วิชาเครื่องยนต์แก๊สโซลีน

ใบความรู้ หน่วยท่ี 13 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ กส๊ โซลีน เรื่อง ระบบระบาย 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 ความร้อน

ใช้ นา้ และลม ความดนั สงู ฉีด
ยอ้ ยทิศทางเพื่อไลส่ งิ่ สกปรก

กระบอกฉีดความดนั

รูปที่ 19 – 13 แสดง การลา้ งทาความสะอาดหมอ้ นา้ โดยใชน้ า้ และลมเป่ าสวนทิศทาง ทาให้
ตะกอน สนิม ไหลออกมา

ท่ีมา : Auto Service and Repair : 329

การบรกิ ารหม้อนา้

หมอ้ นา้ เป็นอปุ กรณท์ ี่สาคญั ของเครอื่ งยนต์ ทกุ ๆ 30,000 กม. ควรลา้ งทาความสะอาดหมอ้ นา้ ดว้ ยวธิ ีการ
ตา่ งๆ เช่น การใชน้ า้ ยาลา้ งหมอ้ นา้ ผสมกบั นา้ เพือ่ ขจดั ตะกรนั สนิม และคราบหินปนู หรอื จะใชว้ ธิ ีเปิดฝา
ครอบดา้ นบนแลว้ ใชเ้ ครอื่ งมือพเิ ศษทาความสะอาดหลอดนา้ การจะใชว้ ธิ ีใดขนึ้ อยกู่ บั ปัญหาและความ
จาเป็นทเ่ี กิดขนึ้

รายการประกอบใบงาน หน่วยท่ี 13 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง ระบบระบาย 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 ความร้อน

ใบการปฏบิ ัติงาน

วตั ถุประสงค์เชิงพฤตกิ รรม
15 ผเู้ รียนใหบ้ ริการระบบระบายความร้อนไดถ้ ูกตอ้ ง
16 ผเู้ รียนถอดประกอบชิ้นส่วนของระบบระบายความร้อนไดถ้ ูกตอ้ ง
17 ผเู้ รียนตรวจหาขอ้ ขดั ขอ้ งของระบบระบายความร้อนไดถ้ ูกตอ้ ง
18 ผเู้ รียนไดป้ ฏิบตั ิตามระเบียบเก่ียวกบั
4.1 การใชพ้ ้นื ที่
4.2 การใชเ้ ครื่องมือ/อุปกรณ์
4.3 การมีคุณลกั ษณะอนั พึงประสงค์

ขอบเขตของงาน
16 การบริการเก่ียวกบั ชิ้นส่วนของระบบระบายความร้อน
17 การเปล่ียนถ่ายน้าระบายความร้อน
18 ตรวจหาสาเหตุขอ้ ขดั ขอ้ งของระบบระบายความร้อน

วธิ ีการสอน
1 สาธิตการถอดประกอบและใหน้ กั ศึกษาทาการปฏิบตั ิ
2 การทดลอง โดยการนาเทอร์โมสตทั มาตม้ เพื่อดูการทางาน

เครื่องมือและอปุ กรณ์
27 เครื่องยนต์ 4 สูบ 4 จงั หวะ ระบายความร้อนดว้ ยน้า
28 เครื่องอดั อากาศทดสอบการร่ัวของหมอ้ น้า
29 มลั ติมิเตอร์
30 เครื่องมือประจาตวั
31 หวั เป่ าลม ผา้ เช็ดมือ
32 เคร่ืองฉีดน้าความดนั สูง

หน่วยที่ 13 ใบงานท่ี 12 – 13 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง การบริการระบบ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 – 2001 ระบายความร้อน

ข้นั ตอนการปฏบิ ัตงิ าน
การตรวจความพร้อมของคลตั ชข์ องเหลว (Fluid Coupling)

1 ใช้มือหมุนพดั ลม เพ่ือตรวจดูความหนืดของคลตั ช์พดั ลม หากปรากฏวา่ พดั ลมมีความหนืด แสดงวา่ สาร
ซิลิโคนที่เป็ นสารตวั กลางในการส่งกาลงั ยงั คงมีอยู่ แต่ถา้ เมื่อใชม้ ือหมุน พดั ลม หมุนไดง้ ่าย ไม่มีความ
หนืด แสดงวา่ สารซิลิโคนแหง้ จะตอ้ งเติมเขา้ ไปใหม่

ผลการตรวจสอบ
ปกติ
ไมป่ กติ เพราะ................................................
2 ตรวจการร่ัวซึมของป้ัมน้า
ปกติ
ไมป่ กติ เพราะ................................................

3 ตรวจความตึงและสภาพของสายพาน
3.1 สภาพของสายพาน (การสึกหรอของสายพาน และของพลู เล่ย)์
ปกติ
ไม่ปกติ เพราะ................................................
3.2 ความตึงของสายพาน
ปกติ
ไม่ปกติ เพราะ................................................

หน่วยที่ 13 ใบงานท่ี 12 – 1 3 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง การบริการระบบ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 – 2001 ระบายความร้อน

4 ตรวจการรั่วซึมของหมอ้ น้า
ปกติ
ไม่ปกติ เพราะ................................................

4.1 การวดั แรงดนั ของหมอ้ น้า เนื่องจากในบางคร้ังการตรวจการรั่วหมอ้ น้าทาไดย้ าก ดงั น้นั จึงตอ้ งใชเ้ ครื่องอดั
ความดนั หมอ้ น้า

ค่ามาตรฐาน ความดนั ทดสอบ 3 - 4 บาร์
ผลการตรวจดว้ ยเคร่ืองอดั ความดนั

ปกติ
ไม่ปกติ เพราะ................................................

5 ตรวจการทางานของเทอร์โมสตทั (Thermostat) โดยการสตาร์ตเคร่ืองทิ้งไวป้ ระมาณ 5 นาที
5.1 ขณะเคร่ืองอุณหภูมิต่า การทางานของเทอร์โมสตทั จะปิ ดน้าไม่
ไหลหมุนเวยี นภายในเคร่ืองยนต์

ผลการตรวจ
ปกติ
ไม่ปกติ เพราะ................................................

5.2 ขณะเครื่องร้อน เทอร์โมสัต จะเปิ ด ท่ี 82 – 87 องศาเซลเซียส น้าจะไหล
หมุนเวยี นสังเกตไดเ้ ม่ือเปิ ดฝาหมอ้ น้า

ปกติ
ไม่ปกติ เพราะ................................................

หน่วยท่ี 13 ใบงานท่ี 12 - 13 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง การบริการระบบ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 – 2001 ระบายความร้อน

6 ตรวจการทางานของพดั ลมไฟฟ้า
ค่ามาตรฐาน อุณหภูมิต่ากวา่ 83 C. พดั ลมไม่หมุน
ค่ามาตรฐาน อุณหภูมิสูงกวา่ 93 C. พดั ลมหมุน
ผลการตรวจ

ปกติ
ไมป่ กติ เพราะ..........................................

7 การเปลี่ยนถ่ายน้าระบายความร้อนในหมอ้ น้า

ข้นั ตอนการปฏิบตั ิ

1 เปิ ดฝาหมอ้ น้า

2 เปิ ดก๊อกถ่ายน้าดา้ นล่างของหมอ้ น้า

หากปรากฏวา่ น้าระบายความร้อนสกปรกมาก

หรือมีคราบสนิม ใหใ้ ชน้ ้ายาลา้ งหมอ้ น้า ผสมกบั น้าแลว้ สตาร์ท เครื่องใหน้ ้าไหล

หมุนเวยี นประมาณ 5 – 8 นาที แลว้ ถ่ายออก

3 เมื่อถ่ายน้าออกหมดแลว้ ใหป้ ิ ดกอ๊ กถ่ายน้า

4 เติมน้าสะอาดลงในหมอ้ น้าประมาณ ¾

5 เติมน้ายาหมอ้ น้าปริมาณตามสมควร เพอื่ ช่วยรักษาหมอ้ น้า (ควรดูรายละเอียดการใช้ เช่น ส่วนผสม , คา

เตือน)

6 สตาร์ทเคร่ืองทิ้งไวร้ ะยะหน่ึง เพอื่ เฝ้าดูการทางานของระบบ เช่น การไหลของน้า การทางานของพดั ลม

7 ปิ ดฝาหมอ้ น้า

8 การตรวจถงั น้าสารอง (หมอ้ พกั น้า) ของระบบระบายความร้อน

ปกติ

ไม่ปกติ เพราะ..........................................

หน่วยที่ 13 ใบงานท่ี 12 - 13 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง การบริการ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน
ระบบระบายความ
รหสั 20101 – 2001
ร้อน

สรุปผลการปฏบิ ัติ

รายการทป่ี ฏบิ ตั ิ ปกติ ไม่ปกติ สาเหตุ / การแก้ปัญหา
ความตึงสายพาน
พดั ลมระบายความร้อน
ท่อนา้ บน-ล่าง
การร่ัวซึมหม้อนา้
การทางานของเทอร์โมสตัท
สวติ ช์ความร้อน
พดั ลมไฟฟ้า
เกจวดั อุณหภูมิ

อ่ืน ๆ ทค่ี วรบนั ทกึ
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
..........................................................................

แบบทดสอบหลงั เรียน หน่วยที่ 13 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง ระบบระบาย 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 ความร้อน

แบบทดสอบหลงั เรียน
เรื่อง ระบบระบายความร้อน
คาสงั่ ใหน้ กั เรียนทาเคร่ืองหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกท่ีถูกท่ีสุดเพียงคาตอบเดียว

1. เคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีนอุณหภูมิที่เหมาะสมประมาณกี่องศา
ก. 60 องศาเซลเซียส
ข. 70 องศาเซลเซียส
ค. 80 องศาเซลเซียส
ง. 90 องศาเซลเซียส

2. การระบายความร้อนโดยใชอ้ ากาศ (Air cooling system) มีลกั ษณะพิเศษอยา่ งไร
ก. ฝาสูบออกแบบโดยใชก้ ารเจาะรูโดยรอบเพื่อใหอ้ ากาศไหลผา่ น
ข. ฝาสูบและเส้ือสูบทาดว้ ยเหล็กหล่อสีเทาหนาผิวเรียบเป็ นมนั
ค. เส้ือสูบและฝาสูบออกแบบให้เป็นครีบโดยรอบ
ง. เส้ือสูบและฝาสูบจะสร้างดว้ ยอะลูมิเนียมมีครีบโดยรอบ

3. ขอ้ ใดกล่าวถึงการทางานของพดั ลมระบายความร้อนไดถ้ ูกตอ้ ง
ก. ทางานตลอดเวลาเมื่อเครื่องยนตท์ างาน
ข. ทางานและหยดุ สลบั กนั ทุก 15 นาที
ค. ทางานตามระยะเวลาที่ไดก้ าหนดไว้
ง. ทางานโดยอตั โนมตั ิเม่ือถึงอุณหภูมิการทางาน

4. เคร่ืองของรถยนตโ์ ฟลคสวาเกน้ (Volkswagen) ออกแบบใหม้ ีการระบายความร้อนดว้ ยสารชนิดใด
ก. น้า
ข. อากาศ
ค. ไนโตรเจนเหลว
ง. น้ามนั ระบายความร้อน

แบบทดสอบหลงั เรียน หน่วยที่ 13 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ กส๊ โซลีน เรื่อง ระบบระบาย 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 ความร้อน

แบบทดสอบหลงั เรียน
เร่ือง ระบบระบายความร้อน
คาส่ัง ใหน้ กั เรียนทาเครื่องหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกท่ีถูกท่ีสุดเพยี งคาตอบเดียว

5. เทอร์โมสตทั (Thermostat) มีหนา้ ที่อยา่ งไร

ก. ควบคุมปริมาณการไหลของน้า
ข. ปิ ด เปิ ด น้าระบายความร้อน
ค. ลดอุณหภูมิของน้าระบายความร้อน
ง. รักษาคา่ ความเป็นกรด เป็นด่างของน้าใหค้ งที่
6. เทอร์โมสตทั ติดต้งั อยบู่ ริเวณใดของเคร่ืองยนต์
ก. เส้ือสูบของเครื่องยนต์
ข. ฝาสูบของเคร่ืองยนต์

ค. ทางน้าไหลออกจากเครื่องยนต์
ง. ทางน้าไหลเขา้ ก่อนจะถึงป้ัมน้า
จากรูป ตอบคาถามขอ้ 7-8
7. จากรูป สวติ ช์ความร้อน (Coolant temp switch) โดยปกติต้งั อยกู่ บั อุปกรณ์ใดต่อไปน้ี
ก. พดั ลมระบายความร้อน

ข. สวติ ชจ์ ุดระเบิด

ค. ดา้ นขา้ งฝาสูบ

ง. หมอ้ น้า
8 อุปกรณ์ตวั ใดควบคุมพดั ลงระบายความร้อน

ก. สวติ ซ์จุดระเบิด

ข. รีเลย์

ค. สวติ ซ์อุณหภูมิน้า
ง. แบตเตอร่ี

เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยท่ี 13 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ืองระบบระบาย 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 ความร้อน

แบบเฉลย ชุดทดสอบก่อนเรียน
เร่ือง ระบบระบายความร้อน

------------------------------------------------------------------------------------------------

ขอ้ ก ข ค ง
1 (×)
2 (×)
3 (×)
4 (×)
5 (×)
6 (×)
7 (×)
8 (×)

เฉลยแบบทดสอบหลงั เรียน หน่วยท่ี 13 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง ระบบระบาย 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 2101 - 210 ความร้อน

แบบเฉลย ชุดทดสอบหลงั เรียน
เรื่อง ระบบระบายความร้อน
------------------------------------------------------------------------------------------------

ขอ้ ก ข ค ง
1 (×)
2 (×)
3 (×)
4 (×)
5 (×)
6 (×)
7 (×)
8 (×)

ใบประเมินผล หน่วยที่ 13 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง ระบบระบาย 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 ความร้อน

ใบประเมนิ ผล

ชื่อ - สกลุ ...........................................................................หอ้ ง......................... เลขที่..........................

ลาดบั ที่ รายละเอียด 543 2 1

1 การเตรียมเคร่ืองมือ วสั ดุ อุปกรณ์

2 ความถูกตอ้ งในการใชเ้ คร่ืองมือ

3 ข้นั ตอนการปฏิบตั ิงาน

4 ความต้งั ใจในการปฏิบตั ิงาน

5 ความมีระเบียบวนิ ยั

6 การแต่งกาย

7 ทางานร่วมกบั ผอู้ ่ืน

8 การเก็บรักษาเครื่องมือ

9 ความสะอาดเรียบร้อย

10 ความสาเร็จของงาน

รวม

*เกณฑ์ 5 = ดีมาก

4 = ดี

3 = ปานกลาง

2 = พอใช้

1 = ตอ้ งปรับปรุง

การวเิ คราะห์ผลการทดสอบก่อนเรียนและหลงั เรียน

การสอบ คะแนนเตม็ คะแนนท่ีได้ เปอร์เซ็นต%์

ก่อนเรียน

หลงั เรียน

รวม

ผลการวเิ คราะห์

ผา่ น

ไมผ่ า่ น

***เกณฑก์ ารวเิ คราะห์

มากกวา่ 70 % ผา่ นเกณฑก์ ารประเมิน

ต่ากวา่ 70 % ไมผ่ า่ นเกณฑก์ ารประเมิน นกั ศึกษาจะตอ้ งศึกษาเพิม่ เติมและทาการทดสอบใหม่

วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน หน่วยที่ 14 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
รหสั 20101 - 2001 เรื่อง ระบบไอดีและ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

ไอเสีย

เร่ืองระบบไอดีและไอเสีย (Mixture & Exhaust gas)

วตั ถุประสงค์เชิงพฤตกิ รรม
1. อธิบายความสาคญั ของระบบไอดี ไอเสียไดถ้ ูกตอ้ ง
2. บอกส่วนประกอบ ของระบบไอดี ไอเสียไดถ้ ูกตอ้ ง
3. อธิบายการทางานของระบบไอดีไดถ้ ูกตอ้ ง
4. อธิบายการนาระบบไอเสียไปใชป้ ระโยชน์ไดถ้ ูกตอ้ ง
5. บอกส่วนประกอบและอธิบายการทางานของเทอร์โบชาร์จไดถ้ ูกตอ้ ง
6. อธิบายใหเ้ ห็นโทษจากไอเสียของเคร่ืองยนตไ์ ดถ้ ูกตอ้ ง

ขอบเขตของการสอน
19. ทาการศึกษาองคป์ ระกอบของระบบไอดี และไอเสีย
20. การออกแบบระบบไอดีและระบบไอเสีย
21. การนาไอเสียมาใชป้ ระโยชน์ (เทอร์โบชาร์จ)
22. การบริการระบบไอดี และไอเสีย
23. โทษของไอเสีย

วธิ ีสอน
ใชก้ ารสอนแบบบรรยายประกอบเพาเวอร์พอยนต์ (Power point )

ส่ือประกอบการสอน

20. เพาเวอร์พอยนต์ (Power point ) ระบบไอดีและไอเสีย
21. แบบจาลองการทางานของชุดกรองไอเสีย
22. เทอร์โบชาร์จผา่ ใหเ้ ห็นชิ้นส่วนภายใน
23. ท่อร่วมไอดี/ไอเสีย

แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยท่ี 14 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง ระบบไอดีและ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 ไอเสีย

แบบทดสอบก่อนเรียน
เร่ือง ระบบไอดี และไอเสีย
คาสั่ง ใหน้ กั เรียนทาเคร่ืองหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกท่ีถูกท่ีสุดเพยี งคาตอบเดียว

1 ระบบไอดี คือ
ก. ระบบท่ีทาใหอ้ ากาศไหลเขา้ สู่เคร่ืองยนตม์ ีความสะอาด
ข ระบบการไหลเวยี นของอากาศท่ีจะช่วยใหก้ ารเผาไหมส้ มบูรณ์
ค. ระบบการผสมระหวา่ งน้ามนั และอากาศเพ่ือส่งเขา้ ไปเผาไหมใ้ นห้องเผาไหม้
ง. ระบบการนาไอดีผา่ นทอ่ ร่วมไอดีเพือ่ เพ่ิมแรงดนั ไอดีใหส้ ูงข้ึนโดยการใชเ้ ทอร์โบชาร์จ

2 ส่วนผสมหนา (Rich mixture) ตรงกบั ขอ้ ใด
ก. อากาศและน้ามนั มีปริมาณมากเท่ากนั โดยปริมาตร
ข. อากาศและน้ามนั มีความหนาแน่นแตกต่างกนั
ค. อากาศมีมากกวา่ น้ามนั อยปู่ ระมาณ 40 ต่อ 1
ง. อากาศมีมากกวา่ น้ามนั อยปู่ ระมาณ 10 ต่อ 1

3 คาร์บูเรเตอร์ (Carburetor) มีหนา้ ท่ีอยา่ งไร
ก. ฉีดน้ามนั เขา้ หอ้ งเผาไหม้
ข. ผสมน้ามนั และอากาศใหเ้ หมาะสมก่อนส่งเขา้ หอ้ งเผาไหม้
ค. ควบคุมปริมาณการไหลของอากาศและน้ามนั ใหเ้ หมาะสม
ง. ควบคุมความเร็วรอบใหส้ ูงและต่าใหเ้ หมาะสมกบั กาลงั ของเคร่ืองยนต์

4 ชุดกรองไอเสีย (Catalytic converter) ออกแบบเพื่อจุดประสงคอ์ ะไร
ก. ลดเสียงดงั
ข. กรองไอเสีย
ค. เพิม่ กาลงั ของเคร่ืองยนต์
ง. ลดมลพษิ ไอเสียใหต้ ่าลง

แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยท่ี 14 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง ระบบไอดีและ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 ไอเสีย

แบบทดสอบก่อนเรียน
เร่ือง ระบบไอดี และไอเสีย
คาสัง่ ใหน้ กั เรียนทาเคร่ืองหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกที่ถูกท่ีสุดเพียงคาตอบเดียว

5 แก๊สไอเสียเป็นแก๊สพิษที่มีอนั ตรายต่อส่ิงมีชีวติ เป็ นอยา่ งยง่ิ แกส๊ ชนิดใดตอ่ ไปน้ีจดั เป็นแกส๊ พษิ
ก. ไนโตรเจน (N)
ข. ออกซิเจน (O2)
ค. คาร์บอนมอนน๊อกโชด์ (CO)
ง คาร์บอนไดออกไซด์ (CO2)

6 การนาไอเสียมาใชป้ ระโยชนอ์ ยา่ งไรบา้ ง
ก. นามาอุ่นไอดีให้ร้อน
ข. ขบั กงั หนั ในเทอร์โบชาร์จ
ค. นาไอเสียกลบั มาใชใ้ หม่เพ่อื ลดมลพษิ
ง. ถูกทุกขอ้

7 ขอ้ ใดกล่าวผดิ เก่ียวกบั การออกแบบท่อร่วมไอดีของเครื่องยนต์
ก. ทอ่ ขนาดเลก็ ขดเป็นสปริง
ข. ผวิ ภายในเรียบ ลดการโคง้ งอ
ค. ขนาดใหญ่ ไมม่ ีสิ่งกีดขวาง
ง. ไม่มีลกั ษณะคอขวด

8 เครื่องยนต์ 16 วาลว์ โดยปกติหมายถึง ? ขอ้ ใด
ก. เคร่ืองยนต์ 4 สูบ 4 จงั หวะ
ข. เคร่ืองยนต์ 4 สูบ ๆละ 4 ลิ้น
ค. เคร่ืองยนต์ 2 สูบๆละ 8 ลิ้น
ง. เครื่องยนต์ 8 สูบๆละ 2 ลิ้น

แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยที่ 14 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง ระบบไอดีและ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 ไอเสีย

แบบทดสอบก่อนเรียน
เรื่อง ระบบไอดี และไอเสีย
คาส่งั ใหน้ กั เรียนทาเคร่ืองหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกท่ีถูกท่ีสุดเพียงคาตอบเดียว

9 โดยปกติไส้กรองอากาศโดยทว่ั ไปทาความสะอาดอยา่ งไร
ก. ใชน้ ้าฉีด
ข. ใชน้ ้ามนั ลา้ ง
ค. ใชล้ มเป่ า
ง. ใชผ้ า้ เช็ด

10 หมอ้ เกบ็ เสียง (Muffler) ไดร้ ับการออกแบบใหส้ ามารถเก็บเสียงใหเ้ งียบ โครงสร้างภายในเป็นอยา่ งไร
ก. ใหไ้ อเสียไหลผา่ นท่อทางวกวนและผา่ นทอ่ ท่ีเจาะรูเลก็ ๆ เพ่ือลดแรงดนั ไอเสีย
ข. ใหไ้ อเสียผา่ นท่อท่ีมีลกั ษณะกน้ หอย เพอ่ื ใหเ้ กิดการหมุนวนของไอเสีย
ค. ใหไ้ อเสียไหลผา่ นตะแกรงที่มีหลายช้นั เพ่ือลดอุณหภูมิใหต้ ่าลง
ง. ใหไ้ อเสียไหลผา่ นช่องแคบเพื่อใหเ้ กิดสุญญากาศ

ใบความรู้ หน่วยที่ 14 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง ระบบไอดีและ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 ไอเสีย

ระบบไอดี (Intake system)

ระบบไอดี คือระบบที่น้ามนั และอากาศไดร้ ับการผสมในอตั ราส่วนท่ีเหมาะสม เพื่อนาไปเผาไหม้
(Combustion) ภายในหอ้ งเผาไหม้ (Combustion chamber) ของเครื่องยนต์

รูปท่ี 1 – 14 แสดงท่อร่วมไอดีและทอ่ รวมไอเสีย
ท่ีมา : Automotive Encyclopedia : 268

ความสาคญั ของระบบไอดี
ส่วนประกอบ และช่องทางของระบบไอดี

1. หมอ้ กรองอากาศ (Air cleaners) มีหนา้ ท่ีกรองอากาศท่ีผา่ นเขา้ ไปในเคร่ืองยนตใ์ หม้ ีความสะอาด หมอ้ กรอง
อากาศในปัจจุบนั เป็นกรองแบบถาวร เม่ือนามาใชร้ ะยะหน่ึงแลว้ สามารถนาไปเป่ าทาความสะอาด แลว้ นา
กลบั มาใชใ้ หม่

หม้อกรองอากาศ ไดม้ ีการออกแบบในหลายลกั ษณะ วสั ดุ
ท่ีสาคญั จะเป็นกระดาษท่ีเคลือบสารเคมี หรือบางครงั้ ใชใ้ ย
สงั เคราะห์ การออกแบบจะตอ้ งใหอ้ ากาศผา่ นได้ ในบางครงั้
การออกแบบทาใหอ้ ากาศผา่ นยาก จะมีผลตอ่ การเผาไหม้
ของเคร่ืองยนต์ มีควนั ดา เคร่อื งเดนิ สะดดุ

รูปที่ 2 – 14 กรองอากาศ

ใบความรู้ หน่วยท่ี 14 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ างานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง ระบบไอดีและ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 ไอเสีย

2 ทอ่ ร่วมไอดี ( Intake manifold) เป็นช่องทางใหไ้ อดีไหลเขา้ สู่
หอ้ งเผาไหม้

การออกแบบท่อร่วมไอดี

1 ลดการวกวน
2รูปผทวิ ี่ภ3า–ย1ใน4เรทยี อ่บรว่ มไอดี เครอ่ื งยนต์ 4 สบู
3 ไอดไี หลไดส้ ทะี่มดวาก: carbyyou.com

4 ปรมิ าณการไหลของไอดตี อ้ งเทา่ กนั ทกุ ส3บู คาร์บูเรเตอร์ (Carburetor) และหวั ฉีดเช้ือเพลิง (Injector)
มีหนา้ ที่ ผสมน้ามนั และอากาศใหม้ ีปริมาณพอเหมาะ
ตอ่ การเผาไหมข้ องเครื่องยนต์

เครอื่ งยนตร์ ุน่ ใหม่ ไดพ้ ฒั นาใชร้ ะบบฉีดเชือ้ เพลงิ (EFI) แทน
คารบ์ เู รเตอร์ ทงั้ นเี้ น่อื งจากระบบฉีดเชือ้ เพลงิ มคี วามประหยดั
การใชเ้ ชือ้ เพลงิ และการเผาไหมส้ มบรู ณย์ ิ่งขนึ้

4 ลิ้นไอดี (Inlet Valve) ทาหนา้ ท่ี เปิ ด ใหไ้ อดีไหลเขา้
ไป ภายในกระบอกสูบ และปิ ดไม่ใหไ้ อดี ออกจากกระบอกสูบ

ระบบไอดี จงึ เรม่ิ ตงั้ แตก่ ารนาอากาศมาผสมกบั นา้ มนั
เชือ้ เพลงิ ในปรมิ าณท่ีเหมาะสม ในสภาพของฝอยละออง
เพ่ือสง่ ผา่ นทอ่ รว่ มไอดไี ปยงั หอ้ งเผาไหม้

ใบความรู้ หน่วยที่ 14 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ างานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง ระบบไอดีและ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 ไอเสีย

ดงั น้นั จะเห็นไดว้ า่ ระบบไอดี เป็นระบบส่งไอดี เขา้ หอ้ งเผาไหม้ ในสภาพของฝอยละออง ใหม้ ีปริมาณ
เพียงพอตอ่ การเผาไหม้ และยงั สามารถปรับปริมาณใหม้ ากนอ้ ยไดต้ ามความเหมาะสมของภาระงานที่เกิดข้ึน
การออกแบบท่อร่วมไอดีเป็นปัจจยั สาคญั ท่ีจะทาใหไ้ อดีไหลเขา้ หอ้ งเผาไหมไ้ ดโ้ ดยสะดวก ปัจจยั ท่ีสาคญั ที่เป็ นตวั
ตา้ นทานการไหล เช่น

1 ระยะทางของท่อทาง ในกรณีที่ระยะทางไกลจะทาใหเ้ กิดตา้ นทานการไหล
2 ลกั ษณะภายในของท่อจะตอ้ งเรียบ ลดการวกวน (Turbulence)
3 ขนาดของท่อทาง จะตอ้ งมีเส้นผา่ ศูนยก์ ลางมาก ท่อทางไมแ่ คบ ไมเ่ ป็นลกั ษณะคอขวด
ลดการกีดขวางทางอากาศใหน้ อ้ ยลง มีไดเ้ ฉพาะท่ีจาเป็ นเทา่ น้นั

รูปที่ 3 – 14 แสดงการออกแบบทอ่ รว่ มไอดี ผิวภายใน รูปที่ 4 – 14 แสดง การไหลของไอดี สาหรบั เครอื่ งยนต์ 8 สบู

เรยี บ มีขนาดกวา้ ง และลดการหกั โคง้ จะทาใหก้ าร ทม่ี า : Automotive Encycloped ia :266
ตา้ นทานการไหลนอ้ ยลง ไอดีไหลไดส้ ะดวกขนึ้

รูปท่ี 5 – 14 กราฟแสดงความสมั พนั ธ์ ระหวา่ งจานวนกระบอก

สบู กบั อตั ราสว่ นนา้ มนั และอากาศ

ความสมั พนั ธด์ งั กลา่ วชีใ้ หเ้ ห็นวา่ แต่ละสบู จะมีอตั ราสว่ นผสม

นา้ มนั และอากาศแตกตา่ งกนั เช่น สบู ที่ 2 สว่ นผสมหนา(Rich
mixture) อากาศ 1 0 . 7 0 ส่วน: น้ามัน 1 . 0 0 ส่วน แต่
ขณะเดียวกัน สูบที่ 4 และ 6 ส่วนผสมบาง (Lean mixture)

อากาศมาก น้ามันน้อยซ่ึงโดยปกติ ทุกกระบอกสูบควรมี
อคตั า่ รเาฉสลว่ย่ี นพนอา้เหมมนั าแะลเะคอราอื่ กงายศนตเฉ์ 6ลย่ี สบู 121.120.1:01: 1

ใบความรู้ หน่วยท่ี 14 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ กส๊ โซ เรื่อง ระบบไอดี 18 สัปดาห์/ภาคเรียน
และไอเสีย
ลีน
รหสั 20101 - 2001

ความสาคญั ของระบบไอเสีย
ความสาคญั ของระบบไอเสีย หลงั จากเกิดการเผาไหมภ้ ายในกระบอกสูบ จะเกิดแก๊สไอเสียท่ีมีความร้อนและ

ความดนั สูงมาก แก๊สเหล่าน้ีจะตอ้ งถูกระบายออกสู่บรรยากาศภายนอกอยา่ งรวดเร็วและต่อเน่ืองตลอดเวลาที่
เคร่ืองยนตท์ าการเผาไหม้ แตเ่ น่ืองจากแก๊สไอเสียท่ีปล่อยออกมาเป็ นแก๊สพิษทาลายส่ิงแวดลอ้ มอยา่ งรุนแรง ปัญหา
และอุปสรรคท์ ่ีเกิดข้ึนเกี่ยวกบั แก๊สไอเสีย ไดร้ ับแกไ้ ขปรับปรุงเครื่องมือและอุปกรณ์ใหส้ ามารถรองรับปัญหา
ดงั กล่าวน้ี แตก่ ็ไม่อาจสนองปัญหาดงั กล่าวไดท้ ้งั หมด เป็ นแต่เพียงการลดปัญหาต่อสิ่งแวดลอ้ มไปไดจ้ านวนหน่ึง
เทา่ น้นั

ส่ วนประกอบของระบบไอเสีย

ลนิ้ ไอเสีย (Exhaust Valve) หรือ ช่องปล่อยไอเสีย ในปัจจุบนั ไดม้ ีการออกแบบลิ้นไอเสียใหม้ ีจานวนเพมิ่ มากข้ึน
จากเดิม 1 กระบอกสูบมีเพยี ง ลิ้น ไอเสียชุดเดียว ปัจจุบนั ไดเ้ พม่ิ จานวนเป็น 2 ลิ้น เพ่อื ใหก้ ารระบายไอเสียไดร้ วดเร็ว
ยงิ่ ข้ึน
ท่อร่วมไอเสีย (Exhaust manifold) เป็นช่องทางท่ีไอเสียผา่ นออกมาจากลิ้นไอเสีย

รูปท่ี 6 – 14 แสดงทอ่ รว่ มไอเสีย

ทมี่ า : civicfdthailand.com

หม้อเกบ็ เสียง (Muffler) ไดร้ ับการออกแบบใหส้ ามารถเก็บเสียงใหเ้ งียบ โดยการออกแบบใหไ้ อเสียผา่ นช่องทาง
รูเลก็ ๆ เพ่ือใหแ้ รงดนั ไอเสียต่า ทาใหไ้ อเสียวกวนลดเคล่ือนเสียง ทาใหล้ ดเสียงดงั ลงไดม้ ากกวา่ 50 %

รูปท่ี 7 – 14 แสดงการออกแบบหมอ้ เก็บ
เสียงแบบตา่ งๆ ท่ีนิยมนามาใชใ้ นรถยนต์
รุน่ ใหมๆ่ ในปัจจบุ นั ทาใหเ้ สียงเงียบลงได้
ถึง 50 %

ทีม่ า : Automotive Encyclopedia :323

ใบความรู้ หน่วยที่ 14 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ กส๊ โซลีน เรื่อง ระบบไอดีและ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 ไอเสีย

1 ชุดกรองไอเสีย (Catalytic converter)

รูปท่ี 8 – 14 แสดงชุดกรองไอเสีย (Catalytic converter) แสดงโครงสร้างของชุดกรองไอเสีย
ท่ีมา : civicfdthailand.com

ชุดกรองไอเสีย (Catalytic converter) มีหนา้ ท่ี ลดมลพิษในอากาศ เม่ือไอเสียไหลผา่ นจะทาใหโ้ มเลกุลของ
เช้ือเพลิงท่ีไม่ไดเ้ ผาไหมถ้ ูกกกั เกบ็ ไวท้ ี่ชุดกรอง เมื่อโมเลกลุ น้ามนั ถูกกกั ตวั เพ่ิมจานวนมากข้ึน จะทาใหเ้ กิดการเผา
ไหมด้ ว้ ยความร้อนภายในท่อไอเสียอีกคร้ังหน่ึง (Reburn) ทาใหไ้ อเสียท่ีปล่อยออกไปไม่มีละอองน้ามนั (HC) ลด
มลพษิ ในอากาศ ทาใหส้ ิ่งแวดลอ้ มดีข้ึน

รูปท่ี 9- 14 แสดงการติดต้งั ชุดกรองไอเสีย
ท่ีมา : vcharkarn .com

ชุดกรองไอเสีย (Catalytic converter) ทาใหส้ ารไฮโดรคาร์บอน (Hydrocarbon) ที่ติดมากบั ไอเสีย ที่มีสภาพเป็น
คาร์บอนมอนอกไซน์ (carbon monoxide : CO) เกิดการเติมออกซิเจน

ใบความรู้ หน่วยที่ 14 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง ระบบไอดีและ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 ไอเสีย

ทาให้เปล่ียนสภาพมาเป็ นคาร์บอนไดออกไซด์ (carbon dioxide : CO2) นอกจากน้นั ยงั ทาให้ NO2 เปล่ียนเป็ น แก๊ส
ไนโตรเจน และ ออกซิเจน

ในปัจจุบัน กรมการขนส่งทางบก ได้กาหนดให้รถยนต์ทุกคนั ตอ้ งติดต้งั เคร่ืองกรองไอเสีย ถา้ รถยนต์คนั ใดไม่
ปฏิบตั ิตาม กาหนดใหพ้ กั ใชร้ ถยนตค์ นั ดงั กล่าวเป็นการชว่ั คราว หากฝ่ าฝืนมีความผดิ ตามกฎหมาย

การนาไอเสียมาใช้ให้เป็ นประโยชน์
ไอเสียเป็นสารพษิ แต่ไอเสียสามารถนามาใชเ้ ป็นประโยชนไ์ ดห้ ลายประการ เช่น

1 นาไอเสียร้อนมาอุน่ ไอดี ทาใหไ้ อดีมีอุณหภูมิสูงข้ึน เพ่ือใหก้ ารเผาไหมส้ มบูรณ์
2 นาไอเสียกลบั เขา้ มาใชใ้ หม่ โดยผา่ นลิ้นควบคุม ช่วยใหไ้ อดีอุน่ ข้ึน และเป็นการลดมลพิษทางอากาศ
3 การนาไอเสียที่มีความร้อน และความดนั สูง มาหมุนกงั หัน (Turbo charger) เพ่ือเพิ่มปริมาณอากาศเขา้ ห้อง

เผาไหมใ้ หเ้ ร็วและมากข้ึน ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการทางานของเคร่ืองยนต์

ในปัจจบุ นั เคร่ืองยนตจ์ านวนมากนยิ ม
นาไอเสียกลบั มาใชใ้ หม่ เพ่ือลดมลพิษ
ทางอากาศใหต้ ่าลง

รูปท่ี 10 – 14 แสดง การนาไอเสียกลบั ไปใชใ้ หม่ เพ่ือลดมลพษิ ทางอากาศ
ใหน้ อ้ ยลง และทาใหก้ ารเผาไหมส้ มบรู ณย์ ่งิ ขนึ้

ทม่ี า : Automotive Encyclopedia : 331

ใบความรู้ หน่วยท่ี 14 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง ระบบไอดีและ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 ไอเสีย

การนาไอเสียมาใช้ประโยชน์ : เป็นการเพ่ิมประสิทธิภาพการทางานของเครื่องยนต์

ทอ่ ไอเสยี เขา้ ขบั กงั หนั เทอรโ์ บชารจ์ ช่วยใหเ้ ครอ่ื งยนตม์ ีประสทิ ธิภาพ

การทางานสงู ขนึ้ ในปัจจบุ นั เครอื่ งยนตท์ ที่ างานหนกั
จะตดิ ตงั้ เทอรโ์ บชารจ์ อยา่ งแพรห่ ลาย

กงั หนั อดั ทอ่ อากาศเขา้ กระบอก
อากาศ สบู

รูปที1่ 1 – 14 เทอรโ์ บชารจ์ เป็นการนาไอเสยี มาขบั กงั หนั อดั อากาศเขา้ กระบอกสบู

ที่มา : 88 db.com

การบารุงรักษาระบบไอเสีย
การบารุงรักษาระบบไอเสีย เป็นการดูแลระบบไอเสียใหส้ ามารถใชง้ านไดอ้ ยา่ งมีประสิทธิภาพ เช่น

1 ตรวจดู การร่ัวของไอเสียบริเวณทอ่ และหมอ้ เก็บเสียง หากปรากฏวา่ มีการร่ัวไหลจะตอ้ งนาไปซ่อมบารุง
ทนั ที เพราะหากปล่อยทิ้งไวจ้ ะสร้างปัญหาอ่ืนอีกมาก เช่น เสียงดงั การรั่วของแก๊สพษิ ฯลฯ

2 การอุดตนั ของทอ่ ทางโดยเฉพาะบริเวณ หมอ้ กรองไอเสีย (Catalytic converter) โดยสังเกตการทางานของ
เคร่ืองยนต์ จะเร่งเคร่ืองยนตไ์ มไ่ ดต้ ามตอ้ งการ กรณีดงั กล่าวน้ีจะตอ้ งทาการเปล่ียนกรองไอเสียใหม่ ไม่
สามารถลา้ งหรือซ่อมบารุงได้

3 ควรหลีกเลี่ยงน้า ความช้ืน เพราะท่อไอเสียมีโอกาสเป็นสนิมไดง้ ่าย

รายการประกอบใบงาน หน่วยที่ 14 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ างานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง ระบบไอดีและ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 ไอเสีย

วตั ถุประสงค์เชิงพฤตกิ รรม
16. ผเู้ รียนลา้ งทาความสะอาดกรองอากาศไดถ้ ูกตอ้ ง
17. ผเู้ รียนตรวจการชารุดของท่อไอดี และไอเสียไดถ้ ูกตอ้ ง
18. ผเู้ รียนตรวจหาการชารุดและผดิ ปกติของระบบเทอร์โบชาร์จไดถ้ ูกตอ้ ง
19. ผเู้ รียนไดป้ ฏิบตั ิตามระเบียบเกี่ยวกบั

4.1 การใชพ้ ้ืนท่ี
4.2 การใชเ้ คร่ืองมือ/อุปกรณ์
4.3 การมีคุณลกั ษณะอนั พงึ ประสงค์

ขอบเขตการปฏบิ ตั งิ าน
17. การลา้ งทาความสะอาดกรอง
18. ทาการตรวจสอบการแตกชารุดของท่อไอดี ไอเสีย
19. ทาการบริการเทอร์โบชาร์จ
20. การนาไอเสียมาใชป้ ระโยชน์
21. การลดมลพษิ จากไอเสีย

วธิ ีการสอน
15. สาธิตการถอดประกอบและใหน้ กั ศึกษาทาการปฏิบตั ิ
16. บรรยายประกอบเพาเวอร์พอยนต์ (Power Point)
17. อภิปรายกลุ่ม ปัญหาและอุปสรรคของไอเสีย

อุปกรณ์ในการปฏบิ ัตงิ าน
31. เคร่ืองยนต์ 4 สูบ 4 จงั หวะ ติดต้งั เทอร์โบชาร์จ
32. เครื่องมือประจาตวั
33. น้าทาความสะอาดพร้อมแปลง
34. หวั เป่ าลม
35. เครื่องมือพเิ ศษสาหรับถอดกรองน้ามนั เคร่ือง

หน่วยท่ี 14 ใบงานท่ี 13 - 14 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ กส๊ โซลีน เร่ืองการบริการ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน
ระบบไอดีและ
รหสั 20101 – 2001
ไอเสีย

ข้นั ตอนการปฏิบตั ิงาน
ระบบไอดี

1 การตรวจสภาพของกรองอากาศ
ปกติ
ไมป่ กติ เพราะ....................................................
2 การทาความสะอาดโดยการใชล้ มฉีดเพ่อื ไล่ฝ่ นุ ละออง
3 ถา้ เป็นกรองอากาศชนิดถาวร สามารถลา้ งดว้ ยน้า เสร็จแลว้ เป่ าลม

ใหแ้ หง้ หรือนาไปตากแดด
4 การตรวจท่อร่วมไอดี
ปกติ
ไมป่ กติ เพราะ....................................................
ระบบไอเสีย/ระบบไอดี
5 การตรวจการร่ัวของปะเกน็ ทอ่ ไอเสีย /ท่อร่วมไอดี
ปกติ
ไม่ปกติ เพราะ....................................................

ปะเก็นกนั รว่ั

ปะเก็นท่อร่วมไอเสีย เป็นปะเก็นท่ีทนความรอ้ น บริษทั ผผู้ ลติ ได้
ใชว้ สั ดทุ ่ีทนไฟ การร่วั ของปะเก็นไอเสียจะเกิดเสียงดงั และมีแก๊ส
พษิ ร่วั เขา้ ไปในหอ้ งผโู้ ดยสารเป็นอนั ตรายตอ่ สขุ ภาพ

ปะเกน็ ทอ่ ร่วมไอดี ทาดว้ ยวสั ดพุ ิเศษ เม่ือร่วั จะทาใหเ้ คร่อื งยนต์
ตดิ ยาก ไมม่ ีกาลงั

หน่วยที่ 14 ใบงานท่ี 13-14 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเครื่องยนต์ เร่ืองการบริการระบบไอดี 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

แก๊สโซลีน และไอเสีย
รหสั 20101 - 2001

6 ตรวจการรั่วของหมอ้ เกบ็ เสียง (Muffler)

ค่ามาตรฐาน ของเสียงตามประกาศสานกั งาน

สิ่งแวดลอ้ มแห่งชาติ

เสียงจากยานยนต์ ไมเ่ กิน 90 เดซิเบล

ปกติ

ไมป่ กติ เพราะ..............................................

7. ตรวจการชารุดเสียหายของชุดกรองไอเสีย

(Catalytic converter) โดยปฏิบตั ิดงั น้ี

สตาร์ตเครื่องยนตแ์ ลว้ เหยยี บคนั เร่งทนั ทีทนั ใดโดยการเหยยี บปล่อย

สลบั กนั หากปรากฏวา่ เครื่องยนตไ์ มต่ อบสนองทนั ทีทนั ใด ใหส้ นั นิษฐาน

วา่ กรองไอเสีย (Catalytic converter) อุดตนั

ผลการตรวจสอบ ชดุ กรองไอเสีย(Catalytic converter)
ปกติ

ไมป่ กติ เพราะ..............................................

การบารุงรักษาหม้อ กรองไอเสีย

1 พยายามรักษาเครื่องยนตใ์ หเ้ ป็นปกติอยเู่ สมอ ไมค่ วรเติมน้ามนั

เช้ือเพลิงผดิ ประเภทจากที่บริษทั กาหนด ท้งั น้ีเนื่องจากการเผาไหมไ้ ม่สมบูรณ์

2 ไมค่ วรเดินเครื่องยนตค์ วามเร็วต่า ทิง้ ไวน้ านเกินกวา่ 10 นาที

3 ในกรณีที่เคร่ืองยนตส์ ตาร์ตติดยาก ไม่ควรสตาร์ตติดต่อกนั เกินกวา่ 3 คร้ังเพราะอาจจะมีน้ามนั ส่วนเกินที่

ไมไ่ ดเ้ ผาไหมเ้ ขา้ ไปติดคา้ งอยใู่ นท่อไอเสีย

4 ไมค่ วรขบั รถลงในน้า เม่ือน้าเขา้ ไปจะก่อใหเ้ กิดความช้ืน และเป็นสนิม

หน่วยที่ 14 ใบงานที่ 13-14 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ืองการบริการระบบไอ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 ดีและไอเสีย

1 ตรวจการร่ัวของไอดี และไอเสียของระบบเทอร์โบ
ชาร์จ

ปกติ
ไมป่ กติ เพราะ..............................................
2 ตรวจการหล่อลื่นของชุดเทอร์โบชาร์จ
ปกติ
ไม่ปกติ เพราะ..............................................
3 ตรวจลิ้นไอเสีย โดยการนาไอเสียเขา้ มาเผาไหมอ้ ีก
คร้ังหน่ึง เป็นการอุน่ ไอดี และช่วยลดมลพิษในอากาศ
ปกติ
ไม่ปกติ เพราะ..............................................

เทอรโ์ บชารจ์ มที อ่ อยู่ 2 ดา้ นคอื

1 ดา้ นทอ่ ไอเสยี ตอ่ ตรงมาจากทอ่ ไอเสยี ทา
ดว้ ยเหลก็ หลอ่ สดี า

2 ทอ่ อากาศ ตอ่ มาจากกรองอากาศ เป็นทอ่
ยางหรอื พลาสตกิ แขง็

หมายเหตุ

ทอ่ นา้ มนั หลอ่ ลนื่ เทอรโ์ บฯ เป็นทอ่ ทนความดนั และ
ทนความรอ้ น เป็นทอ่ ออ่ นท่ีหมุ้ ดว้ ยโลหะ

หน่วยที่ 14 ใบงานท่ี13-14 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ืองการบริการระบบไอ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 ดีและไอเสีย

สรุปผลการปฏิบตั ิ

......................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................

การแกไ้ ขปัญหา
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................

แบบทดสอบหลงั เรียน หน่วยที่ 14 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง ระบบไอดีและ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 ไอเสีย

แบบทดสอบหลงั เรียน
เร่ืองระบบไอดี และระบบไอเสีย
คาส่งั ใหน้ กั เรียนทาเครื่องหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกที่ถูกที่สุดเพยี งคาตอบเดียว

1. ระบบไอดี คือ
ก. ระบบท่ีทาใหอ้ ากาศไหลเขา้ สู่เคร่ืองยนตม์ ีความสะอาด
ข. ระบบการไหลเวยี นของอากาศท่ีจะช่วยใหก้ ารเผาไหมส้ มบูรณ์
ค. ระบบการผสมระหวา่ งน้ามนั และอากาศเพ่ือส่งเขา้ ไปเผาไหมใ้ นห้องเผาไหม้
ง. ระบบการนาไอดีผา่ นทอ่ ร่วมไอดีเพ่อื เพ่ิมแรงดนั ไอดีใหส้ ูงข้ึนโดยการใชเ้ ทอร์โบชาร์จ

2. คาร์บูเรเตอร์ (Carburetor) มีหนา้ ท่ีอยา่ งไร

ก. ฉีดน้ามนั เขา้ หอ้ งเผาไหม้
ข. ผสมน้ามนั และอากาศใหเ้ หมาะสมก่อนส่งเขา้ หอ้ งเผาไหม้
ค. ควบคุมปริมาณการไหลของอากาศและน้ามนั ใหเ้ หมาะสม
ง. ควบคุมความเร็วรอบใหส้ ูงและต่าใหเ้ หมาะสมกบั กาลงั ของเคร่ืองยนต์
3. แก๊สไอเสียเป็นแกส๊ พิษที่มีอนั ตรายต่อส่ิงมีชีวติ เป็ นอยา่ งยง่ิ แกส๊ ชนิดใดตอ่ ไปน้ีจดั เป็นแกส๊ พิษ
ก. ไนโตรเจน (N)

ข. ออกซิเจน (O2)
ค. คาร์บอนไดออกโซด์ (CO2)
ง คาร์บอนมอนออกไซด์ (CO)
4. ขอ้ ใดกล่าวผดิ เก่ียวกบั การออกแบบทอ่ ร่วมไอดีของเครื่องยนต์

ก. ทอ่ ขนาดเล็กขอเป้นสปริง

ข. ผวิ ภายในเรียบ ลดการโคง้ งอ
ค. ขนาดใหญ่ ไม่มีสิ่งกีดขวาง
ง. ไม่มีลกั ษณะคอขวด
5. โดยปกติไส้กรองอากาศโดยทวั่ ไปทาความสะอาดอยา่ งไร
ก. ใชน้ ้าฉีด
ข. ใชน้ ้ามนั ลา้ ง
ค. ใชล้ มเป่ า

ง. ใชผ้ า้ เช็ด

แบบทดสอบหลงั เรียน หน่วยที่ 14 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง ระบบไอดีและ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 ไอเสีย

แบบทดสอบหลงั เรียน
เรื่องระบบไอดีและไอเสีย
คาส่ัง ใหน้ กั เรียนทาเครื่องหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกที่ถูกที่สุดเพยี งคาตอบเดียว

6. ส่วนผสมหนา (Rich mixture) ตรงกบั ขอ้ ใด
ก. อากาศและน้ามนั มีปริมาณมากเทา่ กนั โดยปริมาตร
ข. อากาศและน้ามนั มีความหนาแน่นแตกต่างกนั
ค. อากาศมีมากกวา่ น้ามนั อยปู่ ระมาณ 40 ตอ่ 1
ง. อากาศมีมากกวา่ น้ามนั อยปู่ ระมาณ 10 ต่อ 1

7 ชุดกรองไอเสีย (Catalytic converter) ออกแบบเพื่อจุดประสงคอ์ ะไร
ก. ลดเสียงดงั
ข. กรองไอเสีย
ค. เพม่ิ กาลงั ของเครื่องยนต์
ง. ลดมลพิษไอเสียใหต้ ่าลง

8 การนาไอเสียมาใชป้ ระโยชนอ์ ยา่ งไรบา้ ง
ก. นามาอุ่นไอดีให้ร้อน
ข. ขบั กงั หนั ในเทอร์โบชาร์จ
ค. นาไอเสียกลบั มาใชใ้ หมเ่ พอ่ื ลดมลพษิ
ง. ถูกทุกขอ้

9 เคร่ืองยนต์ 16 วาลว์ โดยปกติหมายถึง...ขอ้ ใด

ก. เครื่องยนต์ 4 สูบ 4 จงั หวะ
ข. เคร่ืองยนต์ 4 สูบ ๆละ 4 ลิ้น
ค. เคร่ืองยนต์ 2 สูบๆละ 8 ลิ้น
ง. เคร่ืองยนต์ 8 สูบๆละ 2 ลิ้น
10 หมอ้ เก็บเสียง (Muffler) ไดร้ ับการออกแบบใหส้ ามารถเกบ็ เสียงใหเ้ งียบ โครงสร้างภายในเป็นอยา่ งไร
ก. ใหไ้ อเสียไหลผา่ นทอ่ ทางวกวนและผา่ นท่อท่ีเจาะรูเลก็ ๆ เพื่อลดแรงดนั ไอเสีย
ข. ใหไ้ อเสียผา่ นทอ่ ที่มีลกั ษณะกน้ หอย เพื่อใหเ้ กิดการหมุนวนของไอเสีย
ค. ใหไ้ อเสียไหลผา่ นตะแกรงท่ีมีหลายช้นั เพ่ือลดอุณหภูมิใหต้ ่าลง
ง. ใหไ้ อเสียไหลผา่ นช่องแคบเพื่อใหเ้ กิดสุญญากาศ

เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยท่ี 14 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง ระบบไอดีและ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 ไอเสีย

แบบเฉลย ชุดทดสอบก่อนเรียน
เรื่อง ระบบไอดีและไอเสีย

------------------------------------------------------------------------------------------------

ขอ้ ก ข ค ง
1 (×)
2 (×)
3 (×)
4 (×)
5 (×)
6 (×)
7 (×)
8 (×)
9 (×)
10 (×)

เฉลยแบบทดสอบหลงั เรียน หน่วยท่ี 14 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง ระบบไอดีและ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 ไอเสีย

แบบเฉลย ชุดทดสอบหลงั เรียน
เร่ือง ระบบไอดีและไอเสีย

------------------------------------------------------------------------------------------------

ขอ้ ก ข ค ง
1 (×)
2 (×)
3 (×)
4 (×)
5 (×)
6 (×)
7 (×)
8 (×)
9 (×)
10 (×)

ใบประเมินผล หน่วยท่ี 14 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง ระบบไอดี 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 และไอเสีย

ใบประเมนิ ผล

ชื่อ สกลุ .....................................................................หอ้ ง.......................เลขที่..........................

ลาดบั ท่ี รายละเอียด 543 2 1

1 การเตรียมเคร่ืองมือ วสั ดุ อุปกรณ์

2 ความถูกตอ้ งในการใชเ้ คร่ืองมือ

3 ข้นั ตอนการปฏิบตั ิงาน

4 ความต้งั ใจในการปฏิบตั ิงาน

5 ความมีระเบียบวนิ ยั

6 การแตง่ กาย

7 ทางานร่วมกบั ผูอ้ ื่น

8 การเก็บรักษาเคร่ืองมือ

9 ความสะอาดเรียบร้อย

10 ความสาเร็จของงาน

รวม

*เกณฑ์ 5 = ดีมาก

4 = ดี

3 = ปานกลาง

2 = พอใช้

1 = ตอ้ งปรับปรุง

การวเิ คราะห์ผลการทดสอบก่อนเรียนและหลงั เรียน

การสอบ คะแนนเตม็ คะแนนท่ีได้ เปอร์เซ็นต%์

ก่อนเรียน

หลงั เรียน

รวม

ผลการวเิ คราะห์

ผา่ น

ไมผ่ า่ น

*เกณฑก์ ารวเิ คราะห์

มากกวา่ 70 % ผา่ นเกณฑก์ ารประเมิน

ต่ากวา่ 70 % ไมผ่ า่ นเกณฑก์ ารประเมิน นกั ศึกษาจะตอ้ งศึกษาเพิม่ เติมและทาการทดสอบใหม่

วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ กส๊ โซลีน หน่วยท่ี 15 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
รหสั 20101 - 2001 เรื่อง ระบบสตาร์ต 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

เรื่อง ระบบสตาร์ต (Starting System)

วตั ถุประสงค์เชิงพฤติกรรม
1. อธิบายความสาคญั ของระบบสตาร์ตไดถ้ ูกตอ้ ง
2. เขียนวงจรไฟฟ้า ของระบบสตาร์ตไดถ้ ูกตอ้ ง
3. บอกความสาคญั ของมอเตอร์สตาร์ตไดถ้ ูกตอ้ ง
4 ผเู้ รียนไดป้ ฏิบตั ิตามระเบียบเกี่ยวกบั
4.1 การใชพ้ ้ืนท่ี
4.2 การใชเ้ ครื่องมือ/อุปกรณ์
4.3 การมีคุณลกั ษณะอนั พงึ ประสงค์

ขอบเขตของการปฏิบัติงาน
1. วงจรระบบสตาร์ต
2. ทาการตรวจสอบระบบสตาร์ตเครื่องยนต์
3. ทาความสะอาดระบบสตาร์ตเคร่ืองยนต์
4. แกไ้ ขปัญหาของระบบสตาร์ตเคร่ืองยนต์

วธิ ีสอน
1. สาธิตการเขียนและอา่ นวงจรสตาร์ต
2. สาธิตการตรวจหาความต่อเน่ืองของมอเตอร์สตาร์ต

ส่ือประกอบการสอน
1 มอเตอร์สตาร์ต 4 ชุด
1 มลั ติมิเตอร์ 4 ชุด
2 กระดาษทราย เบอร์ 320
3 เคร่ืองมือประจาตวั
4 น้ามนั เบนซิน 4 ลิตร

แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยท่ี 15 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน
เรื่อง ระบบสตาร์ต 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน
รหสั 20101 - 2001

แบบทดสอบก่อนเรียน
เร่ือง ระบบสตาร์ต

คาสง่ั ใหน้ กั เรียนทาเคร่ืองหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกที่ถูกท่ีสุดเพยี งคาตอบเดียว

1 ชุดโซลินอยด์ สตาร์ต (Solenoid start ) มีหนา้ ท่ีอยา่ งไร
ก. ควบคุมแรงดนั ไฟฟ้า ไมใ่ หส้ ูงเกิน 12 โวลต์
ข. ควบคุมความเร็วของมอเตอร์สตาร์ตไมใ่ หเ้ กิน 2000 รอบ/นาที
ค. เพ่ิมแรงบิดให้สูงข้ึนเพอื่ ใหส้ ามารถขบั เคร่ืองยนตใ์ หท้ างานได้
ง. ตดั ต่อกระแสไฟฟ้าและผลกั ใหเ้ ฟื องขบั ไปขบกบั เฟื องลอ้ ช่วยแรง

2 ข้วั ใดของสวติ ช์กุญแจจุดระเบิด ท่ีตอ่ มาใชส้ ตาร์ตเครื่องยนต์
ก. ข้วั ACC
ข. ข้วั IG
ค. ข้วั ST
ง. ข้วั B

จากรูปจงตอบคาถามขอ้ 3-4

3 จากรูปสายไฟฟ้าที่ต่อระหวา่ งแบตเตอรี่ข้วั บวก (+)
กบั ข้วั ของโซลินอยด์ (BAT) ควรมีขนาดประมาณเท่าไร

ก. 5 ตารางมิลลิเมตร
ข. 10 ตารางมิลลิเมตร
ค. 20 ตารางมิลลิเมตร
ง. 30 ตารางมิลลิเมตร
4 จากรูปถา้ นกั ศึกษานาชุดมอเตอร์สตาร์ตไปติดต้งั กบั เคร่ืองยนต์ และใชส้ ายไฟฟ้าต่อข้วั BAT กบั ข้วั S จะเกิด
อะไรข้ึน
ก. โซลินอยดจ์ ะทางานแตม่ อเตอร์ไมห่ มุน
ข. มอเตอร์หมุน แตโ่ ซลินอยดไ์ ม่ทางาน
ค. เคร่ืองยนตส์ ามารถสตาร์ตหมุนได้
ง. มอเตอร์สตาร์ตจะไม่ทางานแต่ไฟฟ้าลดั วง

แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยที่ 15 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ กส๊ โซลีน เรื่อง ระบบสตาร์ต 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

แบบทดสอบก่อนเรียน
เรื่อง ระบบสตาร์ต

คาส่งั ใหน้ กั เรียนทาเคร่ืองหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกท่ีถูกที่สุดเพยี งคาตอบเดียว

5 ถา้ คอมมิวเตเตอร์สกปรก ควรมีวธิ ีการทาความสะอาดอยา่ งไร
ก. ใชผ้ า้ เขด็ และใชล้ มเป่ า
ข. ลา้ งดว้ ยน้ามนั แลว้ ใชล้ มเป่ า
ค. ใชก้ ระดาษทรายละเอียดขดั และใชใ้ บเล่ือยเซาะร่อง
ง. ใชผ้ า้ เช็ด และใชน้ ้าลา้ ง แลว้ ใชล้ มเป่ าใหแ้ หง้

6 การเปล่ียนแปรถ่านจะตอ้ งเตรียมเคร่ืองมือตวั ใด
ก. เลื่อยเหล็ก
ข. ไขควง
ค. มลั ติมิเตอร์
ง. หวั แร้ง

7 จากรูป เป็ นการตรวจวดั เพ่อื หาคา่ อะไร
ก. แรงดนั ไฟฟ้าจากแบตเตอร่ี
ข. กระแสไฟฟ้าที่มอเตอร์ใชไ้ ป
ค. การลงกราวดข์ องอาเมเจอร์
ง. การต่อ/ขาดวงจรระหวา่ งคอมมิวเตเตอร์ กบั อาเมเจอร์

ใบความรู้ หน่วยที่ 15 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ กส๊ โซลีน เร่ือง ระบบสตาร์ต 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

ระบบสตาร์ตเครื่องยนต์ (Starting system)
การสตาร์ตเครื่องยนตค์ ือการที่ทาใหเ้ ครื่องยนตห์ มุนดว้ ยวธิ ีการตา่ งๆ เพ่ือให้เคร่ืองยนตส์ ามารถทางานต่อไปได้
การสตาร์ตเครื่องยนตม์ ีอยหู่ ลายวธิ ี เช่น

1. การสตาร์ตดว้ ยการใชม้ ือหมุน
2. การสตาร์ตดว้ ยการใชเ้ ทา้ เหยยี บ
3. การสตาร์ตดว้ ยการใชเ้ ชือกดึง
4. การสตาร์ตดว้ ยการใชม้ อเตอร์ไฟฟ้า
5. การสตาร์ตดว้ ยการใชล้ ม และน้ามนั แรงดนั สูง
6. การสตาร์ตดว้ ยการใชเ้ คร่ืองยนตเ์ ลก็ ขบั เคร่ืองยนตใ์ หญ่

ความสาคัญของการสตาร์ตเคร่ืองยนต์
การสตาร์ตเครื่องยนต์มีอยู่หลายวิธีดังกล่าวแล้ว แต่ไม่ว่าจะใช้วิธีการใด จุดประสงค์เพ่ือต้องการให้

เคร่ืองยนตห์ มุนและสามารถทางานต่อไปได้ ความสาคญั ของการสตาร์ตเครื่องยนตจ์ ึงอยทู่ ่ีวธิ ีการและความเหมาะสม
กบั เครื่องยนต์แต่ละประเภท เช่นเคร่ืองยนต์เล็ก ประเภทเคร่ืองยนต์ยนั ม่าร์ คูโบตา้ สตาร์ตโดยการใช้มือหมุน
เคร่ืองยนต์ท่ีใชก้ บั รถยนต์ สตาร์ตโดยใชม้ อเตอร์ไฟฟ้า ฯลฯ สาหรับในหน่วยน้ีจะไดศ้ ึกษาเฉพาะการสตาร์ตด้วย
มอเตอร์ไฟฟ้า
การสตาร์ต โดยใช้มอเตอร์ไฟฟ้า (Starting Motor)

การสตาร์ตเครื่องยนต์โดยใชม้ อเตอร์ไฟฟ้าที่เรียกวา่ “มอเตอร์สตาร์ต” เป็ นที่นิยมมากที่สุด เพราะ
การสตาร์ตโดยใช้มอเตอร์สตาร์ต ให้ความสะดวก และมีความปลอดภยั สูง ใช้เวลาเพียง 3 - 5 วินาที ก็สามารถ
สตาร์ตใหเ้ คร่ืองยนตท์ างานได้

รูปที่ 1 - 15 มอเตอรส์ ตารต์
ทม่ี า : Suprddit . com

ใบความรู้ หน่วยท่ี 15 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ กส็ โซลีน เรื่อง ระบบสตาร์ต 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

ชุดโซลนิ อยด์ สตาร์ต (Solenoid start )
โซลินอยด์มีหนา้ ท่ีตดั ต่อกระแสไฟฟ้าจากแบตเตอรี่ ไปยงั มอเตอร์ นอกจากน้นั โซลินอยดย์ งั มีหนา้ ที่ดึงกลไกของ
เฟื องขบั ลอ้ ช่วยแรง เพอ่ื ไปผลกั ใหเ้ ฟื อง (Pinion) ของมอเตอร์สตาร์ตไปขบั ลอ้ ช่วยแรง (Fly wheel) ใหห้ มุน

รูปที่ 2 – 15 แสดงการตอ่ วงจรไฟฟา้ จากแบตเตอรี่ ผา่ น
กญุ แจสวติ ซ์ มายงั โซลนิ อยด์

โซลนิ อยด์ (Solinoid) ทางานโดยใชห้ ลกั การ

ของแมเ่ หลก็ ไฟฟา้ เม่ือบดิ สวติ ซก์ ญุ แจตอ้ งการ
สตารต์ เครอื่ งโซลนิ อยดจ์ ะเป็นตวั ตอ่ กระแสไฟฟา้
ไปขบั มอเตอร์

รูปท่ี 3 – 15 แสดงการตอ่ วงจรของมอเตอรส์ ตารต์ ผา่ นโซลินอยด์ (Solinoid)

ท่มี า : Automotive Encyclopedia : 394

ขนาดสายไฟฟ้า

1 สายแบตเตอรที่ ต่ี อ่ ไปยงั มอเตอรส์ ตารต์ ตอ้ งเป็นสายทองแดง
ขนาดไมน่ อ้ ยกวา่ 30 ตารางมลิ ลเิ มตร

2 สายทต่ี อ่ จากขวั้ S ของโซลนิ อยด์ ไปยงั สวติ ชก์ ญุ แจขนาด
สายไมน่ อ้ ยกวา่ 2 ตารางมิลลเิ มตร

ใบความรู้ หน่วยท่ี 15 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ กส๊ โซลีน เรื่อง ระบบสตาร์ต 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

การบริการระบบสตาร์ต

การบริการระบบสตาร์ต เป็ นการป้องกนั ไมใ่ หป้ ัญหาเกี่ยวกบั ระบบสตาร์ตเกิดข้ึนขณะท่ีสตาร์ตเคร่ืองยนต์
การป้องกนั ปัญหาจึงเป็นเร่ืองการบารุงรักษาแบบป้องกนั ดงั น้ี

1 ตรวจดูสารละลายของแบตเตอรี่ใหม้ ีระดบั ท่ีถูกตอ้ งอยเู่ สมออยา่ งนอ้ ยสปั ดาห์ละ 1 คร้ัง
2 ตรวจดูการชารุด หรือหลุดหลวมของข้วั สายไฟ โดยเฉพาะข้วั บวก และ ข้วั ลบ
3 ในกรณีที่เคร่ืองยนตส์ ตาร์ตยาก ตอ้ งสตาร์ต มากกวา่ 3 คร้ังควรนารถเขา้ ซ่อมบริการโดยเร่งด่วน เพราะหาก

ปล่อยทิ้งไวจ้ ะเกิดปัญหาต่อระบบสตาร์ต
4 หากปรากฏวา่ มอเตอร์สตาร์ตไมม่ ีกาลงั เพยี งพอ เช่น หมุนชา้ หรือไม่หมุน ใหน้ ามาถอดลา้ งทาความสะอาด

และตรวจการสึกหรอของแปรงถ่าน

แปรงถา่ นลบ ขดลวดสนามแมเ่ หลก็ 4 ขด

แปรงถ่านบวก

รูปท่ี 4 – 15 แสดงวงจรของขดสวดสนามแมเ่ หล็ก และแปรงถา่ น

ทมี่ า : Automotive Service Technology : 379

มอเตอรส์ ตารต์

โดยปกตจิ ะมีขดลวดสนามแมเ่ หลก็ 4 ชดุ (Pole) แปรงถ่าน บวก (+) 2
ชดุ แปรงถา่ น (-) 2 ชดุ มอเตอรส์ ตารต์ มแี รงบดิ มาก การนาไปซอ่ ม
บารุงควรระมดั ระวงั ความปลอดภยั

รายการประกอบใบงาน หน่วยท่ี 15 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ กส๊ โซลีน เร่ือง ระบบสตาร์ต 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

ใบงาน

วตั ถุประสงค์เชิงพฤติกรรม
19 ผเู้ รียนใหบ้ ริการระบบสตาร์ตไดถ้ ูกตอ้ ง
20 ผเู้ รียนบารุงรักษาระบบสตาร์ตไดถ้ ูกตอ้ ง
21 ผเู้ รียนไดป้ ฏิบตั ิตามระเบียบเก่ียวกบั
3.1 การใชพ้ ้นื ที่
3.2 การใชเ้ ครื่องมือ/อุปกรณ์
3.3 การมีคุณลกั ษณะอนั พงึ ประสงค์

ขอบเขตของงาน
19 การบริการระบบสตาร์ต
20 การบารุงรักษาระบบสตาร์ต
21 ความปลอดภยั

วธิ ีการสอนและส่ือประกอบการสอน
1 บรรยายการถึงข้นั ตอนการถอดและการประกอบโดยใชส้ ่ือ PowerPoint นาเสนอ
2 สาธิตการถอดประกอบและใหน้ กั ศึกษาทาการปฏิบตั ิ
3 บรรยายถึงอนั ตรายจากการใชแ้ ละทดสอบมอเตอร์สตาร์ต

เครื่องมือและอปุ กรณ์
33 เคร่ืองยนต์ 4 สูบ 4 จงั หวะ
34 มลั ติมิเตอร์
35 มอเตอร์สตาร์ต
36 เครื่องมือประจาตวั
37 หวั เป่ าลม ผา้ เช็ดมือ

ใบปฏิบตั ิงาน ใบงานที่ 14 -15 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ กส๊ โซลีน เร่ือง บริการระบบ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 สตาร์ต

ข้นั ตอนการปฏิบัตงิ าน

การบริการระบบสตาร์ตด้วยไฟฟ้า
1 การตรวจความพร้อมของแบตเตอร่ี

1.1 การตรวจแรงดนั ไฟฟ้า และกระแสไฟฟ้าในแบตเตอรี่
ปกติ
ไม่ปกติ เพราะ....................................................

แบตเตอรี่ นบั เป็นแหลง่ พลงั งานที่สาคญั การ

บารุงรกั ษาใหแ้ บตเตอรพี่ รอ้ มใชง้ านอยเู่ สมอเป็น

สง่ิ จาเป็น เชน่ การตรวจสารละลาย ทาความ

สะอาด

1.2 การตรวจข้วั ตอ่ สายไฟฟ้า (การหลุดหลวม ) ขเี้ กลอื ทขี่ วั้ ตรวจดกู ารหลดุ หลวม การบารุงรกั ษา
ปกติ อยา่ งสม่าเสมอจะช่วยยืดอายขุ องแบตเตอรี่

ไม่ปกติ เพราะ.............................................................................................................................

1.3 การตรวจความสกปรกของข้วั (+) (-)

ปกติ

ไม่ปกติ เพราะ........................................................................................................................

1.4 อายกุ ารใชง้ าน................................. ปี

ใบปฏิบตั ิงาน ใบงานท่ี 14 - 15 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง บริการระบบ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 สตาร์ต

2 การบริการมอเตอร์สตาร์ต
2.1 ตรวจการทางานของโซลินอยด์ โดยการสตาร์ตเคร่ืองยนต์

ปกติ
ไมป่ กติ เพราะ................................................................

2.2 ตรวจสภาพของแปรถ่าน และหนา้ คอมมิวเตเตอร์
ปกติ
ไมป่ กติ เพราะ...................................................................

2.3 ตรวจการตอ่ เนื่องระหวา่ งคอมมิลเตเตอร์ และชุดอาเมเจอร์
ปกติ
ไมป่ กติ เพราะ.......................................................................................................................

การบรกิ ารมอเตอรส์ ตารต์

1 ทาความสะอาดคอมมวิ เตเตอร์
2 ตรวจการสกึ หรอของแปรงถา่ น
3 ลา้ งและทาความสะอาด

ใบปฏิบตั ิงาน หน่วยที่ 14 - 15 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง บริการระบบ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 สตาร์ต

2.4 ตรวจการต่อเน่ืองระหวา่ ง ซี่ คอมมิวเตเตอร์
ปกติ
ไม่ปกติ เพราะ....................................................

หนา้ คอมมิวเตเตอร์

2.5 ตรวจการลงกราวดข์ องขดลวดสนามแม่เหล็ก (Field coil)

ปกติ
ไม่ปกติ เพราะ..............................................

2.6 ประกอบชิ้นส่วนเขา้ ที่ และทาการทดลองการทางาน
ปกติ
ไม่ปกติ เพราะ....................................................................

แบบทดสอบหลงั เรียน หน่วยท่ี 15 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ กส๊ โซลีน เรื่อง บริการระบบ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 สตาร์ต

แบบทดสอบหลงั เรียน
เรื่อง ระบบสตาร์ต

คาสงั่ ใหน้ กั เรียนทาเคร่ืองหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกท่ีถูกท่ีสุดเพียงคาตอบเดียว

1. ถา้ คอมมิวเตเตอร์สกปรก ควรมีวธิ ีการทาความสะอาดอยา่ งไร
ก. ใชผ้ า้ เขด็ และใชล้ มเป่ า
ข. ลา้ งดว้ ยน้ามนั แลว้ ใชล้ มเป่ า
ค. ใชก้ ระดาษทรายละเอียดขดั และใชใ้ บเล่ือยเซาะร่อง
ง. ใชผ้ า้ เช็ด และใชน้ ้าลา้ ง แลว้ ใชล้ มเป่ าใหแ้ หง้

2. การเปล่ียนแปรงถ่านจะตอ้ งเตรียมเคร่ืองมือตวั ใด
ก. เลื่อยเหลก็
ข. ไขควง
ค. มลั ติมิเตอร์
ง. หวั แร้ง

3. จากรูป เป็ นการตรวจวดั เพอื่ หาคา่ อะไร
ก. แรงดนั ไฟฟ้าจากแบตเตอรี่
ข. กระแสไฟฟ้าที่มอเตอร์ใชไ้ ป
ค. การลงกราวดข์ องอาเมเจอร์
ง. การต่อ/ขาดวงจรระหวา่ งคอมมิวเตเตอร์ กบั อาเมเจอร์

แบบทดสอบหลงั เรียน หน่วยท่ี 15 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ กส๊ โซลีน เรื่อง ระบบสตาร์ต 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

แบบทดสอบหลงั เรียน
เรื่อง ระบบสตาร์ต

คาส่งั ใหน้ กั เรียนทาเคร่ืองหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกที่ถูกที่สุดเพียงคาตอบเดียว

4. ชุดโซลินอยด์ สตาร์ต (Solenoid start ) มีหนา้ ที่อยา่ งไร
ก. ควบคุมแรงดนั ไฟฟ้า ไม่ใหส้ ูงเกิน 12 โวลต์
ข. ควบคุมความเร็วของมอเตอร์สตาร์ตไมใ่ หเ้ กิน 2000 รอบ/นาที

ค. เพิ่มแรงบิดใหส้ ูงข้ึนเพอ่ื ใหส้ ามารถขบั เคร่ืองยนตใ์ หท้ างานได้
ง. ตดั ต่อกระแสไฟฟ้าและผลกั ใหเ้ ฟื องขบั ไปขบกบั เฟื องลอ้ ช่วยแรง
5. ข้วั ใดของสวติ ชก์ ุญแจจุดระเบิด ท่ีต่อมาใชส้ ตาร์ตเครื่องยนต์
ก. ข้วั ACC
ข. ข้วั IG
ค. ข้วั ST
ง. ข้วั B
จากรูปจงตอบคาถามขอ้ 6-7

6 จากรูปสายไฟฟ้าที่ตอ่ ระหวา่ งแบตเตอรี่ข้วั บวก (+)
กบั ข้วั ของโซลินอยด์ (BAT) ควรมีขนาดประมาณเทา่ ไร

ก. 5 ตารางมิลลิเมตร
ข. 10 ตารางมิลลิเมตร
ค. 20 ตารางมิลลิเมตร
ง. 30 ตารางมิลลิเมตร
7 จากรูปถา้ นกั ศึกษานาชุดมอเตอร์สตาร์ตไปติดต้งั กบั เคร่ืองยนต์ และใชส้ ายไฟฟ้าต่อข้วั BAT กบั ข้วั S จะเกิด
อะไรข้ึน
ก. เคร่ืองยนตส์ ามารถสตาร์ตหมุนได้
ข. มอเตอร์หมุน แต่โซลินอยดไ์ ม่ทางาน
ค. มอเตอร์สตาร์ตจะไม่ทางานแตไ่ ฟฟ้าลดั วงจร
ง. โซลินอยดจ์ ะทางานแต่มอเตอร์ไมห่ มุน

แบบเฉลยชุดทดสอบก่อนเรียน หน่วยท่ี 15 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ กส๊ โซลีน เรื่อง ระบบสตาร์ต 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

แบบเฉลย ชุดทดสอบก่อนเรียน
เร่ือง ระบบสตาร์ต

------------------------------------------------------------------------------------------------

ขอ้ ก ข ค ง
1 (×)
2 (×)
3 (×)
4 (×)
5 (×)
6 (×)
7 (×)

แบบเฉลย ชุดทดสอบหลงั เรียน หน่วยที่ 15 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ างานเครื่องยนตแ์ กส๊ โซลีน เร่ือง ระบบสตาร์ต 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

แบบเฉลย ชุดทดสอบหลงั เรียน
เร่ือง ระบบสตาร์ต

------------------------------------------------------------------------------------------------

ขอ้ ก ข คง
1 (×)
2
3 (×)
4 (×)
5 (×)
6 (×)
7 (×) (×)

ใบประเมนิ ผล หน่วยท่ี 15 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง ระบบสตาร์ต 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

ใบประเมินผล

ช่ือ – สกุล...................................................................................หอ้ ง..........................เลขที่..................

ลาดบั ท่ี รายละเอียด 543 2 1

1 การเตรียมเคร่ืองมือ วสั ดุ อุปกรณ์

2 ความถูกตอ้ งในการใชเ้ คร่ืองมือ

3 ข้นั ตอนการปฏิบตั ิงาน

4 ความต้งั ใจในการปฏิบตั ิงาน

5 ความมีระเบียบวนิ ยั

6 การแตง่ กาย

7 ทางานร่วมกบั ผอู้ ่ืน

8 การเก็บรักษาเครื่องมือ

9 ความสะอาดเรียบร้อย

10 ความสาเร็จของงาน

รวม

*เกณฑ์ 5 = ดีมาก

4 = ดี

3 = ปานกลาง

2 = พอใช้

1 = ตอ้ งปรับปรุง

การวเิ คราะห์ผลการทดสอบก่อนเรียนและหลงั เรียน

การสอบ คะแนนเตม็ คะแนนท่ีได้ เปอร์เซ็น%

ก่อนเรียน

หลงั เรียน

รวม

ผลการวเิ คราะห์

ผา่ น

ไมผ่ า่ น

*เกณฑก์ ารวเิ คราะห์

มากกวา่ 70 % ผา่ นเกณฑก์ ารประเมิน

ต่ากวา่ 70 % ไมผ่ า่ นเกณฑก์ ารประเมิน นกั ศึกษาจะตอ้ งศึกษาเพ่มิ เติมและทาการทดสอบใหม่

บทนา หน่วยท่ี 16 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ างานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง ระบบประจุไฟฟ้า 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

เรื่อง ระบบประจุไฟฟ้า

วตั ถุประสงค์เชิงพฤติกรรม
1. เขียนวงจรไฟฟ้า ของระบบประจุไฟฟ้าไดถ้ ูกตอ้ ง
2. อธิบายการทางานของระบบประจุไฟฟ้าไดถ้ ูกตอ้ ง
3. อธิบายความสาคญั ของอลั เตอร์เนเตอร์ไดถ้ ูกตอ้ ง
4. บอกส่วนประกอบของอลั เตอร์เนเตอร์ไดถ้ ูกตอ้ ง

ขอบเขตของการปฏบิ ตั ิงาน
16. ทาการถอดประกอบอลั เตอร์เนเตอร์
17. ทาการตรวจสอบระบบประจุไฟฟ้า
18. ทาความสะอาดระบบประจุไฟฟ้า
19. แกไ้ ขจุดบกพร่องของระบบประจุไฟฟ้า

ขอบเขตของการสอน
24. ส่วนประกอบของระบบประจุไฟฟ้า
25. การทางานของระบบประจุไฟฟ้า
26. วงจรระบบประจุไฟฟ้า
27. ความสมั พนั ธ์ระหวา่ งระบบประจุกบั เครื่องยนต์

วธิ ีสอน
1 ใชก้ ารสอนแบบบรรยายประกอบเพาเวอร์พอยนต์ (Power point )
2 บรรยายประกอบการสาธิตใหเ้ ห็นชิ้นส่วนและการทางานของระบบประจุไฟฟ้า

ส่ือประกอบการสอน

24. เพาเวอร์พอยนต์ (Power point ) ระบบประจุไฟฟ้า
25. อลั เตอร์เนเตอร์
26. วงจรการประจุแบตเตอร่ี

แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยท่ี 16 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ างานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน
เรื่อง ระบบประจุไฟฟ้า 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน
รหสั 20101 - 2001

แบบทดสอบก่อนเรียน
เรื่อง ระบบประจุไฟฟ้า
คาสงั่ ใหน้ กั เรียนทาเครื่องหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกที่ถูกที่สุดเพยี งคาตอบเดียว

1 ระบบประจุไฟฟ้า (Charging System) มีหนา้ ท่ีอยา่ งไร
ก. จ่ายกระแสไฟฟ้าใหก้ บั อุปกรณ์ไฟฟ้าทุกชนิด
ข. เกบ็ และจา่ ยกระแสไฟฟ้าใหก้ บั อุปกรณ์ไฟฟ้าทุกชนิด
ค. สร้างพลงั งานไฟฟ้าเพ่ือจา่ ยใหก้ บั ระบบสตาร์ตและระบบไฟแสงสวา่ ง
ง. จ่ายพลงั งานไฟฟ้าใหก้ บั แบตเตอรี่เพอื่ ทดแทนพลงั งานไฟฟ้าที่เสียไป

2 เครื่องประจุไฟฟ้า หรืออลั เตอร์เนเตอร์ (Alternator) กระแสไฟฟ้าท่ีไดเ้ ป็นกระแสสลบั เม่ือตอ้ งการเปลี่ยนเป็น
กระแสตรง (DC.) ตอ้ งผา่ นอุปกรณ์ตวั ใด

ก. ไดโอด
ข. รีซีสเตอร์
ค. คอนเดน็ เซอร์
ง. ทรานซิสเตอร์
3 การทางานของอลั เตอร์เนเตอร์อาศยั หลกั การของอะไร
ก. การเหน่ียวนาแมเ่ หลก็
ข. การยบุ ตวั ของสนามแม่เหล็ก
ค. การเกิดแรงกิริยาและแรงปฏิกิริยา
ง. ความถ่ีท่ีเกิดจากการเคลื่อนท่ีของวตั ถุ
4 จากรูป อุปกรณ์ดงั กล่าวมีช่ือวา่ อะไร
ก. คอนแทค็ (Contact)
ข. ปิ กอพั คอยล์ (Pick up coil)
ค. ดีแทค็ เตอร์ (Detactor)
ง. แรกกูเรเตอร์ (Regulator)

รูป ตอบคาถามขอ้ 4

แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยที่ 16 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ กส๊ โซลีน เร่ือง ระบบประจุไฟฟ้า 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

แบบทดสอบก่อนเรียน
เรื่อง ระบบประจุไฟฟ้า
คาส่งั ใหน้ กั เรียนทาเคร่ืองหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกที่ถูกที่สุดเพยี งคาตอบเดียว

5 ข้วั F เป็นข้วั ต่อเพื่อจ่ายกระแสไฟฟ้าใหแ้ ก่อุปกรณ์ตวั ใดตอ่ ไปน้ี
ก. สเตเตอร์
ข. โรเตอร์
ค. ไดโอด
ง. รีซีสเตอร์

6 โดยปกติการประจุไฟฟ้าใชแ้ รงดนั ประมาณกี่ ? โวลต์
ก. 10 - 12 โวลต์
ข. 13 – 15 โวลต์
ค. 16 - 20 โวลต์
ง. 21 - 25 โวลต์

7 หากกระแสไฟฟ้าท่ีไหลไปขดลวดฟิ ลดข์ าด หรือไมส่ มบูรณ์จะทราบไดอ้ ยา่ งไร
ก. เคร่ืองยนตจ์ ะดบั
ข. หลอดไฟเตือนจะสวา่ งข้ึน
ค. เคร่ืองยนตจ์ ะสนั่ และความเร็วลดลงทนั ที
ง. แบตเตอร่ีจะร้อน น้ากลน่ั เดือด และจะแหง้