boonleur02-press2 (BK) 95%

อักษรธรรมล้านนา ๖๙
อกั ขรวิธีอกั ษรธรรมลา้ นนา : การผสมอกั ษร

อกั ษรธรรม อกั ษรธรรม ภาษาไทย ภาษาบาลี ภาษาสนั สกฤต
ลา้ นนา/ ลา้ นนา มาตรฐาน
ตัวสะกด

ฏ ระฏ๋ะ (ฏ๋อ) ฏ ฏฏ
ฐ ระฐ๋ะ (ฐอ๋ ) ฐ ฐฐ

ระฑะ/ระด๋ะ ฑ/ด ฑ ฑ
ฑ (ฑอ/ดอ๋ )

ฒ ระฒ (ฒอ) ฒ ฒฒ

ณ ระณ (ณอ) ณ ณณ

ต ต๋ (ตอ๋ ) ต ตต

ท ท/ต (ตอ/ทอ) ท ทท

น น (นอ) น นน

บ บ๋ (บ๋อ) บ ปป

ป ป(๋ ปอ๋ ) ป - -

ผ ผ๋ (ผ๋อ) ผ ผผ

ฝ ฝ๋ (ฝ๋อ) ฝ --
พ ป (ปอ) พ พ พพ

(พอ)

ฟ ฟ (ฟอ) ฟ --

๗๐ อกั ษรธรรมลา้ นนา

อักษรธรรม อกั ษรธรรม ภาษาไทย ภาษาบาลี ภาษาสันสกฤต
ล้านนา/ ลา้ นนา มาตรฐาน
ตัวสะกด ภภ
มม
ภ ภ (ภอ) ภ ยย
--
ม ม (มอ) ม รร
ลล
ย ย (ยอ) ย วว
-ศ
อยฯ หย๋ (หยอ) อย สส
หห
ร ล (ลอ) ร --
ฬฬ
ล ล (ลอ) ล ออ

ว ว (วอ) ว

ศ ส๋ (สอ๋ ) ศ

ส ส๋ (ส๋อ) ส

ห ห๋ (หอ) ห

ฮ ฮ (ฮอ) ฮ

ฬ ล (ลอ) ฬ

อ อ๋ (อ๋อ) อ

อักษรธรรมล้านนา ๗๑
อักขรวิธอี ักษรธรรมลา้ นนา : การผสมอกั ษร

ผู้เขียนสมมุติว่า เป็นตัว ปอ (ปะ) ป๋อ (ป๋ะ), ต๋อ (ต๋ะ), หอ (ห๋ะ) ฯลฯ เพ่ือให้ง่าย
กับการปริวรรตเป็นภาษาลา้ นนาและภาษาไทยมาตรฐานซ่งึ แทท้ ีจ่ ริงตามหลักอกั ขรวธิ ีของอักษร
ธรรมล้านนาจะต้องอ่านว่าเป็นตัว ก๋ะ ข๋ะ กะ ฯลฯ เท่าน้ันไม่นิยมอ่านตามอย่างอักษรไทย
มาตรฐาน

การจัดตารางน้ีเพ่ือเป็นประโยชน์ในการปริวรรต ทั้งปริวรรตเป็นภาษาไทยมาตรฐาน
และภาษาธรรมล้านนา (กาเมือง) ซ่ึงมักจะมีความสบั สนอย่มู าก เช่น ก กับ ค, ค กับ ฅ, จ
กบั ฉ เปน็ ต้น

ตารางดังกล่าวจะช่วยทาให้เปรียบเทียบและใช้ตัวอักษรธรรมล้านนาได้อย่างถูกต้อง
เพราะในตาราต่างๆ ทางภาคเหนือส่วนใหญ่จะใช้ปะปนกันยังไม่มีการสังคายนาตกลงกัน
ในหมู่นักปราชญ์ทางภาษาอย่างเป็นทางการ นกั ปราชญ์บางท่านเขียนแบบเชียงใหม่ แบบลาปาง
แบบลาพนู เป็นต้น ซ่งึ มขี ้อแตกต่างกนั อยแู่ มว้ ่าจะไม่มากนักกต็ าม

การปริวรรตนี้ ส่วนใหญ่ผู้ปริวรรตจะปริวรรตภาษาถิ่นต่างๆ เป็นอักษรไทยมาตรฐาน
ทาให้เกิดปญั หาอยู่เนืองๆ ทั้งนี้ประเสรฐิ ณ นคร (๒๕๔๑, หน้า ๑๐๐-๑๐๑) ได้แสดงทรรศนะ
ในเร่อื งของการปรวิ รรตอกั ษรธรรมลา้ นนาเอาไว้ โดยสรปุ ได้ ๒ ทรรศนะ คือ

๑. เขยี นหรอื ปรวิ รรตตามเสียงพดู เชน่ จา๊ ง ซง่ึ ในอกั ษรเปน็ ช้าง ก็ตาม

๒. เขยี นหรือปรวิ รรตตามตัวหนงั สอื ถ่นิ เช่น เขียนตามอักษร คอื ชา้ ง

ประเสริฐ ณ นคร (๒๕๔๑) ได้ยกตัวอย่างประกอบเพ่ือให้เห็นคาศัพท์ ต่าง ๆ ซ่ึงถ้า
ปรวิ รรตตามแบบที่ ๒ อาจจะไมเ่ ข้าใจ เช่น จัไพ น่าจะตกลงเขียนเปน็ จกั ไป เพ่ือจะไดเ้ ข้าใจ ไฑ้
ปริวรรตเปน็ ได้ จะสร้างความสะดวกมากกว่า และไดค้ วามหมายทแี่ ทจ้ ริง

สมเจตน์ วิมลเกษม (๒๕๔๔, หน้า ๑๒) กล่าวถึงสาเหตุท่ีมีปัญหาเรื่องการปริวรรตว่า
เป็นเพราะเร่อื งของเสียง กลา่ วคือ หน่วยเสียงพยัญชนะในภาษาล้านนามี ๒๐ หนว่ ยเสียง ๔๒ รปู
จะตรงกับหน่วยเสียงของภาษาไทยกลาง ๑๙ หน่วยเสียง หน่วยเสียงท่ีแตกต่างจากไทยกลาง
คอื เสียง ญ ย จะออกเสยี งเปน็ นาสกิ ซง่ึ ต่างจากภาษาไทยกลางออกเสยี งเปน็ ย และหนว่ ยเสยี ง
ทภ่ี าษาลา้ นนาไม่มใี ช้ ไดแ้ ก่หน่วยเสียง ช (ฉ) และ ร หนว่ ยเสยี ง ช (ฉ) ในภาษาไทยกลาง ล้านนา

๗๒ อกั ษรธรรมลา้ นนา

จะใช้ เป็น จ และ ส (ซ) และหน่วยเสียง วร ภาษาล้านนาจะใช้เป็น ส หรือ ฮ แทนหน่วยเสียง
ที่ผิดไปจากภาษาไทยมาตรฐาน ผู้ที่รู้ดีท่ีสุดก็คือชาวล้านนา ซ่ึงใช้ภาษาถ่ินเหนือเป็นภาษาแม่
ผู้ปรวิ รรตอาจจะไม่เข้าใจลกึ ซ้ึงในการออกเสยี ง (ในเรือ่ งของการปรวิ รรตมีรายละเอยี ดอยู่ในบทท่ี
๑๑)

๓. ความแตกต่างของเสยี งพยัญชนะอกั ษรธรรมล้านนากบั ภาษาไทยมาตรฐาน

ตารางข้างต้นมีส่วนเกี่ยวข้องกับหลักเกณฑท์ างภาษาศาสตร์ กล่าวคือ เสียงพยัญชนะ
จะแตกต่างไปจากภาษาไทยมาตรฐานหรือภาษาไทยภาคกลางอยู่บ้าง ดังการเปรียบเทียบ
หน่วยเสยี ง ซ่งึ อดลุ ย์ ตะพงั (๒๕๔๙, หนา้ ๒๓๔-๒๓๗) แสดงไว้ ดงั นี้

๓.๑ หนว่ ยเสยี ง /ร/ (ภาษาไทยมาตรฐาน) = /ฮ/ (ภาษาลา้ นนา)

ตารางที่ ๓๐ ตารางเปรยี บเทียบหนว่ ยเสยี ง /ร/ และ /ฮ/

ภาษาไทยมาตรฐาน ภาษาล้านนา

เรา เฮา

เรือน เฮือน

เรือ เฮือ

ไร่ ไฮ่

จารีต จาฮตี /ฮีต

รอ้ น ฮอ้ น

อกั ษรธรรมลา้ นนา ๗๓
อักขรวธิ อี ักษรธรรมลา้ นนา : การผสมอกั ษร

๓.๒ หน่วยเสยี ง /ช/ (ภาษาไทยมาตรฐาน) = /จ/ (ภาษาล้านนา)

ตารางที่ ๓๑ ตารางเปรยี บเทียบหน่วยเสียง /ช/ และ /จ/

ภาษาไทยมาตรฐาน ภาษาธรรมลา้ นนา

ชัง จัง

ช่าง จ่าง

ชาติ จา้ ด

ชาย จาย

เชา้ เจา๊

๓.๓ หนว่ ยเสยี ง /ค/ (ภาษาไทยมาตรฐาน) = /ก/ (ภาษาลา้ นนา)

ตารางที่ ๓๒ ตารางเปรียบเทียบหน่วยเสียง /ค/ และ /ก/

ภาษาไทยมาตรฐาน ภาษาธรรมลา้ นนา

คอย กอย

ค้นุ เคย กนุ้ เกย

ค้วิ คาง ก้ิวกาง

คด กด๊

เคี้ยว เกีย๊ ว

๗๔ อกั ษรธรรมลา้ นนา

๓.๔ หนว่ ยเสยี ง /ท/ (ภาษาไทยมาตรฐาน) = /ต/ (ภาษาล้านนา)

ตารางท่ี ๓๓ ตารางเปรียบเทียบหน่วยเสียง /ท/ และ /ต/

ภาษาไทยมาตรฐาน ภาษาลา้ นนา

ทาน ตาน

ทา่ น ตา้ น (ตา๊ น)

ทอง ตอง

สาธุ ต/ุ๊ ตุเ๊ จ้า

ธง ตุง (ดอยตงุ )

เถอะ เต๊อะ (ไปเตอ๊ ะ)

๓.๕ หน่วยเสียง /พ/ (ภาษาไทยมาตรฐาน) = /ป/ (ภาษาลา้ นนา)

ตารางท่ี ๓๔ ตารางเปรยี บเทียบหน่วยเสยี ง /พ/ และ /ป/

ภาษาไทยมาตรฐาน ภาษาลา้ นนา

พอ่ ป้อ

พ่ี ปี้

เพญ็ เป็ง

พษิ ป๊ดิ

เพิ่งพา เปง้ิ ปา

มะพรา้ ว ปา่ ป้าว

อกั ษรธรรมล้านนา ๗๕
อักขรวธิ ีอกั ษรธรรมลา้ นนา : การผสมอักษร

๓.๖ หน่วยเสียง /กร/ หรือ /ปร/ (ภาษาไทยมาตรฐาน) = /ข/ หรือ /ผ/ (ภาษา
ล้านนา)

ตารางที่ ๓๕ ตารางเปรยี บเทยี บหน่วยเสียง /กร/ /ปร/ และ /ข/ /ผ/

ภาษาไทยมาตรฐาน ภาษาล้านนา

กราบ ขาบ (ขาบไหว้)

กริยา ขียา

กรณุ า ขูณา

สงกรานต์ สงั ขาน

ผเี ปรต ผเี ผด

โปรด โผด

ปราสาท ผาสาด

ปรากฏ ผากด

มะปราง มะผาง

เปรยี บเทียบ เผียบเทียบ

นอกจากหน่วยเสยี งทต่ี ่างกนั และศพั ท์ต่างๆ ย่งิ มคี วามแตกต่างกนั มากแทบจะเปน็ คนละ
ภาษาเลยก็มี เชน่

อร่อย / ลา สนกุ / มว่ น ถึง / ฮอด

เรยี ก / เอิน้ ชนะ / แป๊ แพ้ / ก๊าน

๗๖ อักษรธรรมลา้ นนา

๔. สระลอย/สระอิสระ (ใชน้ าหน้าพยญั ชนะหรือสระดว้ ยกนั )

ตารางที่ ๓๖ ตารางสระลอย/สระอสิ ระ

สระ อา่ น ไทยมาตรฐาน สทั อกั ษร

อ อะ อะ a

อา อา อา a:

อิฯ อิ อิ i

ฯอีฯ อี อี i:

อุฯ อุ อู u

อูฯ อู อู u:

เอฯ เอ เอ e

โอ โอ โอ e:

สระลอยใชเ้ ขียนนาหนา้ คาเทา่ นน้ั กลา่ วคือ คาใดทม่ี เี สยี งสระนา ใหใ้ ช้สระลอย ดงั น้ี

อเหาสิ (อโหสิ) อากาศฯ (อากาศ)

อิฯติบิเสา (อิติปิโส) โอกาสฯ (โอกาส)

อุฯทกํ (อทุ ก) อุฯบททฺฯวเหฺตุ (อปุ ทั วเหตุ)

อักษรธรรมล้านนา ๗๗
อักขรวธิ ีอกั ษรธรรมล้านนา : การผสมอกั ษร

๕. สระจม (สาหรบั ใชผ้ สมกับพยญั ชนะ)

ตารางที่ ๓๗ สระจม ใชผ้ สมกบั พยัญชนะ

สระ ชอื่ อา่ นว่า ไทยมาตรฐาน สัทอกั ษร

- ะ ไมก้ ๋ะ อะ - ะ a

-า ไมก้ า๋ อา -า a:

-ิ ไมก้ ๋ิ อิ -ิ i

-ี ไม้กี๋ อี -ี i:
t
-ึ ไม้กึ๋ อึ -ึ t:
u
-ื ไม้กอ๋ื อือ -ื u:
e
-ุ ไม้กุ๋ อุ -ุ e:

-ู ไมก้ ู๋ อู -ู ɛ

เ-ะ ไมเ้ กะ๋ เอะ เ-ะ ɛ:

เ- ไม้เก๋ เอ เ- o
o:
แ-ะ ไม้แกะ๋ แอะ แ-ะ
ɔ
แ ไมแ้ ก๋ แอ แ-

โ-ะ ไม้โก๋ะ โอะ โ-ะ

โ- ไม้โก๋ โอ โ-

โ-ฯะอ ไมเ้ ก๋าะ เอาะ เ-าะ

๗๘ อกั ษรธรรมล้านนา

สระ ชอ่ื อา่ นวา่ ไทยมาตรฐาน สทั อักษร
-ฯอ ไม้ก๋อ ออ -อ ɔ:
เ-ฯอะิ ไมเ้ ก๋อะ เออะ เ-อะ ɤ
เ-ฯิอ ไมเ้ ก๋อ เออ เ-อ ɤ:
เ-ยะฯ ไม้เกี๋ยะ เอยี ะ เ - ยะ ia
เ-ยฯ ไม้เกยี๋ เอีย เ - ย ia:
เ-อฯืะ ไม้เกอื๋ ะ เอือะ เ อะ ɯa
เ-ฯอื ไมเ้ กอ๋ื เอือ เ อ ɯa:
-฿ะ ไม้กัว๋ ะ อัวะ -วัะ ua
-วฯ฿ ไม้กั๋ว อวั -วั ua:
-าํ ไม้ก๋า อา ำ am
ไ ไม้ไก๋ ไอ ไ- aj
ใ ไม้ใก๋ ใอ ใ- aj
ไ-ย ไมไ้ กย๋ ไอย ไ-ย aj
เ-าั ไม้เก๋า เอา เ-า aw
-ํ ไมก้ ั๋งมน อัง -งั aŋ
เ-า ไม้โก๋ โอ โ- o:

อักษรธรรมล้านนา ๗๙
อกั ขรวิธีอกั ษรธรรมล้านนา : การผสมอักษร

สระ ชื่อ อา่ นวา่ ไทยมาตรฐาน สทั อักษร
--ํ ไม้กงั๋ มน อัง ง aŋ
-· ไม้ก๋ังไหล อัง -งั aŋ
-ํุ ไม้กุ๋ง อุง -งุ uŋ
ไม้กง๋ิ องิ ง iŋ
-ํ
ไ-ยฯ ไมไ้ ก๋ยะ ไอย ไ-ย aj
เ-ยยฯ
ไม้ไก๋ยะ เอยยฺ เ-ยย aj

๖. การผสมอกั ษร

พยัญชนะของอักษรธรรมล้านนาทไ่ี ด้จัดหมวดหมเู่ พ่อื ใหใ้ กลเ้ คียงกับหลกั อักษร ๓ หมู่
หรือไตรยางค์ ต้องค่อยๆ สังเกต เพราะไม่เหมือนภาษาไทยมาตรฐานทั้งหมด ท้ังยังมีการใช้
ที่กากวมไม่แน่นอน คงเปน็ เพราะเสยี งหรอื สาเนยี งของชาวลา้ นนาและชาวไทยภาคกลางแตกตา่ ง
กนั ในทน่ี ้จี ะเขยี นคาอ่านเป็นภาษาไทยมาตรฐานกากบั ไวด้ ้วย เพ่ืองา่ ยแกก่ ารศกึ ษาและจดจา

๖.๑ การผสมพยัญชนะกบั แม่ ก กา

๖.๑.๑ ตวั อย่างการผสมพยญั ชนะอกั ษรสงู /ก (อกั ษรสูง)

ตารางท่ี ๓๘ ตวั อย่างการผสมสระกับอกั ษรสูง

กะ ก๋ะ กา กา๋
กิ ก๋ิ กี กี๋
กุ กุ๋ กู กู๋
กึ ก๋ึ กื กื๋อ

๘๐ อกั ษรธรรมลา้ นนา เก๋ะ เก เก๋

เกะ แกะ๋ แก แก๋
แกะ
โกะ โก๋ะ โก โก๋
โกอฯะ
เกฯอิะ เก๋าะ กอฯ กอ๋
เกยะฯ
เกฯะือ เก๋อะ เกฯิอ เกอ๋
กฯว฿ะ
กาํ เกยี๋ ะ เกยฯ เกีย๋
ใก
โก เกื๋อะ เกือฯ เกอ๋ื
กังฯ
กํ เกะ๋ กฯ฿ว เก๋
กํุ
กา๋ ไก ไก๋

ใก๋ ไกยฯ ไกย๋

โก๋ เกัา เก๋า

ก๋ัง เกยยฯ เก๋ยยฺ

ก๋ กิ ํ กิ (ก๋งิ )

กุ๋ (กุ๋ง)

ก พอปริวรรตเปน็ ภาษาไทยล้านนาเป็น ก๋ (หากปรวิ รรตเปน็ ภาษาไทยมาตรฐาน คือ ก)
แตอ่ กั ษร ก มพี ้นื ฐานเปน็ เสยี งสงู ในภาษาไทยล้านนา ซึง่ ภาษาไทยมาตรฐานเปน็ อกั ษรกลาง

๖.๑.๒ ตัวอย่างการผสมพยญั ชนะอักษรกลาง /บ (อักษรกลาง)

ตารางท่ี ๓๙ ตารางการผสมสระกับอกั ษรกลาง

บะ บะ เบะ เบะ
บา บา เบ เบ
บิ บิ แบะ แบะ
บี บี แบ แบ

อักษรธรรมล้านนา ๘๑
อกั ขรวิธอี กั ษรธรรมลา้ นนา : การผสมอกั ษร

บุ บุ โบะ โบะ

บู บู โบะฯอ เบาะ

บึ บึ บอฯ บอ

บื บอื เบะิฯอ เบอะ

เบยฯะ เบ๊ียะ เบยฯ เบีย

เบือฯะ เบือะ เบืฯอ เบอ

บ฿วฯะ บัวะ บว฿ฯ บัว

บํา บา ใบ ใบ

ไบยฯ ไบย เบัาฯ เบา

บังฯ บัง บํุ บุ (บุง)

บิ ํ บิ (บิง)

๖.๑.๓ ตัวอยา่ งการผสมพยญั ชนะอกั ษรสงู / ค (อกั ษรต่า)

ตารางที่ ๔๐ ตารางการผสมสระกับอักษรตา่

คะ กะ คาฯ กา

คิ กิ คี กี

คึ กึ คื กือ

คุ กุ คู กู

เคะ เกะ เค เก

แคะ แกะ แค แก

โคะ โกะ โค โก

โคะฯอ เกาะ คอฯ กอ

เคยฯะ เกยี ะ เคยฯ เกีย

เคือะฯอ เกือะ เคออืฯ เกอื

๘๒ อกั ษรธรรมล้านนา กา ไค ไก

คาํ ไกยฯ ไกยยฯ เก๋ยยฺ
ใค
เคัา เกา 8ํ ก (กงั )
คุํ
กุ (กงุ ) 8 ํ กิ (กงิ )

แบบฝึกหกั การอ่านแม่ ก กาตามแบบโบราณ

เขัาพามาหา มีหูมีตาดีอยฯู่ ไพไถนาฯ อยฯาดํา บํ่ดีลํ้าไพ เร้าได้
ฟู่จา หูมฯหาฯม แลฯ ไก่ ก้หู ้ฯีเน ขัามา แนหซ้ื ่ื แม่จิไฟ ไฝมที ่บี ่าขาวฯ ไผว่าขฯ ้าเจั้า
เมา้ เห้ัลฯา เค้ัาฯไม้ไห่ยแฯ ท้คาฯ

๗. วรรณยุกต์

หนังสือไทยโบราณท่ัวไปรวมถึงอักษรธรรมล้านนาไม่มี ไม้เอก ไม้โท ในศิลาจารึกวัด
เชยี งม่ัน จังหวดั เชยี งใหม่ (พ.ศ. ๒๑๒๔) ไม่ปรากฏวรรณยกุ ตใ์ ห้เหน็ เลย (ทวี เข่อื นแก้ว, ม.ป.ป.,
หน้า ๙) แต่ธวัช ปุณโณทก (๒๕๔๙, หน้า ๑๘๐) กล่าวว่า อักษรล้านนามีวรรณยุกต์ใช้ ๒ รูป
คือ เอกและโท มีสัณฐานเหมือนวรรณยุกต์เอกและโทสมัยปัจจุบัน แสดงให้เห็นว่านักปราชญ์
เชียงใหม่ได้ปรับเปล่ียนอักษรมอญโบราณให้สามารถเขียนภาษาไทยถิ่นเหนือได้สะดวกย่ิงขึ้น
ในขณะเดียวกันอกั ขรวธิ ีโบราณของอกั ษรสุโขทัยกม็ เี พียงรูปวรรณยุกต์ปรากฏเพยี ง ๒ รปู เชน่ กัน
คอื เอกและโท โดยวรรณยุกต์โทนนั้ ตรงกบั รปู วรรณยกุ ตจ์ ัตวาในปจั จบุ นั

อักษรธรรมล้านนามีทีม่ าจากอกั ษรมอญโบราณซ่งึ เป็นทยี่ อมรบั กันว่าอกั ษรมอญไม่มีรูป
วรรณยกุ ต์ใชเ้ พราะภาษามอญไมม่ ีเสยี งวรรณยุกต์ เม่ือชาวล้านนานามาใช้จึงลอกเลยี นแบบไมใ่ ช้
วรรณยุกต์ด้วย ทั้งเป็นที่ภาษาเมืองเป็นภาษาที่มเี สียงวรรณยุกต์ ต่อมาในปลายพุทธศตวรรษที่
๒๑ ได้ปรับปรุงให้มีการใช้รูปวรรณยุกต์ แต่ความไม่เคยชินกับการใส่วรรณยุกต์มาก่อน
จึงไม่เครง่ ครดั กบั การใช้รปู วรรณยกุ ตน์ ัก (สรัสวดี อ๋องสกลุ , ๒๕๕๓, หน้า ๒๑) แมก้ ระท่งั ขณะน้ี
ก็ยังมวี รรณยุกต์เพยี ง ๒ รปู เท่านน้ั คือ เอก ( ่) และโท ( )้

อักษรธรรมล้านนา ๘๓
อกั ขรวธิ อี ักษรธรรมลา้ นนา : การผสมอักษร

วรรณยุกต์เอกในอักษรธรรมลา้ นนาพบครงั้ แรกในศิลาจารึกวัดช้างคา้ จงั หวัดนา่ น พ.ศ.
๒๐๙๑ หลงั จากนัน้ กพ็ บว่าวรรณยกุ ต์เอกนิยมใช้ทว่ั ไปแต่กไ็ ม่สมา่ เสมอ วรรณยุกตโ์ ทพบครง้ั แรก
ในจารึกฐานพระพุทธรูปวัดอุโมงค์ อาเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ สร้างเมื่อปี พ.ศ. ๒๐๕๗
หลงั จากน้ันวรรณยกุ ต์โทก็ใช้สมา่ เสมอ

วรรณยกุ ตใ์ นอักษรไทยลา้ นนา เท่าที่ปรากฏมี ๒ รปู คอื

๑. ( )่ ไมเ้ หยาะ ใช้ตรงกับวรรณยุกต์ ( ่ ) ในภาษาไทยมาตรฐาน

๒. ( ้ ) ไม้โท ใช้ตรงกับวรรณยกุ ต์ ( ่ ) ในภาษาไทยมาตรฐาน

สาหรบั ( ้ ) ไม้โท บางแห่งใช้ ( ั ) ไม้ซัด ซึ่งไมซ้ ัดน้ี ใชไ้ ด้ทัง้ การนั ต์ ( ่ ) และไมไ้ ต่คู้
( ่)

ส่วนวรรณยุกต์ตรีและจัตวาไม่มีใช้ในภาษาไทยล้านนา เพราะถือว่าตามฐานเสียงน้ัน
มีเสียงพร้อมสมบูรณ์แล้ว อย่างเช่น กินฯ = ก๋ิน ปันฯ= ปั๋น เป็นต้น แม้ว่าจะปรากฏรูปวรรณยุกต์
เพียง ๒ รูป แต่สาหรับเสยี งวรรณยุกต์มีครบทุกเสยี ง ท้ังยังมีเสียงวรรณยุกต์มากกว่าภาษาไทย
มาตรฐานอกี ดว้ ย

เรืองเดช ปันเข่ือนขัตย์ (๒๕๕๕, หน้า ๕๑) แบ่งเสียงวรรณยุกต์ภาษาไทยล้านนาไว้
๖ เสียง ดงั น้ี

๑. เสยี งสามญั (Mid) (unmarked) ไม ไม [may]

๒. เสยี งเอก (Low) [ ˋ ] ไหมฺ่ ใหม่ [mày]

๓. เสียงตรี (High) [ ˊ ] ไม้ ไม้ [máy]

๔. เสียงโท (Falling) [ ̂ ] ไม่ ไม่ [mây]

๕. เสยี งจัตวา (Rising) [ ̌ ] ไหฯม ไหม/ปรบั ไหม [mặy]

๖. เสียงเบญจมา (High-Falling) [ - ] ไห้มฺ ไหม้ [may]

๘๔ อกั ษรธรรมลา้ นนา

เสียงเบญจมา คือ เสียง โท-ตรี กึ่งๆ กัน มีปรากฏไม่น้อยในภาษาล้านนา ตรงกับเสยี ง
คร่ึงตรีครง่ึ โท (High-Falling) ตรงตามท่ีอุดม รุ่งเรอื งศรี (๒๕๔๗ : ฉ) จัดหน่วยเสยี งในภาษาถนิ่
ลา้ นนาไว้ ๖ ระดบั คอื

หมายเลข 0 เสียงสามญั (Mid tone) เช่น ปา
หมายเลข 1 เสียงจัตวา (เสยี งขึ้น) (Rising tone)

1 ก ขน้ึ สน้ั เช่น สุก ขม คิด
1 ข ขึน้ ยาว เช่น หมา สาว เถา
หมายเลข 2 เสียงเอก (เสียงต่า) (Low tone) เชน่ ใหม่ ถ่าย ด่า
หมายเลข 3 เสยี งโท (เสยี งตก) (Falling tone) เชน่ ฟาก ลาก ทา่
หมายเลข 4 เสียงคร่ึงตรคี รึ่งโท (เสยี งสูง-ตก) (High Falling) เช่น หา้ ดา้ ว ส้ิน
หมายเลข 5 (เสียงสูง) (high tone)
5 ก สูง-ตก เช่น นับ รกั ปิด
5 ข สูง-ยาว เชน่ คา้ ลุน้ ง้ิว
อนรุ ส เพชรนิล (๒๕๔๘, หนา้ คานา) ตงั้ ข้อสังเกตวา่ ภาษาคาเมอื งลา้ นนาเพิม่ วรรณยุกต์
อีกสองเสียงรวมเป็น ๗ เสียงนอกเหนือจากสามญั เอก โท ตรี จัตวา ตามหลัก ของภาษาไทย
มาตรฐาน ๒ เสยี งทเ่ี พิ่มเข้ามาได้แก่
๑. เสียงตรีพิเศษ จะมีเสียงสูงกว่าเสยี งตรีปกติเล็กน้อย เช่น เหล็ก ก็อกหง็อก หลุ ขบ
หยบุ
๒. เสียงเบญจมา เป็นเสียงกึ่งเสียงโทเล็กน้อย เช่น ป้าเอ้ย เส้ือห้อย เส้ือหม้อห้อม
ผ้าตอ้ ย กล้วย ขเี้ บ้า

อกั ษรธรรมล้านนา ๘๕
อักขรวิธีอักษรธรรมลา้ นนา : การผสมอกั ษร

สาหรับเสียงตรีและเสียงเบญจมา มีความแตกต่างกันไม่มากนัก หากอ่านเป็นสาเนียง
ของคนลา้ นนาจะพบความแตกตา่ งกนั ได้ ดงั ตัวอย่าง

ตารางที่ ๔๑ ตารางแสดงเสียงเบญจมาและเสียงตรี

เสยี งเบญจมา เสยี งตรี

ลูกจา้ ง จา๊ ง (ชา้ ง)

หายจ้อย ฟงั จ๊อย (กวนี ิพนธช์ นดิ หนง่ึ )

ความกล้า แมก่ า้ (แม่คา้ )

ลูกเต้า ไม้เตา๊ (ไม้เทา้ )

เดือนเก้า เกา๊ ไม้

ต้าง (มันสาปะหลัง) ต๊างนา

เหล้า เล้า (ไก่)

พร้อมกันนี้ อนุรส เพชรนิล ครูภูมิปัญญาไทยสาขาภาษาและวรรณกรรมล้านนา
ได้แนะนาเกี่ยวกับการใช้เสียงตรีพิเศษและเสียงเบญจมาไว้อีกว่า สาหรับเสียงตรีพิเศษก็ดี
เสียงเบญจมาก็ดี ต้องอาศัยคนพ้ืนเมืองที่ใช้ภาษาคาเมือง พูดหรืออ่านให้ฟัง ถึงจะได้เสียง
ตามที่กล่าวมา การเรียน เขียน อ่าน ฟัง พูด อักขระภาษาคาเมืองต้องออกเสียงตามคาเมือง
ไม่ควรเทียบอักษรไทยกลาง ยกเว้นการปริวรรตเท่านั้น (อนุรส เพชรนิล, ๒๕๔๘, หน้า คานา)
ผู้เขียนมีความเห็นตรงกับอนุรส เพชรนิล ว่าเวลาอ่านหรือเขียนจะนาภาษาเหนือแท้ไป
เปรียบเทียบกับภาษาไทยมาตรฐานน้ันย่อมไม่ได้ และศัพท์บางคาในภาษาเหนือไม่ว่าจะเขียน
เป็นอกั ษรไทยใส่วรรณยุกตใ์ ดก็ตาม คาท่เี ปล่งออกมาของคนทไ่ี ม่ใชค่ นเหนือแทน้ ้ัน ยากที่จะตรง
ตามเสียงของคนเหนือล้านนา แม้จะใช้สัทอักษรก็ยากท่ีจะออกเสียงให้ตรงได้ จะต้องมาฟัง
มาเรียนรู้ด้วยตัวเองเท่าน้ัน บางทีแม้จะมาเรียนรู้ ก็ไม่สามารถออกเสียงได้ เพียงแต่รู้จากการ
บนั ทึกเสียงไวว้ ่าเป็นอยา่ งน้ี แตอ่ อdเสียงเองไมไ่ ดก้ ็มี ท้ังนีค้ งจะคล้ายคนไทยท่เี รยี นภาษาองั กฤษ

๘๖ อกั ษรธรรมลา้ นนา

บางคนรู้ความหมายของศัพท์น้ี แต่ออกเสียงไม่ได้ก็มี เช่นเสียง v l g h z เป็นต้น หรือเสียง
พยัญชนะในภาษาสันสกฤตที่เป็นคายืม เช่น ศ ษ ฏ ฐ ณ ไทยออกเสียง เป็น ส ต ถ และ น
ไม่ผิดเพ้ียนกันเลย ซ่ึงแท้จริงแล้วคนอินเดียออกเสียงอีกแบบหนึ่ง และคนไทยไม่สามารถ
ออกเสยี งตามได้ จงึ นามาเฉพาะรอ่ งรอยของศัพทเ์ ดมิ เทา่ น้ัน

เสียงวรรณยุกต์ในภาษาล้านนา ซ่ึงมีปัญหาต่อการออกเสียงสาหรับคนต่างถิ่นน้ี อุดม
รุง่ เรีองศรี (๒๕๕๗, หนา้ ๒๖) ได้จดั ไว้ ดังนี้

แผนภมู ิที่ ๑ แผนภมู ิระดับเสียงวรรณยกุ ตภ์ าษาล้านนา
3ก

3ข
4ก

2 เสยี งโท 5
O

4ข อักษรธรรมล้านนา ๘๗
เสียงเอก อกั ขรวิธีอักษรธรรมลา้ นนา : การผสมอกั ษร

เสยี งสามัญ

2ข

(ท่มี า : อุดม รุง่ เรอื งศรี, ๒๕๕๗, หนา้ ๒๖)

แผนภมู ทิ ่ี ๒ แผนภูมริ ะดบั เสียงวรรณยกุ ต์ล้านนา (อีก 1 รปู แบบ)
สงู

กลาง

ตา่ สามญั ตรี โท จัตวา ตรเี พ้ียน
เอก (ที่มา : อุดม รงุ่ เรอื งศร,ี ๒๕๕๗ : ๒๖)

๘๘ อกั ษรธรรมลา้ นนา

ตัวอย่างการใช้วรรณยุกต์ในภาษาล้านนาท้ัง ๖ ระดับ อีกตัวอย่างหนึ่งจากอุดม
รงุ่ เรอื งศรี (๒๕๒๗, หน้า ๒๖)

0 เสยี งสามญั คา(ฯ คา) คาฯง (คาง) ทาฯ (ทา) นาฯ (นา)

1 เสียงเอก ไก่ (ไก่) เต่า (เต่า) เป่า (เป่า) ก่า (ก่า)

2 เสยี งโท ค่าฯ (ค่า) ช่ื (ช่ือ) พี่ (พ่)ี แม่ (แม)่

3 เสียงตรี ค้าฯ (ค้า) แพ้ (แพ้) ฟา้ (ฟ้า) ม้า (ม้า)
พบัฯ (พบั ) นกฯึ (นกึ ) คฯดึ (คึด)

4 เสียงจตั วา กา (ก๋า) ขา (ขา) ถื (ถอื ) ฝี (ฝ)ี

ข฿บฯ (ขบ) กฺฑั (กัด) สกุ (สกุ )

* *ขบ กัด สุก ถ้าเป็นภาษาไทยมาตรฐานเป็นเสียง เอก แต่
ภาษาล้านนาออกเสยี งอีกแบบหนง่ึ เป็นเสียงจตั วา ตอ้ งได้ฟัง
ตัวอยา่ งจากชาวล้านนา (ผ้เู ขียน)

5 เสยี งตรีเพย้ี น กา้ (ก้า) เค้าั ฯ (เกา๊ ) เจั้า เจา๊ ตงอฯ้ (ต้อง)

ทรงพล พรมขาว นักอนุรักษ์ภาษาและวัฒนธรรมล้านนา และครูสอนภาษาล้านนา
(๒๕๖๐,หน้า ๔๓-๔๔) ได้จัดวรรณยุกต์ล้านนาออกเป็น ๖ เสียงเช่นกัน คือ วรรณยุกต์เอก
และวรรณยกุ ต์โท ( ้ ) โดยจัดเป็นคไู่ ด้ ๔ คู่ คอื พยญั ชนะที่ ๑ และพยัญชนะท่ี ๓ ดังน้ี

อกั ษรธรรมล้านนา ๘๙
อกั ขรวิธีอกั ษรธรรมล้านนา : การผสมอกั ษร

ตารางที่ ๔๒ ตารางแสดงเสียงวรรณยกุ ตล์ ้านนา ๖ เสียง
แถวที่ แถวท่ี แถวที่ แถวท่ี

๑ ๓๑ ๓ ๑๓๑๓
ก คจ ช ตทปพ
ก๋ะ ก๊ะ จ๋ะ จ๊ะ ตะ๋ ต๊ะ ปะ๋ ปะ๊
ก กะ๊ /ค จ จ๊ะ/ช ต ตะ๊ /ท ป ป๊ะ/พ

พยัญชนะที่ ๓ ใน ๔ ตวั นี้ คอื ก ช ท พ จับคกู่ บั พยัญชนะไทย ได้ ค ช ท พ
วรรณยุกต์ ๒ รูป ๖ เสียง ทรงพล พรมขาว (๒๕๖๐,หน้า ๔๓-๔๔) ได้จัดเป็นตารางไว้
ดังน้ี
ตารางที่ ๔๓ ตารางเสยี งวรรณยุกต์แบบภาษาลา้ นนา
สามัญ เอก โทตา่ โทสงู ตรี จัตวา
คาฯ ก่า ค่าฯ ก้า คา้ ฯ กา
คา/กา ก่า ค่า/กา่ ก้า คา๊ /ก๊า กา๋
จา จ่า ชา่ จา้ ชา้ จา
จา/ชา จ่า ชา่ /จ่า จา้ ชา๊ /จ๊า จ๋า
ทาฯ ตา่ ทา่ ฯ ต้า ทา้ ฯ ตา
ทา/ตา ต่า ท่า/ตา่ ต้า ท๊า/ตา๊ ต๋า

๙๐ อักษรธรรมล้านนา ตรี จัตวา

สามญั เอก โทตา่ โทสูง พ้า ปา
พา๊ /ปา๊ ป๋า
พา ปา่ พ่า ปา้ แค้ แก
พา/ปา ปา่ พา/ป่า ปา้ แค/๊ แก๊ แก๋
แค แก่ แค่/แก่ แก้ ช้ายฯ จายฯ
แค/แก แก่ แค่/แก่ แก้ ช๊าย/จ๊าย จ๋าย
ชายฯ จา่ ยฯ ชา่ ยฯ จ้ายฯ ทา้ ฯยฯ ตายฯ
จาย/ชาย จ่าย ชา่ ย/จา่ ย จา้ ย ทา๊ ย/ต๊าย ต๋าย
ทายฯ ฯ ต่ายฯ ท่าฯยฯ ตา้ ยฯ พ้ฯอยฯ ปฯยอ ฯ
ทาย/ตาย ตา่ ย ท่าย/ตา่ ย ต้าย พอ๊ ย/ปอ๊ ย ป๋อย
พอยฯ ฯ ปอ่ยฯ ฯ พยฯอ่ ฯ ปฯย้อ ฯ
พอย/ปอย ปอ่ ย พ่อย ปอ้ ย

*หมายเหตุ ตามหลักภาษาไทยไม่สามารถใช้ไม้ตรีหรือจัตวากับอักษรต่าได้ แต่ ณ ที่น้ี
แสดงกากับไว้ในความหมายวา่ ออกเสียงเป็นเสียงตรีเท่านั้น

การจัดวรรณยุกต์แบบล้านนาก็คือการจัดตามอักษรสามหมู่คล้ายภาษาไทยมาตรฐาน
เพยี งแตก่ ารออกเสยี งในพยัญชนะบางตวั แตกตา่ งกนั เช่น ก ถา้ ปริวรรตเป็นอกั ษรไทยมาตรฐาน
คือ ก เป็นเสียงสามัญ แต่อักขรวิธีล้านนาเป็นอักษรสูง ก ตรงกับ ก๋ (ก๋อ) กิน ปริวรรต
เป็น ก๋ิน (สงู ) ปริวรรตเปน็ ภาษาไทยมาตรฐานเปน็ กนิ (สามญั ) เปน็ ต้น (ดกู ารจัดตารางอักษร ๓
หมู่)

๘. การประสมอักษรด้วยพยญั ชนะตัวสะกด

อกั ษรธรรมลา้ นนา ๙๑
อกั ขรวธิ อี กั ษรธรรมลา้ นนา : การผสมอักษร

ตัวสะกดในอักษรธรรมล้านนา ซึ่งตามโบราณนิยมไม่ได้แสดงไว้ โดยเฉพาะตัวสะกด
ที่เป็นคายืม ผู้เขียนจึงจัดให้ครบหมวดโดยได้นาคายืมในภาษาบาลีสันสกฤต ภาษาตะวันตก
และอ่ืน ๆ ทง้ั ๘ แม่ (เพยี งใหค้ รบตามจานวน ๘ แม่ตวั สะกด แตส่ ว่ นใหญค่ นลา้ นนาจะปริวรรต
ตามเสยี ง) ดงั นี้

๘.๑ แมก่ ก (แม่กัก)

กขคฅฆ

กขคฅฆ

ตารางท่ี ๔๔ ตารางการผสมพยญั ชนะตวั สะกดในแม่แมก่ ก (แม่กัก)

ก มาฯก บรฯจัก์ษฯ ทกุ ์ขฯ สกุ พรฯากฯ

มาก ประจกั ษ์ ทกุ ข์ สุก พราก

ข สขุ สนุ ฯขั เลขฯ อบายมขุ บรฯมขุ

สุข สนุ ัข เลข อบายมขุ ประมุข

8 อคคฯี มคนฯค าฯย฿กฯ พยคั ์ฆฯ บริจาคฯ วหิ ฿คฯ

อคั คี มัคคนายก พยคั ฆ์ บรจิ าค วิหค

ฅ-

ฆ เมฯฆ อนฯฆั

เมฆ อนรรฆ

๘.๒ แม่กด (แมก่ ดั )

๙๒ อักษรธรรมลา้ นนา

จ ฉ ช ซ ฌฏ ฐ ฑ ฒ

จ ฉ ช ซ ฌ ฏ ฐ ฑ/ด ฒ

ตถ ท ธ ศษ ส

ตถทธ ศษส

ตารางที่ ๔๕ ตารางการผสมพยญั ชนะตวั สะกดในแม่แมก่ ด (แมก่ ัด)

จ อิฯจาฯฉ วิจกิ จิ าฉฯ กจิ วจฯ ตั รฯ เวจจฯกุฎี กิเจฯฉา

อจิ ฉา วิจกิ ิจฉา กิจวตั ร เวจจกุฎี กจิ โฉ

ฉ- - - - -

ช วชิ ชฯา เภสฯชั เอฯกราชฯ บวฯช บรฯาฯช์ยฯ

วิชชา เภสชั เอกราช บวช ปราชญ์

ซ พซิ ซฯา ก้าซฯ มซซรฯู ี - -

พิซซ่า ก๊าซ มซั ซรู ่ี --

ฌ- - - - -

ฏ วฏฯฏ อิฯฏฐาฯ รมํฯณ บรฯาก฿ฏฯ สพุ ณั ณฯบฯัฏ มกฏุ

วฏฺฏ อฏิ ฐฺ ารมณ ปรากฏ สพุ รรณบฏั มกุฏ

ฐ รฏบฯฐ าลฯ ฯ รฏฯบฐ รุ ษุฯ อิฯฐ บรฯเสฯฐิ อฐู

รัฐบาล รัฐบรุ ษุ อฐิ ประเสรฐิ อฐู

ฑ กเุ ฑฑาฯ ครฯุฑ ลดั ดาฯ มัดฯ จัดฯ

อักษรธรรมลา้ นนา ๙๓
อกั ขรวธิ ีอกั ษรธรรมลา้ นนา : การผสมอกั ษร

กุฑโฺ ฑ ครฑุ ลดั ดา มดั จัด

ต บุตรฯ เบรฯตฯ เมตาฯต จิตศตฯ าระฯส์ฯต อตั ตฯา

บุตร เปรต เมตตา จติ ศาสตร์ อตั ตา

ฒ พัฒฯนาฯ พพิ ฒั ์ฯน อฯฒัจนทรฯ วุฒิบัตรฯ วฒันฯ าฯ

พัฒนา พิพัฒน์ อฒั จนั ทร์ วฒุ บิ ตั ร วฒั นา

ถ ร฿ฯถ อุฯเบาสฯ ฿ฯถ นชุ นาฯถฯ บรฯาฯถนาฯ รัถยาฯ

รถ อโุ บสถ นชุ นาถ ปรารถนา รถั ยา

ท โอวาฯท พรฯบาฯท บริสทุ ฯิธ บรฯาสฯ ารทฯ สทฯทวิทยาฯ

โอวาท พระบาท บรสิ ุทธิ ปราสาท สทั ทวทิ ยา

ธ อาวุธ วฯนัพธุ บฏิเสธฯ อาพาฯธ อยุธยาฯ

อาวธุ วันพธุ ปฏเิ สธ อาพาธ อยธุ ยา

ศ อากาศฯ นริ าศฯ บรฯเทศฯ บรฯิศฯนาฯ พศิ งฯว

อากาศ นริ าศ ประเทศ ปริศนา พศิ วง

ษ พษิ ฯ โท฿ษฯ บุษฯบาฯ วเิ ศษฯ ศษิ ยฯ์

พิษ โทษ บษุ บา วิเศษ ศษิ ย์

ส ร฿สฯ โอกาสฯ อามิสฯ วัสฯดุ บสสฯาว

รส โอกาส อามสิ วัสดุ ปสั สาวะ

๘.๓ แมก่ บ (แมก่ ับ)

๙๔ อักษรธรรมลา้ นนา

ปบ ผฝพภ

ป บ ผฝ พภ

ตารางที่ ๔๖ ตารางการผสมพยัญชนะตัวสะกดในแม่แมก่ บ (แม่กับ)

ป/บ บาบฯ สเบบฯา สกบ· บฯา บบผฯาส บุบผาฯ คําฯสาปฯ

บาป สปฺโป สงกฺ ปปฺ า ปปผฺ าส บุปผา คาสาป

คํานฯ ับฯ จับฯ รับสฯ ฯง่ั ขยับฯ สบัฯ บรฯยฯบ

คานับ จับ รบั ส่ัง ขยับ สับ เปรียบ
(เผียบ)

ผ- -

ฝ- -

พ สพนฯพ าฯฯม ทัพฯพี กองฯ ทัพฯ นิพฯพานฯ สพฯพสคฯนิ า้ ฯ สพพฯี

สัพพนาม ทพั พี กองทัพ นพิ พาน สรรพสินค้า สพั พี

ฟ บเุ ฟฯฟ่ต์ ทิฟ่ีฟฯ ยีราฟฯ

บุฟเฟ่ต์ ทิฟฟี่ ยีราฟ

ภ บรฯารฯ ภ฿ฯ ลาภฯ วลั ฯภล โล฿ฯภ
ปรารภ ลาภ วัลลภ โลภ

๘.๔ แม่กม (แม่กมั )

อักษรธรรมล้านนา ๙๕
อักขรวธิ อี ักษรธรรมล้านนา : การผสมอักษร

ม

ม

ตารางท่ี ๔๗ ตารางการผสมพยญั ชนะตวั สะกดในแม่แมก่ ม (แม่กัม)

ธม์มฯ กม์ฯม ลาฯม สาฯม จาฯม งาฯม
ม

ธัมม์ กมั ม์ ลาม สาม จาม งาม

ฅวฯามฯ ปมุ ์ สน฿ฯม ฯกึ สมๆน฿ฯ / งม฿ฯ ปมฯ฿

สหน฿ฯม

ความ ปมุ๋ สมนกึ สนม งม ป๋ม

ลฯมร฿ าํ เพิยฯ ชช฿ฯม นฯื่ ย฿มบฯ าลฯ ฯ ข฿มฯขฯน่ื ผ฿มฯ ภิรม์ยฯ

ลมราเพย จมจ่ืน ยมบาล ขมขนื่ ผม ภริ มย์

อย่ ฯมอฯอ่ง ยย่ มฯ สยมฯ หยฯล้ มฯ หย้ ฯม ขยฯม

เอยี่ มอ่อง เย่ียม เสียม เหลย้ี ม เหีย้ ม เขยี ม

๘.๕ แมก่ ง (แมก่ งั )

๙๖ อกั ษรธรรมล้านนา

ง

ง

ตารางท่ี ๔๘ ตารางการผสมพยญั ชนะตัวสะกดในแม่แม่กง (แมก่ ัง)

ง นาฯงฯ กงฯาข กุ้ง ผีสงฯิ ขม้ี ย้ งฯ สายกฯ รฯลฯางฯ
สายกลาง
นาง กงั ขา กงุ้ ผสี งิ ขีเ้ ม้ียง ส่ยฯง
เสี่ยง
มบรฯาฯง สรฯ้างฯ สฆ·ํ สย้ ฯง ลย้ ฯงดู สฯงอ เราั
สองเฮา
มะปราง สร้าง สงฆฺ เสี้ยง เลยี้ งดู ทฯงอ้ ป่อฯง
ตอ๊ งป่อง
ขา้ งคฯ ยงฯ มยฯงมอฯง สยงฯ ดงัฯ ลาํ พงัฯ ฅนอฯง

ขา้ งเคียง เมียงมอง เสียงดงั ลาพัง คะนอง

ช้าฯง กฯงอ ขัดฯขงฯอ้ หฯอมงใจ สฯอง่ ไฟ

จ๊าง (ชา้ ง) ก๋อง ขดั ขอ้ ง หมองใจ๋ ส่องไฟ

๘.๖ แมก่ น (แมก่ ัน)

อักษรธรรมล้านนา ๙๗
อักขรวธิ ีอกั ษรธรรมลา้ นนา : การผสมอักษร

น ร ล ญ ฬณ

น ร ล ญ ฬณ

ตารางท่ี ๔๙ ตารางการผสมพยัญชนะตวั สะกดในแม่แม่กน (แม่กัน)

น นนฯท น่านฯ ล้ินฯ ฝหนัฯ นัฯ ฟันฯ

นนั ทะ น่าน ลนิ้ ฝันหัน ฟนั

ร มรฯ่ว มารฯ รยฯร เหฯมรือ สขา· รฯ

มว่ น มาร เรยี น เหมอื น สงั ขาร

ล ศาลฯ มลั ฯะล วลั ฯลี กลั ์ปฯ ศัลยกฯ มมฯ

ศาล มลั ละ วลั ลี กัลป์ ศลั ยกรรม

ญ ปญั ญฯา สญั ญฯา สูญญฯากาศฯ บญุ ญฯา กญั ญฯา

ปญั ญา สญั ญา สญู ญากาศ บญุ ญา กัญญา

ฬ วริ ฬุหฯ ์ พรฯกาฯฬ ปลฯาวาฬฯ ทมิฯฬ ทฬั หฯี

วิรฬุ ห์ พระกาฬ ปลาวาฬ ทมิฬ ทฬั หี

ณ ตณาฯห คุณ สญญฯาณฯ โบราฯณ คําฯนวฯณ

ตณั หา คณุ สัญญาณ โบราณ คานวณ

๘.๗ แม่เกย (แมไ่ กย)

๙๘ อักษรธรรมล้านนา

ย

ยฯ

ตารางที่ ๕๐ ตารางการผสมพยญั ชนะตัวสะกดในแม่แม่เกย (แม่ไกย)

ย กายฯ เสยฯ เมยฯ เมอืยฯ่ ฯ เอยยฯามิ
เอยยฺ ามิ
กา๋ ย เสยี เมีย เมอ่ื ย

เข่ยฯ ปฯลายฯ กายฯ สายฯ ขจายฯ
เข่ีย ปล๋ าย ต๋าย สาย ขจาย

หลาฯ ยฯ หฯาม ยมฯ ี พายใฯ น ห้ฯาม ยฯ ห้ฯาว ยฯ
หลาย
หมายมี ปายใน หม้าย หว้าย
หายสฯ ูญ (ภายใน) (ว่าย)
หายสญู
สหายฯ วฯอดวายฯ ขฯวรขฯวายฯ สๆวฯายฯ

สหาย วอดวาย ขวนขวาย สวาย

๘.๘ แม่เกอว (แม่กาว)

อกั ษรธรรมล้านนา ๙๙
อักขรวิธีอกั ษรธรรมลา้ นนา : การผสมอกั ษร

ว

ว

ตารางท่ี ๕๑ ตารางการผสมพยญั ชนะตวั สะกดในแม่แมเ่ กอว (แมก่ าว)

ว ก่วฯิ ขาฯว หวิฯ สวฯิ สาฯว
สาว
กวิ่ ขาว หิว สวิ

หาฯน ฯว หาฯว จาฯว ซาฯว สยฯว
หนาว หาว จา๋ ว ซาว เสียว

หนฯยวฯ ช่ยวฯ ง้ยฯว ต่ยฯว ท่าวฯ
เหนยี ว เชีย่ ว เง้ียว เตยี่ ว ต้าว

หมฯาพฯก รฯ้าวฯ กา้ วฯหน้าฯ ห้าฯว ปลฯยวฯ ยาวฯ

หมากพร้าว / ก้าวหน้า หา้ ว เปลย๋ี ว ยาว
ปา้ ว

ตัวสะกดในมาตราแม่ต่างๆ ดังที่กล่าวมาแล้ว ส่วนใหญ่จะใช้หางหรือตีนอักษร
(เทวนาครเี รียกวา่ อกั ษรคร่ึงตัว ขอมเรียกว่า เชิง อักษรธรรมลา้ นนาเรยี กว่า ตีน ตรงกับตวั สะกด
ในภาษาไทย) และพยัญชนะน้นั ๆ กส็ ามารถเปน็ ตวั สะกดได้เช่นกัน ซึง่ หางเชิง หรือตีนอักษรนั้น
มีบางพยญั ชนะเท่านนั้ (ตามตารางทไี่ ดก้ ล่าวไวแ้ ล้ว ส่วนตวั อยา่ งการสะกดแม่ต่างๆ ตามโบราณ
นั้น จะเป็นคาสะกดแบบพ้ืนฐาน ไม่ค่อยจะมีภาษาบาลีสันสกฤตหรือคายืมให้เห็น ยกเว้น
การนาอักษรธรรมล้านนาไปเขียนเป็นภาษาบาลีสันสกฤต ซ่ึงต้องยึดตามแบบอักขรวิธีเดิม
ของภาษาบาลสี ันสกฤต ดงั ตัวอยา่ งท่ี สงิ ฆะ วรรณสัย (๒๕๖๓) ไดส้ รุปไว้ ต่อไปน้ี

๑๐๐ อกั ษรธรรมล้านนา

แบบฝกึ อา่ นแมก่ กั (กก) ตามแบบโบราณ
๑ ฅน฿ฯตาเกกฯะ สบัฯนาฯํหฯ ึฯมก์ไสเ่ ลขฯ ทุม้ ์ผา้ โหลฯะเหกะฯ ห฿ไฯก พปะเหะกฯ ปะเวะฯก
๒ บ฿ฯวราฯมณ อี ยฯ่าวา่ ฯผิดฯ ได้กนิอฯ ไฯัน ดมกัฯแจกมฯ ักอวาฯ ยฯ แผผ่ ายฯอดวฯ ์อ้างฯ จึบฯง่ ่มา้ งบฯ ่แตกฯ
๓ อ้ายฯเป็นฯเป้ยฯปอฯก์ะแขกฯะ ไพเยยฯะนาฯท฿่งฯเขั้าแตกฯ ได้เขั้าสารฯ ๓ แฅงฯมาตํา

เยยฯะปฯอก์ะแฅฯกะ ปฯอก์ะแฅกฯะ
๔ ฅาฯว มฯตายฯนย้ี ฯ่อม์ได้ทุก์ฯขโสกฯ มีแต่ฅทฯ฿น ลั าฯ ไนโลกอฯ ฯนัทวร฿ฯ ์ทยวฯ ์ไพฯาม ไนวฏฏฯ

โอฆสงสฯ฿ าฯร เทา้ ดหี ้ืทาฯนไจ้ๆ
๕ อยฯ่าเปนฅฯ็ ตนฯ฿ า้ งฯหงฯยฯว์จาปึก ห้ืร้ลู คฯคนาฯนกตขฯ ฯตรฤกษฯช่อู ัฯน คฯนีด อึ่งฯ ยฯาแถฯมสฯอง์ หลฯายฯ

วาฯง คฯันสฯจัจ ะ
ได้มัลาง ทกุ ์ขฯบฯทีม ท่ี กฯึ หกนฯ ์อ฿กอฯ ยู่อึกมึกฯ
๖. ตณหฯานี้บํ่รเู้ ทัา้ ฯรเู้ ทะกิฯ หฯ่รมั ์บันฯเทาั อูฯาู เสยหฯ ้ืหะฯว ห้เื วิฯก พายลฯ ูร์เมออืฯ ์ห้ฯนา จ่ิฯง
บ่แค้นบฯ เํ คฯะกิ
๗. ฅทฯน฿ ฯงพั ท้ี เฯัง ปฯกิ ค่ยฯอ ฯแยฯงค่ยอฯ ฯเลิกฯ ห้ืไดอ้ ฯขัน าเฯว ผิฯก
๘. ฅหน฿ฯ ลฯวก์ย่อมฯ ์มีขนิตใฯ จหัมรฯ้ คนัฯวา่ ฯไจยฯมอ่ ์ปาฯสก กวฯ ์จาสหาวฯ มักฯไคฯ รฯ่ก่ลฯาวฯ คําฯสวฯก์
วา่ จฯ าคําฯ ไดแลฯดวฯ ฯ้วยคฯ ําทฯ วฯัก์

๑๐. ๒ ที ๓ ที อูฯาหนฯกั ์ พิจรจฯ ณาตวฯง์หัฯนก์ อยฯ่ารบีฯทกฯั หลฯรอ ์มนบฯั ํแมนฯบ่ ํครฯฯก้

แบบฝึกอา่ นแม่กัด (กด) ตามแบบโบราณ
๑. บํดีบ่ํงาฯม ห้ซื ้าเห้ลาฯ ซ้าขูด์ อยฯ่าตา้ จฯน าคาํ อเนฯั หฯรม ์บฯีด มฯนจั ฯักบูด์

อกั ษรธรรมล้านนา ๑๐๑
อกั ขรวธิ ีอักษรธรรมลา้ นนา : การผสมอกั ษร

๒. เปฅฯน น฿เฯ ดนฯิเทสฯ ห้รื ้หู ้ฯงอ ์เหตุ ห้จื ําสพนฯพ เพพฯด์
๓. กเิ ลสฯนแี้ หฯนร้ หาฯน พ่ําเพะงฯ บุญทาฯนาฯ จฯง่ิจสักฯ าํ เรจฯะเถฯงินิพาพฯ นฯเจา้ั
๔. ฯ อยฯู่กลาฯ งป่าแดฯด หืห้ ัฯ่มรผ่ํฯวอ งผฯ฿ ฯอแํ่ วฯด หลฯรอ ์ไภยฯมาตมดฯิ าแปฯด
๕. มีสงอฯ ์สาฅฯม หนฯ฿ ฯดอ ์แหฯด เยยฯะลดอฯ ะๆ และๆดฯ
๖. อจสฯรยิ ปฯ ุร์ดีงฯดี ไผบชํ่ ฯมกั นฯัหาฯอก ยฯึดฯ ไฟหากฯลกุ ์คํ่ยวฯงั ่าฯมฯืด เปฯเน บสฯานๆ แลฯ
๗. หร้ื บีฯพฯดอึ ูฯากนมฯั าไวๆ ชวยฯ่ กฯ ัฯตน ดแฯึ ถฯมสกฯอั จฯดึ ขฯกั า่ ฯง นาฯมํฯ าบดๆฯึ
๘. พรฯพุทฯเธ จ้ัาตบฯน฿ รฯเสฏฯิ พฯงณฯดสู ัลฯต ้าํ เลดฯิ พรฯยฯามาฯคร ํ่ยงฯวั ่าขฯ า้ บํ่เผลฯดิ อายฯ สตฯฅั ฯน฿ทัลฯา

ฝงู ์อแ่ืนฯ ถซฯม ้ารา้ ยฯ
๙. ฅนฯ฿บีฯม รนู้ รฯนั ู้เดดอืฯ ํ หชฯ฿ว ่าฯงไดเ้ ลอดฯื ์บีมฯหฯวา่ ฯงเหือดฯ ์
๑๐. บญุ ์บมฯยี ฯมอ่ ์หดวิฯ ์ยฯมอ่ ์งวดฯ ์ อยฯ่าหฯาน สอู้ ดฯว ์สู้อา้ ฯง เทัา้ ฯดไี พบชวฯ ์สดงฯิ่ ยฯว์
๑๑. เกดิฯมาเปนฯฅห฿ฯน ้ืมคี ําอฯ ฿ดฯ เปนฯดัเง่ฯ จัา้ มโหส฿ถฯ ,มบี รฯยาฯ ผ฿ดปฯ งฯ่อ ์ อยฯ่ามใี จคดฯ฿ รกษฯาห้ไื ด้

ไนทํ่ากลาฯ งหฯมู่ บารฯ มีจบกฯั รฯาก฿ฯฏ

แบบฝกึ อา่ นแม่กบั (กบ) ตามแบบโบราณ

๑. อยฯ่าซุบฯซาบฯไพหากฯาทํ บาฯบ
๒. สิบบคฯ ณุ ์ควฯร์แสฯๆวง์รมอฯ ์ริบฯ ไดแ้ ลฯอวฯ ยฯ่าหื้ฉิบฯ
๓. กาํทฯ อไฯัน ดอยฯ่าดวรฯ่ ์อยฯ่ารีบฯ อยฯ่าได้ตาํ ได้ถีบฯ
๔. สุบฯกุบฯคุบฯงุบฯ หันฯภริยาท่าฯนอยฯ่ามีใจ ไครฯ่หุยฯบ์ หื้ค่อฯยฯหุยฯบ์ค่อฯยฯลูบฯ ลูบฯแรงฯ แท้มันฯ

จบฯกั บูฯ บํ่อฯค้นั ห่ํ ฯนั
ว่าจฯ ักทฯ ูบฯ หชัฯน ้ามงฯ บูฯ อยฯู่รมฯิตูบฯ
๕. พาลชฅฯน฿ น฿ไฯ บ้ อยฯ่าไดเ้ สบฯ ห้เื สวนาฯกับฯบัณิดตฯ า จฯงจิ่ กฯัไดเ้ ปทฯน บิ เพฯ ทบฯ
๖. ยามฯอยฯกฯคํเพื่อฯอ์โมหตณหฯา เถิงฯชรามาตณฯหาเอยฯนฯจิ่งฯรู้ว่าฯเจ็บฯะ ธม์มฯพรฯพุทธฯเจั้า
เลกะิฯ แลบฯ จยดฯ ์
จยรฯ ์ลายฅฯ าไส่แขบฯ วา่ อฯ ฯน้ัค่ํแทบฯ

๑๐๒ อักษรธรรมล้านนา

๗. อูฯาไม้มาสาแฯน อบฯะ ฟัอฯน ยฯู่หแน้ัฯ ภบฯๆะ ธม์ฯมพรฯพทุ ฯธเจั้านักฯหาฯน จาบํรู้กี่หืลฯบ์กีช่ ั้นฯ ค่อยฯ ฯ
ล่ําคฯ่อยรฯ ยรฯ ์
ไพวันฯด้ยฯม์วันฯฅืบฯ สืบฯไว้เปนฯบรฯไจจฯยฯ หื้ได้รู้หลฯายฯหลืบ์ พายฯหัลฯง์ เสือฯอ์คํ่มฯา
พายหฯ ฯน้าซา้ พ฿บฯหมีฯ ปึบฯชบึฯ เสืฯออ์โครฯฯงรฯ้อง์ อยฯู่เอิบะๆฯ ยนืทฯ ิบตฯ ฯอีน ยฯู่ทิบฯๆ

๘. ไพพบ฿ฯหีฯตม วหฯ฿ ลฯวง์ตฯว฿เติบฯทถี่ า้ํ เตบิฯเงิบฯ
๙. อูฯาสตุ ์มาทมุ้ ์อยฯู่สฯบว ์ะทฯบว ์ มนืฯน าฯนฯจิไง่ฯ ดม้ าพบ฿มฯ าจฯบว ์ อายุ ๑๐ ขบฯว ์กินฯเข้ัาฅบวฯ ์

ดงัขฯ ฯวบ์ๆ
๑๐. ยูง์เหืลฯอบ์ลิ้ฯบน มินฯ าพรฯาบๆฯ สุบฯเกิบทฯ ยวฯ ์ลยฯบ์ดอยฯ ฯไพเกบฯะเหดะฯ

แบบฝกึ อา่ นแมก่ นั (กน) ตามแบบโบราณ

๑. ฅนฯย฿ ฯชงิ ายเฯ กดิมฯ าไนโลน฿กฯ ้ี หื้มสี จฯจะมีสลี ฯมีธม์มฯ คํจฯบ่งิ ํ่เปฯนหฯีน้ คฯันวา่ ฯบีสฯม จฯจะ บีฯมสลี ฯมี
เยฯื่อง์ไดคปํ ุด์คหํ่ ีนฯ เหวตฯศุ ่าฯชาตแิ ลฯบํไดร้ กษฯาสีลฯ

๒. อกฯขรธม์มอฯ ยฯ่าบรฯหมาฯ ดฯ ห้ืครฯ฿บฯยํา ลบุธฯ ม์อฯม ยฯาอูฯานาฯลํฯ ายลฯ ้ฯนิ ผ้าเหลื ฯอง์อยฯ่า ไวป้ ลฯายฯ
ตนีฯ

๓. อยฯาบญจฯมูล์อูฯาไส่นาฯํอฯ รุ่ ์ คํจฯิวง่ ่าคฯ ณุ ์

๔. กทฯาํ บฯญุ ์อยฯ่าสรู ์บาบฯ ขดุ ์ไม้หเ้ื ถฯงิราเฯก ถงิงฯ รู ์

๕. กํทฯาบญุ ์ห้ืใจขาบวฯ ฿ฯวริสุทิธฯ อยฯาไจดําคาํ ฯคยดฯ ์ อยฯ่าอฯวด์ออู้ ยฯตู ุม์

๖. เปฯนสามเณรหฯ ื้ไสใ่ จบฏบิ ัฯอต ยฯาหีลฯกเวนฯ้ จฯิจ่ง ัฯกไดเ้ ปนฯเถฯร

๗. อนนตรฯ ิยกม์ฯม ๕ เสฯ็น หไื้ ด้หีลฯก์ได้เวน้ฯ เมยฯทา่ นฯอยฯ่าได้เห้ลรฯ ์

๘. ถา่ น้ีจกัฯปอรฯ้ อูฯาแต่แกนฯ่ แยอฯง ูฯาทแ่ี มน่ฯ อยฯานับฯหนฯก฿ ับฯแลฯน่ อยฯยฯว์ว่าจฯ ัฯไก ด้สดุด์ตํอฯ
แท่นฯ

อกั ษรธรรมลา้ นนา ๑๐๓
อักขรวิธอี กั ษรธรรมลา้ นนา : การผสมอกั ษร

๙. วาจฯ าอนฯไั ดคีดฯ คฯวร์พจิ รฯจ ณาห้แื มฯธน่ ม์อมฯ ยฯาหผื้ ิดแฯ ผกฯ มนจฯั ฯกัเคฯิกจัฯกแคฯ้น

๑๐. เขา้ ไพเห้ลฯร์แธน่ฯ ทฯาว ยคฯ ่ํแม่นฯ ถยฯง์กอฯนั ยฯซู แงน่ฯ แมบลฯ ้ิเนฯ ลยปฯ ากฯอยฯแู หมรฯ้ แห้ลฯร์

๑๑. ปาสฯก วฯก์จาโปง฿ฯเหือฯรม ์ฅไ฿นฯ จถอ่ยฯ ฯ ยาเฯม ม่อฯือ์อยฯดยวฯ ์ โทเนฯ฿ พ่ฯนคิ รฯอบฯ ์งําว่าฯเปโฯน จร฿ฯ

๑๒. วฏฏสฯ สฯ฿ง ารฯการฯวยรฯ ์ตายวฯ ยรฯ ์เกิดฯ บีฯมอันฯไดบรฯเสฏฯิสกฯอั ัฯน รกักฯ ฯแัน พงฯกฯเัน มฯนอิๆ ยฯมู รวฯ ์

๑๓. ธม์ฯพม รฯพทุ เธฯ จั้านบั ฯเปนขฯ นั ์ธฯว่าไฯ ด้ ๘ หม่ฯรื ์ ๔ พนฯขั ัน์ธฯ เลกฯะิ บํไช่ขงฯอ ์ตื้ฯน อยฯานับลฯ ื่ฯน
เนฯิอ

๑๔. หหื้ มัรฯ่ ์หัลฯบ์ห่รฯัม ์ต่ืนฯ บา้ ฯเน มอฯงื ์บอฯดี ยฯาลฯน่ื อยฯานบัไฯ พแอฯว่เมือฯอ่ ์ฅฯืน คา้ ฯขายฯปุด์ทืฯนแหนฯม์
ดอี ฯืนอยฯบู า้ งฯ

ดูด์เบ้ัาฯรียาข่นืฯเยยฯะมาแปลงฯ ์ห้นาฯ ชืน่ฯ

๑๕. ตหฯดึ หู ้ตื ฯัสน ยฯง์ดบังฯ ฯๆึะด เมัามจฯืน ฯจนื า่ ฯว อ่บี ี้บวฯนิ ว่ฯนื ฯน่ั

๑๖. แต่กอร่ฯ ์มาเนน้ิฯ เขา้ั นาฯบฯํ ํหอฯ่ร์หฯวิด์คลฯาดฯขาดเฯ ขฯิน บัดฯน้ีได้เงดอืฯ ์ไดเ้ ออฯน้ิ ยฯา เนิ่นฯช้า
คัวกฯ ์คว้าฯ อฯ ูฯา

ไมเ้ ทา้ั กบัฯบาฯตไพเดนฯิ

๑๗. แตก่ รอ่ฯ ์มาเนน้ิฯ เพ่ิไฯน พคา้ เฯ มอืงฯ ์เถฯนิ ไพรอฯด์เมือฯง์นาฯยฯเพิฯน่ จา่ ยฯเงินฯกัฯนเหวฯิร์ๆ

๑๘. แปลฯง์ไจอยฯาหื้ช้ายฯเชือฯร์หิ่ลฯง์ข้อฯร์ อยฯาน้อฯยฯได้ทักฯฅ฿นฯเหืมฯอร์ แพงฯดูเสยฯเกิ่นฯคําฯคีดฯ
มีอยฯาห้ืไผรเู้ งฯ่อรื ์ วติ ักฯดอี ยฯาเอฯน้ิ เปฅนฯ ฯ฿นเฅิยน้ฯ ฯดงั ีกฯ่าว ทุก์ไฯข พเมนิฯ

๑๙. แกว้ฯทัฯสง าอมฯ ยฯาบมาทล่ืลฯน ฯรว ์บํเพบิฯง ํควฯร์

๒๐. ฅขฯน฿ าฯวสูง์ออฯร่ ์อรฯว้ ์หุยฯบ์เนอฯอ้ื ์คํเพฯงิจนกฯั ลวฯ ์ อยฯาคดฯแิ ผผฯรว ์ดฯงัอไี้ นที่นบ้ี ํเพฯงิ ครฯว ์

๑๐๔ อักษรธรรมลา้ นนา

๑๑. บุถุช฿นฯมากฯหลฯายฯเหืลฯออ์ล้นฯ บํอาจฯเชื่อฯอ์ใจไผได้สักฯฅ฿นฯ พาลช฿นฯอยฯาได้บรฯส฿บฯ
ชวฯร์ กพนัฯ ่ําเพฯะง บญุ ์ ไว้กับฯต฿ฯน พายหฯ า้นฯ ไภยมฯ จี งฯิ่จฯพัก ฯ้น

แบบฝกึ อา่ นแมก่ ัม (กม) ตามแบบโบราณ

๑. เยยะฯ อนฯใั ดบํถอ้ฯง์บํถาฯม
๒. ฝงู ์ฅ฿ชฯน ายฯยิฯงเกิดฯในโลนฯก฿ ี้ บํพ้นจฯ าฯกฅาวฯ เมฯ ถา้ั ฅาวฯ ฯตม ายดฯ ีลฯแลฯ
๓. พ่ําเพงฯบฯญุ ์สงั วฯาธฯสฯวาธยิ ายฯธม์ มแฯ ลฯรกษาฯ สีลฯอยฯาไดอ้ ฯ่ิม
๔. มานวชายฯหุ่นฯม์ ห้ใื ส่ใจรยฯร์อูฯาสาตรฯสลิ ์บฯห้กื ุม์ไดแ้ ลฯวฯ อยฯาซดฯัอยฯาทุม์
๕. ไพไหนฯหื้มหี ่มฯมู ีชมุ ์ บํอขฯ้ัน โมยฯตีตมุ ์
๖. ใสเ่ กืลฯออ์นัคฯก ํฯาว เฯ คมะฯ ใสน่ าฯํฯหอน้ยฯ ฯคํา่ ฯบ่ํเตฯมะ ยาแฯก ท้หฯํนอ
๗. บดํ ่าคแํ หฯม บญญฯาคํเฯบ กิฯแด ถมฯ เขัาจิ่งบฯ ํหลกฯว ์บํแหลมฯ ์
๘. บดีซฯ อฯม์แซฯม ฟ่จู ากฯอัน ยฯงู ม่อฯ ์ๆแง่มฯๆ ปาอกฯ ฯอ่ร์คาฯคง ําวฯ แฯ วม้ฯ หฯยม ฯปากอฯ อฯก์มาพรฯอมฯ ์แพรฯฯม
๙. รยรฯ ์ธม์มฯแลฯวฯ อยฯาห฿ลฯง์อยฯาลฯืม

แบบฝึกอา่ นแมก่ ัย (เกย) ตามแบบโบราณ

๑. จตบุ ไจจยฯ ฯไทยธฯ ม์ฯม เปนฯกสุ ฿ลกฯ ม์ฯอม ฯัดน ยี งฯิ่ สนิ่งฯ ้ีบํครฯว ์ส฿ไฯง สยฯ
๒. ฅยฯน฿ ิฯชง ายเฯ กดฯมิ าในโลก฿ฯนี้ อยฯาเปนฯฅฯขน฿ ี้ครฯ้านฯมงฯัก ่ายลฯ าสา ห้หื ัรฯม่ ์กาํทฯ ไร่นาฯ ค้าขฯ ายฯ

เปฅฯน ฯน฿ยหฯงิ ื้
หฯั่มร์หูก์หัมฯ่ร์ฝา้ ยฯ คํจงฯ่ิบีมฯคําฯเผลดิฯ อายฯ
๓. ฅฯข฿น าตวฯ ุ้ยฯหฯน้าช่มุ ์มยุ้ ฯ ฟงคัฯ ําฯเพน่ิฯจุเพ่ิสฯน ุย่ ฯ ตีคงอฯ้ ์แห่หมฯุย้ ฯๆ
๔. เจออืฯ ์สาตดฯ องฯ ์เตยิ ฯ ที่นฯรอ ์หิล่ ฯง์เลิยฯ บํปรู ์ดแี กว่ฯร์ดเี คิยฯ รอ้ฯง์อยฯเู อิ ๆ
๕. ห้หื ั่มรฯ ์บฏบิ ตัฯในคลฯงอ ์วฯตั อยฯาครฯ้าฯน อยฯาเมือฯ่ยฯม้างฯคลฯอง์อุฯตสฯาห อยฯาว่าฯเหนฯดะวๆ า่ ฯ เหยืฯอ่น ฯ
๖. คฯวร์ชํารลา้ งฯซฯ่ยว เฯ สยยฯ ังนฯ าฯํฯหวยฯ้ ฯ แลฯฯวจิงฯค่ ฯรว ์อูฯาทวฯยฯมา

อกั ษรธรรมล้านนา ๑๐๕
อักขรวธิ อี ักษรธรรมล้านนา : การผสมอกั ษร

๗. ข้ึนดฯ ฯยอ ฯคย่ฯอ ฯขนึ้ฯ ลพฯม฿ ัฯพด น้ืฯทข่ฯงั ีฝ้ อฯยฯ เมัาอายพฯ ้ยอฯ บฯ ํไดด้ ้ยอฯ ฯ
๘. อูฯาใบก้ลวยฯ ฯมาแปลฯง์สยฯว ฯ ไพทานกฯ วยฯ ฯโดยอฯ ้ายฯบ่าฯว
๙. หฯนัเพนิ่ฯมอี ยฯาขยอฯ ฯ ใครฯรฯงั่ใครฯมี ยฯอ กฯ ฯทํากาฯร บํเจบฯะเปฯปน ย่ฯว กฯ ัฯนแหฯกกาฯร
๑๐. สยงฯ ์ยางดฯ ฯยอ เฯ ปั่า คฯยอ ฯมาหัฯยวอ ฯๆ นาฯเฯํ ผนง้ิฯ าฯํอฯ ้อยฯ ยฯ ฯอม่ ์หาวฯ ฯนน ฯกัแค

แบบฝึกอา่ นแมก่ าว (เกอว) ตามแบบโบราณ
๑. เปผฯน ู้ชายฯอยฯาง่าวฯ ห้ืฟฯพงั อฯํแมล่ งุ ์ อยฯาไพจาสหาฯว
๒. เยยฯะโป้งฯกฯๆ่วิ ผฯิดใจอยฯแู ท้อฯิ้วหลิ้ ฯว
๓. แกล้วฯ กู ์นี้ บฯีมฅารอฯง์รับฯ นาฯแํฯ กวคฯ้ ํ่บฯแผฯว้ บีมฯควฯง์ฅาค่ํเฯบ ปนฯน าฯแฯํ ลฯฯว
๔. ค่อฯยกฯ คฯิน ฯย่อ ฯคย้ วฯ ์หลรฯอ ์ปกเฯั คา้ั ขฯ ้ยฯว์ ปากบฯ ดฯปิ าฯกบย้ ฯว นาฯลํฯ ายหฯ ฯยน วฯ ์
๕. ใส่ใจบฏิบัหตฯ ท้ื วฯ฿ อยฯามคักฯ าํ เฯ หล้ รฯ ์คาํ ฯชฯ฿ว อยฯาเมาั ม฿ฯว ห้มื ีใจอ่ฯรอ ์นอฯ้ม์อยฯากล฿ ฯว

๖. บริโภฯคด้ยวฯ คฯ รฯฯบอ ์ครฯฯว฿ บุญ์หอื้ ูฯาใจหนฯวเ฿ ขาั้ ใก้ลฯ การฯบาบฯหื้ได้หลี กฯ ์เวห้นฯ ีในฯ กลฯ หมื้ ีใจกล฿ ฯว

แตบ่ าบฯ มนฯวั ่าสฯ าไฯว พหาหล฿ ฯวไดข้ ฯรอ ์ไมพ้ รฯะ฿ๆฯว ฟด้ัฯง ผฯงั วฯ฿ะ ฅมืฯน าราลฯก ฯ฿มอยฯบู า้ นฯ ดงัอฯ ฯวะ฿ ไๆ พค้าฯ
รฯกอ ์งว฿ฯสฯว่ายฯไพครฯเหลงฯ ์ครฯหลฯรว ์ไครฯหอว฿ฯ ูยฅฯู วฯ฿ะๆ ผา้ พหอฯํ ลุ ฯด์พอฯหํ ล฿ ฯวะ

* ตามตาราโบราณนยิ มใช้ ์ (ระ ห้าม) มปี รากฏอย่มู ากมาย ในคาท่ีห้ามออกเสียง

ในปัจจุบันนิยมใช้แบบภาษาไทยมาตรฐานมากยิ่งขึ้น ผู้เขียนต้องการคงตัวอย่างเดิมไว้ เพ่ือให้
เรียนรู้วา่ โบราณมปี ระเพณีนยิ มในการเขียนอย่างไร

๙. อักษรนาและอักษรควบกล้า

๑๐๖ อักษรธรรมล้านนา

พยัญชนะท่ีนอกเหนือจากพยัญชนะเด่ียวแล้ว ยังมีพยัญชนะท่ีจัดเป็นอักษรสูง
และพยญั ชนะควบกลา้ คลา้ ยกบั ภาษาไทยมาตรฐาน ทจ่ี ะปรากฏใหเ้ ห็นในคัมภรี แ์ ละตาราต่าง ๆ
มดี งั น้ี (บางแห่งจัดเปน็ อักษรควบเสยี งเด่ียว)

๙.๑ ห (ห) นา

หยฺ ห+ย = หยะ = หฺย้า

หงฺ ห+ง = หงะ = เห้งฺา

หฺน ห+น = หนะ = หีหนฺ นฺา้

หฺม ห+ม = หมะ = หฺมายมฯ ี

หลฺ ห+ล = หละ = หลวฯ ฯหง ฯาล ยฯ

อักษรเหล่านี้ตรงกับหลักการ ห นา ซึ่งได้แก่อักษรสูงนาอักษรต่าเดี่ยวนั่นเอง
ภาษาลา้ นนาเรียกว่า “ขะหยะ”

๙.๒ ส (ส) นา

ส นา มีสว่ นคล้ายกับ ส นา ในภาษาไทยมาตรฐาน คือ ส จะนาอกั ษรต่าเดี่ยว (ง ญ น
ณ ว ม ฬ ล ย ร) เชน่

ส + น = สนฺฯ สน฿ฯม (สนม)

สฯาน ฯม (สนาม)

สฯ มฯนๆิ (สนิม)

สนฯาฯน (สนาน)

สนฯกุ (สนกุ )

ส + ย = สฺยฯ สยองฯ (สยอง)

อักษรธรรมล้านนา ๑๐๗
อกั ขรวธิ ีอักษรธรรมล้านนา : การผสมอกั ษร

สยฯ฿ม (สยม)

ส + ม = สมฯ สงฯอม (สมอง)
เสฯออมิ (เสมอ)
เสมฯรือ (เสมอื น)

ส + ว = สวฯ สาฯว ยฯ (สวาย)
สงฯวิ (สวิง)
สึวฯด (สวึด = สะบดั )

ส + ล = สฯล สุลฯง (สลุง = ขันน้า)

สดฯลิ (สลดิ )

สาฯล่ (สลา่ = ชา่ ง)

ส่วน ญ (ญ) ณ (ณ) ฬ (ฬ) ไม่ปรากฏมี ส นาหน้า ภาษาไทยมาตรฐานกไ็ ม่มเี ชน่ กนั

อักษรควบกลา้ ในอักษรธรรมลา้ นนาส่วนใหญ่ คล้ายกบั อกั ษรไทยมาตรฐานท่มี ตี ัวอักษร
ร ล ว ที่ใช้ในการควบกลา้ กับอกั ษรอน่ื ในอักษรธรรมล้านนา มดี งั นี้

๙.๓ ร (ร) กล้า

๑๐๘ อกั ษรธรรมลา้ นนา

การใช้ ร กล้า จะใช้เคร่ืองหมาย ระฯ- (ระวง) เป็นสัญลักษณ์ ไม่มีรูป ร ปรากฏ
ใหเ้ หน็ เช่น กรฯ (กฺร) พรฯ (พฺร) ฯบรฯ (ปฺร) ตรฯ (ตรฺ ) อกั ษรท่มี ีไม้ ระฯ- กากับอยถู่ อื ว่ามีสระ -ะ
ผสมอยู่ เช่น ระฯพเจาั้ (พระเจา้ ) ตามโบราณนยิ มใช้ ระฯ- กบั ภาษาสนั สกฤตและภาษาคายมื อ่ืน
ๆ เพราะภาษาไทยมาตรฐานและภาษาไทยถิ่นท้ังหลายรวมทั้งภาษาลา้ นนามักไมป่ รากฎอกั ษร

ควบกล้านับแต่โบราณ ส่วนใหญ่จะเป็นคายืม ร ควบกล้า นิยมใช้กับพยัญชนะดังต่อไปน้ี

คือ ก ข ค จ ด ต ท บ พ ศ ส เช่น (เมื่อปริวรรตสูอ่ ักษรไทยให้ประวสิ รรชนีย์)

พรฯพทุ เฯธ จา้ั พระพุทธเจ้า
กรฯหฯอ่มม กระหมอ่ ม
ตรฯหฯน่ี ตระหนี่
ไมร้ะฯศี (ระฯสี) ไมส้ ะหลี
บรฯเทศ็ ฯ ประเทศ
บรฯยฯบ เปรยี บ
พรฯยาฯ พระยา
ครฯูบาฯ ครบู า

๙.๔ ว (ว) กลา้

อกั ษรธรรมลา้ นนา ๑๐๙
อักขรวิธอี กั ษรธรรมลา้ นนา : การผสมอกั ษร

ก + ว = กวฯ = กว่าฯ

ข + ว = ขวฯ = ขวฯางฯ

ค + ว = 8ฯว = ควฯายฯ ฯ

จ + ว = จวฯ = จา้วฯ ยฯ

ท + ว = ทวฯ = ทวาฯ ยฯ ฯ

ล + ว = ลวฯ = ลกัวฯ

ย + ว = ยฯว = ยวฯ฿ะ

ส + ว = สฯว = สฯะัว

ถ + ว = ถวฯ = ถฯาว ยฯ

๙.๕ ล (ล) กล้า

ล กลา้ (ล) ในอักษรธรรมลา้ นนา มลี ักษณะพเิ ศษเป็น ตนี หรอื เชิง เข้าใจว่าตัวนีใ้ ช้ตาม
เสียงของภาษาไทยมาตรฐาน เพราะภาษาลา้ นนาโบราณ ไม่มีคาควบกล้า ดงั ตวั อย่าง

แปฯลง แปลง๋ (แปง๋ เป็นคาศพั ท์ลา้ นนาโบราณ)

ปาลฯ ปลา๋ (ปา๋ )

คาฯล ฯแด คลฯว้ คลาดแคล้ว (คาดแค้ว)

ก้ฯลา กลา้ (ก้า)

แต่อยา่ งไรกต็ าม ร และ ล กลา้ ในสาเนียงของคนภาคเหนอื ไม่ออก ควบกล้า กลายเปน็
ควบกล้าไม่แท้ ไม่เหมือน ร และ ล ในภาษาไทยกลาง แต่ ว ควบกล้า จัดเป็นควบกล้าแท้
แต่ในบางพ้ืนท่ีของภาคเหนือ แม้ /ว/ควบกล้า ยังกลายเป็นควบไม่แทก้ ็มี เช่น ขวา ออกเสียง

๑๑๐ อักษรธรรมลา้ นนา

เป็น ฝา ควาย เป็น ฟาย ความ เป็น ฟาม เป็นต้น ท้ังนี้หากผู้ศึกษาเป็นคนเหนือจะทราบถึง
การออกเสียงเหล่าน้ี ได้เป็นอย่างดี คนภาคกลางอาจไม่เข้าใจและไม่คิดว่าจะมีการออกเสียง
เชน่ นี้

อกั ษรธรรมลานนา ๑๑๑
การใชเครื่องหมายตา งๆในอักษรธรรมลา นนา

บทท่ี ๓

การใชเ คร่อื งหมายตา งๆ ในอักษรธรรมลา นนา

๑. ความรูเบอ้ื งตน

เคร่ืองหมายตางๆ ในอักษรธรรมลานนา มีอยูมากมายคลายอักษรไทยมาตรฐาน
ไดก ลาวถงึ (  ) ไมเ อก (  ) ไมโ ท ไปบางแลว แตย งั มกี ารใชท ่ีพิสดารออกไป ซึ่งไมป รากฏการใช
เชนน้ีในภาษาไทยมาตรฐาน คือมีการใชท่ีพิเศษแตกตางออกไป (แตสวนใหญจะใชคลายกัน)
เครื่องหมายทใ่ี ชไ ดหลากแบบ (รูปเดยี ว แตใชตางกนั แลวแตก รณี) เชน

ๆ (ๆ ) ั ( ั )  ( ็ ) ํ ( ) ์ (  )

แตอยา งไรกด็ ีหนังสอื เลม นจ้ี ะนํามากลาวไวท้งั ๒ ลักษณะ คอื เคร่ืองหมายแบบพสิ ดาร
ซ่ึงมีการใชแตกตางไปจากอักขรวิธีของภาษาไทยมาตรฐานและเคร่ืองหมายแบบธรรมดาท่ัวไป
ซึ่งมีลักษณะการใชเหมือนภาษาไทยมาตรฐานทุกประการ ตางกันเพียงรปู ลักษณของตัวอักษร
เทานัน้

๒. เครอ่ื งหมายแบบพิสดาร

เครอ่ื งหมายแบบพิสดาร คือ เครอื่ งหมายหรอื ตวั อักษรธรรมลา นนาท่ีมีความแตกตา งไป
จากภาษาไทยมาตรฐานคอนขางมาก เชน ถาวางตําแหนงนี้ อานอยางนี้ แตในอีกบริบทหนึ่ง
ตองอา นอกี แบบหนึง่ ไมตายตวั แบบภาษาไทยมาตรฐาน ดังเชน ตวั อยา งตอไปนี้

๒.๑ ๆ (ๆ ) ไมซ้ํา (ไมยมก) หรือเรียกอีกอยางหนึ่งวา “ไมสองนอย” ใชซํ้าคําที่
พิสดารไปจากภาษาไทยมาตรฐาน คือ อยูขางบนของคําท่ีจะซ้ําคํา และยังมีการใชที่พิสดาร
ออกไปอีก ยิ่งกวาการใช “ๆ” ในภาษาไทยมาตรฐาน ดงั น้ี

๑๑๒ อกั ษรธรรมลานนา

๑) ใชเปนไมซ าํ้ คํา (ยมก) วางไวบนคาํ ทต่ี อ งการออกเสยี งซํ้า

ตาๆ่ ฯ¢ๆ ตา งๆ นาๆ (นานา)

ดําๆ ดาํ ๆ

ดี ดีๆ

ไจๆฯ้ ไจวๆ

ๆ ศรีๆ (สะหลี ๆ)

๒) ใชเขียนบนคําขม (พยัญชนะตนที่ใชออกเสียงสองคร้ัง) กลาวคือ คําที่มี ๒
พยางค และพยญั ชนะตน ใชร วมกนั เชน

ขฯๆา้ ขาขอ

สฯๆ฿าฯ สงสาร

ไพาๆ ฯหาฯ้ ไปปายหนา

๓) ใชเขียนบนคําขม เพ่ือกันไมใหเขาใจผิด คิดวาเปนคําพยางคเดียว (ที่จริง
แลวมี ๒ พยางค) เชน

สๆรัฯ สวรรค (กันไมใ หอา นวา สวั ร หรอื สว ร)

เสๆิฯฯ เสวย (ไมใหอ านวา เสียว หรือ เสอว)

เสฯจๆ้ เสด็จ

แสๆฯง แสวง

อกั ษรธรรมลานนา ๑๑๓
การใชเ คร่อื งหมายตางๆในอักษรธรรมลานนา

-์๒.๒ ระหา ม  ( การันต ทัณฑฆาต)

๑) ใชเหมือนไมทณั ฑฆาต

ธม์ฯ ธัมม

ทุก์ฯ ทกุ ข

๒) ใชสําหรับใหอานเปนพยางคเดียว อยางเชน กรณีนําภาษาบาลีสันสกฤต
มาใชใหเปน เสียงแบบไทย เชน

สุข์ สขุ

ทุก์ฯ ทุกข

³ลกฯณ์ อปุ ลักษณ

*หมายเหตุ โบราณนิยมใช เพ่ือไมใหออกวา สุ-ขะ ปจจุบันนิยมใชแบบ
อักขรวิธีไทย ในคัมภีรโบราณมีการใชปะปนกับภาษาไทยมาตรฐานและภาษาลานนาแทก็มี

ซ่ึงทจ่ี ริงแลว ไมควรจะมี เชน เหื ฯอ ์ เมฯือ์ คือคาํ วา เหลอื  เมือ่  แตในคมั ภรี โ บราณนัน้ นิยม
ใชปจจุบันไมนิยมเขียนแลว (แตในหนังสือเลมน้ีหากอา งอิงจะยังคงไว เพ่ือใหทราบถึงอดีตวา มี
การจารไวในคัมภรี ตาง ๆ อยา งไรบาง)

์๓) ระหาม ใชเปนเคร่ืองหมาย ขีดฆา เชน มๆาหๆา กรณีน้ี คําวา

มาหา (มาๆ หาๆ ) ไมมีแลว เพราะ ์ ทําหนา ท่ีขดี ฆาแลว

๔) ใชเปนเคร่ืองหมายคลายวิราม ( ◌् ) ในภาษาสันสกฤต กลาวคือไมมีการ

ออกเสียง เชน สนฯศจ์ (ปรฺ สนนฺ ศฺจ ) ์ ใชเหมอื นกบั / (วริ าม) (¯ บางทีกใ็ ช้

๑๑๔ อักษรธรรมลานนา

ตวั นีแทนเครืองหมายวิราม การใชเ้ หมือนกับ ์) ทุกประการ (สวนใหญจะใชในการปริวรรต

อกั ษร)

๒.๓ ั ไมซ ดั ใชเปน เคร่อื งหมาย ( ั ) ไมหันอากาศ (  ) ไมโท (  ) ไมตรี (สาํ หรบั
อกั ษรตา่ํ ) แทนเสียงเบญจมา โบราณยงั ใชเปน ( ) ไมไตคู ดว ย (สําหรบั อักษรสูง) ดังนี้

๑) ั ใชเ ปน ( ั ) ไมหนั อากาศ เชน

ธมั ์ฯ ธมั ม

ฝหฯั ั ฝนหัน

กาํ นัฯ กาํ๋ นนั

๒) ั ใชเ ปน ( ็ ) ไมไตคู เชน

สฺ฿ฯเ ฑฯั สมเด็จ

เมับฯ ¶ฯขาฯ เม็ดบา ขาม

เฯฅั ฿ฑฯฺ ี เปน คนดี

๓) ั ใชเปน (  ) ไมโท เชน

้า ปา

บ¶ฯ บาน

อา้ ปาฯ อาปาก

หา้ ฑา้ ฯ หนา ดาน

อกั ษรธรรมลานนา ๑๑๕
การใชเครอื่ งหมายตางๆในอักษรธรรมลา นนา

๔) ั ใชแทน (  ) เสยี งตรี เชน

ฟา้ ฟา
มา้ มา

ค¶ฯขาฯ คา ขาย

๕) ั ใชแ ทนเสยี งเบญจมา (เฉพาะอกั ษรสงู )

ก้าฯ กา น/แพ

ส้า อาหารชนดิ หนง่ึ ของภาคเหนอื มเี นื้อสด
เลือด ผสมนาํ้ พรกิ

*หมายเหตุ เสียงเบญจมา คือ เสียงกึง่ กลางระหวางเสยี งโทและเสียงตรี

๖) ั ใชแทน ก เรยี กวา ไมกกั เชน
ฑฯั ดอก
ลูั ลกู
สัุ สกุ

๗) ั ใชแทน ํ เชน (โบราณ)
คั ก็

*หมายเหตุ ปจ จุบนั เคร่ืองหมาย ั หากเปน เครื่องหมาย  จะนิยมใช ้
(ขอชาง) แทน แตตามการเขียนแบบโบราณแลว จะใช ั ก็ได

๑๑๖ อักษรธรรมลา นนา

๒.๔ ฿ ไมกง ใชเขียนบนคําท่ีตัวสะกดมเี สยี งสระโอะ คือ สระลดรปู (เคร่อื งหมาย
นีไ้ มมีในภาษาไทยมาตรฐาน) และใชเหมือน ( ั ) เมื่อคกู ับ ว ( ว )

๑) สระโอะลดรปู

มบฯ฿ ฯต฿ ฯ฿้ม้ มดบนตนไม

กหฯ฿ า ฯ กฎหมาย

สฺ฿ง์ฯ พระสงฆ

จ฿จฯ ฯ¢฿ ํ จน จม น้ํา

๒) ใชแทนเครื่องหมาย ั ไมหันอากาศเมื่ออยูบนพยัญชนะ ว (อัว / ัว)
ท่ีไมมีตัวสะกด เชน

ผ฿ฯฺ ผัว

บฺฯ฿ บวั

งฯ฿ งวั

๓) ใชเ ขยี นรว มกับ โ - (สระโอ) เพอื่ แสดงวา โ- น้ี มีตัวสะกดตามมา เชน

โรฯ฿ โรง

ผฯโั ขฯ฿ ผักโขม

ฅขฯ฿ฺ โี กฯ฿ คนขี้โกรธ

โดฯ฿ กระโดด

อักษรธรรมลานนา ๑๑๗
การใชเ คร่อื งหมายตางๆในอักษรธรรมลา นนา

๒.๕ · ไมกั๋งไหล ใชเขียนบนพยญั ชนะถัดจากพยญั ชนะตน เพือ่ แสดงวาพยญั ชนะตน
มเี สียง อัง เชน

สส¸ กาฯ สงั สการ

สเฆ· า สงั โฆ
ม¸สวริ ัฯ มังสวิรตั ิ

บ¸สุกฯ บังสุกูล

๒.๖ ะ ไมกะปูยาด มีวิธีการใช ๒ อยาง คอื

๑) ะ ใชแทน ้ ( ็ ) ไมไ ตคูทาํ ใหอ อกเสียงพยางคน ้นั สน้ั เชน

ฑฯ้ะ ดอก

ะ้ฯ ปอก

๒) ะ ใชแ ทน ( ะ ) สระอะ เชน

มานะ มานะ

ภาระ ภาระ

เกะกะ เกะกะ

*หมายเหตุ สระ –ะ จะมีปรากฏใหเหน็ นอ ยมาก เพราะในอักษรธรรมลานนา
เรียกตัวอักษรแตละตัว เปน กะ ขะ คะ ฯลฯ อยูแลว ไมไดเรียกวา กอ ขอ คอ ฯลฯ จึงถือวา

แตล ะตวั อกั ษรมเี สยี งอะอยูในตัว

๑๑๘ อกั ษรธรรมลานนา

๒.๗ ํ ไมก ๋ัง ตรงกับนคิ หิต ( ํ ) ในภาษาบาลี อา นวา อัง ใชได ๓ แบบ คือ

๑) ํ แทน องั ( ํ ) หรอื นิคหติ ในภาษาบาลี เชน

ส¸ฆ ํ สังฆัง

ธมฯํ ธมั มัง

พุทํฯ พทุ ธงั

อนิจฯํ อนิจจงั

สกฯารํ สกั การัง

๒) ํ หากเปนภาษาลานนา ใชรวมกับ -ฯํ เพื่อเปนเครื่องหมายวา อ ไมมี
ตัวสะกด เชน

พฯแํ ม่ พอ แม

บํฯ¢ํ บอนาํ้

พฯพํ งฯ พอเพยี ง

๓) ใช ํ แทนเคร่ืองหมาย  เชน

คํ ก็

๒.๘ ¯ (วิราม) เครื่องหมายนี้มีใชในภาษาสันสกฤต ◌् ใชสําหรับเปน

สญั ลกั ษณใหร วู า ไมมกี ารออกเสยี ง จะใชกับอกั ษรตัวเตม็ ที่เปน ตวั สะกด เชน प् (ป)ฺ คอื ไมอ อก

์เสียง ป แตใ นอักษรธรรมลา นนาทใี่ ชเปน ตวั สะกด หรอื ไมอ อกเสียง นอกจากใช ( ร ะ

หาม) ยังใช ¯ (วิราม) ไดด้ ว้ ย เช่น मऩस् (มนสฺ) อักษรธรรมลานนาจะเปน มนส¯