหญ และเปนการประกาศเพ่ือให
ชาวพุทธรวมอนุโมทนาวา คณะสงฆ จังหวัดเชียงใหมจะปริวรรตคัมภีรฎีกาอักษรธรรมลานนา
๔๐ เลม

การฟนฟูที่เกิดขึ้นทางดานวิชาการการศึกษา อยางนอยในมหาวิทยาลยั สงฆ อยางเชน
มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยและมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย จัดใหมี
การเรียนการสอนขึ้น มหาวิทยาลัยเชียงใหม มีการเรียนเอกภาษาโบราณ และมีศูนยลานนา
ศึกษาข้ึน ซึ่งหนึ่งในวิชาทั้งหลาย คืออักษรธรรมลานนา เพื่อจะศึกษาสรรพวิชาอันเกี่ยวกับ
อาณาจักรลานนาโบราณ ท่มี พี ัฒนาการจนถงึ ปจจบุ ัน มหาวทิ ยาลัยราชภัฎลาํ ปาง เปด สอนระดบั
บัณฑิตศึกษา เอกภาษาไทย (๒๕๖๓) และมีวิชาอักษรธรรมลานนา ภาษาลานนา
และวรรณกรรมลา นนาตลอดถึงวรรณกรรมทางพุทธศาสนาและคติชนลานนา ซึ่งจะตองเรียนรู
อักษรธรรมลา นนาควบคูไ ปดวยกนั พระสงฆภาคเหนือยังรว มกันปรวิ รรตพระไตรปฎกฉบบั อักษร
ลา นนาดวย ท้ังฉบับภาษาบาลี และภาษาลา นนา มหาวิทยาลยั ราชภฎั ภาคเหนอื ทง้ั หมดกม็ ีศนู ย
วัฒนธรรมศึกษา เปด สอนอักษรธรรมลา นนาเชน กนั การเรยี นภาษาอกั ษรลา นนา ยงั กระจายไป
ถึงโรงเรียนพระปริยัติธรรมตาง ๆ และโรงเรียนมัธยม ท่ีบรรจุใหศึกษาโดยสถานศึกษาเหลานี้
มีปรัชญาปณิธานสานตอ ศาสตรแหงทอ งถิ่นตามนโยบายของรัฐบาล

๒.๒ สถานการณอกั ษรธรรมลา นนาในปจจุบนั

ปจจุบัน มีการรณรงคตอเนื่องท้ังในมหาวิทยาลัยและโรงเรียนในภาคเหนือ
ใหมีการประกวดแตงโคลง กลอน หรือคาวซอ กะโลง (โคลง) และมีการประกวดคัดลายมือ
อยางเชนชาวไทยภาคกลางรณรงคประกวดแตงกวี และคัดลายมือลายอาลักษณ ซ่ึงเปนไป
ในทํานองเดียวกนั

อักษรธรรมลานนา ๓๗๕
บทสรุป : สถานภาพอกั ษรธรรมลานนา

ตลอดถึงมีการจัดประชุมสัมมนาและการจัดอบรมอยางอยูเนืองๆ อยางตอเนื่อง
อยางเชน คณะมนุษยศาสตรและสังคมศาสตร มหาวิทยาลัยเชียงใหมไดเปดสาขาวิชา
ลานนาศึกษาข้ึน โดยมี สุรัสวดี อองสกุล เปนผูนําในการเปดสอน ทั้งยังมีชาวตางชาติมารวม
เรียนดวย ยังมีการเปดอบรมสัมมนาเปนระยะๆ ถือวาเปนการจุดประกายใหเกิดความรัก
และหวงแหนในวัฒนธรรมดานภาษาและอักขรวธิ โี บราณไปในตวั ดังตัวอยา ง

ภาพ : ปายประชาสัมพนั ธอบรมอกั ษรธรรมลานนา
ท่ีมา :เขาถึงไดจาก https://www.facebook.com/Rilca.Mahidol (ออนไลน) เขาถึงเมื่อ ๑

กมุ ภาพนั ธ ๒๕๖๔.
มหาวิทยาลัยราชภัฏทางภาคเหนือทุกมหาวิทยาลัย มีศูนยอนุรักษวัฒนธรรม
และหนึ่งในจํานวนวัฒนธรรมประเพณีทองถ่ินที่รวมกันรณรงคอนุรักษก็คืออักษรธรรมลา นนา
นัน่ เอง
อยา งไรก็ตาม อักษรธรรมลานนาอาจมีความศกั ด์ิสทิ ธ์ิจริงกเ็ ปนได คือมคี วามเปน อมตะ
อยางไรก็จะไมมวี นั สูญหายไปอยางแนนอน ดว ยวิทยาการท่ีจัดเก็บแบบสมัยใหม ทไี่ มใชเ ก็บดวย
ไมโครฟลม แตในไฟลยอดนิยมอยางคอมพิวเตอร แมจะไมแพรหลายอยางภาษาไทยมาตรฐาน
แตก็เปนอักษรที่ไดเก็บสรรพวิชาตางๆ ไดมากมาย เปนคลังแหงความรูสําหรับผูมีกุญแจ
ดอกสําคัญ คือ ความรูอักขรวิธีอักษรธรรมลานนาที่จะไขไปเห็นอดีตเคยเรืองรอง ทั้งยังเปน
เสมือนลายแทงแหงมหาสมบัติของอาณาจักรลานนา และเปนท่ีนายินดีอีกวา ในขณะที่ผูเขียน

๓๗๖ อักษรธรรมลา นนา

กําลังเขียนหนังสืออยูในขณะนี้ ราชบัณฑิตไดรวบรวมปราชญผูรูลานนาคดีศึกษารวมกัน
ทําพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตฉบับลานนา คาดวาจะแลวเสร็จในอีกไมนานน้ี (เรณู วิชาศิลป,
สัมภาษณ, วันที่ ๙ เมษายน ๒๕๖๔) ซ่ึงนบั วา จะไดผลงานท่ีอนรุ ักษวฒั นธรรมดานภาษาลานนา
ไวต ราบนานเทา นาน

อกั ษรธรรมลา นนา ๓๗๗
บรรณานกุ รม

บรรณานกุ รม

กรมศิลปากร. (๒๕๔๓). แบบเรียนหนังสือภาษาโบราณ. กรุงเทพมหานคร: บริษัท รุงศิลป
การพิมพ.

_________. (๒๕๕๑). จารกึ ลา นนา ภาค ๒ เลม ๑. กรงุ เทพมหานคร: อมรินทรพ ร้ินต้งิ
แอนดพับลชิ ชิง่ จํากัด (มหาชน).

_________. (๒๕๕๓). คมู อื การอา นถา ยถอดอักษรขอม. กรงุ เทพมหานคร: ไอเดยี สแควร.
_________. (๒๕๖๒). แบบเรียนอักษรโบราณฉบับนักเรียนนักศึกษา. กรุงเทพมหานคร:

สาํ นักหอสมุดแหงชาติ กรมศลิ ปากร.
_________. (๒๕๔๑). เกย่ี วกบั ภาษาลา นนา ทรี่ ะลึกงานสมโภชพระไตรปฎกอกั ษรลา นนา.

เชียงใหม: ดาวคอมพิวเตอรกราฟก .
กาํ ชยั ทองหลอ. (๒๕๔๐). หลักภาษาไทย. กรุงเทพมหานคร: อมรการพมิ พ.
กาํ ธร สถิรกลุ . (๒๕๒๗). ลายสอื ไทย ๗๐๐ ป (ฉบบั ปรับปรงุ ). พมิ พค รั้งที่ ๒.

กรงุ เทพมหานคร: องคก ารคา ของครุ ุสภา.
กรรณิการ วิมลเกษม. (๒๕๔๙). ภาษาไทยถิ่นเหนือ. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ บริษัท

ธรรมสาร จํากัด.
_________. (๒๕๕๘). ตําราเรยี นอกั ษรไทยโบราณ (พิมพคร้งั ท่ี ๓). นนทบุร:ี หจก.เชน

ปรน้ิ ติ้ง.
เฉลียว มูลจนั ทร. (๒๕๒๖). อกั ษรธรรมลา นนา. กรงุ เทพมหานคร: ไทยวฒั นาพานชิ .
ฉ่ํา ทองคําวรรณ. (ม.ป.ป). สันนิษฐานเทียบการเขียนอักษรไทยกับอักษรขอมในสมยั พอขุน

รามคําแหง. ม.ป.ท
ชรินทร แจม จิตต . “คาํ ปูเถาสอนหลาน”. สารสภาวัฒนธรรมจงั หวัดเชยี งราย. ๓ (เมษายน

๒๕๔๑): ๑๒.
_________. “เร่อื งปริวรรต” ไชยนารายณ. ๙ (กันยายน ๒๕๔๗): ๒๒.
_________. “แบเฯ ฝฯอา่ ฯขรฯ ” ไชยนารายณ. ๑๒ (กนั ยายน ๒๕๔๘): ๓๖.
__________. (บรรณาธิการ). “ตํารายาอุยผัด อินตะขันธ” ไชนารายณ. ๑๑(พฤศจิกายน

๒๕๔๘) ๑๘.
_________. “แบฯเฝอฯ า่ ฯขฯร” ไชยนารายณ. ๑ (มกราคม ๒๕๔๙): ๓๖

๓๗๘ อักษรธรรมลานนา

_________. “แบเฯ ฝอฯ ่าขฯ รฯ ” ไชยนารายณ. ๕ (พฤษภาคม ๒๕๔๙): ๓๖
_________ . “แบฯเฝอฯ า่ ฯข ฯร” ไชยนารายณ. ๗ (กรกฎาคม ๒๕๔๙): ๓๖.
_________ . “แบเฯ ฝอฯ า่ ฯข ฯร” ไชยนารายณ. ๘ (สงิ หาคม ๒๕๔๙):๓๖.
_________ . “แบฯเฝฯอ ่าฯขฯร” ไชยนารายณ. ๑๐ (ตุลาคม ๒๕๔๙): ๓๖.
_________. “แบฯเฝอฯ า่ ฯขฯร” ไชยนารายณ. ๑๑ (พฤศจิกายน ๒๕๔๘): ๓๖.
_________. “แบเฯ ฝฯอา่ ขฯ รฯ ” ไชยนารายณ. ๓ (มีนาคม ๒๕๔๙): ๓๖.
_________. “แบบเฝฯอ า่ ขฯ ฯร” ไชยนารายณ. ๔ (เมษายน ๒๕๔๙): ๓๖.
_________. “แบบเฝฯอา่ ขฯ ฯร” ไชยนารายณ. ๖ (มถิ ุนายน ๒๕๔๙): ๓๖.
_________. “แบเฯ ฝฯอ ่าฯขฯร” ไชยนารายณ. ๑๑ (พฤศจิกายน ๒๕๔๙): ๓๖.
_________. “แบเฯ ฝฯอ่าขฯ ฯร” ไชยนารายณ. ๑๒ (ธนั วาคม ๒๕๔๙): ๓๖.
_________. “แบฯเฝฯอ่าฯขฯร” ไชยนารายณ. ๓ (มนี าคม ๒๕๕๐): ๓๖.
_________. “แบฯเฝฯอา่ ขฯ รฯ ” ไชยนารายณ. ๔ (เมษายน ๒๕๕๐): ๓๖.
_________. “แบฯเฝอฯ ่าฯขฯร” ไชยนารายณ. ๕ (พฤษภาคม ๒๕๕๐): ๓๖.
_________. “แบบเฝอฯ ่าฯขฯร” ไชยนารายณ. ๖ (มถิ ุนายน ๒๕๕๐): ๓๖.
_________. “แบฯเฝฯอ ่าขฯ รฯ ” ไชยนารายณ. ๑๒ (ธันวาคม ๒๕๕๐): ๓๐
ทรงพล พรมขาว. (๒๕๖๐). ภาษาลา นนา. เชียงใหม: โรงพิมพเ ล่ยี งเซียง

จงเจรญิ .
ทวี เขอื่ นแกว. (๒๕๕๓). สวดมนตฉ บับภาคเหนอื . ลําปาง: ม.ป.ท.
_________. (ม.ป.ป). แบบเรยี นหนงั สอื เหนอื และหมวดสวดพื้นเมอื ง. ลาํ ปาง: ม.ป.ท.
ธวชั ปณุ โณทก. (๒๕๔๕). วิวัฒนาการภาษาไทย. กรงุ เทพมหานคร: บรษิ ัท

โรงพมิ พไ ทยวัฒนาพานิช จํากัด.
_________. (๒๕๔๙). อักษรไทยโบราณ ลายสือไทย และวิวัฒนาการอักษรของชนชาติ

ไทย. กรงุ เทพมหานคร: สาํ นกั พิมพแหงจฬุ าลงกรณม หาวทิ ยาลยั .
_________. (๒๕๕๓). วิวัฒนาการภาษาไทยและอักษรไทย. กรุงเทพมหานคร: สํานักพิมพ

แหง จฬุ าลงกรณม หาวิทยาลัย.
ธวทิ ย วฒุ ิ. (๒๕๕๐). คําสอนคนเฒา เลาเจีย้ ลา นนา. เชียงราย: สาครศูนยส ่ิงพมิ พ.

อกั ษรธรรมลา นนา ๓๗๙
บรรณานุกรม

นิยะดา เหลาสุนทร, บรรณาธิการ. (๒๕๔๑). สารนิพนธประเสริฐ ณ นคร. กรุงเทพมหานคร:
สาํ นกั พิมพมหาวิทยาลยั เกษตรศาสตร.

นัยนา โปรงธุระ. (๒๕๓๑). อักษรธรรมลานนา. กรุงเทพมหานคร: ภาควิชาภาษาตะวนั ออก
คณะโบราณคดี มหาวทิ ยาลัยศิลปากร.

บญุ คิด วัชรศาสตร. (๒๕๔๘). ภาษาเมืองลานนา. เชียงใหม: ธาราทองการพิมพ.
_________. (๒๕๓๘). คนเมือง อคู าํ เมือง. เชียงใหม: ธาราทองการพมิ พ.
ประเสรฐิ ณ นคร. (๒๕๓๔). งานจารึกและประวตั ิศาสตรข อง ประเสริฐ ณ นคร

(จดั พิมพเนอื่ งในโอกาสฉลองอายุ ๖ รอบ). พระนคร: อมรนิ ทร พริน้ ตง้ิ กรพุ .
____________. (๒๕๔๙). อกั ษร ภาษา จารึก วรรณกรรม. กรงุ เทพมหานคร:

สาํ นกั พิมพม ติชน.
พระครูโสภณธรรมานุวัฒน, บรรณาธิการ. (๒๕๕๔). สุริยยาตราแลจุฬามณีสาร.เชียงใหม:

บริษทั สนั ติภาพ แพค็ พรน้ิ ท จํากัด.
_____________. (๒๕๕๕). สมาส วัณณมาลี. เชียงใหม: บริษัท สันติภาพแพ็คพร้ินท

จาํ กดั .
พระครูสลี สงั วราภิรตั . (๒๕๕๔). คา วชีวประวตั คิ รบู ากัญจนอรัญญวาสี มหาเถรพิมพค ร้ังท่ี ๒.

แพร: หจก.เมอื งแพรก ารพิมพ.
ภัทรธนษิ ฐ ศรจี อมทอง. (๒๕๕๙). ภมู ิทัศนภาษาในลา นนา.เชยี งใหม : บรษิ ัทวิทอนิ ดไี ซน

จาํ กัด.
มาลา คําจนั ทร. (๒๕๔๓). พจนานกุ รมคําเมอื ง. กรงุ เทพมหานคร: บรษิ ทั แชทโฟร พริ้นตง้ิ

จาํ กัด.
มณี พยอมยงค. (๒๕๑๑). ตําราเรียนหนังสือลานนาไทย. เชียงใหม: คณะมนุษยศาสตร

มหาวทิ ยาลยั เชียงใหม.
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช. (๒๕๓๙). บทกลอนกลอมเดก็ และบทปลอบเด็ก. นนทบุรี:

สาํ นักพมิ พม หาวทิ ยาลยั สุโขทยั ธรรมาธริ าช.
ยอรช เซเดส. (๒๔๖๙). ตาํ นานอักษรไทย. พระนคร: โสภณพพิ รรฒธนากร.
เรณู วิชาศิลป. (ม.ป.ป.). ภาษาและอักษรลานนา.เชียงใหม: ภาควิชาภาษาไทย

คณะมนุษยศาสตร มหาวทิ ยาลยั เชยี งใหม.
_________. (๒๕๖๔). อักขรวิธพี ิเศษในเอกสารโบราณของไท. เชียงใหม: วนิดาการพิมพ.

๓๘๐ อกั ษรธรรมลานนา

เรืองเดช ปนเข่ือนขัติย. (๒๕๕๒). ภาษาและวรรณกรรมทองถิ่นลานนา. กรุงเทพมหานคร:
โรงพมิ พ Fast Books.

_________. (๒๕๕๕). อักษรธรรมลา นนา. กรงุ เทพมหานคร: บรษิ ทั จรลั สนทิ วงศการพิมพ
จํากัด.

_________. (.๒๕๓๑). อักษรไทย. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพม หาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร.
ลมูล จันทนหอม. (๒๕๔๒). อักษรทองถ่ินลานนา. เชียงใหม: คณะมนุษยศาสตรและ

สงั คมศาสตร มหาวิทยาลัยราชภฎั เชยี งใหม.
วันชัย พลเมืองดี. (๒๕๕๘). พจนานุกรมบาล-ี ลา นนา. เชียงใหม: โรงพิมพแมก็ ซพ ร้ินทต ิง้ .
_________. (๒๕๖๐). พจนานุกรมลา นนา-ไทย. เชยี งใหม: ซี เอ็ม กราฟฟก กรุป.
วิโรจน อินทนนท และทศพล เจริญมณี. (๒๕๖๐). มิลินทปญหาสํานวนลานนา ๒. พิมพใน

งานพระราชทานเพลงิ ศพ พระเทพวิสทุ ธิคุณ. เชยี งใหม: นนั ทกานตก ราฟฟค การพมิ พ.
สถาบันราชภัฎเชียงใหม. (๒๕๓๙). พจนานุกรมภาษาถิ่นภาคเหนือ. เชียงใหม: ส.ทรพั ยการ

พมิ พ.
สน่ัน ธรรมธิ. (๒๕๓๔). อักษรพิเศษในภาษาลานนา. เชียงใหม: โครงการอนุรกั ษคัมภีรใ บ

ลานลานนา.
สรัสวดี อองสกุล. (๒๕๕๓). ประวัติศาสตรลานนา. พิมพครั้งท่ี ๗. กรุงเทพมหานคร: สาย

ธรุ กจิ โรงพมิ พ.
สมเจตน วมิ ลเกษม. (๒๕๔๔). แบบเรยี นภาษาลา นนา. เชยี งใหม: ม.ป.ท.
สมทบ พาจรทิศ และคณะ. (๒๕๕๗). ภาษาลานนา. ในลานนาคดีศึกษา(โครงการลานนา

ศกึ ษา มหาวทิ ยาลัยเชยี งใหม). เชยี งใหม: สเุ ทพการพิมพ.
สิงฆะ วรรณสัย. (๒๕๑๙). ตําราเรียนอักขรลานนาไทย. เชียงใหม: คณะมนุษยศาสตร

มหาวิทยาลยั เชยี งใหม.
สีลสังวราภริ ตั , พระครู. (๒๕๕๔). คาวชวี ประวตั ิครูบากัญจนอรัญญวาสี มหาเถรพิมพคร้ังท่ี

๒. แพร: หจก.เมืองแพรก ารพมิ พ.
สํานักศิลปะและวัฒนธรรมมหาวิทยาลัยราชภัฎลําปาง. (๒๕๕๘). ศาสตร: ปบสาครูบาอาโน

ชัยธรรมจินดามุน.ี เชียงใหม: ลานนาการพมิ พ.
สําเนยี ง เล่อื มใส. (๒๕๔๗). มหากาพยพ ุทธจรติ . กรงุ เทพมหานคร: โรงพมิ พมหาจุฬาลงกรณ-

ราชวทิ ยาลัย.

อกั ษรธรรมลา นนา ๓๘๑
บรรณานกุ รม

เสาวลกั ษณ อนนั ตศานต. (๒๕๔๙). วรรณกรรมภาคเหนอื . กรุงเทพมหานคร: สํานกั พิมพ
มหาวทิ ยาลยั รามคาํ แหง.

เสถยี ร ฉายเสนา. (๒๕๔๕). คาวพระยาพรหม และคา วหงษหิน อมตวรรณกรรมแหงลานนา
ไทย. กรงุ เทพมหานคร: โรงพิมพ บริษัท สหธรรมกิ จาํ กัด.

แสง มนวิทูร และจํานงค ทองประเสริฐ. (๒๕๒๗). ศรีมัทภควัทคีตา พิมพครั้งท่ี ๕.
กรุงเทพมหานคร: สาํ นกั พิมพแ พรวิทยา.

แสงทอง ริกา และทรงพล พรมขาว. (ม.ป.ป.). คาวฮ่ํากําอูบาวจาวลานนาและจดหมาย
บรรยายรกั ยอนยคุ . เชียงใหม: ลานนาการพิมพ.

ศกั ด์ิ รัตนชยั .(๒๕๔๐). อกั ขรสูตรธรรมคาํ เมือง. ลําปาง: ลาํ ปางการพิมพ.
ศักดิ์ รัตนชัย และคณะ.(๒๕๔๐).แบบเรียนลดั อกั ขรธรรมคําเมอื ง. ลาํ ปาง: ลําปางการพมิ พ.
อดุลย ตะพัง.(๒๕๔๙).ภาษาและอักษรไทยเหนือ. กรุงเทพมหานคร: สํานักพิมพ

มหาวิทยาลัยรามคําแหง.
อนุรส เพชรนิล.(๒๕๔๘).แบบเรียนภาษาคําเมือง. ลําปาง: สํานักศิลปะและวัฒนธรรม

มหาวิทยาลยั ราชภฏั ลําปาง.
อรุณรัตน วิเชียรเขียว และคณะ. (๒๕๓๙).พจนานุกรมศัพทลา นนาเฉพาะคําที่ปรากฏในใบ

ลาน. จัดพิมพในวโรกาสเฉลิมฉลอง ๗๐๐ ป เมืองเชียงใหม .กรุงเทพมหานคร: โอ.
เอส. พริน้ ต้งิ เฮาส.
อิงอร สุพันธุวณิช.(๒๕๕๐). วิวัฒนาการอักษรและอักขรวิธีไทย. กรุงเทพมหานคร:
โครงการเผยแพรผ ลงานวจิ ัย จฬุ าลงกรณม หาวทิ ยาลยั .
อุดม รุงเรืองศรี.( ๒๕๒๔). ร ะ บบก า ร เ ขี ย นอั ก ษร ล านนา . ภาควิชาภา ษา ไท ย
คณะมนุษยศาสตร มหาวทิ ยาลยั เชยี งใหม.
_________. (๒๕๒๘). วรรณกรรมลานนา. เ ชียงใหม: มติ รนราการพิมพ.
_________. (๒๕๔๗). พจนานุกรมลานนา-ไทย ฉบับแมฟาหลวง ฉบับปรับปรุงคร้ังที่๑.
เชยี งใหม: โรงพิมพม่ิงเมือง.
อบุ ลรตั น พนั ธุมนิ ทร.(๒๕๕๙). คาํ มาน-คาํ เมอื ง. เชียงใหม: ภทระ พรเี พรส.
เอื้อ มณีรัตน. “การเขียนคําเมืองดวยอักษรไทย”. สารสภาวัฒนธรรมจังหวัดเชียงราย. ๖
(ตลุ าคม ๒๕๔๕)

๓๘๒ อักษรธรรมลานนา

อํานวย กลําพัด.(๒๕๕๙). คําคมลานนาภาษาปราชญชาวบาน (กําบะเกา). เชียงใหม:
โรงพมิ พแ ม็กซพร้นิ ต้ิง.

สมั ภาษณ
ทรงพล พรมขาว .๒๕๖๓. ครูอักษรธรรมลานนา.โรงเรยี นพระปรยิ ัติธรรม.จงั หวัดลําปาง.วนั ท่ี

๑๙ เมษายน ๒๕๖๓.

พระอธิการพิษณุพงษ รูปทอง. ๒๕๖๔. อาจารยประจําวิชาอักษรธรรมลานนา มหาวิทยาลัย
มหาจฬุ าลงกรณราชวิทยาลยั .วนั ที่ ๑๙ มิถนุ ายน ๒๕๖๔.

เรณู วิชาศิลป. ๒๕๖๔. ภาควชิ าภาษาไทย คณะมนุษยศาสตร มหาวิทยาลยั เชียงใหม วันที่ ๑๖
มกราคม ๒๕๖๔. วันท่ี ๑๕ ตลุ าคม ๒๕๖๔

อนรุ ส เพชรนิล. ๒๕๖๓. ขาราชการบาํ นาญ วนั ท่ี ๑๐ มกราคม ๒๕๖๔.

ออนไลน
การปรวิ รรตอักษรสมัยสโุ ขทัย (ออนไลน) เขา ถงึ ไดจ าก:

https://www.google.com/search?sxsrf=ALeKk022wjwhGqp9AJJtWrpj4Vg
Tjk0UF A:1627366654668&source=univ&tbm=isch&q= (เขาถึงเมือ่ ๑๙มกราคม
๒๕๖๓)
ครูแหวว สอื่ การเรยี นรู อักษรธรรมลา นนาสําหรับทองจาํ .[ออนไลน] เขา ถงึ ไดจาก :
https://th.wikipedia.org/wiki (เขาถงึ เมอ่ื ๑๒ มกราคม ๒๕๖๔).
คาํ รณ ชยั มงคล, ๒๕๖๓ (ออนไลน) facebook. (เขา ถงึ ไดเ มอ่ื ๓๐ มนี าคม ๒๕๖๓).
จารึกในประเทศ ศูนยม านุษยวทิ ยาสิรินธร. ๒๕๖๔ (ออนไลน) เขาถงึ ได
จาก:https://db.sac.or.th/inscriptions/imgtext/detail/10 (เขา ถงึ เม่อื ๒๕ มนี าคม
๒๕๖๓).

แผนท่ภี าคเหนือตอนบน (ออนไลน) เขา ถึงไดจ าก:https://www.pinterest.com (เขาถึงเม่อื
๒๙ เมษายน ๒๕๖๓).

อกั ษรธรรมลานนา ๓๘๓
บรรณานุกรม

สบิ ปอ าบนาํ้ บห นาว.[ออนไลน] เขาถงึ ไดจ าก http://nanasara.org/forum/
printthread.php?tid=170 (เขาถึงเมอื่ ๒๑ มนี าคม ๒๕๖๔).

Font LN TILOK,แนวทางการเขียนศัพทวิชาการดวยอักษรธรรมลานนา.สํานักสงเสริม
ศลิ ปวฒั นธรรม มหาวิทยาลัยเชียงใหม.

https://www.wikiwand.com (ออนไลน) เขาถงึ เมือ่ ๑๘ มกราคม ๒๕๖๓
https://th.wikipedia.org(ออนไลน) เขาถึงเม่อื ๓๑ สงิ หาคม ๒๕๖๓
https://www.facebook.com/Rilca.Mahidol(ออนไลน) เขา ถงึ เมอื่ ๑ กุมภาพนั ธ ๒๕๖๔
https://www.pinterest.com(ออนไลน) เขาถึงเมอื่ ๒๘ กันยายน ๒๕๖๓
https://th.wikipedia.org(ออนไลน) เขาถึงเมอื่ ๑๙ กันยายน ๒๕๖๓
https://www.google.com/search?q=%(ออนไลน) เขา ถึงเม่ือ ๓๐ กันยายน ๒๕๖๓
https://www.google.com/search?q=%(ออนไลน) เขาถงึ เมือ่ ๑๑สิงหาคม ๒๕๖๔



อักษรธรรมลานนา ๓๘๕
ภาคผนวก ก

ภาคผนวก ก
สภุ าษิตลานนา

ผเู ขียนปริวรรตและใหค วามหมายบางศพั ทกํากบั เพื่อใหรูความหมาย โดยเนนเนอ้ื ความ
มากกวาอักษร ถอดเสียงมากกวาถอดอักษรตัวตอตัว แตไมใหเสียรูปศัพทจนเกินไป
โดยยดึ หลักการปริวรรตแบบท่ี ๒ (ถอดเสียงตามคนทอ งถ่นิ )และแบบท่ี ๓ (ปรวิ รรตเพ่อื ใหมคี วาม
เปน สากลยิ่งขน้ึ )

อักษรธรรมลานนา คาํ อา น
ก๋ินเขา หอ้ื ฮตู าน้ํา
กิเฯ ขัาหืรตู้ า่ ¢ํ ไมอ อน บห อนหัก
ไม้อรฯ่ บหํ รฯ่ หฯั ตมู ผา ลาย หมามนั จางเหา
ทมู้ ผ้าลาฯ หาฯ มฯชั ่าเฯ หัา ฟนกาํ เกา จางผิดหวั กนั๋
ฟฯค¶ํ เฯ กัา ช่าผฯ ฯหิ ฿กฯ ฯั กา (กลา ) ลา้ํ จา งตาย อายลาํ้ จา งตา ว(หกลม)
ก้ฯาล¶ํ ฯชา่ ตฯ าฯ อาฯลําชา่ ฯท¶ฯ ก๋นิ หอ้ื ปอตอ งหยอง (แตง ตัว) หอื้ ปอต๋วั
กฯหิ ืพ ํทฯ ฯง้ ห้งฯ ฯหืพ ํฯต฿ฯ ของก๋ินลําอยูต คี๊ นมัก
ขงฯ กลฯิ ํา£่ทีฅ฿ฯมฯั ของฮกั อยูต ค๊ี นเปง ใจ (ถูกใจ)
ขงฯ ร£ัฯ ่ทฅี เฯ฿ พิใฯ จ คนหลวกกาใก คนใบก า ไก
ฅ฿หฯ ัฯกค¶ไฯ ก้ฯ ฅฯ฿ใบ้ค¶ฯใกฯ เงินอยใู นน้ํา คาํ (ทองคาํ ) อยูในดนิ
เง£ิฯ ่ใน¢ํ ฅา£่นดฯิ ดอกกา๋ํ ลงั จี๋ (ตูม) อยา ไปตี่ (คล่)ี หอื้ มันบาน
ดกฯ กําลฯจั ี £่าไพตีหมื บฯั ¶ฯ ดํานํ้าหื้อหนั (เหน็ ) ทราย นอนหงายหือ้ หันฟา
ดาํ ¢หํ หื ฯัซ าฯ นฯรหาฯ หฯ หื ัฟฯ า้ ตุกข (ทุกข) อยาไปหนี มอี ยา ไปอวด
ทกุ ์£ฯ ่าไพหีฯ มี£า่ ไพอฯด ตกตา เปน เปน ดใี คหัว
ต฿ฯตา่ เพเิฯ ปฯดี ห่ ฿ฯ ตต฿ฯ ่าตฯ฿เปดฯ ี ่ ตกตา ตว๋ั เปน ดใี คไ ห
ไห้

๓๘๖ อกั ษรธรรมลานนา

มาฯบีฯ ปารมีบแํ ก่ มารบม ี ปารมีบแ ก
แมบฯ ํหืห้าฯ หาฯ บยํ เี ขฯ้ แมวบหือ้ หนา หมาบห ย่เี ขว(เขี้ยว)
หฯเั พิฯม ี £า่  ่ ด้ หฯเั พิฯ ร£้ า่ ดูแฅฯร หันเปน มี อยา ใคได หันเปน ไรอยา ดูแควน(ดูถกู )
£่าหัฯก กฯร่ หํฯ £า่ ซกฯ ฯร่ ี อยา หลวกกอ นหมอ อยา ซอกอ นป
£า่ ตีกฯงแขฟ่ฯ ้า £า่ ขีม ้าแขตฯ่ าวัฯ อยา ตี๋กองแขง ฟา อยาขีม่ าแขงตาวนั
ท¶ฯหฯห ฯไ ต่ ท¶ฯงไหฯ่หฯเ่ ท(ฯ ทวฯ ) ตางหนูหนูไต ตางไหน ไหนเตว (เตยี ว=เดิน)
จิฯฯไิ หคฯ ํํัฯ จฯหํ ฯไ้ หฯคํขัฯก จกิ ปก (ทสี่ ูงยอดแหลม)ไหนก็ปอ (คอน) จอหวอ
(ที่พรอ ง รโู หว) ไหนก็ขวกั (ควัก)
£าฯเปฅฯ ฿มฯ ี ห£ื ใ่ กเ้ฯ จาั อยากเปน คนมี ห้ืออยใู กเ จา
£าฯ ต่ าเฯ ถัาห£ื ใ่ กห้ฯ ฯํ อยากใคต า ยเถา (เฒา ) หอ้ื อยูใ กห มอ
อา่ ฯดูหฯเิ จาั £่าเลาั ขฯรั ¢ฯ อยาดหู มิ่นเจา อยา เลาขวญั นาย
หมฯ่ ´าท¶ฯเ ค¶ฯ ฯ เถัา´าท¶ปฯ าฯ หนมุ เอาตางเกา เฒา (เถา)เอาตางปา ย
บลฯี ้ฯงฅ฿ฯตา่ ฯด้าฯ บด ีเลยี้ งคนตา งดาว
บลฯี ้ฯงท¶ ฯตา่ ฯแดฯ บดีเล้ียงตา วตา งแดน
บฯดี ูแฅรฯ ฅฯ฿ท ุก์ฯ บด ดี แู ควนคนตกุ ข
ดาดฯ ีไว้นฝฯั ค¶ํ ฯหวฯ ฯไว้ นใจ ดาบดไี วใ นฝก กําหลวกไวในใจ
¢นํ ฯ้ ฯ ยมฯ่ ค¶ฯ ฟ นา้ํ นอ ย ยอ มกาน(แพ)ไฟ
เงิฯฅา£ท่ ีฅ฿ฯ า้ เงนิ คําอยูตค๊ี มพรา
เสฯอื ผ้า£ฅ่ ขฯ฿ ฯาฯ เสื้อผาอยูตค๊ี มขวาน
ข้าขฯ ฿บฯ ํพ่ฯ ัฯ฿ £า่ ฟฯหั ฯ่กฯ฿้ ขา มขวั (สะพาน)บปน (พน) อยาฟง หม(ขยม )กน
หเัฯ งหิฯ าฯ้ ดํา หฯฅั า หาฯ้ เสัา หนั เงนิ หนา ดํา หันคาํ หนาเสา
ตา£ห่ าฯ้ ผห่ฯ ้ฯา บหฯํ ฯั ตา อยูหนา ผอ (มอง)หนาบห นั (เหน็ )
หาฯ หวฯ ฯแพ้ หาฯ หาฯ ฯ หมาหลวง แป (แพ)หมาหลาย
£่ด£ี ่า´าเห็ฯกชีฅรฯั กฯั฿ อยูด ี ๆ อยา เอาเหล็กจีควั่น(ไช,ปน)กน
แกฯต่ าตฯฅ฿ ฯกั อฯก ´าบ¶ กฯ ฯกเขัา ยฯั แกนตาตวั๋ ควกั ออก เอาบา กอกเขา ยัด

อกั ษรธรรมลานนา ๓๘๗
ภาคผนวก ก

ฟลุก £่า´าฝฯทฯ ฯด ไฟลุก อยา เอาฝอยตอด(ทอด)

 ข่ ี ลหฯ่ าขฯร ใคข ี้ ลน (ว่ิง)หาขอน

บ่ทฯันฯฟั งั หฯฯดแขฯ้ บต นั น่ัง ฟง (รีบ)เหยยี ดแขง

£่ากกฯิ รฯ่ ท¶ฯ £า่ มากฯ รฯ่ แตฯ่ อยา กนิ๋ กอ นตาน อยามานกอนแตง

เผฯรื ้พู ํวฯ ¶ฯ ฯ เผฯอื าพฯ ฯํเถาั เผ่ือฮปู อวาย เผอ่ื อายพอเถา (เฒา )

ค¶ํ ฯฟ่£ู ่าฯผสี ฯร ผฯท่ นี รฯ £่าโฯ ห้ฯง ตา่ ฯ กาํ ฟูอ ยางผสี อน ผอ ตนี๊ อนอยางโหมง ขะตา ย
(กระตาย)

สฯมบ่ฅฯ฿ ใส่ดา้ ฯห ฯกั ๆ เสียมบค ม ใสด ามหนัก ๆ

คํ¶เฯ ขาั หู £่าฟฯถั ูอฯกปาฯ กําเขา หู อยาฟง ถูออกปาก

อ฿ฯเผก็ฯ ฯิหฯาฯ อฯส฿ าไฯ ดซ้ า้ อดเผ็ดก๋นิ หวาน อดสานไดซา (ตะกรา)

พีน งฯ้ ผฯกิ ฯั เหฯรื ้าฟั¢ฯ ํ ปน อ งผดิ กน๋ั เหมือนพรา ฟน นา้ํ

£า่ ไพไง้ขรฯ หาจเข้ฯ อยาไปไง( งดั )ขอนหาจะเข็บ

ซ£ า่ หเื สฯดาฯ ขา£ฯ ่าหืเสฯเปา่ฯ ซอ้ื อยา หอื้ เสียดาย ขายอยาหอื้ เสียเปลา

£า่ ไพถคฯื ํ¶เฯ บ¶ฯ£่าไพ´าค¶ํ ฯงา่ ฯ อยา ไปถือกํา (คาํ ) เบา อยาไปเอากํางา ย

£่าฅา้ กฯ าบฯ ¶ ฯ £่า£ัากฯ าฯเ รรฯื อยา คา นกา รบา น อยาหยานการเฮือน

เขัา£ย่ ฯั¢ ปาฯ £่ยฯ¢ั ํ เขา (ขาว)อยยู ังนา ปา อยูยงั น้ํา

จไพขัฯผีบ¶ ลฯ ่ฯงแพ จะไปขับผบี าลองแพ

จไพทฯดแห กมฯ โข่ จะไปตอด (ทอด)แหกวมโข(ทบั ตอ,ทบั สวะในนา้ํ )

จไพฟเู่ มทฯ ¶ ฯท ีส งัฯ จะไปฟู (พดู )เมยี ตาน (ทาน)ตี๋สงัด

จไพตคฯั ¶ํ ฯผูเ้ ถาั จะไปตดั กําผูเถา (เฒา)

จไพด่าลูกเตาั เมอฯื กเิฯ ขัา แลฯงาฯ จะไปดา ลกู เตา เมอ่ื กิ๋นเขา (ขาว)แลงงาย

หกื ัฯวแตเ่ วฯ หืเวฯ้แตบ่ ¶ฯ หือ้ กวั๋ แตเ วร หอ้ื เวนแตบ าป

£่าไพเก้ฯคํ¶สฯ สฯ฿ ํฯ อยาไปเกบ็ กําสนสอ(คาํ ยุแหย)

ค¶ํ ฯบี£ฯ ่าแปฯงใส่ ค¶ํ ฯบํฯ ห่£ฯ ่าแปงฯ ´า กาํ บม อี ยา แปงใส กําบใ หยอ ยาแปงเอา

๓๘๘ อกั ษรธรรมลานนา ข้ึนแลวหอ้ื กอยลง(คอย ๆ ลง)
เงนิ เตม ถง(ถงุ ) อยา หือ้ นอย
ขฯ¦ึ ฯหืค่ฯ ฯลฯ฿ มเี งินห้อื เปน กู มคี วามฮูอยใู นใบลาน
เงฯิเ ตฯถฯ฿ £่าหืน ฯ้ ฯ วา ฮายหื้อหนี วาดีหือ้ อยู
มีเงิฯหเื พฯกิ ู้ มฅี ฯา รฯ £ู้ ่ในใบลาฯ หนจี างเขา สหู วา งงา
ว¶ รฯ ้าฯหหื ีฯ ว¶ฯดีห£ื ่ ปากวาตายมุ (ขยบิ )
หชฯี ้าฯเขัาสู่หฯา่ งฯ า สิบตา หนั บเตา มือก๋าํ
ปาวฯ ¶ฯตายุม้ สบิ มอื ก๋ํา บเตาก๋าํ เอง
สิฯตาหฯบั ่เท¶มฯ กื าํ นํา้ บไหลเจย้ี ว (เชย่ี ว)ปน
สิฯมืกํา บ่เท¶ฯกาํ เอฯ ไกเจา เลาเปน ใจเ หน
¢บํ ่หฯ ช่ ฯวพืฯ ตา อยหู นา ผอ (มอง,ดู) หนา บห นั
ไก่เจัาเลาั เปใฯ จเหฯ แมน า (แมเล้ียง) ซาผัก
ตา£่หฯา้ ผฯห่ ฯ้า บห่ ฯั นํา้ เปง เฮอื เสือเปง ปา (นํ้าพง่ึ เรอื เสอื พ่ึงปา )
แม่ ฯ ซา้ ผฯั จักกา เปงตน ไม
¢ํเพฯเิ รฯือ เสอฯื เพฯิป ่า ขา จกั ไคเปงลาบเปง สา
จฯกั า่ เพฯติ ฯ้฿ม้ นกบบ นิ บด ีกาํ๋ ปก มนั อา
ขา่ จัฯคเพิฯลาเฯ พฯสิ า้ งวั ควายบก๋นิ หยา บดเี ตก (กด) เขามันลง
นบ฿ฯ ่บิฯบฯกี ําฯมี ัอฯ า้ จิกเขาอยปู น ตี๋นคนขนึ้ อยา ไปลน่ื คนมีเพยี ร
งฅ฿ฯ าฯ ฯบํฯก หฯิ ้ฯา บเฯี ตเฯ้ ขาั มัฯล฿ฯ เยยี ะห้ือเปนฮัก ยากนักจกั หวงั
จเฯิ ขาั £พ่ ืตฯ ฅฯี ฯข฿ ฯึ £า่ ไพลฅืฯ ฿ฯมีพรฯ เยียะหื้อเปน จงั กําเดยี วก็ได
เยฯะหืเพรฯิ ัฯ ยาฯนฯจั ัหฯ ัฯง
เยฯะหเื พชฯิ ัฯ คํ¶ฯดฯวคํ ด้

หฯา ฯแ กป่ ฯาฯมุ่ม หาฯ หฯ ฯ่มปฯาฯแซฯ ฯ หนามแกปายหมมุ (ปลายท)ู หนามหนุม ปาย
บัฯ ่แผชฯ า่ ฯเิฯ แซว (ปลายแหลม) ปกบแถว (ไมถึง) จางเปอ
(ออ นคอ มลง)

อักษรธรรมลา นนา ๓๘๙
ภาคผนวก ก

เขัาดฯป฿ า่ เลฯิ £า่ ไพท¶เฯ สอฯื เขาดงปา เลกิ้ อยา ไดต า เสือ
£ใ่ นแพในเรฯื £า่ ไพท¶ฯเงืฯกเหฯร้ อยใู นแปในเฮือ อยา ไปตาเงอื กเหลน
เพวฯิ ¶ เฯ สฯอื ตวฯ฿ ¶ ฯ เจัา เปน วา เสอื ตว๋ั วา พระเจา
เขัาจส้งฯ กฯหิ าฯ ฯ ฅฯ฿จผานฯ รฯ อุ่ร เขา (ขาว)จะเส้ยี งกิ๋นหวาน คนจะผานนอนอุน
ขี ฯ้่ ก้ ฯฟ ขี ขใก้ ฯแดฯ ขี้ครงั่ ใกลไฟ ขีไ้ ขใกลแดด

ฅขฯ฿ ชี ิ ไพไหฯ ไผบ่ถาหฯ า คนข้ีจิ๊ ไปไหน ไผบถามหา
ฅมฯ฿ ีเมตาฯ ไพไหฯบ่กรฯั คนมเี มตตา ไปไหนบก ั้น
£า่ กขฯิ งฯ เพิฯ ไวข้ งฯ ตฯ฿ อยา กนิ๋ ของเปน ไวของตัว๋
ฅฯาดฯ ลี ฯ£ฯ บ่ ฯ฿ วฯัห าฯ้ ฅ฿ฯทึฯหฯั ความดลี อยอยบู น วันหนาคนตึงหนั
ฅฯต฿ ฿ตฯ าํ ท¶ ขฯ า้ํฯ นรฯ หฯารฯ วฯเั นฯ¢ ฯ £่า คนตกต่าํ ตาวขว้ํา (คว่ํา)นอนหงาย ระวังเนอนาย
กา£ฯ บฯ ข้าฯ อยากายเหยียบขาม
มนี ฯ¦ึ ฯ ยัฯแอแฯ ถสฯ ฯง ขีเรฯอื ¢นํ งฯ ซฯ้
รสฯงชา่ หฯ ้฿มฯ มีน่ึง (หนง่ึ )แลวยงั แอมแถมสอง ข่ีเฮอื นา้ํ นอง
กิฯห ืพฅํฯ าฯ หาฯหืพํฯแ รฯ ซอ นสอนจา งหลม (ลม )
อร่ฯ ไหฯแทฯ แขฯไหฯเวฯ้
ขฯงบกฯํ ิฯรเู้ ้ฯ ขฯงบเํ ลัารู้ลฯื กิ๋นหื้อปอคาบ หาบหือ้ ปอแฮง
คงฯึ ึดฯ ืฯ น ¢บํ ่หชฯ ่ ฯวพืฯ ออนไหนแตง แขง็ ไหนเวน
กฯ้ ฯบ่สกุ นฯ฿ที หจฯ ักฯ ฯิ ของบก น๋ิ ฮเู นา ของบเ ลา ฮลู มื
กฯ้ คฯ ํ¶งฯ า่ ฯ งา่ คฯ ํ¶ฯกฯ้ ฯ กึม้ งม้ึ ดม่ื ใน น้าํ บไ หลเจ้ียวปน
เพเิฯ ปฯข ฿ฯ หตื ฯ฿เปรฯ าฯ กวยบสกุ นกตีไ๊ หนจกั ก๋ิน
กฯ¦ิ หฯ ืเก้ฯ เจ้ฯ¦หฯ จื าํ กวยกาํ้ งา ม งา มก้ํากว ย
ขฯจํ ไพ´านฯั ลจฯั ไพ´านฯ้ ฯ เปน เปนขัว(สะพาน) ตั๋วเปนฮาว(ราว)
จภี ฯยิ ฯมั ี  จีปูยมฯั ลี าฯ กนิ๋ แลว ห้ือเก็บ เจบ็ แลวหื้อจ๋ํา
ขอจะไปเอานัก ลกั จะไปเอานอย
จ่พี ิก (พริก)ยงั มีครู จี่ปูย งั มีลาย

๓๙๐ อกั ษรธรรมลานนา

ใจบ่แขฯ บ่ดแ้ ทชฯ า้ ฯง า ใจบกํ ฯา้ บ่ด้ ใจบแ ข็ง บไ ดแ ตงจา งงา ใจบ ก า บไดเ ปนปอเลย้ี ง

เปฯพลฯํ ้ ฯง

ใบพูหฯชํ า้ ฯ ท¶ ¢ฯ ซร่ฯ หฯ ฯ เสผฯ้ ฯ฿บัดฯ ฯ ฯ ทีหฯ ใบปู (พ)ู หอ จา งตา งนาซอนหอย เสน ผมบงั ดอย ตี่
จกมุ้ ไหนจะกมุ

นฯหั ืผ ทฯํ หี หฯี ผื กฯํ ั฿ฯ นัง่ หือ้ ผอต๊ี หนหี ้อื ผอ กน

¢ขํ รุ่ ไว้ น ¢ํ สไว้นฯก นาํ้ ขุน ไวใน นาํ้ ใสไวนอก

¢บํ ่ฯเตตฯ ้฿ฯ มทฯั ฯดึ ฯั น้ําบเตม ตน มันตงึ ดงั

งคู จํ ไพคฯดขฯดคจํ ไพตาฯ งกู ็ไปเกีย๊ ด(โกรธ) เขยี ดกจ็ ะไปตา ย

สดุ เชฯ่ ม้ ได้เชหฯ่ ฿ฯ สดุ เจน ไม ไดเจน หลวั

´าดไี วห้ ืล ูก ´าถกู ไวห้ หื าฯ ฯ เอาดีไวห ื้อลกู เอาถูกไวห้ือหลาน

ฅ฿ใฯ จตีฯ สู้เขัา ลบฯี ่ด้ คนใจตบี สเู ขา (ขาว)ลบี บไ ด

ฅฯป฿ เู่ ถาั สฯรหาฯ ฯ
คนปูเถาสอนหลาน

ผูเขยี นปรวิ รรต และใหค วามหมายบางศัพทกาํ กบั เพอื่ ใหรคู วามหมาย โดยเนนเน้อื ความ
มากกวาอกั ษร ถอดเสยี งมากกวาถอดอักษรตัวตอ ตัว แตไ มใหเสียรปู ศัพทจนเกนิ ไปเขาลักษณะ
การปรวิ รรตตามรปู แบบที่ ๒ และ ๓ รวมกัน

อกั ษรธรรมลา นนา คําอา น
เปน คนสบั ปะหล้ี หลอแหลบด ีเนอนาย
เปฯฅ ฯช฿ า่ ฯสบั หฯ ี ฯ หฯแํ หฯบเฯี น¢ฯิ ฯ เปนหอ้ื ดาํ นํา้ กว็ าขา ฟู
เพหิฯ ืดาํ ¢ํ คํว¶ ฯต฿ฯข้าฟู เปนหอื้ จกฮู (ลว งรู) ก็วา แขนขาส้ัน
เพหฯิ ืจร฿ฯ ู คํว¶แฯ ขฯข า้ สฯั เปน จงู กว็ าไปกอ น
เพิฯจงู ควํ ¶ ฯไพกรฯ่ เปน สอ น ก็วาเตียวหลงั
เพสฯิ รฯ่ ควํ ¶ ฯทฯหฯ ังฯ จกั วา นก กว็ าขา มีหู
จวฯั ¶นฯ ฿ฯ คํว¶ ขฯ า้ มหี ู

อกั ษรธรรมลานนา ๓๙๑
ภาคผนวก ก

จวฯั ¶ ฯหฯ คํว¶ขฯ ้ามี ฯี จักวา หนู กว็ าขา มีปก

หฯ฿ หฯ ฯกี หฯากฯ าฯ หลบหลีกหลายการ

ไพเชาั ควํ ¶งฯ าฯ ไปเจา (เชา) กว็ า งาย

ไพขาฯ ฯ ควํ ¶แฯ ดฯไหฯ้ ไปขวาย ก็วาแดดไหม

แอ่ฯเหอฯื ตใ฿ฯ ต้ แอว เหนือตกใต

ต฿แฯ ะต฿ฯดฯฯโหร่ งฯ้ ตกแพะ (ปา )ตกดอยโหฮ อ ง

ท้ฯงบฯตํ ัฯเหฯรื สขฯั า ตอง (ทอ ง)บต นั๋ เหมือนขา

คํ¶ฯจาเหฯรื ผสี ฯรทนี ฯรเหรฯื โหฯ้ง ตา่ ฯ กําจา เหมอื นผีสอน ต๋ีนอนเหมอื น
โหมง ขะตา ย(กระตา ย)

อาฯ¢ํหบฯ สํ ีฅหฯั อาบนา้ํ ไหนบส ไี ค (ขี้ไคล)ห้นั

กิฯหฯาฯแฅ้ฯงอ้าฯห าฯ เฯ ขืฯอ กน๋ิ หมากแควง อา งหมากเขือ

£บ่ ¶ใฯ ต้ £า่ อา้ บฯ ¶ฯเหอฯื อยบู านใต อยาอา งบา นเหนอื

บฯีเนฯหิ าฯ ฯ บด เี นอหลาน

สฯงสหา£ฯ ่ารฯม่ สฯรผฯั สองสหายอยา ฮว มสวนผกั

สฯงรฯัก£ัฯ า่ รมฯ่ หูก สองฮกั อยา ฮวมหูก

สงฯ ถกู รมฯ่ ไร่รฯม่ สฯร บฯเี นหฯิ าฯ ฯ สองถกู ฮว มไฮฮ วมสวน บดเี นอหลาน

ผ้ชู ฯมั นี ฯั ผ้รู บฯั ฯหี าฯ เฯ นฯิ ผจู งั มีนัก ผฮู ักบม ีหลายเนอ

แมฯว่ ¶จฯ ักฯ จู้ £ฯั ฯขื ฯง แห่ทฯ ¶ฯ อัฯ ดคีฯ แมน วาจกั กจู กั ยืมของแหงตาน (ทา น)
อันใดก็ดี

หืดูทแี หทฯ่ ีบ¶ฯชุชํา กฯาฯใน หื้อดูแหง ตบี๊ าง (หวิ่น)จจุ ้ํา กว งใน
ต่ ฯวหฯ้หฯงึ กาฯเปฯแหฅา คเฯี นฯหิ าฯ ฯ
เตยี่ วหมอ หน้งึ กายเปนแหคาํ กม็ ีเนอ
ตหี าฯ หืดหู ฯา้ เจาั หลาน
ตหี๋ มาห้ือดหู นาเจา

๓๙๒ อกั ษรธรรมลานนา จกั ดาลกู เตา หื้อผอ หนา ปอ หนา แม
ตาน (ทา น)วา ยํา(นับถอื ยําเกรง)พระ
จัฯด่าลกู เตาั หผื ฯหํ าฯ้ พํฯ หาฯั แม่ ห้ือยําผาเหลอื งเนอ
ท¶ วฯ ¶ฯ£ํา ะห£ื าํ ผ้าเหฯงื เนฯิ วา หอ้ื น้ํา ก็ผิดใจปา
ตหี๋ วั ฟากสน่นั หัวฝา
ว¶หฯ ื¢ ํ คํผใฯิ จปฯา วาหื้อสากกอ ง (ฆอ ง) กส็ นน่ั หัวมอง
ตีหฟ฿ฯ าฯสัฯๆรห฿ฯฝา วา หอ้ื ปก เ็ จบ็ นอ ง วา หอื้ นองก็เจบ็ ใจ
ว¶ หฯ ืสากฯ ฯง้ คสํ รๆฯั ห฿มฯ ฯง
ว¶ ฯหพื คี เํ จัฯนฯง้ ว¶ ฯหนื ฯง้ คเํ จัฯ จ อง (อุง)มอื กห็ นงั หลังมอื กจ็ ิน้ (เน้อื )
อฯ้มืคํหฯัง หงฯั มืคชํ ฯิ อยาอุม คนน่งึ (หนง่ึ )ก๋นิ นม อยาทมุ คน
£า่ อมุ้ ฅน฿ฯ กฯึ ฯนิ ฿ฯ £า่ ทุม่ ผู้นตฯึ ฟฯ฿ าฯ นงึ่ (หนง่ึ )ตกฟาก
อยา ฮักขอน (คอ น)เบือ้ งย่าํ แคม
£า่ รขฯั ้ฯร เบฯงื ยาํ แฅฯ ออนไหนแตง แขง็ ไหนเวน บดเี นอนาย
อฯ่รไหแฯ ทฯ แขไฯ หฯเ วบฯ้ ีเฯ นหฯิ ฯาฯ เปน คนอยาโลบดวยอาหาร
เปฅฯ £ฯ฿ า่ โลฯด้ฯ อฯ าหาฯ เปน กนิ่ จิ่มตว๋ั ต๋วั กิน่ จิม่ ตาน (ทาน)
เพฯกิ ิจฯ ฯิตฯ฿ ตฯ฿กจฯิ ฯทิ ¶ ฯ เปน ไขปากซา (ตะกรา ) ห้ืออา ปากเปย ด
เพิฯขปาฯซา้ หอื า้ ปาฯพ ดฯ่ เปน เหลื่อมสืบไหม หอ้ื ไหลเสนฝาย
เพิฯเหืมฯ สืฯไหฯ หื หฯเ สฝฯ้ า้ ฯ จ้นิ (เน้ือ)ไป ปา (ปลา)มา
ชฯิ พ ปฯา มา สิบเบีย้ อยฝู ามือตาน หา เบ้ยี มามือ
สิเฯ บ้ £ฯ ฝ่ า่ มืท¶ฯ ห้าเบ้ มฯ ามื บไดคอบฟน
บ่ดฅ้ บ ่ฟฯั บไ ดส ันก็บล าบ
บ่ดส้ ฯคั ๊บล่ าฯ กาํ๋ ปนคัด กล็ ะหลหุ าย
กําฯัคฯั คํละหลุ ะหาฯ กํา๋ ผะกาํ๋ ผาย บฮ เู ขาฮอู อก
กาํ ผะกําผาฯบ่รเู้ ขาั รอู้ ฯก อยากาดวยหอกดาบเคื่อง
£า่ กฯา้ ดฯ้ หฯ ฯกดาเฯ ื่ฯง อาวุธ (เครอื่ ง) อาวุธ
ปด งวนแกมสาร หวานแกมตา ย
พิ ฯงรฯ้ แกฯสาฯ หฯาฯแกตฯ าฯ

อักษรธรรมลานนา ๓๙๓
ภาคผนวก ก

หาฯ ฯกตฯิ าฯ บฯีเ นหฯิ ฯา ฯ หวานกน๋ิ ตาย บดีเนอหลาน
จเัฯ ปฯบ ¶ฯนฯั ชเฯั ขัาสอู่ บ¶ฯฯ
เปฯฅฯ฿ชาฯ ่นฯ้ ฯ £า่ ลถฯื ฯ้ วฯ ¶ฯจี จักเปน บาปนกั จั๊ก (ชกั )เขาสอู บาย

£า่ ลเฯื จัาลฯ¢ื ทฯ ¶ ฯ าฯ ผู้ ห่ฯ เปนคนจาย (ชาย)ไพ (ไพร) นอ ย อยา
ลืน่ ถอยวาจี๋
ลฯขื ุรคขํ รุ ข้า อยาล่นื เจา ลืน่ นาย ตาว (ทาว)พะยา
ลืมฯ า้ คมํ า้ ดฯี (พระยา)ผูใหย (ใหญ)
ท¶ ฯว¶เฯ สฯอื ตฯ฿£า่ ว¶ฯ เจาั เนฯิ ลืน่ ขนุ กข็ ุนขา (ฆา)

ลน่ื มา ก็มา ดีด

ตา นวา เสือ ต๋วั อยา วา พะเจา (พระเจา)
เนอ

(สภาวฒั นธรรมจงั หวัดเชียงราย, ๒๕๔๓: ๑๒-๑๓)
*หมายเหตุ คาํ วา บ เขียนได ๒ แบบ คอื บ่ บํ



อกั ษรธรรมลา นนา ๓๙๕
ภาคผนวก ข

ภาคผนวก ข
พอ ปูสอนหลาน

ผูเขียนปริวรรตจากภาษาไทยมาตรฐานเปนอักษรธรรมลานนาตามหลักการปริวรรต
สูการอานตามเสียงภาษาไทยกลางโดยการยึดแบบเทียบอักษรและปริวรรตแบบ ๒ และ ๓
รวมกัน

พฯปํ ู่สฯร หฯาฯ

¢ํ สเกฯไิ พคํ รป้ าฯ ฿ไฯ พ ฿ฯมาคํ ร้เพฯรื
ฟา้ แจฯเ้ กิฯไพคํ ร้เดฯรื ซัซฯ รฯ้ ซรฯ่ เงรฯื 8ํร้ จ
บ฿ฯ ง่ฯ กฯ่านีคํ ม่หฯ
มี มฯ้ เกฯไิ พคํมด่ ี คมฯิ าเฯ กิไฯ พคหํ กัฯ ต฿ฯ
ลมุ่ ห฿ฯง เกรฯิ ฯคั หํ ัฯกใจ ตะเพเฯิ ฯเ ิคฯ เํ สฯผ฿ฯ
ยฯมให้ทุกหคฯ฿ เํ สกฯ าฯ
อฯ่รนฯม้ ถมฯ่ ไพคเํ สฯเชฯิ หฯร หฯร ถฯร้ ถี ห้พผฯํ ่าฯ
เขฯง้ ดฯ เกฯิไพคเํ สฯฅฯ฿ ส฿ฯคฯ ¶ํ ฯรฯอํ า่ ฯผ฿งฯ าจฯ ิฯ
เลิฯส฿ฯ่ หอ้ า่ ฯต ฯํ ม่ม฿นฯ ฯิ
พํใฯ ห้ด้พคฯํ พํ ํดฯ ี ส฿ฯครฯ ยฯสิ ฿ฯต่ ํรฯ ฯอํ ะไร
เง่ หฯ ูหีฯตาพฯํ มาฯ

ไดร้ ัมฯ าอ่า¦ฯ ฯชา่ ฯเ ตืฯรใจ
ถา้ เหฯว็ ¶เฯ ขาั ท¶ ตฯ านฯ ฯั ฯ

๓๙๖ อักษรธรรมลา นนา

พอ ปสู อนหลาน

นํา้ ใส เกนิ ไป กไ็ รป ลา ตรงไป ตรงมา กไ็ รเ พ่ือน
ฟาแจง เกินไป ก็ไรเ ดอื น ซบั ซอน ซอ นเง่อื น กไ็ รใ จ
บกพรอ ง กวานี้ ก็ไมไหว
มพี รอ ม เกนิ ไป ก็ไมดี คิดมาก เกินไป ก็หนกั ตน
ลุม หลง เกนิ รกั ก็หนักใจ ตะเพิด เปดเปง ก็เสียผล
ยอมให ทุกหน กเ็ สียการ
ออ นนอม ถอมไป ก็เสียเชิง หยวนหยวน ถวนถี่ ใหพอผา น
เขม งวด เกนิ ไป กเ็ สียคน สงบคํา รออา น ผลงานจริง
เลยสงให อา นตอ ไมม วั นิ่ง
พอให ไดพอ กพ็ อดี สมควรยิ่ง สงตอ รออะไร
เง่ียหู หร่ตี า พอประมาณ
(ชรินทร แจม จติ ต, ๒๕๔๑, หนา ๑๒)
ไดร บั มา อา นแลว ชางเตอื นใจ
ถาเหน็ วา เขา ทา ตามนน้ั จรงิ

อักษรธรรมลานนา ๓๙๗
ภาคผนวก ค

ภาคผนวก ค
คาวพระยาพรหม

ตน ฉบับอักษรธรรมลานนาจาก สิงฆะ วรรณสัย (๒๕๖๓, หนา ๑๖๐) ผูเขียนปริวรรตเปนเสียง
แบบชาวลา นนา

๑.รอมสงัด สอัดโศกฮอน หนักหนวงขอน สะตอ 1. รฯม์สงฯั สอโั ฯสรฯ฿ รฯ้ ์ หฯัก์หฯ่ง์ข้ฯร์ สท้รฯ ์อฯ฿อิฯ 8่ฯฯ

นอกอิด กอยฟง เตอะนอง ต้(ี ท่ี)ขอ งใจต ดิ ฟเฯั ทฯะิ นงฯ้ ทีขฯ้ง์ใจติฯ

๒. จักบิดเอาดวงคะปวงมาสอม หลอนวาตาเสย 2. จบัฯ ฯิ´าดฯง์ ฅพงฯ ์มาส้มฯ ์ หฯร์ว¶ตฯ าเสิ ฯลเฯ฿ ชิฯลฯาฯ
ลมเจยลวาดออ ม หอมดวงบานซวานรส บุปผาเผย อมฯ้ ์ หฯม ์ดฯง์บ¶ฯซฯา่ ฯร฿ บุบาฯ เผิฯบเํ หิ ฯเหืฯด์งฯ฿ห มฯ ์อรฯ่ ์
บ อ เห ย เหื อ ด งด ห อ ม อ อ น ต ว าน ค วร ด ม ตฯ้าฯคฯร์ดฯ฿ จา บฯ ์เค¶ฯ
จาเผียบเกา

๓ลําเนากอนกม ผสมแตกเตียม เรียมริรํ่าสราง 3. ลํ¶ฯเ¢ก้ รฯ ์ก฿ฯม์ สฯ฿แททฯ มฯ ์ราํ รริ ํา ัาฯ คฯ่ ฟฯ ฯัเทะิฯ
กอ ยฟง เตอะ นายแมล านปก กวาง จา ด(ชาต)ิ บาง ¢ฯแม่ลาฯักฯ าฯ้ ฯ ชาฯบ¶ฯตพาฯแต่เชือฯ บถํ ้ามเี กื ฯอ์หิฯ
ตะพานแตเจ้ีอ บอถามีเกล๋ือ หินสมยอมเน้ือ สี สฯั฿ยฯม้ ์เนฯอื ์สหี าทฯ ึเฯ ขแ้ฯ ดฯงาฯ
หากเขมแดงงาม

๔.บเปล๋ืองมาดเจก ดินไฟมะขาม สีหากตึงงาม แต 4. บํเืงฯ ์มาเฯ ชฯะ ดิฯ ฟหฯา ฯขาสฯ หี าฯท ึงฯ าฯ แต่ยา£ฯ ่

ยามอยูเบา หลอนนายบอจา เจิญฟงเตอะเจา เบ¶ฯ หฯร¢บฯ จํ ¶ฯ เชฟฯิ ัฯ เทิฯะเจัา ยฯักรฯ ์คํ¶ฯเมัาเรงฯื ์
ยังกอ น(กลอน)กําเมาเร่ืองตกุ ข, ลูนหลังนาย
ทุก์ลฯ ูร์หัฯง์¢ฯ

๕. ปเมา ซวนซุก ปานเผตบาเมาวิน เขาและนํ้า 5 .พีเมัาซรฯ ์ซกุ ์ปาเฯ พฯบ¶เฯ มัาวฯิเขาั ¦¢ลํ าฅฯ าลฯ ฯืกฯิ
ลางคาบลืมก๋ิน ย่ําแผนดิน เหมือนหวิดลุมใต วุน ยําแผฯ่ด ฯิ เหืฯร์หิฯด์ล่มุ ์ต้วุ่ร์ว¶ฯใฯ จต฿ฯ บํธต฿ฯ ัฯ ด้ เหฯืร์
วายใจต น บท นต้งั ได เหมือนหางตุงไจยจอ จา ง หาฯทงุ ์ชชฯ ํชฯ ้าฯ

๓๙๘ อกั ษรธรรมลานนา

๖.ปกแขวนสูง พยุงยกคาง กางเปลง 6.ฯแั ขฯร ์สูง์ พฯง์ยฯค฿ ¶ฯ กฯางเปง่ฯ ก้าฯ ฯทฯํล ฯแ฿ สฯ
กวางตอลม แสงเย่ืองตุกข หนีบแหงแหนงถม กัน เยงฯื ์ทกุ ์ฯหฯีบ่แหฯ้เหฯง์ถ฿ฯ คฯ ่ชฯ฿ ห฿ ์ฯม แี ต่ห้จัลฯ าวฯ ัฯ
ใครช มพรหมมีแตใ ห จบั ลางวนั เหย เหมือนนึ่งจกั เหิฯ ฯเหรืฯ นฯึจฯัด้หาฯ พฯ าฯในนกฯ ์รรฯ้ ์ เคิ ไฯ ด้£่กิฯ ยดิฯ ี
ไข หนาวปายในนอกฮอน เคยไดอยูกิ๋น ยินดีเซ่ีอ เซฯม ์ซ้รฯ แฝแฯ ออฯ ฯ้ม์พฯิพาฯ
มซอนแฝงแอบออ มปงปาว

๗. เปน เมาฮกั จู เมาบา วเมาสาว ตามเนือ่ งแนว ๗. เิฯเมาฮักจู้เมัาบ¶เฯ มัาสาฯ ตาฯเนืฯงแนฯ¢ฯ เขัา
นาวเขาเกยไฝเฝา ลางพองเขาเมายาฝนเหลา พนี่ ี้ เคฯ ฝ่เฝัา ลาฯพ่งฯ เขัา เมัายาฝฯเ หัฯา พีนีเมัาลฯ฿
เมาลม กันกึด๊ ฮอดนอ ง แมป อ งแขนกลม จุปเ มาลม คัฯคึฯ ฯดน้งฯ แม่้งฯ แขกฯ ฯม฿ จุพีเมัาล฿งฯ ง฿ฯ ่าฯดับฯ ¶ฯ ฟู่
งมงาวด่ังบา ฟจู า สงั ลมื หลงั ลมื หนา ครอบครัวลมื จาสฯั ลฯหื ัฯงหา้ฯ ฯบ ฿ฯลฯลื ะไว้
ละไว

๘. ลวดสูญหาย บอคืนไดใช ถานปุนอั้น 8. ลดฯ ์สูญ์หาบฯ ํฅฯได้ช้ ถา้ ปฯ รู ์อเัฯ นฯิ¢ฯ คฯจั ัฯยฯ฿

เนอนาย ครั้นจักยกยองยาย ไตตวยตามสาย หื้อ ยา้ ฯ ไตต่ ฯตฯ าฯส าหฯ เื ถิฯ¢ฯฯ ทีเมงฯื ์แ ฯ่หฯ้ง์ พมี ีฅฯา ฯก฿ฯ
เถงิ เติงนาย ต้ีเมอื งแพรห อง ปมีความกลั๋ว เปนมัว เปฯม฿เฯ มฯตงฯ้ ์เหฯรื ์สีงฯฟ฿ ฯง์หารฯ ู้ บํ ช่ว¶ ฯ ตฯพ฿ แี ขฯ็
เมฆตอ ง เหมอื นสีชมฟองหากรู บอ ใชว า ตว๋ั พี่แข็ง
ขดคู หากสดุ สว นเสยี้ งปญ ญา จึงมปี ยะ วะระกะถา ขฯ฿ฅู้ หาสฯ ุดสรฯ่ ส้ฯงั¡า จึฯม ีิยะ วรกถ¶ฯ

๙. จําเริญมาเถิงถอง ฮอดเจาไขความ 9. จาํ เริมฯ าเถฯิถฯง รดฯ เจาั ยฯร้ ์ใขฅาฯ ฯจฯิ บฯกกัฯ
จรง๋ิ บอกกับหญิงนองเหนา มีใจเฟอน เมาเอายาย ยิฯน งฯ้ ์เหัฯา มใี จเฟฯร์เมาั เอาั ย้าหฯ ฯีจาฯแขฯง์ลัแฯ ลฯ
หนจี ากแขวงลบั แลงเขตคาย มาสหู อ งเมอื งนาย เขฯฅ้าฯ มาสหู่ งฯ้ เมฯืง์¢ฯ

ฯลฯ

อักษรธรรมล้านนา ๓๙๙
ภาคผนวก ง

ภาคผนวก ง
ปอ้ เถา้ (พอ่ เฒ่า)สอนหลาน

พอฯเ่ํ ถาั้ สอฯรหฯาล นฯ

ผเู้ ขยี นปริวรรตตามแบบที่ ๒ และ ๓ รวมกันเพอื่ ความเข้าใจของคนภาคเหนือ และผ้ศู กึ ษา
ทว่ั ไป (อกั ษรธรรมลา้ นนาต้นฉบับเดมิ ผู้เขียนไม่ได้แก้หรือซ่อมคาศพั ทแ์ ต่อย่างใด)

ฟเฯงั นอฯหิ ลาฯ นฯ ฟงั เนอหลาน
หลาฯ นรฯ กัฯพอจฯํ่ กฯอั ูฯาคำํ มฯ าเลาั่ หลานฮักป้อ (พ่อ) จักเอากามาเลา่
ไวห้ ื้ลูกหลฯาฯนฟัฯง ไว้ห้ือลกู หลานฟัง
*ชะไพขบัฯผีบำ้ ลฯ ฯงอ่ แพ จะไปขับผีบ้าลอ่ งแป (แพ)
ชะไพทฯดอ แหกมฯว โข่ จะไปต้อด (ทอด) แหก๋วม (ครอบ)โข่
(สวะ/พมุ่ ไม้น้า)
ชะไพฟเู่ มัยฯท่ำนทฯ ี่สฯงดั จะไปฟู่ (พดู ) เมยี ต๊าน(ทา่ น) ต(ี้ ที)่ สงดั
ชะไพตดัคฯ ํำผฯ ู้เถ้ัา จะไปตัดกา (คา)ผเู้ ถ้า (เฒา่ )
ชะไพด่าลูกเต้ัา จะไปด่าลูกเตา้
เมออฯ่ื กฯเนิ ขาั้ แลงงฯ ายฯ เม่อื กิน๋ เขา้ (ขา้ ว)แลงงาย (เย็น-เช้า)
หื้กแ฿ฯว ตเ่ วนฯ หื้เวนฯแ้ ต่บำบฯ หอื้ กั๋ว (กลัว)แตเ่ วร หือ้ เว้นแตบ่ าป
ชะไพฅหฯาน บฯผู้เจบัฯ จะไปคะหนาบ (ขนาบ)ผู้เจ็บ
ชะไพตัฯดเลบตฯ ีนมฯ ืเมฯอฅื่ ืฯน จะไปตัดเลบ็ ตนี๋ มอื เม่ือคืน
มคฯกั รุ ทำ่ มฯน ืชะอรอ่ฯ มกั คณุ ตา๊ น (ท่าน) มือจะออ่ น
ชะไพซ้ืผา้ ผร่ฯอ จ่ิผมฯ ีสื จะไปซือ้ ผา้ ผอ่ นจม่ิ ผสี ือ
ชะไพทืคำํ ฯพํ่อฯแมผ่ ู้เถ้าั จะไปตือกาป้อแมผ่ ูเ้ ถา้
ชะไพด่าลูกเต้ัาท่ำฯนบโมฯี ทษ฿ฯ จะไปด่าลูกเตา้ ตา๊ นมโี ต้ษ(โทษ)

๔๐๐ อักษรธรรมลา้ นนา

ชะไพใสโ่ ทษ฿ฯเจัา้ ตน฿มฯ ีสลี ฯ จะไปใส่โตษ๊ เจ้าตน๋ มสี ลี
ชะกหฯนิ แ้ื บง่ฯ ชะแตหงฯ่ ้พื จิ าฯรจ ณาตฯ฿ถง ี่
กาฯรเปขฯน ุรยอมฯ่ ร้จู ฯกโั ท฿ษฯ จะกน๋ิ หื้อแบ่ง จะแต่งหอื้ ปิ๊จจารณาต๋งถี่
ชะไพกฯา่ล วฯคํำรฯ ้ายโฯ ขเ฿ดฯ กาธำฯ
กา่ รเป๋นขนุ ยอ่ มฮ้จู กั โตษ๊
ใฅอ่ ยฯากฯหื้หั่รฯม ไพ ใฅไ่ ดห้ ืห้ ่ัมรฯ หา
ใฅฟ่ ู่ใฅจ่ าหืห้ มร่ัฯ ไพแอ่วฯหา จะไปกล่าวกาฮา้ ย (รา้ ย)โขด(โกรธ)โก๋ธา
ระฯฅบู ำฯนฯกรัะฯปาฯดผู้เถั้า (โกรธา)
จ่ืจาํ อูฯาไวส้ รอฯ ลูกเตา้ั แลฯหลฯาตฯน นฯ฿ ใคร่อยากหอื้ หม่ันไป ใคร่ไดห้ ื้อหม่ันหา

การฯเปนฯฅเฯน฿ ฮิยฯ ชะไพอยฯ่ดายฯปางเฯ ปา่ั ใครฟ่ ู่ (พูด)ใคร่จ๋าหอ้ื หมั่นไปแอว่ หา

จเัฯก ปฯนฅฯ฿นห้ยฯอ ฯฝาเรฯอืร ครูบานกั ผาด (นกั ปราชญ์)ผเู้ ถา้ (เฒา่ )
ชะไพยบัฯฅาวฯ ยฯเหืฯอรม
ชะไพจิบฯอกไฟชยรฯ เขาั้ บำ้ ฯน จอ่ื จา (จดจา)เอาไว้สอนลกู เต้าแล
ชะไพต้านฯชู้หลฯายฯฅฯน฿ หลานต๋น
จัฯเก ปกนฯ งฯัวล฿ ฯโสไฯก฿ หม้ฯ จกฯไั ด้เสยขฯ ฯอง ก๋ารเปน๋ คนเฮย จะไปอย่ดู ายป๋างเป่า
ชะไพข฿นฯฅฯ฿ฮว ฯมอ ชู้ ชะไพแอว่ฯว่ำฯตวฯ฿ดี (อยา่ อยเู่ ปลา่ ดาย)
จักเปน๋ คนหอ้ ยฝาเฮอื น (เรือน)
ชะไพตชี ยฯงชีอยฯ่ในอาวำสฯ
ชะไพปรฯหมาฯ ดแฯ กฯ้วทฯงั้ ๓ จะไปหยับ (จับ) ควายเหมือน
เปนฯบดีฯบ่งาฯมม เฯดื สา้ั
หฅ้ื ฿บอฯ ยฯําพฯแอํ่ ม่ผเู้ ถ้ัายาติกาแหงต่ฯ นฯ฿ จะไปจบิ อกไฟ (จดุ บ้องไฟ) เจียนเข้าบา้ น

การฯเปฯฅน ฿นฯเฮิยฯ อยฯ่าไพฅา้ นฯกาฯบร ำ้ นฯ จะไปตา้ นจู้ (ช)ู้ หลายคน
อยฯ่าไพฅ้ำฯกน าเฯร รรฯอื
จกั เปน๋ กง๋ั วลโสกไหม้ จกั ไดเ้ สียของ

จะไปขนควั (ขา้ วของ)ฮอมจู้ (ให้ช)ู้ จะไป
แอว่ ว่าตน๋ ดี
จะไปตเี๋ จยี งจอี ยู่ในอาวาส

จะไปผะหมาด (ประมาท)แก้วต้งั ๓

เปน๋ บด่ ีบง่ ามมืดเส้า

หอื้ คบยา (เคารพยาเกรง) ปอ้ แมผ่ ้เู ถ้า
ญาตกิ า๋ แห่งต๋น
ก๋ารเป๋นคนเฮย อย่าไปคา้ นกา๋ รบา้ น

อย่าไปคา้ นกา๋ รบา้ น

อักษรธรรมล้านนา ๔๐๑
ภาคผนวก ง

รกฯเั มัยหฯ ห้ื ่ัฯรม ปลฯก รกลฯั ูกหื้หมฯรั่ ถาฯง ฮัก (รัก) เมยี หื้อหม่ันปลูก ฮกั (รัก)ลูกห้ือ
หมนั่ ถาง
ทยฯวทำฯหง ื้มีเพอฯร่ื เข้ัาเถรฯอ่ื ห้ืมปี ฯนื เตยี วตาง (เดนิ ทาง) หื้อมีเพ่อื น เข้าเถอ่ื น
หอื้ มปี ื๋น
นรฯอ เมออฯ่ื ฅฯืหน ้ไื ห้พวฯ รฯเจ้ัา นอนเมอื่ คืนห้ือไหวพ้ ระเจ้า
ลุกมาเมอฯอื่ เช้าั ห้ลื นหฯ่ ากนัฯ
ฅตฯน฿ ํานาบฯน ํ่ถ้าสรอฯ ถีร่ ู้จทกฯั เ่ี สยั คฯ ู่อัฯน ลกุ มาเมื่อเจ๊า (เช้า) หอ้ื ล่น (วง่ิ ) หากนั๋

เขาั้ อยฯ่ยันฯง า ปลฯาอยฯ่ยัฯนง าฯํ คนตา๋ นานบถ่ า้ สอนพ่ฮี ู้ (รู้)จักต้ี (ท่ี)เมยี กู้
อยฯ่าไพซ้าผผู้ ดิฯ อยฯ่าไพรพดฯิ นี่ อ้ฯง (ทกุ )อัน
เข้า (ขา้ ว) อยู่ยงั นา ปล๋าอย่ยู ังนา้
ผิดฯขงฯอ้ หืแ้ ลห่ฯน ากันฯ
อยฯ่ายังฯเหนฯนิ าชฯน ้า ห้แื ล่นฯถา้ ดาแปงเฯ สยฯ อย่าไปซา้ ผ้ผู ิด อยา่ ไปริด (ลดิ รอน) พี่นอ้ ง
(ปน้ี อ้ ง)
อยฯ่าไพชัคฯก ํำฯน้อฯยขฯ ฯึก้น ฯว้างฯ อยฯ่าไพต้าฯนคํำฯน้อยฯ ฯ ผดิ ข้องหอื้ แลน่ หาก๋นั
ขฯส้ึน ํ
อยฯ่าไพห้ืแผลวฯ ุงอาอฯว าขรุ ผู้เถั้า อยา่ ยงั เหินนานจ๊า (ชา้ ) ห้อื แล่นถ้าดา
ค่อฯยหฯ ฯง่นอ น้าวฯแปงฯกเฯนั สยฯ แปง๋ เสยี
อยา่ ไปจ๊ัก (ชกั )กา (คา)นอ้ ยขึ้นกวา้ ง อย่า
กาฯรฅ฿นฯยฯมอ่ ไผบํ่หฯอร่ ขา้ กาฅฯร ฿บฯน ้ำฯไผบ่ ไปตา้ นกาน้อยขนึ้ สูง
ห่รฯอ ไหฯม
การฯเปฅนฯ นเ฿ฯ ฮิยฯ เยยฯะอนใฯั ด อย่าไปหอื้ แผวลงุ อาวอาขนุ ผเู้ ถ้า (เฒา่ )
หืไ้ พตามฯพน่ี อฯง้ เพอรฯ่ื บำ้ ฯน
หต้ื า้ ฯพน นี่ ้อฯงเพฯือร่ เรรอฯื การฯเปฅฯน ฿นฯเฮิยฯ กอ๊ ย (คอ่ ย)หนอ่ งนา้ ว (หนว่ งนา้ ว)แป๋งก๋ัน
เสีย
อยฯ่าถชนฯ่ี แิ รแฯง ปฯกง ินฯห้พื ่ีนฯ้งอ ทงอ้ฯ กาวฯ้ ฯงบ่ ก๋ารคนย่อมไผบ่ห่อนขา้ (ฆ่า)ก๋ารคนบ้าไผ
บห่ ่อนไหม

ก๋ารเปน๋ คนเฮย เยยี ะ (ทา)อนั ใด

หอ้ื ไปต๋ามปี้นอ้ ง (พน่ี ้อง)เพื่อนบ้าน

ห้ือต้านปีน้ ้อง (พีน่ อ้ ง)เพ่อื นเฮือน กา๋ นเป๋
นคนเฮย

อย่าถนี่ (ตระหน่ี)จิ (หวง/ตระหนี่)แรง

๔๐๒ อักษรธรรมลา้ นนา

วำยฯ ฯ แปง๋ ก๋นิ หื้อปน้ี ้อง ตอ๊ ง (ท้อง)กว้างบ่วาย
บ่หาพรฯฯกคํจฯกหั าเกฯือลอ
ห้ืแปใฯง จยาวเฯ ฅฯืออ เพฯื่ออ ใจกาฯว้ งฯ บห่ าพรกิ กจ็ ักหาเกอ๋ื (เกลือ)
พ่นี ฯง้อ จฯักมีหลฯวงหลฯายฯ แลฯนฯา หือ้ แปง๋ ใจยาวเคอื เพ่ือใจกวา้ ง
การฯร แกัฯ ปงฯแม่ยเิฯง ฮยิ ฯ อยฯ่าแอ่บฯว ำ้ ฯนท่ำฯน
เมนนฯิ านฯ ปี้น้องจักมหี ลวงหลาย แลนา
ห้ืคเดึฯ ถหฯงิ ากาหรฯ กู ฝ้ายฯ กา๋ รฮักแปงแมญ่ งิ เฮย อย่าแอ่วบา้ นตา๊ น
การฯใส่ฅาบเฯ ข้าั แลฯงงายฯ (ท่าน)เมินนาน
อยฯ่าฅา้ ฯกน ารฯบำ้ ฯนอยฯา่ อยฯัากฯน ารฯเรฯือร
ห้ือก๊ึดเถิง (คิดถึง)หาก๋ารหูกฝา้ ย
หห้ื มั่ฯรปลฯกทงฯลั้ ูกสม฿ฯ้ แลฯขงฯอ หวฯาฯน กา๋ รใสค่ าบเข้า (ม้ือขา้ ว)แลงงาย
ห้มื ที ฯพงั้ า้ ฯวตานฯ ห่ฯมรั ปลฯกกว้ยฯ ฯอฯ้อยฯ
อยา่ ค้านกา๋ รบา้ น อยา่ อยา้ น (ยา่ นกลวั )
หม้ื ีเตมขฯ งว่ฯ บ้ำฯน ก๋ารเรอื น
เจั้าอยฯ่าราดฯร้างฯเสยแฯ ผน่ฯดนิฯ หอ้ื หมน่ั ปลกู ทง้ั ลกู สม้ และของหวาน
หด้ื ทู ำ่ กฯง นฯดิ ทู ำ่ ฯใง ช้ แลฯดทู ่ำงฯเททำฯน
หอื้ มที ั้งป้าวต๋าน (พรา้ ว-ตาล) หมั่นปลกู
หื้มีทฯงห้ั ้ฯมอ แลฯฅาฯมหมื้ ผี ้าผดนฯื งี าฯม กล้วยอ้อย
ไวห้ ลฯงว หลฯายฅฯ ยวฯ฿ ฯงิชายฯ มภี ้ฯมอ สย้ ฯง หื้อมเี ตม๋ ข่วงบา้ น (ลานหรือบริเวณบา้ น)
อันฯนฯนว้ั ำ่ ถฯ ูกลักฯณข แม่ยฯงิ
ขฯองกนดฯิ ีกลฯนิ าํ อยฯ่าไดซ้ กุ ซฯร่อ ไว้ เจา้ อย่าราดร้างเสยี แผ่นดิน
กฯิฅน ฿ดฯน ยฯว
หื้บฯปดิ ฯพนั ี่ หบ้ื ี่ปนนฯั อง้ฯ ผขฯดิ ฯ้องหลื้ หนฯ่ ากนฯั หื้อดูตา๊ งกนิ ดูต๊างใจ๊ (สะดวกกินสะดวก
ใช)้ แลดูต๊างเทตาน
อยฯ่าหม้ื ีห฿วใฯ จเฅงฅฯิ าบฯ เสยลฯ าบแฯ ก้ฯกว อฯง หอ้ื มีท้งั ห้อมและคาม ห้อื มีผา้ ดงี าม
บญุ
ไว้หลวงหลายควั ญงิ จาย มีพ้อมเสี้ยง
อนั นั้นวา่ ถกู ลักขณะแม่ญงิ

ของกน๋ิ ดีกิ๋นลา อยา่ ไดซ้ กุ ซอ่ นไว้กิ๋นคน
เดยี ว

หอ้ื บิดป๋ันป้ี หื้อบ่ีป๋นั น้อง ผดิ ข้องห้ือลน่
หาก๋ัน
อย่าห้อื หวั ใจ๋เคงิ คาบ เสียลาภแกว้ กอ๋ ง
บญุ

อักษรธรรมลา้ นนา ๔๐๓
ภาคผนวก ง

พิชกฯช รฯกูลทมุ ซฯดั ละเสยฯคยํ ังฯบํ่ได้ พชิ จ้ะขะกู๋ลตุมซดั ละเสยี กย็ ังบไ่ ด้

อยฯ่าไว้ถฯง฿เงนิถฯ ฯ฿ฅง าใกล้ฯช่งอฯ อย่าไว้ถงเงินถงคาใกลจ้ อ๊ ง (ชอ่ ง)

อยฯ่าไพซฯอ่รห้ืท่ำฯหน ฯนั อยฯ่าไพปฯนัเงนฯิฅาห้ื อย่าไปซ่อนห้อื ตา๊ นหัน อยา่ ไปป๋ันเงนิ คา
เมยฯทำ่ นฯ หอ้ื เมยี ต๊าน

อยฯ่าไพขฯฅน฿ ฿ฯวฮฯอมชู้ อยฯ่าไพรักชฯ ู้บห่ ฯนตั ฿ฯว อย่าไปขนควั ฮอมจู้ (ชู้) อยา่ ไปฮกั จูบ้ ห่ ัน
ตั๋ว

จกัฯเสยฅฯ ฯห฿ว ืท้ ่ำฯนได้ อยฯ่าใกฯ้ลผียกั ์ขฯ จักเสียคัวหอ้ื ต๊าน (ทา่ น)ได้ อย่าใกล้ผี
ยกั ษ์

อยฯ่าลฅฯกั ฯทว฿ ่ำฯมน าฝาฯก จเฯกั ปบนฯ ำฯบเมพฯอื่ ายลฯ รู อย่าลักคัวต๊านมาฝาก จกั เปน๋ บาปเมอื่
ปายลูน

หฯงวั เปคฯน ูรพอฯย้ จฯ เกัฯ ปนโฯ ทษ฿ฯ หวังเปน๋ กรู (คุณ)ป้อยจกั เปน๋ โตษ๊ (โทษ)

อยฯ่าไพกล่ ฯาวฯคำํ รฯ ้ายโฯ ขดโฯ฿ กธำฯ อย่าไปกลา่ วกาฮ้ายโขดโก๋ธา

หื้จากเฯนั หฯรอมื ๑ งฯ฿วงอฯรแอกฯ ห้ือจา๋ กันเหมือนน่ึงงัวงอนแอก

ยาเมฯ มอฯอ่ื แขกแฯ ก้ฯวมาเรอฯรื่ อยฯ่ายักฯยู้ ยามเมอ่ื แขกแก้วมาเฮอื น อยา่ ยกั ย้ถู ูควั

ถูฅฯ฿ว

อยฯ่าไพยคฯกั ิห้ฯว ิ่ลฯวตา อยฯ่าไพตีหหมฯ มฯาดา่ อยา่ ไปยกั กิ๊ว (ค้ิว) หลวิ่ ตา๋ อยา่ ไปตหี๋ มู
หํ้ยฯอ หมาด่าหย้อ (ดา่ ประชด)

ยาเมฯ มพอฯื่ น่ี ้ฯองแขแกฯ กม้วฯ าเรฯือร ยามเม่อื ป้ีน้องแขกแก้วมาเฮอื น

หืแ้ ปงฯใจชชม฿ฯ ืฯ่น ห้แื ปฯงใจตงฯอ้ ต่ืจฯน ยรฯ จา หือ้ แป๋งใจจ๋ มจืน้ (ชมช่ืน)หอื้ แป๋งใจ๋ต้อง
ตื่นเจ๋ียนจา๋

ว่ำลฯ ุงอามฯว าคำฯ หื้ขหฯนั ฯมาฯกมา วา่ ลงุ อาวมากา หอื้ ขนั หมากมา

หอื้ ูฯาขยันฯ ามาสูต่ ั้ใฯง จล้ยฯงแขฯก ห้ือเอาขนั ยามาสู่ ต้ังใจเ๋ ล้ียงแขกแกว้ เป๋น
แกเ้ฯว ปทฯน ำฯน ตาน

ยาฯมเมอฯอ่ื หา้ งกฯ ิดฯน าทำฯน ยามเมื่อหา้ งกน๋ิ ดาตาน

อยฯ่าคยฯดอยฯ่าส฿ฯมสยฯดหื้ลกู เต้ัาแลฯหลฯาฯนตน฿ฯ อย่าเกยี๊ ด (โกรธ) อยา่ สมเสยี ดหื้อลกู เตา้
และหลานต๋น

๔๐๔ อักษรธรรมล้านนา

ยาเมฯ มอฯอื่ เปนฅฯ ฿นฯเฮิยฯ หมฯนุ่ ห้นยอฯ ฯ ยามเมอื่ เปน๋ คนเฮย หนุ่มหนอ้ ย
เขาั คยฯอ่ ฅฯ ฅอฯย้ ฯ จ่จื ําอูฯา
อยฯ่าไพฟงฯคั ำํ เฯ บำั่ ฯอยฯา่ ไพอูฯาคํำฯงา่ ยฯ เขาก๊อย (ค่อย)คะคอ้ ย จ่อื จ๋า (จดจา๋ ) เอา
อยา่ ไปฟังกาเบา (คาเบา) อย่าไปเอากา
อยฯ่าไพกล่ ฯาคฯว ำํ รฯ ้ายฯ ยาเมฯ มออฯ่ื ผกว฿ฯ เฯนิ ขั้า งา่ ย
อยา่ ไปกล่าวกาฮา้ ย (คาร้าย) ยามเมือ่ ก๋ิน
หเ้ื จ้าั กล่ าฯ วฯตาฯมคำํ มฯ ี คำํ บฯ ฯีไม พแปงฯใส่ เข้า (ขา้ ว)
อูฯา ห้ือเจา้ กลา่ วต๋ามกามี กามีแป๋งใส่เอา
ชะพาต฿วฯโสฯ฿กเส้ัาบำฯดบ่ยงฯ พายหฯ ้าฯน
ชะตาต๋วั โสกเส้า (โศกเศร้า) บาดเบีย่ ง
ท่ยงฯ จไฯกั ด้หฯนัหนฯ้าทำ่ นฯต฿ฯบน ุญมี ปายหน้า
จ่จงิฯ กฯไั ด้ไพสู่ที่ดี ห้นํฯอม ารกอ฿ฯ วิจบี ่ํไดใ้ กลฯ้ เต้ียงจกั ไดห้ ันหนา้ ต๋นบุญมี

เพืฯออ่ ว่ำเฯ ตชะนาบญุ อฯนไั ด้ อุฯบบฯถาฯก จิ่งจักได้ไปสู่ตด้ี ี หมอ้ นาฮก (นรก)อวจิ ี๋บ่
รกั ษาฯ (อเวจี) ไดใ้ กล้
พอฯแ่ํ ม่ผว฿ฯแก้วฯ แกก่ บัฯตฯน฿ เพ่ือวา่ เต๋จะ้ (เดชะ)นาบุญอันได้ อุปถาก
เรรอฯื มฯงค฿ ฿ลฯ ห้ืได้กฯาว ดผฯ ย้ ฯวหมดฯ฿ ใส (อปุ ฐาก) ฮกั ษา

เทวดาจฯงอิ่ าไระฯสอยฯ่ไร้บ่หรฯอ่ มี ปอ้ แม่ผัวแกว้ แก่กับต๋น

ใฅ่เปฯดน ีหห้ื ลบฯั เดลกฯิ้ ุกเชั้า เฮือนมงคล ห้ือได้กวาดเผย้ี ว(ทาความ
สะอาด) หมดใส
ห้ืได้รริ มฯอ ขอฯงหื้ห่ฯมรั รกิ ฯาทํ ภอฯงหกู เตวะดา (เทวดา)จ่งิ อาสะไหล(อาศยั )อย่ไู ร้
ฝ้ายฯ บห่ ่อนมี
ซื้อยฯ่าหืเ้ สยดฯ ายฯ ขายอฯ ยฯ่าเสยฯเปัา่ ใคร่เป๋นดหี ือ้ หลบั เด๊ิกลุกเจา๊ (นอนดกึ ต่ืน
เชา้ )
อยฯ่าฅน้คฯ ํำฯเกา่ั ชา่ ผฯง ดฯกิ ฯนั หอ้ื ไดฮ้ ิฮอมของ หอื้ หมั่นฮกิ ะทาพองหกู
ฝา้ ย

ซอ้ื อย่าหือ้ เสียดาย ขายอยา่ หื้อเสียปา่ ว
(ปล่าว/เปลา่ )
อยา่ ค้นกาเกา่ จ้าง (ช่าง)ผดิ ก๋ัน

อยฯ่ผ้ดู ยฯวอยฯ่าไพจม฿ฯ อยฯ่าไปห่มฯจม่ฯผิ ใู้ ด อักษรธรรมล้านนา ๔๐๕
ภาคผนวก ง
อยฯ่าไพไงข้ ฯรอ หาจเขบัฯ
อยฯ่าไพเกับฯ8ำํ ฯสสฯน฿ ่ํฯอ อย่ผู ู้เดียวอย่าไปจม่ (บน่ ) อย่าไปห่มจ่มิ
หพ้ื นี่ องฯ้ ชาวบฯ ำ้ นฯท่ำฯนผฯกิด ฯนั ผู้ใด
อยฯ่าไพต้าขฯน ัรฯว ท่ำฯเน มออฯ่ื ฅืนฯ บฯดี อย่าไปไง้ (งดั )ขอนหาจะเข็บ
ผูร้ กเฯั ตฯมัผหฯนื งนัฯ ผ้ชู เงฯั ตัมผฯ ืนฯสาฯด บีฯด อย่าไปเกบ็ กาสนส่อ
หือ้ ปนี้ ้องจาวบา้ นตา๊ นผิดกน๋ั
อูฯาเปเนฯ ชฯออื้ ชาตตรฯกลู ์ อย่าไปต้านขวญั ต๊านเม่อื คืน บ่ดี
หกนัฯ ฯองบญุ ทำ่ นหฯ ้ืลเฯน฿่ ข้าั เฝั้า ผ้ฮู กั เตม๋ ผืนหนัง ผ้จู งั (ชงั )เต๋มผนื สาด
ห้หื ัลบฯ ลกุ เชาั้ ห้ืสเ฿ฯง่ ขัา้ จหฯงั นฯั (เส่อื ) บ่ดี
อยฯ่าไพกฯเิน ข้ัาไหตัฯนปาเฯง ป่าั เอาเปน๋ เจอื้ จา้ ดขะกลู๋ (เช้ือชาติตระกูล)
หันก๋องบญุ เป้ินหื้อลน่ เขา้ เฝ้า
กินฯแลฯฯวเสยดฯ ายฯ หื้อหยับ (จบั )ลูกเจา๊ หือ้ ส่งเขา้ จงั หัน
อยฯ่าอูฯาชายขฯ ฅี้ า้ มนฯ าเปสฯน หายฯ อยา่ ไปก๋ินเข้า (ข้าว)ไหตั๋นป๋างเปา่ (เปลา่
ชะพาเรือฯรวำฯยบฯ ำดฯ บ้ำฯง ดาย)
พายหฯ นฯา้ หวงฯั จกฯัได้ขนฟึ้ฯ ้าคยํ ฯงับ่ถฯงอ กน๋ิ แลว้ เสียดาย
อยฯ่าอูฯาผวเ฿ฯ ปนฯกองฯ เมยเฯ ปฯนคองฯ้ อย่าเอาจาย (ชาย)ขี้คา้ นมาเป๋นสหาย
จะ๊ ตา๋ (ชะตา) เฮอื นวายบาดบา้ ง
จฯตัก ถี ย่ ฯงถฯอง้ ดยดฯ หนํอฯ นเัฯ รอรฯื ปายหน้าหวังจักไดข้ ้ึนฟา้ กย็ ังบถ่ อง (ถงึ )
หื้ผ฿วฯเปหฯน ิงฯ เมยฯเปขฯน ้อฯง อย่าเอาผวั เปน๋ กอ๋ ง (กลอง) เมียเป๋นกอ๊ ง
คอฯย่ ฯรกิ าทฯํ ภอฯงไพตาบมฯ ุญ (ฆอ้ ง)
จิงฯจ่ กฯเั ปนคฯ ุรไพๆายฯหน้ฯา จักตี๋เถีย่ งถ้อง เดียดหอนนั เฮอื น
จกฯไั ด้สชู่ ฯนฟั้ ้าเถงนฯิ พิ ฯาพ นฯ ห้ือผวั เป็นหิง (ที่ชอ้ นปลา) เมียเป๋นขอ้ ง
หื้ฟอฯัง ูฯา 8ํำฯพอฯเ่ํ ถัา้ สอรฯ หลฯานฯ กอ๊ ยฮิกะทาพองไปตา๋ มบุญ
จิง่ จักเป๋นกูร (คุณ)ไปปายหนา้
จกั ได้สู่จ้นั ฟ้าเถิงนิพพาน
หื้อฟงั เอา กาป้อเถา้ (คาผเู้ ฒ่า)สอนหลาน

๔๐๖ อักษรธรรมล้านนา

บสฯท฿ ฯนั้ บทฯน฿ ี้ บ่สน้ั บทนี้
คอ่ยฯ ฯฟอฯัง ูฯาเทอิะฯ ลูกหลฯาเนฯ หิยฯ กอ๊ ยฟงั เอาเตอ๊ ะ ลกู หลานเฮย
(ทม่ี าอกั ษรธรรมลา้ นนา: ธวิทย์ วุฒ,ิ ๒๕๕๐, หนา้ ๑๐-๓๑)

*หมายเหตุ ชไพ ใช้ตามโบราณซง่ึ สว่ นใหญจ่ ะใช้ จไพ และป้อเถา้ (พ่อเฒ่า) สอนหลานอักษร
ธรรมลา้ นนาท้งั หมดผูเ้ ขียนต้องการรักษาถอ้ ยคาและอกั ขรวธิ ีเดิมไว้