แผนเศรษฐศาสตร์

289 ตอนที่3 จงใส่เครื่องหมาย ✓ หรือ × หน้าข้อความที่เหมาะสม .............. 1. เงินเป็นสิ่งที่สังคมยอมรับโดยทั่วไปใช้เป็นสื่อกลางในการแลกเปลี่ยนและชำระค่าสินค้า .............. 2. โลหะที่นำมาใช้ได้แก่ ธนบัตรและทองคำ .............. 3. เงินฝากกระแสรายวันเป็นเงินฝากที่มีการจ่ายโอนกันด้วยใบโอนเท่านั้น .............. 4. ตลาดเงินเป็นตลาดที่มีการระดมเงินทุนและให้สินเชื่อระยะสั้นไม่เกิน 1 ปี .............. 5. ตลาดทุนเป็นตลาดที่มีการระดมเงินออมและให้สินเชื่อในระยะปานกลาง .............. 6. ตลาดรองเป็นตลาดที่ทำการซื้อขายหลักทรัพย์เก่า ซึ่งเป็นการลงทุนที่ไม่แท้จริง .............. 7. การใช้นโยบายการเงินมีผลกระทบต่อการเปลี่ยนแปลงผลผลิต รายได้ และการจ้างงาน .............. 8. ธนาคารพาณิชย์ของคนไทยแห่งแรกคือ ธนาคารฮ่องกงและเซี่ยงไฮ้ จำกัด .............. 9. การออกธนบัตรมากเกินความจำเป็นจะทำให้เกิดภาวะเงินเฟ้อ .............. 10. การออกธนบัตรต้องมีทุนสำรองเงินตราเป็นทองคำและสินทรัพย์ต่างประเทศ

290 ใบงานที่ 1 ธนาคารกลางเลือกใช้หลักการใดในการพิจารณาว่าจะใช้นโยบายการเงินแบบหดตัว หรือแบบขยายตัว ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ใบงานที่ 2 หากกำหนดให้สิ่งอื่น ๆ คงที่เมื่อระบบเศรษฐกิจเกิดช่องห่างเงินฝืด ธนาคารกลางควรใช้นโยบาย การเงินแบบใด เพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าว ยกตัวอย่างมาตรการการเงินมา 1 มาตรการ ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ใบงานที่ 3 ธนาคารกลางควรเลือกใช้เครื่องมือของนโยบายการเงินอะไรบ้าง เพื่อก่อให้เกิดผลต่าง ๆ ดังนี้ (ก) ควบคุมการให้สินเชื่อของธนาคารพาณิชย์ให้อยู่ในระดับที่ลดลง ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................................................

291 (ข) สนับสนุนธนาคารพาณิชย์ปล่อยสินเชื่อ โดยไม่เปลี่ยนแปลงอัตราเงินสดสำรองตามกฎหมาย ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................................... (ค) ส่งเสริมธนาคารพาณิชย์จัดสรรสินเชื่อด้านการเกษตร ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................................... (ง) ส่งเสริมธนาคารพาณิชย์จัดสรรสินเชื่อในธุรกิจขนาดเล็ก ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................................................

292 บันทึกหลังการสอน ข้อสรุปหลังการสอน .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. ปัญหาที่พบ .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. แนวทางแก้ปัญหา .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. ..................................................................................................................................................

293 แผนการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการที่13 หน่วยที่11 รหัส 30200-1001 หลักเศรษฐศาสตร์ สอนครั้งที่ 13 ชื่อหน่วย นโยบายการคลัง จำนวน 3 ชั่วโมง สาระสำคัญ รายได้ของรัฐบาลได้มาจากประชาชน กล่าวคือ การใช้จ่ายต่าง ๆ ของรัฐบาลจะได้มาโดยการโยกย้ายทรัพยากร บางส่วนจากภาคเอกชน เนื่องจากทรัพยากรต่าง ๆ ของสังคมในขณะใดขณะหนึ่งมีจำนวนจำกัด ซึ่งต้องแบ่งกันใช้ระหว่าง ภาครัฐบาลและภาคเอกชน ดังนั้น เมื่อภาครัฐบาลใช้มากขึ้น ภาคเอกชนจะต้องใช้น้อยลง รัฐบาลมักจะหาเงินมาใช้จ่ายด้วย วิธีการต่าง ๆ เมื่อได้รายได้มารัฐบาลจะนำไปใช้จ่ายตามวัตถุประสงค์ที่ได้กำหนดไว้ ซึ่งการใช้จ่ายของรัฐบาลถือเป็นเครื่องมือ ทางการคลังที่ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจให้เป็นไปตามแนวทางที่รัฐบาลต้องการ แต่อย่างไรก็ตาม รัฐบาลต้อง จัดทำงบประมาณแผ่นดินเพื่อใช้เป็นเครื่องมือในการบริหารประเทศ การหาเงินเพื่อมาใช้จ่ายของรัฐบาล นอกจากการเก็บ ภาษีอากรแล้วรัฐบาลยังทำการกู้ยืมเงินหรือการก่อหนี้สาธารณะทั้งจากภายในและต่างประเทศ เพื่อนำมาใช้จ่ายในโครงการ ต่าง ๆ ของรัฐบาล จุดประสงค์การเรียนรู้ 1. เข้าใจความหมายและความสำคัญของการคลัง 2. เข้าใจความหมายและวัตถุประสงค์ของนโยบายการคลัง 3. อธิบายประเภทและเครื่องมือของนโยบายการคลังได้ 4. อธิบายเกี่ยวกับรายได้ของรัฐบาล รายจ่ายสาธารณะของรัฐบาล และหนี้สาธารณะได้ 5. อธิบายงบประมาณแผ่นดินได้ สมรรถนะประจำหน่วย แสดงความรู้เกี่ยวกับนโยบายการคลังของรัฐบาล สาระการเรียนรู้ 1. ความหมายและความสำคัญของการคลัง 2. ความหมายและวัตถุประสงค์ของนโยบายการคลัง 3. ประเภทและเครื่องมือของนโยบายการคลัง 4. รายได้และรายจ่ายสาธารณะของรัฐบาล 5. งบประมาณแผ่นดิน

294 กิจกรรมการเรียนการสอน ขั้นนำเข้าสู่บทเรียน 1. ครูกล่าวว่า บทบาทของรัฐบาลในอดีตมีขอบเขตจำกัด คือ รักษาความมั่นคงปลอดภัยทั้งภายในและภายนอก ประเทศ การทูต การศาล ส่วนเรื่องกิจกรรมทางเศรษฐกิจจะเป็นเรื่องของเอกชน แต่ในปัจจุบันรัฐบาลได้เข้ามา ดำเนิน กิจกรรมทางเศรษฐกิจหลายด้านเพื่อเสถียรภาพที่มั่นคง และชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีของประชาชน รัฐบาลจึงมีรายจ่ายเพิ่มขึ้น การใช้จ่ายของรัฐบาลมีผลกระทบต่อระบบเศรษฐกิจ ทำให้ระบบเศรษฐกิจขยายตัว ดังนั้น เพื่อให้บรรลุเป้าหมายที่วางไว้ รัฐบาลจำเป็นต้องมีเครื่องมือในการบริหารงาน นั่นคือ นโยบายการคลัง (Fiscal Policy) ซึ่งเป็นกลไกที่สำคัญของรัฐบาลใน การบริหารประเทศ โดยมีความสามารถในการหา รายได้ให้เพียงพอกับรายจ่ายและมีการใช้จ่ายอย่างมีประสิทธิภาพ ทำให้ เกิดภาวะเศรษฐกิจที่ดี มีเสถียรภาพ ไม่เกิดภาวะเงินเฟ้อ เงินฝืด มีการกระจายรายได้ที่เป็นธรรม ประชาชนมีมาตรฐานการ ครองชีพที่ดีขึ้น มีรายได้ประชาชาติสูงขึ้น 2. ครูกล่าวว่า ในหน่วยการเรียนรู้ที่ 11 นี้ ผู้เรียนจะได้เรียนรู้นโยบายการคลัง เพื่อนำความรู้ที่ได้ไปประยุกต์ใน ชีวิตประจำวัน ขั้นสอน 3. ครูใช้เทคนิคการบรรยาย ความหมายและความสำคัญของการคลัง 3.1 ความหมายของการคลัง การคลัง หมายถึง การกำหนดนโยบายและการดำเนินงานทางการเงินด้วยการหารายได้และ การใช้จ่าย ของรัฐบาล โดยรัฐบาลจะมีรายได้จากภาษีอากร การขายสินค้าและบริการ และรายได้อื่น ๆ รวมทั้งการกู้ยืมทั้งภายในและ ภายนอกประเทศ ส่วนการใช้จ่ายของรัฐบาลจะใช้จ่ายเงินตามงบประมาณ ที่เสนอต่อรัฐสภา อันได้แก่ การบริหารประเทศ การป้องกันประเทศ การรักษาความสงบ การบริการชุมชน และสังคม และการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศ 3.2 ความสำคัญของการคลัง การคลังมีความสำคัญในการดำเนินงานของรัฐบาล เพราะรัฐบาลจะต้องมีทั้งส่วนที่เป็นรายได้ และ รายจ่ายเพื่อการพัฒนาประเทศ รัฐบาลจำเป็นต้องมีรายได้ซึ่งส่วนใหญ่มาจากการจัดเก็บภาษีอากร จากประชาชน เพื่อจะได้ นำมาใช้จ่ายให้พอเพียงกับความต้องการของระบบเศรษฐกิจ การใช้จ่ายของรัฐบาล จะส่งผลกระทบต่อรายได้ประชาชาติ การผลิต การบริโภค และการจ้างงาน หากรัฐบาลมีรายได้ไม่เพียงพอ กับรายจ่าย ก็จะต้องกู้ยืมเงินมาชดเชย จึงต้องศึกษาว่า รัฐบาลควรจะจัดเก็บภาษีอากรและนำไปใช้จ่าย อย่างไรจึงจะเกิดประโยชน์สูงสุดแก่ประชาชนเจ้าของประเทศ 4. ครูใช้เทคนิคการบรรยาย ความหมายและวัตถุประสงค์ของนโยบายการคลัง นโยบายการคลัง (Fiscal Policy) หมายถึง นโยบายเกี่ยวกับการหารายได้และการใช้จ่ายของรัฐบาล ซึ่งเป็น เครื่องมือในการกำหนดแนวทาง เป้าหมายและการดำเนินงาน เพื่อให้บรรลุเป้าหมายทางเศรษฐกิจ การดำเนินนโยบายการ

295 คลังอาจใช้วิธีการต่าง ๆ เช่น การเปลี่ยนแปลงการใช้จ่ายของรัฐบาล การเปลี่ยนแปลงแหล่งและวิธีการหารายได้ การ เปลี่ยนแปลงอัตราภาษี เป็นต้น 4.1 วัตถุประสงค์ของนโยบายการคลัง นโยบายการคลังมีวัตถุประสงค์ที่สำคัญ 5 ประการ ดังนี้ 1. การรักษาเสถียรภาพทางเศรษฐกิจ เนื่องจากภาวะเศรษฐกิจที่ขาดเสถียรภาพมักจะก่อให้เกิด ความ เดือดร้อนแก่ประชาชนจำนวนมาก นโยบายการคลังจึงต้องพยายามสร้างเสถียรภาพทางเศรษฐกิจ สร้างเสถียรภาพในตลาด เงิน และความสมดุลในบัญชีเดินสะพัด 2. การเสริมสร้างความเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ ระบบเศรษฐกิจจะมีการขยายตัวก็ต่อเมื่อการสะสมทุน มีอัตราการเพิ่มสูงกว่าอัตราการเพิ่มของประชาชน รัฐบาลอาจใช้นโยบายการคลังโดยเพิ่ม การใช้จ่ายในด้านการศึกษา เพื่อ ยกระดับความรู้และทักษะของประชาชนให้สูงขึ้น หรือเพิ่มการลงทุน ด้านสาธารณูปโภค เพื่ออำนวยความสะดวกแก่การ ลงทุนและการผลิตของภาคเอกชน รวมทั้งการเลือกใช้ ประเภทและอัตราภาษีเพื่อจูงใจนักลงทุน 3. การส่งเสริมการจัดสรรทรัพยากรระหว่างภาคเอกชนและภาครัฐบาลให้เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ การที่รัฐบาลเข้าไปยุ่งเกี่ยวกับกิจกรรมทางเศรษฐกิจไม่ว่าจะเป็นการผลิตสินค้าและบริการด้วยตนเอง หรือ การเก็บภาษี อากร ล้วนทำให้รัฐบาลต้องเสียค่าใช้จ่าย หากรัฐบาลใช้ทรัพยากรของสังคมมาก ทรัพยากรที่ เหลือสำหรับภาคเอกชนก็จะ ลดลง นโยบายการคลังจึงมีความสำคัญในการกำหนดว่า การจัดสรรทรัพยากร ระหว่างภาครัฐบาลและภาคเอกชนเป็นไปใน สัดส่วนที่ทำให้สังคมได้รับสวัสดิการสูงสุดหรือไม่ และการจัดสรร ทรัพยากรในภาครัฐบาลมีประสิทธิภาพเพียงใด รัฐบาล สามารถจัดหาสินค้าและบริการสาธารณะทั้งปริมาณ และคุณภาพตรงกับความต้องการของประชาชนหรือไม่ 4. การส่งเสริมการกระจายรายได้ที่เป็นธรรมและลดความเหลื่อมล้ำของรายได้ เนื่องจากแผนการ ใช้จ่าย ของรัฐบาลจะเป็นตัวกำหนดว่าประชาชนกลุ่มใดได้รับประโยชน์จากการใช้จ่ายของรัฐบาล และ แต่ละกลุ่มได้รับประโยชน์ มากน้อยต่างกันเท่าใด ส่วนแผนการหารายได้ต้องวิเคราะห์ว่าประชาชนกลุ่มใด เป็นผู้รับภาระการใช้จ่ายของรัฐ และแต่ละ กลุ่มรับภาระมากน้อยต่างกันเท่าใด ดังนั้น นโยบายการคลัง จึงสามารถนำไปสู่การปรับปรุงการกระจายรายได้ของประชาชน ให้มีความเท่าเทียมกันมากขึ้น 5. การแก้ไขปัญหาความยากจน รัฐบาลมีหน้าที่ดูแลแก้ไขปัญหาความยากจนของประชาชน โดยมุ่งเน้นผู้ ที่ยากจนที่สุดและแก้ปัญหาความไม่เป็นธรรมทางเศรษฐกิจและสังคม 5. ครูใช้สื่อ PowerPoint ประกอบเทคนิคการบรรยาย ประเภทและเครื่องมือของนโยบายการคลัง โดยทั่วไปแยกนโยบายการคลังออกเป็น 2 แบบ คือ การแบ่งนโยบายการคลังตามลักษณะ การทำงานและการ แบ่งนโยบายการคลังตามปัญหาที่ต้องแก้ไข 1. นโยบายการคลังจำแนกตามลักษณะการทำงาน แบ่งเป็นนโยบายการคลังแบบอัตโนมัติ และนโยบายการ คลังแบบตั้งใจ 1) นโยบายการคลังแบบอัตโนมัติ เป็นนโยบายการคลังที่สามารถปรับตัวเพื่อให้เกิด เสถียรภาพหรือลด ความผันผวนได้โดยอัตโนมัติ กล่าวคือ จะช่วยชะลอการใช้จ่ายมวลรวมไม่ให้เพิ่มสูงขึ้น มากเกินไปในขณะที่เกิดภาวะเงินเฟ้อ

296 และช่วยพยุงการใช้จ่ายมวลรวมไม่ให้ลดลงมากเกินไปในขณะที่เกิด ภาวะเศรษฐกิจตกต่ำ เครื่องมือของนโยบายการคลังแบบ อัตโนมัติ ได้แก่ ภาษีเงินได้ และรายจ่ายเงินโอน และเงินช่วยเหลือ 2) นโยบายการคลังแบบตั้งใจ ในกรณีที่ระบบเศรษฐกิจมีความผันผวนมากและเกิดขึ้นเป็น เวลานาน การ แก้ไขปัญหาโดยใช้นโยบายการคลังแบบอัตโนมัติอาจไม่ได้ผล รัฐบาลจะต้องใช้นโยบายการคลัง แบบตั้งใจ เครื่องมือของ นโยบายการคลังแบบตั้งใจ ได้แก่ การเปลี่ยนแปลงชนิดของภาษี อัตราภาษี และการเปลี่ยนแปลงระดับการใช้จ่ายของรัฐบาล 2. นโยบายการคลังจำแนกตามลักษณะปัญหาเศรษฐกิจที่ต้องแก้ไข แบ่งเป็นนโยบายการคลัง แบบขยายตัว และนโยบายการคลังแบบหดตัว 1) นโยบายการคลังแบบขยายตัว เป็นนโยบายการคลังที่เพิ่มงบประมาณรายจ่ายและ ลดภาษี เป็นการใช้ จ่ายงบประมาณแบบขาดดุลและเป็นการยกระดับรายจ่ายมวลรวมของระบบเศรษฐกิจ เพราะรายจ่ายของรัฐบาลจะเพิ่มขึ้น แล้ว การลดภาษียังมีผลให้รายจ่ายในภาคเอกชนเพิ่มสูงขึ้น การดำเนินนโยบายการคลังดังกล่าว ทำให้ระบบเศรษฐกิจ ขยายตัว การจ้างงานและรายได้ประชาชาติ เพิ่มสูงขึ้น รัฐบาลใช้นโยบายการคลังแบบขยายตัวในกรณีที่เกิดภาวะเศรษฐกิจ ตกต่ำ รายจ่ายมวลรวม มีไม่เพียงพอที่จะทำให้เกิดภาวะการจ้างงานเต็มที่ได้ 2) นโยบายการคลั งแบบหดตั วเป็ นนโยบายการคลั งที่ ลดงบประมาณรายจ่ายและเพิ่ มภาษี หรือการ ตั้งงบประมาณแบบเกินดุล เพื่อให้ความต้องการใช้จ่ายมวลรวมลดลง อันจะนำไปสู่การลดแรง กดดันของภาวะเงินเฟ้อ 6. ครูใช้สื่อ PowerPoint ประกอบเทคนิคการบรรยาย รายได้และรายจ่ายสาธารณะของรัฐบาล 6.1 รายได้ของรัฐบาล รายได้ของรัฐบาล (Government Revenue) เนื่องจากรัฐบาลต้องใช้จ่ายเพื่อบริหารราชการ แผ่นดิน ตามภาระหน้าที่ในด้านต่าง ๆ เช่น การป้องกันประเทศ การรักษาความสงบเรียบร้อย การศึกษา การพัฒนาเศรษฐกิจ การให้ สวัสดิการแก่ประชาชน เป็นต้น ดังนั้น รัฐบาลจึงมีหน้าที่ในการหารายได้จาก แหล่งต่าง ๆ ซึ่งส่วนใหญ่เป็น รายได้จาก ประชาชนเกือบทั้งหมด ทำให้ส่งผลกระทบต่อระบบเศรษฐกิจ ภาคต่างๆ แหล่งที่มาของรายได้รัฐบาล โดยทั่วไปแบ่งออกเป็น 2 ประเภทใหญ่ ๆ คือ 1. รายได้ที่เป็นภาษีอากร (Tax Revenue) รายได้หลักที่สำคัญที่สุดของรัฐบาล คือ รายได้ จากการ จัดเก็บภาษีอากรประเภทต่าง ๆ การเก็บภาษีอากรที่เพิ่มมากขึ้น จะทำให้รัฐบาลมีงบประมาณ เพื่อนำไปใช้จ่ายเพิ่มมากขึ้น แต่รัฐบาลต้องคำนึงถึงความสามารถในการเสียภาษีของประชาชนด้วย ภาษี ที่รัฐบาลจัดเก็บแบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ 1) ภาษีทางตรง (Direct Tax) คือ ภาษีที่ผู้เสียภาษีเป็นผู้แบกรับภาระของภาษีนั้นทั้งหมด หรือเป็น ส่วนใหญ่ ไม่สามารถผลักภาระภาษีไปให้ผู้อื่นได้ เช่น ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ภาษีการใช้จ่าย เพื่อการบริโภค ภาษีเงินได้ นิติบุคคล ภาษีการประกันสังคม ภาษีมรดก ภาษีที่เก็บจากทุน เเละภาษีการ ให้โดยเสน่หา เป็นต้น 2) ภาษีทางอ้อม (Indirect Tax) คือ ภาษีที่ผู้เสียภาษีไม่ได้เป็นผู้แบกรับภาระของภาษีนั้น ผู้เสีย ภาษีสามารถผลักภาระภาษีไปให้ผู้อื่นได้ เช่น รัฐบาลเก็บภาษีสรรพสามิตจากผู้ผลิตสุรา ผู้ที่ผลิตสุรา จะผลักภาระภาษี ทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งที่ตนต้องเสียให้กับรัฐบาลแก่ผู้บริโภคในรูปของการขายสุราในราคา ที่แพงขึ้น เป็นต้น ภาษีทางอ้อม

297 ได้แก่ ภาษีสินค้าขาเข้า ภาษีสินค้าขาออก ภาษีสรรพสามิต ภาษีการค้า ภาษีทรัพย์สิน อากรและแสตมป์ ค่าใบอนุญาตและ กำไรจากรัฐวิสาหกิจ การใช้ประโยชน์จากภาษีทางตรงและภาษีทางอ้อมเป็นเครื่องมือในการดำเนินนโยบายของ รัฐบาล เช่น ในการใช้ภาษีเป็นเครื่องมือในการกระจายรายได้ รัฐบาลควรใช้ภาษีทางตรงเป็นเครื่องมือ เพราะภาษีทางตรงนั้น ภาระภาษี ที่รัฐบาลจัดเก็บมักตกแก่ผู้เสียภาษี ดังนั้น รัฐบาลจึงจะเลือกใช้ภาษี แต่ละชนิดเก็บจากผู้ที่รัฐบาลต้องการจะลดความ ได้เปรียบทางเศรษฐกิจ เช่น การเก็บภาษีมรดก หรือ การเก็บภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาในระบบก้าวหน้า เป็นต้น โครงสร้างของอัตราภาษีที่จัดเก็บมี3 ประเภท คือ 1. อัตราภาษีตามสัดส่วน โครงสร้างภาษีของอัตราภาษีตามสัดส่วนนั้น อัตราภาษีที่จัดเก็บจะอยู่คงที่ เมื่อฐานของภาษีขยายใหญ่ขึ้น ภาษีที่จัดเก็บโดยมีอัตราภาษีคงที่ เช่น ภาษีศุลกากร ภาษีสรรพสามิต ภาษีมูลค่าเพิ่ม เป็นต้น 2. อัตราภาษีแบบก้าวหน้า โครงสร้างภาษีแบบก้าวหน้านั้น อัตราภาษีที่จัดเก็บจะเพิ่มขึ้น เร็วกว่าฐาน ภาษีที่เพิ่มขึ้น การจัดเก็บภาษีในอัตราก้าวหน้านี้ถือเป็นการจัดเก็บที่ทำให้เกิดการกระจายรายได้ ตัวอย่างภาษีอัตราก้าวหน้า นี้ ได้แก่ ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา 3. อัตราภาษีแบบถดถอย โครงสร้างของอัตราภาษีแบบถดถอย จะมีลักษณะที่ว่าเมื่อฐานภาษี ขยาย ใหญ่ขึ้น อัตราภาษีที่จัดเก็บนั้นจะลดลง การจัดเก็บภาษีแบบถดถอยนี้ ผู้มีรายได้น้อยต้องเสียภาษี ในอัตราที่สูงกว่าผู้มีรายได้ สูง ภาษีอัตราแบบถดถอยนี้ ได้แก่ ภาษีบำรุงท้องที่ ที่ขณะนี้กำหนดให้ อัตราภาษีของราคาที่ดินต่ำกว่าไร่ละ 30,000 บาท อัตรา 0.5% ของราคาที่ดินปานกลาง และราคาที่ดิน เกินไร่ละ 30,000 บาท อัตราไร่ละ 0.25% 2. รายได้และรายรับที่มิใช่ภาษีอากร (Non-Tax Revenue) นอกจากรายได้ที่เป็นภาษีอากรแล้ว รัฐบาลยังมีรายได้ในรูปอื่น ๆ เพื่อนำมาใช้จ่ายในกิจการของรัฐ รายได้อื่น ๆ นั้นพอจะแบ่งได้ดังนี้ 1) รายได้จากการประกอบธุรกิจของรัฐบาล เป็นรายได้ที่อยู่ในรูปของรัฐวิสาหกิจหรือในรูปของ หน่วยงานอื่น ๆ รายได้ที่เกิดจากการประกอบธุรกิจของรัฐจากการผลิตหรือจำหน่ายสินค้าและบริการต่าง ๆ แก่ประชาชน กล่าวคือ การซื้อสินค้าและบริการของรัฐบาลโดยประชาชนจะเป็นไปตามความสมัครใจ ส่วนที่เป็นรายได้ของรัฐบาลก็คือ กำไรจากการประกอบธุรกิจดังกล่าว อย่างไรก็ตาม รัฐบาลมีเหตุผล ในการเข้าไปประกอบกิจการ ดังนี้ (1) เพื่อทำการผลิตสินค้าและบริการบางอย่างที่จำเป็นต่อความเป็นอยู่ของประชาชน อาทิ สิ่ง สาธารณูปโภค (2) เพื่อเป็นการให้สวัสดิการแก่ประชาชน โดยรัฐบาลเป็นผู้ผลิตสินค้าและบริการ บางอย่างและ ขายให้แก่ประชาชนในราคาที่ต่ำ เช่น การจัดบริการรถโดยสารประจำทาง การสร้าง อาคารสงเคราะห์ เป็นต้น (3) เพื่อใช้เป็นเครื่องมือในการหารายได้ รัฐบาลอาจทำการผูกขาดการผลิตสินค้าและ บริการ บางอย่างเพื่อเป็นเครื่องมือในการหารายได้ของรัฐบาล เช่น การผูกขาดการผลิตหรือจำหน่ายสุรา และยาสูบ เป็นต้น 2) รายได้จากการกู้ยืมหรือการก่อหนี้สาธารณะ เป็นวิธีการกู้ยืมเงินจากประชาชน หรือ กู้ยืมเงิน จากต่างประเทศ การก่อหนี้สาธารณะของรัฐบาลเป็นการหาเงินมาใช้จ่ายก่อนแล้วเก็บภาษีทีหลัง กล่าวคือ การกู้ยืมนั้นเพื่อ

298 ใช้จ่ายในกิจการต่าง ๆ ของรัฐบาล เมื่อถึงเวลาชำระหนี้ รัฐบาลจะจัดเก็บภาษีจาก ประชาชนมาชำระหนี้ ซึ่งเป็นปัญหาที่ต้อง พิจารณาต่อไปคือ ภาษีที่เก็บมาเพื่อชำระหนี้นั้นเก็บกับใคร และ ภาระในการกู้ยืมของรัฐบาลนั้นตกแก่ใคร ปัญหาเกี่ยวกับการก่อหนี้สาธารณะ มีดังนี้ (1) รัฐบาลทำการกู้ยืมเพื่อนำไปใช้จ่ายในกิ จการใด และสามารถทำการใช้จ่ายเงินที่กู้ยืมมานั้นคุ้มค่า หรือไม่ ถ้ารัฐบาลกู้ยืมมาเพื่อนำไปใช้จ่ายเกี่ยวกับการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต และใช้เงินกู้นั้น อย่างคุ้มค่าแล้ว การกู้ยืม ของรัฐบาลนั้นจะเป็นคุณประโยชน์ต่อสังคมส่วนรวม แต่ถ้ารัฐบาลนำเงินกู้ ที่ได้มาไปใช้จ่ายอย่างไม่คุ้มค่าอาจก่อให้เกิด ผลเสียต่อระบบเศรษฐกิจของประเทศ (2) รัฐบาลต้องพิจารณาว่าการกู้ยืมแต่ละครั้งมีความเหมาะสมกับภาวะเศรษฐกิจของประเทศ หรือไม่ กล่าวคือจะต้องพิจารณาว่าการกู้ยืมนั้นมีผลต่อภาวะเงินเฟ้อภาวะการจ้างงาน และการลงทุนของภาคเอกชนอย่างไร โดย หลักแล้วรัฐบาลจะต้องทำการกู้ยืมโดยคำนึงถึงประโยชน์และเสถียรภาพทาง เศรษฐกิจของประเทศเป็นสำคัญ (3) รัฐบาลต้องพิจารณาว่าการกู้ยืมเงินนั้นทำการกู้ยืมจากใคร และมีผลต่อภาวะเศรษฐกิจ อย่างไร หรือมีผลต่อภาวะการชำระเงินกู้ของประเทศอย่างไร แล้วใครจะเป็นผู้แบกรับภาระการชำระหนี้ ดังกล่าว ในกรณีที่กู้ยืมเงินในประเทศ รัฐบาลต้องพิจารณาว่าการกู้ยืมจากแต่ละแหล่งมีผลในด้านการ เพิ่ม ปริมาณเงินมากน้อยเพียงใด เช่น การกู้ยืมจากธนาคารกลางจะมีผลทำให้ปริมาณเงินเพิ่มขึ้นมาก จนอาจเป็นเหตุให้เกิดเงิน เฟ้อได้ง่าย ในกรณีของการกู้ยืมจากต่างประเทศ รัฐบาลจำเป็นต้องพิจารณาถึงความเหมาะสมในการ ก่อหนี้สาธารณะ แต่ละครั้ง เพราะการกู้ยืมจากต่างประเทศเท่ากับเป็นการนำทรัพยากรของประเทศ จำนวนหนึ่งไปชำระหนี้และดอกเบี้ย ให้แก่ต่างประเทศ 3) รายได้จากการบริหาร เป็นรายได้ที่เกิดจากการบริหารของรัฐบาล ได้แก่ ค่าธรรมเนียม ค่า ใบอนุญาต และค่าปรับ รายได้ประเภทนี้มีลักษณะคล้ายกับรายได้ที่เกิดจากการประกอบกิจการของ รัฐบาล การจัดเก็บ มักจะเป็นไปตามหลักของผลประโยชน์ที่ผู้เสียค่าธรรมเนียมหรือค่าใบอนุญาตได้รับ ประโยชน์ กล่าวคือ ผู้ที่เสียค่าธรรมเนียม หรือค่าใบอนุญาตนั้นจะเป็นผู้ที่ได้รับบริการบางอย่างโดยตรง จากรัฐบาล เช่น ค่าธรรมเนียมหนังสือเดินทางไปต่างประเทศ ค่าใบอนุญาตขับขี่รถยนต์ เป็นต้น แต่ผู้ที่ เสียค่าปรับไม่ได้เป็นผู้ที่ได้รับประโยชน์ เพราะเขาละเมิดกฎระเบียบ หรือกฎหมาย ของสังคม 4) รายได้จากการบริจาค รายได้ที่เกิดจากการบริจาคถือเป็นการให้เปล่าโดยสมัครใจ ของผู้ให้ เช่น ในแต่ละปีมีผู้บริจาคเงินและทรัพย์สินให้แก่โรงพยาบาล โรงเรียน สถานที่ราชการของรัฐบาล เป็นเงินจำนวนมาก 6.2 รายจ่ายสาธารณะของรัฐบาล รายจ่ายสาธารณะของรัฐบาล (Public Expenditure) หมายถึง การใช้จ่ายของรัฐบาลเพื่อรักษา ระดับการดำเนินงานของรัฐบาล และเพื่อผลประโยชน์ของสังคมโดยรวม การใช้จ่ายของรัฐบาลแบ่งออก เป็น 3 แนวทาง ดังนี้

299 1. การใช้จ่ายเพื่อรักษาระดับการบริหารงานของรัฐบาล เป็นรายจ่ายที่สำคัญที่สุดการใช้จ่ายในส่วนนี้ ได้แก่ การใช้จ่ายเกี่ยวกับการบริหาร การรักษาความสงบภายใน การป้องกันประเทศ และ รัฐบาลมักใช้เงินเป็นจำนวนมาก ในแต่ละปี 2. การใช้จ่ายเพื่อผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจโดยรวม รัฐบาลต้องใช้จ่ายในกิจการต่าง ๆ ทั้งในด้าน สังคมและด้านเศรษฐกิจ เพื่อที่จะทำให้ประชาชนส่วนใหญ่มีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น การใช้จ่ายใน ส่วนนี้ได้แก่ การจัดสรร การใช้ทรัพยากรของสังคม การจัดสรรการกระจายรายได้ การรักษาเสถียรภาพ ทางเศรษฐกิจและการส่งเสริมความ เจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ รายได้ประเภทนี้มักจะเป็นรายจ่ายที่ เกี่ยวกับการลงทุนของรัฐบาล 3. การใช้จ่ายเพื่อช่วยเหลือต่างประเทศ ปัจจุบันประเทศต่าง ๆ มักจะมีการคบหาสมาคมกัน เพื่อ แสวงหาอิทธิพลของประเทศและเพื่อความสงบสุขของโลก รัฐบาลจึงต้องใช้จ่ายเพื่อให้ความช่วยเหลือ แก่ต่างประเทศเป็น เงินจำนวนหนึ่งเป็นประจำ รายจ่ายประเภทนี้มักคำนึงถึงผลประโยชน์ของประเทศ เป็นสำคัญ 6.2.1 ประเภทของรายจ่ายสาธารณะ รายจ่ายสาธารณะจำแนกได้หลายแบบ ตามหลักพิจารณาว่า การใช้จ่ายแต่ละรายการของรัฐบาล มีผลกระทบต่อเศรษฐกิจ หรือมีผลต่อการจัดสรรการใช้ทรัพยากรภายในสังคมอย่างไร 1. การจำแนกรายจ่ายตามลักษณะการเพิ่มพูนประสิทธิภาพการผลิตโดยตรง ซึ่งแบ่งออกได้2 ลักษณะ ดังนี้ 1) รายจ่ายที่เพิ่มพูนประสิทธิภาพการผลิตโดยตรง เป็นการใช้จ่ายเพื่อการลงทุนของรัฐบาล จะช่วยให้ประเทศมีจำนวนสินค้าทุนและมีความสามารถในการผลิตเพิ่มขึ้น ซึ่งจะช่วยให้ประเทศมีความสามารถ ในการขยาย การผลิตเพิ่มขึ้นในอนาคต รายจ่ายนี้จะช่วยให้เศรษฐกิจของประเทศเจริญเติบโตอย่างรวดเร็ว และจะช่วยให้ประชาชนมีชีวิต ความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น เช่น การลงทุนสร้างระบบสาธารณูปโภค และการลงทุน ทางด้านงานวิจัยและพัฒนา เป็นต้น 2) รายจ่ายที่ไม่ได้เพิ่มพูนประสิทธิภาพการผลิตโดยตรง เป็นรายจ่ายเพื่อการบริโภคของ รัฐบาล เช่น การรักษาความสงบภายใน การบริหารงานของรัฐบาล เป็นต้น รายจ่ายนี้มีความสำคัญต่อความเจริญ เติบโตทาง เศรษฐกิจของประเทศ และช่วยเพิ่มความอยู่ดีกินดีของประชาชน 2. การจำแนกรายจ่ายจากการเคลื่อนย้ายการใช้ทรัพยากรระหว่างภาคเอกชนและภาค รัฐบาล ซึ่งแบ่งได้2 ลักษณะ ดังนี้ 1) การใช้จ่ายที่มีการเคลื่อนย้ายทรัพยากรโดยตรง เป็นรายจ่ายเกี่ยวกับการซื้อสินค้าและ บริการของรัฐบาล ซึ่งทำให้เกิดการเคลื่อนย้ายการใช้ทรัพยากรโดยตรงระหว่างภาครัฐบาลและภาคเอกชน เช่น การใช้จ่าย เพื่อป้องกันประเทศ การรักษาความสงบภายใน การจัดบริการการศึกษา เป็นต้น การใช้จ่าย ในลักษณะนี้รัฐบาลต้องดึงเอา ทรัพยากรบางส่วนมาจากภาคเอกชน โดยการเก็บภาษีอากรหรือการกู้ยืม เมื่อรัฐบาลเก็บภาษีไปแล้ว รัฐบาลจะนำไปใช้จ่าย ในกิจการต่าง ๆ ที่รัฐบาลต้องการ การใช้จ่ายประเภทนี้ จะเป็นการเพิ่มบทบาทในทางเศรษฐกิจของรัฐบาล และเป็นการลด บทบาทในทางเศรษฐกิจของเอกชน

300 2) การใช้จ่ายที่ไม่มีการเคลื่อนย้ายทรัพยากรโดยตรง เป็นรายจ่ายเกี่ยวกับการถ่ายโอนเงิน ของรัฐบาลกับเอกชน เช่น รายจ่ายที่เกี่ยวกับการให้เงินเดือนและสวัสดิการ รายจ่ายเกี่ยวกับบำเหน็จบำนาญ เป็นต้น รัฐบาล เก็บภาษีมาเพื่อใช้จ่ายเป็นเงินสวัสดิการแก่พนักงานหรือคนบางกลุ่ม การกระทำเช่นนี้จะไม่ทำให้ เกิดการเคลื่อนย้าย ทรัพยากรโดยตรงจากเอกชนสู่รัฐบาล แต่เป็นการถ่ายโอนทรัพยากรจากเอกชนโดยมี รัฐบาลเป็นตัวกลาง รัฐบาลเพียงทำ หน้าที่เก็บภาษีอากรจากคนบางกลุ่ม แล้วนำเงินภาษีมาจ่ายให้แก่คน อีกกลุ่มหนึ่งเท่านั้น 3. การจำแนกรายจ่ายตามลักษณะงาน จำแนกได้5 ประเภท ดังนี้ 1) รายจ่ายเกี่ยวกับบริการเศรษฐกิจ ได้แก่ เกษตรกรรมและทรัพยากรที่ไม่ใช่แร่ธาตุ เชื้อเพลิง และพลังงาน ทรัพยากรแร่ อุตสาหกรรม การก่อสร้าง การขนส่ง การเก็บรักษาสินค้า การคมนาคม โครงการ อเนกประสงค์และบริการเศรษฐกิจอื่น ๆ 2) รายจ่ายที่เกี่ยวกับการบริการสังคม ได้แก่ การศึกษา การสาธารณสุข การประกันสังคม และสวัสดิการพิเศษ และการบริการชุมชน 3) รายจ่ายที่เกี่ยวกับการป้องกันประเทศ 4) รายจ่ายที่เกี่ยวกับการรักษาความสงบภายใน 5) รายจ่ายที่เกี่ยวกับการบริหารทั่วไป ได้แก่ การบริหารทั่วไป การตำรวจและตุลาการ การ บริการวิจัยและบริการวิทยาศาสตร์ทั่วไป 6.2.2 หลักการที่ดีเกี่ยวกับรายจ่ายสาธารณะของรัฐบาล หลักการที่ดีของการใช้จ่ายของรัฐบาล แบ่งได้4 หลักการ ดังนี้ 1. หลักของการประหยัด เนื่องจากทรัพยากรของสังคมมีอยู่จำกัด ดังนั้น การใช้จ่ายของรัฐบาล จะต้องเป็นไปในลักษณะที่ประหยัดหรือใช้เงินอย่างมีประสิทธิภาพมากที่สุด โดยต้องพยายามไม่ให้เกิด การสูญเปล่าในการใช้ ทรัพยากร 2. หลักของผลประโยชน์ หลักนี้จะพิจารณาถึงผลประโยชน์ที่ได้รับจากการใช้จ่ายและ ผลประโยชน์ ของการใช้จ่ายที่จะตกแก่สังคม เช่น การรักษาเสถียรภาพทางเศรษฐกิจ การจัดสรรการกระจายรายได้ของ สังคม เป็นต้น ตัวอย่างเช่น ในขณะที่เศรษฐกิจซบเซา รัฐบาลต้องใช้จ่ายเงินเพื่อกระตุ้นการขยายตัวทาง เศรษฐกิจ ช่วยให้ คนมีงานทำ และมีรายได้ 3. หลักของการกลั่นกรอง เพื่อให้การใช้จ่ายนี้เป็นประโยชน์ต่อสังคมมากที่สุด แต่การใช้จ่าย ของ รัฐบาลต้องผ่านการกลั่นกรองในระดับต่าง ๆ อย่างรอบคอบทั้งในระดับรัฐบาลและรัฐสภา 4. หลักของการสร้างส่วนเกิน เมื่อพิจารณางบประมาณแผ่นดินของรัฐบาล รัฐบาลจึงควรยึด หลักของการสร้างส่วนเกินของงบประมาณในระยะเวลาพอสมควร โดยทั่วไปรัฐบาลจะมีการใช้จ่ายมากกว่า รายได้เสมอ ทำให้เกิดงบประมาณขาดดุล แต่รัฐบาลไม่ควรจัดทำงบประมาณขาดดุลเป็นประจำ เพราะ อาจทำให้เกิดผลเสียต่อระบบ เศรษฐกิจ คือ อาจทำให้เกิดภาวะเงินเฟ้อ

301 7. ครูใช้สื่อ PowerPoint / เขียนกระดาน ประกอบเทคนิคการบรรยาย งบประมาณแผ่นดิน (Government Budget) งบประมาณ (Budget) หมายถึง แผนการปฏิบัติงานของรัฐบาลที่แสดงในรูปตัวเงินที่เสนอ ต่อรัฐสภา ในช่วงระยะเวลาหนึ่ง โดยปกติจะกำหนดระยะเวลา 1 ปี คือ เริ่มต้นวันที่ 1 ตุลาคม และสิ้นสุด วันที่ 30 กันยายน ของปี ถัดไป โดยมีสำนักงบประมาณเป็นผู้รับผิดชอบจัดทำงบประมาณประจำปี 7.1 ความสำคัญของงบประมาณ งบประมาณมีความสำคัญต่อการบริหารงานของรัฐบาล ทั้งในด้านเศรษฐกิจและการเมือง สรุปได้ดังนี้ 1. รัฐบาลใช้งบประมาณเป็นเครื่องมือในการบริหารราชการแผ่นดินตามที่รัฐบาลได้แถลงนโยบายไว้ รัฐบาลสามารถใช้แผนงานเหล่านั้นตรวจสอบการทำงานของหน่วยงานของรัฐบาล เพื่อพิจารณาว่า หน่วยงานต่าง ๆ ทำงาน บรรลุเป้าหมายและมีประสิทธิภาพในการทำงานหรือไม่ 2. รัฐบาลสามารถใช้ งบประมาณทั้ งในด้านรายได้และการใช้จ่ายของรัฐบาลท ำงานเพื่ อให้ บรรลุ เป้าหมายทางเศรษฐกิจของรัฐบาล เช่น การพัฒนาความเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ การรักษาเสถียรภาพ ทางเศรษฐกิจ การ แก้ปัญหาการกระจายรายได้ของสังคม การกระจายความเจริญสู่ภูมิภาค เป็นต้น 3. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรสามารถใช้งบประมาณเป็นเครื่องมือควบคุมและตรวจสอบ การทำงานของ รัฐบาลตั้งแต่การอนุมัติงบประมาณ การแปรญัตติ และการตรวจสอบการใช้จ่ายของรัฐบาล 7.2 ลักษณะของงบประมาณแผ่นดินที่ดี งบประมาณที่ดีควรมีลักษณะดังนี้ 1. เป็นศูนย์รวมของเงินแผ่นดิน กล่าวคือ รายรับและรายจ่ายของรัฐบาลทุกรายการจะต้องปรากฏ อยู่ ในงบประมาณแผ่นดินทั้งหมด และถ้าไม่จำเป็นไม่ควรมีงบพิเศษนอกงบประมาณ เพราะจะทำให้ยุ่งยาก ต่อการควบคุม 2. งบประมาณจะต้องถือหลักพัฒนา โดยใช้งบประมาณแผ่นดินเป็นเครื่องมือที่จะนำความเจริญ ก้าวหน้ามาสู่ประเทศให้มากที่สุด 3. งบประมาณจะต้องถือหลักประหยัด กล่าวคือ งบประมาณรายรับจะต้องจัดเก็บรายได้ โดยเสีย ค่าใช้จ่ายน้อยที่สุด และงบประมาณรายจ่ายต้องใช้จ่ายเงินตามโครงการต่าง ๆ อย่างประหยัดและ มีประสิทธิภาพมากที่สุด 4. งบประมาณจะต้องมีระยะเวลาที่เหมาะสม ตามปกติจะมีระยะเวลา 1 ปี ซึ่งปีงบประมาณ ของแต่ ละประเทศอาจแตกต่างไปตามความเหมาะสม 7.3 ลักษณะของงบประมาณ ตามปกตินโยบายงบประมาณแผ่นดินของประเทศใดประเทศหนึ่ง ในระยะเวลาหนึ่ง ๆ ซึ่งมี3 ลักษณะ ดังนี้ 1. งบประมาณสมดุล (Balanced Budget) หมายถึง งบประมาณรายได้เท่ากับรายจ่ายของ รัฐบาล เท่ากันพอดี งบประมาณประเภทนี้ไม่ได้ถือว่าเป็นงบประมาณที่มีประสิทธิภาพเสมอไป เช่น ในกรณี เกิดภาวะเงินเฟ้อ หาก รัฐบาลมีรายรับมากกว่ารายจ่าย การใช้นโยบายงบประมาณสมดุล รัฐบาลต้อง ใช้จ่ายเงินเพิ่มขึ้น จะมีผลให้เงินเฟ้อรุนแรง

302 มากยิ่งขึ้น ในทางตรงข้าม ในภาวะเงินฝืด หากรัฐบาลมีรายจ่าย มากกว่ารายรับ การใช้นโยบายงบประมาณสมดุล จะทำให้ รัฐบาลต้องจัดเก็บภาษีเพิ่มขึ้นเพื่อหารายได้ให้สูงขึ้น จะทำให้ธุรกิจการค้าและอุตสาหกรรมซบเซามากขึ้น และเกิดภาวะเงิน ฝืดที่มีความรุนแรงมากขึ้นเช่นกัน ดังนั้น การใช้นโยบายงบประมาณสมดุล รัฐบาลควรต้องดำเนินการอย่างระมัดระวัง 2. งบประมาณขาดดุล (Deficit Budget) หมายถึง งบประมาณรายจ่ายมากกว่างบประมาณ รายรับ จะเกิดขึ้นในกรณีที่รัฐบาลมีความจำเป็นต้องใช้จ่ายเงินเพิ่มมากขึ้นในโครงการลงทุนต่าง ๆ เพื่อเพิ่ม ความเจริญเติบโตทาง เศรษฐกิจ ในกรณีนี้รัฐบาลจะต้องกู้เงินมาเพื่อใช้จ่าย ดังนั้น การใช้นโยบาย งบประมาณขาดดุลนี้ รัฐบาลควรนำมาใช้ใน ขณะที่เกิดภาวะเศรษฐกิจซบเซา หรือเกิดภาวะเงินฝืด เพราะ การที่รัฐบาลใช้จ่ายเงินเพิ่มขึ้น จะทำให้อุปสงค์มวลรวมเพิ่มขึ้น ด้วย การที่รัฐบาลใช้งบประมาณขาดดุล แสดงว่าการใช้จ่ายซื้อสินค้าและบริการของรัฐบาลมีมากกว่าภาษีอากรที่รัฐบาล จัดเก็บได้ ปริมาณเงิน ในระบบเศรษฐกิจจึงเพิ่มขึ้น ประชาชนสามารถใช้จ่ายเพื่อการบริโภคได้มากขึ้น รายได้ประชาชาติ เพิ่มขึ้น และระบบเศรษฐกิจขยายตัว ผลผลิตจะเพิ่มขึ้นในกรณีที่มีการจ้างงานเต็มที่ แต่ถ้ารัฐบาลดำเนินนโยบาย งบประมาณขาดดุลไปเรื่อย ๆ จะทำให้เกิดภาวะเงินเฟ้อขึ้นกับระบบเศรษฐกิจ เนื่องจากรายได้ประชาชาติ เพิ่มขึ้น ความ ต้องการใช้จ่ายเพื่อการอุปโภคบริโภคของประชาชนจะเพิ่มขึ้น แต่การจ้างงานผลผลิตเพิ่ม ไม่ทันกับความต้องการ ผลที่ ตามมาคือ ราคาสินค้าและบริการจะสูงขึ้นเรื่อย ๆ จนเกิดภาวะเงินเฟ้อในที่สุด ในทางตรงกันข้าม ถ้าระบบเศรษฐกิจอยู่ในภาวะตกต่ำหรือภาวะเศรษฐกิจชะงักงัน การใช้จ่าย ของรัฐบาลจะทำให้รายได้ ประชาชาติขยายตัว ปัจจัยการผลิตและแรงงานที่ว่างงานจะนำมาใช้ในการผลิต ทำให้ผลผลิตเพิ่มขึ้น สินค้าและบริการที่ ประชาชนต้องการเพิ่มขึ้น เมื่อรายได้ของประชาชนเพิ่มขึ้น ความต้องการใช้จ่ายเพื่อการอุปโภคบริโภคก็จะเพิ่มขึ้น ดังนั้น การใช้นโยบายงบประมาณขาดดุลจะเป็น ผลดีต่อระบบเศรษฐกิจเมื่อประสบปัญหาเศรษฐกิจตกต่ำ 3. งบประมาณเกินดุล (Surplus Budget) หมายถึง งบประมาณรายได้มากกว่ารายจ่าย จะเกิดขึ้น ในกรณีที่รัฐบาลพยายามจำกัดจำนวนอุปสงค์มวลรวมเพื่อแก้ไขภาวะเงินเฟ้อ การจัดทำงบประมาณของรัฐบาลไทย มีสำนักงบประมาณเป็นหน่วยงานรับผิดชอบในขั้นตอน การ จัดเตรียมงบประมาณประจำปี และเมื่อรัฐสภาอนุมัติงบประมาณแล้วจะมีสำนักงบประมาณ กรมบัญชีกลาง และสำนักงาน ตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) ควบคุมการใช้จ่ายเงินงบประมาณให้เป็นไปตามวัตถุประสงค์ที่ตั้งไว้ สำหรับงบประมาณของรัฐบาลไทยประเภทรายรับ รายจ่าย และวงเงินงบประมาณในปีงบประมาณ 2561-2563 แสดงไว้ในตารางต่อไปนี้

303 ตาราง แสดงรายรับของรัฐบาลจำแนกตามประเภท ประจำปีงบประมาณ 2561-2563

304 ตาราง แสดงค่าใช้จ่ายรัฐบาล จำแนกตามลักษณะงานและลักษณะเศรษฐดิจ 1/ พ.ศ. 2559-2563

305 สรุป การคลังมีความสำคัญในการวางแผน ดำเนินนโยบายเพื่อหารายได้และรายจ่าย โดยจะใช้ควบคุม การจัดสรร ทรัพยากร การกระจายรายได้ และรักษาเสถียรภาพทางเศรษฐกิจ และเครื่องมือที่สำคัญของรัฐบาลก็คือ นโยบายการคลัง ซึ่งเป็นนโยบายที่รัฐบาลใช้เป็นเครื่องมือ ในการรักษาเสถียรภาพทางเศรษฐกิจ เนื่องจากการใช้จ่าย การเก็บภาษีอากร มีผลกระทบต่อรายได้ประชาชาติ การจ้างงานและระบบเศรษฐกิจของประเทศและสร้างความเจริญเติบโตทาง เศรษฐกิจ โดยทั่วไปนโยบายการคลังมี2 แบบ คือ นโยบายการคลังที่แบ่งตามลักษณะการทำงานและการแบ่งตามปัญหาที่ต้อง แก้ไข 8. ครูให้ผู้เรียนร่วมกันอภิปรายในหัวข้อ “การเรียนรู้เรื่องงบประมาณแผ่นดินนั้นมีประโยชน์อย่างไรต่อผู้เรียน” ขั้นสรุปและการประยุกต์ 9. ครูสรุปบทเรียน โดยใช้สื่อ PowerPoint และเปิดโอกาสให้นักเรียนได้ซักถามข้อสงสัย 10. ผู้เรียนทำกิจกรรมใบงาน และแบบประเมินผลการเรียนรู้ ตาราง แสดงโครงสร้างงบประมาณปี2562-2563

306 สื่อและแหล่งการเรียนรู้ 1. หนังสือเรียนหลักเศรษฐศาสตร์ รหัสวิชา 30200-1001 2. สื่อ PowerPoint 3. แบบประเมินผลการเรียนรู้ 4. กิจกรรมการเรียนการสอน 5. แบบประเมินกิจกรรมใบงาน หลักฐาน 1. บันทึกการสอนของผู้สอน 2. ใบเช็ครายชื่อ 3. แผนจัดการเรียนรู้ 4. การตรวจประเมินผลงาน การวัดผลและการประเมินผล วิธีวัดผล 1. สังเกตพฤติกรรมรายบุคคล 2. ตรวจกิจกรรมส่งเสริมคุณธรรมนำความรู้ 3. ตรวจแบบประเมินผลการเรียนรู้ แบบฝึกปฏิบัติ 4. ตรวจใบงาน เครื่องมือวัดผล 1. แบบสังเกตพฤติกรรมรายบุคคล 2. แบบประเมินผลการเรียนรู้ และแบบฝึกปฏิบัติ 3. แบบประเมินกิจกรรมใบงาน เกณฑ์การประเมินผล 1. เกณฑ์ผ่านการสังเกตพฤติกรรมรายบุคคล ต้องไม่มีช่องปรับปรุง 2. แบบประเมินผลการเรียนรู้มีเกณฑ์ผ่าน และแบบฝึกปฏิบัติ 50% 3. แบบประเมินกิจกรรมใบงานมีเกณฑ์ผ่าน 50%

307 กิจกรรมเสนอแนะ 1. แนะนำให้ผู้เรียนอ่านทบทวนเนื้อหาเพิ่มเติม 2. ควรศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมจากสื่ออินเทอร์เน็ต

308 แบบเรียนรู้หน่วยการเรียนรู้ที่ 11 ตอนที่ 1 จงตอบคำถามต่อไปนี้ 1. รายได้ของรัฐบาลประกอบด้วยอะไรบ้าง ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... 2. การคลังสาธารณะประกอบด้วยอะไรบ้าง ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... 3. อัตราภาษีแบ่งออกเป็นกี่ประเภท อะไรบ้าง ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... 4. หนี้สาธารณะหมายถึงอะไร และมีวัตถุประสงค์อย่างไร ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... .....................................................................................................................................................................................

309 5. ภาษีทางตรงหมายถึงอะไร ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... 6. การก่อหนี้สาธารณะจะมีผลกระทบต่อระบบเศรษฐกิจอย่างไร ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... 7. นโยบายงบประมาณแผ่นดินคืออะไร และมีความสำคัญอย่างไร ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... 8. การจัดทำงบประมาณแผ่นดินโดยทั่วไปมีลักษณะอย่างไร ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... 9. นโยบายการคลังคืออะไร และมีความสำคัญต่อการแก้ปัญหาของเศรษฐกิจอย่างไร ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... .....................................................................................................................................................................................

310 10. รายจ่ายของรัฐบาลประกอบด้วยอะไรบ้าง ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... .....................................................................................................................................................................................

311 ตอนที่2 จงเลือกข้อที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียว 1. อัตราภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาโดยทั่วไปมีการจัดเก็บแบบใด ก. อัตราถอยหลัง ข. อัตราคงที่ ค. อัตราก้าวหน้า ง. อัตราตามสัดส่วน จ. มีอัตราไม่แน่นอน 2. อัตราภาษีสรรพสามิตโดยทั่วไปมีการจัดเก็บแบบใด ก. อัตราถอยหลัง ข. อัตราคงที่ ค. อัตราก้าวหน้า ง. อัตราตามสัดส่วน จ. มีอัตราไม่แน่นอน 3. อัตราภาษีการค้าโดยทั่วไปมีการจัดเก็บแบบใด ก. อัตราถอยหลัง ข. อัตราคงที่ ค. อัตราก้าวหน้า ง. อัตราตามสัดส่วน จ. มีอัตราไม่แน่นอน 4. รัฐบาลอาจขอกู้เงินจากธนาคารกลางโดยวิธีใด ก. พิมพ์ธนบัตรเพิ่มขึ้น ข. จำหน่ายพันธบัตรรัฐบาล ค. ออกตั๋วเงินคงคลัง ง. ออกตั๋วสัญญาใช้เงิน จ. กู้จากต่างประเทศ 5. ปีงบประมาณของประเทศไทยเริ่มเดือนใด ก. เริ่มต้นวันที่1 มกราคม และสิ้นสุดวันที่ 31 ธันวาคม ของปีเดียวกัน ข. เริ่มต้นวันที่1 กันยายน และสิ้นสุดวันที่ 31 ตุลาคม ของปีถัดไป ค. เริ่มต้นวันที่ 1 ตุลาคม และสิ้นสุดวันที่ 30 กันยายน ของปีถัดไป ง. เริ่มต้นวันที่ 1 พฤศจิกายน และสิ้นสุดวันที่ 31 ธันวาคม ของปีถัดไป จ. เริ่มต้นวันที่ 30 สิงหาคม และสิ้นสุดวันที่ 30 กันยายน ของปีถัดไป

312 6. งบประมาณเกินดุลหมายถึงอะไร ก. งบประมาณรายจ่ายมากกว่างบประมาณรายได้ ข. งบประมาณรายจ่ายน้อยกว่างบประมาณรายได้ ค. งบประมาณรายจ่ายเท่ากับงบประมาณรายได้ ง. งบประมาณที่มีประสิทธิภาพ จ. งบประมาณรายจ่าย 7. ในกรณีที่เกิดภาวะเงินเฟ้อ รัฐบาลควรจัดทำงบประมาณแบบใด ก. งบประมาณขาดดุล ข. งบประมาณเกินดุล ค. งบประมาณสมดุล ง. งบประมาณเพิ่มเติม จ. งบประมาณประจำปี 8. ในกรณีที่เกิดภาวะเงินฝืด รัฐบาลควรจัดทำงบประมาณแบบใด ก. งบประมาณขาดดุล ข. งบประมาณเกินดุล ค. งบประมาณสมดุล ง. งบประมาณเพิ่มเติม จ. งบประมาณประจำปี 9. นโยบายการคลังโดยการใช้จ่ายสาธารณะเพิ่มขึ้นเพื่อวัตถุประสงค์ข้อใด ก. การใช้งบประมาณแบบสมดุล ข. การใช้งบประมาณแบบขาดดุล ค. การใช้งบประมาณแบบเกินดุล ง. การใช้งบประมาณเพิ่มเติม จ. การใช้งบประมาณฉุกเฉิน 10. นโยบายการคลังแบบหดตัว หมายถึงอะไร ก. การใช้งบประมาณแบบสมดุล ข. การใช้งบประมาณแบบขาดดุล ค. การใช้งบประมาณแบบเกินดุล ง. การใช้งบประมาณเพิ่มเติม จ. การใช้งบประมาณฉุกเฉิน

313 ตอนที่3 จงใส่เครื่องหมาย ✓ หรือ × หน้าข้อความที่เหมาะสม .............. 1. การจัดเก็บรายได้และการใช้จ่ายของรัฐบาลจะส่งผลกระทบต่อรายได้ประชาชาติโดยตรง .............. 2. การจัดเก็บภาษีสามารถใช้เป็นเครื่องมือในการบรรเทาปัญหาเงินเฟ้อได้ .............. 3. รายจ่ายของรัฐบาลแยกตามลักษณะงานได้เป็นรายจ่ายด้านเศรษฐกิจ และรายจ่ายประจำ .............. 4. ในกรณีที่ยังไม่มีการจ้างงานเต็มที่ การเพิ่มการใช้จ่ายของรัฐบาลจะไปแย่งทรัพยากรจาก ภาคเอกชนทำให้ต้อง ลดการผลิตลง .............. 5. หนี้ต่างประเทศของไทยส่วนใหญ่ในปี2540 คือ หนี้กองทุนการเงินระหว่างประเทศ .............. 6. งบประมาณรายจ่ายส่วนใหญ่ของประเทศ เป็นงบประมาณทางด้านการศึกษา .............. 7. รายได้ของรัฐบาลไทยส่วนใหญ่มาจากการกู้ยืมจากต่างประเทศ .............. 8. นโยบายงบประมาณแบบขาดดุล เหมาะที่จะใช้ในยามที่เศรษฐกิจตกต่ำ การลงทุนและ การบริโภคในประเทศ ลดลง .............. 9. การก่อหนี้ของรัฐบาลไทยเป็นข้อผูกพันของรัฐบาลที่เกิดจากการกู้โดยตรงและการค้ำประกันเงินกู้ .............. 10. การใช้นโยบายการคลังแบบหดตัวเพื่อต้องการเพิ่มการใช้จ่ายมวลรวม

314 ใบงานที่ 1 การใช้นโยบายการคลังแบบอัตโนมัติจะช่วยบรรเทาปัญหาในขณะที่เกิดภาวะเศรษฐกิจเฟื่องฟูได้ดีกว่า ปัญหาในขณะที่เกิดภาวะเศรษฐกิจตกต่ำ เพราะเหตุใด อธิบาย ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ใบงานที่ 2 วิเคราะห์ผลกระทบที่มีต่อรายได้ประชาชาติจากการใช้นโยบายการคลังต่อไปนี้ (ก) รัฐบาลเพิ่มการใช้จ่าย โดยรายได้ของรัฐบาลยังคงเดิม ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... (ข) รัฐบาลเพิ่มรายได้ โดยที่การใช้จ่ายของรัฐบาลยังคงเดิม ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ใบงานที่ 3 มีผู้กล่าวว่า “การใช้นโยบายการคลังแบบตั้งใจ เพื่อแก้ปัญหาเศรษฐกิจตกต่ำ อาจก่อให้เกิดปัญหา เงินเฟ้อได้” ให้ ผู้เรียนแบ่งกลุ่มเพื่ออธิบายและแสดงเหตุผลประกอบ จากนั้นนำเสนอหน้าชั้นเรียน ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................................................

315 บันทึกหลังการสอน ข้อสรุปหลังการสอน .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. ปัญหาที่พบ .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. แนวทางแก้ปัญหา .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. ..................................................................................................................................................

316 แผนการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการที่14 หน่วยที่12 รหัส 30200-1001 หลักเศรษฐศาสตร์ สอนครั้งที่ 14 ชื่อหน่วย เงินเฟ้อ เงินฝืด การว่างงาน จำนวน 3 ชั่วโมง และการแก้ไขปัญหาเศรษฐกิจมหภาค สาระสำคัญ ปัญหาทางเศรษฐกิจมหภาคสามารถเกิดขึ้นได้ เมื่อระบบเศรษฐกิจขาดเสถียรภาพ ซึ่งจะส่งผลต่อความมั่นคง และ การขยายตัวทางเศรษฐกิจของประเทศ เมื่อระบบเศรษฐกิจมีความผันผวน จะส่งผลต่อระดับราคาสินค้าและบริการ เช่น ในช่วงที่เศรษฐกิจขยายตัว ระดับราคาสินค้าและบริการต่าง ๆ จะสูงขึ้น แรงงานมีงานทำ ปัญหาที่ตามมาในช่วงนี้คือ ปัญหา เงินเฟ้อ แต่ในช่วงที่เศรษฐกิจซบเซา ระดับราคาสินค้าและบริการต่าง ๆ จะลดลง ทำให้การจ้างงานลดลง ปัญหาที่ เกิดขึ้น ในช่วงนี้คือ ปัญหาเงินฝืด และปัญหาการว่างงาน ซึ่งปัญหาเงินเฟ้อ เงินฝืด และการว่างงาน ต่างเป็นปัญหาสำคัญ ที่กระทบ ต่อความเป็นอยู่ของประชาชน จุดประสงค์การเรียนรู้ 1. อธิบายความหมายของเงินเฟ้อ ดัชนีราคา สาเหตุของการเกิดเงินเฟ้อ ประเภทของเงินเฟ้อ ผลกระทบของ เงิน เฟ้อและแก้ปัญหาเงินเฟ้อได้ 2. อธิบายความหมายของเงินฝืด สาเหตุที่ทำให้เกิดเงินฝืด ผลของภาวะเงินฝืด และแก้ไขภาวะเงินฝืดได้ 3. อธิบายความหมายของการว่างงาน สาเหตุที่ทำให้เกิดการว่างงาน ประเภทของการว่างงาน ผลกระทบของ การ ว่างงาน และแก้ปัญหาการว่างงานโดยใช้นโยบายต่าง ๆ ได้ สมรรถนะประจำหน่วย 1. แสดงความรู้เกี่ยวกับเงินเฟ้อ เงินฝืด และการว่างงาน 2. แสดงความรู้เกี่ยวกับการแก้ไขปัญหาเศรษฐกิจมหภาค สาระการเรียนรู้ 1. เงินเฟ้อ 2. เงินฝืด 3. การว่างงาน

317 กิจกรรมการเรียนการสอน ขั้นนำเข้าสู่บทเรียน 1. ครูกล่าวว่า ปัญหาทางเศรษฐกิจในระดับมหภาคที่ก่อให้เกิดความไม่มั่นคงทางเศรษฐกิจมีหลาย ประการ เช่น ปัญหาเงินเฟ้อ ปัญหาเงินฝืดและปัญหาการว่างงาน ปัญหาทั้งสามประการนี้เป็นปัญหาที่พบได้ บ่อยครั้ง และกระทบต่อคุณภาพชีวิตของประชาชนเป็นอย่างมาก รัฐบาลสามารถใช้นโยบายการเงิน นโยบาย การคลัง และนโยบายอื่น ๆ ในการแก้ปัญหาระดับมหภาคเหล่านี้ 2. ครูกล่าวว่า ในหน่วยการเรียนรู้ที่ 12 นี้ ผู้เรียนจะได้เรียนรู้เงินเฟ้อ เงินฝืด การว่างงานและการแก้ไขปัญหา เศรษฐกิจมหภาค เพื่อนำความรู้ที่ได้ไปประยุกต์ในชีวิตประจำวันรวมไปถึงทำให้ผู้เรียนสามารถวิเคราะห์และคาดการณ์ เศรษฐกิจได้เบื้องต้นจากสถานการณ์ทางการเงินและการตลาดของประเทศชาติ ขั้นสอน 3. ครูใช้สื่อ PowerPoint ประกอบเทคนิคการบรรยาย เงินเฟ้อ 3.1 ความหมายของเงินเฟ้อ เงินเฟ้อ (Inflation) หมายถึง ภาวะที่ระดับราคาสินค้าโดยทั่ว ๆ ไปเพิ่มสูงขึ้นเรื่อย ๆ อย่างต่อเนื่อง หากสินค้ามีระดับราคาสินค้าสูง ณ เวลาใดเวลาหนึ่งก็ยังไม่ถือว่าเกิดเงินเฟ้อ จำเป็นต้องสูงขึ้นเรื่อย ๆ โดยอาจมีสินค้าบาง ชนิดราคาสูงขึ้น ขณะที่ราคาสินค้าบางชนิดคงที่หรือลดต่ำลง แต่เมื่อรวมราคาสินค้า ทั้งหมดโดยเฉลี่ยแล้วสูงขึ้น เครื่องมือที่ ใช้วัดการเปลี่ยนแปลงของราคา คือ “ดัชนีราคา (Price Index)” ซึ่งนิยมวัดในรูปดัชนีราคาผู้บริโภค และดัชนีราคาขายส่ง ดัชนีราคา คือ เครื่องวัดราคาเฉลี่ยของสินค้าและบริการจำนวนหนึ่งหรือตะกร้าหนึ่งของปีใดปีหนึ่ง เปรียบเทียบกับราคาเฉลี่ยของสินค้าและบริการจำนวนหนึ่งหรือตะกร้าเดียวกันในปีที่อ้างอิง หรือที่เรียกว่า ปีฐาน (Base Year) สำหรับดัชนีราคานั้นมีหลายประเภท เช่น ดัชนีราคาผู้บริโภค ดัชนีราคาผู้ผลิต และดัชนีราคา ขายส่ง แต่ ส่วนใหญ่จะนิยมใช้ดัชนีราคาผู้บริโภค (Consumer Price Index) และดัชนีราคาที่ใช้ปรับลด ผลิตภัณฑ์ภายในประเทศ เบื้องต้น (GDP Deflator) เราสามารถคำนวณหาดัชนีราคาในแต่ละปีได้จาก ดัชนีราคาผู้บริโภค = GDP Deflator = ระดับราคาสินค้าและบริการปีปัจจุบัน ระดับราคาสินค้าและบริการปีฐาน X 100 ผลิตภัณฑ์ภายในประเทศเบื้องต้นปีปัจจุบัน ผลิตภัณฑ์ภายในประเทศเบื้องต้นปีฐาน X 100

318 ตัวอย่าง สมมติให้มีการผลิตมะม่วง 5 แสนผลในปีฐาน และราคาตลาดผลละ 3 บาท มูลค่ามะม่วง ใน GDP เท่ากับ 1,500,000 บาท และให้ผู้บริโภคซื้อมะม่วงเพื่อการบริโภคเพียง 50,000 ผล หรือคิดเป็นสัดส่วน ในตะกร้า สินค้าเท่ากับ 0.1 อีก 2 ปีต่อมา ประเทศประสบกับภาวะภัยแล้ง ทำให้ผลผลิตมะม่วงเท่ากับศูนย์ มูลค่ามะม่วงใน GDP จะ เท่ากับศูนย์ด้วย แต่ราคาตลาดของมะม่วงเท่ากับ 10 บาทต่อผล (เพราะต้องนำเข้า จากต่างประเทศ) เนื่องจากไม่มีผลผลิต มะม่วงในการคำนวณ GDP ทำให้ราคามะม่วงที่สูงขึ้นมากนี้ไม่มีผล ต่อค่าตัวปรับลดผลิตภัณฑ์ แต่จะทำให้เกิดผลกระทบ อย่างมากต่อดัชนีราคาผู้บริโภค เพราะจะทำให้ดัชนี ราคาผู้บริโภคสูงขึ้นอย่างมาก เพราะราคามะม่วงสูงขึ้นจากผลละ 3 บาท เป็นผลละ 10 บาท สิ่งที่เกิดขึ้นควบคู่กับภาวะเงินเฟ้อในทิศทางตรงกันข้าม คือ อำนาจซื้อของเงิน กล่าวคือ เมื่อราคา สินค้า สูงขึ้นและเกิดภาวะเงินเฟ้อ อำนาจซื้อของเงินจะยิ่งลดลง เงินแต่ละหน่วยจะมีอำนาจซื้อสินค้าลดลง หรือเงินจำนวนเท่าเดิม จะแลกเปลี่ยนกับสินค้าได้เป็นจำนวนน้อยลงกว่าเดิม 3.2 สาเหตุของการเกิดเงินเฟ้อ สาเหตุที่ทำให้เกิดเงินเฟ้อที่สำคัญมี2 ประการ คือ สาเหตุที่เกิดจากแรงดึงของอุปสงค์ สาเหตุที่ เกิดจาก แรงผลักดันทางด้านอุปทาน สาเหตุที่เกิดจากแรงดึงของอุปสงค์ ได้แก่ การที่อุปสงค์มวลรวมสำหรับสินค้าและบริการ มีมากกว่า อุปทานมวลรวมของสินค้าและบริการ เงินเฟ้อที่มีสาเหตุมาจากด้านอุปสงค์สำหรับสินค้า บางครั้งเรียกว่า “เงินเฟ้อที่เกิดจาก แรงดึงของอุปสงค์” สาเหตุที่เกิดจากแรงผลักดันทางด้านอุปทาน ได้แก่ การที่อุปทานมวลรวมสำหรับสินค้า และบริการ ลดลง เนื่องจากแรงงานเรียกร้องเอาค่าแรงสูงขึ้น ทำให้ต้นทุนการผลิตเพิ่มขึ้น เมื่อต้นทุน การผลิตเพิ่มขึ้น ผู้ผลิตจะลด ปริมาณการผลิตลง หรือผู้ผลิตต้องการกำไรสูงขึ้น จึงบวกกำไรเข้าไว้เป็น ส่วนหนึ่งของต้นทุนการผลิต ซึ่งทำให้ต้นทุนการ ผลิตเพิ่มสูงขึ้น และผู้ผลิตจะลดปริมาณการผลิตลง เงินเฟ้อที่มีสาเหตุมาจากด้านอุปทานบางครั้งเรียกว่า “เงินเฟ้อจาก แรงดันของต้นทุน” นอกจากสาเหตุทั้ง 2 ประการดังกล่าวแล้ว ยังมีภาวะเงินเฟ้อที่เกิดขึ้นจากสาเหตุอื่น ๆ อีก เช่น เงินเฟ้อที่เกิดขึ้นจากการ เปลี่ยนแปลงในโครงสร้างของอุปสงค์ เงินเฟ้อที่เกิดขึ้นจากการติดต่อกับ ต่างประเทศ เป็นต้น ในที่นี้ขอกล่าวถึงสาเหตุของ การเกิดเงินเฟ้อที่เกิดจากแรงดึงของอุปสงค์ และ เงินเฟ้อที่เกิดจากแรงผลักดันทางด้านอุปทาน ดังนี้ 1. เงินเฟ้อที่เกิดจากแรงดึงของอุปสงค์ (Demand Pull Inflation) หมายถึง เงินเฟ้อที่เกิดขึ้น จาก อุปสงค์มวลรวมสำหรับสินค้าของประเทศเพิ่มสูงขึ้น ในขณะที่อุปทานมวลรวมของสินค้าเพิ่มขึ้นได้ ค่อนข้างจำกัด ทำให้เกิด ภาวะสินค้าขาดแคลน ระดับราคาสินค้าจึงเพิ่มสูงขึ้นเรื่อย ๆ การที่อุปทานมวลรวม ของสินค้าเพิ่มขึ้นได้จำกัดอาจเป็น เพราะว่า ปัจจัยการผลิตถูกนำมาใช้งานเกือบเต็มที่แล้ว ดังนั้น การขยายการผลิตจึงทำได้อีกเพียงเล็กน้อย หรือถ้าปัจจัยการ ผลิตถูกใช้งานเต็มที่แล้ว การขยายการผลิต ก็ไม่สามารถทำได้อีก ความไม่สมดุลระหว่างอุปสงค์และอุปทานจะผลักดันให้ ระดับราคาสินค้าสูงขึ้น

319 ภาวะเงินเฟ้อ = AD>AS ราคาสินค้า (P) รายได้ที่แท้จริง เมื่ออุปสงค์มวลรวมเพิ่มสูงขึ้น แต่ปริมาณสินค้าและบริการของประเทศไม่สามารถทำให้เพิ่มขึ้นได้ เนื่องจากอยู่ในภาวะที่มีการจ้างงานเต็มที่แล้ว ผู้ขายจึงถือโอกาสขึ้นราคาสินค้า ซึ่งจะส่งผลให้รายได้ ที่แท้จริงลดลง สาเหตุที่ทำให้อุปสงค์มวลรวมเพิ่มขึ้นอาจเกิดจากสาเหตุต่าง ๆ ดังนี้ 1) การเพิ่มขึ้นของปัจจัยที่เป็นองค์ประกอบของรายจ่ายประชาชาติ กล่าวคือ ผู้ผลิตคาดว่า เศรษฐกิจ ไม่ดี จึงทำให้แข่งขันกันลงทุนเพิ่มขึ้น หรือประชาชนใช้จ่ายเพื่อการบริโภคเพิ่มขึ้น การออมลดลง หรือรัฐบาลใช้จ่ายเพิ่มขึ้น งบประมาณของรัฐบาลจะเป็นแบบขาดดุล หรือประเทศสามารถส่งออกสินค้าไป จำหน่ายต่างประเทศได้มากขึ้น ราคาสินค้า ในตลาดโลกสูงขึ้น ทำให้รายได้สุทธิจากการส่งออกเพิ่มขึ้น ผลของการเพิ่มขึ้นของปัจจัยต่าง ๆ เหล่านี้ทำให้อุปสงค์มวลรวมเพิ่มขึ้นอย่างมาก โดยที่ประเทศไม่สามารถ ขยายการผลิต สินค้าและบริการเพิ่มขึ้นได้ ก็จะส่งผลให้ราคาสูงขึ้นแต่เพียงอย่างเดียว 2) การเพิ่มขึ้นของปริมาณเงิน กล่าวคือ ปริมาณเงินในมือของประชาชนจะเพิ่มขึ้น เนื่องจาก ธนาคาร กลางเพิ่มปริมาณเงินในระบบเศรษฐกิจ หรือธนาคารกลางรับซื้อคืนพันธบัตรจากประชาชน หรือ ธนาคารพาณิชย์แข่งขันกัน ปล่อยสินเชื่อให้ภาคเอกชน เมื่อปริมาณเงินในมือประชาชนเพิ่มขึ้น ทำให้ การใช้จ่ายรวมเพิ่มขึ้น โดยที่ประเทศไม่สามารถ เพิ่มปริมาณการผลิตสินค้าและบริการได้ ราคาสินค้าจึงสูงขึ้น เกิดภาวะเงินเฟ้อในที่สุด 2. เงินเฟ้อที่เกิดจากแรงผลักดันทางด้านอุปทาน หรืออาจเรียกได้อีกอย่างหนึ่งว่า “เงินเฟ้อ ที่เกิดจาก ต้นทุนการผลิต (Cost Push Inflation)” เป็นเงินเฟ้อที่เกิดจากต้นทุนการผลิตเพิ่มขึ้น เมื่อต้นทุน การผลิตเพิ่มขึ้น เช่น แรงงานเรียกร้องค่าจ้างแรงงานเพิ่มขึ้น ทำให้อัตราค่าจ้างแรงงานถูกกำหนดขึ้น โดยมิได้เป็นไปตามกฎของอุปสงค์และ อุปทาน หรือกรณีที่กลุ่มโอเปกขึ้นราคาน้ำมัน เป็นต้น ผู้ผลิต อาจลดปริมาณการผลิตสินค้าและบริการลง หรือทำการผลิต เท่าเดิม แต่เพิ่มราคาสินค้าและบริการให้สูงขึ้น ทำให้ราคาสินค้าและบริการโดยทั่ว ๆ ไปสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว จนเกิดอุปสงค์ ส่วนเกิน (Excess Demand) ของสินค้าและบริการ ทำให้ระดับราคาสินค้าและบริการโดยทั่วไปสูงขึ้นจนเกิดภาวะเงินเฟ้อใน ที่สุด สาเหตุที่ทำให้ต้นทุนการผลิตสูงขึ้น อาจเนื่องมาจากสาเหตุใดสาเหตุหนึ่งหรือหลายสาเหตุ ประกอบกัน ดังนี้ 1) ค่าจ้างแรงงานเพิ่มสูงขึ้น คือ ภาวะเงินเฟ้อที่เกิดขึ้นเนื่องจากการที่สหพันธ์กรรมกรเรียกร้อง ค่าจ้างแรงงานเพิ่มสูงขึ้น กล่าวคือ อัตราค่าจ้างแรงงานไม่ได้กำหนดขึ้นโดยกลไกของตลาดแรงงาน แต่ถูก กำหนดขึ้นโดย บุคคลบางกลุ่ม เช่น สหพันธ์กรรมกร เป็นต้น เมื่อสหพันธ์กรรมกรเรียกร้องค่าจ้างสูงขึ้น ทำให้ต้นทุนในการผลิตสินค้าสูงขึ้น ผู้ผลิตจึงลดปริมาณการผลิตสินค้าลง ซึ่งมีผลทำให้อุปทานมวลรวม ของสินค้าลดลง และระดับราคาสินค้าเพิ่มสูงขึ้น 2) ผู้ผลิตกำหนดส่วนของกำไรเพิ่มขึ้น คือ ภาวะเงินเฟ้อที่เกิดจากการที่ผู้ผลิตกำหนดส่วนของกำไร สูงขึ้น ภาวะเงินเฟ้อชนิดนี้จะเกิดขึ้นได้ในตลาดสินค้าและบริการที่มีการแข่งขันไม่สมบูรณ์ โดยที่ผู้ขายสินค้าสามารถ ที่จะ

320 กำหนดราคาสินค้าได้ ซึ่งอาจเป็นไปได้ที่ผู้ผลิตจะบวกกำไรที่ต้องการเข้าไปในต้นทุนการผลิต ทำให้ต้นทุน การผลิตสูงขึ้น การเพิ่มขึ้นของต้นทุนการผลิต ทำให้อุปทานมวลรวมของสินค้าลดลง และราคาสินค้าเพิ่มสูงขึ้น 3) การเพิ่มขึ้นของราคาน้ำมันเชื้อเพลิง พลังงานและวัตถุดิบที่สำคัญ ต้นทุนการผลิตจะสูงขึ้น อย่าง เห็นได้ชัด ในกรณีที่ราคานำมันเชื้อเพลิง ราคากระแสไฟฟ้า หรือราคาวัตถุดิบที่ต้องนำ เข้าจาก ต่างประเทศสูงขึ้นอย่างมาก เป็นผลจากราคาน้ำมันในตลาดโลกสูงขึ้น หรืออัตราแลกเปลี่ยนเปลี่ยนแปลง ทำให้ค่าเงินสกุลของประเทศอ่อนตัวลงมากเมื่อ เทียบกับค่าเงินสกุลของต่างประเทศ เหล่านี้ล้วนมีผลทำให้ ต้นทุนการผลิตสูงขึ้น ผู้ผลิตจึงต้องเสนอขายสินค้าในราคาที่สูงขึ้น 3.3 ประเภทของเงินเฟ้อ เงินเฟ้อไม่ว่าจะเกิดจากสาเหตุทางด้านอุปสงค์หรืออุปทานก็ตาม สามารถแบ่งออกได้3 ประเภท ดังนี้ 1. เงินเฟ้ออย่างอ่อน (Mild Inflation) เป็นภาวะที่ระดับราคาสินค้าโดยทั่วไปค่อย ๆ สูงขึ้น ประมาณ ร้อยละ 1 – 5 ต่อปี เงินเฟ้อในระดับนี้ถือว่าเป็นผลดีต่อเศรษฐกิจของประเทศ เพราะในระยะนี้ ราคาสินค้าและบริการเริ่ม สูงขึ้น จึงเป็นการกระตุ้นให้ผู้ผลิตขยายการลงทุนมากขึ้น เมื่อมีการลงทุนมากขึ้น มีการใช้ปัจจัยการผลิต เช่น การจ้าง แรงงานทำงานมากขึ้น มีการกู้ยืมเงินมาลงทุนเพิ่มขึ้น มีการซื้อขาย วัตถุดิบมากขึ้น จะเป็นผลให้ประชาชนมีงานทำและ เจ้าของปัจจัยการผลิตมีรายได้มากขึ้น แต่อย่างไร ก็ตาม เมื่อประเทศมีเงินเฟ้ออย่างอ่อนเกิดขึ้น รัฐบาลไม่เข้าไปควบคุมอาจ เกิดเงินเฟ้ออย่างปานกลางได้ 2. เงินเฟ้ออย่างปานกลาง (Moderate Inflation) เป็นภาวะที่ระดับราคาสินค้าโดยทั่วไปสูงขึ้น ประมาณร้อยละ 6 – 20 ต่อปี เงินเฟ้อในระดับนี้จะทำให้ประชาชนเดือดร้อน ผู้บริโภคจะไม่เชื่อมั่นในภาวะเศรษฐกิจ ทำให้ เกิดการกักตุนสินค้า แรงงานเรียกร้องขอขึ้นค่าจ้าง จนนำไปสู่ภาวะเงินเฟ้ออย่างรุนแรงในที่สุด 3. เงินเฟ้ออย่างรุนแรง (Hyper Inflation) เป็นภาวะที่ระดับราคาสินค้าโดยทั่วไปสูงขึ้น อย่างรวดเร็ว มาก อาจเกินกว่าร้อยละ 20 ต่อปี หรืออาจมากถึง 100 เปอร์เซ็นต์ก็ได้ ส่วนใหญ่มักจะเกิดขึ้น ในภาวะสงคราม ซึ่งเงินเฟ้อใน ระดับนี้จะทำให้เศรษฐกิจชะงักงันและอาจนำความเสียหายมาสู่ประเทศได้ 3.4 ผลกระทบของเงินเฟ้อ เมื่อเกิดภาวะเงินเฟ้อ จะมีผลกระทบต่อหน่วยเศรษฐกิจในลักษณะต่าง ๆ กัน และผลกระทบจะมีมาก น้อยเพียงใด ขึ้นอยู่กับการคาดคะเนเกี่ยวกับเงินเฟ้อที่จะเกิดขึ้น ถ้าหน่วยเศรษฐกิจคาดคะเนเงินเฟ้อ ได้ถูกต้อง ผลกระทบ ของเงินเฟ้ออาจจะไม่ก่อให้เกิดปัญหารุนแรงนัก เพราะว่าหน่วยเศรษฐกิจอาจจะหา วิธีป้องกันความสูญเสียที่อาจจะเกิดขึ้น จากภาวะเงินเฟ้อได้ ในทางตรงข้าม ถ้าการคาดคะเนเงินเฟ้อของ หน่วยเศรษฐกิจผิดพลาด ผลกระทบของเงินเฟ้อจะมีมาก จนเกิดการได้เปรียบเสียเปรียบขึ้น ดังนั้น ผลกระทบของเงินเฟ้ออาจจะเป็นไปได้ในลักษณะต่าง ๆ ดังนี้ 1. อำนาจซื้อของเงินลดลง เมื่อเกิดภาวะเงินเฟ้อ ราคาสินค้าสูงขึ้น อำนาจซื้อของเงินจะลดลง เช่นอัตรา เงินเฟ้อเท่ากับร้อยละ 10 เงิน 100 บาทจะมีอำนาจซื้อลดลงเหลือเพียง 90 บาทเท่านั้น เมื่อการเกิดเงินเฟ้อทำให้อำนาจซื้อ ของเงินลดลง ประชาชนจะรีบใช้จ่ายเงินซื้อสินค้าและบริการต่างๆ จะยิ่งทำให้อุปสงค์มวลรวมเพิ่มขึ้นและทำให้เกิดภาวะเงิน เฟ้อรุนแรงขึ้นไปอีก

321 2. การกระจายรายได้เหลื่อมล้ำ เมื่อเกิดเงินเฟ้อขึ้นประชาชนที่ไม่ได้คาดการณ์ล่วงหน้า จะทำให้ บุคคล บางกลุ่มได้ประโยชน์ ในขณะที่บุคคลบางกลุ่มจะเสียประโยชน์ การกระจายรายได้จะเหลื่อมล้ำมากขึ้น กลุ่มบุคคลที่ได้รับ ประโยชน์ทางเศรษฐกิจได้แก่ กลุ่มบุคคลที่ได้รับรายได้ที่เป็นตัวเงินสูงขึ้นในอัตรา ที่สูงกว่าอัตราเงินเฟ้อ เช่น ผู้ผลิต ผู้เก็ง กำไร ซึ่งได้รับผลตอบแทนที่เป็นตัวเงินค่อนข้างสูง ผู้กักตุนสินค้า ไว้ขายเพื่อเก็งกำไร ในขณะที่อัตราเงินเฟ้อเท่ากับร้อยละ 10 ต่อปีเท่านั้นผู้ที่เป็นลูกหนี้ที่ได้ทำสัญญากู้ยืมระยะยาวที่ได้กำหนดอัตราดอกเบี้ยไว้แล้ว หากภายหลังเศรษฐกิจเกิดเงินเฟ้อ อัตราดอกเบี้ยและค่าเช่า ในตลาดสูงขึ้น แต่สัญญากู้ยืมหรือสัญญาเช่ายังคงเดิม ลูกหนี้และผู้เช่าจะได้รับประโยชน์ เนื่องจาก จำนวนเงินที่ต้องชำระได้กำหนดไว้ตายตัวนั้นจะต่ำกว่าราคาตลาด และยังได้รับประโยชน์จากกรณีที่อำนาจซื้อของเงินลดลง จึงเปรียบเสมือนว่าลูกหนี้หรือผู้เช่าเสียค่าใช้จ่ายที่แท้จริงต่ำลง กลุ่มบุคคลที่เสียประโยชน์ทางเศรษฐกิจ ได้แก่ กลุ่มบุคคลที่ได้รับรายได้ที่เป็นตัวเงินคงที่ หรือ เพิ่มขึ้นใน อัตราที่ต่ำกว่าอัตราเงินเฟ้อ เช่น ผู้ที่ได้รับเงินบำนาญเป็นรายเดือน ผู้ให้เช่าอสังหาริมทรัพย์ที่ได้ทำสัญญาเช่าระยะยาวไว้โดย ไม่สามารถเปลี่ยนแปลงอัตราค่าเช่าได้ หรือเจ้าหนี้ไม่สามารถปรับอัตราดอกเบี้ย ให้สูงขึ้นได้ เพราะสัญญากู้ยืมยังไม่ครบ กำหนด ผู้ที่อาศัยรายได้จากดอกเบี้ยเงินฝากประจำ ผู้ที่ออมโดยการ ถือเงินสดหรือเงินฝากธนาคาร แรงงานและข้าราชการ อาจจะได้รับการปรับค่าแรงและเงินเดือนสูงขึ้น แต่ค่อนข้างล่าช้าและได้รับการปรับในอัตราที่ต่ำกว่าอัตราเงินเฟ้อ กลุ่ม บุคคลเหล่านั้นก็ยังเสียประโยชน์ เพราะรายได้ที่แท้จริงต่ำลง ดังนั้น เมื่อเกิดเงินเฟ้อที่ไม่ได้คาดการณ์ล่วงหน้า ทำให้การกระจายรายได้เหลื่อมล้ำกันมากขึ้น เพราะ กลุ่มบุคคลที่ได้รับประโยชน์ส่วนใหญ่เป็นกลุ่มบุคคลที่มีฐานะดี มีอำนาจการต่อรองสูง ในขณะที่กลุ่มบุคคลที่เสียประโยชน์ เป็นบุคคลที่ค่อนข้างมีฐานะยากจน ขาดอำนาจการต่อรอง ผลของ เงินเฟ้อจึงยิ่งทำให้คนรวยที่มีทรัพย์สินมากยิ่งรวยขึ้น แต่ คนจนผู้ด้อยโอกาสจะยิ่งจนลง 3. อัตราดอกเบี้ยที่เป็นตัวเงินสูงขึ้น เมื่อเกิดเงินเฟ้อ อัตราดอกเบี้ยที่เป็นตัวเงินจะสูงขึ้น เพราะ ผู้ออม ต้องปกป้องตนเองไม่ให้ได้รับความเสียหายจากการสูญเสียอำนาจซื้อของเงิน จึงต้องเรียกร้องดอกเบี้ย ในอัตราที่สูงขึ้นเป็น การชดเชย หรือผู้ออมจะหันไปออมทรัพย์ในรูปอื่น เช่น การนำเงินไปซื้อที่ดิน เครื่องประดับ ที่มีค่าหรือทองคำ ทำให้การ ออมในรูปตัวเงินลดลง และยิ่งทำให้อัตราดอกเบี้ยที่เป็นตัวเงินสูงขึ้นอีก 4. ผลที่มีต่อการคลังของรัฐบาล เมื่อเกิดเงินเฟ้อ รายได้ที่เป็นตัวเงินของประชาชนทั่ว ๆ ไปสูงขึ้น การ ใช้จ่ายซื้อสินค้าและบริการมีมากขึ้น รัฐบาลจัดเก็บภาษีรายได้และภาษีมูลค่าเพิ่ม ตลอดจนภาษีอื่น ๆ ได้มากขึ้น ถ้ารัฐบาล จัดเก็บภาษีเงินได้ส่วนบุคคลและภาษีเงินได้นิติบุคคลในอัตราก้าวหน้า รายได้ของ รัฐบาลจากการเก็บภาษีจะยิ่งสูงขึ้น ส่วน ทางด้านรายจ่ายของรัฐบาลนี้ รายจ่ายบางประเภทอาจจะลดลงได้เช่น รายจ่ายที่จ่ายให้กับคนว่างงาน รายจ่ายในการพยุง ราคาสินค้าบางชนิด รายจ่ายบางประเภท อาจจะเพิ่มขึ้นค่อนข้างต่ำกว่าอัตราเงินเฟ้อ เช่น รายจ่ายเงินเดือนข้าราชการและ ลูกจ้าง แต่อย่างไรก็ตาม รัฐบาลยังได้รับประโยชน์จากการที่อำนาจซื้อของเงินลดลง ฐานะการคลังรัฐบาลจะดีขึ้น ในกรณีที่ รัฐบาล เป็นต้นเหตุที่ทำให้เกิดเงินเฟ้อ กล่าวคือ รัฐบาลใช้จ่ายเพิ่มมากขึ้น โดยการกู้ยืมเงินจากประชาชนมาใช้จ่าย ทำให้อุป สงค์มวลรวมเพิ่มขึ้นมาก ราคาสินค้าจะสูงขึ้น เกิดเงินเฟ้อ ทำให้อำนาจซื้อของเงินลดลง เงินที่ ประชาชนถือไว้จะมีอำนาจซื้อ ลดลง ประชาชนจึงเป็นผู้สูญเสีย ในขณะที่รัฐบาลได้รับประโยชน์เพราะ ได้เงินมาใช้จ่าย การสูญเสียอำนาจซื้อของประชาชน

322 ให้แก่รัฐบาล เปรียบเสมือนว่าประชาชนเสียภาษีให้รัฐบาล จึงเรียกว่าภาษีเงินเฟ้อ ดังนั้น เงินเฟ้อที่เกิดจากรัฐบาลเป็นต้นเหตุ นี้ยิ่งทำให้รัฐบาลได้รับประโยชน์มากยิ่งขึ้น 5. ผลที่มีต่อดุลการชำระเงินของประเทศ ถ้าหากเกิดเงินเฟ้อขึ้นในประเทศใดประเทศหนึ่ง โดยที่ระดับ ราคาสินค้าในประเทศอื่น ๆ ค่อนข้างคงที่หรือเพิ่มขึ้นน้อยกว่า จะมีผลทำให้ระดับราคาสินค้า ในประเทศนั้นโดยเปรียบเทียบ แล้วสูงกว่าระดับราคาสินค้าในประเทศอื่น ๆ ทำให้การส่งออกของประเทศนั้น มีน้อยลง และมีการนำเข้าสินค้าจาก ต่างประเทศมากขึ้น ดังนั้น เงินเฟ้อจะมีผลทำให้มีการลดลงในยอดสุทธิ ของสินค้าและบริการที่ส่งออกไปจำหน่าย ต่างประเทศ ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อดุลการชำระเงินของประเทศ โดยอาจทำให้ดุลการชำระเงินขาดดุลมากขึ้น หรือเกินดุล น้อยลง 6. ผลที่มีต่อเศรษฐกิจและสังคมของประเทศ เมื่อเกิดภาวะเงินเฟ้อจะทำให้ธุรกิจต่าง ๆ เกิดความไม่ แน่ใจต่อสถานะเศรษฐกิจของประเทศ เพราะเงินเฟ้อไม่ได้เกิดขึ้นในอัตราที่สม่ำเสมอ หน่วยธุรกิจ จะเกิดความลังเลใจที่จะ ลงทุน เพราะจะต้องได้กำไรอัตราที่สูงขึ้นถึงจะคุ้มค่าในการลงทุน ดังนั้น หน่วยธุรกิจต่าง ๆ อาจหันไปลงทุนในกิจกรรมที่ไม่ เป็นประโยชน์ในการพัฒนาทางเศรษฐกิจของประเทศ เช่น อาจจะลงทุน ในการเก็งกำไร กักตุนสินค้าซึ่งก่อให้เกิดปัญหาใน การพัฒนาเศรษฐกิจและเกิดการว่างงานได้ นอกจากนี้ ประชาชนมักจะไม่ลงทุนในสินทรัพย์ระยะยาว เช่น พันธบัตรรัฐบาล หรือหุ้นกู้รัฐบาล การสะสมทุนจึงมีน้อย อัตราดอกเบี้ยในระยะยาวจะเพิ่มสูงขึ้นและการลงทุนจะมีน้อยลง ทำให้อัตราการ เจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ ลดน้อยลงไปด้วย สำหรับปัญหาทางด้านสังคม เมื่อระดับราคาสินค้าและบริการเพิ่มสูงขึ้น ทำให้ผู้ที่มีรายได้ประจำมีรายได้ ไม่เพียงพอกับรายจ่ายที่เพิ่มขึ้น อาจจะก่อให้เกิดพลังผลักดันทางการเมือง มีการนัดหยุดงาน เพื่อเรียกร้องค่าจ้างแรงงาน เพิ่มขึ้นและเงินเฟ้ออาจก่อให้เกิดปัญหาอาชญากรรมหรือสุขภาพจิตเสื่อมโทรม เนื่องจากประชาชนมีรายได้ไม่เพียงพอกับ รายจ่ายที่เพิ่มขึ้น 3.5 การแก้ปัญหาเงินเฟ้อ 1. เงินเฟ้อโดยมีสาเหตุมาจากอุปสงค์มวลรวมเพิ่มขึ้น รัฐบาลหรือธนาคารกลางอาจแก้ไขดังนี้ 1.1 นโยบายการเงิน ธนาคารกลางสามารถลดอุปสงค์มวลรวมได้โดยใช้นโยบายการเงิน แบบเข้มงวด โดยการลดปริมาณเงินที่หมุนเวียนในระบบเศรษฐกิจ เพื่อให้สภาพคล่องในตลาดลดลง ธนาคารกลางใช้มาตรการต่าง ๆ ใน การลดปริมาณเงิน ได้แก่ การเพิ่มอัตราเงินสดสำรอง ตามกฎหมาย เพื่อให้ธนาคารพาณิชย์สร้างเงินฝากได้น้อยลง การเพิ่ม อัตราส่วนลดเพื่อให้ธนาคารพาณิชย์กู้เงิน จากธนาคารกลางได้น้อยลง และสามารถสร้างเงินฝากได้น้อยลง การขาย หลักทรัพย์ของรัฐบาลเพื่อดึงเงิน ออกมาจากระบบเศรษฐกิจและการขอความร่วมมือจากสถาบันการเงินอื่น ๆ ให้ลดการให้ เครดิตและสินเชื่อ ซึ่งมาตรการต่าง ๆ ที่กล่าวมานี้จะมีผลทำให้ปริมาณเงินที่หมุนเวียนในระบบเศรษฐกิจลดลง การลดลงของ ปริมาณเงินจะมีผลทำให้อัตราดอกเบี้ยสูงขึ้น เมื่ออัตราดอกเบี้ยสูงขึ้น การลงทุนจะลดลง เนื่องจากการลงทุน เป็น ส่วนประกอบของอุปสงค์มวลรวม ดังนั้นจะทำให้อุปสงค์มวลรวมลดลงไปด้วย หรือการที่การลงทุน ลดลง ทำให้การจ้างงาน ลดลง ซึ่งมีผลทำให้รายได้ของคนงานลดลง ดังนั้นจะมีผลทำให้ค่าใช้จ่ายใน การซื้อสินค้าและบริการลดน้อยลงด้วย

323 1.2 นโยบายการคลัง รัฐบาลลดอุปสงค์มวลรวมโดยใช้นโยบายการคลังแบบหดตัว กล่าวคือ รัฐบาล พยายามลดรายจ่าย หรือเพิ่มรายได้ของรัฐบาล หรือจัดทำงบประมาณรายจ่ายแบบเกินดุล หรือ ลดการขาดดุลของ งบประมาณ ทางด้านรายจ่าย รัฐบาลควรหาทางลดรายจ่ายที่ไม่จำเป็น ลดรายจ่ายการลงทุนในบางโครงการ ที่ สามารถยกเลิกได้ ในความเป็นจริง การลดรายจ่ายเป็นเรื่องที่ยากมาก เพราะมีรายจ่ายหลายประเภท ที่รัฐไม่สามารถลดลง ได้ เช่น รายจ่ายเงินเดือนข้าราชการและลูกจ้าง รายจ่ายชำระค่าดอกเบี้ยพันธบัตร รายจ่ายในการชำระหนี้ รายจ่ายตามงบ ผูกพันจากปีก่อน ๆ เป็นต้น การปรับลดงบประมาณรายจ่ายจำเป็น ต้องใช้เวลานาน แต่การลดรายจ่ายของรัฐบาลจะส่งผล ให้อุปสงค์มวลรวมลดลงได้ทันที ทางด้านรายได้ รัฐบาลหาทางลดการใช้จ่ายของประชาชนโดยการเพิ่มภาษี เช่น ภาษีเงินได้ ภาษี ทางอ้อม อาทิ ภาษีมูลค่าเพิ่ม ภาษีสรรพสามิต เป็นต้น การเพิ่มอัตราภาษีเงินได้ จะส่งผลให้รายได้สุทธิ ส่วนบุคคลลดลง ทำ ให้การใช้จ่ายเพื่อการบริโภคลดลง ส่วนการเพิ่มภาษีมูลค่าเพิ่ม หรือภาษีสรรพสามิต จะทำให้สินค้ามีราคาสูงขึ้น ประชาชน จะซื้อสินค้าลดลง การใช้จ่ายมวลรวมของประชาชนลดลง ผู้ผลิต ขายสินค้าได้ลดลง เขาต้องลดราคาสินค้าลง และลดการใช้ จ่ายเพื่อซื้อสินค้ามากักตุนไว้ เพื่อเก็งกำไร ผลของการขึ้นภาษีคือ ทำให้การใช้จ่ายมวลรวมลดลง อุปสงค์มวลรวมลดลงและ ราคาสินค้าลดลง แต่ในความเป็นจริง เมื่อเกิดเงินเฟ้อสินค้ามีราคาแพง ค่าครองชีพสูง ประชาชนเดือดร้อนมาก ถ้ารัฐบาล ขึ้นอัตราภาษี ประชาชนจะไม่เห็นด้วยและอาจจะต่อต้านนโยบายของรัฐได้ เพื่อเป็นการชะลอการ เพิ่มขึ้นของราคาสินค้า รัฐ อาจจะต้องลดภาษีขาเข้าสินค้าและวัตถุดิบที่จำเป็นจากต่างประเทศ เพื่อให้ สินค้าจากต่างประเทศเข้ามาขายในประเทศมาก ขึ้น เป็นการชะลอการเพิ่มขึ้นของราคาสินค้า จึงกล่าวได้ว่า การแก้ปัญหาเงินเฟ้อ รัฐบาลต้องดำเนินนโยบายการคลังแบบหดตัว เพื่อลด อุปสงค์ มวลรวมและลดปริมาณเงินที่หมุนเวียนอยู่ในระบบเศรษฐกิจลง 2. เงินเฟ้อที่เกิดจากแรงดันของต้นทุน 2.1 การใช้มาตรการควบคุมสินค้าโดยตรง เพื่อไม่ให้ราคาสินค้าและบริการภายในประเทศ มีราคา สูงมากเกินไป โดยเฉพาะการควบคุมราคาสินค้าจำเป็นเพื่อไม้ให้ประชาชนเดือดร้อน 2.2 หากต้นทุนการผลิตสูงขึ้นเนื่องจากขาดแคลนวัตถุดิบภายในประเทศ สนับสนุนให้มีการนำเข้า วัตถุดิบหรือปัจจัยการผลิตที่มีต้นทุนไม่สูง เช่น ลดอัตราภาษีการนำเข้า การนำเข้าที่สะดวกและง่าย หรือ ให้เงินอุดหนุน วัตถุดิบที่จำเป็น เป็นต้น 2.3 การเพิ่มประสิทธิภาพในการผลิต เพื่อเพิ่มให้อุปทานมวลรวมหรือผลผลิตรวมของประเทศ มาก ขึ้นให้เพียงพอกับความต้องการ หรืออุปสงค์มวลรวมของประเทศจะทำให้ราคาสินค้าและบริการ ปรับตัวลดลงได้ 2.4 การคิดค้นวิธีการใช้วัตถุดิบหรือปัจจัยการผลิตอื่นที่มีต้นทุนต่ำกว่าหรือมีปริมาณมากพอ มา ทดแทนวัตถุดิบหรือปัจจัยการผลิตที่มีต้นทุนสูงกว่า หรือขาดแคลนกว่า เพื่อเป็นการลดต้นทุนการผลิต

324 4. ครูใช้สื่อ PowerPoint ประกอบเทคนิคการบรรยาย เงินฝืด 4.1 ความหมายของเงินฝืด เงินฝืด (Deflation) คือ ภาวะที่ระดับราคาสินค้าและบริการโดยทั่ว ๆ ไปลดลงเรื่อย ๆ และต่อเนื่อง ผล ของภาวะเงินฝืดจะตรงข้ามกับภาวะเงินเฟ้อ กล่าวคือ ผู้ที่มีรายได้ประจำและเจ้าหนี้จะได้รับประโยชน์ ส่วนพ่อค้า นักธุรกิจ และผู้ถือหุ้น จะเสียเปรียบ ในภาวะเช่นนี้ทำให้ผู้ผลิตขายสินค้าไม่ออก การผลิต การลงทุน และการจ้างงานลดลง ทำให้เกิด การว่างงานเพิ่มขึ้น การวัดการเปลี่ยนแปลงของระดับราคาจะใช้ดัชนีราคา เป็นตัวชี้วัดเช่นเดียวกับเงินเฟ้อ 4.2 สาเหตุที่ทำให้เกิดเงินฝืด สาเหตุที่ทำให้เกิดเงินฝืดคือ ความต้องการซื้อสินค้าและบริการมีน้อยกว่าปริมาณสินค้าและบริการ ที่ผลิต ได้ หรืออุปสงค์มวลรวมน้อยกว่าอุปทานมวลรวม (AD < AS) ซึ่งทำให้เกิดอุปทานส่วนเกิน (Excess Supply) หรือสินค้าขาย ไม่ออก นอกจากนี้ยังส่งผลให้ธุรกิจลดปริมาณการผลิตลง เกิดปัญหาการว่างงาน และทำให้ รายได้ประชาชาติลดลงในที่สุด นั่นคือ ภาวะเงินฝืด = AD<AS ราคาสินค้า (P) การลงทุน การว่างงาน 4.3 ผลของภาวะเงินฝืด ภาวะเงินฝืด เป็นภาวะที่ประชาชนมีความสามารถที่จะจ่ายเงินซื้อสินค้าและบริการได้น้อยกว่าปริมาณ สินค้าและบริการที่มีอยู่ เมื่อสินค้าที่ผลิตได้ขายไม่ออก ผู้ผลิตจะต้องลดราคาสินค้าและบริการจนขาดทุน หรือได้รับกำไร น้อยลงไม่คุ้มกับทุน ผู้ผลิตบางส่วนอาจเลิกการผลิตหรือลดปริมาณการผลิตลง จนเกิดปัญหา การว่างงานจำนวนมาก และ เมื่อมีคนว่างงานจำนวนมาก คนเหล่านั้นไม่มีรายได้พอที่จะจับจ่ายใช้สอย ตามปกติได้ สินค้าและบริการที่ผลิตได้ก็จะขายไม่ ออก ทำให้ระดับการผลิตและการจ้างงานลดต่ำลงไปอีก ในภาวะเช่นนี้ รายได้ของคนส่วนรวมจะลดต่ำลงกว่าเป้าหมายที่ รัฐบาลกำหนดไว้ในแผนพัฒนาประเทศ ภาวะเงินฝืดจึงมีผลกระทบต่อประชาชนแต่ละอาชีพดังนี้ 1 เกษตรกร ในภาวะเงินฝืด ราคาสินค้าเกษตรกรรมจะลดลงอย่างรวดเร็วกว่าสินค้าอย่างอื่น เกษตรกร จึงอยู่ในฐานะเสียเปรียบ เมื่อประเทศมีภาวะเงินฝืดเกิดขึ้น 2. พ่อค้าและนักธุรกิจ ในภาวะเงินฝืดที่เกิดจากประชาชนมีอำนาจซื้อต่ำลงจนสินค้าที่ผลิตได้ ขายไม่ ออก จนต้องลดราคาสินค้าให้ต่ำลง แต่ผู้ผลิตไม่สามารถจะลดต้นทุนการผลิตให้ต่ำลงได้ พ่อค้าและ นักธุรกิจจึงเป็นผู้ เสียเปรียบ เพราะได้รับกำไรน้อยลงหรือบางรายอาจขาดทุนจนต้องเลิกกิจการไป 3. ผู้มีรายได้ประจำเมื่อราคาสินค้าโดยทั่ วๆ ไปลดต่ำลงอำนาจซื้อของประชาชนสูงขึ้นผู้มีรายได้ประจำ เช่น ข้าราชการ ลูกจ้างคนงาน ผู้มีรายได้จากบำนาญ ผู้มีรายได้จากดอกเบี้ยพันธบัตรรัฐบาล เป็นต้น จะอยู่ในฐานะได้เปรียบ เพราะเงินในปริมาณเท่าเดิม แต่เขาจะซื้อสินค้าได้ในปริมาณที่มากขึ้น

325 4. ลูกหนี้และเจ้าหนี้ เมื่อราคาสินค้าโดยทั่ว ๆ ไปลดต่ำลงและอำนาจซื้อของประชาชนสูงขึ้นนั้น ลูกหนี้ จะเป็นฝ่ายเสียเปรียบและเจ้าหนี้จะเป็นฝ่ายได้เปรียบ เพราะลูกหนี้อาจมีรายได้น้อยทำให้หาเงิน มาชำระหนี้ยากขึ้นและค่า ของเงินที่จะนำมาชำระก็สูงขึ้น 5. รัฐบาล ในภาวะเงินฝืด รัฐบาลอาจเก็บภาษีเพื่อพัฒนาประเทศได้น้อยลง แต่รัฐบาลอาจต้อง ใช้ จ่ายเงินงบประมาณเพื่อแก้ปัญหาการว่างงานมากขึ้น เพราะในภาวะเงินฝืดจะมีการเลิกจ้างงาน ทำให้มีการว่างงานมากขึ้น เมื่อคนส่วนมากว่างงาน ไม่มีรายได้ ครัวเรือนยากจนเดือดร้อนและอาจมีผลกระทบต่อ เสถียรภาพและความมั่นคงของ ประเทศชาติ รัฐบาลจึงต้องรีบแก้ไขปัญหาการว่างงานโดยเร็ว 4.4 การแก้ไขภาวะเงินฝืด เมื่อเกิดภาวะเงินฝืดสามารถแก้ไขได้ด้วยนโยบายการเงินและนโยบายการคลังเช่นกัน เพราะนโยบาย ทั้ง สองนี้ นอกจากจะมีมาตรการในการลดการใช้จ่ายมวลรวมแล้ว (ในกรณีแก้ไขภาวะเงินเฟ้อ) ก็ยังมีมาตรการในการช่วยให้การ ใช้จ่ายมวลรวมเพิ่มขึ้น ซึ่งสามารถขจัดอุปทานส่วนเกินให้หมดไปได้ ภาวะเงินฝืดก็จะสิ้นสุดลง มาตรการที่แก้ไขภาวะเงินฝืด มีดังนี้ 1. การใช้มาตรการของนโยบายการเงิน ธนาคารกลางสามารถเพิ่มอุปสงค์มวลรวมได้โดยการใช้ นโยบายการเงินแบบผ่อนคลาย โดยการเพิ่มปริมาณเงินที่หมุนเวียนในระบบเศรษฐกิจให้มากขึ้น เพื่อให้ สภาพคล่องในตลาด เพิ่มขึ้น ธนาคารกลางสามารถใช้มาตรการต่าง ๆ ในการเพิ่มปริมาณเงิน ได้แก่ การลด อัตราเงินสดสำรองตามกฎหมาย เพื่อให้ธนาคารพาณิชย์สร้างเงินฝากได้มากขึ้น การลดอัตราส่วนลด เพื่อให้ธนาคารพาณิชย์ปล่อยกู้ได้เพิ่มขึ้น การซื้อ หลักทรัพย์ของรัฐบาลเพื่อเพิ่มปริมาณเงินในระบบเศรษฐกิจ และการขอความร่วมมือจากสถาบันการเงินอื่น ๆ ให้เพิ่มการให้ เครดิตหรือสินเชื่อ ซึ่งมาตรการต่าง ๆ จะมีผล ทำให้ปริมาณเงินที่หมุนเวียนในระบบเศรษฐกิจเพิ่มขึ้น การเพิ่มปริมาณเงินจะ มีผลทำให้อัตราดอกเบี้ยลดลง เมื่ออัตราดอกเบี้ยลดลง การลงทุนจะเพิ่มขึ้น อุปสงค์มวลรวมเพิ่มขึ้น หรือการที่การลงทุน เพิ่มขึ้นจะทำให้ การจ้างงานเพิ่มขึ้น ซึ่งมีผลทำให้รายได้ของคนงานเพิ่มขึ้น ดังนั้น จะมีผลทำให้ค่าใช้จ่ายในการซื้อสินค้า และบริการเพิ่มขึ้นด้วย 2. การใช้มาตรการของนโยบายการคลัง รัฐบาลสามารถแก้ปัญหาเงินฝืดด้วยการเพิ่มอุปสงค์ มวลรวม โดยใช้นโยบายการคลังแบบผ่อนคลาย กล่าวคือ รัฐบาลสามารถเพิ่มรายจ่ายหรือลดรายได้ของ รัฐบาลลง หรือจัดทำ งบประมาณแบบขาดดุล ทางด้านรายจ่าย รัฐบาลควรเพิ่มรายจ่ายของรัฐบาล จะส่งผลให้ อุปสงค์มวลรวมเพิ่มขึ้นได้ทันที หรือรัฐบาลอาจเพิ่มการใช้จ่ายของประชาชนได้โดยการลดภาษี เช่น ภาษีเงินได้ ภาษีทางอ้อม เป็นต้น การลดอัตราภาษีเงิน ได้จะส่งผลให้รายได้สุทธิส่วนบุคคลเพิ่มขึ้น ทำให้การใช้จ่าย เพื่อการบริโภคเพิ่มขึ้น การลดภาษีสรรพสามิตจะทำให้สินค้ามี ราคาถูกลง ประชาชนจะซื้อสินค้าเพิ่มขึ้น ทำให้การใช้จ่ายของประชาชนเพิ่มขึ้น ผู้ผลิตสามารถขายสินค้าได้เพิ่มขึ้น ผลของ การลดภาษี คือ ทำให้ การใช้จ่ายมวลรวมเพิ่มขึ้น อุปสงค์มวลรวมเพิ่มขึ้น และราคาสินค้าเพิ่มขึ้น ซึ่งจูงใจให้ผู้ผลิตผลิตสินค้า เพื่อตอบสนองความต้องการของผู้บริโภคได้มากขึ้น

326 5. ครูใช้สื่อ PowerPoint ประกอบเทคนิคการบรรยาย การว่างงาน 5.1 ความหมายของการว่างงาน การว่างงาน หมายถึง การที่บุคคลซึ่งอยู่ในวัยทำงานหรือมีอายุ15 ปีขึ้นไป มีความสามารถ ที่จะทำงาน และต้องการทำงาน แต่ไม่ได้รับการว่าจ้างให้ทำงาน หรือรอฤดูกาลเพาะปลูกใหม่ หรือรองานใหม่ หรือไม่สามารถหางานที่ เหมาะสมกับตนเองได้ เป็นต้น จึงทำให้ไม่มีงานทำ การว่างงานก่อให้เกิดผลกระทบ ที่สำคัญต่อเศรษฐกิจและสังคมของ ประเทศ เพราะว่าการว่างงานจะก่อให้เกิดความสูญเสียทางเศรษฐกิจ เพราะแรงงานไม่ได้ถูกนำมาใช้ในการผลิตอย่างเต็มที่ นอกจากนี้ การว่างงานยังทำให้แรงงานที่ว่างงานต้องขาดรายได้ที่จำเป็นในการยังชีพ ซึ่งมีผลทำให้การกระจายรายได้เหลื่อม ล้ำมากขึ้น และยังก่อให้เกิด ปัญหาทางสังคมอีกด้วย 5.2 ประเภทของการว่างงาน การจำแนกประเภทของการว่างงานจะช่วยให้เกิดความเข้าใจถึงสาเหตุของการว่างงานได้มากขึ้น และ สามารถหามาตรการที่เหมาะสมมาแก้ปัญหาการว่างงานนั้น ๆ ได้ การว่างงานสามารถจำแนกออกได้ ดังนี้ 1. การว่างงานเนื่องจากวัฏจักรเศรษฐกิจ การว่างงานประเภทนี้เกิดขึ้นเนื่องจากอุปสงค์มวลรวม มีไม่ เพียงพอที่จะก่อให้เกิดงานจำนวนมากพอที่จ้างแรงงานทั้งหมด กล่าวคือ ณ ค่าจ้างที่เป็นอยู่ในขณะนั้น จำนวนผู้ว่างงานจะมี มากกว่าจำนวนตำแหน่งงานที่ว่าง การว่างงานประเภทนี้จะเกิดขึ้นในช่วงเศรษฐกิจตกต่ำอำนาจซื้อของประชาชนน้อยลง สินค้าที่ผลิตได้ขายไม่ออก ผู้ผลิตจะลดการผลิตพร้อมกับลดค่าใช้จ่าย ต่าง ๆ ลงรวมทั้งการเลิกจ้างแรงงานบางส่วน ทำให้ แรงงานบางส่วนต้องว่างงาน การว่างงานนี้บางครั้งเรียกว่า การว่างงานเพราะอุปสงค์มวลรวมมีไม่เพียงพอ 2. การว่างงานชั่วคราว การว่างงานประเภทนี้เกิ ดขึ้ นเนื่ องจากการที่ คนงานไม่มีข้อมูลเกี่ยวกับ ตลาดแรงงานเพียงพอ ทั้ง ๆ ที่มีตำแหน่งงานว่างในตลาดแรงงาน แต่คนงานซึ่งมีคุณสมบัติเหมาะสมและมีความต้องการ ทำงานกลับหางานทำไม่ได้ ณ ค่าจ้างที่เป็นอยู่ การที่คนงานไม่มีข้อมูลเกี่ยวกับตลาดแรงงาน พอเพียง ทำให้คนงานไม่รู้ว่า แหล่งใดต้องการรับคนงานเข้าทำงานบ้าง หรือบางที่คนงานรู้แหล่งที่จะมีงานให้ทำ แต่ไม่สามารถโยกย้ายไปได้เพราะขาด ค่าใช้จ่ายในการโยกย้าย หรืออยู่ระหว่างการเจ็บป่วย หรืออาจ อยู่ระหว่างการโยกย้ายไปทำงานในแหล่งใหม่ หรืออาจต้องใช้ ระยะเวลานานพอสมควรกว่าที่จะบรรลุใน ตำแหน่งใหม่ได้ สาเหตุต่าง ๆ เหล่านี้ทำให้เกิดการว่างงานชั่วคราวได้ 3. การว่างงานตามฤดูกาล การว่างงานประเภทนี้เกิดขึ้นเนื่องจากการผลิตสินค้าบางชนิด ต้องทำการ ผลิตเป็นฤดูกาล เนื่องจากการผลิตสินค้าดังกล่าวถูกกำหนดโดยอิทธิพลของสภาพภูมิอากาศ เช่น การผลิตทางการเกษตร การก่อสร้าง เป็นต้น ในช่วงระยะเวลาที่สภาพดินฟ้าอากาศอำนวย การผลิตก็จะ ดำเนินไปด้วยดี แต่ในระยะที่สิ้นสุดฤดูการ ผลิต เช่น เมื่อสิ้นฤดูกาลการทำนา การผลิตทางการเกษตรจะ น้อยลง หรือเมื่ออยู่ในช่วงฤดูฝน การก่อสร้างก็อาจมีน้อยลง ดังนั้น จึงทำให้การจ้างงานลดน้อยลง และ จำนวนคนว่างงานก็จะเพิ่มมากขึ้น 4. การว่างงานเนื่องจากโครงสร้างของระบบเศรษฐกิจ การว่างงานประเภทนี้เกิดขึ้นจาก หลาย ๆ ปัจจัย เช่น การเปลี่ยนแปลงในรสนิยมของผู้บริโภค การเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีการผลิต การเพิ่มขึ้นของประชากร เป็น ต้น กล่าวคือ เมื่อรสนิยมของผู้บริโภคเปลี่ยนแปลงจากสินค้าที่เคยใช้อยู่เดิม ไปยังสินค้าชนิดใหม่ ทำให้การผลิตสินค้าชนิด เดิมและการจ้างงานต้องลดลง คนงานที่เคยทำงานอยู่ใน อุตสาหกรรมเหล่านั้นต้องกลายเป็นคนว่างงาน แม้ว่าอุตสาหกรรมที่

327 ผลิตสินค้าชนิดใหม่จะขยายตัวแต่คนงานเหล่านั้นอาจไม่มีความสามารถที่จะทำงานในอุตสาหกรรมใหม่ได้ เพราะขาดความรู้ และความชำนาญในด้ นก รผลิต จึงต้องกล ยเป็นคนว่ งง นในที่สุด ก รเปลี่ยนแปลงท งเทคโนโลยีก รผลิต ท ให้ ก รผลิตสินค้ ต้องใช้คนง นที่มีคว มช น ญ หรือมีฝีมือในก รผลิต ดังนั้น คนง นที่คุ้นเคยกับก รผลิต ที่ใช้ เทคโนโลยีก รผลิตสมัยเก่ อ จไม่มีคว มส ม รถที่จะท ก รผลิตที่ใช้เทคโนโลยีก รผลิตสมัยใหม่ได้ ก็จะต้องถูก ปลดออกจ กง นจนกล ยเป็นคนว่ งง น ก รเพิ่มขึ้นของประช กรก็มีผลกระทบต่อ ก รว่ งง นเช่นเดียวกัน กล่ วคือ ถ้ อัตร ก รเพิ่มขึ้นของประช กรสูงกว่ อัตร ก รเพิ่มขึ้นของก รจ้ งง น อัตร ก รว่ งง นก็จะเพิ่มสูงขึ้น นอกจ กนี้ก รว่ งง นประเภทนี้อ จจะเกิดขึ้นจ กก รกีดกันท งด้ น เพศ ผิว เชื้อช ติ ท ให้ก รเคลื่อนย้ ยแรงง น จ กท้องถิ่นหนึ่งไปสู่อีกท้องถิ่นหนึ่ง ท ให้ในบ งท้องที่ หรือบ งอ ชีพข ดแคลนแรงง น แต่ในบ งท้องที่หรือบ ง อ ชีพมีก รว่ งง นเกิดขึ้น 5. การว่างงานแอบแฝง การว่างงานประเภทนี้ส่วนมากเกิดขึ้นในประเทศที่มีประชากรหนาแน่น หรื อในระบบของการผลิตทางการเกษตร ซึ่งมีคนงานมากเกินความจำเป็นการว่างงานประเภทนี้ โดยปกติ จะไม่แสดงออกให้ เห็นว่ามีการว่างงาน แต่จะดูเสมือนว่าทุกคนมีงานทำ คือ ทุกคนต่างช่วยกันทำงาน แต่ถ้ามีการโยกย้ายคนงานออกจำนวน หนึ่งแล้วผลผลิตรวมที่ได้ยังคงเท่าเดิม แสดงว่าคนงานที่โยกย้าย ออกมามิได้ช่วยเพิ่มผลผลิตแต่อย่างใดเลย หรือมีผลิตผลทาง กายภาพหน่วยสุดท้ายเท่ากับศูนย์ เท่ากับว่า มีการว่างงานประเภทแอบแฝงเกิดขึ้น ตัวอย่างเช่น ครอบครัวชาวนาครอบครัว หนึ่ง มีสมาชิกในครอบครัวที่ อยู่ในวัยทำงาน 5 คน ต่างช่วยกันปลูกข้าวในผืนที่นาของตน ได้ข้าวปีละ 7 เกวียน ต่อมา สมาชิกในครอบครัว 2 คน ย้ายเข้าไปทำงานในตัวเมือง ทำให้เหลือสมาชิกในครอบครัวที่ทำการปลูกข้าวเพียง 3 คน แต่ก็ ยังคง ปลูกข้าวได้ปีละ 7 เกวียนเช่นเดิม ถ้าเป็นเช่นนี้ก็แสดงว่า การปลูกข้าวในผืนที่นาแปลงนั้นโดยใช้คนงาน 5 คนนั้นมาก เกินไป เพราะมีคนงาน 2 คนที่มิได้ช่วยทำให้ผลผลิตเพิ่มสูงขึ้น ดังนั้น เท่ากับว่ามีคนที่ว่างงาน แอบแฝงอยู่ 2 คน 5.3 ผลกระทบของการว่างงาน การว่างงานก่อให้เกิดผลเสียทั้งในแง่ของบุคคลที่ว่างงานและในแง่เศรษฐกิจส่วนรวม ผลเสียต่อ เศรษฐกิจ ส่วนรวม สรุปได้ดังนี้ 1. การกระจายรายได้เหลื่อมล้ำเมื่อมีการว่างงานเกิดขึ้น ผู้ที่ได้รับความเดือดร้อนโดยตรงคือ บุคคลที่ไม่ มีทักษะหรือไม่มีความชำนาญพิเศษ ซึ่งมักจะถูกปลดจากงานก่อนบุคคลที่มีความรู้หรือมีทักษะ บุคคลที่เป็นแรงงานรับจ้างใน โรงงานอุตสาหกรรมซึ่งต้องปิดโรงงานหรือกิจการ เป็นต้น บุคคลเหล่านี้ เป็นผู้ที่ยากจน และมีรายได้จากการทำงานเท่านั้น ดังนั้น เมื่อถูกปลดออกจากงาน ทำให้ขาดรายได้ที่จะ เลี้ยงดูตนเองและครอบครัว จึงยิ่งมีฐานะยากจนยิ่งขึ้นและเดือดร้อนยิ่ง กว่าบุคคลที่ยังพอมีรายได้จาก ทรัพย์สินบ้าง เช่น รายได้จากดอกเบี้ย รายได้จากอสังหาริมทรัพย์ เป็นต้น ผู้ว่างงานที่ไม่มี รายได้จากทางอื่น จึงจำเป็นต้องก่อหนี้เพื่อการบริโภคและถ้าว่างงานนานภาระหนี้สินอาจจะสูงมาก โอกาสที่จะหลุดพ้น จาก ความยากจนจึงค่อนข้างน้อย ผู้ที่มีฐานะยากจนเมื่อกลายเป็นผู้ว่างงาน จึงยิ่งทำให้ฐานะยากจนลงไปอีก คนจนยิ่งจนมากขึ้น จึงยิ่งทำให้การกระจายรายได้เหลื่อมล้ำกันมากขึ้น

328 2. การใช้ประโยชน์จากทรัพยากรแรงงาน เมื่อเกิดการว่างงาน ทำให้ประเทศไม่สามารถใช้ ทรัพยากร แรงงานที่ประเทศมีอยู่ให้เกิดประโยชน์ได้อย่างเต็มที่และเมื่อได้คำนึงถึงการที่ว่า บุคคล ได้เจริญเติบโตจนมีอายุอยู่ในวัย ทำงานมีสุขภาพดีและมีความสามารถที่จะทำงานได้ทั้งเอกชนและรัฐบาล จะต้องเสียค่าใช้จ่ายอย่างมากในการให้การศึกษา และฝึกอบรมต่าง ๆ ซึ่งนับว่าเป็นการลงทุนในทรัพยากรมนุษย์ แต่เมื่อบุคคลนั้นกลายเป็นคนว่างงานไม่มีงานทำไม่ได้ใช้ ความรู้ความสามารถของตนให้เกิดประโยชน์แก่ ตนเองและประเทศชาติแล้ว ก็นับได้ว่าเอกชนและประเทศไม่ได้รับประโยชน์ จากการลงทุนดังกล่าว หรือ ได้รับประโยชน์น้อยกว่าที่ควรจะเป็น 3. การก่อให้เกิดปัญหาสังคมต่าง ๆ เมื่อบุคคลว่างงานไม่มีรายได้จะต้องดิ้นรนหาเงินมาใช้จ่ายด้วย วิธีการต่าง ๆ อาจไม่ถูกต้องตามกฎหมาย เช่น การลักขโมย การปล้นจี้ชิงทรัพย์ การค้าขายสิ่งผิดกฎหมาย การหลอกลวง เป็นต้น ทำให้เกิดปัญหาอาชญากรรมต่าง ๆ ความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินมีน้อยลง บุคคลที่ว่างงานจะมีภาวะ ความเครียดทางด้านจิตใจ สูญเสียความเชื่อมั่นและยังก่อให้เกิดปัญหาครอบครัว เมื่อไม่สามารถเลี้ยงดูสมาชิกในครอบครัวได้ ทำให้เกิดภาวะครอบครัวแตกแยกเมื่อพ่อแม่ต้องเดินทางไป หางานทำที่อื่น ทิ้งบุตรหลานให้อยู่กับญาติพี่น้อง ทำให้ขาด ความอบอุ่น มีพฤติกรรมก้าวร้าว เกิดปัญหา ติดยาเสพติด หลงผิดในอบายมุขต่าง ๆ ซึ่งทำให้เด็กเหล่านั้นเติบโตเป็นผู้ใหญ่ที่ มีปัญหา ดังนั้น ปัญหาการว่างงานในอัตราสูงและเป็นเวลานาน จึงก่อให้เกิดปัญหาสังคมตามมาอีกมากมาย 4. ฐานะการคลังของรัฐบาลเลวลง เมื่อรายได้ที่แท้จริงของประเทศลดลง เพราะคนว่างงานมากขึ้น รัฐบาลจะเก็บภาษีเงินได้ได้ลดลง ไม่ว่าจะเป็นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาหรือภาษีเงินได้นิติบุคคล ในภาวะ ที่มีคนว่างงานมาก การใช้จ่ายเพื่อการบริโภคจะลดลง ทำให้รัฐบาลจัดเก็บภาษีชนิดอื่น ๆ ได้ลดลงเช่นกัน เช่น ภาษีมูลค่าเพิ่ม ภาษีสรรพสามิต เป็นต้น รายได้จากภาษีอากรของรัฐจึงลดลงมาก แต่รัฐบาลจะต้อง มีรายจ่ายเพิ่มขึ้นในการช่วยเหลือผู้ที่ว่างงาน รายจ่าย สงเคราะห์ผู้มีรายได้น้อยและรายจ่ายในการรักษาความสงบเรียบร้อยในประเทศ เช่น รายจ่ายเพื่อการปราบปราม อาชญากรรม การกระทำที่ผิดกฎหมาย เป็นต้น งบประมาณของรัฐจึงอาจเป็นงบประมาณขาดดุล ทำให้รัฐบาลต้องกู้ยืมเงิน มาใช้จ่าย ตามงบประมาณ ซึ่งถ้าการว่างงานเป็นปัญหาที่รุนแรงและยืดเยื้อยาวนาน รัฐบาลอาจจำเป็นต้องกู้ยืมมา ใช้จ่าย แทบทุกปีงบประมาณ ก็จะส่งผลให้หนี้ของรัฐบาลเพิ่มพูนขึ้น อันเป็นภาระที่ต้องชดใช้ต่อไป 5. การสั่นคลอนในเสถียรภาพของรัฐบาล การที่ประชาชนว่างงานมาก รัฐบาลต้องแก้ปัญหา การ ว่างงาน แต่ถ้ารัฐบาลไม่สามารถแก้ปัญหาการว่างงานได้ จะเกิดปัญหาต่าง ๆ ทางสังคมที่รุน แรงมากขึ้น อาจจะทำให้ ประชาชนไม่พอใจการบริหารประเทศของรัฐบาล อาจจะทำให้มีการประท้วงรัฐบาล หรือ เรียกร้องให้รัฐบาลลาออก จนถึง ขั้นขับไล่รัฐบาล ทำให้ต้องมีการเปลี่ยนแปลงรัฐบาลก็ได้ 6. การบริโภคและการลงทุนลดลง เมื่ออัตราการว่างงานสูงขึ้น รายได้ของแรงงานลดลง ทำให้คนที่ ว่างงานเหล่านั้นต้องลดรายจ่ายในการบริโภคและความสามารถในการออมก็ลดลง เมื่อรายจ่ายใน การบริโภคลดลง ก็จะมีผล ทำให้ปริมาณสินค้าที่ขายไม่ออกมีมากขึ้น ผู้ผลิตต้องผลิตลดลง ลดการลงทุน และการจ้างงานลง ทำให้การว่างงานรุนแรง มากขึ้น อุปสงค์มวลรวมจึงลดลงไปอีก ทำให้ภาวะเศรษฐกิจ ซบเซาหนักขึ้น การว่างงานยิ่งรุนแรงมากขึ้น

329 5.4 การแก้ปัญหาการว่างงาน 1. แนวทางการแก้ปัญหาการว่างงานในระยะสั้น 1.1 การแก้ปัญหาการว่างงานโดยใช้นโยบายการเงิน การแก้ปัญหาการว่างงานโดยใช้นโยบายการเงิน แบบขยายตัว เพื่อเพิ่มอุปสงค์มวลรวม ธนาคารกลางจะเพิ่มปริมาณเงิน ลดอัตราดอกเบี้ย ให้แก่ธนาคารพาณิชย์และบริษัท เงินทุน ผ่อนคลายการจำกัดการให้สินเชื่อของธนาคารพาณิชย์ เป็นต้น ธนาคารกลางเพิ่มปริมาณเงินโดยใช้มาตรการต่าง ๆ ได้แก่ การรับซื้อพันธบัตรจากสถาบัน การเงิน และเอกชน ลดอัตราเงินสดสำรองตามกฎหมายและลดอัตรารับช่วงซื้อลดตั๋วสัญญาใช้เงิน เป็นต้น เมื่อปริมาณเงินในระบบ เศรษฐกิจเพิ่มขึ้น ทำให้อัตราดอกเบี้ยในตลาดเงินลดลง การลงทุนของหน่วยธุรกิจ เพิ่มขึ้น การจ้างงานเพิ่มขึ้น และการ ว่างงานลดลง เมื่อเปรียบเทียบระหว่างนโยบายการเงินกับนโยบายการคลังแล้ว นโยบายการคลังสามารถ แก้ปัญหา การว่างงานในช่วงเศรษฐกิจตกต่ำได้มากกว่านโยบายการเงิน เพราะการใช้นโยบายการเงิน อาจเผชิญกับดักสภาพคล่อง (การเปลี่ยนแปลงของปริมาณเงินไม่ทำให้อัตราดอกเบี้ยเปลี่ยนแปลง) แต่การใช้นโยบายการคลังโดยการเพิ่มการใช้จ่ายของ รัฐบาลจะเป็นการเพิ่มอุปสงค์มวลรวมโดยตรง จึงทำให้นโยบายการคลังแบบขยายตัวมีประสิทธิภาพในการเพิ่มอุปสงค์มวล รวม และแก้ปัญหาการว่างงาน ได้ดี ในช่วงที่เศรษฐกิจตกต่ำ 1.2 การแก้ปัญหาการว่างงานโดยใช้นโยบายการคลัง รัฐบาลสามารถใช้นโยบายการคลัง ในการ แก้ปัญหาการว่างงานอันเกิดจากอุปสงค์มวลรวมลดลง การใช้นโยบายการคลังในการแก้ปัญหา การว่างงาน หมายถึง การ เพิ่มการใช้จ่ายและการลดการเก็บภาษีของรัฐบาล การดำเนินนโยบายงบประมาณ แบบขาดดุล การกู้เงินมาใช้จ่ายทั้งจากใน ประเทศและต่างประเทศ ทางด้านการใช้จ่ายของรัฐบาล รัฐบาลควรเพิ่มการใช้จ่ายที่ทำให้เกิดการจ้างงานเพิ่มขึ้น อาจกระทำ โดยการเพิ่มการใช้จ่ายในด้านการก่อสร้างสิ่งสาธารณูปโภค และเพิ่มรายจ่ายประเภทเงินโอน เป็นต้น การสร้างสิ่ง สาธารณูปโภค ได้แก่ การสร้างถนน เขื่อน ทางระบายน้ำ สวนสาธารณะ การไฟฟ้า การประปา เป็นต้น การเพิ่มการใช้จ่าย ในการสร้างสิ่งสาธารณูปโภค ทำให้ผู้ว่างงานมีงานทำและมีรายได้มากขึ้น ซึ่งจะนำไปใช้จ่ายในการซื้อสินค้าและบริการทำให้ อุปสงค์มวลรวมเพิ่มขึ้น ในที่สุดจะมีผลทำให้ผู้ผลิตเพิ่ม การผลิตและการจ้างงานมากขึ้น ส่วนรายจ่ายประเภทเงินโอน ได้แก่ เงินสงเคราะห์คนชรา คนพิการ เป็นต้น การเพิ่มการใช้จ่ายประเภทเงินโอนเป็นการเพิ่มรายรับและอำนาจซื้อให้แก่บุคคลผู้ ได้รับการสงเคราะห์และเมื่อบุคคลเหล่านั้นจับจ่ายใช้สอยเงินที่ได้รับจากการสงเคราะห์ก็จะทำให้อุปสงค์มวลรวมสำหรับ สินค้าและบริการเพิ่มมากขึ้น ทำให้ผู้ผลิตขยายการผลิตและจ้างงานมากขึ้น ทางด้านรายได้ การที่รัฐบาลลดการจัดเก็บภาษี อาทิ การลดภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาจะส่งผลให้ ประชาชนมีรายได้สุทธิส่วนบุคคลมากขึ้น ประชาชนมีเงินจับจ่ายใช้สอยเพื่อการบริโภคเพิ่มขึ้นทำให้มีความต้องการในการซื้อ สินค้าและบริการมากขึ้น การลดภาษีเงินได้นิติบุคคล อัตราภาษี

330 นำเข้าวัตถุดิบ เป็นการเพิ่มแรงจูงใจให้กับผู้ผลิตมาผลิตสินค้าเพิ่มขึ้น การลดอัตราภาษีสรรพสามิต อัตราภาษี มูลค่าเพิ่ม จะ ทำให้ราคาสินค้าและบริการต่าง ๆ ถูกลง กระตุ้นให้ผู้บริโภคซื้อสินค้ามากขึ้น ผู้ผลิตเพิ่ม การผลิต และมีการจ้างงานมากขึ้น ทำให้อุปสงค์มวลรวมเพิ่มขึ้น ปัญหาการว่างงานจะบรรเทาลง 2. แนวทางแก้ปัญหาการว่างงานในระยะยาว การแก้ปัญหาการว่างงานโดยการเพิ่ม อุปสงค์มวลรวมที่ กล่าวมาข้างต้นเป็นมาตรการแก้ปัญหาการว่างงานในระยะสั้น การแก้ไขปัญหาการว่างงาน จะได้ผลดีต้องมีมาตรการ แก้ปัญหาการว่างงานในระยะยาวควบคู่ไปด้วย เช่น การฝึกอบรมแรงงานให้มี ประสิทธิภาพในการผลิตสูงขึ้น เพื่อสอดคล้อง กับความก้าวหน้าของเทคโนโลยีการผลิต การจัดระบบการศึกษา เพื่อให้ผู้สำเร็จการศึกษามีฝีมือและความชำนาญสอดคล้อง กับความต้องการของตลาดแรงงาน การพัฒนา ท้องถิ่นต่าง ๆ เพื่อให้มีความเจริญที่ไม่แตกต่างกันมากขึ้น อันจะลดอัตราการ เคลื่อนย้ายของแรงงาน จากแหล่งหนึ่งไปยังอีกแหล่งหนึ่ง ที่อาจก่อให้เกิดปัญหาการว่างงานในบางท้องที่ได้ เช่น การพัฒนา ชนบท เพื่อป้องกันมิให้แรงงานอพยพเข้าสู่ตัวเมือง ซึ่งอาจก่อให้เกิดปัญหาการว่างงานในตัวเมืองได้ นอกจากนี้ ก็ต้องจัดหา ข้อมูลต่าง ๆ เกี่ยวกับตลาดแรงงานเพื่อทำให้แรงงานมีโอกาสที่จะได้รับบรรจุตำแหน่งงานที่ว่างอยู่ สรุป เงินเฟ้อ หมายถึง ภาวะที่ราคาสินค้าโดยทั่ว ๆ ไปเพิ่มสูงขึ้นเรื่อย ๆ อย่างต่อเนื่อง เครื่องมือที่ใช้วัด การเปลี่ยนแปลงของราคา คือ ดัชนีราคา ซึ่งเป็นเครื่องมือวัดราคาเฉลี่ยของสินค้า จำนวนหนึ่งของปีใดปีหนึ่งเปรียบเทียบกับ ราคาเฉลี่ยของสินค้าในปีฐาน สำหรับสาเหตุของการเกิด เงินเฟ้อแบ่งได้2 ประการ คือ เกิดจากแรงดึงของอุปสงค์ และเกิด จากแรงผลักดันทางด้านอุปทาน ในการแก้ปัญหานี้ สามารถใช้นโยบายการเงิน นโยบายการคลัง และนโยบายอื่น ๆ เช่น การ ใช้ นโยบายการเงินแบบเข้มงวด หรือใช้นโยบายการคลังแบบหดตัว เพื่อลดปริมาณเงินในระบบ เศรษฐกิจให้น้อยลง เป็นต้น เงินฝืด เป็นภาวะที่ระดับราคาสินค้าโดยทั่ว ๆ ไปลดลงเรื่อย ๆ และต่อเนื่อง สาเหตุ ที่ทำให้เกิดก็คือ อุป สงค์มวลรวมน้อยกว่าอุปทานมวลรวม สินค้าเกิดล้นตลาด ผู้ผลิตจึงลดปริมาณ การผลิตให้น้อยลง จึงเกิดปัญหาการว่างงาน ตามมา การแก้ปัญหานี้สามารถทำได้โดยการใช้ นโยบายการเงินแบบผ่อนคลาย หรือใช้นโยบายการคลังแบบผ่อนคลาย เป็น ต้น ส่วนปัญหาการว่างงานเกิดขึ้นในระบบเศรษฐกิจ จะทำให้เกิดความสูญเสียทางเศรษฐกิจขึ้น สาเหตุของ การว่างงาน มี3 สาเหตุ คือ การว่างงานตามปกติ การว่างงานตามโครงสร้าง และ การว่างงานตามวัฏจักรธุรกิจ ในการ แก้ปัญหาโดยใช้นโยบายการเงิน การใช้นโยบายการคลัง หรือนโยบายอื่น ๆ เช่น การลดค่าเงิน การเพิ่มอุปสงค์มวลรวม หรือ การฝึกอบรมแรงงานให้มี ประสิทธิภาพในการผลิต เป็นต้น 6. ครูให้ผู้เรียนร่วมกันอภิปรายในหัวข้อ “แนวทางการแก้ปัญหาของการว่างงาน” ขั้นสรุปและการประยุกต์ 7. ครูสรุปบทเรียน โดยใช้สื่อ PowerPoint และเปิดโอกาสให้นักเรียนได้ซักถามข้อสงสัย 8. ผู้เรียนทำกิจกรรมใบงาน และแบบประเมินผลการเรียนรู้

331 สื่อและแหล่งการเรียนรู้ 1. หนังสือเรียนหลักเศรษฐศาสตร์ รหัสวิชา 30200-1001 2. สื่อ PowerPoint 3. แบบประเมินผลการเรียนรู้ 4. กิจกรรมการเรียนการสอน 5. แบบประเมินกิจกรรมใบงาน หลักฐาน 1. บันทึกการสอนของผู้สอน 2. ใบเช็ครายชื่อ 3. แผนจัดการเรียนรู้ 4. การตรวจประเมินผลงาน การวัดผลและการประเมินผล วิธีวัดผล 1. สังเกตพฤติกรรมรายบุคคล 2. ตรวจกิจกรรมส่งเสริมคุณธรรมนำความรู้ 3. ตรวจแบบประเมินผลการเรียนรู้ แบบฝึกปฏิบัติ 4. ตรวจใบงาน เครื่องมือวัดผล 1. แบบสังเกตพฤติกรรมรายบุคคล 2. แบบประเมินผลการเรียนรู้ และแบบฝึกปฏิบัติ 3. แบบประเมินกิจกรรมใบงาน เกณฑ์การประเมินผล 1. เกณฑ์ผ่านการสังเกตพฤติกรรมรายบุคคล ต้องไม่มีช่องปรับปรุง 2. แบบประเมินผลการเรียนรู้มีเกณฑ์ผ่าน และแบบฝึกปฏิบัติ 50% 3. แบบประเมินกิจกรรมใบงานมีเกณฑ์ผ่าน 50%

332 กิจกรรมเสนอแนะ 1. แนะนำให้ผู้เรียนอ่านทบทวนเนื้อหาเพิ่มเติม 2. ควรศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมจากสื่ออินเทอร์เน็ต

333 แบบเรียนรู้หน่วยการเรียนรู้ที่ 12 ตอนที่ 1 จงตอบคำถามต่อไปนี้ 1. ภาวะเงินเฟ้อหมายความว่าอย่างไร ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... 2. เงินเฟ้อมีหลายระดับถ้าแบ่งตามขนาดของความรุนแรงมีกี่ระดับ อะไรบ้าง ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... 3. อธิบายสาเหตุของการเกิดเงินเฟ้อ ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... 4. เมื่อเกิดเงินเฟ้อจะทำให้ฐานะของคนบางกลุ่มได้ประโยชน์ บางกลุ่มเสียประโยชน์ บอกกลุ่มที่ได้ ประโยชน์ ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... .....................................................................................................................................................................................

334 5. ภาวะเงินฝืดหมายความว่าอย่างไร ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... 6. อธิบายสาเหตุของการเกิดภาวะเงินฝืด ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... 7. เมื่อเกิดภาวะเงินฝืดกลุ่มที่เสียประโยชน์คือใคร ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... 8. เครื่องมือที่ใช้วัดการเปลี่ยนแปลงของราคาคือสิ่งใด ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... 9. อธิบายมาตรการในการแก้ปัญหาเงินเฟ้อ ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... .....................................................................................................................................................................................

335 10. อธิบายมาตรการในการแก้ปัญหาเงินฝืด ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... .....................................................................................................................................................................................

336 ตอนที่2 จงเลือกข้อที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียว 1. การวัดอัตราเงินเฟ้อวัดจากสิ่งใด ก. ระดับราคาสินค้าโดยทั่วไป ข. ดัชนีราคาของผู้บริโภค ค. ดัชนีราคาขายส่ง ง. ดัชนีราคาที่ใช้ปรับผลิตภัณฑ์ภายในประเทศเบื้องต้น จ. ถูกทุกข้อ 2. การที่ราคาสินค้าจำเป็นต่อการบริโภคเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องและรวดเร็วจะเกิดปัญหาข้อใด ก. เพิ่มค่าเงินบาท ข. เงินเฟ้อด้านอุปสงค์ ค. เงินเฟ้อ ง. เงินเฟ้อด้านอุปทาน จ. เงินเฟ้อด้านต้นทุน 3. การพิจารณาว่าระบบเศรษฐกิจเกิดภาวะเงินเฟ้อด้านอุปทานพิจารณาจากการเปลี่ยนแปลงข้อใด ก. ดัชนีสินเชื่อ ข. ดัชนีการลงทุน ค. ดัชนีราคาสินค้าผู้ผลิต ง. ดัชนีราคาสินค้าผู้บริโภค จ. อัตราแลกเปลี่ยนเงินตรา 4. ดัชนีราคาผู้บริโภค ณ ปีที่เป็นปีฐานจะมีค่าเท่าใด ก. 115.0 ข. 100.0 ค. 110.0 ง. 1.00 จ. 0.00 5. เงินเฟ้อประเภทใดที่ช่วยกระตุ้นระบบเศรษฐกิจ ก. เงินเฟ้ออย่างปานกลาง ข. เงินเฟ้ออย่างอ่อน ค. เงินเฟ้ออย่างรุนแรง ง. เงินเฟ้อด้านอุปสงค์ จ. เงินเฟ้อด้านอุปทาน

337 6. ในภาวะที่ระบบเศรษฐกิจมีการว่างงานสูง การเพิ่มขึ้นของอุปสงค์มวลรวมจะมีผลต่อราคาอย่างไร ก. ราคาสินค้าเพิ่มขึ้นอย่างมาก ข. ราคาสินค้าเพิ่มขึ้นปานกลาง ค. ราคาสินค้าอาจไม่เปลี่ยนแปลง ง. ราคาสินค้าลดลงอย่างมาก จ. ราคาสินค้าลดลงเพียงเล็กน้อย 7. การลดการผลิตลงอย่างมากอาจมีผลให้เกิดสิ่งใด ก. เงินฝืด ข. เงินเฟ้อด้านอุปสงค์ ค. เงินเฟ้อด้านอุปทาน ง. ภาวะเศรษฐกิจตกต่ำ จ. ภาวะเศรษฐกิจหดตัว 8. เมื่อเกิดภาวะเงินเฟ้อผู้ที่ได้รับประโยชน์คือกลุ่มคนในข้อใด ก. ผู้มีรายได้ประจำและพ่อค้า ข. ผู้มีรายได้ประจำและเกษตรกร ค. รัฐบาลและข้าราชการ ง. ลูกหนี้และเกษตรกร จ. เจ้าหนี้และผู้ฝากเงิน 9. ในขณะที่เศรษฐกิจเกิดเงินเฟ้อควรใช้นโยบายการเงินแบบใด ก. แบบผ่อนคลาย เพื่อลดปริมาณเงิน ข. แบบผ่อนคลาย เพื่อเพิ่มปริมาณเงิน ค. แบบเข้มงวด เพื่อลดปริมาณเงิน ง. แบบเข้มงวด เพื่อเพิ่มปริมาณเงิน จ. แบบสมดุล 10. เพื่อกระตุ้นให้ระบบเศรษฐกิจขยายตัวเพิ่มขึ้น รัฐบาลควรดำเนินนโยบายในข้อใด ก. นโยบายการเงิน ข. นโยบายการคลัง ค. นโยบายส่งเสริมการลงทุน ง. นโยบายการค้าระหว่างประเทศ จ. ถูกทุกข้อ

338 ตอนที่3 หาข่าวเกี่ยวกับการเกิดเงินเฟ้อ และวิเคราะห์มาตรการที่รัฐบาลนำมาใช้ในการแก้ปัญหา ดังกล่าว (15 – 20 บรรทัด) ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... .....................................................................................................................................................................................