วิชาเครื่องยนต์แก๊สโซลีน

วชิ า หน่วยที่ 5 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน
เรื่อง ฝาสูบเคร่ืองยนต์ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน
รหสั 20101 - 2001

เรื่อง ฝาสูบเครื่องยนต์ (Cylinder Head)

วตั ถุประสงค์เชิงพฤตกิ รรม
1. อธิบายความสาคญั ของฝาสูบไดถ้ ูกตอ้ ง
2. บอกข้นั ตอนและวธิ ีการบริการฝาสูบเครื่องยนต์
3. อธิบายความสาคญั ของปะเก็นฝาสูบได้
4. อธิบายถึงการตรวจสภาพของลิ้นและสปริงลิ้นและบ่าลิ้นไดถ้ ูกตอ้ ง

ขอบเขตของการสอน
1. ส่วนประกอบและหนา้ ที่การทางานของฝาสูบ
2. การบริการฝาสูบ
3. การบริการลิ้น

วธิ ีสอน
1 ใชก้ ารสอนแบบบรรยายประกอบเพาเวอร์พอยนต์ (Power point)
2 สาธิตใหด้ ูเป็ นตวั อยา่ ง

ส่ือประกอบการสอน

4. ฝาสูบ
5. เหล็กฉากมาตรฐาน (Straightedge)

3 ประแจปอนด์ (Torque wrench)
4 เพาเวอร์พอยนต์ (Power point) การบริการฝาสูบ

แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยท่ี 5 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ างานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน
เรื่อง ฝาสูบเครื่องยนต์ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน
รหสั 20101 - 2001

แบบทดสอบก่อนเรียน
เรื่อง ฝาสูบเคร่ืองยนต์
คาส่ัง ใหน้ กั เรียนทาเครื่องหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกท่ีถูกที่สุดเพียงคาตอบเดียว

1 ขอ้ ใดกล่าวถูก
ก. ฝาสูบเป็นส่วนหน่ึงของหอ้ งเผาไหม้
ข. ฝาสูบทาดว้ ยเหล็กหล่อที่ทนความร้อนไดส้ ูง
ค. ฝาสูบเป็นท่ีติดต้งั กลไกของลิ้น
ง. ท่ีกล่าวแลว้ ถูกตอ้ ง

2 ฝาสูบที่ระบายความร้อนดว้ ยอากาศมีลกั ษณะพิเศษอยา่ งไร
ก. ทาดว้ ยเหล็กหล่อเจาะรูเล็กจานวนมาก
ข. ทาดว้ ยอลูมิเนียมหล่อ มีครีบจานวนมาก
ค. ทาดว้ ยเหลก็ ไร้สนิม หล่อเป็ นแผน่ เรียบ
ง. ทาดว้ ยเหลก็ หล่อแขง็ ผวิ เรียบสลบั ซอ้ นกลบั ไปกลบั มา 2-3 ช้นั

3 ฝาสูบท่ีทาดว้ ยเหลก็ หล่อแขง็ ดา้ นในเจาะเป็นโพรงไปทว่ั เป็นฝาสูบที่ออกแบบเพ่ือจุดประสงคอ์ ะไร
ก. ใหแ้ ขง็ แรง ทนต่อการอดั ตวั
ข. ใหน้ ้าไหลผา่ น ระบายความร้อนดว้ ยน้า
ค. ใหเ้ กิดการขยายตวั เม่ือไดร้ ับความร้อนสูง
ง. ใหป้ ริมาณอากาศไหลผา่ นเขา้ ไปภายในหอ้ งเผาไหม้

4 เครื่องมือที่สาคญั ในการขนั ฝาสูบเครื่องยนตค์ ือ
ก. ประแจแหวน
ข. ประแจกระบอก
ค. ประแจปากตาย
ง. ประแจปอนด์

5 การถอดฝาสูบเคร่ืองยนตม์ ีหลกั เกณฑอ์ ยา่ งไร
ก. ถอดโบลตโ์ ดยเริ่มจากดา้ นนอก เขา้ มาดา้ นในสลบั กนั
ข. ถอดโบลตโ์ ดยเริ่มจากดา้ นใน ออกมาดา้ นนอกสลบั กนั
ค. ถอดโบลต์ โดยเร่ิมจากดา้ นบน มายงั ดา้ นล่างสลบั กนั
ง. ถอดโบลตเ์ ร่ิมจากดา้ นขวา ไปยงั ดา้ นซา้ ยสลบั กนั

แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยท่ี 5 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง ฝาสูบเคร่ืองยนต์ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

แบบทดสอบก่อนเรียน

เร่ือง ฝาสูบเครื่องยนต์

คาสง่ั ใหน้ กั เรียนทาเคร่ืองหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกที่ถูกท่ีสุดเพียงคาตอบเดียว

6 การวดั ความโก่งของฝาสูบ จะตอ้ งเตรียมเครื่องมืออะไรบา้ ง

ก. ไมโครมิเตอร์ และ ฟิ ลเลอร์เกจ

ข. ไดอลั เกจ และ ไมโครมิเตอร์

ค. เหลก็ ฉากมาตรฐาน และฟิ ลเลอร์เกจ

ง. ฟุตเหล็กยาว และ ไดอลั เกจ

7 การบดลิ้นเครื่องยนต์ เพ่ือจุดประสงคอ์ ะไร

ก. ลดไม่ใหเ้ สียงดงั จนเกินไป

ข. ป้องกนั การกระแทกให้ต่าลง

ค. ใหเ้ คร่ืองยนตส์ ามารถเดินเบาไดโ้ ดยไม่สดุด

ง. ไม่ใหอ้ ากาศร่ัว ช่วยใหก้ ารเผาไหมส้ มบูรณ์ยงิ่ ข้ึน

8 คุณสมบตั ิของปะเกน็ ฝาสูบคือ

ก. ทนต่อความร้อนไดส้ ูง

ข. ทนตอ่ กาลงั อดั ของอากาศไดส้ ูง

ค. เป็นซีลป้องกนั การร่ัว

ง. ถูกทุกขอ้

จากรูปตอบคาถาม ขอ้ 9 – 10

9 จากรูป เคร่ืองมือท่ีใชอ้ ยเู่ รียกวา่ อะไร

ก. ไดอลั เกจ

ข. ไมโครมิเตอร์

ค. มลั ติมิเตอร์

ง. บาร์รอมิเตอร์

10 จากรูป ตอ้ งการวดั หาค่าอะไร

ก. การสึกหรอของกา้ นลิ้น

ข. การคด งอ ของกา้ นลิ้น ตอบคาถามขอ้ 9-10
ค. ความโตของกา้ นลิ้น

ง. ความยาวตลอดแนวของกา้ นลิ้น

แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยที่ 5 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง ฝาสูบเคร่ืองยนต์ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

แบบทดสอบก่อนเรียน

เร่ือง ฝาสูบเครื่องยนต์

คาสั่ง ใหน้ กั เรียนทาเครื่องหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกท่ีถูกที่สุดเพยี งคาตอบเดียว

11 การใสฝาสูบเกิดผลกระทบอยา่ งไร

ก. ลิ้นจะคดงอ และหกั ทนั ที

ข. ลิ้นจะไหมเ้ นื่องจากความร้อนสูง

ค. หนา้ ลิ้นจะแตก เกิดไฟลุกไหมไ้ ด้

ง. ลิ้นจะยนั เครื่องยนตเ์ ดินไม่เรียบ

12 ปลอกกา้ นลิ้นโดยปกติแลว้ ติดต้งั อยทู่ ี่ชิ้นส่วนใด

ก. กระบอกสูบ

ข. เส้ือสูบ

ค. ฝาสูบ

ง. แบริ่งกา้ นสูบ

13 การเจียรนยั ลิ้น หมายถึงอะไร

ก. การนาลิ้นมาบดใหผ้ วิ เรียบ

ข. การลา้ งทาความสะอาดโดยการพน่ ทรายแรงดนั สูง

ค. การนาลิ้นไปเผาใหร้ ้อนแลว้ ทาการชุบผวิ ใหแ้ ขง็

ง. การนาลิ้นมาขดั ใหผ้ ิวเรียบ โดยใชห้ ินขดั

จากรูป ตอบคาถามขอ้ 14 -15

14 จากรูป แสดงถึงการปฏิบตั ิงานเกี่ยวกบั อะไร

ก. บดลิ้น

ข. ตรวจการโก่งของฝาสูบ

ค. ถอดปลอกนาลิ้นออกจากฝาสูบ

ง . ทาความสะอาดฝาสูบ

15 การปฏิบตั ิงานในขอ้ 14 บรรลุวตั ถุประสงคไ์ ดอ้ ยา่ งไร

ก. บอกการโก่งของฝาสูบได้

ข. ถอดปลอกนาลิ้นออกมาได้ ตอบคาถามขอ้ 14-15

ค. ลา้ งคราบน้ามนั และเขมา่ ออกใหส้ ะอาด

ง. ลิ้นจะตอ้ งไม่รั่ว

ใบความรู้ หน่วยท่ี 5 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง ฝาสูบเครื่องยนต์ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

ความสาคญั ของฝาสูบเครื่องยนต์
ฝาสูบ (Cylinder Head) เป็นชิ้นส่วนหลกั ของเคร่ืองยนต์ ติดต้งั อยตู่ อนบนของกระบอกสูบ ฝาสูบ

ประกอบดว้ ยกลไกของลิ้น ชุดลิ้น และหวั เทียน ดา้ นขา้ งจขะอ้ มสีชัง่อเกงตไอดี และไอเสีย ฝาสูบเป็นส่วนหน่ึงของหอ้ งเผา
ไหม้ ทาดว้ ยเหล็กหล่อแขง็ ท่ีสามารถทนความร้อนไดส้ ูง ฝาสบู ทรี่ ะบายความรอ้ นดว้ ยอากาศจะมีครบี (Fin) ทา

ดว้ ยอะลมู เิ นยี ม ทนความรอ้ นไดส้ งู

ฝาสบู ทีร่ ะบายความรอ้ นดว้ ยนา้ ทาดว้ ยเหลก็ หลอ่

ภายในเป็นโพรงนา้ สามารถไหลถา่ ยเทได้

รูปท่ี 1-5 แสดงฝาสูบเคร่ืองยนต์

ที่มา Automotive Encyclopedia : 58

ฝาสูบเม่ือแบง่ ตามลกั ษณะการระบายความร้อน แบง่ ไดเ้ ป็ น 2 แบบ

1 ฝาสูบที่ออกแบบเพ่ือการระบายความร้อนดว้ ยอากาศ ฝาสูบลกั ษณะน้ีนิยมทาดว้ ยอะลูมิเนียมหล่อ น้าหนกั

เบา ดา้ นบนจะทาเป็นครีบ (Fin) เพ่ือใหอ้ ากาศไหลผา่ นได้ ทาใหก้ ารระบายความร้อนเป็นไปไดร้ วดเร็ว

นิยมใชก้ บั เคร่ืองยนตเ์ ลก็ โดยทวั่ ไป

รูปที่ 2 – 5 แสดงรูปแบบการระบายความร้อนของเคร่ืองยนตโ์ ดยมีครีบโดยรอบเส้ือสูบและฝาสูบ
ที่มา Automotive Encyclopedia : 121

ใบความรู้ หน่วยท่ี 5 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง ฝาสูบเคร่ืองยนต์ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

1 ฝาสูบท่ีออกแบบเพ่ือการระบายความร้อนดว้ ยน้า ฝาสูบลกั ษณะน้ีนิยมทาดว้ ยเหลก็ หล่อแขง็ น้าหนกั มาก
ภายในฝาสูบจะเจาะเป็นโพรงเพอื่ ใหน้ ้าสามารถไหลเขา้ - ออก ระบายความร้อนได้ ใชก้ บั เครื่องยนตใ์ หญ่
ทวั่ ๆไป

รูปที่ 3 – 5 แสดงตาแหน่งโบลตจ์ บั ยดึ ฝาสูบ
ท่ีมา : Automotive Service Technology : 6

การบริการฝาสูบเครื่องยนต์
การบริการฝาสูบเครื่องยนต์ เป็นงานท่ีช่างทุกคนตอ้ งเรียนรู้ใหเ้ ขา้ ใจ จนสามารถนาไปปฏิบตั ิงานบริการ

ฝาสูบเคร่ืองยนต์ การบริการฝาสูบมีอยหู่ ลายลกั ษณะงานเช่น การขนั การถอด การวดั ความโก่งงอ การบริการลิ้นฯ
ท้งั น้ีเพ่ือใหฝ้ าสูบมีความสมบูรณ์ ทาใหเ้ ครื่องยนตม์ ีประสิทธิภาพการทางานอยเู่ สมอ

1 การขนั ฝาสูบ โดยปกติเคร่ืองยนตใ์ หม่ เม่ือใชง้ านไประยะหน่ึงจะตอ้ งขนั ฝาสูบ เพอ่ื ป้องกนั การคลายตวั
ของโบลตฝ์ าสูบ การขนั โบลตฝ์ าสูบเป็นวธิ ีการทางเทคนิคโดยเฉพาะ กล่าวคือก่อนจะทาการขนั ฝาสูบ
จะตอ้ งดูคูม่ ือแรงขนั ของฝาสูบเครื่องยนตก์ ่อนเสมอ

รูปท่ี 4 – 5 แสดงการถอด ประกอบ ฝาสบู
ท่ีมา : Auto Service and Repair 190

ใบความรู้ หน่วยที่ 5 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ างานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง ฝาสูบเครื่องยนต์ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

ใหเ้ ริ่มขนั นอตฝาสูบบริเวณส่วนกลาง ต้งั แต่นอต หมายเลข 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
ตวั อย่าง สมมุติวา่ คูม่ ือซ่อม ของเคร่ืองยนต์ NISSAN รุ่น J 15 แรงขนั ฝาสูบ 60 ปอนด์ – ฟุต การขนั

ฝาสูบใหแ้ บง่ แรงขนั ออกเป็น 3 - 4 คร้ัง ดงั น้ี
คร้ังที่ 1 ขนั โบลต์ หมายเลข 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ดว้ ยแรง 0 - 20 ปอนด์- ฟุต
คร้ังท่ี 2 ขนั โบลตห์ มายเลข 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ดว้ ยแรง 20 - 40 ปอนด์- ฟุต
คร้ังที่ 3 ขนั โบลตห์ มายเลข 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ดว้ ยแรง 40 - 60 ปอนด-์ ฟุต
คร้ังที่ 4 ตรวจสอบความเรียบร้อยของ โบลตท์ ุกตวั วา่ มีแรงขนั เท่ากนั หรือไม่

รูปที่ 5- 5 ลกั ษณะการขนั ฝาสูบ
ที่มา :Auto Service and Repair : 56

2 การถอดฝาสูบออกจากเสื้อสูบ
การถอดฝาสูบออกจากเส้ือสูบ ใหถ้ อดจากดา้ นนอกเขา้ มาดา้ นในทแยงสลบั กนั เช่น ถอด หมายเลข 6 5

4 3 2 1 ตามลาดบั โดยแบ่งแรงถอดออกเป็น 3-4 ส่วนเช่นกนั ท้งั น้ีเพือ่ ป้องกนั ฝาสูบชารุด
หมายเหตุ ข้อควรระวงั
การขนั โบลตฝ์ าสูบจากดา้ นนอกเขา้ มา เช่น (จากรูป) ขนั โบลตห์ มายเลข 1 2 3 4 5 6 จะทาใหฝ้ าสูบโก่ง
แตกร้าวได้

รูปท่ี 6 - 5 แสดงการโก่งของฝาสูบ
ท่ีมา :Auto Service and Repair : 56

ใบความรู้ หน่วยที่ 5 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ างานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง ฝาสูบเครื่องยนต์ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

3 การวดั ความโก่ง โดยใชเ้ หลก็ ฉากมาตรฐาน และ ฟิ ลเลอร์เกจ (Straightedge & Feeler gauge)วดั หาคา่ การโก่ง
งอ โดยใชฟ้ ิ ลเลอร์เกจสอดวดั ระยะห่าง หากปรากฏวา่ ฝาสูบโก่ง และไม่เกินพกิ ดั ซ่อม ก็นาฝาสูบไปไสที่สถาน
บริการ แต่ในกรณีที่ฝาสูบโก่งเกินพกิ ดั จะตอ้ งเปล่ียนใหม่

เหลก็ ฉาก
มาตรฐาน

ฝา
สบู ฟินเลอรเ์ กจ

รูปที่ 7 – 5 แสดงการวดั การโก่งของฝาสูบ
ท่ีมา : Auto Service and Repair : 267

มาตรฐานทย่ี อมให้โก่งได้
ฝาสูบ (Cylinder head) 0.05 มิลลิเมตร (0.0020 นิ้ว)
ท่อร่วมไอดี (Manifold ) 0.10 มิลลิเมตร (0.0039 นิ้ว )

ตัวอย่าง แสดงวธิ ี การวดั ความโก่งฝาสูบ โดยใชเ้ หล็กฉากมาตรฐานวางทาบ 6 แนวดงั รูป

รูปท่ี 8 – 5 แสดงตาแหน่งการวดั การโก่งของฝาสูบ

ใบความรู้ หน่วยที่ 5 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ างานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง ฝาสูบเคร่ืองยนต์ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

ปัญหาทพี่ บ การแก้ไข หมายเหตุ

ฝาสูบแตกร้าว/ชารุด ใหท้ าการเปลี่ยนฝาสูบใหม่

ฝาสูบโก่ง เกนิ พกิ ดั ซ่อมบารุง ใหท้ าการเปล่ียนฝาสูบใหม่ มาตรฐานทยี่ อมให้โก่งได้

ฝาสูบโก่ง อยู่ในพกิ ดั ซ่อมบารุง ให้ทาการไสฝาสูบ (เจียระไน) 0.05 มิลลเิ มตร (0.0020 นิว้ )

1 การบดลนิ้ และการเปลี่ยนปลอกนาลิ้น เป็นส่วนหน่ึงของการบริการฝาสูบ ความสมบูรณ์ของฝาสูบจึงมี
ส่วนเกี่ยวขอ้ งกบั ชิ้นส่วนท่ีนามาติดต้งั บนฝาสูบ

รูปท่ี 9 - 5 แสดงการบดลิ้น ขอ้ ควรคานึง
ท่ีมา :Automotive Service Technology : 12
ปะเก็นฝาสูบ (Cylinder head gaskets) งานบดลนิ้ เป็นงานทตี่ อ้ งใชค้ วามประณีต อดทน การ
จดั วางฝาสบู ตอ้ งอยใู่ นแนวราบไดร้ ะดบั การเลอื กใช้
กากเพชรกค็ วรพจิ ารณาวา่ ควรใชช้ นดิ หยาบหรอื ชนดิ
ละเอยี ดกอ่ นหลงั

ปะเก็นฝาสบู เป็นชิน้ สว่ นที่สาคญั ของฝาสบู
ก่อนนาไปใชค้ วรตรวจดู ขนาดรูปแบบใหถ้ กู ตอ้ ง

รูปท่ี 10 -5 ปะเกน็ ฝโดายสเูบฉพาะรูนา้ มนั หลอ่ ลนื่ รูนา้ ระบายความรอ้ น

ตอ้ งตรงกบั รูทีเ่ สอื้ สบู

ใบความรู้ หน่วยที่ 5 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วชิ างานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน
เรื่อง ฝาสูบเคร่ืองยนต์ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน
รหสั 20101 - 2001

ความสาคัญของปะเกน็ ฝาสูบ
ปะเก็นฝาสูบมีหนา้ ท่ีป้องกนั การรั่วของอากาศภายในกระบอกสูบ ปะเกน็ ฝาสูบทาดว้ ยวสั ดุทนไฟ มีความแขง็ แรง
ทนตอ่ การอดั ตวั ของอากาศไดส้ ูง ปะเกน็ ฝาสูบประกอบติดต้งั อยูร่ ะหวา่ งฝาสูบ และเส้ือสูบ ลกั ษณะโครงสร้างเป็ น
แผน่ โลหะอ่อนเจาะรู หนา้ ท่ี และคุณลกั ษณะพิเศษของปะเกน็ ฝาสูบ มีดงั น้ี

1 เป็นซีลป้องกนั การรั่วของ แกส๊ ร้อน น้ามนั หล่อลื่น และน้าระบายความร้อน (เฉพาะใชน้ ้าระบายความ
ร้อน)

2 ปะเกน็ ฝาสูบตอ้ งไมก่ ดั กร่อนเนื่องจากเกิดความร้อนสูง ไม่หลอมละลาย และติดไฟ
ถอดและประกอบเขา้ กบั ชิ้นงานไดง้ ่าย โดยไมต่ อ้ งใชส้ ารละลาย หรือเคมีภณั ฑเ์ ขา้ ช่วย

รูปที่ 11 – 5 การชารุดของปะเก็น ทาใหน้ ้าร่ัวเขา้ ไปในกระบอกสูบ
การตรวจความพร้อมก่อนนาไปใช้งาน

การถอดประกอบเครื่องยนต์ จาเป็นตอ้ งอาศยั ปะเก็นเขา้ ไปเกี่ยวขอ้ งในหลายระบบ โดยเฉพาะปะเก็นฝา
สูบก่อนนาไปใชป้ ระกอบเคร่ืองยนต์ จะตอ้ งตรวจดูความพร้อมดงั น้ี

1 ปะเก็นที่นามาใชป้ ระกอบตรงกบั รุ่น (Model) ของเคร่ืองยนต์
2 ก่อนประกอบจริง ควรนามาแนบกบั ฝาสูบ หรือเส้ือสูบ เพอ่ื ดูวา่ รูที่เจาะไวต้ รงกบั รูท่ีเส้ือสูบ และมีจานวน

รูเท่ากนั หรือไม่
3 ถา้ พิจารณาแลว้ เห็นวา่ ไม่เป็ นไปตามขอ้ 1 , 2 จะตอ้ งเปล่ียนใหม่ ไมส่ มควรนาไปปรับปรุงแกไ้ ขเพอ่ื นา

กลบั มาใชอ้ ีก

ใบความรู้ หน่วยท่ี 5 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ างานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง ฝาสูบเครื่องยนต์ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

การบริการลนิ้
การบริการลิ้นเป็ นส่วนหน่ึงของการบริการฝาสูบ เม่ือถอดฝาสูบออกมาจากเส้ือสูบเฉพาะ เคร่ืองยนตท์ ่ีมี

ลิ้นอยบู่ นฝาสูบ (Over head valve) มีความจาเป็นอยา่ งยง่ิ ท่ีจะตอ้ งบริการลิ้นและองคป์ ระกอบที่เก่ียวขอ้ ง เช่นบา่ ลิ้น
(Valve Seat) กา้ นลิ้น (Valve stem) หนา้ ลิ้น (Valve face) ถา้ หากว่าองคป์ ระกอบเหล่าน้ีไม่สมบูรณ์ แสดงวา่ ฝา
สูบชารุดเช่นเดียวกนั การบริการฝาสูบจึงตอ้ งใชเ้ ครื่องมือพิเศษเขา้ มาดาเนินการซ่อมบารุง

ความสาคัญของการใช้เคร่ืองมือพเิ ศษบริการลนิ้
เครื่องมือพิเศษนบั วา่ มีความสาคญั ป็นอยา่ งยง่ิ ในงานบริการลิ้น

1 เครื่องมือถอด ประกอบ ลิ้น (Valve Spring Compressing)

รูปท่ี 12 - 5 เคร่อื งมือพเิ ศษสาหรบั ถอดประกอบลิน้ รูปท่ี 13 – 5 แสดงการถอดลิน้

ท่ีมา : Auto Service Technology : 6 ที่มา : Auto Service and Repair : 210

ใบความรู้ หน่วยท่ี 5 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วชิ างานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน
เร่ือง ฝาสูบเครื่องยนต์ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน
รหสั 20101 - 2001

2 ไดอลั เกจ (Dial gauge) วดั การคดงอ ของลิ้น

ไดอลั เกจ(Dial gauge) เป็นเคร่อื งมือวดั
ละเอียด การนาไปใชต้ อ้ งระมดั ระวงั เป็นพิเศษ
ระวงั อยา่ ใหต้ กกระแทก เพราะชารุดไดง้ ่าย

รูปท่ี 14 – 5 การนาไดอลั เกจมาวดั ความโกง่ งอ
3 ไมโครมิเตอร์ (Micrometer) วดั ขทนมี่ าาด:คAวuาtoมmโotตiveขEอncงyกclา้opนedลiaิ้น: 181

รูปท่ี 15 – 5 ไมโครมเิ ตอร์

ทีม่ า : Auto Service Technology : 10

การตรวจสภาพลนิ้ และสปริงลนิ้
ลิ้นและสปริงลิ้นเป็นชิ้นส่วนท่ีสาคญั ดงั น้นั เพือ่ ใหเ้ คร่ืองยนตท์ างานไดอ้ ยา่ งมีประสิทธิภาพ ลิ้นและ

สปริงลิ้นจะตอ้ งมีความสมบูรณ์ดงั น้ี
1. หนา้ ลิ้นไม่แตก ไม่มีริ้วรอย
2. บูชนาลิ้น และกา้ นลิ้นไมต่ ิดตาย หรือรั่วซึม
3. สปริงลิ้นยดื หดไดต้ ามปกติ และเมื่อนามาทดสอบกบั เครื่องทดสอบสปริงลิ้นยงั อยใู่ นคา่ ปกติ

รายการประกอบใบงาน หน่วยท่ี 5 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วชิ างานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน การบริการฝาสูบ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน
เคร่ืองยนต์
รหสั 20101 - 2001

ใบการปฏิบัติงาน

วตั ถุประสงค์เชิงพฤติกรรม
1 ผเู้ รียนถอดประกอบฝาสูบไดถ้ ูกตอ้ ง
2 ผเู้ รียนตรวจวดั การโก่ง และแตกร้าวของฝาสูบไดถ้ ูกตอ้ ง
3 ผเู้ รียนใชเ้ คร่ืองมือพิเศษในการถอด ประกอบและบริการฝาสูบไดถ้ ูกตอ้ ง
4 ผเู้ รียนไดป้ ฏิบตั ิตามระเบียบเก่ียวกบั
4.1 การใชพ้ ้นื ที่
4.2 การใชเ้ ครื่องมือ/อุปกรณ์
4.3 การมีคุณลกั ษณะอนั พึงประสงค์

ขอบเขตของงาน
8 การบริการฝาสูบของเครื่องยนต์
9 การบริการลิ้น
10 การบารุงรักษา และบริการฝาสูบ

วธิ ีการสอนและส่ือประกอบการสอน
1 บรรยายการถึงข้นั ตอนการถอดและการประกอบโดยใชส้ ื่อ PowerPoint นาเสนอ
2 สาธิตการถอดประกอบและใหน้ กั ศึกษาทาการปฏิบตั ิ
3 บรรยายถึงขอ้ ผดิ พลาดในการปฏิบตั ิ

เครื่องมือและอุปกรณ์
1. เครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีนต้งั แท่น 4 สูบ 4 จงั หวะอยา่ งนอ้ ย 2 เคร่ือง
2. เวอร์เนียร์
3. ไมโครมิเตอร์
4. ไดอลั เกจ
5. เคร่ืองมือถอด ประกอบลิ้น
6. เคร่ืองมือประจาตวั ช่างยนตอ์ ยา่ งนอ้ ย 2 ชุด
7. ประแจปอนด์อยา่ งนอ้ ย 1 ชุด
8. กาหยอดน้ามนั หล่อลื่น 2 ลูก
9. แปรงลา้ งชิ้นส่วน 2 อนั พร้อมผา้ เช็ดมือ

หน่วยที่ 5 ใบงานท่ี 4 – 5 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ กส๊ โซลีน เรื่อง การบริการฝาสูบ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 2101- 2101

ใบการปฏิบัตงิ านถอดฝาสูบ

ประแจปอนด์ ใชส้ าหรบั วดั แรงบดิ ของ

นอต มหี ลายขนาดสามารถปรบั ใชไ้ ด้

ตามความเหมาะสม มีขนาดตงั้ แต่ 8 –

1500 Nm. การขนั ดว้ ยประแจปอนด์ ตอ้ งใชม้ อื ขา้ งหนงึ่

ลาดบั ข้นั การปฏบิ ัติ ประคองประแจ และมืออกี ขา้ งหนง่ึ ใชอ้ อกแรง
ขนั เม่อื แรงบดิ ตรงกบั คา่ ที่ตงั้ ไวใ้ หห้ ยดุ ขนั ทนั ที

1 ถอดสายคนั เร่งและอุปกรณ์ยึดโยงต่างๆออกใหห้ มด

2 เปิ ดฝาครอบวาลว์ ออก

3 ถอดเพลาราวลิ้นออก

4 ใชป้ ระแจกระบอกคลายโบลตฝ์ าสูบจากดา้ นนอกท้งั 2 ขา้ งสลบั เขา้ ดา้ นใน

โดยใหค้ ลายโบลต์ ตามตวั อยา่ งหมายเลข 9 6 7 8 5 4 3 2 1
หมายเหตุ

การคลายโบลต์ ดงั กล่าวใหแ้ บ่งออกอยา่ งนอ้ ย 3- 4 คร้ังท้งั น้ีเพ่ือป้องกนั ฝาสูบชารุด เช่น

หน่วยท่ี 5 ใบงานที่ 4 – 5 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง การบริการฝาสูบ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 2101- 2101

คร้ังท่ี 1 คลายโบลตอ์ อก ¼ รอบ
คร้ังท่ี 2 คลายโบลตอ์ อก 1/2 รอบ
คร้ังที่ 3 คลายโบลตอ์ อก 3/4 รอบ
คร้ังที่ 4 โบลตท์ ุกตวั หลุดออกมา

1 ยกฝาสูบออกมาจากเคร่ืองยนต์ นาไปวางในท่ีเหมาะสม
2 นาไปลา้ งทาความสะอาด
3 ตรวจพจิ ารณาโดยตาเปล่า หรือ แวน่ ขยาย

ปกติ................................................................................................................................
ชารุด…………………………………………………………………………………..

ในกรณีประกอบฝาสูบ
4 นาปะเกน็ ฝาสูบเขา้ ประกอบกบั เส้ือสูบ
5 นาฝาสูบเขา้ ไปประกอบกบั เครื่องยนต์
6 ใชม้ ือหมุนโบลตป์ ระมาณ 1-2 รอบแลว้ จึงใชป้ ระแจกระบอกขนั เขา้ ไป
7 นาประแจปอนดม์ าปรับใหไ้ ดแ้ รงบิดที่ถูกตอ้ งตามคูม่ ือซ่อมบารุง

ทาการขนั ใหไ้ ดแ้ รงบิดที่ถูกตอ้ ง โดยใหข้ นั จากดา้ นในสุดสลบั ออกดา้ นนอก

หน่วยท่ี. 5 ใบงานท่ี 4 – 5 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ กส๊ โซลีน เรื่อง การบริการฝาสูบ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 2101- 2101

นาฝาสูบมาวางบนโต๊ะปฏิบตั ิงานเพ่ือวดั การโก่ง
โดยการใชเ้ หล็กฉากมาตรฐานมาวางทแยงในแนวต้งั หลงั จากน้นั ใชฟ้ ิ ลเลอร์เกจสอดตามแนวมี่แสงลอดผา่ นได้
ค่ามาตรฐาน ที่กาหนด
ฝาสูบ (Cylinder head)ไม่เกิน 0.05 มิลลิเมตร (0.0020 นิ้ว)
ทอ่ ร่วมไอดี (Manifold ) ไม่เกิน 0.10 มิลลิเมตร (0.0039 นิ้ว )

ตวั อย่าง แสดงวธิ ี การวดั ความโก่งฝาสูบโดยการวางเหล็กฉากมาตรฐานตามแนวเส้นประ

ผลการตรวจวดั โดยใชเ้ หลก็ ฉากมาตรฐาน

ปกติ

ไมป่ กติ เพราะ...................................................................................................................................

วดั การโก่งงอของท่อร่วมไอดีไอเสีย โดยใชว้ ธิ ีการเช่นเดียวกบั ฝาสูบ เพราะถา้ หากวา่ ทอ่ ร่วมไอดี ไอเสียโก่ง งอ

จะทาใหป้ ระสิทธิภาพการทางานของเครื่องยนตล์ ดลง

ค่ามาตรฐาน

ท่อร่วมไอดีและไอเสียไม่เกิน 0.10 มิลลิเมตร (0.0039 นิ้ว )

ผลการตรวจวดั

ปกติ

ไมป่ กติ เพราะ......................................

เหลก็ ฉากมาตรฐาน เป็นเครอื่ งมือวดั การโกง่ งอของพนื้ ผิวเรยี บทกุ ชนิด การนาไปใชจ้ ะตอ้ งใช้
ควบคกู่ บั ฟิวเลอรเ์ กจ เพราะสามารถบอกไดว้ า่ ระยะความโกง่ มคี า่ เทา่ ไร? เมือ่ นาเหลก็ ฉาก
มาตรฐานมาวางทาบ หากปรากฏมีแสงลอดผา่ นแสดงวา่ โกง่ งอ ใหใ้ ชฟ้ ิลเลอรเ์ กจสอดเขา้ ไปเพ่อื
หาคา่ ระยะหา่ ง

วชิ า งารนหเคสัหรน่ื2อ1่วง0ยย1ทน-่ี.ต25แ์ 1ก0๊ส1 โซก1เลคาีนปรรรอ่ืถบั งอเมคดือรลอ่ืพนิ้งเิเดรศมื่ว้อษอื ยงใบกางรานบทริกี 4าร–ฝ5าสูบ เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
การบดลนิ้ เครื่องยนต์ ใหพ้ อดกี บั ชิน้ งาน 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

a. นาฝาสูบวางบนพ้นื ระ2ดปบั ระใกหอส้บ่เวคนรอ่ืขงองฝาสูบยกสูงข้ึนพอประมาณ
b. นากากเพชรมาทาบริเวมณอื ใหหนล้ งา้ พสอมั ดผกี สับั ของลิ้นโดยรอบ
c. นาลิ้นแต่ละอนั มาบดโชดดุ ยสใปชรม้งิ ลือนิ้ ป่ันไมบ้ ดลิ้น (ดงั รูป)

d. นาลิ้นที่บดเสร็จแลว้ มราะลวา้ งั งทกาารคดวดี าตมวั สะอาด
e. ใหส้ งั เกตรอยสมั ผสั หขนอา้ งลสิ้นปรจงิ ะตอ้ งไม่มีรอยตาหนิ หรือแตกร้าว ผวิ จะตอ้ งเรียบเป็น

มนั วาว

f. เมื่อบดลิ้นเสร็จแลว้ ใหป้ ระกอบเขา้ ท่ี

g. ทาการทดลองการรั่ว โดยวางฝาสูบพลิกตะแคง แลว้ นาน้ามนั เบนซินเทลงในช่องไอดี

ไอเสีย ทิ้งไวป้ ระมาณ 3 นาที ใหส้ ังเกตการณ์รั่วซึมบริเวณหนา้ ลิ้น

หมายเหตุ ลิ้นใหม่ ใหใ้ ชก้ ากเพชรหยาบ และถา้ เป็นลิ้นเก่าใชก้ ากเพชรละเอียด

การวางฝาสบู ตอ้ งวางบนพนื้ ราบได้
ระดบั ไมเ่ อนเอยี งไปดา้ นใดดา้ นหนง่ึ

หน่วยท่ี. 5 ใบงานที่ 4 – 5 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ กส๊ โซลีน
เร่ือง การบริการฝาสูบ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน
รหสั 2101- 2101

การประกอบฝาสูบ

1 นาปะเกน็ ฝาสูบเขา้ ประกอบกบั เส้ือสูบ

2 นาฝาสูบเขา้ ไปประกอบกบั เครื่องยนต์

3 ใชม้ ่ือหมุนโบลตป์ ระมาณ 1-2 รอบแลว้ จึงใชป้ ระแจกระบอกขนั เขา้ ไป

4 นาประแจปอนดม์ าปรับใหไ้ ดแ้ รงบิดท่ีถูกตอ้ งตามคูม่ ือซ่อมบารุง

5 ทาการขนั ใหไ้ ดแ้ รงบิดท่ีถูกตอ้ ง โดยใหข้ นั จากดา้ นในสุดสลบั ออกดา้ นนอก

โดยใหเ้ ริ่มขนั โบลตฝ์ าสูบบริเวณส่วนกลาง ต้งั แตน่ ๊อต หมายเลข

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

ตัวอย่าง สมมุติวา่ คูม่ ือซ่อม ของเครื่องยนต์ NISSAN รุ่น J 15 แรงขนั ฝาสูบ

60 ปอนด์ – ฟุต การขนั ฝาสูบใหแ้ บง่ แรงขนั ออกเป็น 3 - 4 คร้ัง ดงั น้ี

คร้ังที่ 1 ขนั โบลต์ หมายเลข 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ดว้ ยแรง 0 - 20 ปอนด์- ฟุต

คร้ังที่ 2 ขนั โบลต์ หมายเลข 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ดว้ ยแรง 20 - 40 ปอนด์- ฟุต

คร้ังท่ี 3ขนั โบลต์ หมายเลข 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ดว้ ยแรง 40 - 60 ปอนด-์ ฟุต

คร้ังท่ี 4 ตรวจสอบความเรียบร้อยของโบลตท์ ุกตวั วา่ มีแรงขนั เทา่ กนั หรือไม่

รูปท่ี 5 – 18 แสดงลกั ษณะการขนั โบลตฝ์ าสูบแบบทแยง

แบบทดสอบหลงั เรียน หน่วยท่ี 5 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง ฝาสูบเครื่องยนต์ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

แบบทดสอบหลงั เรียน

เร่ือง ฝาสูบเครื่องยนต์

คาสงั่ ใหน้ กั เรียนทาเครื่องหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกที่ถูกที่สุดเพยี งคาตอบเดียว

1 การใสฝาสูบเกิดผลกระทบอยา่ งไร

ก. ลิ้นจะคดงอ และหกั ทนั ที

ข. ลิ้นจะไหมเ้ น่ืองจากความร้อนสูง

ค. หนา้ ลิ้นจะแตก เกิดไฟลุกไหมไ้ ด้

ง. ลิ้นจะยนั เครื่องยนตเ์ ดินไม่เรียบ

2 ปลอกกา้ นลิ้นโดยปกติแลว้ ติดต้งั อยทู่ ่ีชิ้นส่วนใด

ก. กระบอกสูบ

ข. เส้ือสูบ

ค. ฝาสูบ

ง. แบริ่งกา้ นสูบ

3 การเจียรนยั ลิ้น หมายถึงอะไร

ก. การนาลิ้นมาบดใหผ้ วิ เรียบ

ข. การลา้ งทาความสะอาดโดยการพน่ ทรายแรงดนั สูง

ค. การนาลิ้นไปเผาใหร้ ้อนแลว้ ทาการชุบผวิ ใหแ้ ขง็

ง. การนาลิ้นมาขดั ใหผ้ วิ เรียบ โดยใชห้ ินขดั

จากรูป ตอบคาถามขอ้ 4 -5

4 จากรูป แสดงถึงการปฏิบตั ิงานเก่ียวกบั

ก. บดลิ้น

ข. ตรวจการโก่งของฝาสูบ

ค. ถอดปลอกนาลิ้นออกจากฝาสูบ

ง . ทาความสะอาดฝาสูบ

5 การปฏิบตั ิงานในขอ้ 4 บรรลุวตั ถุประสงคไ์ ดอ้ ยา่ งไร

ก. บอกการโก่งของฝาสูบได้

ข. ถอดปลอกนาลิ้นออกมาได้ ตอบคาถามขอ้ 4-5

ค. ลา้ งคราบน้ามนั และเขมา่ ออกใหส้ ะอาด

ง. ลิ้นจะตอ้ งไม่รั่ว

แบบทดสอบหลงั เรียน หน่วยท่ี 5 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ างานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน
เรื่อง ฝาสูบเคร่ืองยนต์ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน
รหสั 20101 - 2001

แบบทดสอบก่อนเรียน (2)

เรื่อง ฝาสูบเคร่ืองยนต์

คาส่ัง ใหน้ กั เรียนทาเคร่ืองหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกที่ถูกที่สุดเพยี งคาตอบเดียว

6 การวดั ความโก่งของฝาสูบ จะตอ้ งเตรียมเคร่ืองมืออะไรบา้ ง

ก. ไมโครมิเตอร์ และ ฟิ ลเลอร์เกจ

ข. ไดอลั เกจ และ ไมโครมิเตอร์

ค. เหลก็ ฉากมาตรฐาน และฟิ ลเลอร์เกจ

ง. ฟุตเหลก็ ยาว และ ไดอลั เกจ

7 การบดลิ้นเครื่องยนต์ เพื่อจุดประสงคอ์ ะไร

ก. ลดไมใ่ หเ้ สียงดงั จนเกินไป

ข. ป้องกนั การกระแทกให้ต่าลง

ค. ใหเ้ คร่ืองยนตส์ ามารถเดินเบาไดโ้ ดยไมส่ ะดุด

ง. ไมใ่ หอ้ ากาศรั่ว ช่วยใหก้ ารเผาไหมส้ มบูรณ์ยง่ิ ข้ึน

8 คุณสมบตั ิของปะเกน็ ฝาสูบคือ

ก. ทนตอ่ ความร้อนไดส้ ูง

ข. ทนตอ่ กาลงั อดั ของอากาศไดส้ ูง

ค. เป็นซีลป้องกนั การร่ัว

ง. ถูกทุกขอ้

จากรูปตอบคาถาม ขอ้ 9 – 10

9 จากรูป เครื่องมือที่ใชอ้ ยเู่ รียกวา่ อะไร

ก. ไดอลั เกจ

ข. ไมโครมิเตอร์

ค. มลั ติมิเตอร์

ง. บาร์รอมิเตอร์

10 จากรูป ตอ้ งการหาคา่ อะไร

ก. การสึกหรอของกา้ นลิ้น

ข. การคด งอ ของกา้ นลิ้น ตอบคาถามขอ้ 9-
ค. ความโตของกา้ นลิ้น 10
ง. ความยาวตลอดแนวของกา้ นลิ้น

แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยที่ 5 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง ฝาสูบเครื่องยนต์ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

แบบทดสอบก่อนเรียน
เรื่อง ฝาสูบเคร่ืองยนต์
คาสั่ง ใหน้ กั เรียนทาเคร่ืองหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกที่ถูกท่ีสุดเพียงคาตอบเดียว
11 ขอ้ ใดกล่าวถูก
ก. ฝาสูบเป็นส่วนหน่ึงของห้องเผาไหม้
ข. ฝาสูบทาดว้ ยเหล็กหล่อท่ีทนความร้อนไดส้ ูง
ค. ฝาสูบเป็นที่ติดต้งั กลไกของลิ้น
ง. ที่กล่าวแลว้ ถูกตอ้ ง
12 ฝาสูบท่ีระบายความร้อนดว้ ยอากาศมีลกั ษณะพเิ ศษอยา่ งไร
ก. ทาดว้ ยเหล็กหล่อเจาะรูเล็กจานวนมาก
ข. ทาดว้ ยอลูมิเนียมหล่อ มีครีบจานวนมาก
ค. ทาดว้ ยเหลก็ ไร้สนิม หล่อเป็ นแผน่ เรียบ
ง. ทาดว้ ยเหลก็ หล่อแขง็ ผวิ เรียบสลบั ซอ้ นกลบั ไปกลบั มา 2-3 ช้นั
13 ฝาสูบท่ีทาดว้ ยเหล็กหล่อแขง็ ดา้ นในเจาะเป็ นโพรงไปทว่ั เป็นฝาสูบที่ออกแบบเพื่อจุดประสงคอ์ ะไร
ก. ใหแ้ ขง็ แรง ทนต่อการอดั ตวั
ข. ใหน้ ้าไหลผา่ น ระบายความร้อนดว้ ยน้า
ค. ใหเ้ กิดการขยายตวั เม่ือไดร้ ับความร้อนสูง
ง. ใหป้ ริมาณอากาศไหลผา่ นเขา้ ไปภายในหอ้ งเผาไหม้
14 เคร่ืองมือที่สาคญั ในการขนั ฝาสูบเครื่องยนตค์ ือ
ก. ประแจแหวน
ข. ประแจกระบอก
ค. ประแจปากตาย
ง. ประแจปอนด์
15 การถอดฝาสูบเครื่องยนตม์ ีหลกั เกณฑอ์ ยา่ งไร
ก. ถอดโบลตโ์ ดยเริ่มจากดา้ นนอก เขา้ มาดา้ นในสลบั กนั
ข. ถอดโบลตโ์ ดยเริ่มจากดา้ นใน ออกมาดา้ นนอกสลบั กนั
ค. ถอด โบลตโ์ ดยเร่ิมจากดา้ นบน มายงั ดา้ นล่างสลบั กนั
ง. ถอดโบลตโ์ ดยเริ่มจากดา้ นขวา ไปยงั ดา้ นซา้ ยสลบั กนั

แบบเฉลย ชุดทดสอบก่อนเรียน หน่วยท่ี 5 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน
รหสั 20101 - 2001 เรื่อง ฝาสูบเครื่องยนต์ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

แบบเฉลย ชุดทดสอบก่อนเรียน
เร่ือง ฝาสูบเครื่องยนต์

------------------------------------------------------------------------------------------------

ขอ้ ก ข ค ง
1 (×)
2 (×)
3 (×)
4 (×)
5 (×)
6 (×)
7 (×)
8 (×)
9 (×)
10 (×)
11 (×)
12 (×)
13 (×)
14 (×)
15 (×)

แบบเฉลย ชุดทดสอบหลงั เรียนวชิ า หน่วยท่ี 5 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
18 สปั ดาห์/ภาคเรียน
งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง ฝาสูบเคร่ืองยนต์

รหสั 20101 - 2001

แบบเฉลย ชุดทดสอบหลงั เรียน
เร่ือง ฝาสูบเครื่องยนต์

------------------------------------------------------------------------------------------------

ขอ้ ก ข ค ง
1 (×)
2 (×)
3 (×)
4 (×)
5 (×)
6 (×)
7 (×)
8 (×)
9 (×)
10 (×) (×)
11 (×)
12 (×)
13 (×)
14 (×)
15 (×)

ใบประเมินผล หน่วยท่ี 5 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ างานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง ฝาสูบเครื่องยนต์ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

ใบประเมินผล

ช่ือ - สกุล........................................................................หอ้ ง....................เลขท่ี......................

ลาดบั ท่ี รายละเอียด 543 2 1

1 การเตรียมเคร่ืองมือ วสั ดุ อุปกรณ์

2 ความถูกตอ้ งในการใชเ้ คร่ืองมือ

3 ข้นั ตอนการปฏิบตั ิงาน

4 ความต้งั ใจในการปฏิบตั ิงาน

5 ความมีระเบียบวนิ ยั

6 การแตง่ กาย

7 ทางานร่วมกบั ผอู้ ่ืน

8 การเกบ็ รักษาเคร่ืองมือ

9 ความสะอาดเรียบร้อย

10 ความสาเร็จของงาน

รวม

***เกณฑ์ 5 = ดีมาก

4 = ดี

3 = ปานกลาง

2 = พอใช้

1 = ตอ้ งปรับปรุง

การวเิ คราะห์ผลการทดสอบก่อนเรียนและหลงั เรียน

การสอบ คะแนนเตม็ คะแนนท่ีได้ เปอร์เซ็นต%์

ก่อนเรียน

หลงั เรียน

รวม

ผลการวเิ คราะห์

ผา่ น

ไมผ่ า่ น

***เกณฑก์ ารวเิ คราะห์

มากกวา่ 70 % ผา่ นเกณฑ์การประเมิน

ต่ากวา่ 70 % ไม่ผา่ นเกณฑก์ ารประเมิน นกั ศึกษาจะตอ้ งศึกษาเพม่ิ เติมและทาการทดสอบใหม่

วชิ างานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน หน่วยท่ี 6 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
รหสั 20101 - 2001
เส้ือสูบและกระบอกสูบ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน
เคร่ืองยนต์

เร่ือง เสื้อสูบ และกระบอกสูบ เคร่ืองยนต์ (Cylinder Block & Cylinder)

วตั ถุประสงค์เชิงพฤตกิ รรม
1. บอกความสาคญั ของเส้ือสูบไดถ้ ูกตอ้ ง
2. อธิบายคุณลกั ษณะของเส้ือสูบ ไดถ้ ูกตอ้ ง
3. บอกความสาคญั ของกระบอกสูบเครื่องยนตไ์ ดถ้ ูกตอ้ ง
4. อธิบายคุณลกั ษณะของกระบอกสูบเครื่องยนตไ์ ดถ้ ูกตอ้ ง

ขอบเขตของการสอน
1. ลกั ษณะและคุณสมบตั ิของเส้ือสูบ กระบอกสูบ
2. การสงั เกต และการตรวจสอบความผดิ ปกติของเส้ือสูบกระบอกสูบ
3. การใชแ้ ละบารุงรักษา

วธิ ีสอน
1 แบบบรรยาย ประกอบชุดเพาเวอร์พอยนต์ (Power point) เรื่องเส้ือสูบและกระบอกสูบ
2 การถาม ตอบ

สื่อประกอบการสอน

1. ชุดเพาเวอร์พอยนต์ (Power point) เร่ืองเส้ือสูบและกระบอกสูบ
2. กระบอกสูบเส้ือสูบ
3. ลูกสูบพร้อมแหวนลูกสูบ

แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยท่ี 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เส้ือสูบและกระบอกสูบ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 เครื่องยนต์

แบบทดสอบก่อนเรียน
เร่ือง เส้ือสูบและกระบอกสูบเครื่องยนต์
คาสง่ั ใหน้ กั เรียนทาเคร่ืองหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกที่ถูกท่ีสุดเพยี งคาตอบเดียว

1 เส้ือสูบมีความสมั พนั ธ์กบั ชิ้นส่วนใดมากที่สุด
ก. ลูกสูบ
ข. กระบอกสูบ
ค. แหวน
ง. เพลาขอ้ เหวยี่ ง

2 เส้ือสูบท่ีระบายความร้อนดว้ ยอากาศไดม้ ีการออกแบบใหม้ ีลกั ษณะพิเศษอยา่ งไร
ก. เส้ือสูบหล่อเป็นผวิ เรียบ
ข. เส้ือสูบหล่อเป็นผวิ ขรุขระ
ค. เส้ือสูบหล่อเป็น 2 ช้นั ซอ้ นกนั
ง. เส้ือสูบหล่อเป็นครีบเลก็ ไวโ้ ดยรอบ

3 เส้ือสูบ หรือเรือนสูบเป็นชิ้นส่วนท่ีมีขนาดใหญ่ การออกแบบควรคานึงถึงเร่ืองใดมากที่สุด
ก. การนาไปใชง้ าน
ข. กาลงั และความเร็วรอบ
ค. การจดั วางกระบอกสูบ
ง. การใชเ้ ช้ือเพลิงและการเผาไหม้

4 เคร่ืองยนต์ “วี 8” เป็นอยา่ งไร
ก. ลูกสูบและกระบอกสูบมี 8 ชุดวางสลบั กนั ไปมา
ข. ลูกสูบแบง่ เป็น 2 แถวๆละ 4 ลูกวางทามุมกนั ประมาณ 180 องศา
ค. ลูกสูบและกระบอกสูบวางเอียงทามุมกนั ประมาณ 60 องศาขา้ งละ 4 ชุด
ง. ลูกสูบและกระบอกสูบ 8 ชุดจดั วางเป็ นรูปดาวรอบแกนของเพลาขอ้ เหวยี่ ง

แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยท่ี 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เส้ือสูบและกระบอกสูบ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 เคร่ืองยนต์

แบบทดสอบก่อนเรียน
เร่ือง เส้ือสูบและกระบอกสูบเครื่องยนต์
คาสง่ั ใหน้ กั เรียนทาเครื่องหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกท่ีถูกที่สุดเพยี งคาตอบเดียว

5 ขนาดความโตของกระบอกสูบ และระยะชกั สามารถนาไปหาค่าอะไร
ก. กาลงั ของเคร่ืองยนต์
ข. ปริมาตรของกระบอกสูบ
ค. แรงบิดและความเร็วรอบ
ง. อตั ราการสิ้นเปลืองน้ามนั เช้ือเพลิง

6 กระบอกสูบเปี ยก (Wet Liner) เป็นกระบอกสูบ ท่ีมีลกั ษณะอยา่ งไร
ก. กระบอกสูบท่ีผวิ ภายนอกแช่อยใู่ นน้าระบายความร้อน
ข. กระบอกสูบท่ีใชก้ บั การระบายความร้อนดว้ ยน้า
ค. กระบอกสูบท่ีมีไอน้าร้อนฉีดเขา้ ไประบายความร้อน
ง. กระบอกสูบท่ีออกแบบใหม้ ีละอองน้าไหลผา่ น

7 กระบอกสูบแบบแหง้ มีการระบายความร้อนได้ ดอ้ ย กวา่ กระบอกสูบแบบเปี ยกเพราะอะไร
ก. เพราะกระบอกสูบแบบแหง้ มีความหนามากการถ่ายเทความร้อนยาก
ข. เพราะกระบอกสูบแบบแหง้ สวมอดั แน่นติดกบั เส้ือสูบไมม่ ีผวิ สัมผสั กบั น้า
ค. เพราะกระบอกสูบแบบแหง้ หล่อดว้ ยโลหะแขง็ ถ่ายเทความร้อนไดย้ าก
ง. เพราะกระบอกสูบแบบแหง้ มีการออกแบบหอ้ งเผาไหมใ้ หญ่เกินไป

8 วธิ ีการท่ีทาใหก้ ระบอกสูบโตข้ึนเพียงเลก็ นอ้ ย เพื่อแกป้ ัญหารอยขดู ขีด บนผนงั กระบอกสูบเรียกวา่ อะไร
ก. การเจียรนยั กระบอกสูบ
ข. การไสกระบอกสูบ
ค. การควา้ นกระบอกสูบ
ง. การขดั กระบอกสูบ

แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยท่ี 6 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ างานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เส้ือสูบและกระบอกสูบ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 เคร่ืองยนต์

แบบทดสอบก่อนเรียน
เรื่อง เส้ือสูบและกระบอกสูบเคร่ืองยนต์
คาสั่ง ใหน้ กั เรียนทาเครื่องหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกท่ีถูกที่สุดเพียงคาตอบเดียว

9 “Bore Gauge” เป็นเครื่องมือใชส้ าหรับวดั หาค่าอะไร
ก. วดั หาคา่ การสัน่ สะเทือนของเครื่องยนต์
ข. วดั หาค่ากาลงั อดั ภายในกระบอกสูบ
ค. วดั หาค่าความเร็วรอบของเครื่องยนต์
ง. วดั หาคา่ ความโตของกระบอกสูบเคร่ืองยนต์

10 การใชเ้ ครื่องขดั จะช่วยใหผ้ นงั กระบอกสูบเรียบยงิ่ ข้ึน จะเห็นไดว้ า่ หลงั จากขดั ดว้ ยเคร่ืองขดั แลว้ จะมองเห็น
ผวิ ของผนงั เป็นรอยตดั กนั ประมาณกี่องศา
ก. 30 องศา
ข. 40 องศา
ค. 50 องศา
ง. 60 องศา

11 การลา้ งคราบน้ามนั ท่ีเกาะจบั อยบู่ ริเวณเส้ือสูบออกใหห้ มดควรใชว้ ธิ ีใดท่ีถูกตอ้ งท่ีสุด
ก. ใชน้ ้ามนั ฉีดเขา้ ไปลา้ งทาความสะอาด
ข. ใชน้ ้าผสมผงซกั ฟอกฉีดลา้ งทาความสะอาด
ค. ใช้ โซดาไฟแต่อ่อนฉีดพน่ เขา้ ไปแลว้ ทิ้งไวป้ ระมาณ 5-10 นาที
ง. ใชไ้ อน้าความดนั สูงฉีดเขา้ ไปลา้ งทาความสะอาด

12 ซีลยาง (O - Ring) ที่สวมอยทู่ ่ีกระบอกสูบ มีประโยชน์อยา่ งไร
ก. ใหก้ ระบอกสูบมีความแขง็ แรงทนต่อกาลงั อดั
ข. ใหก้ ารติดต้งั กระบอกสูบมีระยะที่สามารถยดื หยนุ่ ได้
ค. ป้องกนั การร่ัวของอากาศเขา้ ไปภายในกระบอกสูบ
ง. ป้องกนั การร่ัวของน้าท่ีจะเขา้ ไปภายในกระบอกสูบ

ใบความรู้ หน่วยท่ี 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ างานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เส้ือสูบและกระบอกสูบ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน
รหสั 20101 - 2001
เคร่ืองยนต์

เสื้อสูบ (Cylinder Block )

เส้ือสูบเครื่องยนต์ ในบางคร้ังเรียกวา่ “เรือนสูบ” เป็นชิ้นส่วนหลกั ท่ีมีขนาดใหญ่ท่ีสุดของเคร่ืองยนต์ สร้าง
ดว้ ยเหล็กหล่อสีเทา (Cast gray iron) ที่ทนความร้อนไดส้ ูง เส้ือสูบไดร้ ับการออกแบบใหส้ ามารถติดต้งั ชิ้นส่วนตา่ งๆ
ได้ เช่น มีกระบอกสูบ เพลาขอ้ เหวย่ี ง เพลาลูกเบ้ียว ฯลฯ

รูปท่ี 1 – 6 แสดงลกั ษณะของเส้ือสูบ

ความสาคญั ของเสื้อสูบ
ดงั ที่ไดก้ ล่าวมาแลว้ วา่ เส้ือสูบหรือเรือนสูบ เป็ นองคป์ ระกอบหลกั ของเครื่องยนต์ ชิ้นส่วนที่สาคญั หลายชิ้น

ไดร้ ับการติดต้งั บนเส้ือสูบ เส้ือสูบไดม้ ีการออกแบบใหส้ ามารถระบายความร้อนไดด้ ว้ ยอากาศ และน้า การออกแบบ
เส้ือสูบจึงมีส่วนเกี่ยวขอ้ งกบั ระบบต่างๆของเคร่ืองยนต์ เช่นระบบหล่อลื่น ระบบระบายความร้อน ระบบจุดระเบิด
การออกแบบเส้ือสูบยงั มีส่วนเกี่ยวขอ้ งกบั ลกั ษณะอ่ืนๆอีก

เสือ้ สูบ ป็นชิน้ สว่ นหลกั และมขี นาดใหญ่ท่สี ดุ สรา้ งดว้ ย
เหลก็ หลอ่ สเี ทา่ ทนตอ่ อณุ หภมู ไิ ดส้ งู ถงึ 800 c.

ข้อควรระวงั

เนอื้ โลหะมคี วามแขง็ แตเ่ ปราะ แตกชารุดไดง้ า่ ย จงึ ควร
ระมดั ระวงั เกี่ยวกบั การบรกิ ารเสอื้ สบู

ใบความรู้ หน่วยที่ 6 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เส้ือสูบและกระบอกสูบ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 เคร่ืองยนต์

รูปแบบการวางลกู สูบสาหรับยานยนต์
1 แบบเรียงแถว (Inline Type)

2 แบบรูปตวั วี (V- Type)

3. แบบตรงกนั ขา้ ม (Opposed cylinders) การออกแบบในการจดั วางกระบอกสบู มีสว่ นสาคญั ตอ่
ประสทิ ธิภาพการทางานของเครอื่ งยนต์ ในปัจจบุ นั มเี ครอื่ งยนต์
จานวนมากไดอ้ อกแบบการวางกระบอกสบู เอียง ไมต่ งั้ ฉาก
เหมือนก่อน เพราะจะทาใหล้ ดการส่นั สะเทอื นลงได้

รูปท่ี 2- 6 รูปแบบการวางกระบอกสบู

ทีม่ า : Sie.ac. th

ใบความรู้ หน่วยท่ี 6 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เส้ือสูบและกระบอกสูบ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 เครื่องยนต์

การบริการเสื้อสูบ

การบริการเส้ือสูบสามารถทาไดห้ ลายวิธี ต้งั แต่การลา้ งทาความสะอาด การตรวจรอยแตกร้าวท้งั น้ีข้ึนอยูก่ บั
ประเภท ชนิด และขนาดของเส้ือสูบแต่ละชุด แต่การบริการพ้ืนฐานที่จะตอ้ งทาคือการลา้ งทาความสะอาด โดยใช้
น้ามนั น้าผสมผงซกั ฟอก หรือไอน้าความร้อนสูงฉีดเขา้ ไป จะทาให้คราบน้ามนั ที่เส้ือสูบถูกชะลา้ งออก เมื่อเส้ือสูบ
สะอาดแลว้ ให้ใช้ลมเป่ าให้แห้ง หลงั จากน้นั ให้ทาการตรวจรอยแตกร้าว และตรวจช่องทางการไหลของน้า และ
น้ามนั หล่อลื่น

การลา้ งและทาความสะอาดเสอื้ สบู จะช่วยให้
มองเหน็ รอยชารุด แตกรา้ วของเสอื้ สบู ทาใหง้ ่าย
ตอ่ การบรกิ ารยงิ่ ขนึ้

รูปที่ 3 – 6 เส้ือสูบท่ีลา้ งเรียบร้อยแลว้
ive

รูปท่ี 4 - 6 การแตกรา้ วของเสือ้ สบู

ทม่ี า : Automotive Encyclopedia : 149

ใบความรู้ หน่วยท่ี 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เส้ือสูบและกระบอกสูบ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 เครื่องยนต์

กระบอกสูบเครื่องยนต์ (Cylinder)
กระบอกสูบเคร่ืองยนต์ เป็ นส่วนท่ีสวมเขา้ ไปภายในช่องของเส้ือสูบ กระบอกสูบเป็ นชิ้นส่วนที่ทามาจาก

วสั ดุท่ีแขง็ แรง ทนต่อความดนั และความร้อนสูง กระบอกสูบเป็ นส่วนท่ีเกิดพลงั งานความร้อนเปล่ียนเป็ นพลงั งาน
กล ขบั ดนั ลูกสูบใหเ้ คล่ือนท่ี ผลกั ดนั เพลาขอ้ เหวย่ี งใหห้ มุน เครื่องยนตท์ างานได้

รูปท่ี 4 - 6 กระบอกสบู ลกู สบู และแหวน

คุณลกั ษณะของกระบอกสูบ ที่มา : K Auto Smiles Club

กระบอกสูบมีลกั ษณะเป็ นรูปทรงกระบอก ทาดว้ ยโลหะแข็ง ผิวดา้ นในเรียบเป็ นมนั ภายในกระบอกสูบมี

ลูกสูบ (Piston) ทางานเคล่ือนข้ึนลงตามการหมุนของเพลาขอ้ เหวี่ยง ขนาดความโตของกระบอกสูบ (BORE) และ

ขนาดความยาวของกระบอกสูบ เป็นตวั ช้ีวดั กาลงั และปริมาตร ของเคร่ืองยนต์ เช่นเครื่องยนตม์ ีขนาดความโตกระบอก

สูบ 100 มม. ระยะชกั (Stroke) 100 มม. เคร่ืองยนต์จะมีปริมาตร 785.40 ลูกบาศก์เซนติเมตร (785.40 CC.:Cubic

centimetres )

ใบความรู้ หน่วยที่ 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เส้ือสูบและกระบอกสูบ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 เครื่องยนต์

(A) พนื้ ท่ีวงกลม

(S) ระยะชกั

ปริมาตรรกระบอกสูบ (V) = พนื้ ทว่ี งกลม(A) × ระยะชัก รูปที่ 5 – 6 ลกั ษณะและโครงสรา้ งของกระบอกสบู
(S)

V = ปรมิ าตรกระบอกสบู ทม่ี า : Phithan-Toyota. co

= 2

S = ระยะชกั (ตาแหนง่ ของลกู สบู TDC. BDC.)

= 2 ×

หนว่ ยท่ีใช้ : มิลลเิ มตร หรอื เซนตเิ มตร

กรซะมบ3 อก=สCูบCแ.บ่งออกเป็ น 2 ประเภทคือ
เช่น1 : ก10ร0ะบซอมก3ส=ูบเป10ี ย0ก c(cW. et Liner)

2 กระบอกสูบแหง้ (Dry Liner)

กระบอกสูบเปี ยก (Wet Liner) เป็ นกระบอกสูบ ที่กระบอกสูบสัมผสั กบั น้าระบายความร้อนโดยตรง กระบอกสูบ
แบบน้ีการระบายความร้อนจะดีมาก เนื่องจากความร้อนถูกถ่ายเทโดยตรงกบั น้าระบายความร้อน และนอกจากน้นั
กระบอกสูบแบบน้ีสามารถถอดเปล่ียนไดโ้ ดยสะดวก ไม่ตอ้ งนามาควา้ น แต่มีขอ้ จากดั เก่ียวกบั การรั่วของน้าระบาย
ความร้อนอาจจะไหลเขา้ ไปภายในกระบอกสูบ ดงั น้นั กระบอกสูบแบบเปี ยกจึงตอ้ งมีซีลยาง (O - Ring) ป้องกนั การ
ร่ัว การถอดประกอบจึงตอ้ งใชค้ วามระมดั ระวงั เป็นพิเศษและทุกคร้ังท่ีถอดเปล่ียนกระบอกสูบจะตอ้ งเปล่ียนซีลกนั รั่ว
ดว้ ย

ใบความรู้ หน่วยท่ี 6 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เส้ือสูบและกระบอกสูบ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 เคร่ืองยนต์

เครอื่ งมือพเิ ศษถอดกระบอกสบู

(Liner)

นา้

รูปท่ี 6 – 6 กระบอกสบู เปียกจะมนี า้ อยโู่ ดยรอบกระบอกสบู รูปท่ี 7 – 6 การถอดกระบอกสบู ออกจากเสอื้ สบู

ทีม่ า : Automotive Encyclopedia : 64 ท่มี า : Auto Service Repair: 275

กระบอกสูบแห้ง (Dry Liner) เป็นกระบอกสูบที่สวมอดั ดว้ ยความร้อนเขา้ ไปในช่อง (รู) ของเส้ือสูบ การสวมอดั ใน
ลกั ษณะน้ีผนงั ดา้ นนอกของกระบอกสูบจะตอ้ งแนบกบั เส้ือสูบตลอดแนว เพื่อใหส้ ามารถถ่ายเทความร้อนไดส้ ะดวก
กระบอกสูบแบบแหง้ มีการระบายความร้อนไดด้ อ้ ยกวา่ กระบอกสูบแบบเปี ยก แตม่ ีขอ้ ดีท่ีสามารถป้องกนั การรั่วของน้า
ระบายความร้อนไดเ้ ป็ นอยา่ งดี นอกจากน้นั กระบอกสูบแบบแหง้ ยงั ทนต่อความร้อนและความดนั สูงไดโ้ ดยไม่ทาให้
กระบอกสูบมีขนาดเปลี่ยนไปจากเดิม เป็นการป้องกนั ลูกสูบติดในขณะทางานไดด้ ว้ ย
กระบอกสูบแบบแห้ง ไม่สามารถถอดได้ ดงั น้นั ในกรณีที่ผนงั กระบอกสูบชารุดมีรอยขูดขีดการซ่อมบารุงจึงต้อง
ควา้ นกระบอกสูบ และขดั ใหผ้ นงั กระบอกสูบมีผวิ เรียบ โดยใชเ้ ครื่องมือพเิ ศษเรียกวา่ เครื่องควา้ นกระบอกสูบ (Boring
the cylinder) การควา้ นกระบอกสูบเป็ นการซ่อมบารุงกระบอกสูบที่มีผลต่อประสิทธิภาพของเคร่ืองยนต์ และมี
ขอ้ จากดั หลายประการท่ีช่างเทคนิคตอ้ งคานึงถึง เช่นขนาดของลูกสูบ จานวนคร้ังท่ีควา้ นกระบอกสูบฯลฯ

ใบความรู้ หน่วยที่ 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ างานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เส้ือสูบและกระบอก 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 สูบเคร่ืองยนต์

กระบอกสูบจะมีการออกแบบใหผ้ วิ ดา้ นในเรียบทนต่อความร้อน และความดนั สูง ผวิ ดา้ นใน (ผนงั กระบอกสูบ)
จะตอ้ งทนต่อการสึกหรออนั เนื่องจากการเสียดสีของแหวนลูกสูบกบั ผนงั กระบอกสูบ ดงั น้นั โลหะที่นามาฉาบผิวให้
แข็งจึงตอ้ งเลือกโลหะที่มีส่วนผสมของนิกเกิล (Nickel) โครเมียม (Chromium) โมลิบตินัม (Molybdenum) และ
ทองแดง (Copper)

การบริการกระบอกสูบ รูปท่ี 8 – 6 การทาความสะอาดผนงั กระบอกสบู
การบริการกระบอกสูบ มีงานที่จะตอ้ งปฏิบตั ิดงั น้ี สบู ท่มี า Auto Service Repair: 276

1 การลา้ งทาความสะอาด
2 การตรวจผนงั กระบอกสูบ
3 การวดั กระบอกสูบ ดว้ ยเคร่ืองมือวดั กระบอก

สูบ (Bore gauge)
4 การถอด ประกอบ กระบอกสูบ
5 การควา้ นกระบอกสูบ
6 การขดั กระบอกสูบ

1 การลา้ งทาความสะอาด เป็นข้นั ตอนแรกที่จะตอ้ งทาในเบ้ืองตน้ โดยปกติใชน้ ้ามนั เบนซิน น้ามนั ดีเซล หรือ
เคมีภณั ฑท์ ่ีใชเ้ ฉพาะลา้ งชิ้นส่วนกไ็ ด้ การลา้ งทาความสะอาดใหเ้ รียบร้อย จะช่วยใหก้ ารดาเนินงานในข้นั ตอน
ตอ่ ไปมีความสะดวกยงิ่ ข้ึน

2 การตรวจผนงั กระบอกสูบ ( Cylinder wall) เมื่อลา้ งทาความสะอาดเรียบร้อยแลว้ จะตอ้ งตรวจการสึกหรอ

ชารุดบนผนังกระบอกสูบ โดยปกติผนงั กระบอกสูบจะเรียบเป็ นมนั ไม่มีรอยขีดเป็ นเส้นให้เห็น แต่หาก

ปรากฏวา่ ผนงั กระบอกสูบมีริ้วรอยขูดขีด ถือว่าผนงั กระบอกสูบชารุดจะตอ้ งนาไปวิเคราะห์หาสาเหตุ และ
หาทางแกไ้ ขปรับปรุง

ใบความรู้ หน่วยที่ 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วชิ างานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เส้ือสูบและกระบอกสูบ 18สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 เคร่ืองยนต์

3. การวดั กระบอกสูบ โดยใช้เครื่องมือพิเศษเพื่อวดั หาขนาดของกระบอกสูบ เพื่อนาค่าที่วดั ไดไ้ ปวิเคราะห์ เพื่อ
ประโยชน์ในการซ่อมบารุงกระบอกสูบ เช่น การหาคา่ ขนาดความโตในแต่ละจุดของกระบอกสูบมา คานวณหาการบิด
เบ้ียว หรือการนาคา่ ที่ไดไ้ ปควา้ นเมื่อเห็นวา่ ผนงั กระบอกสูบมีรอยขดู ขีดจนไม่อาจขดั ใหห้ มดได้
4 . การถอด ประกอบ กระบอกสูบ ใชก้ บั กระบอกสูบแบบเปี ยกท่ีสามารถถอดเปลี่ยนได้ เม่ือตรวจพบวา่ กระบอกสูบ
ชารุด เช่น มีรอยขดู ขีด หรือสึกหรอเน่ืองจากการใชง้ านมานาน จนไมอ่ าจซ่อมได้ การถอดโดยปกติใชเ้ คร่ืองมือพิเศษ

Bore gauge

รูปที่ 9 – 6 การวดั ความโตของกระบอกสบู รูปที่ 10 - 6 กระบอกสบู ท่ีถอดเปลย่ี นได้
ทีม่ า : Auto Service Repair: 270 ที่มา : Automotive Encyclopedia : 153

5 การควา้ นกระบอกสูบ เป็ นวธิ ีการซ่อมบารุงเพ่ือแกป้ ัญหาผนงั กระบอกสูบชารุด เช่นมีรอยขูด ขีด การควา้ น

กระบอกสูบเป็ นวิธีการแกป้ ัญหาข้นั สุดทา้ ย วิธีการน้ีทาให้กระบอกสูบมีขนาดโตกวา่ ปกติ (Over side) เพียง
เลก็ นอ้ ย การแกป้ ัญหาในกรณีดงั กล่าวน้ีจะทาใหก้ าลงั ของเครื่องยนตเ์ ปล่ียนแปลงได้ ท้งั น้ีเนื่องจากอตั ราส่วน
การอดั เปลี่ยนไป

ใบความรู้ หน่วยท่ี 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เส้ือสูบและกระบอกสูบ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 เครื่องยนต์

การควา้ นกระบอกสบู เป็นการแกป้ ัญหาเนอื่ งจากผนงั
กระบอกสบู เป็นรอยขดู ขีด ไมส่ ามารถขดั ใหห้ มดได้ การ
ควา้ นทาใหก้ ระบอกสบู โตขนึ้ เลก็ นอ้ ย ดงั นนั้ จงึ ตอ้ ง
เปลยี่ นแหวนและลกู สบู ใหม้ ขี นาดโตกวา่ เดมิ

รูปท่ี 11-6 เครอ่ื งควา้ นกระบอกสบู

ทม่ี า : Ckcengineering.co.th

6 การขดั กระบอกสูบ หลงั จากทาการควา้ นกระบอกสูบเรียบร้อยแลว้ จะตอ้ งนากระบอกสูบมาขดั ดว้ ยเคร่ืองขดั เพื่อ
ขจดั รอยมีดควา้ น การใชเ้ ครื่องขดั จะช่วยใหผ้ นงั กระบอกสูบเรียบยงิ่ ข้ึน จะเห็นไดว้ า่ หลงั จากขดั ดว้ ยเคร่ืองขดั แลว้
จะมองเห็นผวิ ของผนงั เป็นรอยตดั กนั ประมาณ 50 องศา รอยดงั กล่าวจะใหป้ ระโยชนเ์ พ่ือใหน้ ้ามนั หล่อล่ืนเกาะจบั ผนงั
กระบอกสูบไดด้ ียงิ่ ข้ึน ลดการสึกหรอ

รูป 12 - 6 แสดงลกั ษณะผวิ ดา้ นในทผี่ า่ นการขดั
มาแลว้ ดว้ ยเครอ่ื งขดั

ทีม่ า : Auto Service and Repair : 273

ใบความรู้ หน่วยท่ี 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วชิ างานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เส้ือสูบและกระบอกสูบ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน
เครื่องยนต์
รหสั 20101 - 2001

จากรูป เคร่ืองขดั แบบใชใ้ ยสังเคราะห์ เป็ นเคร่ืองขดั ตบแตง่ ผวิ เพ่ือใหผ้ นงั กระบอกสูบเรียบยง่ิ ข้ึน

รูปที่ 13 – 6 แสดงการขดั กระบอกสูบดว้ ยลวดขดั พเิ ศษ
ที่มา : Auto Service and Repair : 273

เพลาขบั หินขดั

หินขดั

รูปที่ 14 – 6 แสดงเคร่ืองขดั กระบอกสูบแบบหินขดั หมุน
ท่ีมา :Auto Service and Repair :273

จากรูป เคร่ืองขดั กระบอกสูบ ชนิดหินขดั หมุน เม่ือนาดา้ มหมุน (Drive rod) มาประกอบต่อกบั ชุดหินขดั จะมีมอเตอร์
ไฟฟ้าขบั ใหช้ ุดหินขดั ทางาน จะเห็นไดว้ า่ หินขดั จะขยายถ่างออกสมั ผสั พอดีกบั กระบอกสูบ

รายการประกอบใบงาน หน่วยท่ี 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง การวดั ความโต 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 กระบอกสูบ

วตั ถุประสงค์เชิงพฤติกรรม
1 ผเู้ รียน วดั ความโตกระบอกสูบไดถ้ ูกตอ้ ง
2 ผเู้ รียนหาค่าการสึกหรอของกระบอกสูบได้
3 ผเู้ รียนใชเ้ คร่ืองมือพเิ ศษไดถ้ ูกตอ้ ง

4 ผเู้ รียนไดป้ ฏิบตั ิตามระเบียบเก่ียวกบั
4.1 การใชพ้ ้ืนที่
4.2 การใชเ้ คร่ืองมือ/อุปกรณ์
4.3 การมีคุณลกั ษณะอนั พงึ ประสงค์

ขอบเขตของการปฏิบัตงิ าน
1 การวดั ความโตกระบอกสูบ
2 การวเิ คราะห์ผลท่ีไดจ้ ากการวดั กระบอกสูบ
3 การซ่อมบารุงและการแกไ้ ข

วธิ ีการสอน
1. ใชก้ ารสาธิตประกอบการบรรยาย

รายการวสั ดุ อุปกรณ์
1. เส้ือสูบพร้อมกระบอกสูบ 3 ชุด

2. ประแจกระบอก 2 ชุด
3. ฟิ ลเลอร์เกจ 2 ชุด

4. ไดอลั เกจ 2 ชุด

4. บอร์เกจ (Bore gauge)
5. ไมโครมิเตอร์
6. เวอร์เนียร์คาลิปเปอร์ 2 ชุด
7. เครื่องมือประจาตวั

หน่วยท่ี 6 ใบงานที่ 5 – 6 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
เส้ือสูบและกระบอกสูบ เรื่อง การวดั ความโต 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ กส๊ โซลีน
กระบอกสูบ
รหสั 20101 - 2001

ใชเ้ วอรเ์ นยี ร์ วดั ระยะความยาวของกา้ นวดั เพ่อื หา ลาดับข้นั การปฏบิ ตั ิงาน
ขนาด ก่อนนาไปประกอบกบั ชดุ บอรเ์ กจ 1 การหาพกิ ดั ความโตของกระบอกสูบ โดยการใช้
เวอร์เนียรคาร์ลิปเปอร์วดั ขนาดความโตกระบอกสูบ
แนวดิ่ง ไม่เอียงไปดา้ นใดดา้ นหน่ึง เพื่อเป็ นขอ้ มูลเบ้ืองตน้ ในการติดต้งั บอร์เกจ (Bore
gauge) ท้งั น้ีเนื่องจากบอร์เกจ (Bore gauge) มีชิ้นส่วน
บอรเ์ กจ (Bore gauge)ใชว้ ดั ความโตกระบอกสบู ก่อน ประกอบหลายชิ้นหลายขนาด เช่น กา้ นวดั แหวนรอง การ
นาไปใชว้ ดั ความโตกระบอกสบู ตอ้ งนากา้ นวดั ไปเทียบ ประกอบบอร์เกจ (Bore gauge) ตอ้ งมีขนาดความโต
หาระยะหา่ งกบั ไมโครมเิ ตอรก์ อ่ น เพ่ือใหไ้ ดร้ ะยะที่ มากกวา่ ความโตกระบอกสูบประมาณ 0.5 – 1.0 มิล
ใกลเ้ คยี งที่สดุ เพอ่ื ใหไ้ ดค้ า่ ท่ีเทย่ี งตรง ลิเมตรตวั อยา่ งเช่น กระบอกสูบวดั ดว้ ยเวอร์เนียรได้
100 มิลลิเมตร เมื่อประกอบบอร์เกจ (Bore gauge) จะตอ้
ขนาดความโต 1.0005 มิลลิเมตร หรือ 101 มิลลิเมตร

2 การปรับความเที่ยงตรงของบอร์เกจ (Bore
gauge)

2.1 ติดต้งั ไมโครมิเตอร์กบั แคลม้ ป์ จบั และปรับ
ระยะห่างใหพ้ อดีกบั ระยะท่ีวดั ไดจ้ ากเวอร์เนียร์คา
ลิปเปอร์

2.2 นากา้ นวดั ของบอร์เกจ (Bore gauge) มาเทียบ
ใหม้ ีระยะห่างใหพ้ อดีกบั ระยะของไมโครมิเตอร์ท่ี
ปรับต้งั ไว้ บอร์เกจ (Bore gauge) จะตอ้ งอยใู่ น

2.3 ปรับไดอลั เกจใหเ้ ป็ นศูนย์ (0)

หน่วยท่ี 6 ใบงานท่ี5 - 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
เส้ือสูบและกระบอกสูบ เร่ือง การวดั ความโต 18 สัปดาห์/ภาคเรียน
วชิ างานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน
กระบอกสูบ
รหสั 20101 - 2001

3 การวดั ความกวา้ งของกระบอกสูบ
3.1 นาบอร์เกจท่ีไดป้ รับระยะไวแ้ ลว้ สอดลงไปใน
กระบอกสูบ (ลึกลงไปจากขอบบน 6 - 10
มิลลิเมตร)
3.2 ขยบั บอร์เกจ (Bore gauge) เพือ่ หาตาแหน่งแคบ
ที่สุด (ตาแหน่งแคบท่ีสุดเป็ นตาแหน่งที่ไดค้ ่าความ
โตกระบอกสูบ เที่ยงตรงที่สุด)
3.3 อา่ นค่าที่หนา้ ปัดของไดอลั เกจทนั ที
3.4 บนั ทึกค่าลงในกระดาษ

4ใหท้ าการวดั เป็ น 2 แนวคือแนว X และ แนว Y โดยแบ่งออกเป็ น 3 ตอน ( ตอน 1...2...3) ค่าที่ไดใ้ หบ้ นั ทึกลงใน
แบบฟอร์ม

หน่วยที่ 6 ใบงานท่ี 5 - 6 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
เส้ือสูบและกระบอกสูบ เร่ือง การวดั ความโต 18 สัปดาห์/ภาคเรียน
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน
กระบอกสูบ
รหสั 20101 - 2001

ตัวอย่าง

กระบอกสูบท่ี.....1......... เคร่ืองยนต์ รุ่น/แบบ.C..190.ค่าความโตกระบอกสูบมาตรฐาน (Bore)…85.50 มิลลิเมตร

ผลการวดั ดงั น้ี

ตาแหน่ง แนว X แนว Y ผลทไี่ ด้
1 85.65 85.65 จากการวดั กระบอกสูบท่ี 1 ปรากฏว่ากระบอก
2 85.55 85.57 สูบเรียว (Taper) การสึกหรอ 0.15 มม.
3 85.51 85.51
ผลทไี่ ด้
ค่าเฉลย่ี 85.57 85.57

ใหผ้ เู้ รียนทาการบนั ทึกดงั ตวั อยา่ ง และสรุปผลท่ีได้

ตาแหน่ง แนว X แนว Y

1

2

3

แบบทดสอบหลงั เรียน หน่วยที่ 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง เส้ือสูบและ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 กระบอกสูบ

แบบทดสอบหลงั เรียน
เร่ือง เส้ือสูบ และกระบอกสูบ
คาสัง่ ใหน้ กั เรียนทาเครื่องหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกที่ถูกท่ีสุดเพยี งคาตอบเดียว

1 เส้ือสูบมีความสัมพนั ธ์กบั ชิ้นส่วนใดมากท่ีสุด
ก .กระบอกสูบ
ข แหวน

ค. ลูกสูบ
ง. เพลาขอ้ เหวยี่ ง
2 เส้ือสูบที่ระบายความร้อนดว้ ยอากาศไดม้ ีการออกแบบใหม้ ีลกั ษณะพเิ ศษอยา่ งไร
ก. เส้ือสูบหล่อเป็นผิวเรียบ
ข เส้ือสูบหล่อเป็ นผวิ ขรุขระ
ค. เส้ือสูบหล่อเป็ น 2 ช้นั ซอ้ นกนั
ง. เส้ือสูบหล่อเป็นครีบไวโ้ ดยรอบ
3 เส้ือสูบ หรือเรือนสูบเป็นชิ้นส่วนที่มีขนาดใหญ่ การออกแบบควรคานึงถึงเรื่องใดมากท่ีสุด

ก. การนาไปใชง้ าน
ข. กาลงั และความเร็วรอบ
ค. การจดั วางกระบอกสูบ
ง. การใชเ้ ช้ือเพลิงและการเผาไหม้
4. เครื่องยนต์ “วี 8” เป็นอยา่ งไร
ก. ลูกสูบและกระบอกสูบมี 8 ชุดวางสลบั กนั ไปมา
ข. ลูกสูบแบ่งเป็น 2 แถวๆละ 4 ลูกวางทามุมกนั ประมาณ 180 องศา
ค. ลูกสูบและกระบอกสูบวางเอียงทามุมกนั ประมาณ 60 องศาขา้ งละ 4 ชุด
ง. ลูกสูบและกระบอกสูบ 8 ชุดจดั วางเป็นรูปดาวรอบแกนของเพลาขอ้ เหวย่ี ง

แบบทดสอบหลงั เรียน หน่วยที่ 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วชิ างานเคร่ืองยนตแ์ กส๊ โซลีน เร่ือง เส้ือสูบและ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 กระบอกสูบ

แบบทดสอบหลงั เรียน
เรื่อง เส้ือสูบ และกระบอกสูบ
คาสัง่ ใหน้ กั เรียนทาเคร่ืองหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกท่ีถูกท่ีสุดเพียงคาตอบเดียว

5 ขนาดความโตของกระบอกสูบ และระยะชกั สามารถนาไปหาค่าอะไร
ก. กาลงั ของเครื่องยนต์
ข. ปริมาตรของกระบอกสูบ
ค. แรงบิดและความเร็วรอบ
ง. อตั ราการสิ้นเปลืองน้ามนั เช้ือเพลิง

6 กระบอกสูบเปี ยก (Wet Liner) เป็นกระบอกสูบ ท่ีมีลกั ษณะอยา่ งไร
ก. กระบอกสูบท่ีผวิ ภายนอกแช่อยใู่ นน้าระบายความร้อน

ข. กระบอกสูบท่ีใชก้ บั การระบายความร้อนดว้ ยน้า
ค. กระบอกสูบที่มีไอน้าร้อนฉีดเขา้ ไประบายความร้อน

ง. กระบอกสูบที่ออกแบบใหม้ ีละอองน้าไหลผา่ น
7 กระบอกสูบแบบแหง้ มีการระบายความร้อนได้ ดอ้ ย กวา่ กระบอกสูบแบบเปี ยกเพราะอะไร

ก. เพราะกระบอกสูบแบบแหง้ มีความหนามากการถ่ายเทความร้อนยาก
ข. เพราะกระบอกสูบแบบแหง้ สวมอดั แน่นติดกบั เส้ือสูบไมม่ ีผวิ สัมผสั กบั น้า

ค. เพราะกระบอกสูบแบบแหง้ หล่อดว้ ยโลหะแขง็ ถ่ายเทความร้อนไดย้ าก
ง. เพราะกระบอกสูบแบบแหง้ มีการออกแบบหอ้ งเผาไหมใ้ หญ่เกินไป
8 วธิ ีการท่ีทาใหก้ ระบอกสูบโตข้ึนเพียงเลก็ นอ้ ย เพอ่ื แกป้ ัญหารอยขดู ขีด บนผนงั กระบอกสูบเรียกวา่ อะไร
ก. การเจียรนยั กระบอกสูบ

ข. การไสกระบอกสูบ
ค. การควา้ นกระบอกสูบ

ง. การขดั กระบอกสูบ

แบบทดสอบหลงั เรียน หน่วยท่ี 6 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง เส้ือสูบและ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 กระบอกสูบ

แบบทดสอบหลงั เรียน
เรื่อง เส้ือสูบ และกระบอกสูบ
คาสง่ั ใหน้ กั เรียนทาเครื่องหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกท่ีถูกที่สุดเพียงคาตอบเดียว

9 “Bore Gauge” เป็นเครื่องมือใชส้ าหรับวดั หาค่าอะไร
ก วดั หาค่าการส่นั สะเทือนของเครื่องยนต์

ข. วดั หาค่ากาลงั อดั ภายในกระบอกสูบ
ค. วดั หาคา่ ความเร็วรอบของเคร่ืองยนต์
ง. วดั หาคา่ ความโตของกระบอกสูบเครื่องยนต์
10 การใชเ้ คร่ืองขดั จะช่วยใหผ้ นงั กระบอกสูบเรียบยง่ิ ข้ึน จะเห็นไดว้ า่ หลงั จากขดั ดว้ ยเครื่องขดั แลว้ จะมองเห็นผวิ
ของผนงั เป็ นรอยตดั กนั ประมาณก่ีองศา
ก 60 องศา
ข. 40 องศา
ค. 30 องศา
ง. 50 องศา
11 การลา้ งคราบน้ามนั ที่เกาะจบั อยบู่ ริเวณเส้ือสูบออกใหห้ มดควรใชว้ ธิ ีใดท่ีถูกตอ้ งท่ีสุด
ก. ใชน้ ้ามนั ฉีดเขา้ ไปลา้ งทาความสะอาด
ข. ใชน้ ้าผสมผงซกั ฟอกฉีดลา้ งทาความสะอาด
ค. ใช้ โซดาไฟแต่อ่อนฉีดพ่นเขา้ ไปแลว้ ทิ้งไวป้ ระมาณ 5-10 นาที
ง. ใชไ้ อน้าความดนั สูงฉีดเขา้ ไปลา้ งทาความสะอาด
12 ซีลยาง (O - Ring) ท่ีสวมอยทู่ ่ีกระบอกสูบ มีประโยชน์อยา่ งไร
ก. ใหก้ ระบอกสูบมีความแขง็ แรงทนต่อกาลงั อดั
ข. ใหก้ ารติดต้งั กระบอกสูบมีระยะท่ีสามารถยดื หยนุ่ ได้
ค. ป้องกนั การร่ัวของอากาศเขา้ ไปภายในกระบอกสูบ
ง. ป้องกนั การรั่วของน้าที่จะเขา้ ไปภายในกระบอกสูบ

แบบเฉลยชุดทดสอบก่อนเรียน หน่วยที่ 6 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เรื่อง เส้ือสูบและ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 กระบอกสูบ

แบบเฉลย ชุดทดสอบก่อนเรียน
เรื่อง เส้ือสูบและกระบอกสูบ
------------------------------------------------------------------------------------------------

ขอ้ ก ข ค ง
1 (×)
2 (×)
3 (×)
4 (×)
5 (×)
6 (×)
7 (×)
8 (×)
9 (×)
10 (×)
11 (×)
12 (×)

เฉลยแบบทดสอบหลงั เรียน หน่วยที่ 6 เวลา 7 ชว่ั โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ กส๊ โซลีน เรื่อง เส้ือสูบและ 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 กระบอกสูบ

แบบเฉลย ชุดทดสอบหลงั เรียน
เร่ือง เส้ือสูบและกระบอกสูบ

------------------------------------------------------------------------------------------------

ขอ้ ก ข ค ง
1 (×)
2 (×)
3 (×)
4 (×)
5 (×)
6 (×)
7 (×)
8 (×)
9 (×)
10 (×)
11 (×)
12 (×)

แบบประเมินผล หน่วยท่ี 6 เวลา 7 ชวั่ โมง /สปั ดาห์
วชิ า งานเคร่ืองยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง เส้ือสูบและ 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001 กระบอกสูบ

ใบประเมนิ ผล

ช่ือ สกลุ ...............................................................................................................................หอ้ ง...................................

เลขท่ี..............

ลาดบั ที่ รายละเอียด 543 2 1

1 การเตรียมเครื่องมือ วสั ดุ อุปกรณ์

2 ความถูกตอ้ งในการใชเ้ ครื่องมือ

3 ข้นั ตอนการปฏิบตั ิงาน

4 ความต้งั ใจในการปฏิบตั ิงาน

5 ความมีระเบียบวนิ ยั

6 การแต่งกาย

7 ทางานร่วมกบั ผอู้ ่ืน

8 การเก็บรักษาเครื่องมือ

9 ความสะอาดเรียบร้อย

10 ความสาเร็จของงาน

รวม

***เกณฑ์

5 = ดีมาก 4 = ดี 3 = ปานกลาง 2 = พอใช้ 1 = ตอ้ งปรับปรุง

การวเิ คราะห์ผลการทดสอบก่อนเรียนและหลงั เรียน

การสอบ คะแนนเตม็ คะแนนท่ีได้ เปอร์เซ็นต%์

ก่อนเรียน

หลงั เรียน

รวม

ผลการวเิ คราะห์

ผา่ น

ไมผ่ า่ น

***เกณฑก์ ารวเิ คราะห์

มากกวา่ 70 % ผา่ นเกณฑก์ ารประเมิน

ต่ากวา่ 70 % ไม่ผา่ นเกณฑก์ ารประเมิน นกั ศึกษาจะตอ้ งศึกษาเพ่ิมเติมและทาการทดสอบใหม่

วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน หน่วยที่ 7 เวลา 7 ชว่ั โมง /สัปดาห์
รหสั 20101 - 2001 เรื่อง ลูกสูบและแหวน 18 สปั ดาห์/ภาคเรียน

เร่ือง ลกู สูบ และแหวนลูกสูบ เคร่ืองยนต์ (Piston & Piston ring)

วตั ถุประสงค์เชิงพฤตกิ รรม
1. อธิบายความสาคญั ของลูกสูบและแหวนลูกสูบเคร่ืองยนตไ์ ดถ้ ูกตอ้ ง
2. บอกคุณลกั ษณะเฉพาะของลูกสูบและแหวนลูกสูบ เครื่องยนตไ์ ดถ้ ูกตอ้ ง
3. บอกชนิดของแหวนลูกสูบไดถ้ ูกตอ้ ง
4. อธิบายความสาคญั ของสลกั ลูกสูบไดถ้ ูกตอ้ ง
5. บอกกระบวนการการบริการลูกสูบและแหวนลูกสูบได้

ขอบเขตของการสอน
4. ทาการถอดประกอบชิ้นส่วนของลูกสูบและแหวนได้
5. ทาการตรวจสอบความผดิ ปกติของลูกสูบและแหวน วดั ระยะความห่างของแหวน
6. บริการลูกสูบและแหวน

วธิ ีสอน

1. บรรยายประกอบชุดเพาเวอร์พอยนต์ (Power point) เรื่องเส้ือสูบและกระบอกสูบ
2. บรรยายประกอบของจริง
3. สาธิตการถอด ประกอบแหวน

ส่ือประกอบการสอน

8. ชุดเพาเวอร์พอยนต์ (Power point) เร่ืองเส้ือสูบและกระบอกสูบ
9. ลูกสูบและแหวน
10. กระบอกสูบ
11. คีมถอด ประกอบแหวนลูกสูบ

แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยท่ี 7 เวลา 7 ชวั่ โมง /สัปดาห์
วชิ า งานเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีน เร่ือง ลูกสูบและแหวน 18 สัปดาห์/ภาคเรียน

รหสั 20101 - 2001

แบบทดสอบก่อนเรียน
เร่ือง ลูกสูบและแหวน
คาส่งั ใหน้ กั เรียนทาเคร่ืองหมาย กากบาท (×) ทบั ตวั เลือกท่ีถูกท่ีสุดเพยี งคาตอบเดียว

1 ลูกสูบมีหนา้ ที่อยา่ งไร
ก. เปล่ียนพลงั งานความร้อน เป็นพลงั งานกล
ข . เปลี่ยนพลงั งานกล เป็นพลงั งานความร้อน
ค. เปล่ียนแรงในแนวต้งั ใหเ้ ป็นแรงในแนวเส้นรอบวง
ง. เปลี่ยนแรงข้ึนลงใหเ้ ป็นแนวแรงหมุนรอบเพลาขอ้ เหวย่ี ง

2 การออกแบบลูกสูบจะตอ้ งคานึงถึงเร่ืองใด
ก. ทนตอ่ แรงกระแทกและการเสียดสี
ข. มีการขยายตวั นอ้ ยที่สุด
ค. ทนความร้อนไดส้ ูง
ง. ถูกทุกขอ้

3 จุดประสงคห์ ลกั ที่จะตอ้ งออกแบบหวั ลูกสูบมีลกั ษณะตา่ งๆ เช่นหวั ลูกสูบเวา้ นูนฯลฯ เพ่ืออะไร
ก. เพื่อใหร้ ับแรงกระแทกไดด้ ีเม่ือเกิดการจุดระเบิดในหอ้ งเผาไหม้
ข. เพอื่ ใหอ้ ากาศเกิดการหมุนวนคลุกเคลา้ ระหวา่ งอากาศ และน้ามนั
ค. เพือ่ ใหส้ ามารถรองรับปริมาณของอากาศท่ีเขา้ หอ้ งเผาไหมไ้ ดอ้ ยา่ งเพียงพอ
ง. เพ่อื ลดการสั่นสะเทือนเม่ือเครื่องยนตท์ างานท่ีความเร็วรอบสูงต้งั แต่ 2000 รอบข้ึนไป

4 การเซาะร่องของลูกสูบ โดยการผา่ เป็นแนวยาวไวด้ า้ นขา้ ง ไมใ่ หเ้ น้ือโลหะเชื่อมตอ่ กนั จะเกิดผลดีต่อลูกสูบอยา่ งไร
ก. ลูกสูบจะมีการหล่อล่ืนไดด้ ี เนื่องจากมีการเซาะร่องไว้
ข. ลูกสูบจะไม่ร้อนจนเกินไป ทาใหส้ ามารถทางานติดต่อเป็นเวลานานได้
ค. เน้ือโลหะท่ีนามาทาลูกสูบสามารถขยายตวั ได้ โดยไมท่ าใหล้ ูกสูบติดตาย
ง. โลหะที่นามาทาลูกสูบจะมีนาหนกั เบา ทาใหป้ รับเปลี่ยนความเร็วรอบเป็นไปอยา่ งฉบั พลนั