แผนเศรษฐศาสตร์

339 ใบงานที่ 1 ให้แบ่งกลุ่มเพื่อทำการวิเคราะห์เรื่อง “การแก้ไขภาวะเงินเฟ้อจำเป็นต้องศึกษาต้นเหตุของเงินเฟ้อ ให้ถูกต้อง จึงจะ เลือกใช้มาตรการแก้ไขให้บรรลุผลและไม่สร้างความเสียหาย” ผู้เรียนเห็นด้วยหรือไม่กับ ข้อความดังกล่าว จากนั้น นำเสนอหน้าชั้นเรียน ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ใบงานที่ 2 ให้ผู้เรียนแบ่งกลุ่มเพื่อทำการวิเคราะห์ “ผลกระทบของการเพิ่มขึ้นของปริมาณเงินในระบบเศรษฐกิจ ว่ามี ผลกระทบต่อระบบเศรษฐกิจอย่างไร” จากนั้นนำเสนอหน้าชั้นเรียน. .................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ใบงานที่ 3 “เศรษฐกิจไทยในปีนี้คาดว่าจะมีอัตราการเติบโต 8.5% และคาดว่าจะเกิดภาวะเงินเฟ้อในอัตรา ไม่ต่ำกว่า 5% ให้ เสนอแนะรัฐบาลในการควบคุมภาวะเงินเฟ้อและใช้มาตรการทางการเงิน” ให้ผู้เรียนช่วย กันวิเคราะห์ข้อความข้างต้น และส่งครูผู้สอนในชั้นเรียน ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................................................

340 บันทึกหลังการสอน ข้อสรุปหลังการสอน .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. ปัญหาที่พบ .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. แนวทางแก้ปัญหา .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. ..................................................................................................................................................

341 แผนการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการที่15 หน่วยที่13 รหัส 30200-1001 หลักเศรษฐศาสตร์ สอนครั้งที่ 15 ชื่อหน่วย การค้าระหว่างประเทศ จำนวน 3 ชั่วโมง สาระสำคัญ ในระบบเศรษฐกิจแบบเปิดประเทศจะมีการติดต่อค้าขายและดำเนินกิจกรรมทางเศรษฐกิจร่วมกัน ไม่ว่าจะเป็น การส่งออก การนำเข้าสินค้า การลงทุนจากต่างประเทศ การเดินทางไปทำงานในต่างประเทศ หรือการเดินทางไปท่องเที่ยว ต่างประเทศ กิจกรรมทางเศรษฐกิจเหล่านี้เป็นผลเนื่องมาจากนโยบายการค้าต่างประเทศ อัตราแลกเปลี่ยน อัตราดอกเบี้ย และยังก่อให้เกิดความเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจอีกด้วย จุดประสงค์การเรียนรู้ 1. อธิบายความหมายและความสำคัญของการค้าระหว่างประเทศได้ 2. อธิบายเกี่ยวกับตลาดเงินตราต่างประเทศและการกำหนดอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราระหว่างประเทศได้ 3. อธิบายพัฒนาการการกำหนดอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศของไทยได้ 4. อธิบายเกี่ยวกับการแก้ไขปัญหาดุลการชำระเงินได้ สมรรถนะประจำหน่วย แสดงความรู้ในเรื่องการค้าระหว่างประเทศ สาระการเรียนรู้ 1. ความหมายและความสำคัญของการค้าระหว่างประเทศ 2. ประโยชน์ของการค้าระหว่างประเทศ 3. ตลาดเงินตราต่างประเทศและการกำหนดอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ 4. การกำหนดอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศของไทย 5. ดุลการชำระเงินระหว่างประเทศ

342 กิจกรรมการเรียนการสอน ขั้นนำเข้าสู่บทเรียน 1. ครูกล่าวว่า การค้าระหว่างประเทศเป็นช่องทางที่ทำให้ประเทศได้รับสินค้าและบริการ วัตถุดิบต่าง ๆ และ เทคโนโลยีการผลิตที่ทันสมัยที่ประเทศไม่สามารถผลิตได้ หรือผลิตได้ไม่ทัดเทียมกับคู่ค้า หรือสินค้าที่ผลิต ได้ไม่เพียงพอกับ ความต้องการของคนในประเทศ นอกจากนี้ยังเป็นช่องทางที่ทำให้ประเทศได้กระจาย สินค้าต่าง ๆ ที่ประเทศผลิตได้เกิน ความต้องการในประเทศ การค้าระหว่างประเทศจะเกี่ยวข้องกับ การแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ เพื่อการชำระเงิน ระหว่างประเทศ 2. ครูกล่าวว่า ในหน่วยการเรียนรู้ที่ 13 นี้ ผู้เรียนจะได้เรียนรู้การค้าระหว่างประเทศ เพื่อนำความรู้ที่ได้ไป ประยุกต์ในชีวิตประจำวัน ขั้นสอน 3. ครูใช้สื่อ PowerPoint ประกอบเทคนิคการบรรยายความหมายและความสำคัญของการค้าระหว่างประเทศ 3.1 ความหมายของการค้าระหว่างประเทศ การค้าระหว่างประเทศ หมายถึง การซื้อขายแลกเปลี่ยนสินค้าและบริการระหว่างประเทศหนึ่ง กับอีก ประเทศหนึ่ง โดยแต่ละประเทศมีทรัพยากรและความชำนาญในการผลิตสินค้าและบริการ แตกต่างกัน และจำเป็นต้องติดต่อ พึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกัน การค้าระหว่างประเทศจะประกอบด้วย ผู้ซื้อ และผู้ขาย โดยผู้ซื้อเป็นผู้ติดต่อนำสินค้าและบริการ เข้าประเทศ ส่วนผู้ขายเป็นผู้ติดต่อส่งสินค้าและบริการ ออกนอกประเทศ ทั้งผู้ซื้อและผู้ขายจะได้รับผลประโยชน์ร่วมกัน การ ซื้อขายแลกเปลี่ยนนี้อาจกระทำโดย รัฐบาลหรือเอกชนก็ได้ การค้าระหว่างประเทศทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนเงินตราตาม อัตราการแลกเปลี่ยน ของแต่ละประเทศ 3.2 ความสำคัญของการค้าระหว่างประเทศ ในปัจจุบันการค้าระหว่างประเทศมีความสำคัญต่อระบบเศรษฐกิจของทุก ๆ ประเทศ เนื่องจาก ทรัพยากรและวัตถุดิบที่จะนำมาใช้ในการผลิตของแต่ละประเทศไม่เหมือนกัน จึงต้องมีการติดต่อซื้อขาย แลกเปลี่ยนกัน เพื่อให้ประชากรมีทางเลือกในการบริโภคสินค้าที่หลากหลายและการดำเนินงานของ เศรษฐกิจเป็นไปได้อย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากนี้การค้าขายระหว่างประเทศอย่างเสรีจะทำให้ผู้บริโภค ภายในประเทศได้รับประโยชน์จากราคาสินค้าในประเทศต่ำ กว่าราคาสินค้าจากต่างประเทศ และผลักดัน ให้มีการพัฒนาคุณภาพและราคาของผู้ผลิตในประเทศให้สามารถแข่งขันกับ ตลาดโลกได้ อย่างไรก็ตาม ประเทศต่าง ๆ ยังใช้นโยบายการกีดกันทางการค้า หรือข้อจำกัดในการส่งสินค้าออกจำหน่าย ทำ ให้ประโยชน์ ของการค้าเสรีลดน้อยลง ดังนั้น ประเทศคู่ค้าจึงต้องร่วมมือกันเพื่อให้การดำเนินงานทางด้านการค้าบรรลุผล ตามเป้าหมาย การค้าระหว่างประเทศจึงมีความสำคัญต่อเศรษฐกิจของทุก ๆ ประเทศ

343 ความสำคัญของการค้าระหว่างประเทศ สามารถสรุปได้ดังนี้ 1. ทำให้ประชากรของประเทศต่าง ๆ มีสินค้าและบริการไว้บริโภคหลากหลายชนิดมากขึ้น 2. มีความชำนาญในการผลิตสินค้าที่ตนถนัดมากขึ้น ทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนวิธีการในการผลิต เพื่อให้ สามารถผลิตได้มากขึ้น ขยายปริมาณการผลิตสินค้าเพื่อส่งออกได้มากขึ้น 3. มีผลต่อการพัฒนาเทคโนโลยี เนื่องจากการติดต่อค้าขายทำให้ประชากรของประเทศนั้น ๆ มีความรู้ มากขึ้น ซึ่งเป็นผลดีต่อการพัฒนาความรู้และเทคโนโลยีใหม่ ๆ ประเทศเกษตรกรรมหลายประเทศ ได้ปรับปรุงวิธีการผลิต จัดตั้งนิคมอุตสาหกรรม พัฒนาที่อยู่อาศัย ปรับปรุงวัตถุดิบทางการเกษตรในประเทศ ให้ดีขึ้น 4. การค้าเสรีก่อให้เกิดการแข่งขันของผู้ผลิตในตลาดโลก ทำให้ราคาสินค้าลดต่ำลงสำหรับ การบริโภค ภายในประเทศ 5. การพัฒนาสินค้าเพื่อการส่งออก ส่งผลให้เกิดการขยายตัวทางเศรษฐกิจและทำให้เกิดการเพิ่มขึ้น ของความร่ำรวยของประเทศและการพัฒนาทางเศรษฐกิจและสังคม 4. ครูใช้สื่อ PowerPoint ประกอบเทคนิคการบรรยายประโยชน์ของการค้าระหว่างประเทศ การดำเนินนโยบายการค้าระหว่างประเทศโดยเสรี นอกจากจะก่อให้เกิดผลผลิตหรือรายได้ที่แท้จริงเพิ่มขึ้นแล้ว ยังสามารถก่อให้เกิดประโยชน์ต่อประเทศคู่ค้า ดังนี้ 1. ผลต่อแผนการบริโภคและราคาสินค้า เนื่องจากการค้าขายระหว่างประเทศทำให้ จำนวนสินค้าที่อุปโภค และบริโภคมีเพิ่มมากขึ้น ความเป็นอยู่ของผู้บริโภคดีขึ้น ทั้งนี้ประเทศต่าง ๆ จะพากัน ผลิตสินค้าที่ตนได้เปรียบมากขึ้นและ หันไปนำเข้าสินค้าที่ตนไม่มีความถนัดจากประเทศอื่นแทน ทำให้จำนวนสินค้านำเข้ามีมากขึ้น อุปทานของสินค้าเพิ่มมากขึ้น ส่งผลให้ราคาสินค้าลดลง 2. ผลต่อคุณภาพและมาตรฐานสินค้า การค้าระหว่างประเทศนอกจากจะทำให้ปริมาณ การผลิตสินค้าและ บริการเพื่อสนองความต้องการของผู้บริโภคเพิ่มขึ้นยังทำให้ผู้บริโภคได้บริโภคสินค้าที่มีคุณภาพและมาตรฐานสูงขึ้นเพราะมี การแข่งขันในด้านการผลิตสูง ทำให้ผู้ผลิตและผู้ส่งออกเข้มงวด ในคุณภาพและมาตรฐานของสินค้า เนื่องจากต้องเผชิญกับ คู่แข่ง ทำให้ต้องพัฒนาการผลิตโดยใช้เทคนิค และวิทยาการให้ก้าวหน้าและทันสมัย 3. ผลต่อความชำนาญเฉพาะอย่าง การค้าระหว่างประเทศทำให้ประเทศต่าง ๆ หันมาผลิตสินค้าที่ตน ได้เปรียบโดยเปรียบเทียบ แต่เนื่องจากปัจจัยการผลิตมีจำนวนจำกัดจึงต้องดึงปัจจัยการผลิตจากการผลิตสินค้าชนิดอื่น เพราะฉะนั้นปัจจัยการผลิตจะมีความชำนาญเฉพาะอย่างมากขึ้น เกิดการประหยัด ต่อขนาด มีผลให้ต้นทุนต่อหน่วยลดต่ำลง 4. ผลต่อเสถียรภาพทางเศรษฐกิจระหว่างประเทศ การดำเนินนโยบายการค้าระหว่างประเทศที่ สนับสนุนให้ ประเทศผลิตสินค้าที่ตนเองมีความได้เปรียบโดยเปรียบเทียบนั้น มีผลให้หลาย ๆ ประเทศอาจต้อง ซื้อสินค้าเข้าประเทศเป็น มูลค่ามากกว่ามูลค่าสินค้าส่งออก ทำให้ดุลการค้าขาดดุลและผลของการขาดดุล เงินตราต่างประเทศ มีสาเหตุสำคัญมาจาก อัตราการค้าของประเทศคู่ค้าไม่เท่ากัน ในกรณีของประเทศกำลังพัฒนาโดยทั่วไป สินค้าส่งออกมักจะเป็นสินค้าเกษตรกรรม ซึ่งราคามักจะต่ำและขาดเสถียรภาพ เมื่อเทียบกับราคาสินค้านำเข้ามักจะเป็นสินค้าต้นทุนและสินค้าอุตสาหกรรม ผลที่

344 ตามมาก็คืออัตราการค้า ของประเทศกำลังพัฒนามีแนวโน้มลดลง นั่นคือมูลค่าจากการส่งสินค้าออกน้อยกว่ามูลค่าของสินค้า นำเข้า ส่งผลให้เกิดปัญหาเสถียรภาพทางเศรษฐกิจของประเทศ คือ ปัญหาดุลการค้าและดุลการชำระเงิน ขาดดุลในที่สุด 5. ผลต่อประสิทธิภาพของนโยบายทางเศรษฐกิจ การค้าระหว่างประเทศมีขนาดใหญ่ขึ้นเพียงใด การดำเนิน นโยบายทางเศรษฐกิจภายในประเทศจะมีประสิทธิภาพน้อยลง เช่น เมื่อเกิดปัญหาเงินเฟ้อ นโยบายทางเศรษฐกิจจะมีความ ยุ่งยากมากขึ้นดังนั้นรัฐบาลต้องมีความรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับเศรษฐกิจและนโยบายทางเศรษฐกิจของประเทศคู่ค้าด้วย ว่ามีผลกระทบอย่างไรต่อระบบเศรษฐกิจภายในประเทศ ทำให้กลไกแก้ไขปัญหาดังกล่าวซับซ้อนขึ้น 6. ผลต่อรายได้และการจ้างงาน ประเทศที่ต้องพึ่งพาการค้าระหว่างประเทศสูง หากรายได้จาก การส่งออก ลดลง แต่รายจ่ายจากการนำเข้าสินค้าเพิ่มขึ้นผลสุทธิของการนำเข้าสูงกว่าการส่งออกย่อมทำให้รายได้และการจ้างงานของ ประเทศลดลง 5. ครูใช้สื่อ PowerPoint ประกอบเทคนิคการบรรยายตลาดเงินตราต่างประเทศและการกำหนดอัตราแลกเปลี่ยน เงินตราต่างประเทศ นอกจากประเทศต่าง ๆ จะมีความสัมพันธ์ในการค้าขายสินค้าและบริการกันแล้ว ยังมีความ สัมพันธ์เรื่องอื่น ๆ ได้แก่ การให้ความช่วยเหลือ หรือการได้รับความช่วยเหลือทางเศรษฐกิจจากต่างประเทศ การลงทุนระหว่างประเทศ การ กู้ยืมและการชำระหนี้สิน สิ่งเหล่านี้ทำให้เกิดการชำระเงินระหว่างประเทศขึ้น โดยทั่วไปแล้วการชำระเงินระหว่างประเทศ มักจะใช้เงินตราต่างประเทศเป็นเงินสกุลหลัก เช่น เงินดอลลาร์ สหรัฐฯ เงินยูโรของสหภาพยุโรป เป็นต้น และมักชำระผ่าน ธนาคารโดยใช้เครื่องมือที่เรียกว่า “เครดิต” ได้แก่ ตั๋วแลกเงิน ดราฟต์ธนาคาร เป็นต้น ด้วยเหตุที่แต่ละประเทศมีหน่วย เงินตราแตกต่างกัน เช่น ไทยมีหน่วยเงินเป็น “บาท” ญี่ปุ่นมีหน่วยเงินเป็น “เยน” สหรัฐอเมริกามีหน่วยเงินเป็น “ดอลลาร์” ประเทศในสหภาพยุโรปมีหน่วยเงินเป็น “ยูโร” เป็นต้น เมื่อทำการติดต่อค้าขายกันจะต้องมีการกำหนด อัตราแลกเปลี่ยนระหว่างมูลค่าเงินของประเทศต่าง ๆ กับมูลค่าของเงินตราสกุลหลัก ซึ่งเป็นที่ยอมรับกัน โดยทั่วไปในการ ชำระเงินระหว่างประเทศจึงต้องมีการแลกเปลี่ยนเงินตราจากสกุลหนึ่งไปเป็นอีกสกุลหนึ่ง ตามความต้องการของผู้รับ ผู้รับก็ จะนำเงินตราสกุลหลักที่ได้รับไปแลกเป็นเงินตราภายในประเทศในตลาดเงินตราต่างประเทศ ซึ่งโดยปกติตลาดนี้มักนำ เงินตราต่างประเทศที่รับซื้อมาไปแลกเป็นเงินตราในประเทศจากธนาคารกลางอีกต่อหนึ่งและธนาคารกลางก็จะเก็บเงินตรา ต่างประเทศเหล่านี้ไว้สำหรับผู้ต้องการใช้ในภายหลัง ตลาดเงินตราต่างประเทศ หมายถึง องค์กรที่ทำหน้าที่ในการซื้อขายเงินตราและการชำระหนี้ต่างประเทศ ระหว่างเอกชน หน่วยธุรกิจและธนาคารพาณิชย์ ตลาดนี้จะแตกต่างจากตลาดซื้อขายสินค้าโดยทั่ว คือ ไม่จำกัดประเทศที่ เกี่ยวข้อง ไม่มีกฎเกณฑ์ที่เคร่งครัด ไม่มีเวลาเปิดและปิดตลาดที่แน่นอน ตลาดเงินตราต่างประเทศจะมีอยู่ในเมืองใหญ่ ๆ ทั่ว โลกโดยผู้ส่งออก ผู้นำเข้า นักลงทุนและนักท่องเที่ยวมักจะซื้อขายเงินตราต่างประเทศกับธนาคารพาณิชย์มากกว่าที่จะซื้อ ขายระหว่างกันเองเนื่องจากสะดวกกว่า 5.1 ประเภทของตลาดเงินตราต่างประเทศ ตลาดเงินตราต่างประเทศ แบ่งตามลักษณะการซื้อขายออกเป็น 2 ประเภท ดังนี้

345 1. ตลาดที่มีการซื้อขายเงินตราต่างประเทศทันที (Spot Market) หมายถึง ตลาดที่มีการชำระเงิน และส่งมอบเงินตราต่างประเทศสกุลที่ต้องการทันที การซื้อขายก็จะเป็นไปตามราคาตลาดในขณะนั้น ที่เรียกว่า “อัตรา แลกเปลี่ยนทันที (Spot rate)” หน้าที่หลักของตลาดประเภทนี้คือ การโอนหรือหักบัญชี ซึ่งเกิดจากการติดต่อทางเศรษฐกิจ ระหว่างประเทศ โดยจะมีการชำระเงินติดตามมา และหน้าที่ในการ จัดหาสินเชื่อ เพื่อเป็นหลักประกันในการชำระหนี้ ระหว่างประเทศ ซึ่งหน้าที่นี้มีบทบาทที่ทำให้การค้า ระหว่างประเทศขยายตัวอย่างรวดเร็ว 2. ตลาดเงินตราต่างประเทศแบบซื้อขายล่วงหน้า (Forward Market) หมายถึง ตลาดที่มี การซื้อขาย เงินตราต่างประเทศโดยการชำระเงินและส่งมอบเงินตราต่างประเทศสกุลที่ตกลงซื้อขายกันใน อนาคตข้างหน้า ตามอัตราที่ ได้ตกลงกันไว้ ซึ่งเรียกว่า “อัตราแลกเปลี่ยนล่วงหน้า (Forward Rate)” หน้าที่หลัก ของตลาดประเภทนี้ คือ การลดความ เสี่ยง อันเนื่องมาจากการเปลี่ยนแปลงของอัตราแลกเปลี่ยน 5.2 การกำหนดอัตราการแลกเปลี่ยนเงินตราระหว่างประเทศ อัตราแลกเปลี่ยนเงินตราสกุลหนึ่ง จะถูกกำหนดโดยอุปสงค์และอุปทานเงินตราสกุลนั้น เช่น อัตรา แลกเปลี่ยนเงินดอลลาร์สหรัฐฯ กับเงินบาทจะเปลี่ยนแปลงทุกวัน อัตราแลกเปลี่ยนแต่ละวันถูกกำหนด โดยอุปสงค์และ อุปทานของเงินสองสกุล อุปสงค์ของเงินตราต่างประเทศสกุลใดสกุลหนึ่งจะมีมากหรือน้อย ขึ้นอยู่กับความต้องของการ เงินตราสกุลนั้น เช่น เพื่อชำระเป็นค่าสินค้าและบริการที่ซื้อจากต่างประเทศเพื่อให้กู้ยืมหรือซื้อหลักทรัพย์ต่างประเทศ หรือ ลงทุนในต่างประเทศเพื่อเก็งกำไร หรือเพื่อส่งเงินทุน ออกนอกประเทศ เป็นต้น ส่วนอุปทานเงินตราต่างประเทศสกุลใดสกุล หนึ่งจะมากหรือน้อย ขึ้นอยู่กับ ปริมาณสินค้าและบริการที่ส่งออกไปขายยังต่างประเทศ การลงทุนในประเทศจาก ต่างประเทศและปริมาณ เงินช่วยเหลือจากต่างประเทศ ในระบบอัตราแลกเปลี่ยนเสรี อัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ คือ ราคาของเงินตราต่างประเทศ ซึ่ง เหมือนกับราคาของสินค้าและบริการโดยทั่วไป คือ กำหนดจากอุปสงค์และอุปทานของเงินตรา ต่างประเทศ โดยเส้นอุปทาน และอุปสงค์ของเงินตราต่างประเทศมีลักษณะดังนี้ 1. อุปสงค์ของเงินตราต่างประเทศ (Demand for Foreign Exchange) หรือความต้องการ เงินตรา ต่างประเทศเป็นผลสืบเนื่องมาจากความต้องการสินค้าและบริการต่างประเทศ รวมทั้งการลงทุนและ การบริจาคระหว่าง ประเทศ โดยทั่วไปความต้องการเงินตราต่างประเทศขึ้นอยู่กับปัจจัยต่าง ๆ เช่น ราคาหรืออัตราแลกเปลี่ยนเงินตรา ต่างประเทศ ซึ่งมีผลโดยตรง ส่วนปัจจัยที่มีผลทางอ้อม ได้แก่ ผลต่าง ของอัตราดอกเบี้ยภายในและนอกประเทศ รสนิยมใน การบริโภคสินค้าต่างประเทศ รายได้ส่วนบุคคลและ รายได้ประชาชาติ สรุปได้ว่า 1) อุปสงค์ของเงินตราต่างประเทศสกุลใด ๆ คือ จำนวนของเงินตราต่างประเทศสกุลนั้นที่ผู้ซื้อ ต้องการได้ซื้อ ณ ระดับอัตราแลกเปลี่ยนต่าง ๆ ในระยะเวลาที่กำหนด 2) ความสัมพันธ์จะเป็นไปตามกฎของอุปสงค์ (Law of Demand) คือ ปริมาณเงินตราต่างประเทศ สกุลใด ๆ ย่อมแปรผันกับอัตราแลกเปลี่ยนของเงินตราต่างประเทศ หมายความว่า เมื่ออัตราแลกเปลี่ยนสูงขึ้นราคาสินค้า นำเข้าจะสูงขึ้นทำให้ความต้องการสินค้าเข้าและเงินตราต่างประเทศลดลงในทางตรงข้ามเมื่ออัตราแลกเปลี่ยนลดลงราคา

346 สินค้าเข้าจะถูกลง ความต้องการสินค้าเข้า จะเพิ่มขึ้นทำให้ความต้องการเงินตราต่างประเทศเพิ่มขึ้นด้วย ความสัมพันธ์ ดังกล่าวแสดงดังรูปต่อไปนี้ จากภาพ ถ้ากำหนดให้แกนตั้งแสดงอัตราแลกเปลี่ยนระหว่างเงินบาทและดอลลาร์สหรัฐฯ ส่วนแกนนอน แสดงถึงปริมาณเงินดอลลาร์ที่มีผู้ต้องการซื้อ จะเห็นว่า เส้นอุปสงค์ของเงินดอลลาร์สหรัฐฯ จะมีลักษณะเป็นเส้นที่ลาดลงจาก ซ้ายไปขวาและมีค่าความชันเป็นลบ ซึ่งหมายความว่า เมื่ออัตราแลกเปลี่ยน เงินตราต่างประเทศสูงขึ้นจาก 32.79 บาท ต่อ $1 เป็น 38.00 บาท ต่อ $1 อุปสงค์ของเงินตราต่างประเทศ จะลดลงจาก $10 เหลือ $4 แต่ถ้าอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศลดลง อุปสงค์ของเงินตรา ต่างประเทศ จะสูงขึ้น เพราะฉะนั้นอุปสงค์ของเงินตราต่างประเทศจึงเป็นอุปสงค์สืบเนื่อง (Derived Demand) 2. อุปทานของเงินตราต่างประเทศ (Supply of Foreign Exchange) อุปทานของเงินตรา ต่างประเทศได้มาจากการดำเนินกิจกรรมทางเศรษฐกิจต่าง ๆ ที่ก่อให้เกิดรายได้ในรูปของเงินตราต่างประเทศ เช่น การ ส่งออกสินค้า การรับบริจาค การลงทุนจากต่างประเทศ เป็นต้น ปัจจัยที่กำหนดอุปทานของ เงินตราต่างประเทศก็คือ ปัจจัย ที่มีผลต่อการส่งออกสินค้าและดึงดูดการลงทุนจากต่างประเทศ ซึ่งได้แก่ ต้นทุนการผลิตเปรียบเทียบระหว่างประเทศ ภาษี ศุลกากร มาตรการกีดกันทางการค้า รสนิยมการบริโภค อัตราดอกเบี้ยระหว่างประเทศ บรรยากาศส่งเสริมการลงทุน และ ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี ความสัมพันธ์ของปริมาณอุปทานและอัตราแลกเปลี่ยนจะเป็นไปตามกฎของอุปทาน คือ ปริมาณ เงินตรา ต่างประเทศที่จะหามาได้ ย่อมแปรผันโดยตรงกับอัตราแลกเปลี่ยน กล่าวคือ เมื่ออัตราแลกเปลี่ยน สูงขึ้น ราคาสินค้าจะถูกลง ปริมาณอุปทานของเงินตราต่างประเทศจะมากขึ้น ในทางตรงข้าม ถ้าอัตรา แลกเปลี่ยนลดลง ราคาสินค้าจะแพงขึ้น การ ส่งออกมีแนวโน้มลดลง ปริมาณอุปทานของเงินตราต่างประเทศ จะลดลงเช่นกัน ดังรูป แสดงความสัมพันธ์ระหว่างอุปสงค์ของเงินตราต่างประเทศกับอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ

347 3. อัตราแลกเปลี่ยนดุลยภาพ ในกรณีที่การซื้อขายเงินตราต่างประเทศเป็นไปอย่างเสรี อัตรา แลกเปลี่ยนจะถูกกำหนดโดยอุปสงค์และอุปทานของตลาดเงินตราต่างประเทศ ราคาและปริมาณดุลยภาพ จะเกิดขึ้นพร้อม กัน ณ ระดับที่ปริมาณซื้อเท่ากับปริมาณขายพอดี เรียกจุดนี้ว่า “จุดดุลยภาพของตลาด” อัตรา แลกเปลี่ยนดุลยภาพ ดังรูป ล่าง เมื่อเกิดขึ้นแล้วจะคงอยู่เช่นนั้น ตราบเท่าที่อุปสงค์และอุปทานยังไม่เคลื่อนย้าย แต่ถ้าปัจจัยที่นอกเหนือจากอัตรา แลกเปลี่ยน ซึ่งเป็นตัวกำหนดอุปสงค์และอุปทานโดยอ้อมเปลี่ยนแปลง ก็จะทำให้เส้นอุปสงค์หรือเส้นอุปทานเส้นใดเส้นหนึ่ง เคลื่อนย้ายไป ทำให้เกิดดุลยภาพตลาด ณ ตำแหน่งใหม่ จากรูป เดิมเส้นอุปสงค์D และเส้นอุปทาน S ตัดกันที่จุด E ซึ่งเป็นอัตราแลกเปลี่ยนดุลยภาพ ต่อมา สมมติว่า ตัวกำหนดโดยอ้อมที่เกี่ยวข้องกับอุปสงค์มีการเปลี่ยนแปลง ทำให้เส้นอุปสงค์เปลี่ยนเป็น D' ก่อให้เกิดดุลยภาพของตลาดที่E' อัตราแลกเปลี่ยนดุลยภาพใหม่เป็น P' และปริมาณดุลยภาพใหม่เป็น Q' แสดงความสัมพันธ์ระหว่างอุปทานของเงินตราต่างประเทศกับอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ ดุลยภาพของตลาดเงินตราต่างประเทศและการเปลี่ยนแปลงดุลยภาพ

348 6. ครูใช้เทคนิคการบรรยายการกำหนดอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศของไทย การกำหนดอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศของไทย ได้มีการเปลี่ยนแปลงมาเป็นลำดับ กล่าวคือ เมื่อสิ้น สงครามโลกครั้งที่ 2 ได้มีการก่อตั้งระบบการเงินระหว่างประเทศระบบใหม่ขึ้นมา มีชื่อเรียก หลายชื่อดังนี้ ระบบมาตรา ปริวรรตทองคำ (Gold Exchange Standard System) ระบบอัตราแลกเปลี่ยน คงที่ (Fixed Exchange Rate System) และระบบกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (International Monetary Fund System) ซึ่งกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) ทำหน้าที่กำกับดูแลให้ประเทศสมาชิกปฏิบัติตาม กฎระเบียบที่กำหนด ลักษณะสำคัญของระบบนี้คือ มีการกำหนดค่า ของเงินตราสกุลต่าง ๆ เทียบเท่ากับทองคำจำนวนหนึ่ง เงินตราสกุลต่าง ๆ จึงมีอัตราแลกเปลี่ยนที่กำหนดไว้เป็นทางการซึ่ง เรียกว่า ค่าเสมอภาค (Par Value) และประเทศสมาชิก IMF จะต้องพยายามรักษาค่าเสมอภาค อย่างไรก็ตามในทางปฏิบัติ ปรากฏว่า ค่าเสมอภาคกั บอั ตราแลกเปลี่ ยนตลาดมั กแตกต่างกัน และในกรณี ที่ อั ตราทั้ งสองนี้ มี ความแตกต่างกั นมาก การปล่อยทิ้งไว้จะส่งผลกระทบต่อดุลการชำระเงินระหว่างประเทศอย่างมาก หากรัฐบาลปรับอัตรา ค่าเสมอภาคให้ ตรงกันหรือใกล้เคียงกับอัตราแลกเปลี่ยนตลาด ก็จะถูกกลุ่มบุคคลที่เสียประโยชน์โจมตี ดังนั้น ใน พ.ศ. 2514 ได้มีการยกเลิกระบบมาตราปริวรรตทองคำ ประเทศต่าง ๆ จึงมีอิสระใน การเลือกระบบ อัตราแลกเปลี่ยนตามที่เห็นสมควร สำหรับประเทศไทยโดยธนาคารแห่งประเทศไทยได้มี การเลือกใช้รูปแบบต่าง ๆ ตามลำดับดังนี้ ระยะแรกยังคงใช้ระบบกำหนดค่าเงินบาทเทียบกับเงินดอลลาร์ สหรัฐฯ ต่อมาในช่วงปี2524-2527 ใช้ระบบ การกำหนดอัตราแลกเปลี่ยนโดยอาศัยกลไกตลาด แต่วิธีนี้ มีความยุ่งยากบางประการจึงได้ยกเลิกและเปลี่ยนไปใช้วิธีการ กำหนดอัตราแลกเปลี่ยนที่เรียกว่า “อัตราแลกเปลี่ยนแบบตะกร้า (Basket Currency)” โดยธนาคารแห่งประเทศไทยจะนำ ข้อมูลอัตราแลกเปลี่ยน เงินตราสกุลสำคัญ ๆ ที่ประเทศไทยทำการค้าขายด้วย และกำหนดความสำคัญตามสัดส่วนของ การค้า ที่ชำระด้วยเงินสกุลนั้น โดยในแต่ละวันเจ้าหน้าที่ธนาคารแห่งประเทศไทยจะนำข้อมูลอัตราแลกเปลี่ยน เงินตราสกุล ต่าง ๆ ใน “ตะกร้า” แทนค่าลงในสูตรและคำนวณค่าอัตราแลกเปลี่ยนระหว่างเงินบาทกับ เงินสกุลต่าง ๆ ออกมา จากนั้นนำ ผลการคำนวณไปพิจารณาและตัดสินใจว่าจะเปลี่ยนแปลงหรือไม่ มากน้อยเพียงใด วิธีนี้เป็นที่นิยมใช้ในประเทศต่าง ๆ ทั่วไป ซึ่งมีทั้งข้อดีและข้อเสีย ข้อดีคือ ช่วยป้องกันมิให้อัตรา แลกเปลี่ยนมี การผันผวนมากนัก ส่วนข้อเสียที่อาจจะเกิดขึ้นคือ หากพยายามควบคุมอัตราแลกเปลี่ยน ให้อยู่คงที่จนอยู่ห่างไกลจากสภาพ ที่เป็นจริง ดังเช่นที่เกิดกับประเทศไทยในช่วง พ.ศ. 2539-2540ก็จะเกิดปัญหาลักษณะเดียวกับระบบมาตราปริวรรตทองคำ กล่าวคือ ค่าที่ประกาศออกมาไม่ตรงกับค่าจริง หรือไม่ตรงกับอัตราแลกเปลี่ยนที่กำหนดโดยอุปสงค์และอุปทาน ทำให้ต้องมี การปรับค่าเกิดขึ้น จากการที่ค่าเงินบาทมีค่าสูงกว่าความเป็นจริง ในช่วงปี2539 ถึงต้นปี2540 ทำให้รัฐบาลไทย ต้องประกาศ เปลี่ยนแปลงระบบอัตราแลกเปลี่ยนให้เป็นระบบ “การลอยตัวที่มีรัฐบาลกำกับ (Managed Float Exchange Rate)” เมื่อ วันที่ 2 กรกฎาคม พ.ศ. 2540 ผลจากการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวทำให้ค่าเงินบาท ลดลง และเริ่มสะท้อนค่าที่ใกล้เคียงกับ ความเป็นจริงมากขึ้น

349 7. ครูใช้เทคนิคการบรรยายการดุลการชำระเงินระหว่างประเทศ ดุลการชำระเงินระหว่างประเทศ (Balance of International Payment) หมายถึง บัญชี ที่บันทึกรายการ รายรับและรายจ่ายเงินตราต่างประเทศ สืบเนื่องจากการดำเนินธุรกรรมระหว่างผู้ที่มี ภูมิลำเนาของประเทศหนึ่งกับผู้ที่มี ภูมิลำเนาในประเทศอื่น ๆ ในรอบระยะเวลาหนึ่งๆ โดยปกติมักจะกำหนด ให้เป็น 1 ปี เพื่อแลกเปลี่ยนทางเศรษฐกิจและ กิจกรรมทางเศรษฐกิจอื่น ๆ ที่เกิดขึ้นระหว่างผู้พำนักอาศัย ของประเทศหนึ่งกับผู้พำนักอาศัยในประเทศอื่น ๆ ทั่วโลก ผู้ที่มีภูมิลำเนา หมายถึง ผู้พำนักอาศัยอยู่ในอาณาเขตของประเทศหนึ่ง หรือเป็นผู้ที่เรียกได้ว่าเป็น ผู้ที่มี ภูมิลำเนาเป็นการถาวรอยู่ในประเทศนั้น เช่น ผู้ที่มีถิ่นฐานของประเทศไทยก็คือผู้ที่มีภูมิลำเนาถาวร ในประเทศไทย โดยทั่วไปคือ ประชาชนที่มีเชื้อชาติไทยหรือสัญชาติไทย รวมทั้งองค์กรนิติบุคคล ห้างร้าน บริษัท ที่ประกอบอาชีพ อยู่ใน ประเทศไทย ส่วนนักท่องเที่ยว ข้าราชการสถานทูตต่างประเทศ บริษัทที่เป็น สาขาของบริษัทต่างชาติ เป็นต้น ไม่ถูกจัดว่า เป็นผู้มีภูมิลำเนาในประเทศไทย บัญชีที่แสดงความสัมพันธ์ระหว่างรายรับและรายจ่ายของประเทศกับต่างประเทศ เรียกว่า “ดุลการชำระเงิน ระหว่างประเทศ” จะประกอบด้วยบัญชีย่อย ๆ 4 บัญชี ดังนี้ 1. บัญชีเดินสะพัด (Current Account) เป็นบัญชีแสดงรายการการแลกเปลี่ยนสินค้าและ บริการ ส่วนใหญ่ จะเป็นรายการที่เกิดขึ้นเนื่องจากมีการซื้อขายสินค้าและบริการในรอบปี รายการในบัญชี ประกอบด้วย 1) บัญชีของสินค้า เป็นรายการเกี่ยวกับสินค้านำเข้าและสินค้าส่งออก และเมื่อรวมรายการ ในส่วนของ สินค้าทั้งหมดจะเรียกว่า “ดุลการค้า (Balance of Trade)” ซึ่งดุลการค้ามี3 ลักษณะ คือ ดุลการค้าสมดุล หมายถึง มูลค่า สินค้าส่งออกเท่ากับมูลค่าสินค้านำเข้า ซึ่งแสดงว่า รายรับจากการส่งออก มีมูลค่าเท่ากับรายจ่ายในการสั่งสินค้าเข้า ดุลการค้าขาดดุล หมายถึง มูลค่าสินค้าส่งออกน้อยกว่ามูลค่า สินค้านำเข้า ซึ่งแสดงว่า รายรับจากการส่งออกมีน้อยกว่า รายจ่ายในการสั่งสินค้าเข้า และดุลการค้า เกินดุล หมายถึง มูลค่าสินค้าส่งออกมากกว่ามูลค่าสินค้านำเข้า ซึ่งแสดงว่า รายรับ จากการส่งออกมีค่า มากกว่ารายจ่ายในการสั่งสินค้าเข้า 2) บัญชีของบริการหรือดุลบริการ เป็นรายการเกี่ยวกับบริการระหว่างประเทศ เช่น ค่าขนส่ง สินค้า ค่า ระวางการเดินทางระหว่างประเทศ เป็นต้น ทั้งนี้ ดุลบัญชีเดินสะพัดจะเป็นตัวชี้ศักยภาพในการแสวงหารายได้ของประเทศ 2. บัญชีเงินโอนหรือเงินบริจาค (Transfer Account) รายการที่นำมาบันทึกในบัญชีนี้เป็นการให้เปล่า โดย ที่เอกชนหรือรัฐบาลของประเทศหนึ่งให้กับเอกชนหรือรัฐบาลของประเทศอื่น ๆ บัญชีการโอน จะประกอบด้วยรายการ ต่าง ๆ ทั้งที่เป็นสินค้า บริการ ของขวัญ หรือเงินตราต่างประเทศก็ได้ เช่น คนงานไทย ไปทำงานที่ตะวันออกกลาง ส่งเงินตรา ต่างประเทศมาให้แก่ญาติพี่น้องในประเทศไทย หรือการบริจาค ช่วยเหลือระหว่างรัฐบาลต่อรัฐบาล เช่น รัฐบาลไทยบริจาค ข้าวให้องค์การสหประชาชาติ เพื่อนำไปช่วยเหลือ ผู้ลี้ภัยในค่ายอพยพ หรือการที่รัฐบาลสหรัฐอเมริกาบริจาคเงินช่วยเหลือใน โครงการอีสานเขียวให้กับ รัฐบาลไทย เป็นต้น เพราะฉะนั้นถ้าประเทศที่ให้ความช่วยเหลือแก่ต่างประเทศรายการนั้นจะ ปรากฏอยู่ใน ดุลการชำระเงินทางด้านเดบิต แต่ถ้าประเทศที่ได้รับความช่วยเหลือ รายการนั้นจะปรากฏอยู่ทางด้านเครดิต

350 3. บัญชีทุนเคลื่อนย้าย (Capital Account) เป็นบัญชีที่บันทึกรายการเกี่ยวกับการเคลื่อนย้าย เงินทุนทั้ง โดยตรงและโดยอ้อม การลงทุนโดยตรง คือ การลงทุนระยะยาว (มากกว่า 1 ปี) หมายถึง การลงทุนหรือเงินกู้ที่มีกำหนดไถ่ ถอนนานเกินกว่า 1 ปี ได้แก่ การไปตั้งบริษัท สาขา หรือโรงงานใน ต่างประเทศ เพื่อทำการค้าหรือการผลิตสินค้า เช่น บริษัท ต่างประเทศเข้ามาตั้งโรงงานอุตสาหกรรม ในประเทศไทย โดยที่เจ้าของทุนนำเงินทุนและผู้ประกอบการเป็นบุคคลกลุ่ม เดียวกัน เพราะฉะนั้นจะได้ รับผลตอบแทนในรูปของกำไร ในปัจจุบันประเทศกำลังพัฒนาได้ให้ความสนใจและมีความ ต้องการ การลงทุนประเภทนี้ มากส่วนการลงทุนโดยออม คือ การลงทุนระยะสั้น หมายถึง การลงทุนที่มี กำหนดระยะ เวลา น้อยกว่า 1 ปี การลงทุนระยะสั้นประกอบด้วยรายการต่าง ๆ เช่น การซื้อขายพันธบัตร หรือการให้กู้ ยืมเงิน หรือการซื้อขาย สินเชื่อ ซึ่งระยะเวลาชำระเงินน้อยกว่า 1 ปี ยอดเงินฝากธนาคารที่มีอยู่กับธนาคาร ในต่างประเทศ หรือที่ต่างประเทศมีฝาก กับธนาคารในประเทศ จำนวนหนี้ซึ่งพ่อค้าของประเทศเป็นลูกหนี้ หรือเจ้าหนี้กับพ่อค้าต่างประเทศก็อยู่ในรายการลงทุน ระยะสั้น ผู้ลงทุนทางอ้อมจะได้รับผลตอบแทนในรูปดอกเบี้ยแบบรับสินเชื่อจากผู้ขายและอื่น ๆ หรือการซื้อขายหลักทรัพย์ หรือพันธบัตรของต่างประเทศ โดยผู้ลงทุนจะได้รับผลตอบแทนในรูปของดอกเบี้ยหรือเงินปันผล 4. บัญชีทุนสำรองระหว่างประเทศ (International Reserve Account) ประกอบด้วยรายการที่เป็น หลักทรัพย์ ได้แก่ ทองคำ เงินตราต่างประเทศ หลักทรัพย์ทั้งระยะสั้นและระยะยาว เงินฝากธนาคารพาณิชย์ ในต่างประเทศ และสิทธิถอนเงินพิเศษ ซึ่งเป็นเงินที่กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) สร้างขึ้นเพื่อให้ ประเทศสมาชิกกู้ยืมหรือนำไป ชำระหนี้ ระหว่างประเทศสมาชิก บัญชีทุนสำรองระหว่างประเทศมีลักษณะแตกต่างจากบัญชีอื่น ๆ ของดุลการชำระเงิน เพราะเป็นรายการประเภทที่เกิดขึ้นเพื่อปรับหรือชดเชย ความแตกต่างระหว่างยอดรวมทางด้านรายรับและรายจ่ายเงินตรา ต่างประเทศในบัญชีเดินสะพัด บัญชีทุนเคลื่อนย้ายและการบริจาคให้เข้าสู่ภาวะสมดุล ถ้าประเทศมีดุลการชำระเงินขาดดุล จะทำให้ ทุนสำรองระหว่างประเทศลดลง หรือถ้าประเทศมีดุลการชำระเงินเกินดุล จะทำให้ทุนสำรองระหว่างประเทศ เพิ่มขึ้น ในกรณีที่ดุลการชำระเงินขาดดุล กล่าวคือ รายรับจากต่างประเทศน้อยกว่ารายจ่ายของประเทศ ที่ต้องจ่าย ให้กับต่างประเทศ ประเทศนั้นจะต้องนำเอาส่วนประกอบใดส่วนประกอบหนึ่งมาชดเชย ซึ่งจะมีผลทำให้เงินทุนสำรอง ระหว่างประเทศลดลงจากเดิม ในทางตรงข้าม ถ้าดุลการชำระเงินเกินดุล แสดงว่ารายรับจากต่างประเทศมากกว่ารายจ่ายที่ ให้กับต่างประเทศ รัฐบาลหรือธนาคารกลางก็จะ โอนเงินตราส่วนที่เกินดุล ไปรวมเข้ากับเงินทุนสำรองระหว่างประเทศเพื่อ เก็บสะสมไว้ สาเหตุของดุลการชำระเงินระหว่างประเทศขาดดุล อาจเกิดในแต่ละบัญชีดังนี้ 1. การขาดดุลบัญชีเดินสะพัด องค์ประกอบดุลบัญชีเดินสะพัด คือ ดุลการค้าและดุลบริการ 1) สาเหตุการขาดดุลการค้า คือ การที่ประเทศใดประเทศหนึ่งส่งสินค้าไปขายยังต่างประเทศ ซึ่งมีมูลค่า น้อยกว่าสินค้านำเข้าสาเหตุสำคัญที่มีผลให้ดุลการค้าขาดดุลได้ แก่ (1) โครงสร้างและปัญหาจากการส่งออกสินค้า โดยเฉพาะ ประเทศเกษตรกรรมจะไม่สามารถควบคุมปริมาณการผลิตและการส่งออก สินค้าเกษตรกรรมได้ ทำให้ไม่สามารถวาง แผนการผลิตล่วงหน้าได้ (2) โครงสร้างและปัญหาจากการนำเข้า ประเทศเกษตรกรรมมีความต้องการนำเข้าสินค้า อุตสาหกรรม เพื่อใช้ในการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศ แต่ราคาสินค้านำเข้ามักมีราคาสูงกว่าราคาสินค้าเกษตรกรรม จึง

351 เป็นเหตุให้รายจ่ายเพื่อนำเข้าสินค้าจาก ต่างประเทศมากกว่ารายได้จากการส่งออก (3) การเปลี่ยนแปลงรายได้ประชาชาติ การเคลื่อนไหวขึ้นลงของ รายได้ประชาชาติย่อมส่งผลให้ประเทศประสบกับปัญหาดุลการชำระเงินขาดดุล ประเทศที่ส่งออก สินค้า เกษตรกรรมไปจำหน่ายยังต่างประเทศมักมีรายได้จากการส่งออกน้อยกว่าเมื่อเทียบกับประเทศที่ส่งออก สินค้า อุตสาหกรรม (4) เมื่อเกิดภาวะเงินเฟ้อ มีผลให้ราคาสินค้าส่งออกมีแนวโน้มสูงขึ้น อาจทำให้ประเทศนั้น สูญเสียตลาดใน ต่างประเทศไปเรื่อย ๆ จนกระทั่งนำไปสู่การขาดดุลการค้าและดุลการชำระเงินในที่สุด 2) สาเหตุการขาดดุลบริการ สาเหตุที่สำคัญของการขาดดุลบริการ คือ การที่นักท่องเที่ยว ภายในประเทศ หันไปเที่ยวยังต่างประเทศมากขึ้น กิจการของธุรกิจชาวต่างประเทศ (หากมีการส่งรายได้ กำไร หรือเงินปันผล ตลอดจนค่า ดอกเบี้ยและค่าลิขสิทธิ์กลับต่างประเทศมาก ย่อมส่งผลต่อดุลการชำระเงิน ของไทยได้) ประชาชนภายในและต่างประเทศ นิยมใช้การขนส่งระหว่างประเทศของบริษัทต่างชาติ มากกว่าบริษัทของคนในประเทศ มีผลให้รายจ่ายประเภทค่าระวางและ ค่าประกันภัยสินค้าตลอดจนค่าใช้จ่าย ในการขนส่งอื่น ๆ สูงกว่ารายรับ 2. การขาดดุลบัญชีทุนเคลื่อนย้าย การเปลี่ยนแปลงในโครงสร้างการเคลื่อนย้ายเงินลงทุน ระหว่างประเทศ การหยุดชะงักของเงินทุนระยะยาวที่ไหลเข้าเป็นประจำ รัฐบาลมีนโยบายไม่ชัดเจน ในการลงทุน การขาดแคลนแรงงาน ย่อม เป็นเหตุให้ดุลการชำระเงินขาดดุลได้ 3. การขาดดุลบัญชีการโอนและบริจาค การที่ประเทศได้รับเงินโอนเข้ามาน้อยกว่าเงินโอนที่ออกไป โดยเฉพาะความช่วยเหลือแบบให้เปล่าจากต่างประเทศ นอกจากนี้ถ้าประเทศต้องชดใช้หนี้สิน หรือค่าเสียหาย ตลอดจนให้ ความช่วยเหลือแก่ประเทศอื่น ๆ มากขึ้น ย่อมทำให้เงินตราต่างประเทศไหลออกทำให้เกิดการเสียเปรียบทางด้านการเงิน และการขาดดุลการชำระเงินระหว่างประเทศ การแก้ไขปัญหาดุลการชำระเงินและดุลการค้าระหว่างประเทศขาดดุล มีแนวทางแก้ไข 4 แนวทาง ดังนี้ 1. แนวทางแก้ไขการขาดดุลบัญชีเดินสะพัด มีดังนี้ 1) แนวทางเพิ่มการส่งออก การพยายามส่งเสริมให้มีสินค้าออกให้มากขึ้น เป็นวิธีการที่ให้ได้มาซึ่งเงินตรา ต่างประเทศ วิธีการส่งเสริมอาจทำได้โดย (1) ลดราคาสินค้าที่ส่งไปจำหน่ายยังต่างประเทศ ถ้าสินค้าที่ส่งออกไปขายยัง ต่างประเทศมีราคาลดลง ชาวต่างชาติก็จะซื้อสินค้าจากประเทศนั้นมากขึ้น แต่การลดราคาสินค้าจะได้ผลมากน้อยแค่ไหน ขึ้นอยู่กับต้นทุนการผลิต ถ้าต้นทุนการผลิตสูงก็ไม่สามารถ ลดราคาได้มากนัก เว้นเสียแต่รัฐบาลจะให้เงินอุดหนุนแก่ผู้ส่งออก เช่น การงดหรือลดภาษีอากรบางชนิด ยกเว้นภาษีวัตถุดิบที่สั่งจากต่างประเทศ การให้เงินช่วยเหลือพิเศษ เป็นต้น (2) การ สนับสนุนการผลิต เพื่อการส่งออกอาจทำได้หลายวิธี เช่น การกระจายสินค้าส่งออกให้มากชนิดขึ้น เพื่อลดความผันผวนจาก รายได้ จากการส่งออกและการกีดกันทางการค้าจากประเทศคู่ค้า และเพิ่มแหล่งรายได้จากการส่งออกให้มากยิ่งขึ้น ดังนั้น รัฐบาลควรมีแนวทางสนับสนุนการผลิตเพื่อการส่งออก เช่น รัฐบาลควรจัดหาข้อมูลที่เป็นประโยชน์ แก่ผู้ส่งออก ส่งเสริมการ วิจัยและการพัฒนา เจรจากับประเทศต่าง ๆ เพื่อจัดสรรโควตาการส่งออกให้มากขึ้น 2) แนวทางการลดการนำเข้า วิธีการควบคุมคือ การตั้งกำแพงภาษี คือ การเก็บภาษีสินค้านำเข้าให้สูงขึ้น เมื่อราคาสินค้าสูงขึ้นย่อมมีผลให้พ่อค้าสั่งซื้อสินค้าจากต่างประเทศน้อยลงหรือปริมาณ

352 การบริโภคสินค้าชนิดนั้นลดต่ำลง หรือการกำหนดโควตา ซึ่งเป็นการกำหนดปริมาณสินค้านำเข้าของรัฐบาล สามารถเพิ่ม หรือลดให้เหมาะสมกับสถานการณ์ได้ 3) การลดค่าของเงิน จะทำให้มีการส่งออกมากขึ้น ส่วนการนำเข้าสินค้าจากต่างประเทศ จะลดลง กล่าวคือการส่งออกจะเพิ่มขึ้น เนื่องจากการลดค่าเงินบาท จะทำให้ราคาส่งออกสินค้าของไทย ในตลาดต่างประเทศถูกลง ทำให้ชาวต่างชาติซื้อสินค้าไทยมากขึ้น ส่วนการที่สินค้านำเข้าลดลง เนื่องจาก ผู้นำเข้าต้องชำระเงินบาทเพิ่มขึ้น เพื่อใช้ซื้อ สินค้าและบริการเป็นเงินตราต่างประเทศมากขึ้น เพราะ หลังลดค่าเงินบาทแล้ว เขาจะต้องจ่ายเงินเพิ่มขึ้น ทำให้ต้นทุนและ ราคาสินค้านำเข้าสูงขึ้น ประชาชนภายใน ประเทศจะซื้อสินค้าจากต่างประเทศลดลง 2. แนวทางแก้ไขการขาดดุลบัญชีทุนเคลื่อนย้าย การส่งเสริมการลงทุนทั้งภายในและภายนอก ประเทศเป็น มาตรการแก้ไขปัญหาการขาดดุลการชำระเงิน แนวทางส่งเสริมการลงทุนที่สำคัญมีดังนี้ 1) นโยบายรักษาเสถียรภาพการเงินของประเทศ พยายามควบคุมไม่ให้มีความผันผวนใน เรื่องของอัตรา ดอกเบี้ย เสถียรภาพของอัตราแลกเปลี่ยน เพราะจะมีผลให้นักลงทุนไม่กล้าตัดสินใจเข้า มาลงทุนทั้งการลงทุนโดยตรงและ การลงทุนในหลักทรัพย์ เนื่องจากขาดความมั่นใจในเรื่องผลตอบแทน 2) นโยบายและหลักประกัน รัฐบาลควรให้หลักประกันว่ารัฐจะไม่โอนกิจการของเอกชนมา เป็นของรัฐ หรือไม่ประกอบกิจการที่จะแข่งขันกับกิจการที่เอกชนได้รับการส่งเสริมและอนุญาตให้นำผลกำไรออกนอกประเทศ อนุญาต ให้ถือกรรมสิทธิ์ที่ดินและนำช่างฝีมือและผู้บริหารงานจากต่างประเทศ เข้ามาทำงานได้ 3) นโยบายภาษีและแรงจูงใจ รัฐบาลควรมีนโยบายและมาตรการทางด้านภาษีและแรงจูงใจ เช่น ยกเว้น อากรหรือลดหย่อนภาษีขาเข้าและภาษีการค้าสำหรับเครื่องจักร วัตถุดิบที่นำเข้าหรือมีใช้ ภายในประเทศ เพื่อส่งเสริมกิจการ ลงทุนโดยเฉพาะการผลิตเพื่อการส่งออก การให้สิทธิประโยชน์ดังกล่าว สามารถลดต้นทุนการผลิตได้มาก ทำให้ราคาสินค้า ต่ำลงได้สามารถส่งออกและแข่งขันกับต่างประเทศได้ ขณะเดียวกันมีผลให้ประชาชนหันมาซื้อสินค้าภายในประเทศแทนการ ซื้อสินค้าจากต่างประเทศ นอกจากนี้ มาตรการส่งเสริมการลงทุนทางด้านภาษีอากรอีกประเภทหนึ่งคือ การตั้งกำแพงภาษี การควบคุม การนำเข้า เป็นต้น ข้อควรระวังในการใช้นโยบายภาษีเพื่อสนับสนุนอุตสาหกรรมที่ยังต้องพึ่งพาวัตถุดิบ ตลอดจน เครื่องจักรจากต่างประเทศ อาจจะทำให้มูลค่าการนำเข้าสินค้าเหล่านั้นเพิ่มขึ้น ดุลการค้าและ ดุลการชำระเงินยิ่งขาดดุลมาก ขึ้น ดังนั้น นโยบายส่งเสริมการลงทุนควรสนับสนุนให้ธุรกิจใช้วัตถุดิบที่มีอยู่ ภายในประเทศแทนการนำเข้าจากต่างประเทศ เป็นสำคัญ 4) ส่งเสริมบรรยากาศการลงทุนภายในประเทศ แนวทางการส่งเสริมการลงทุนจะลุล่วง ไปได้ด้วยดี ประเทศจะต้องมีบรรยากาศการลงทุนที่เอื้ออำนวยและจูงใจนักลงทุนจากต่างประเทศและ ภายในประเทศไม่ให้ไปลงทุนใน ต่างประเทศ มีบรรยากาศการลงทุนที่ดี เช่น มีเสถียรภาพทางการเมือง และการปกครอง มีความมั่นคงปลอดภัยในชีวิตและ ทรัพย์สิน เป็นต้น 3. แนวทางแก้ไขการขาดดุลบัญชีเงินโอนและเงินบริจาค แม้ว่าดุลบัญชีเงินโอนและเงินบริจาค จะสามารถ แก้ไขได้ยาก เพราะอยู่นอกเหนือปัจจัยการควบคุม เช่น เป้าหมายของประเทศที่ให้ความช่วยเหลือ การเมืองระหว่างประเทศ

353 นโยบายของรัฐบาลที่มีต่อประเทศต่าง ๆ หากประเทศใดได้รับเงินโอนเข้ามา มากกว่าเงินโอนที่ออกไป ย่อมช่วยให้ ดุลการชำระเงินระหว่างประเทศได้เปรียบ 4. แนวทางเปลี่ยนแปลงโครงสร้างการผลิตและการค้าระหว่างประเทศ การเปลี่ยนแปลง โครงสร้างการผลิต และการค้าระหว่างประเทศจะต้องเปลี่ยนแปลงโครงสร้างการผลิต โดยมุ่งลดการนำเข้า สินค้าฟุ่มเฟือยและพยายามประหยัด การใช้สินค้าหรือทรัพยากรบางประเภทที่ต้องใช้จ่ายเงินตรา ต่างประเทศเป็นจำนวนมาก พยายามหาช่องทางส่งสินค้าออกที่ ประเทศมีความได้เปรียบโดยเปรียบเทียบ และสนับสนุนให้มีการใช้เทคโนโลยี ตลอดจนการวิจัยเพื่อพัฒนาสินค้าส่งออก การค้าระหว่างประเทศและดุลการชำระเงินระหว่างประเทศของประเทศไทย การค้าระหว่างประเทศของประเทศไทย การติดต่อค้าขายกับต่างประเทศของประเทศไทยมีบทบาทที่สำคัญมาก เพราะการค้าระหว่างประเทศ มี ผลกระทบต่อธุรกิจภายในประเทศอย่างมาก ซึ่งเห็นได้จากการวางแผนพัฒนาจะมีนโยบายส่งเสริมการส่งออก เพราะการ ส่งออกมีความสำคัญต่อเศรษฐกิจของไทยมาก เนื่องจากประเทศไทยเป็นประเทศเกษตรกรรม จึงมักเสียเปรียบประเทศ อุตสาหกรรม ทำให้ประสบกับปัญหาการขาดดุลการค้ามาโดยตลอด แม้รัฐบาลไทย จะพยายามแก้ไขปัญหาดังกล่าวก็ตาม โครงสร้างการค้าระหว่างประเทศของไทย ประเทศไทยมีความจำเป็นเหมือนประเทศในภูมิภาคต่าง ๆ ของโลกที่ต้องพึ่งพาการติดต่อซื้อขาย แลกเปลี่ยน สินค้าและบริการระหว่างประเทศ สำหรับการค้าระหว่างประเทศของไทยมีโครงสร้างสินค้าออก และสินค้าเข้า ดังนี้ 1. โครงสร้างสินค้าส่งออก สินค้าส่งออกส่วนใหญ่เป็นผลผลิตทางการเกษตรและเป็นสินค้าขั้น ปฐมภูมิ ใน ระยะหลังมีการส่งออกสินค้าอุตสาหกรรมเพิ่มมากขึ้น สินค้าส่งออกของไทย ประกอบด้วย 1) สินค้าทางการเกษตร ได้แก่ ข้าว ยางพารา ข้าวโพด ผลิตภัณฑ์มันสำปะหลังและ ผลิตผลเกษตรอื่น ๆ สินค้าส่งออกเหล่านี้เป็นสินค้าที่ประเทศไทยส่งออกมาเป็นเวลานาน และปัจจุบัน เป็นสินค้าหลักที่ทำรายได้ให้แก่ประเทศ เป็นจำนวนมาก 2) สินค้าส่งออกชนิดใหม่ ได้แก่ กุ้งสดแช่แข็ง เนื้อไก่ ปลาหมึก ปลา ผลไม้ และผลผลิตอื่น ๆ 3) สินค้าอุตสาหกรรม ได้แก่ คอมพิวเตอร์และชิ้นส่วนคอมพิวเตอร์ แผงวงจรไฟฟ้า อัญมณี เสื้อผ้าสำเร็จรูป ผลิตภัณฑ์เหล็กและเหล็กกล้า ผลิตภัณฑ์น้ำมันและสินค้าอุตสาหกรรมอื่น ๆ สินค้าส่งออกของไทยเหล่านี้นำเงินตราต่างประเทศมาสู่ประเทศ มูลค่าและปริมาณสินค้าออก ของแต่ละปี นั้นแตกต่างกันออกไปและมีปัจจัยต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการส่งสินค้าออกก็เปลี่ยนไปเสมอ ปัญหาของสินค้าส่งออกในแต่ละปี ไม่เหมือนกับปีก่อน ๆ ดังนั้น เพื่อขจัดความยุ่งยากและความสับสน ในการวิเคราะห์สินค้าส่งออกในแต่ละปี จะช่วยให้ได้ เนื้อหาที่ละเอียดและไม่ผิดพลาด 2 โครงสร้างสินค้านำเข้า สินค้านำเข้าของไทยมีแนวโน้มสูงขึ้น โครงสร้างสินค้านำเข้ามี4 รายการ ดังนี้ 1) สินค้าอุปโภคบริโภค ได้แก่ สินค้าประเภทอาหาร เครื่องดื่ม ผลิตภัณฑ์นม เครื่องใช้ในบ้าน สินค้าเหล่านี้ เป็นสินค้าประเภทสิ้นเปลืองและประเภทถาวร 2) สินค้ากึ่งสำเร็จรูปและวัตถุดิบ เป็นสินค้าที่ใช้ในการผลิตสินค้าอุปโภคบริโภคและใช้เพื่อ ผลิตสินค้าทุน

354 3) สินค้าประเภททุน ได้แก่ เครื่องจักร เครื่องมือ ปุ๋ยเคมี และสินค้าประเภททุนอื่น ๆ 4) สินค้าอื่น ๆ ได้แก่ รถยนต์ เชื้อเพลิง อะไหล่รถยนต์ สินค้าเบ็ดเตล็ด และทองคำแท่ง ปัจจุบัน ประเทศไทยมีการนำเข้าสินค้าจากต่างประเทศมากกว่าการส่งออกไปขายต่างประเทศ ทั้งนี้ เนื่องจากสาเหตุหลายประการ ดังนี้ 1. ประเทศอยู่ในระหว่างการเร่งรัดพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม มีความจำเป็นต้องสั่งสินค้า ประเภททุนเข้ามา เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว 2. ประเทศไทยรับเงินตราต่างประเทศเพิ่มขึ้นในรูปของเงินกู้ เงินช่วยเหลือและเงินทุนของ ต่างประเทศ ซึ่งมี เงื่อนไขและความกดดันให้มีการสั่งสินค้าเข้าทั้งทางตรงและทางอ้อม 3. อิทธิพลจากการเลียนแบบในการบริโภคจากต่างประเทศ เกิดความต้องการในการบริโภคสินค้า เพื่อการ อุปโภคบริโภคเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว 4. ประเทศไทยส่งเสริมให้เอกชนทำการค้าโดยเสรี มีการควบคุมการนำเข้าเพียงเล็กน้อยเท่านั้น จึงมีการสั่ง สินค้าเข้าเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ตาราง แสดงดุลการชำระเงินระหว่างประเทศของประเทศไทย ปีงบประมาณ พ.ศ. 2559-2563

355 สรุป การได้เปรียบโดยเปรียบเทียบ ถึงแม้ว่าประเทศหนึ่งจะอยู่ในฐานะเสียเปรียบอีกประเทศหนึ่ง ในการผลิต สินค้าทุกชนิดก็ตาม ประเทศทั้งสองย่อมทำการค้าต่อกันได้โดยแต่ละประเทศจะเลือกผลิต เฉพาะสินค้าที่ตนได้เปรียบ จะทำ ให้ประเทศตนสามารถผลิตสินค้าได้ด้วยต้นทุนต่ำสุด แล้วนำไปแลกเปลี่ยน กับอีกประเทศหนึ่ง ทั้งสองประเทศก็จะได้รับ ประโยชน์จากการค้าระหว่างประเทศ สำหรับนโยบายการค้า ระหว่างประเทศมี2 นโยบายใหญ่ ๆ คือ นโยบายการค้าเสรี เป็นนโยบายการค้าที่ไม่สนับสนุนการเก็บภาษี ศุลกากรในอัตราที่สูงและพยายามขจัดข้อจำกัดต่าง ๆ ที่ขัดขวางการค้า ระหว่างประเทศและนโยบายการค้า คุ้มกัน เป็นนโยบายที่คุ้มครองเศรษฐกิจของประเทศ ซึ่งมีความสามารถไม่เท่ากัน การใช้ นโยบายคุ้มกันก็เพื่อ ช่วยเหลืออุตสาหกรรมโดยการตั้งกำแพงภาษี ซึ่งจะช่วยให้รัฐมีรายได้จากภาษีนำเข้า มีอำนาจต่อรอง และ ความมั่นคงทางการเมืองระหว่างประเทศ อัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ ใช้เป็นสื่อกลางในการซื้อขายแลกเปลี่ยนในการติดต่อทำการค้า ระหว่าง ประเทศ ประเทศคู่ค้าจะบันทึกรายการการค้าที่เกิดขึ้น เพื่อทราบผลการค้าที่ได้ดำเนินไปในแต่ละปี ซึ่งมี2 ลักษณะ คือ ดุลการค้าและดุลการชำระเงิน ในกรณีที่ประเทศมีดุลการชำระเงินขาดดุลอาจเกิดจากภัยธรรมชาติ มีการลงทุนใน โครงสร้างพื้นฐานของประเทศเป็นจำนวนมาก 8. ครูสอนผู้เรียนเพิ่มเติมถึงการดำเนินชีวิตประจำวันแบบพอเพียง รู้จักการประหยัดอดออม ขั้นสรุปและการประยุกต์ 9. ครูสรุปบทเรียน โดยใช้สื่อ PowerPoint และเปิดโอกาสให้นักเรียนได้ซักถามข้อสงสัย 10. ผู้เรียนทำกิจกรรมใบงาน และแบบประเมินผลการเรียนรู้ สื่อและแหล่งการเรียนรู้ 1. หนังสือเรียนหลักเศรษฐศาสตร์ รหัสวิชา 30200-1001 2. สื่อ PowerPoint 3. แบบประเมินผลการเรียนรู้ 4. กิจกรรมการเรียนการสอน 5. แบบประเมินกิจกรรมใบงาน หลักฐาน 1. บันทึกการสอนของผู้สอน 2. ใบเช็ครายชื่อ 3. แผนจัดการเรียนรู้ 4. การตรวจประเมินผลงาน

356 การวัดผลและการประเมินผล วิธีวัดผล 1. สังเกตพฤติกรรมรายบุคคล 2. ตรวจกิจกรรมส่งเสริมคุณธรรมนำความรู้ 3. ตรวจแบบประเมินผลการเรียนรู้ แบบฝึกปฏิบัติ 4. ตรวจใบงาน เครื่องมือวัดผล 1. แบบสังเกตพฤติกรรมรายบุคคล 2. แบบประเมินผลการเรียนรู้ และแบบฝึกปฏิบัติ 3. แบบประเมินกิจกรรมใบงาน เกณฑ์การประเมินผล 1. เกณฑ์ผ่านการสังเกตพฤติกรรมรายบุคคล ต้องไม่มีช่องปรับปรุง 2. แบบประเมินผลการเรียนรู้มีเกณฑ์ผ่าน และแบบฝึกปฏิบัติ 50% 3. แบบประเมินกิจกรรมใบงานมีเกณฑ์ผ่าน 50% กิจกรรมเสนอแนะ 1. แนะนำให้ผู้เรียนอ่านทบทวนเนื้อหาเพิ่มเติม 2. ควรศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมจากสื่ออินเทอร์เน็ต

357 แบบเรียนรู้หน่วยการเรียนรู้ที่ 13 ตอนที่ 1 จงตอบคำถามต่อไปนี้ 1. ทำไมการค้าระหว่างประเทศจึงมีความจำเป็นต่อประเทศต่าง ๆ บนโลกใบนี้ ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... 2. การค้าระหว่างประเทศมีเหมือนหรือต่างจากการค้าภายในประเทศอย่างไร ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... 3. อธิบายผลดีของการมีการค้าระหว่างประเทศ ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... 4. การค้าระหว่างประเทศก่อให้เกิดปัญหาใดต่อเศรษฐกิจภายในและภายนอกประเทศ ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... .....................................................................................................................................................................................

358 5. ในปัจจุบันประเภทของการกำหนดอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศมีอะไรบ้าง ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... 6. ดุลการค้าแตกต่างจากดุลการชำระเงินอย่างไร ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... 7. มาตรการการแก้ไขดุลการชำระเงินและดุลการค้าระหว่างประเทศขาดดุลมีอะไรบ้าง ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... 8. อัตราแลกเปลี่ยนดุลยภาพเกิดขึ้นได้อย่างไร ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... 9. เครื่องมือของนโยบายคุ้มกันมีอะไรบ้าง ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... .....................................................................................................................................................................................

359 ตอนที่2 จงเลือกข้อที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียว 1. เพราะเหตุใดแต่ละประเทศจึงต้องมีการค้าระหว่างประเทศ ก. ทรัพยากรธรรมชาติต่าง ๆ มีมากน้อยแตกต่างกัน ข. สภาพของภูมิประเทศและภูมิอากาศแตกต่างกัน ค. แรงงานมีความชำนาญงานแตกต่างกัน ง. การพัฒนาเทคโนโลยีแตกต่างกัน จ. ถูกทุกข้อ 2. การตั้งกำแพงภาษีเป็นนโยบายประการหนึ่งของการค้าแบบใด ก. การค้าภายในประเทศ ข. การค้าระหว่างประเทศ ค. การค้าขายจากภาคกลางไปยังภาคใต้ ง. การค้าขายจากจังหวัดหนึ่งไปยังอีกจังหวัดหนึ่ง จ. การค้าขายระหว่างชุมชนที่มีความเข้มแข็ง 3. ปัจจุบันอัตราแลกเปลี่ยนของเงินบาทกับดอลลาร์สหรัฐฯ ประมาณ 1$ = 32 บาท ข้อใดเป็นการลดค่าเงิน บาท ก. 1$ = 29 บาท ข. 1$ = 35 บาท ค. 1$ = 32 บาท ง. อยู่ที่ผู้ซื้อและผู้ขายตกลงกัน จ. ไม่มีข้อใดถูก 4. ค่าเสมอภาคคืออะไร ก. ค่าของเงินที่ถูกกำหนดโดยอุปสงค์และอุปทานเงินตราสกุลนั้น ข. การกำหนดค่าของเงินตราสกุลต่าง ๆ เทียบเท่ากับทองคำจำนวนหนึ่ง ค. ค่าของเงินที่ใช้ซื้อสินค้าและบริการระหว่างกัน ง. อัตราแลกเปลี่ยนดุลยภาพ จ. 1 ดอลลาร์สหรัฐฯ เท่ากับ 32 บาท 5. หน่วยงานที่ควบคุมค่าเงินตราต่างประเทศคือหน่วยงานใด ก. สำนักหักบัญชี ข. กองทุนการเงินระหว่างประเทศ ค. กระทรวงการคลัง ง. ธนาคารแห่งประเทศไทย จ. กรมเศรษฐกิจการพาณิชย์

360 6. หน่วยงานใดเป็นผู้ที่เก็บทุนสำรองระหว่างประเทศ ก. ธนาคารกลาง ข. ธนาคารพาณิชย์ ค. ธนาคารออมสิน ง. บริษัทเงินทุน จ. สถาบันการเงิน 7. รายได้จากการท่องเที่ยวจะเป็นรายการที่อยู่ในบัญชีใด ก. บัญชีทุน ข. บัญชีเงินโอน ค. บัญชีเงินบริจาค ง. บัญชีเดินสะพัด จ. บัญชีดุลการชำระเงิน 8. ดุลการค้าขาดดุลหมายถึงอะไร ก. มูลค่าสินค้าออกมากกว่ามูลค่าสินค้าเข้า ข. มูลค่าสินค้าออกน้อยกว่ามูลค่าสินค้าเข้า ค. รายได้จากนักท่องเที่ยวชาวต่างประเทศเพิ่มขึ้น ง. รายได้จากนักท่องเที่ยวชาวต่างประเทศลดลง จ. ผิดทุกข้อ 9. การลดค่าของเงินของประเทศใดประเทศหนึ่งมีแนวโน้มที่จะทำให้เกิดสิ่งใดต่อไปนี้ขึ้น ก. สินค้าเข้าและสินค้าออกเพิ่มขึ้น ข. สินค้าเข้าลดลง สินค้าออกเพิ่มขึ้น ค. สินค้าเข้าเพิ่มขึ้น สินค้าออกลดลง ง. สินค้าเข้าและสินค้าออกลดลง จ. ผิดทุกข้อ 10. มาตรการกีดกันทางการค้าที่ประเทศพัฒนาแล้วนิยมใช้ในปัจจุบัน คืออะไร ก. กำหนดโควตา ข. ห้ามนำเข้า ค. การตั้งกำแพงภาษี ง. ข้อกำหนดด้านสุขอนามัย จ. ผิดทุกข้อ

361 ตอนที่3 หาข่าวเกี่ยวกับการค้าระหว่างประเทศ เช่น การส่งออกสินค้า การนำเข้าสินค้า ราคาน้ำมัน ราคา พืชผลทางการเกษตร เป็นต้น โดยวิเคราะห์สาเหตุ การแก้ปัญหา และผลที่มีต่อดุลการค้า และดุลการชำระเงิน ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... .....................................................................................................................................................................................

362 ใบงานที่ 1 ให้ผู้เรียนแบ่งกลุ่มเพื่อวิเคราะห์เรื่อง “สถานการณ์โรคระบาด COVID-19 มีผลกระทบด้านการค้า และการ ท่องเที่ยวของประเทศไทยกับสาธารณรัฐประชาชนจีนอย่างไร ส่งผลต่อดุลการชำระเงินหรือไม่ อย่างไร” จากนั้นทำส่ง ครูผู้สอน ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... .....................................................................................................................................................................................

363 บันทึกหลังการสอน ข้อสรุปหลังการสอน .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. ปัญหาที่พบ .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. แนวทางแก้ปัญหา .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. ..................................................................................................................................................

364 แผนการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการที่16 หน่วยที่14 รหัส 30200-1001 หลักเศรษฐศาสตร์ สอนครั้งที่ 16 ชื่อหน่วย การพัฒนาเศรษฐกิจและวัฏจักรของเศรษฐกิจ จำนวน 3 ชั่วโมง สาระสำคัญ การพัฒนาเศรษฐกิจ เป็นการเพิ่มรายได้และคุณภาพชีวิตให้กับประชาชน เพื่อแก้ไขปัญหาด้านการเจริญเติบโต ทางเศรษฐกิจ เสถียรภาพทางเศรษฐกิจ ความยากจน การกระจายรายได้และปัญหาสังคมในด้านต่าง ๆ การพัฒนาเศรษฐกิจ มักดำเนินไปตามแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติที่วางไว้ จุดประสงค์การเรียนรู้ 1. อธิบายความหมายและความสำคัญของการพัฒนาเศรษฐกิจได้ 2. อธิบายหลักเกณฑ์ในการวัดและปัจจัยพื้นฐานในการพัฒนาเศรษฐกิจได้ 3. อธิบายบทบาทของรัฐบาลกับการพัฒนาเศรษฐกิจได้ 4. อธิบายเกี่ยวกับวัตถุประสงค์และวิธีการในการวางแผนพัฒนาเศรษฐกิจได้ สมรรถนะประจำหน่วย 1. แสดงความรู้เกี่ยวกับการพัฒนาเศรษฐกิจ 2. แสดงความรู้เกี่ยวกับวัฏจักรเศรษฐกิจ สาระการเรียนรู้ 1. ความหมายและความสำคัญของการพัฒนาเศรษฐกิจ 2. หลักเกณฑ์ในการวัดและปัจจัยพื้นฐานในการพัฒนาเศรษฐกิจ 3. บทบาทของรัฐบาลกับการพัฒนาเศรษฐกิจ 4. การวางแผนพัฒนาเศรษฐกิจ

365 กิจกรรมการเรียนการสอน ขั้นนำเข้าสู่บทเรียน 1. ครูกล่าวว่า การพัฒนาเศรษฐกิจนับเป็นวัตถุประสงค์ของประเทศต่าง ๆ ในโลก ที่จะทำให้ประชาชนในประเทศ มีรายได้เพิ่มขึ้น มีมาตรฐานการครองชีพที่สูงขึ้นและเพิ่มความสามารถในทางเศรษฐกิจของประชาชนซึ่งเป็น การเพิ่ม คุณภาพชีวิต ในแต่ละปีจะมีการจัดทำแผนงานต่าง ๆ เพื่อให้บรรลุเป้าหมายที่กำหนดไว้ ดังนั้น การพัฒนาเศรษฐกิจที่ดีจะ ช่วยให้รายได้ประชาชาติที่แท้จริงของประเทศเพิ่มขี้นในระยะยาว เมื่อประชาชน ในประเทศมีรายได้เพิ่มขึ้น การปรับปรุง คุณภาพของชีวิตให้ดีขึ้นก็จะตามมา ความเป็นอยู่ของประชาชน ส่วนใหญ่จะดีขึ้น ความเหลื่อมลํ้าในการกระจายรายได้และ ความยากจนจะหมดไป เมื่อได้รับสิ่งจำเป็น ต่อการดำรงชีวิต 2. ครูกล่าวว่า ในหน่วยการเรียนรู้ที่ 14 นี้ ผู้เรียนจะได้เรียนรู้การพัฒนาเศรษฐกิจและวัฏจักรเศรษฐกิจ เพื่อนำ ความรู้ที่ได้ไปประยุกต์ในชีวิตประจำวันรวมถึงผู้เรียนสามารถนำความรู้ไปใช้ในการวิเคราะห์เศรษฐกิจและพัฒนาเศรษฐกิจ ขั้นสอน 3. ครูใช้สื่อ PowerPoint ประกอบเทคนิคการบรรยายความหมายและความสำคัญของการพัฒนาเศรษฐกิจ 3.1 ความหมายของการพัฒนาเศรษฐกิจ ประเทศต่าง ๆ ทั่วโลกสามารถแบ่งการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศออกเป็น 3 กลุ่ม คือ 1. กลุ่มประเทศที่พัฒนาแล้ว (Developed Country) 2. กลุ่มประเทศกำลังพัฒนา (Developing Country) 3. กลุ่มประเทศด้อยพัฒนา (Underdeveloped Country) หรือกลุ่มประเทศพัฒนาน้อยที่สุด (Least Developed Country) ความแตกต่างของทั้งสามกลุ่มนี้จะพิจารณาอย่างง่าย ๆ จากรายได้เฉลี่ยต่อคน ประเทศที่พัฒนา แล้วจะ เป็นประเทศที่รํ่ารวย ส่วนประเทศกำลังพัฒนาเป็นประเทศที่ยังยากจน เนื่องจากการกระจายรายได้ ไม่เสมอภาคกัน ดังนั้น ประเทศกำลังพัฒนาจึงหมายถึงประเทศที่ประชากรส่วนใหญ่ยากจนมาเป็นเวลานาน ซึ่งความยากจนไม่ได้เกิดจากการขาด แคลนทรัพยากรธรรมชาติหรือแรงงาน แต่เกิดจากความไม่สามารถ ที่จะนำทรัพยากรที่ประชากรมีอยู่มาใช้ให้เกิดประโยชน์ อย่างเต็มที่ได้และยังมีวิธีที่จะนำทรัพยากรมาใช้ให้เกิด ประโยชน์อย่างเต็มที่เพื่อยกระดับความเป็นอยู่ของประชากรให้ดีขึ้น สำหรับประเทศด้อยพัฒนา ประชากร มีความยากจนมาก การลงทุนจึงมีน้อย ขาดแคลนเครื่องมือเครื่องจักรที่จะ ประกอบการผลิตทำให้ความสามารถในการผลิตสินค้าและบริการตํ่า ประชากรมีรายได้เฉลี่ยต่อคนตํ่าและการที่ประชากร ยากจน มีเหตุผล 2 ประการ คือ ตลาดภายในประเทศแคบ เพราะประชากรมีความต้องการซื้อสินค้าน้อย และรายได้เฉลี่ยต่อ คนน้อย การออมจึงตํ่า การลงทุนจึงน้อยตามไปด้วย

366 การพัฒนาเศรษฐกิจ (Economic Development) หมายถึง กระบวนการที่ทำให้รายได้ที่แท้จริง ต่อ คนเพิ่มขึ้นติดต่อกันเป็นเวลานาน เพื่อให้มาตรฐานความเป็นอยู่ของประชากรส่วนใหญ่สูงขึ้นและ ประชากรส่วนใหญ่ได้รับ ประโยชน์จากรายได้ที่เพิ่มขึ้นอย่างเท่าเทียมกัน 3.2 ความสำคัญของการพัฒนาเศรษฐกิจ ประเทศต่าง ๆ ยอมรับการพัฒนาเศรษฐกิจว่า สามารถทำให้ทุกคนอยู่ดีกินดี โดยเฉพาะประเทศ ด้อยพัฒนา เพื่อวัตถุประสงค์ดังนี้ 1. เพื่อยกระดับมาตรฐานการครองชีพของประชากรให้สูงขึ้น เพราะกระบวนการการพัฒนา เศรษฐกิจทำให้ รายได้ต่อบุคคลสูงขึ้นและมีอัตราเพิ่มของรายได้ต่อบุคคลค่อนข้างสูง ตลอดจนกระจาย ความมั่งคั่งรํ่ารวยไปสู่คนส่วนใหญ่ ของประเทศ 2. เพื่อป้องกันการแทรกแซงทางเศรษฐกิจและการเมือง ความยากจนของประชากรใน ประเทศด้อยพัฒนา เป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้เกิดความขัดแย้งในสังคม การพัฒนาเศรษฐกิจจึงเป็นมาตรการ สำคัญในการป้องกันสิทธิ 3. เพื่อสามารถช่วยเหลือตนเองได้ทั้งทางเศรษฐกิจและการเมือง หากประเทศมีเศรษฐกิจ เจริญก้าวหน้า ย่อมทำให้รัฐบาลมีเงินไปใช้จ่ายในโครงการพัฒนาต่าง ๆ ได้มาก เช่น โครงสร้างพื้นฐาน การศึกษา การสาธารณสุข การ สาธารณูปโภค การป้องกันประเทศ เป็นต้น 4. เพื่อช่วยให้เศรษฐกิจโลกขยายตัว เมื่อการพัฒนาเศรษฐกิจทำให้ประชากรมีรายได้สูงขึ้น ความต้องการซื้อ สินค้าและบริการจากต่างประเทศก็จะเพิ่มสูงขึ้น ในขณะเดียวกันประชากรในประเทศ พัฒนาแล้วก็จะมีรายได้สูงขึ้น เนื่องจากขายสินค้าประเภททุนได้มาก ทำให้ความต้องการซื้อสินค้าประเภท อาหาร และวัตถุดิบทางการเกษตรจากประเทศ ด้อยพัฒนามากขึ้น ดังนั้น ผลของการพัฒนาเศรษฐกิจ จะทำให้การค้าของโลกขยายตัว จะช่วยให้เศรษฐกิจของโลก เจริญรุ่งเรืองขึ้น 5. เพื่อรักษาเสถียรภาพด้านราคา รัฐบาลจะต้องควบคุมปริมาณเงินให้เหมาะสมกับภาวะ เศรษฐกิจ ไม่ให้เกิด ภาวะเงินเฟ้อหรือเงินฝืด เพราะจะส่งผลกระทบต่อการลงทุน การจ้างงาน การผลิต และการส่งออก 4. ครูใช้สื่อ PowerPoint ประกอบเทคนิคการบรรยายหลักเกณฑ์ในการวัดและปัจจัยพื้นฐานในการพัฒนา เศรษฐกิจ การที่จะวัดว่าประเทศใดมีการพัฒนาเศรษฐกิจไปได้มากหรือน้อยเพียงใด จะอาศัยหลักเกณฑ์ดังนี้ 1. หลักเกณฑ์ทางเศรษฐกิจ หลักเกณฑ์ทางเศรษฐกิจในการวัดระดับการพัฒนา ประกอบด้วย เกณฑ์ต่าง ๆ ดังนี้ 1) รายได้ต่อบุคคล เป็นเครื่องมือที่นิยมใช้กัน การเปรียบเทียบจะต้องเปลี่ยนค่าเงิน ในประเทศนั้น ๆ ให้อยู่ ในรูปของดอลลาร์สหรัฐฯ เช่น สหรัฐอเมริกามีรายได้ต่อบุคคล 20,000 ดอลลาร์ สหรัฐฯ ต่อปี ไทยมีรายได้ต่อบุคคล 1,000 ดอลลาร์สหรัฐฯ ต่อปี แสดงว่า สหรัฐอเมริกามีระดับการพัฒนาเศรษฐกิจที่สูงกว่าไทย อย่างไรก็ตามจะต้องพิจารณาถึงการ กระจายรายได้และค่าครองชีพของประเทศ ประกอบด้วย เพราะถ้าประเทศหนึ่งมีการกระจายรายได้เหลื่อมลํ้ามาก มีค่า ครองชีพสูงแม้จะมีรายได้ ต่อบุคคลสูง ประชากรของประเทศเหล่านั้นอาจยังยากจนอยู่ก็ได้

367 2) โครงสร้างทางเศรษฐกิจ ประเทศด้อยพัฒนาส่วนใหญ่จะเป็นประเทศที่ผลิตสินค้า เกษตรกรรม และมี กรรมวิธีในการผลิตที่ค่อนข้างล้าสมัย กล่าวคือ ใช้ที่ดินและแรงงานเป็นปัจจัยการผลิตหลัก ส่วนการผลิตภาคอุตสาหกรรมจะ มีสัดส่วนน้อย ประเทศพัฒนาแล้วประชากรส่วนใหญ่ของประเทศ จะประกอบอาชีพทางอุตสาหกรรมและบริการ อย่างไรก็ ตามยังมีบางประเทศแม้ว่าจะมีโครงสร้างทาง เศรษฐกิจเป็นแบบเกษตรกรรม แต่ก็มีระดับการพัฒนาเศรษฐกิจที่สูงมาก เช่น เดนมาร์ก นิวซีแลนด์ เป็นต้น 3) ประสิทธิภาพของปัจจัยการผลิต ประเทศด้อยพัฒนามีประสิทธิภาพของปัจจัยการผลิตตํ่า ทั้งนี้เนื่องจาก การผลิตส่วนใหญ่ใช้เทคโนโลยีที่ล้าสมัย ในทางตรงข้าม ประเทศพัฒนาแล้วประสิทธิภาพ ของปัจจัยการผลิตจะสูง 4) สถาบันการเงินและการใช้เครื่องมือเครดิต ประเทศพัฒนาแล้วจะมีธนาคารและสถาบัน การเงินจำนวน มาก มีการใช้เครื่องมือเครดิตหลายชนิดและนิยมใช้กันมาก ส่วนประเทศด้อยพัฒนา มีการใช้เครื่องมือเครดิตเพียงไม่กี่ชนิด เช่น เช็ค ตั๋วแลกเงิน ใช้กันเฉพาะบางกลุ่มและในเมืองใหญ่ ๆ 5) การมีโครงสร้างพื้นฐานทางเศรษฐกิจ ประเทศด้อยพัฒนาจะขาดแคลนโครงสร้างพื้นฐาน ที่อำนวยความ สะดวกในการผลิต การขนส่งและการจำหน่าย เพราะประเทศด้อยพัฒนามักจะขาดแคลน เงินทุน ขาดความรู้ความสามารถ ทางวิชาการสมัยใหม่ 2. หลักเกณฑ์อื่น ๆ ที่ไม่ใช่ทางเศรษฐกิจ เนื่องจากการพัฒนาเศรษฐกิจจะครอบคลุมถึง การเปลี่ยนแปลงทาง เศรษฐกิจและสังคม ดังนั้น ในการวัดระดับของการพัฒนาเศรษฐกิจจำเป็นต้อง พิจารณาหลักเกณฑ์อื่น ๆ ที่ไม่ใช่ทาง เศรษฐกิจด้วย ดังนี้ 1) คุณภาพของประชากร ประเทศที่พัฒนาแล้วประชากรจะมีคุณภาพสูง เพราะได้รับ การศึกษาและการ อบรมเป็นอย่างดี 2) ทัศนคติและความเชื่อมั่นในตนเอง ประชากรในประเทศที่พัฒนาแล้วจะมีความเชื่อมั่นใน ตนเองสูง มี หลักเกณฑ์ในการตัดสินใจ มีความมุมานะที่จะทำงานเพื่อให้ได้ประโยชน์สูงสุด ส่วนประชากร ในประเทศด้อยพัฒนามักขาด ความเชื่อมั่นในตนเอง ไม่มีหลักเกณฑ์ที่ช่วยในการตัดสินใจมักกระทำตามผู้อื่น 3) โครงสร้างทางครอบครัว ประชากรในประเทศที่พัฒนาแล้วจะมีขนาดครอบครัวเล็ก จะช่วย ส่งเสริมการ เป็นผู้นำรู้จักเก็บออม รู้จักดิ้นรนเพื่อตัวเอง ส่วนประเทศด้อยพัฒนาจะมีลักษณะตรงกันข้าม 4) โครงสร้างของชนชั้นต่าง ๆ ในสังคม ชนชั้นทางสังคมแบ่งออกเป็นชนชั้นสูง ชนชั้นกลาง และชนชั้นตํ่า ประเทศที่พัฒนาแล้วจะมีชนชั้นกลาง (ผู้ที่มีอาชีพทางพาณิชยกรรม อุตสาหกรรม นักวิชาการ ช่างฝีมือ) เป็นจำนวนมาก ส่วนประเทศด้อยพัฒนาจะมีชนชั้นตํ่า (เกษตรกร แรงงานไร้ฝีมือ ข้าราชการ ชั้นผู้น้อย เสมียน) เป็นจำนวนมาก 5) ลักษณะของสังคม สังคมของประเทศพัฒนาแล้วจะมีการแบ่งหน้าที่การงานและ ความรับผิดชอบ ระหว่างสถาบันต่าง ๆ อย่างชัดเจน ส่วนประเทศด้อยพัฒนาจะไม่มีการแบ่งหน้าที่ อย่างชัดเจน เช่น พระสงฆ์ในชนบทจะทำ หน้าที่เผยแพร่พระธรรมคำสอนของพระพุทธเจ้า เป็นพระ นักพัฒนาท้องถิ่น เป็นครู และเป็นหมอในบางคราวด้วย

368 6) ความเหลื่อมลํ้าระหว่างเมืองกับชนบท ประเทศพัฒนาแล้ว ความเจริญในเมืองจะแผ่ขยาย ไปยังชนบท อย่างรวดเร็ว เพราะการติดต่อสื่อสารสะดวกและคนในชนบทยอมรับการเปลี่ยนแปลงและ เทคโนโลยีสมัยใหม่ ทำให้ความ เหลื่อมลํ้าระหว่างเมืองและชนบทมีน้อย ตรงข้ามกับประเทศด้อยพัฒนา ซึ่งมีความเหลื่อมลํ้าระหว่างเมืองกับชนบทมาก 7) ขนบธรรมเนียมประเพณีและวัฒนธรรม ประเทศพัฒนาแล้ว ขนบธรรมเนียมประเพณี และวัฒนธรรมจะ มีไม่มากนักและมีลักษณะที่ส่งเสริมความเจริญก้าวหน้าแก่ส่วนรวม ส่วนประเทศด้อยพัฒนา มักมีขนบธรรมเนียมประเพณี และวัฒนธรรมที่ไม่ส่งเสริมให้ประเทศเจริญก้าวหน้ามากนัก 8) ระบบการปกครอง ประเทศพัฒนาแล้วจะมีการปกครองในระบบประชาธิปไตย ประชากร ส่วนใหญ่มี สิทธิบริหารประเทศโดยวิธีเลือกตั้งผู้แทน มีสิทธิในการแสดงความคิดเห็นอย่างเสรี แต่ในประเทศ ด้อยพัฒนาจะปกครองใน ระบบเผด็จการหรือประชาธิปไตยไม่สมบูรณ์แบบ อำนาจในการบริหารประเทศ จะตกอยู่กับคนเพียงกลุ่มเดียว 4.1 ลักษณะสำคัญของประเทศด้อยพัฒนา ลักษณะทางสังคม การเมืองและเศรษฐกิจของประเทศด้อยพัฒนา ส่วนใหญ่มีลักษณะดังนี้ 1. ลักษณะทางด้านสังคม ได้แก่ ระดับความเจริญของตัวเมือง ระดับการพัฒนาของชุมชน นักสังคม วิทยาเห็นว่าสภาพทางเศรษฐกิจของชุมชนที่ยังไม่พัฒนาเท่าที่ควร เป็นผลของขนบธรรมเนียมประเพณี และสถาบันทาง สังคมที่เป็นอยู่ขณะนั้น คือ ลักษณะของเกษตรกรรมเป็นแบบดั้งเดิม มีรายได้ต่อคนตํ่า ผลผลิตส่วนใหญ่เป็นสินค้า เกษตรกรรมซึ่งผลิตขึ้นเพื่อเป็นสินค้าใช้ในท้องถิ่น การค้าและการติดต่อ กับตลาดภายนอกยังมีจำกัด การจะหลุดพ้นจาก ลักษณะเช่นนี้จะต้องทำการผลิตเพิ่มขึ้น การติดต่อหรือ การอยู่ร่วมกันจะเป็นไปเพื่อธุรกิจซึ่งแสวงหากำไร ไม่ใช่เพื่อ ความเห็นอกเห็นใจแบบดั้งเดิม 2. ช่องว่างของภาคการเกษตรกับภาคอุตสาหกรรม ประเทศด้อยพัฒนามีลักษณะคล้าย ๆ กัน เห็นได้ ชัดคือ โครงสร้างทางเศรษฐกิจและสังคม ประกอบด้วย ภาคการผลิตที่ล้าหลัง ใช้วิธีการผลิต แบบดั้งเดิม แต่อีกภาคการผลิต เป็นการผลิตที่ทันสมัยทัดเทียมกับประเทศที่พัฒนาแล้ว มีการขยายตัว อย่างรวดเร็วของกิจกรรมทางเศรษฐกิจและที่สำคัญ คือ ภาคการผลิตทั้งสองไม่มีความเชื่อมโยง ซึ่งกันและกัน เมื่อระยะเวลาผ่านไปยิ่งทำให้เกิดช่องว่างทางเศรษฐกิจและสังคม มากขึ้น 3. ขนาดของความเจริญในตัวเมือง ขนาดของความเจริญเติบโตในตัวเมืองจะมีความสัมพันธ์ กับการ ขยายตัวของภาคอุตสาหกรรม กล่าวคือ เมืองใหญ่จะมีกิจกรรมอุตสาหกรรมเป็นแหล่งทรัพยากร เช่น ทุน คนงานที่มีฝีมือ เป็นต้น สิ่งที่สำคัญคือเมืองใหญ่ ๆ มีสิ่งแวดล้อมทางเศรษฐกิจและสังคมที่ช่วย เสริมสร้างคุณสมบัติของผู้ประกอบการ 4. ลักษณะของสถาบันทางสังคมขั้นมูลฐาน สถาบันครอบครัวในสังคมจะมีผลกระทบต่อ การพัฒนา เศรษฐกิจ นักสังคมวิทยาเห็นว่าความสัมพันธ์ของบุคคลในครอบครัวจะมีผลต่อการพัฒนาเศรษฐกิจ ที่แตกต่างกัน เป็น สมมติฐานจากข้อเท็จจริงที่ว่า ครอบครัวเดี่ยวย่อมทำให้เกิดกิจกรรมทางเศรษฐกิจ มากกว่าครอบครัวขยาย 5. ความสำคัญของกลุ่มอิทธิพลที่เป็นชาวเมือง ประชากรที่มีอาชีพค้าขาย ช่างฝีมือ นักวิชาการ ซึ่งคน พวกนี้รวมเรียกว่า ชนชั้นกลาง แต่ในประเทศด้อยพัฒนากลุ่มชนชั้นกลางมักเป็นลูกจ้างของรัฐมากกว่า เป็นผู้ประกอบการ ทางธุรกิจและผู้ประกอบการมักจะเป็นคนต่างด้าว

369 6. ความคล่องตัวในการเลื่อนฐานะทางสังคม การเลื่อนฐานะทางสังคมจะมีความสัมพันธ์กับ การเลื่อน ฐานะทางเศรษฐกิจ ในประเทศพัฒนาแล้วจะมีทัศนคติที่ยกย่องและยอมรับผู้ที่ประกอบธุรกิจ เอกชน แต่ในประเทศด้อย พัฒนาจะยกย่องข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ เจ้าหน้าที่ของรัฐว่าเป็นบุคคลที่มีฐานะสูง จึงไม่มีสิ่งจูงใจให้เอกชนประกอบธุรกิจของ ตนเอง ทำให้ประเทศด้อยพัฒนาขาดแคลนผู้ประกอบการ 4.2 ลักษณะสำคัญของประเทศกำลังพัฒนา ประเทศกำลังพัฒนา คือ ประเทศที่มีเศรษฐกิจอยู่ในวัฏจักรแห่งความยากจน ประชากรของประเทศ มี รายได้เฉลี่ยต่อคนที่แท้จริงต่อปีตํ่า ประชากรส่วนใหญ่มีรายได้ตํ่า ช่องว่างระหว่างคนรวยกับคนจนสูง คนรวย เป็นคนกลุ่ม น้อยของประเทศ ลักษณะสำคัญโดยทั่วไปของประเทศกำลังพัฒนามีดังนี้ 1. ลักษณะทางเศรษฐกิจ ประชากรส่วนใหญ่เป็นเกษตรกร ผลผลิตจะเป็นสินค้าขั้นปฐม การผลิต ขึ้นอยู่ กับธรรมชาติ หากเกิดภัยพิบัติผลผลิตจะลดลง เกษตรกรจะได้รับความเดือดร้อน มีปัญหาหนี้สิน ล้นพ้นตัวรายได้ประชาติจะ ลดตํ่าลง 2. ลักษณะประชากร คุณภาพชีวิตตํ่า ส่วนใหญ่ขาดแคลนอาหาร มีสุขภาพอนามัยไม่ดี เนื่องจาก ขาด สารอาหาร ค่าครองชีพตํ่า อัตราการเกิดสูง การดำรงชีวิตต้องอาศัยครอบครัว เป็นครอบครัวแบบขยาย ส่วนใหญ่อยู่ใน ชนบทและยากจน 3. ลักษณะทางเทคโนโลยี เทคโนโลยี ที่ ใช้ ในการผลิ ตไม่ ทั นสมั ยเนื่ องจากขาดการศึ กษาอบรม ผลผลิตจึงมีประสิทธิภาพตํ่า เช่น ใช้แรงงานคนในการผลิต ไม่ว่าจะเป็นการปลูก การดูแลรักษา การเก็บเกี่ยวผลผลิต หรือ การใช้ฝักบัวรดน้ำต้นไม้ ไม่มีหลักการประหยัด เทคโนโลยีที่ใช้ในการผลิต มีคุณภาพตํ่า รายได้ของผู้ผลิตจึงต่ำ 4. ลักษณะของวัฒนธรรมและการเมือง มีประเพณีความเชื่อสืบทอดติดต่อกันมาเป็นเวลานาน เชื่อเรื่อง โชคลาง ไสยศาสตร์ ขาดการพัฒนา ไม่ยอมรับการเปลี่ยนแปลง 5. ลักษณะการออมและการลงทุน เนื่องจากประชากรมีรายได้ตํ่า รายได้ส่วนใหญ่จะใช้เพื่อ การอุปโภค บริโภคหมด จึงไม่มีการออม ทำให้การลงทุนมีจำกัด ผลผลิตที่ได้จึงน้อยและประสิทธิภาพการผลิตตํ่า เนื่องจากขาดแคลน ปัจจัยการผลิต เมื่อส่งสินค้าไปจำหน่ายยังต่างประเทศจึงเป็นสินค้าด้อยคุณภาพ ทำให้ไม่สามารถแข่งขันกับประเทศคู่แข่งได้ สินค้าจึงขายได้น้อย รายได้จึงตํ่า 4.3 ปัจจัยพื้นฐานในการพัฒนาเศรษฐกิจ การพัฒนาเศรษฐกิจโดยทั่วไปขึ้นอยู่กับปัจจัยพื้นฐานที่สำคัญ คือ ทรัพยากรมนุษย์ ทรัพยากรธรรมชาติ ทรัพยากรทุน ความเจริญก้าวหน้าทางเทคโนโลยีและปัจจัยอื่น ๆ ถ้าประเทศใดประเทศหนึ่งมีปัจจัยพื้นฐาน อย่างครบถ้วน และเหมาะสม ประเทศนั้นจะสามารถพัฒนาเศรษฐกิจได้อย่างรวดเร็ว ความเหมาะสมของ ปัจจัยพื้นฐานพอสรุปได้ดังนี้ 1. ทรัพยากรมนุษย์ มนุษย์เป็นปัจจัยการผลิตหลักในทางเศรษฐกิจ ถ้ามนุษย์มีคุณภาพ มีจริยธรรม และ คุณธรรมสูง แสดงว่ามีความรู้ ความเชี่ยวชาญ ความรับผิดชอบ ซื่อสัตย์ ตรงต่อเวลาและมีวินัย ย่อมมีผลงานหรือผลผลิตที่มี คุณภาพสูง ถ้าเป็นแรงงานก็จะเป็นแรงงานที่มีผลิตภาพในการผลิตสูง การศึกษา การฝึกอบรมและสุขภาพอนามัย ก็เป็น

370 ปัจจัยสำคัญที่ช่วยเพิ่มผลิตภาพในการผลิตของแรงงาน ทรัพย์สิน ทางปัญญาส่งผลต่อผลิตภัณฑ์ภายในประเทศที่แท้จริงหรือ ความเจริญทางเศรษฐกิจในทางบวกหรือทางลบ 2. ทรัพยากรธรรมชาติ ประเทศใดมีทรัพยากรอุดมสมบูรณ์ย่อมก่อให้เกิดความเจริญ ทางเศรษฐกิจ โดย มนุษย์รู้จักนำทรัพยากรนั้น ๆ มาใช้ให้เกิดประโยชน์มากกว่าประเทศที่ขาดแคลน ทรัพยากรธรรมชาติ หรือมีทรัพยากรแต่ ขาดคุณภาพ หรือไม่รู้จักนำมาใช้ให้เกิดประโยชน์ 3. ทรัพยากรทุน ประเทศที่มีอุปกรณ์การผลิตที่ทันสมัยและมีปริมาณมาก ย่อมมีผลต่อการเพิ่มขึ้น ของ ผลิตภัณฑ์ประชาชาติที่แท้จริงของประเทศ ในทางตรงข้าม ถ้าประเทศที่มีอุปกรณ์การผลิตที่ล้าสมัย และมีปริมาณน้อยย่อม กระทบต่อความเจริญทางเศรษฐกิจในทางลบได้ 4. ความเจริญก้าวหน้าทางเทคโนโลยี ประเทศใดมีเทคโนโลยีและเทคนิคการผลิตที่มีคุณภาพสูง ย่อม ผลิตสินค้าที่มีคุณภาพได้มาก ทำให้ต้นทุนการผลิตเฉลี่ยต่อหน่วยตํ่าและราคาสินค้าถูกลง ส่งออก ได้มากขึ้น มีผลต่อการ ขยายความเจริญทางเศรษฐกิจ ในทางตรงข้าม ถ้าขาดแคลนเทคโนโลยีและเทคนิค การผลิตที่ทันสมัย จะทำให้ต้นทุนการ ผลิตสูงขึ้น เพราะต้นทุนการผลิตเฉลี่ยต่อหน่วยสูง ผลที่ตามมาคือ ราคาสินค้าแพงขึ้น ซึ่งส่งผลให้การส่งออกลดน้อยลง ความ เจริญทางเศรษฐกิจจะหดตัวลง 5. ปัจจัยอื่น ๆ เช่น ทัศนคติ ประเพณี วัฒนธรรม การเมือง การปกครอง เป็นต้น นอกจากนี้ ระบบ เศรษฐกิจของประเทศยังมีผลต่อความเจริญทางเศรษฐกิจในการขยายตัวหรือหดตัว 5. ครูใช้สื่อ PowerPoint ประกอบเทคนิคการบรรยายบทบาทของรัฐบาลกับการพัฒนาเศรษฐกิจ รัฐบาลมีนโยบายในการส่งเสริมให้มีการพัฒนาเศรษฐกิจ สามารถช่วยให้เกิดการพัฒนา อย่างรวดเร็วได้ดังนี้ 1. การจัดโครงสร้างของตลาด ให้มีลักษณะการแข่งขันอย่างเสรีเพื่อสะดวกในการโยกย้าย ทรัพยากรระหว่าง ภาคการผลิต ไม่ให้มีการสูญเสียเกิดขึ้น ส่วนเกินของผู้ผลิตภาคเกษตรจะสามารถเคลื่อนย้าย สู่ภาคอุตสาหกรรมได้อย่าง เต็มที่ โดยไม่มีคนกลางหรือผู้ผูกขาดคอยเอารัดเอาเปรียบ 2. การพยายามใช้ส่วนเกินของผลผลิตให้เป็นประโยชน์อย่างเต็มที่ คือ เกษตรลงทุน ในการผลิตสินค้ามาก เกินความต้องการของผู้บริโภคในตลาดรั ฐบาลจึ งต้ องเข้ามามี บทบาทในการรวบรวม ส่วนเกินของผลผลิตด้วยการเก็บภาษี จากภาคเกษตร โดยภาษีที่เก็บได้นั้นมาจากส่วนเกินของผลผลิตนั่นเอง ภาษีที่จัดเก็บอาจเป็นภาษีทางตรงหรือภาษีทางอ้อมก็ ได้ เช่น ภาษีที่ดิน ภาษีการค้า ภาษีรายได้ ภาษีที่เก็บจาก การส่งออกและนำเข้า เป็นต้น นอกจากนี้รัฐบาลยังอาจเป็นผู้รับซื้อ และจำหน่ายผลิตผลทางการเกษตรเอง 3. การอำนวยความสะดวกให้มีการลงทุนในอุตสาหกรรม โดยเฉพาะในท้องถิ่นที่เป็น ภาคเกษตรกรรม เพื่อให้ภาคการผลิตทั้งสองมีความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจต่อกันอย่างใกล้ชิด คนงานที่ล้นงาน ทางภาคเกษตรสามารถ เคลื่อนย้ายไปทำงานในภาคอุตสาหกรรมได้ทันที โดยไม่ต้องย้ายภูมิลำเนาเข้าไป อยู่ในเมือง 4. การพัฒนาอุตสาหกรรม ในระยะแรกควรเป็นไปในลักษณะที่ให้ความสำคัญกับอุตสาหกรรม ที่ใช้แรงงาน เพื่อเป็นการส่งเสริมให้รองรับคนงานจากภาคเกษตรได้มากที่สุด ในระยะต่อไปควรเน้น อุตสาหกรรมที่ใช้แรงงานฝีมือ เพื่อ เพิ่มมูลค่าของสินค้าให้สูงขึ้น

371 5. การส่งเสริมวิทยาการทางด้านการเกษตร เพื่อทำให้ภาคเกษตรมีความสามารถในการผลิต สูงขึ้น เพื่อ ป้องกันไม่ให้อัตราค่าจ้างแรงงานสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว ซึ่งจะเป็นอุปสรรคต่อการขยายงานและ การจ้างงานในภาคอุตสาหกรรม 6. ครูใช้สื่อ PowerPoint ประกอบเทคนิคการบรรยายการวางแผนพัฒนาเศรษฐกิจ การวางแผนพัฒนาเศรษฐกิจ หมายถึง กระบวนการของการกำหนดแผนงานล่วงหน้า ในการกำหนดโครงการ แผนงาน วิธีการ ในการจัดสรรทรัพยากรเพื่อให้บรรลุเป้าหมายที่กำหนดไว้ แผนพัฒนาเศรษฐกิจที่ดีควรประกอบด้วย 1. ลักษณะในอนาคตของแผน 2. กำหนดเป้าหมายให้ชัดเจน รวมถึงขั้นตอนของกระบวนการเพื่อให้บรรลุเป้าหมาย 3. เครื่องมือทุกชนิดต้องประสานกันเพื่อให้บรรลุเป้าหมายที่กำหนดไว้ ในการวางแผนพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศใดประเทศหนึ่ง จะมีวัตถุประสงค์ที่สำคัญ 2 ประการ คือ ความมั่ง คั่ง และความมั่นคงของชาติ 1. เพื่อความมั่งคั่งของชาติ เป็นวัตถุประสงค์ทางเศรษฐกิจซึ่งประกอบด้วย 1. ให้รายได้ประชาชาติที่แท้จริงต่อบุคคลสูงขึ้น 2. ให้รายได้ของประชากรไม่แตกต่างกันมากนัก 3. ให้ความเจริญแผ่กระจายไปทั่วทุกท้องถิ่น 4. ให้จำนวนคนว่างงานลดลง 5. ให้มีดุลการชำระเงินระหว่างประเทศที่เหมาะสม 6. ให้มีเสถียรภาพทางเศรษฐกิจ หรือสรุปได้ว่าให้มีความเจริญก้าวหน้าทางเศรษฐกิจและมีเสถียรภาพทาง เศรษฐกิจ 2. เพื่อความมั่นคงของชาติ ประกอบด้วย 1. เพื่อสนับสนุนการรักษาความมั่นคงทั้งในด้านเศรษฐกิจ การเมืองและสังคม 2. เพื่อสนับสนุนการสร้างความมั่นคงทั้งด้านการเตรียมความพร้อม การเผชิญภาวะวิกฤติ และสร้าง เสถียรภาพหลังภาวะวิกฤติ สำหรับวิธีการในการวางแผนพัฒนาเศรษฐกิจโดยทั่วไปมี2 วิธี คือ การวางแผนจากส่วนบนสู่ส่วนล่าง คือ การกำหนดเค้าโครงของแผนให้สอดคล้องกัน โดยหน่วยงาน ระดับสูงหรือในระดับรัฐบาล เพื่อเป็นกรอบหรือเค้าโครงในรูปของการประมาณการตัวเลข ทางเศรษฐกิจต่าง ๆ เช่น เป้าหมายของการผลิตในสาขาต่าง ๆ การเก็บภาษีอากร การใช้จ่ายของรัฐบาล ดุลการค้า ดุลการชำระเงิน เป็นต้น การวางแผนจากส่วนล่างขึ้นสู่ส่วนบน คือ การวางโครงการและกำหนดการพัฒนาต่าง ๆ โดยส่วนราชการใน ระดับตํ่าเพื่อเสนอขึ้นไปตามลำดับมายังกรม กระทรวง เจ้าสังกัด แล้วส่งต่อไป ยังสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการ เศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) เพื่อพิจารณาตัดทอน แก้ไขและรวบรวมขึ้นเป็นแผนให้สอดคล้องกับเค้าโครงเศรษฐกิจที่ ได้วางไว้ ตามวิธีวางแผนจาก ส่วนบนสู่ส่วนล่างดังที่กล่าวมาแล้ว เมื่อวิธีการทั้งสองได้บรรจบกันโดยเรียบร้อย ก็จะจัดทำเป็น แผนพัฒนาเศรษฐกิจขึ้น

372 7. ครูให้ผู้เรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ 4-5 คน ร่วมกันคิด วิเคราะห์ ร่วมกันแสดงความคิดเห็นภายในกลุ่ม ในหัวข้อ “แนวทางการพัฒนาเศรษฐกิจเพื่อประชากร” และร่วมกันอภิปรายภายในชั้นเรียน ขั้นสรุปและการประยุกต์ 8. ครูสรุปบทเรียน โดยใช้สื่อ PowerPoint และเปิดโอกาสให้นักเรียนได้ซักถามข้อสงสัย 9. ผู้เรียนทำกิจกรรมใบงาน และแบบประเมินผลการเรียนรู้ สื่อและแหล่งการเรียนรู้ 1. หนังสือเรียนหลักเศรษฐศาสตร์ รหัสวิชา 30200-1001 2. สื่อ PowerPoint 3. แบบประเมินผลการเรียนรู้ 4. กิจกรรมการเรียนการสอน 5. แบบประเมินกิจกรรมใบงาน หลักฐาน 1. บันทึกการสอนของผู้สอน 2. ใบเช็ครายชื่อ 3. แผนจัดการเรียนรู้ 4. การตรวจประเมินผลงาน การวัดผลและการประเมินผล วิธีวัดผล 1. สังเกตพฤติกรรมรายบุคคล 2. ตรวจกิจกรรมส่งเสริมคุณธรรมนำความรู้ 3. ตรวจแบบประเมินผลการเรียนรู้ แบบฝึกปฏิบัติ 4. ตรวจใบงาน เครื่องมือวัดผล 1. แบบสังเกตพฤติกรรมรายบุคคล 2. แบบประเมินผลการเรียนรู้ และแบบฝึกปฏิบัติ 3. แบบประเมินกิจกรรมใบงาน

373 เกณฑ์การประเมินผล 1. เกณฑ์ผ่านการสังเกตพฤติกรรมรายบุคคล ต้องไม่มีช่องปรับปรุง 2. แบบประเมินผลการเรียนรู้มีเกณฑ์ผ่าน และแบบฝึกปฏิบัติ 50% 3. แบบประเมินกิจกรรมใบงานมีเกณฑ์ผ่าน 50% กิจกรรมเสนอแนะ 1. แนะนำให้ผู้เรียนอ่านทบทวนเนื้อหาเพิ่มเติม 2. ควรศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมจากสื่ออินเทอร์เน็ต

374 แบบเรียนรู้หน่วยการเรียนรู้ที่ 14 ตอนที่ 1 จงตอบคำถามต่อไปนี้ 1. การพัฒนาเศรษฐกิจหมายถึงอะไร และมีวัตถุประสงค์อะไรบ้าง ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... 2. อธิบายลักษณะสำคัญของประเทศด้อยพัฒนา ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... 3. หลักเกณฑ์ทางด้านเศรษฐกิจมีอะไรบ้าง ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... 4. อธิบายปัจจัยพื้นฐานในการพัฒนาเศรษฐกิจ ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... .....................................................................................................................................................................................

375 5. รัฐบาลควรจะมีบทบาทอย่างไรในการส่งเสริมให้มีการพัฒนาเศรษฐกิจ ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... 6. การวางแผนพัฒนาเศรษฐกิจหมายความว่าอย่างไร และมีวิธีในการวางแผนพัฒนาเศรษฐกิจกี่วิธี อธิบาย ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... .....................................................................................................................................................................................

376 บันทึกหลังการสอน ข้อสรุปหลังการสอน .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. ปัญหาที่พบ .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. แนวทางแก้ปัญหา .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. ..................................................................................................................................................

377 แผนการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการที่17 หน่วยที่14 รหัส 30200-1001 หลักเศรษฐศาสตร์ สอนครั้งที่ 17 ชื่อหน่วย การพัฒนาเศรษฐกิจและวัฏจักรของเศรษฐกิจ จำนวน 3 ชั่วโมง สาระสำคัญ การพัฒนาเศรษฐกิจ เป็นการเพิ่มรายได้และคุณภาพชีวิตให้กับประชาชน เพื่อแก้ไขปัญหาด้านการเจริญเติบโต ทางเศรษฐกิจ เสถียรภาพทางเศรษฐกิจ ความยากจน การกระจายรายได้และปัญหาสังคมในด้านต่าง ๆ การพัฒนาเศรษฐกิจ มักดำเนินไปตามแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติที่วางไว้ จุดประสงค์การเรียนรู้ 5. เข้าใจถึงการวางแผนการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศไทย 6. อธิบายความเป็นมาและสามารถประยุกต์ใช้ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงได้ 7. อธิบายการเปลี่ยนแปลงภาวะเศรษฐกิจตามวัฏจักรธุรกิจได้ สมรรถนะประจำหน่วย 1. แสดงความรู้เกี่ยวกับการพัฒนาเศรษฐกิจ 2. แสดงความรู้เกี่ยวกับวัฏจักรเศรษฐกิจ สาระการเรียนรู้ 5. การพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของประเทศไทย 6. ความเป็นมาและการประยุกต์ใช้ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง 7. วัฏจักรเศรษฐกิจ

378 กิจกรรมการเรียนการสอน ขั้นนำเข้าสู่บทเรียน 1. ครูกล่าวว่า การพัฒนาเศรษฐกิจนับเป็นวัตถุประสงค์ของประเทศต่าง ๆ ในโลก ที่จะทำให้ประชาชนในประเทศ มีรายได้เพิ่มขึ้น มีมาตรฐานการครองชีพที่สูงขึ้นและเพิ่มความสามารถในทางเศรษฐกิจของประชาชนซึ่งเป็น การเพิ่ม คุณภาพชีวิต ในแต่ละปีจะมีการจัดทำแผนงานต่าง ๆ เพื่อให้บรรลุเป้าหมายที่กำหนดไว้ ดังนั้น การพัฒนาเศรษฐกิจที่ดีจะ ช่วยให้รายได้ประชาชาติที่แท้จริงของประเทศเพิ่มขี้นในระยะยาว เมื่อประชาชน ในประเทศมีรายได้เพิ่มขึ้น การปรับปรุง คุณภาพของชีวิตให้ดีขึ้นก็จะตามมา ความเป็นอยู่ของประชาชน ส่วนใหญ่จะดีขึ้น ความเหลื่อมลํ้าในการกระจายรายได้และ ความยากจนจะหมดไป เมื่อได้รับสิ่งจำเป็น ต่อการดำรงชีวิต 2. ครูกล่าวว่า ในหน่วยการเรียนรู้ที่ 14 นี้ ผู้เรียนจะได้เรียนรู้การพัฒนาเศรษฐกิจและวัฏจักรเศรษฐกิจ เพื่อนำ ความรู้ที่ได้ไปประยุกต์ในชีวิตประจำวันรวมถึงผู้เรียนสามารถนำความรู้ไปใช้ในการวิเคราะห์เศรษฐกิจและพัฒนาเศรษฐกิจ ขั้นสอน 3. ครูใช้สื่อ PowerPoint ประกอบเทคนิคการบรรยายความหมายและความสำคัญของการพัฒนาเศรษฐกิจและ สังคมของประเทศไทย การจัดทำแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของประเทศไทย มีประวัติความเป็นมาดังนี้ พ.ศ. 2493 รัฐบาลได้ตราพระราชบัญญัติจัดตั้งสภาเศรษฐกิจแห่งชาติขึ้น ทำหน้าที่วิเคราะห์วิจัย ภาวะทาง เศรษฐกิจและเป็นที่ปรึกษารัฐบาลในการดำเนินการทางด้านการเงิน การคลังและทางเศรษฐกิจ พ.ศ. 2494 รัฐบาลแต่งตั้ง “คณะกรรมการร่วมมือทางเศรษฐกิจและวิชาการกับต่างประเทศ” ทำหน้าที่ ประสานงานรับความช่วยเหลือทางเศรษฐกิจและวิชาการจากประเทศสหรัฐอเมริกา ให้เลขาธิการ สภาเศรษฐกิจแห่งชาติ ทำ หน้าที่เป็นกรรมการและเลขานุการของคณะกรรมการฯ อีกตำแหน่งหนึ่ง พ.ศ. 2500 คณะสำรวจภาวะเศรษฐกิจของธนาคารโลก ได้ทำการสำรวจภาวะเศรษฐกิจ ของประเทศไทยตามคำ ขอร้องของรัฐบาลไทย โดยใช้เวลาสำรวจประมาณ 11 เดือน คือ ระหว่างเดือน กรกฎาคม 2500 ถึงเดือนมิถุนายน 2501 เป็นรายงานแสดงเศรษฐกิจไทย รายงานที่เสนอชื่อ “โครงการ พัฒนาภาครัฐบาลสำหรับประเทศไทย” เสนอแนวทางและชี้ ถึงปัญหาการพัฒนาเศรษฐกิจของไทย และเสนอแนะวิธีจัดสรรงบประมาณการกำหนดนโยบายและมาตรการต่าง ๆ เพื่อให้ การใช้จ่ายเงิน เกิดประโยชน์ต่อการพัฒนาประเทศมากที่สุด ซึ่งรัฐบาลได้ใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาเศรษฐกิจ พ.ศ. 2502 รัฐบาลจัดตั้ง “สภาพัฒนาการเศรษฐกิจแห่งชาติ” มีฐานะเทียบเท่ากรมในสังกัด สำนักนายกรัฐมนตรี ต่อมาเปลี่ยนเป็น “สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ”

379 ประเทศไทยประกาศใช้แผนพัฒนาการเศรษฐกิจแห่งชาติเมื่อวันที่ 1 มกราคม 2504 แผนพัฒนา การเศรษฐกิจ แห่งชาติ ฉบับที่ 1 แบ่งเป็น 2 ระยะ คือ ระยะแรก พ.ศ. 2504-2506 เป็นระยะเวลา 3 ปี ระยะที่2 พ.ศ. 2507-2509 เป็น เวลา 3 ปี รวมระยะเวลาของแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 1 เป็น 6 ปี พ.ศ. 2510-2514 ใช้แผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 2 โดยเรียกชื่อว่า “แผนพัฒนาการเศรษฐกิจและ สังคมแห่งชาติ” และได้ ใช้ชื่อนี้ตลอดมาจนถึงปัจจุบัน ผลจากการพัฒนาตามแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 1-11 สรุปได้ดังนี้ แผนฯ ฉบับที่/พ.ศ. วัตถุประสงค์ ผลการดำเนินงานตามแผนฯ แผนพัฒนาศรษฐกิจแห่งชาติ ฉบับที่ 1 (พ.ศ. 2504-2509) มุ่งพัฒนาอุตสาหกรรมและการลงทุน เร่งพัฒนาการเกษตร การศึกษา และ พัฒนาชุมชน ประสบความสำเร็จด้านการขยายตัว ทางเศรษฐกิจ แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม แห่งชาติ ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2510-2514) มุ่งพัฒนากำลังคน นำทรัพยากร และทุนมาใช้ให้เกิดประโยชน์ทาง เศรษฐกิจอย่างเต็มที่ ไม่ประสบความสำเร็จเท่าที่ควร เพราะเกิดความผันผวนในตลาด ต่างประเทศ ราคาข้าว ยางพารา ดีบุกตกตํ่า ทำให้อัตราการเติบโต ทางเศรษฐกิจตํ่ากว่าเป้าหมาย แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม แห่งชาติ ฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2515-2519) มุ่งพัฒนาคน และการวางแผน ครอบครัว เน้นการพัฒนาสังคม ควบคู่กับการพัฒนาเศรษฐกิจ ประสบอุปสรรค เกิดความผันผวน ในตลาดต่างประเทศ ราคาข้าว ยางพารา ดีบุกตกตํ่า อัตราการ เติบโตทางเศรษฐกิจ ต่ำกว่าเป้าหมาย แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม แห่งชาติ ฉบับที่ 4 (พ.ศ. 2520-2524) มุ่งสร้างความเป็นธรรมทางสังคมลด ความเหลื่อมลํ้าทางเศรษฐกิจสร้าง สวัสดิภาพทางสังคม ประสบความสำเร็จน้อย เพราะได้ รับผลกระทบจากวิกฤตการณ์ นํ้ามัน และความผันผวนทางการ เงินของโลก ตาราง สรุปแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่1–11

380 แผนฯ ฉบับที่/พ.ศ. วัตถุประสงค์ ผลการดำเนินงานตามแผนฯ แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม แห่งชาติ ฉบับที่ 5 (พ.ศ. 2525-2529) -เน้นการพัฒนาเสถียรภาพทาง การเงินเป็นพิเศษ - เน้นความสมดุลในการแก้ปัญหา เศรษฐกิจและสังคมของประเทศ - เน้นการแก้ไขปัญหาความยากจน ในชนบท ล้าหลังและยังยึดพื้นที่ เป็นหลักในการวางแผน ต้องประสบกับข้อจำกัดจากความ ผันผวนทางการเงินของตลาดโลก ทำให้การขยายตัวของภาคเกษตร และอุตสาหกรรมตํ่ากว่าเป้าหมาย เกิดปัญหาการว่างงานสูง แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม แห่งชาติ ฉบับที่ 6 (พ.ศ. 2530-2534) เน้นการพัฒนาเศรษฐกิจควบคู่ ไปกับการพัฒนาสังคม เสริมสร้าง ความเป็นธรรม พัฒนาคุณภาพชีวิต ให้ทั่วถึงและแก้ปัญหา ความเสื่อมโทรมของ ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจขยายตัวอย่างมั่นคง และมีเสถียรภาพ ฐานะทางการเงิน การคลังดีขึ้น ชีวิตความเป็นอยู่ ของประชากรดีขึ้นกว่าเดิม แต่การ ขยายตัวทางเศรษฐกิจในอัตราสูง ที่ผ่านมาก่อให้เกิดความไม่สมดุล หลายด้าน เช่น รายได้คนรวย กับคนจน เมืองกับชนบท เกษตร กับอุตสาหกรรม แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม แห่งชาติ ฉบับที่ 7 (พ.ศ. 2535-2539) รักษาอัตราการเจริญเติบโตทาง เศรษฐกิจอย่างต่อเนื่อง กระจาย รายได้ และการพัฒนาสู่ภูมิภาค เร่งพัฒนา ทรัพยากรมนุษย์ คุณภาพชีวิต และ สิ่งแวดล้อม และทรัพยากรธรรมชาติ ลดอัตราเพิ่มประชากรให้เหลือ 1.2 เศรษฐกิจขยายตัวอย่างต่อเนื่อง แต่มาชะงักช่วงปี 2535-2536 เนื่องจากปัญหาทางด้านการเมือง ทำให้ไม่เป็นที่น่าเชื่อถือของ นักลงทุนชาวต่างชาติ

381 แผนฯ ฉบับที่/พ.ศ. วัตถุประสงค์ ผลการดำเนินงานตามแผนฯ แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม แห่งชาติ ฉบับที่ 8 (พ.ศ. 2540-2544) 1. พัฒนาเศรษฐกิจให้เจริญเติบโต อย่างมีเสถียรภาพ มั่นคง และ สมดุล ควบคู่กับการพัฒนาสังคม 2. เร่งพัฒนาทรัพยากรมนุษย์และ คุณภาพชีวิตอย่างต่อเนื่อง โดยเน้น ให้คนเป็นศูนย์กลางของการพัฒนา - ในช่วงปีที่ 1-2 แผนฯ ได้เกิด วิกฤตการณ์ทางเศรษฐกิจอย่าง รุนแรง ทำให้ต้องปรับเป้าหมาย ของแผนฯ หลายครั้ง - ในช่วงท้ายของแผนฯ เศรษฐกิจ เริ่มฟื้นตั แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม แห่งชาติ ฉบับที่ 9 (พ.ศ. 2545- 2549) 1. สร้างระบบบริหารจัดการที่ดี ในสังคมไทย 2. เสริมสร้างรากฐานของสังคม ให้เข้มแข็ง 3. ปรับโครงสร้างทางเศรษฐกิจให้ สมดุลและยั่งยืน - เศรษฐกิจไทยเริ่มฟื้นตัว และมี การขยายตัวค่อนข้างดี คือ ร้อยละ 4.8 และ 6.7 ในปี 2545 และ 2546 ตามลำดับ - มีการนำแนวทางเศรษฐกิจพอเพียง มาใช้นำทางในการพัฒนาประเทศ แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม แห่งชาติ ฉบับที่ 10 (พ.ศ. 2550- 2554) 1. สร้างบทบาทการมีส่วนร่วมของ ทุกภาคี 2. ปรับระบบการจัดสรรทรัพยากร และงบประมาณ 3. ปรับปรุงและพัฒนากฎหมาย ให้บังเกิดผลในทางปฏิบัติ 4. วิจัยพัฒนาองค์ความรู้และสร้าง กระบวนการเรียนรู้ -สามารถผลักดันให้เศรษฐกิจ ขยายตัวอย่างมีเสถียรภาพ ฐานะ เศรษฐกิจมีความหลากหลายมากขึ้น การจ้างงานค่อนข้างเต็มที่ รายได้ เฉลี่ยต่อหัวของคนไทยเพิ่มขึ้น ทำให้ความยากจนลดลง และ ความเหลื่อมลํ้าทางรายได้ ระหว่างคนรวยกับคนจนดีขึ้น ตลอดจนการบริการด้านโครงสร้าง พื้นฐานและบริการทางสังคมอื่น ๆ ทั่วถึงมากขึ้น ส่งผลให้ความอยู่ดี มีสุขของคนไทยดีขึ้น - นำแนวทางเศรษฐกิจพอเพียง มาใช้นำทางในการพัฒนาประเทศ

382 แผนฯ ฉบับที่/พ.ศ. วัตถุประสงค์ ผลการดำเนินงานตามแผนฯ แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม แห่งชาติ ฉบับที่ 11 (พ.ศ. 2555-2559) 1. เพื่อเสริมสร้างสังคมที่เป็นธรรม 2. เพื่อพัฒนาคนและสังคมไทยสู่ สังคมที่มีคุณภาพ 3. เพื่อพัฒนาเศรษฐกิจให้เติบโต อย่างมีเสถียรภาพ คุณภาพและยั่งยืน 4. เพื่อบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อมให้เพียงพอต่อการ รักษาสมดุลของระบบนิเวศ - การพัฒนาคนและสังคมไทยยัง ไม่ ไปสู่สังคมที่มีคุณภาพมากนัก - เศรษฐกิจไทยมีเสถียรภาพมาก ขึ้นเช่น เสถียรภาพด้านราคา โดย อัตราเงินเฟ้อโดยเฉลี่ยร้อยละ 1.64 ลดลงตลอดช่วงแผนฯ 11 การว่างงานมี อัตราว่างงานนับว่าค่อนข้างต่ำ โดยเฉลี่ยร้อยละ 0.82 ดุลการค้า ดุลบัญชีเดินสะพัดและดุลการ ชำระเงินค่อนข้างมีเสถียรภาพ - ทรัพยากรธรรมชาติส่วนใหญ่ถูก นำไปใช้ในการพัฒนาจำนวนมาก ก่อให้เกิดความเสื่อมโทรมอย่าง ต่อเนื่องพื้นที่ป่าลดลง ป่าชายเลน ลดลงอย่างมาก ความหลากหลาย ทางชีวภาพไม่สมบูรณ์ดังเดิม ด้านมลพิษคุณภาพอากาศยังมี ปัญหาอยู่บ้าง แผนพัฒนาฯ ฉบับที่12 (พ.ศ. 2560 - 2564) ได้น้อมนำหลัก “ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง” มาเป็นปรัชญานำ ทางในการพัฒนาประเทศอย่างต่อเนื่องจากแผนฯ ฉบับที่ 9 - 11 และการจัดทำแผนฯ ฉบับนี้ ได้จัดทำบนพื้นฐานของกรอบ ยุทธศาสตร์ชาติ20 ปี (พ.ศ. 2560 - 2579) โดยร่วมกันกำหนดวิสัยทัศน์ และทิศทางการพัฒนาประเทศเพื่อมุ่งสู่ “ความ มั่นคง มั่งคั่งและยั่งยืน” จุดเน้นและประเด็นพัฒนาหลักได้แก่ การพัฒนานวัตกรรมและการนำมาใช้เป็นปัจจัยขับเคลื่อน การพัฒนาในทุก มิติ การเตรียมความพร้อมของประเทศในด้านการพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี การเตรียมความพร้อมด้านกำลังคน และเพิ่มศักยภาพประชากรด้านความเป็นธรรมและลดความเหลื่อมล้ำการสร้างความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจและแข่งขันได้ อย่างยั่งยืน การเติบโตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม เพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน

383 แนวทางการสร้างภูมิคุ้มกันในแผนพัฒนา ฯ ฉบับที่ 11 มีสาระสำคัญ ดังนี้ 1. การพัฒนาคนและสังคมไทยสู่สังคมคุณภาพ โดยมุ่งสร้างภูมิคุ้มกันตั้งแต่ระดับปัจเจกชน ครอบครัวและชุมชน สู่ สังคมที่มีคุณภาพ สามารถจัดการความเสี่ยงและปรับตัวเข้ากับการเปลี่ยนแปลง ตลอดจนมีส่วนร่วมในการพัฒนาเศรษฐกิจ สังคมและการเมืองของประเทศได้อย่างมีประสิทธิภาพ 2. การปรับโครงสร้างเศรษฐกิจสู่ทิศทางการเติบโตในรูปแบบใหม่ มุ่งพัฒนาเศรษฐกิจภายใน ประเทศให้เข้มแข็ง เพื่อลดการพึ่งพาปัจจัยภายนอก โดยการสร้างความเข้มแข็งให้กับผู้ประกอบการใน ภาคการผลิตและบริการ โดยเฉพาะ วิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม ผู้ประกอบการหนึ่งตำบล หนึ่งผลิตภัณฑ์และผู้ประกอบการในภาคเกษตร ให้ใช้ภูมิ ปัญญาวิทยาศาสตร์เทคโนโลยี นวัตกรรม และความคิด สร้างสรรค์ เพื่อยกระดับสู่การผลิตและการให้บริการบนฐานความรู้ และเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม รวมทั้ง มีการเชื่อมโยงกับประเทศในภูมิภาคต่าง ๆ บนพื้นฐานการพึ่งพาซึ่งกันและกัน สร้าง ภูมิคุ้มกันต่อกระแส การเปลี่ยนแปลงจากภายนอก 3. การจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน ให้ความสำคัญกับการบริหาร จัดการ ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมให้เพียงพอต่อการรักษาสมดุลของระบบนิเวศบนพื้นฐานของ การมีส่วนร่วมของชุมชนใน การดูแลรักษาและใช้ประโยชน์ การเตรียมความพร้อมรองรับการเปลี่ยนแปลง ภูมิอากาศและภัยพิบัติทางธรรมชาติ สร้าง ภูมิคุ้มกันด้านการค้าจากเงื่อนไขด้านสิ่งแวดล้อมและเพิ่มบทบาท ของไทยในเวทีประชาคมโลกเพื่อให้สังคมมีภูมิคุ้มกัน สามารถสนับสนุนการพัฒนาเศรษฐกิจและยกระดับ คุณภาพชีวิตให้คนในสังคมไทย 4. ครูใช้สื่อ PowerPoint ประกอบเทคนิคการบรรยายความเป็นมาและการประยุกต์ใช้ปรัชญาของเศรษฐกิจ พอเพียง 4.1 ความเป็นมาของปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ระบบเศรษฐกิจไทยมีความไม่สมดุลในหลายด้าน เช่น ความไม่เท่าเทียมกันในด้านการกระจาย รายได้ ซึ่ง การกระจายรายได้ของคนในประเทศแย่ลง ในขณะที่เศรษฐกิจมีการขยายตัวสูงขึ้น กลุ่มคนรวย และกลุ่มที่มีรายได้น้อยมี รายได้เพิ่มขึ้น แต่รายได้ที่เพิ่มขึ้นนี้คนรวยจะมีอัตราการเพิ่มของรายได้ สูงกว่า ความแตกต่างของรายได้และความเจริญ ระหว่างเมืองและชนบท ความไม่สมดุลของการใช้ ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมกับการเจริญเติบโต ทำให้เกิดความ เสื่อมโทรมของทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม ความไม่พอดีของโครงสร้างการผลิตและการจ้างงาน ความไม่สมดุลของ โครงสร้างการผลิต และการศึกษาของคนงาน เป็นต้น กล่าวได้ว่า การพัฒนาเศรษฐกิจของไทยมีความสำเร็จในหลายด้าน แต่ไม่มีความสมดุลในโครงสร้าง หลายด้าน โดยเฉพาะการมีพฤติกรรมที่ไม่พอดีทำให้เกิดปัญหาวิกฤต สังคมไทยมีการใช้จ่ายเกินพอดี ทั้งภาคครัวเรือนและ ภาคธุรกิจ ทำให้เศรษฐกิจมหภาคไม่สมดุล จึงทำให้ประเทศไทยมีการขาดดุล บัญชีเดินสะพัดอย่างต่อเนื่อง จากที่การออมใน ประเทศมีน้อยกว่าการลงทุน นอกจากนี้ยังมีปัญหาทางจริยธรรม มีการทุจริตในการดำเนินธุรกิจโดยเฉพาะสถาบันการเงิน มีการปล่อย สินเชื่อให้กับกลุ่มผลประโยชน์ การปล่อยสินเชื่อโดยไม่มีการคํ้าประกันที่พอเพียง ทำให้ฐานะ ของธุรกิจมีความไม่มั่นคง ความเปราะบางทางเศรษฐกิจไทย ทำให้ขาดความเชื่อมั่นในระบบเศรษฐกิจ มีการโอนเงินจากสถาบันการเงินอย่างมากและ

384 รวดเร็ว นักลงทุนต่างชาติขาดความมั่นใจถึงความสามารถ ในการชำระหนี้ต่างประเทศ เงินทุนจากต่างประเทศไหลออกอย่าง รวดเร็ว ทำให้มีความไม่มั่นใจในเสถียรภาพ ของค่าเงินบาท มีแรงกดดันให้อัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศมีการปรับตัว ความพยายามในการรักษา ค่าเงินบาท ทำให้เงินสำรองระหว่างประเทศลดลงอย่างมาก จนต้องเปลี่ยนระบบอัตรา แลกเปลี่ยนเงินตรา ต่างประเทศเป็นระบบลอยตัว ค่าเงินบาทลดลงอย่างมากเมื่อเทียบกับเงินตราต่างประเทศสกุลต่าง ๆ ทำ ให้ ประเทศเข้าสู่วิกฤติมีภาระต่อการชำระหนี้ต่างประเทศอย่างมาก สถาบันการเงินและธุรกิจจำนวนมาก ล้มละลาย ประเทศเข้าสู่ภาวะถดถอยทางเศรษฐกิจอย่างรุนแรง ประเทศไทยจึงต้องเข้าสู่โครงการช่วยเหลือ ของกองทุนการเงินระหว่าง ประเทศ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ได้มีพระราชดำรัสใน วันที่ 4 ธันวาคม 2540 ว่า “การเป็นเสือนั้นไม่สำคัญสำคัญอยู่ที่เรามีเศรษฐกิจแบบ พอมีพอกิน แบบพอมีพอกินนั้น หมายความว่า อุ้มชูตัวเองได้ ให้มีพอเพียงกับตนเอง อันนี้ก็เลยบอกว่า ความพอเพียงไม่ได้หมายความว่าทุกครอบครัวต้อง ผลิตอาหารของตัวเอง จะต้องทอผ้าใส่เอง อย่างนั้นมัน เกินไป แต่ว่าในหมู่บ้านหรือในอำเภอ จะต้องมีความพอเพียง พอสมควร บางสิ่งบางอย่างที่ผลิตได้มากกว่า ความต้องการก็ขายได้ แต่ขายในที่ไม่ห่างไกลเท่าไหร่ ไม่ต้องเสียค่าขนส่งมาก นัก...” ทุกฝ่ายมีความสนใจที่จะนำหลักเศรษฐกิจพอเพียงมาเป็นแนวทางใหม่ในการพัฒนาประเทศ ในที่นี้ได้ สรุปหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงไว้ดังนี้ ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง เป็นปรัชญาชี้ถึงแนวทางการดำรงอยู่และปฏิบัติตนของประชาชนในทุก ระดับตั้งแต่ระดับครอบครัวระดับชุมชนจนถึงระดับรัฐทั้งในการพัฒนาและบริหารประเทศให้ดำเนินไปในทางสายกลาง โดยเฉพาะการพัฒนาเศรษฐกิจเพื่อให้ก้าวทันต่อโลกยุคโลกาภิวัตน์ ความพอเพียง หมายถึง ความพอประมาณ (Moderation) ความมีเหตุมีผล (Reasonableness) รวมถึงความจำเป็น ที่จะต้องมีภูมิคุ้มกันในตัวที่ดีพอสมควร (SelfImmunity) ต่อการมีผลกระทบใด ๆ อันเกิดจาก การเปลี่ยนแปลงทั้งภายในและภายนอก ทั้งนี้จะต้องอาศัยความรอบรู้ ความรอบคอบและความระมัดระวัง อย่างยิ่งในการนำวิชาการต่าง ๆ มาใช้ในการวางแผนและการดำเนินการทุกขั้นตอน และขณะเดียวกัน จะต้องเสริมสร้างพื้นฐานจิตใจของคนในชาติ โดยเฉพาะเจ้าหน้าที่ของรัฐ นักทฤษฎีและนักธุรกิจในทุก ระดับ ให้มีสำนึกในคุณธรรม ความซื่อสัตย์สุจริตและให้มีความรอบรู้ที่เหมาะสม ดำเนินชีวิตด้วยความอดทน ความเพียร มี สติปัญญาและความรอบคอบ เพื่อให้สมดุลและพร้อมต่อการรองรับการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วและ กว้างขวางทั้งด้านวัตถุ สังคม สิ่งแวดล้อมและวัฒนธรรมจากโลกภายนอกได้เป็นอย่างดี การที่ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงได้รับการยอมรับในสังคมไทยอย่างกว้างขวางเพราะมาจาก ประสบการณ์ ที่เป็นจริงของการพัฒนาทั่วทุกพื้นที่ การพัฒนาจะให้ความสำคัญที่คนโดยพัฒนาความเป็นอยู่ของคนในครอบครัวและชุมชน ส่งเสริมให้เกษตรกรสามารถกำหนดวิถีชีวิตของตนเองและสามารถพึ่ง ตนเองได้ โดยยึดหลักทางสายกลาง มีการพัฒนาเป็น ขั้นเป็นตอน นอกจากนี้ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ยังให้หลักการพัฒนาที่เน้นองค์รวมโดยมุ่งความสุขของบุคคล ทั้งด้านวัตถุ สังคม วัฒนธรรมและสิ่งแวดล้อม จึงช่วยให้มีกรอบที่กว้างกว่าในอดีต ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงไม่ปฏิเสธกระแสโลกาภิวัตน์

385 แต่ชี้ว่าให้มี ความรู้เท่าทัน ให้มีความสามารถที่จะรับความผันผวนของการเปลี่ยนแปลงได้ หากจะสรุปโครงสร้างของปรัชญา เศรษฐกิจพอเพียงให้ชัดเจนขึ้น สามารถแสดงได้ในรูปต่อไปนี้ จากรูป ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงนี้แบ่งเป็นสามห่วง สองเงื่อนไข คือ ความพอประมาณ ความมีเหตุมีผล และการมีภูมิคุ้มกัน ซึ่งเป็นองค์ประกอบของความพอเพียงและความรู้ คุณธรรมเป็นเงื่อนไขสองประการ ทางสายกลาง พอประมาณ มีเหตุผล มีภูมิคุ้มกัน เงื่อนไขความรู้ (รอบรู้ รอบคอบ ระมัดระวัง) เงื่อนไขคุณธรรม (ซื่อสัตย๋ สุจริต ขยัน อดทน สติปัญญา แบ่งปัน) นำสู่ ชีวิต / เศรษฐกิจ / สังคม / สิ่งแวดล้อม สมดุล / มั่นคง / ยั่งยืน ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง

386 ความพอประมาณ หมายถึง ความพอประมาณ ความมีเหตุผล ความจำเป็นที่จะต้องมีระบบ ภูมิคุ้มกันในตัวที่ดี พอสมควรต่อการเปลี่ยนแปลงทั้งภายในและภายนอก ความพอเพียง ประกอบด้วย 3 คุณลักษณะ ได้แก่ ความพอประมาณ ความมีเหตุผลและภูมิคุ้มกันในตัวที่ดี คุณลักษณะทั้ง 3 ประกอบด้วย 1. ความพอประมาณ (Moderation) หมายถึง ความพอดีที่ไม่มากเกินไปและไม่น้อยเกินไป ในการดำเนิน กิจกรรมทางเศรษฐกิจ ไม่ว่าจะเป็นการผลิต การบริโภค การใช้จ่าย การออม ต้องอยู่ในระดับ ที่ไม่สามารถสร้างความ เดือดร้อนให้ตนเองและไม่เบียดเบียนผู้อื่น 2. ความมีเหตุผล (Reasonableness) หมายถึง การตัดสินใจเกี่ยวกับพฤติกรรมต่าง ๆ ที่มี ความพอประมาณ จะต้องมีสติรอบรู้คิดถึงระยะยาว ต้องมีเป้าหมายและวิธีการที่เหมาะสม มีความรู้ใน การดำเนินการ มีการพิจารณาจากเหตุ ต้องเป็นการมองระยะยาว และคำนึงถึงผลกระทบของการกระทำและ ความเสี่ยง จะ ทำให้มีความพอประมาณทั้งในปัจจุบันและอนาคต 3. การมีภูมิคุ้มกันในตัวดีพอสมควร (Self-Immunity) สภาวะต่าง ๆ มีการเปลี่ยนแปลงอย่าง รวดเร็ว จึงต้องมี การเตรียมตัวพร้อมรับผลกระทบที่คาดว่าจะเกิดขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงด้านต่าง ๆ การกระทำที่เรียกได้ว่าพอเพียงไม่ คำนึงถึงเหตุการณ์และผลในปัจจุบัน แต่จำเป็นต้องคำนึงถึงความเป็นไปได้ ของสถานการณ์ต่าง ๆ ที่จะเกิดขึ้นในอนาคต ภายใต้ข้อจำกัดของข้อมูลที่มีอยู่และสามารถสร้างภูมิคุ้มกัน พร้อมรับการเปลี่ยนแปลงและการมีภูมิคุ้มกันจะทำให้มีความ พอเพียงแม้เมื่อมีการเปลี่ยนแปลงก็สามารถ รับมือได้ เงื่อนไขต้องอาศัยความรอบรู้ ความรอบคอบและความระมัดระวัง ในการนำวิชาการต่าง ๆ มาใช้ ในการวางแผน และการดำเนินการทุกขั้นตอน ในขณะเดียวกันต้องสร้างพื้นฐานจิตใจของคนในชาติให้มี สำนึกคุณธรรม ความซื่อสัตย์สุจริต และให้มีความรอบรู้ที่เหมาะสม ดำเนินชีวิตด้วยความอดทน ความเพียร มีสติปัญญาและความรอบคอบ เงื่อนไขความรู้ ต้องประกอบด้วย ความรอบรู้ ความรอบคอบ ความระมัดระวัง ที่จะนำไปสู่ การตัดสินใจในการ ประกอบกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่อยู่ในระดับพอเพียง ส่วนเงื่อนไขคุณธรรม ต้องเสริมสร้าง 2 เรื่อง ได้แก่ เรื่องจิตใจและปัญญา โดยเน้นความรู้คู่คุณธรรม และเรื่องการ กระทำเน้นความอดทน ความเพียร สติ ปัญญาและความรอบคอบ การทำตามแนวปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงหรือการประยุกต์ คือ การตัดสินใจที่เหมาะสมโดยใช้ หลักปรัชญา ของเศรษฐกิจพอเพียงตัดสินใจตามหลัก คือ สามห่วง สองเงื่อนไข จุดมุ่งหมายเพื่อการพัฒนา ที่สมดุลและยั่งยืน ลดความผัน ผวน หลักการตัดสินใจต้องเริ่มจากการประเมินศักยภาพภายในของเรา ทั้งในระยะสั้นและระยะยาวและใช้หลักปรัชญาใน การพิจารณาก็จะรู้ว่าอะไรเป็นสิ่งที่ควรทำ อะไรเป็นสิ่งที่ ควรมีการติดต่อกับภายนอก หากมีหลักของความมีเหตุผล ทำให้มี ความรอบรู้และมีสติมองระยะยาว วิเคราะห์ศักยภาพอย่างถูกต้อง เมื่อมีเหตุผลก็จะทำให้พึ่งตนเองได้ แต่ไม่ทำอะไรเอาหมด จนขาด ประสิทธิภาพ นอกจากนี้การคำนึงถึงความเสี่ยงและการสร้างภูมิคุ้มกัน ทำให้ตระหนักว่า ควรทำเองหรือ การติดต่อ ภายนอกลักษณะใดที่ทำให้เรารับมือกับการเปลี่ยนแปลงได้ดีกว่ากัน

387 ตัวอย่างเช่น การใช้นํ้ามันปิโตรเลียม ประเทศไทยต้องนำเข้านํ้ามัน ไม่สามารถผลิตในประเทศ ได้เพียงพอ ทางเลือกจึงไม่มี แต่หากจะให้มีความพอเพียง ต้องมีมาตรการในการสำรองนํ้ามัน เพื่อให้รู้ว่า หากมีปัญหาขาดแคลนนํ้ามัน ในตลาดโลกจะมีนํ้ามันใช้ในประเทศระยะหนึ่ง ทำให้มีเวลาในการปรับตัว มีการกระจายแหล่งนำเข้าเพื่อลดความไม่แน่นอน รวมทั้งมีมาตรการไม่ให้มีการพึ่งพานํ้ามันปิโตรเลียมมาก เกินไป โดยมีการพัฒนาพลังงานทดแทนที่มีความคุ้มค่า มีราคาที่จะ สะท้อนในเรื่องของต้นทุนที่แท้จริง รวมถึงความขาดแคลนและความเสี่ยงด้วย การทำตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงต้องไม่มีหนี้สินจริงหรือไม่ โดยทั่วไปบุคคลและธุรกิจ มีความจำเป็นในการ ก่อหนี้ เพื่อการลงทุน หรือการใช้จ่ายในสินค้าคงทนที่มีมูลค่าสูง เช่น ที่อยู่อาศัย ยานพาหนะ ตู้เย็น เป็นต้น หากใช้หลักของ ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงจะทำให้มีความพอเพียงในการก่อหนี้ โดยใช้หลักความมีเหตุมีผลในการพิจารณาความจำเป็นเหมาะสมของการก่อหนี้ การคาดการณ์รายได้ ในอนาคต และขนาดของการกู้ที่เหมาะสม ทำให้พอดีไม่มากไปน้อยไป ไม่เบียดเบียนตนเองและผู้อื่น นอกจากนี้ยังต้องคำนึงถึงความ เสี่ยงและการมีภูมิคุ้มกัน การกู้หนี้ตามกรอบปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง จะสร้างความพอเพียง คือ เป็นการกู้ที่เป็นประโยชน์ และมีความสามารถในการใช้คืนได้ 4.2 การประยุกต์ใช้ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงกับการบริหารเศรษฐกิจของประเทศ การบริหารเศรษฐกิจของประเทศต้องคำนึงถึงการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจในระยะยาวและความมี เสถียรภาพในระยะสั้น การเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจในระยะยาว เป็นเครื่องมือที่สำคัญทางเศรษฐกิจของประเทศกำลัง พัฒนาในการเพิ่มรายได้ประชาชาติให้ทันกับประเทศที่พัฒนาแล้วการมุ่งเน้นอัตราการเจริญเติบโตสูงๆ นี้จะก่อให้เกิดการใช้ จ่ายของรัฐบาลที่ไม่ถูกต้อง โดยเน้นอุตสาหกรรมขนาดใหญ่และละเลยภาคประชาชนและสังคม ก่อให้เกิดปัญหาความเหลื่อม ล้าทางรายได้สูงขึ้นและประสบปัญหาทางด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ซึ่งกระทบโดยตรงต่อความเป็นอยู่ของ ประชากรในประเทศ ดังนั้น การมุ่งเน้นการเจริญเติบโต ทางเศรษฐกิจนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อบรรลุความอยู่ดีกินดี หรือสวัสดิการ ที่ดีของประชาชนในประเทศ โดยมีปัจจัยขับเคลื่อนที่สำคัญ 4 ปัจจัย ได้แก่ ทุนกายภาพ ทุนมนุษย์ ทุนธรรมชาติและทุน สังคม ซึ่ง ได้นำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาประยุกต์ใช้ในการบริหารจัดการปัจจัยทุนเหล่านี้เพื่อให้เกิด การ เจริญเติบโตทางเศรษฐกิจอย่างมีคุณภาพ 1. ทุนกายภาพ ประเทศกำลังพัฒนาที่เน้นการบริหารเศรษฐกิจเพื่อเพิ่มอัตราการเจริญเติบโต ทาง เศรษฐกิจอาจมีการสะสมทุนทางกายภาพมากเกินไป ภาครัฐมีการใช้จ่ายที่ไม่สมเหตุสมผล ประกอบ กับการมีเงินออมใน ประเทศตํ่า ทำให้ต้องพึ่งพาเงินกู้และเงินลงทุนจากต่างประเทศมากเกินไป จนขาด เสถียรภาพทางเศรษฐกิจ จึงได้น้อมนำ หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาเป็นแนวทางในการบริหาร เศรษฐกิจของประเทศ เนื่องจากปรัชญาของเศรษฐกิจ พอเพียงเน้นการให้ประชาชนดำเนินชีวิตในทางสายกลาง มีความพอประมาณและมีภูมิคุ้มกันที่ดี ประชาชนต้องเริ่มที่การ พึ่งพาตนเอง โดยการปลูกพืชและเลี้ยงสัตว์

388 เพื่อการบริโภคภายใต้การทำการเกษตรแบบผสมผสาน เมื่อมีผลผลิตมากพอก็จะนำมาแปรรูปหรือทำการขาย หาก ประชาชนมีการพึ่งพาตนเอง สามารถขายผลผลิตที่เหลือจากการบริโภคและมีการใช้จ่ายอย่าง พอประมาณ รู้จักเก็บออมเพื่อ สร้างภูมิคุ้มกันให้กับตนเอง ปัญหาการขาดเงินทุนของประเทศกำลังพัฒนาก็จะลดลงและพึ่งพาเงินทุนจากต่างประเทศ น้อยลงด้วย ซึ่งจะช่วยรักษาเสถียรภาพทางการเงินของประเทศได้ 2. ทุนมนุษย์ ทุนมนุษย์เป็นส่วนสำคัญของการเจริญเติบโตของประเทศอย่างยั่งยืนในระยะยาว การ เรียนรู้จากการทำงานและการศึกษาโดยเฉพาะคุณภาพของการศึกษาเป็นปัจจัยสำคัญในการเพิ่มทุนมนุษย์ ภายใต้ปรัชญา ของเศรษฐกิจพอเพียงที่ให้ความสำคัญกับความรู้และการศึกษา เพื่อที่จะนำมาใช้ประกอบการพิจารณาตัดสินใจอย่างมี เหตุผลการศึกษาจะไม่จำกัดเฉพาะการศึกษาในระบบ แต่จะรวมถึงการศึกษา นอกห้องเรียน เช่น การเรียนรู้ภูมิปัญญา ท้องถิ่นการศึกษาหาความรู้เพื่อเพิ่มทักษะ ศักยภาพและขีด ความสามารถ นับได้ว่าหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงช่วย ส่งเสริมการเพิ่มทุนมนุษย์ ซึ่งทุนมนุษย์นี้จะ เป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจอย่างยั่งยืน 3. ทุนธรรมชาติ ทุนธรรมชาติหรือการใช้ทรัพยากรธรรมชาติของประเทศ ประเทศใดใช้ ทรัพยากรธรรมชาติมากเกินไป จะส่งผลให้ทรัพยากรธรรมชาติที่มีอยู่หมดไปและยังส่งผลร้ายต่อสิ่งแวดล้อม สร้างมลพิษ สุดท้ายจะส่งผลร้ายกลับมายังประชากรในประเทศ ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงจะให้ ความสำคัญในเรื่องการรักษา คุณภาพทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมภายใต้หลักการความพอประมาณ ความมีเหตุผลและการมีภูมิคุ้มกัน หาก ประชาชนในทุกภาคส่วนมีเหตุผลในการใช้ทรัพยากร จะทำให้มี การใช้อย่างระมัดระวัง พอประมาณและช่วยกันอนุรักษ์ ทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม สิ่งเหล่านี้จะช่วยรักษา คุณภาพชีวิต ความเป็นอยู่ที่ดีของคนในสังคมอย่างยั่งยืน 4. ทุนสังคม เป็นทุนที่เกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมและสังคมภายในชุมชน เป็นบรรทัดฐานหรือค่านิยม ของ กลุ่มคน ทุนสังคมถือเป็นปัจจัยที่สำคัญปัจจัยหนึ่งในการส่งเสริมการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ โดยการลดค่าใช้จ่ายในการ ดำเนินกิจกรรมทางเศรษฐกิจ ลดปัญหาการดำเนินธุรกรรม เช่น ปัญหานักแสวงหา ผลประโยชน์ ปัญหาข้อมูลไม่เท่าเทียมกัน เป็นต้น ทุนสังคมช่วยในการรับส่งข้อมูล ข่าวสาร เทคโนโลยี และ ค่านิยมและวัฒนธรรมและช่วยส่งเสริมให้มีระบบสถาบันที่ เข้มแข็งและมีธรรมาภิบาล ตามหลักการของ ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง หากประชาชนในประเทศยึดหลักคุณธรรม มีความ ซื่อสัตย์ คนในสังคมมีความไว้วางใจกัน เชื่อถือกัน จะช่วยขจัดปัญหานักแสวงหาผลประโยชน์และปัญหาข้อมูลไม่เท่าเทียม กันให้หมดไปได้ ซึ่งจะช่วยส่งเสริมให้ประเทศมีการสร้างความเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจอย่างมีคุณภาพภายใต้ หลักปรัชญา ของเศรษฐกิจพอเพียงที่เน้นในหลักการมีเหตุผล มีความพอประมาณและมีภูมิคุ้มกันและใช้ความรู้หรือประสบการณ์มา พิจารณาอย่างละเอียดรอบคอบ รวมทั้งการมีคุณธรรมหรือธรรมาภิบาลในองค์กรของรัฐ หากรัฐยึดหลักปรัชญาของเศรษฐกิจ พอเพียงในการจัดการปัจจัยทุนต่าง ๆ เหล่านี้ จะช่วยให้มีการบริหารจัดการ อย่างเหมาะสม เพื่อให้ได้มาซึ่งการเจริญเติบโต ที่มีคุณภาพและนำมาซึ่งสวัสดิการสังคมและความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นของประชากรในประเทศ