60ปี ความมุ่งมั่นของคน ตัวตนของ อาจารย์วรพจน์

ดาวน์โหลดจากระบบ TUDC โดย นายอรา่ ม ดวงจันทร์

ดาวน์โหลดจากระบบ TUDC โดย นายอรา่ ม ดวงจันทร์

๖๐ ปี ความมงุ่ ม่นั ของคน ตวั ตนของอาจารยว์ รพจน์

๖๐ ปี ความม่งุ ม่นั ของคน ตัวตนของอาจารย์วรพจน์
หนงั สืออาจารยิ บชู าเนือ่ งในโอกาสครบรอบ 60 ปี
ของศาสตราจารย์พเิ ศษ ดร. วรพจน์ วศิ รตุ พชิ ญ์
พมิ พ์ : กนั ยายน ๒๕๕๗
จำ�นวนพมิ พ์ : ๑,๐๐๐ เล่ม
ISBN : 978-974-466-XXX-X
พิมพ์ท่ี : โรงพิมพเ์ ดอื นตลุ า
โทรศพั ท ์ ๐๒-๙๙๖-๗๓๙๒-๔
ดาวโนท์โรหสลาดรจ ากระบบ๐T๒U-๙D๙C๖โด-๗ย๓น๙าย๕อรา่ ม ดวงจนั ทร์
ออกแบบปกโดย นางสาวธัญพร พนั ธว์ เิ ศษศกั ดิ์

2

๖๐ ปี ความมุ่งม่นั ของคน ตวั ตนของอาจารย์วรพจน์

บทบรรณาธิการ

หนงั สอื “๖๐ ปี ความมงุ่ มนั่ ของคน ตวั ตนของอาจารยว์ รพจน”์ เปน็
หนังสืออาจาริยบูชาเน่ืองในโอกาสครบรอบ 60 ปีของศาสตราจารย์พิเศษ ดร.
วรพจน์ วศิ รตุ พชิ ญ์ ซ่ึงในฐานะ “ครูกฎหมาย” คนหน่งึ อาจารย์วรพจนไ์ ดแ้ สดง
ใหเ้ หน็ เปน็ ทปี่ ระจกั ษจ์ นเปน็ ทยี่ อมรบั ถงึ ความเปน็ ครทู ง้ั การสอนในหอ้ งเรยี นและ
การตอบค�ำ ถามนอกห้องเรยี นทพี่ ร้อมจะอธบิ ายทุกความสงสัยของลูกศิษย์

ดงั นนั้ ในโอกาสอนั ส�ำ คญั นี้ เหลา่ บรรดาพี่ เพอ่ื น นอ้ ง ตลอดจนลกู ศษิ ย์
จึงได้ร่วมจิตร่วมใจและร่วมแรงในอันท่ีจะจัดทำ�หนังสือเล่มน้ี โดยในส่วนแรก
เป็นการรวบรวมประวัติและผลงานทางวิชาการของท่านอาจารย์วรพจน์เพื่อให้
ผทู้ สี่ นใจศกึ ษากฎหมาย โดยเฉพาะอยา่ งยงิ่ กฎหมายมหาชน ไดร้ บั ทราบถงึ ประวตั ิ
และผลงานทางวิชาการอันมีคุณค่าของท่านอาจารย์

สว่ นทสี่ องจะเปน็ การร�ำ ลกึ ถงึ ทา่ นอาจารยจ์ ากบคุ คลผทู้ คี่ นุ้ เคยกบั ทา่ น
อาจารยเ์ ปน็ อยา่ งดี ดงั นนั้ ในสว่ นนจ้ี ะท�ำ ใหเ้ ราไดเ้ หน็ หรอื รจู้ กั อาจารยม์ ากยงิ่ ขนึ้
โดยเริ่มจากศาสตราจารย์ ดร. สมคิด เลิศไพฑูรย์ ท่ีกล่าวถึง “ความเป็น
คนม่งุ ม่นั ” ของท่านอาจารย์วรพจน์ ทง้ั เรือ่ งการเรยี น การสอน การวางรากฐาน
กฎหมายมหาชนในศาลปกครอง จนไปถึงเร่ืองเบา ๆ อย่างการตีกอล์ฟด้วย
ส่วนความเป็นนักวิชาการที่ดูจะมีความเคร่งครัด แต่ก็แฝงไว้ด้วยความเป็น
“นักวิชาการอารมณ์ดี” ที่สูบกล้องยาเส้น พกกล้องดูพระ และคุยสนุก มี
อารมณ์ขัน ในมุมมองจากศาสตราจารย์ ดร. นันทวัฒน์ บรมานันท์ ส่วน
ดาวศนาโ์ หสลตดจราากจระาบรบยT์ UดDรC.โดสยุรนศาักยอดริ์า่ มลิดขวสงจิทนั ธทิ์วร์ัฒนกุล ได้รำ�ลึกถึงท่านอาจารย์วรพจน์

3

๖๐ ปี ความมุ่งม่นั ของคน ตัวตนของอาจารย์วรพจน์

ต้ังแต่เป็นอาจารย์ผู้สัมมนาสมัยที่ท่านอาจารย์สุรศักดิ์เป็นนักศึกษา จนเปล่ียน
สถานะมาเปน็ อาจารยผ์ รู้ ว่ มงาน และชว่ งทไี่ ดใ้ กลช้ ดิ กนั ขณะศกึ ษาตอ่ ณ ประเทศ
ฝรงั่ เศส

นอกจากน้ี เรายงั ไดร้ บั ทราบถงึ การเรยี น การท�ำ กจิ กรรม ในสมยั ศกึ ษา
ท่ีมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ การเป็นอาจารย์ที่คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัย
ธรรมศาสตร์ การศึกษาต่อ ณ ประเทศฝรัง่ เศส รวมตลอดถงึ การมีบทบาทในการ
พฒั นากฎหมายของไทยบางเรอ่ื ง จนกระทงั่ ไดไ้ ปท�ำ งานเปน็ ตลุ าการศาลปกครอง
ซ่ึงศาสตราจารย์พิเศษ ดร. กมลชัย รัตนสกาววงศ์ ไดเ้ รยี บเรียง “ในฐานะท่เี ป็น
เพ่ือนนักศึกษา” มาด้วยกันกับท่านอาจารย์วรพจน์ สำ�หรับศาสตราจารย์ ดร.
ไพโรจน์ กัมพูสิริ ได้ย้อนอดีตให้เห็นว่าท่านอาจารย์วรพจน์ มีความแกร่งทาง
วิชาการกฎหมายไม่เพียงแต่กฎหมายมหาชนท่ีเรารับทราบกันในปัจจุบันเท่านั้น
แตก่ ฎหมายเอกชน โดยเฉพาะ “กฎหมายครอบครวั และกฎหมายมรดก” ทที่ า่ น
อาจารยไ์ พโรจน์ เคยสนทนากบั ทา่ นอาจารยว์ รพจน์ เกยี่ วกบั สถานะทางกฎหมาย
ของสญั ญาหมนั้ ทา่ นอาจารยว์ รพจน์ กแ็ สดงใหเ้ หน็ ถงึ ความลกึ ทางวชิ าการไมน่ อ้ ย
จนท่านอาจารย์ไพโรจน์ ตอ้ งร�ำ ลึกถงึ

ส่วนต่อมาจะเป็นบทสัมภาษณ์ท่านอาจารย์โดยผู้ช่วยศาสตราจารย์
ดร. เอกบญุ วงศส์ วสั ดกิ์ ลุ อาจารย์ ดร. ตอ่ พงศ์ กติ ตยิ านพุ งศ์ และอาจารยอ์ านนท์
มาเม้า ซึ่งเป็นการสัมภาษณ์พูดคุยแบบสบาย ๆ แต่ได้สาระอย่างยิ่งในประเด็น
ที่มีความสำ�คัญเร่ืองหน่ึงในระบบกฎหมายปกครอง คือ ข้อความคิดว่าด้วย
การกระท�ำ ทางปกครอง

สว่ นทส่ี เ่ี ปน็ อกี สว่ นหนงึ่ ทบ่ี คุ คลทคี่ นุ้ เคยและใกลช้ ดิ กบั ทา่ นอาจารยไ์ ด้
สละเวลาอนั มคี า่ รงั สรรคบ์ ทความทางวชิ าการใหห้ นงั สอื เลม่ นม้ี คี วามสมบรู ณย์ ง่ิ ขน้ึ
โดยศาสตราจารย์ ดร. สุรพล นิติไกรพจน์ ได้นำ�เสนอเรื่องท่ียังไม่ค่อยได้มีการ
กลา่ วถงึ กันมากนกั คอื วสิ าหกจิ ขององคก์ รปกครองสว่ นท้องถน่ิ (บรษิ ัทกรุงเทพ
ดาวธนนโ์ หาลคดมจากจร�ำ ะกบดับ TขUอDงCกโรดงุ ยเทนพายมอหร่าามนดควงรจ)ันสทว่ร์นศาสตราจารย์ ดร. นนั ทวฒั น์ บรมานนั ท์

4

๖๐ ปี ความมงุ่ มั่นของคน บทบรรณาธิการ

ก็มีข้อเสนอเพอ่ื การจดั ทำ�รัฐธรรมนูญฉบบั ใหม่อยา่ งน่าสนใจ
ศาสตราจารย์ ดร. อุดม รัฐอมฤต ไดก้ ล่าวถงึ ปญั หาท่ขี าดความชดั เจน

แนน่ อนของความผดิ ตอ่ ต�ำ แหนง่ หนา้ ทต่ี ามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 157
สำ�หรับผู้ที่สนใจกฎหมายปกครองเยอรมนี ศาสตราจารย์ ดร. บุญศรี มีวงศ์อโุ ฆษ
ได้กล่าวถึง Otto Mayer ที่ได้รับการยกย่องว่าเป็นบิดาแห่งกฎหมายปกครอง
ของเยอรมนี

ล�ำ ดับตอ่ มา คือ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. กติ ติศกั ด์ิ ปรกติ ได้นำ�เสนอ
เร่ืองว่าด้วยอำ�นาจสถาปนารัฐธรรมนูญ ซึ่งเป็นเรื่องท่ีมีการกล่าวถึงกันมาก
พอสมควรในประเทศไทยช่วงท่ีผ่านมา จากน้ัน ท่านอาจารย์ ดร. ประสาท
พงษส์ วุ รรณ์ ได้ให้หลกั กฎหมายท่สี �ำ คญั ในการพพิ ากษาคดฟี อ้ งเพกิ ถอนนติ ิกรรม
ทางปกครอง ชึ่งเป็นเรื่องท่ีสำ�คัญเร่ืองหนงึ่ ในระบบกฎหมายปกครอง

สำ�หรบั อาจารย์ ดร. สนุ ทรยี า เหมือนพะวงศ์ ได้กล่าวถึงเรอ่ื งท่ีมีความ
สำ�คัญกับสถานการณบ์ ้านเมืองในปจั จุบัน กลา่ วคอื การปฏริ ปู กฎหมายมหาชน
เพอื่ แกว้ กิ ฤตชาติ และคณุ ธชั ชา อตวิ รมนั ต์ ไดม้ สี ว่ นในการอาจารยิ บชู าครง้ั นด้ี ว้ ย
การนำ�เสนอเรอื่ งทข่ี า้ ราชการต้องสนใจ คือ การหกั เงินบ�ำ เหนจ็ ตกทอดชำ�ระหนี้
ของขา้ ราชการ

ส่วนท่ีหา้ เปน็ สว่ นสบาย ๆ กบั รวมภาพถา่ ยของทา่ นอาจารยเ์ ท่าท่พี อ
จะหามาประกอบไวใ้ นหนงั สอื เลม่ นไ้ี ด้ และสว่ นสดุ ทา้ ยเปน็ สว่ นทแ่ี สดงใหเ้ หน็ วา่
แม้ท่านอาจารย์ได้ผันตัวเองจากอาจารย์ประจำ�คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัย
ธรรมศาสตรไ์ ปเปน็ ตลุ าการศาลปกครองไมว่ า่ ในต�ำ แหนง่ อธบิ ดศี าลปกครองกลาง
หรือในตำ�แหน่งตุลาการศาลปกครองสูงสุด ท่านอาจารย์ก็ยังคงแสดงออกถึง
การนำ�ความรู้ทางวิชาการไปปรับใช้กับข้อพิพาททางปกครองท่ีเกิดขึ้นจนเป็นที่
ยอมรบั เสมอื นวา่ ไดเ้ ขยี นต�ำ ราไวใ้ นค�ำ วนิ จิ ฉยั อกี ดว้ ย ดงั นน้ั ในสว่ นนจี้ งึ ไดร้ วบรวม
ผลงานทางคดีในคำ�วินิจฉัยคดีของศาลปกครองท่ีท่านอาจารย์ได้มีส่วนในการ
ดาววนินโ์ หจิ ลฉดจัยาคกดระี บโดบยTเUฉDพCาโดะยในนคายดอทีร่า่ีทมา่ ดนวงอจานั จทรา์รย์เป็นตุลาการเจ้าของสำ�นวน

5

๖๐ ปี ความมงุ่ ม่ันของคน ตัวตนของอาจารยว์ รพจน์

หนังสือเล่มนี้แม้จะเป็นหนังสือเล่มเล็ก ๆ แต่ก็เป็นหนังสือที่เป่ียมไป
ด้วยงานท่ีมีคุณค่าทางวิชาการที่เกิดจากมิตรจิตมิตรใจของพ่ี เพื่อน น้อง และ
ลกู ศษิ ย์ อนั ถอื เปน็ การแสดงความเคารพตอ่ “ความเปน็ คร”ู ทท่ี า่ นอาจารยว์ รพจน์
ไดป้ ระสทิ ธปิ์ ระสาทวชิ าการทางกฎหมายไมว่ า่ จะโดยตรงหรอื โดยออ้ มแกพ่ วกเรา
จึงขอขอบพระคุณทุกท่านท่ีมีส่วนในการทำ�ให้หนังสือเล่มน้ีสำ�เร็จลงได้ตาม
เจตนารมณ์ทุกประการ ไม่ว่าจะเป็นผู้ที่เขียนบทรำ�ลึกหรือผู้ท่ีเขียนบทความ
ทุกท่าน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ศาสตราจารย์ ดร. ไพโรจน์ กัมพูสิริ และอาจารย์
อานนท์ มาเม้า ที่คอยประสานงาน เร่งรัด ผลักดัน ติดตาม จนทำ�ให้หนังสือ
ปรากฏเป็นรูปเลม่ ทสี่ มบูรณ์

นอกจากน้ี ขอขอบคุณรองศาสตราจารย์สุดา วิศรุตพิชญ์ และ
คุณดารินี ชลายนนาวนิ ที่ช่วยรวบรวมรปู ภาพประกอบ นายสมเกียรติ อธิพชั ร์
คงสวัสด์ิ ทไี่ ดป้ ระพนั ธบ์ ทกลอนอาจารยิ บูชา นายบญุ ญภัทร์ ชเู กียรติ ทไ่ี ดช้ ่วย
สบื ค้นขอ้ มูลต่าง ๆ นางสาวรุ่งทิพย์ สรอ้ ยทอง และนางสาวประไพ คำ�สม ที่ช่วย
ประสานงานเรอ่ื งตา่ ง ๆ ในการจดั พมิ พห์ นงั สอื และนางสาวชญั พร พนั ธว์ เิ ศษศกั ดิ์
ท่ีช่วยออกแบบปกหนังสือได้อย่างดีเยี่ยม และที่สำ�คัญ คือ ขอขอบคุณ ท่าน
อาจารย์มานพ นาคทัต ท่านอาจารย์สัตยะพล สัจจเดชะ คุณสถาพร ลิ้มมณี
และคุณวบิ ูลย์ กมั มาระบตุ ร ทม่ี ีส่วนสนับสนุนการจัดพิมพ์หนงั สือเลม่ น้ดี ้วย

สดุ ท้ายน้ี คณุ ูปการอันใดอนั จะเกดิ ขน้ึ จากหนงั สอื เล่มน้ี ขอยกความดี
ทงั้ มวลใหก้ บั ศาสตราจารยพ์ เิ ศษ ดร. วรพจน์ วศิ รตุ พชิ ญ์ หนงึ่ ในครผู วู้ างรากฐาน
อันส�ำ คญั ในการศกึ ษากฎหมายมหาชน

ผชู้ ่วยศาสตราจารย์ ดร. เอกบญุ วงศส์ วสั ด์ิกุล
บรรณาธกิ าร

ดาวนโ์ หลดจากระบบ TUDC โดย นายอร่าม ดวงจันทร์

6

๖๐ ปี ความมุ่งม่นั ของคน ตัวตนของอาจารยว์ รพจน์

สารบัญ

ประวตั ิและผลงาน
๑๑

บทรำาลึก
๒๑

ความมุ่งมน่ั ของคน ตวั ตนของอาจารยว์ รพจน์
ศาสตราจารย์ ดร. สมคิด เลิศไพฑรู ย์
๒๓
นกั วิชาการอารมณด์ ี
ศาสตราจารย์ ดร. นนั ทวัฒน์ บรมานนั ท์
๒๘
อาจารยว์ รพจน.์ ..ทีผ่ มรูจ้ ัก

ศาสตราจารย์ ดร. สุรศกั ดิ์ ลิขสิทธิ์วฒั นกลุ
๓๐

ดาวน์โหลดจากระบบ TUDC โดย นายอรา่ ม ดวงจันทร์

7

๖๐ ปี ความมุ่งมัน่ ของคน ตวั ตนของอาจารยว์ รพจน์

ศาสตราจารยพ์ ิเศษ ดร.วรพจน์ วิศรุตพิชญ์
ในทัศนะของเพื่อนนกั ศึกษา

ศาสตราจารย์พิเศษ ดร. กมลชัย รตั นสกาววงศ์
๓๓

บรรพ ๖ กบั วรพจน์
ศาสตราจารย์ ดร. ไพโรจน์ กมั พูสิริ

๓๘

บทสัมภาษณ์
ศาสตราจารยพ์ ิเศษ ดร. วรพจน์ วิศรุตพิชญ์
กบั ขอ้ ความคิดว่าด้วยการกระทาำ ทางปกครอง
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. เอกบุญ วงศ์สวัสดิ์กุล และคณะ

๔๓

บทความ
๖๗

อำานาจหน้าที่และวัตถุประสงค์
ในการดำาเนินงานของบริษัทกรุงเทพธนาคม จำากดั
ในฐานะวิสาหกิจขององค์กรปกครองสว่ นทอ้ งถิน่ แห่งแรก

ในประเทศไทย
ศาสตราจารย์ ดร. สุรพล นิติไกรพจน์

๗๑

ดาวนโ์ หลดจากระบบ TUDC โดย นายอรา่ ม ดวงจนั ทร์

8

๖๐ ปี ความมงุ่ มัน่ ของคน ตวั ตนของอาจารย์วรพจน์

ขอ้ เสนอเพื่อการจดั ทำ�รัฐธรรมนูญฉบับใหม่
ศาสตราจารย์ ดร. นนั ทวัฒน์ บรมานันท์
๘๗

ความผิดต่อต�ำ แหนง่ หนา้ ทีต่ ามประมวลกฎหมายอาญา
มาตรา ๑๕๗

ปัญหาของกฎหมายอาญาทีข่ าดความชดั เจนแนน่ อน
ศาสตราจารย์ ดร. อุดม รัฐอมฤต
๙๗
Otto Mayer (1846-1918)
นกั กฎหมายที่ได้รับการยกยอ่ งว่า

เปน็ บิดาแหง่ กฎหมายปกครองของเยอรมนี
ศาสตราจารย์ ดร. บุญศรี มีวงศ์อุโฆษ
๑๓๓
วา่ ด้วยอ�ำ นาจสถาปนารฐั ธรรมนญู
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. กิตติศกั ดิ์ ปรกติ
๑๔๗
หลกั กฎหมายที่ส�ำ คญั บางประการ
ในการพิพากษาคดี
ฟอ้ งเพิกถอนนิติกรรมทางปกครอง
ดร. ประสาท พงษ์สวุ รรณ์
๑๗๙

ดาวน์โหลดจากระบบ TUDC โดย นายอรา่ ม ดวงจนั ทร์

9

๖๐ ปี ความมุ่งมัน่ ของคน ตวั ตนของอาจารยว์ รพจน์

การปฏิรปู ระบบกฎหมายมหาชนเพือ่ แก้วิกฤติชาติ
ดร. สนุ ทรียา เหมือนพะวงศ์
๒๐๓

การหกั เงินบาำ เหนจ็ ตกทอดชาำ ระหนีข้ องขา้ ราชการ
ธัชชา อติวรมันต์
๒๒๗
รวมภาพ
๒๓๗

สรปุ คำาพิพากษาศาลปกครองสูงสุด
๒๔๑

ดาวนโ์ หลดจากระบบ TUDC โดย นายอร่าม ดวงจันทร์

10

๖๐ ปี ความมุ่งม่ันของคน ตวั ตนของอาจารยว์ รพจน์

ประวัติและผลงานดาวน์โหลดจากระบบ TUDC โดย นายอรา่ ม ดวงจันทร์

11

๖๐ ปี ความมงุ่ ม่นั ของคน ตวั ตนของอาจารย์วรพจน์

ดาวนโ์ หลดจากระบบ TUDC โดย นายอรา่ ม ดวงจันทร์

12

ประวตั แิ ละผลงาน

ประวตั ิ

ศาสตราจารยพ์ ิเศษ ดร. วรพจน์ วศิ รุตพชิ ญ์

ตำ�แหน่งปัจจบุ ัน - ตุลาการหวั หน้าคณะศาลปกครองสูงสุด

- ศาสตราจารย์พิเศษ สาขาวชิ ากฎหมายมหาชน
คณะนติ ศิ าสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

ประวตั ิการศกึ ษา

พ.ศ. ๒๕๑๘ นิติศาสตรบณั ฑติ (เกียรตนิ ิยมอนั ดับ ๒)
มหาวทิ ยาลัยธรรมศาสตร์

พ.ศ. ๒๕๑๘ เนติบณั ฑติ ไทย
ส�ำ นกั อบรมศึกษากฎหมายแหง่ เนตบิ ัณฑิตยสภา

พ.ศ. ๒๕๒๔ ประกาศนยี บัตรช้นั สูงทางกฎหมายมหาชน
(Diplôme d’Etudes approfondies de Droit public)
Université des sciences juridiques, politiques et
sociales de Strasbourg สาธารณรัฐฝรัง่ เศส

พ.ศ. ๒๕๓๕ ปรญิ ญาเอกทางกฎหมาย (Docteur en Droit)
สาขากฎหมายมหาชน Université des Sciences
ดาว นโ์ หลด จากระบบ TUDC โดย นSาoยอcรiaา่ มleดsวงdจันeทรT์ oulouse I สาธารณรฐั ฝร่ังเศส

13

๖๐ ปี ความมงุ่ มั่นของคน ตัวตนของอาจารยว์ รพจน์

ประวตั ิการรับราชการ

พ.ศ. ๒๕๑๙ - ๒๕๒๗ อาจารยป์ ระจำ�คณะนิตศิ าสตร์
มหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร์
พ.ศ. ๒๕๒๗ - ๒๕๓๘ ผูช้ ว่ ยศาสตราจารยป์ ระจำ�คณะนิตศิ าสตร์
มหาวทิ ยาลัยธรรมศาสตร์
พ.ศ. ๒๕๓๘ - ๒๕๔๔ รองศาสตราจารย์ประจ�ำ คณะนิตศิ าสตร์
มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์
พ.ศ. ๒๕๔๔ - ๒๕๔๘ อธบิ ดศี าลปกครองกลาง
พ.ศ. ๒๕๔๙ - ๒๕๕๓ ตุลาการศาลปกครองสงู สุด
พ.ศ. ๒๕๕๓ - ปจั จบุ ัน ตลุ าการหัวหน้าคณะศาลปกครองสงู สุด

ประวัติการเปน็ กรรมการ

๑. กรรมการวนิ ิจฉยั รอ้ งทุกข์ สำ�นักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
(ตั้งแต่วันท่ี ๑ สงิ หาคม ๒๕๓๙ ถงึ วันท่ี ๘ มกราคม ๒๕๔๔)
๒. กรรมการวนิ จิ ฉัยรอ้ งทุกข์ภูมภิ าคประจ�ำ ภาคเหนือ
ส�ำ นักงานคณะกรรมการกฤษฎกี า
(ต้งั แตว่ นั ที่ ๒๐ มกราคม ๒๕๔๐ ถึง วนั ท่ี ๘ มกราคม ๒๕๔๔)
๓. กรรมการร่างกฎหมาย (คณะพิเศษ)
สำ�นกั งานคณะกรรมการกฤษฎีกา
(ตง้ั แต่วันที่ ๖ สิงหาคม ๒๕๔๐ ถงึ วนั ท่ี ๘ มกราคม ๒๕๔๔)
๔. กรรมการผทู้ รงคุณวุฒิในคณะกรรมการวิธีปฏบิ ัตริ าชการทาง
ดาวน์โหลดจากระ บบ TUปDกCคโดรยอนงายสอ�ำ รนา่ มักดนวางจยันกทรรฐั์ มนตรี
(ต้งั แต่วนั ที่ ๑๔ พฤษภาคม ๒๕๔๐ ถงึ วนั ที่ ๘ มกราคม ๒๕๔๔)

14

ประวัติและผลงาน

๕. กรรมการพฒั นากฎหมาย ส�ำ นกั งานคณะกรรมการกฤษฎีกา
(ตั้งแต่วันที่ ๒๓ มถิ ุนายน ๒๕๔๑ ถงึ วันท่ี ๘ มกราคม ๒๕๔๔)
๖. กรรมการสภาวิจัยแห่งชาติ สาขานิตศิ าสตร์
(ตั้งแตว่ นั ท่ี ๑๓ มิถนุ ายน ๒๕๓๘ ถึง วันท่ี ๘ มกราคม ๒๕๔๔)
๗. อ.ก.พ. วิสามญั เก่ยี วกบั การรกั ษาระบบคณุ ธรรม
ส�ำ นักงานคณะกรรมการขา้ ราชการพลเรือน
(ต้ังแต่วันท่ี ๒๒ กุมภาพนั ธ์ ๒๕๔๑ ถงึ วนั ที่ ๘ มกราคม ๒๕๔๔)
๘. กรรมการวินจิ ฉยั การเปิดเผยขอ้ มลู ขา่ วสารสาขาต่างประเทศ
และความมั่นคงของประเทศ ส�ำ นกั นายกรัฐมนตรี
(ตั้งแต่วันที่ ๒๑ เมษายน ๒๕๔๑ ถึง วันท่ี ๘ มกราคม ๒๕๔๔)
๙. กรรมการวินจิ ฉัยการเปดิ เผยขอ้ มูลข่าวสารสาขาสังคม
การบริหารราชการแผ่นดินและการบงั คับใช้กฎหมาย
สำ�นกั นายกรฐั มนตรี
(ต้ังแต่วันที่ ๒๗ กันยายน ๒๕๔๒ ถงึ วันท่ี ๘ มกราคม ๒๕๔๔)
๑๐. กรรมการปฏิรปู ระบบราชการ ส�ำ นักนายกรฐั มนตรี
(ตง้ั แต่วนั ท่ี ๑๖ มกราคม ๒๕๔๐ ถงึ ธันวาคม ๒๕๔๐)
๑๑. กรรมาธกิ ารวสิ ามญั พจิ ารณารา่ งพระราชบญั ญตั วิ ธิ ปี ฏบิ ตั ริ าชการ
ทางปกครอง พ.ศ. ....
และร่างพระราชบัญญัติความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่
พ.ศ. .... (สภาผู้แทนราษฎรและวุฒสิ ภา)
๑๒. กรรมาธกิ ารวสิ ามญั พจิ ารณารา่ งพระราชบญั ญตั จิ ดั ตง้ั ศาลปกครอง
และวธิ ีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. ....
รา่ งพระราชบญั ญตั คิ ณะกรรมการกฤษฎกี า (ฉบับที่...) พ.ศ. ....
ดาวน์โหลดจากระ บบ TUแDลCะโดรยา่ งนพายรอะรร่ามาชดบวงญัจันญทรตั ์ ิ ปรบั ปรงุ กระทรวง ทบวง กรม (ฉบบั ท.่ี ..)
พ.ศ. .... (สภาผู้แทนราษฎรและวฒุ ิสภา)

15

๖๐ ปี ความมงุ่ มัน่ ของคน ตัวตนของอาจารยว์ รพจน์

๑๓. กรรมการกฤษฎีกา ส�ำ นกั งานคณะกรรมการกฤษฎกี า
(ต้ังแต่วันท่ี ๒๖ กรกฎาคม ๒๕๔๓ ถึง วันท่ี ๘ มกราคม ๒๕๔๔)
๑๔. กรรมการตุลาการศาลปกครองผู้ทรงคณุ วุฒิ ศาลปกครอง
(ต้ังแต่วันที่ ๒๐ เมษายน ๒๕๕๒ ถึงปจั จุบนั )

การเปน็ อาจารยพ์ ิเศษ

- อาจารยผ์ ้บู รรยายวิชากฎหมายปกครอง
สำ�นักอบรมศึกษากฎหมายแห่งเนตบิ ัณฑติ ยสภา
- อาจารย์ผู้บรรยายวิชาสิทธิและเสรีภาพ และวิชาการกระทำ�ทาง
ปกครอง และความรบั ผดิ ของฝา่ ยปกครอง หลกั สตู รประกาศนยี บตั ร
บณั ฑติ ทางกฎหมายมหาชน
คณะนติ ิศาสตร์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์

ประวัตกิ ารรับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ์

พ.ศ. ๒๕๔๙ มหาปรมาภรณช์ ้างเผือก

อิสรยิ าภรณท์ ไ่ี ดร้ บั จากต่างประเทศ

- Chevalier dans l’Ordre national du Mérite,
สาธารณรฐั ฝรง่ั เศส

ดาวนโ์ หลดจากระบบ TUDC โดย นายอรา่ ม ดวงจนั ทร์

16

ประวัติและผลงาน

ผลงาน

หนงั สือ

(๑) ความหมายและความส�ำ คญั ของศาลปกครอง. กรงุ เทพฯ : คณะ
ทำ�งานประชาสัมพันธ์งานจัดต้ังศาลปกครองตามนโยบายของรัฐบาล สำ�นักงาน
คณะกรรมการกฤษฎกี า, ๒๕๓๗.

(๒) หลักการพ้ืนฐานของกฎหมายปกครอง. กรุงเทพฯ : โครงการ
ตำ�ราและเอกสารประกอบการสอน คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์,
๒๕๓๘.

(๓) สทิ ธแิ ละเสรภี าพตามรฐั ธรรมนญู : ศกึ ษารปู แบบการจ�ำ กดั สทิ ธิ
และเสรีภาพทีร่ ฐั ธรรมนญู ใหไ้ ว้อยา่ งเหมาะสม. กรงุ เทพฯ : ส�ำ นกั งานกองทุน
สนบั สนนุ การวจิ ัย, ๒๕๓๘.

(๔) ข้อความคิดและหลักการพ้ืนฐานในกฎหมายมหาชน : รวม
บทความบางเรื่องเกี่ยวกับกฎหมายปกครองและกฎหมายรัฐธรรมนูญ.
กรุงเทพฯ : นติ ธิ รรม, ๒๕๔๐.

(๕) สิทธิและเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย
พุทธศักราช ๒๕๔๐. กรงุ เทพฯ : บรษิ ทั ส�ำ นักพมิ พ์วญิ ญชู น จำ�กดั , ๒๕๔๓.

(๖) ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับศาลปกครอง. กรุงเทพฯ : บริษัท
สำ�นกั พมิ พว์ ญิ ญูชน จำ�กัด, ๒๕๔๔.

(๗) กฎหมายลักษณะมรดก. ม.ป.ท. : ม.ป.พ., ๒๕๔๔.
(๘) คำ�อธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยมรดก.
กรุงเทพฯ : โครงการตำ�ราและเอกสารประกอบการสอน คณะนิติศาสตร์
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร,์ ๒๕๔๕.

ดาวนโ์ หลดจากระบบ TUDC โดย นายอร่าม ดวงจนั ทร์

17

๖๐ ปี ความมุง่ มั่นของคน ตวั ตนของอาจารยว์ รพจน์

(๙) การเพิกถอนคำ�ส่ังทางปกครอง โดยเจ้าหน้าที่หรือผู้บังคับ
บญั ชาของเจ้าหน้าทผ่ี ้อู อกคำ�ส่งั ทางปกครอง. กรงุ เทพฯ : โครงการต�ำ ราและ
เอกสารประกอบการสอน คณะนติ ิศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยธรรมศาสตร์, ๒๕๕๗.

บทความ

(๑) การตรวจสอบความถกู ตอ้ งตามรฐั ธรรมนญู ของรฐั บญั ญตั โิ ดย
องค์กรตลุ าการ, วารสารนติ ศิ าสตร,์ ปที ี่ ๑๐ ฉบับที่ ๔ พ.ศ. ๒๕๒๒ หน้า ๕๒๑

(๒) ลักษณะเฉพาะของความสัมพันธ์ระหว่างฝ่ายบริหารและ
รัฐสภาในระบบรัฐสภาของประเทศอังกฤษ, วารสารนิติศาสตร์, ปีท่ี ๑๗
ฉบบั ท่ี ๓ พ.ศ. ๒๕๒๗ หน้า ๑๒๔

(๓) การควบคมุ การใชด้ ลุ พนิ จิ ทางการปกครองโดยองคก์ รตลุ าการ,
วารสารกฎหมายปกครอง เลม่ ๘ พ.ศ. ๒๕๓๒ หน้า ๓๓

(๔) ขอ้ พจิ ารณาบางประการเกย่ี วกบั "พระราชก�ำ หนดนริ โทษกรรม
แก่ผูก้ ระทำ�ความผดิ เนื่องในการชมุ นมุ กนั ระหวา่ งวนั ที่ ๑๗ พฤษภาคม พ.ศ.
๒๕๓๕ ถึงวันที่ ๒๑ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๓๕", วารสารนิติศาสตร์, ปีที่ ๒๒
ฉบับท่ี ๑ พ.ศ. ๒๕๓๕ หน้า ๔๕

(๕) ศาลปกครองกับหลักการแบ่งแยกอำ�นาจ, วารสารนิติศาสตร์,
ปีท่ี ๒๔ ฉบับท่ี ๓ พ.ศ. ๒๕๓๗ หน้า ๕๖๙

(๖) ความหมายและความส�ำ คญั ของศาลปกครอง, วารสารกฎหมาย
ปกครอง, ฉบับศาลปกครอง (๒) เลม่ ๑๔ เมษายน พ.ศ. ๒๕๓๘ หนา้ ๑

(๗) ความหมายของ "เกษตรกร" ตามพระราชบัญญัติการปฏิรูป
ท่ีดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. ๒๕๑๘ แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๑๙
และ (ฉบบั ท่ี ๓) พ.ศ. ๒๕๓๒, วารสารรพสี าร, ปที ่ี ๓ ฉบบั ท่ี ๑๐ ประจ�ำ เดอื น
ดาวมนกโ์ หรลาดคจามก-รมะบนี บาคTUมDC๒๕โด๓ย ๘นา,ยหอรนา่ มา้ ด๒วง๑จันทร์

18

ประวตั แิ ละผลงาน

(๘) กฎหมายเกี่ยวกับระเบียบทางการเงินของพรรคการเมืองใน
ประเทศอังกฤษ, วารสารนิตศิ าสตร์ , ปีที่ ๒๕ ฉบับท่ี ๑ มีนาคม ๒๕๓๘ หนา้ ๑๓

(๙) กฎหมายวา่ ดว้ ยความรบั ผดิ ทางละเมิดของเจ้าหนา้ ท่,ี วารสาร
นิตศิ าสตร์, ปที ่ี ๒๘ ฉบบั ท่ี ๒ มถิ นุ ายน ๒๕๔๑, หน้า ๓๓๖

(๑๐) เจ้าหน้าท่ีซ่ึงมีอำานาจทำาการพิจารณาทางปกครอง, ใน พนม
เอี่ยมประยูร (บรรณาธิการ) กฎหมายว่าด้วยวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง
พ.ศ. ๒๕๓๙, รวมบทความทางวชิ าการ, กรงุ เทพฯ, วญิ ญชู น, ๒๕๔๑, หนา้ 39

(๑๑) Le controle juridictionnel de l'administration en
Thailande, in Jean-Marie CROUZATIER (sous la direction de), Les
juridictions et la protection des Libertes (au Cambodge, en France
et en Thailande), Presses de l'Universite des sciences socials de
Toulouse), 1995

(๑๒) Le controle juridictionnel de la constitutionnalite
des lois en Droit thailandais, in Jean-Marie CROUZATIER (sous la
direction de), Le judge et la Constitution, Deuxieme colloque
regional de droit compare, Phnom penh, 29-30 novembre 1997,
Presses de l'Universite des sciences sociales de Toulouse, 1997

(๑๓) การกระทาำ ทางปกครอง, อาจารยิ บชู า รวมบทความทางวชิ าการ
เนือ่ งในโอกาสครบรอบ ๗๒ ปี ศาสตราจารย์ ดร. อมร จันทรสมบรู ณ์, สมาคม
กฎหมายมหาชนแห่งประเทศไทย, ๒๕๔๕, หน้า 131

ดาวน์โหลดจากระบบ TUDC โดย นายอรา่ ม ดวงจนั ทร์

19

ดาวน์โหลดจากระบบ TUDC โดย นายอรา่ ม ดวงจันทร์

ดาวน์โหลดจากระบบ TUDC โดย นายอรา่ ม ดวงจันทร์ บทรำ�ลึก

๖๐ ปี ความมงุ่ ม่นั ของคน ตวั ตนของอาจารย์วรพจน์

ดาวนโ์ หลดจากระบบ TUDC โดย นายอรา่ ม ดวงจันทร์

22

ความม่งุ มน่ั ของคน ตัวตนของอาจารย์วรพจน์

ความมงุ่ ม่นั ของคน
ตัวตนของอาจารยว์ รพจน์

โดยธรรมชาตขิ องคนทเี่ ปน็ นกั วชิ าการแลว้ นกั วชิ าการจะมคี วามมงุ่ มน่ั
มากกวา่ คนท่ีประกอบอาชีพอน่ื ๆ ท้ังนีด้ ้วยความคาดหวงั ของผู้คนที่นกั วชิ าการ
จะตอ้ งเปน็ ผทู้ ร่ี กู้ วา้ ง รลู้ กึ ยง่ิ เปน็ นกั วชิ าการทางกฎหมายทต่ี อ้ งพดู ถงึ ความถกู ผดิ
อยู่อยา่ งสมํ่าเสมอ คนคนนัน้ ย่งิ ตอ้ งมีความมงุ่ มั่นเปน็ พิเศษเพื่อไปสู่ฝง่ั ฝนั ของตน
ในทางความคิดวิชาการ

แตก่ ไ็ มไ่ ดห้ มายความวา่ นกั วชิ าการทกุ คนจะมคี วามมงุ่ มน่ั อยา่ งทก่ี ลา่ วถงึ
ทกุ คน เราจงึ มกั เหน็ นกั วชิ าการจ�ำ นวนมากทไี่ มไ่ ดบ้ รรลภุ ารกจิ ทงั้ ในดา้ นการสอน
และการทำ�วิจัย นักวิชาการบางคนไม่เตรียมการสอน ไม่ทำ�เอกสารประกอบ
การสอน ไม่ทำ�ส่อื การสอน ไม่ค้นคว้าหาความร้ใู หม่ ๆ แต่สอนหนังสือโดยเอา
ความร้ทู ี่ตนเองเรียนมาในช้ันมหาวิทยาลัยนานมาแล้ว มาถ่ายทอดให้ลูกศิษย์
ของตน ความรู้จึงไม่งอกงาม ไม่ผลิดอกออกผลอย่างที่ควรจะเป็น นักวิชาการ
จ�ำ นวนมากไมเ่ ขา้ ใจค�ำ ขวญั ทว่ี า่ “งานวจิ ยั คอื หวั ใจของการพฒั นา” วนั ๆ จงึ ท�ำ
แต่การถา่ ยทอดความรู้โดยไมไ่ ดส้ รา้ งองค์ความรใู้ หม่ผา่ นการวิจัยขึน้ นกั วิชาการ
ทไี่ ม่มีความ “มุ่งม่ัน” จงึ มอี ยู่มากในมหาวิทยาลยั

ที่ พู ด ม า ทั้ ง ห ม ด ต อ น ต้ น ช่ า ง ต่ า ง ไ ป จ า ก อ า จ า ร ย์ ว ร พ จ น์ ห รื อ
ศาสตราจารย์พเิ ศษ ดร. วรพจน์ วิศรตุ พชิ ญ์ ทผ่ี มจะกลา่ วถงึ
ดาวน์โหลดจากระอบาบจTาUรDยCว์ โรดพยจนนายไ์ อดรช้่ามอ่ื วดวา่ งเจปันน็ทรผ์ มู้ คี วามมงุ่ มนั่ ใน “การเรยี น” จงึ ไมแ่ ปลก

23

๖๐ ปี ความม่งุ ม่ันของคน ตัวตนของอาจารย์วรพจน์

ทอี่ าจารยจ์ บนติ ศิ าสตรบณั ฑติ ทม่ี หาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตรด์ ว้ ยคะแนนเกยี รตนิ ยิ ม
ในขณะนน้ั คนเปน็ อาจารยจ์ �ำ นวนมากมกั ไมเ่ รยี นเนตบิ ณั ฑติ เพราะถอื วา่ เนตบิ ณั ฑติ
ไม่ได้ให้ความรู้ใหม่อะไร จะมีแต่เพียงการทบทวนเน้ือหาเก่าท่ีเรียนมา 4 ปี
ในมหาวทิ ยาลยั เพม่ิ เตมิ ขน้ึ กแ็ ตเ่ พยี งการยกตวั อยา่ งค�ำ พพิ ากษาศาลฎกี าเทา่ นน้ั
แต่อาจารย์วรพจน์ก็คิดต่าง อาจารย์จึงไปเรียนต่อเนติบัณฑิต และได้เป็น
เนติบัณฑิตไทยมาต้ังแตป่ ี พ.ศ. 2518

แต่ส่ิงที่เป็นบทพิสูจน์ให้เห็นความมุ่งม่ันของอาจารย์วรพจน์ในด้าน
การเรยี นก็คือการไปเรียนกฎหมายทปี่ ระเทศฝรั่งเศส

ถ้าใครศึกษาประวัติอาจารย์วรพจน์ก็จะพบว่าอาจารย์วรพจน์จบ
ประกาศนยี บตั รชน้ั สงู ทางกฎหมายมหาชน (Diplôme d’Etudes approfondies
de Droit public) ที่ Université des sciences juridiques, politiques et
sociales de Strasbourg สาธารณรัฐฝร่ังเศส ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2524 แต่มา
จบปริญญาเอกทางกฎหมาย (Docteur en Droit) สาขากฎหมายมหาชนท่ี
Université des Sciences Sociales de Toulouse I สาธารณรัฐฝรงั่ เศส เม่ือ
ปี พ.ศ. 2535

คำ�ถามคือเกิดอะไรขน้ึ
ค�ำ ตอบคือความม่งุ มั่นของอาจารย์วรพจน์
อาจารยว์ รพจนไ์ ปเรยี นฝรงั่ เศส 2 รอบ รอบแรกไปเรยี นท่ี Strasbourg
และด้วยความมุ่งม่ันในการเรียนอาจารย์วรพจน์จึงเป็นนักเรียนต่างชาติตัวอย่าง
ที่ทุกคร้ังท่ีมีการปฐมนิเทศนักศึกษาต่างชาติ อาจารย์ผู้ปฐมนิเทศจะยกตัวอย่าง
อาจารย์วรพจน์ให้นักศึกษาต่างชาติทุกคนฟัง แต่ด้วยความจำ�เป็นบางประการ
อาจารยว์ รพจนจ์ งึ เดนิ ทางกลบั ประเทศไทย ซง่ึ หากใครศกึ ษาประวตั นิ กั เรยี นนอก
กจ็ ะพบวา่ คนทไ่ี มเ่ รยี นปรญิ ญาโทเอกควบคกู่ นั ไป โอกาสจะจบปรญิ ญาเอกยากมาก
ยิ่งใครท่ีคิดว่าจะทำ�ปริญญาเอกในประเทศไทยแล้วส่งเล่มให้อาจารย์ใน
ดาวตนา่โ์ หงลปดรจะากเรทะศบบก็แTUทDบCจโะดเยปน็นายไปอรไ่ามมไ่ ดดวเ้งลจันยทแร์ ตอ่ าจารยว์ รพจน์ก็ท�ำ ใหพ้ วกเราแปลกใจ

24

ความมงุ่ ม่ันของคน ตวั ตนของอาจารย์วรพจน์

อาจารยเ์ ดนิ ทางกลบั ไปฝรง่ั เศสเปลยี่ นไปเรยี นที่ Toulouse และควา้ ปรญิ ญาเอก
ทางกฎหมายมหาชนกลบั มาได้อย่างเตม็ ภาคภมู ิ

ความมุง่ มั่นของคน สง่ ผลส�ำ เรจ็ ให้เหน็ อย่างชดั เจน
เมอ่ื อาจารยว์ รพจนก์ ลบั มาประเทศไทย ความรทู้ างวชิ าการทเี่ รยี นจาก
ฝร่ังเศส ผสมผสานกับความเร่าร้อนในทางวิชาการ พยายามแสวงหาความรู้
ใหม่ ๆ อยู่ตลอดเวลา เป็นเอกลักษณ์ท่ีสำ�คัญของอาจารย์วรพจน์ที่ทุกผู้คนเห็น
อยตู่ ลอดเวลา เราจงึ มกั เหน็ ผคู้ นไปขอความรจู้ ากอาจารย์ เหน็ ความกระตอื รอื รน้
และมุ่งม่ันท่ีจะถ่ายทอดความรู้ให้ศิษย์ เห็นการเตรียมตัวการสอนอย่างละเอียด
ซึ่งไม่เพียงแต่มีหัวข้อในการสอน แต่เป็นเอกสารเตรียมสอนท่ีมีรายละเอียดจน
อาจกลา่ วไดว้ า่ พรอ้ มจะตพี มิ พเ์ ปน็ ต�ำ ราหรอื หนงั สอื ไดเ้ ลย เราจงึ เหน็ อาจารยว์ รพจน์
ผลติ ต�ำ รา หนงั สือ และบทความมากมายในทางกฎหมายมหาชน เช่น หลักการ
พน้ื ฐานของกฎหมายปกครอง ขอ้ ความคดิ และหลกั การพนื้ ฐานในกฎหมายมหาชน
สิทธิและเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540
ความรเู้ บอื้ งต้นเก่ยี วกบั ศาลปกครอง เปน็ ตน้
ไม่เพียงแต่ความรู้ในทางกฎหมายมหาชนเท่าน้ัน อาจารย์วรพจน์ยังมี
ความลุ่มลกึ ในทางกฎหมายดา้ นอ่นื ๆ อกี ด้วย ดงั จะเหน็ ไดจ้ ากผลงาน หนงั สือ
“กฎหมายมรดก” ท่ีได้จัดพิมพ์กับโครงการตำ�ราและเอกสารประกอบการสอน
คณะนติ ิศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
ในทางวิชากฎหมายปกครองอาจารย์วรพจน์จึงเป็นเอตทัคคะคนหนึ่ง
ของประเทศไทย จนแม้เม่ือออกไปเป็นตุลาการศาลปกครองแล้ว มหาวิทยาลัย
ธรรมศาสตร์ก็ยังเห็นความมุ่งมั่นในการทำ�งานของอาจารย์จึงเห็นชอบให้ดำ�รง
ตำ�แหน่งศาสตราจารย์พิเศษด้านกฎหมายมหาชนโดยเฉพาะในทางกฎหมาย
ปกครอง
เมื่อรัฐธรรมนญู แห่งราชอาณาจกั รไทย พุทธศักราช 2540 กำ�หนดให้
ดาวมนีก์โหาลรดจจาัดกตระ้ังบศบาลTUปDกCคโรดอย งนขาย้ึนอเรปา่ มน็ ดควรงง้ัจแันทรรก์ ในประเทศไทย อาจารยว์ รพจนก์ ็ไมล่ งั เล

25

๖๐ ปี ความม่งุ ม่ันของคน ตวั ตนของอาจารย์วรพจน์

ทจ่ี ะเปลยี่ นสถานภาพจากนกั วชิ าการมาเปน็ นกั ปฏบิ ตั ิ เปน็ ตลุ าการศาลปกครอง
เพอ่ื วางรากฐานกฎหมายมหาชนใหก้ บั องคก์ รทต่ี ง้ั ขน้ึ ใหมน่ ี้ ต�ำ แหนง่ ของอาจารย์
วรพจน์ในศาลปกครองจึงล้วนแล้วแต่เป็นตำ�แหน่งสำ�คัญทั้งส้ินไม่ว่าจะเป็น
อธิบดีศาลปกครองกลาง ตุลาการศาลปกครองสูงสุด และตุลาการหัวหน้าคณะ
ศาลปกครองสูงสุดในปัจจบุ ัน

การวางรากฐานกฎหมายมหาชนในศาลปกครองนับว่าเป็นภารกิจที่
สำ�คัญมาก เพราะกฎหมายมหาชนมีหลักการท่ีแตกต่างไปจากกฎหมายเอกชน
มากมาย ไมว่ า่ จะเปน็ เรอ่ื งค�ำ สง่ั ทางปกครอง กฎ สญั ญาทางปกครองหรือละเมิด
ทางปกครอง ฯลฯ หากวางหลักกฎหมายผิดพลาด การจัดต้ังระบบศาลคู่โดยมี
ศาลปกครองเคยี งคขู่ นานกบั ศาลยตุ ธิ รรมกจ็ ะลม้ เหลวโดยส้ินเชงิ

อาจารยว์ รพจนม์ คี วามมงุ่ มนั่ ในการวางรากฐานใหก้ บั ศาลปกครองเปน็
อย่างมาก หน่ึงในเร่ืองราวท่ีได้รับการกล่าวขานในศาลปกครองคือเรื่องแนวคิด
การกระท�ำ ทางรฐั บาลทฝ่ี รงั่ เศสเรยี กกว่า Acte de Gouvernement หรือทีบ่ าง
ประเทศเรียกว่า Act of Government หรือ Act of State แล้วแต่กรณี
ถ้าพิจารณาจากพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจาณาคดีปกครอง
พ.ศ. 2542 กจ็ ะพบวา่ พระราชบญั ญตั ฉิ บบั นมี้ ไิ ดก้ ลา่ วถงึ การกระท�ำ ทางรฐั บาล
ไว้ในที่ใดเลย การนำ�หลักน้ีมาใช้ในการวินิจฉัยตัดสินคดีจึงเป็นการสร้าง
Case law อยา่ งแทจ้ รงิ ซ่ึงมีความส�ำ คัญมาก

การกระทำ�ทางรัฐบาลก็คือการกระทำ�ของฝ่ายบริหารที่ใช้อำ�นาจตาม
รัฐธรรมนูญและเป็นเรื่องทางการเมือง เร่ืองนโยบายหรือเรื่องความสัมพันธ์
ระหว่างประเทศที่ศาลปกครองไม่มีอำ�นาจควบคุมหรือไม่สามารถควบคุมได้
คดี Jtepa ท่ีว่าดว้ ยมตคิ ณะรัฐมนตรีทเ่ี ห็นชอบใหน้ ายกรัฐมนตรลี งนามในความ
ตกลงหุ้นส่วนเศรษฐกิจทางญี่ปุ่น (คำ�สั่งศาลปกครองสูงสุดที่ 178/2550)
ทศ่ี าลปกครองไดว้ างหลกั เรอ่ื งการกระท�ำ ทางรฐั บาลไว้ นบั เปน็ ตวั อยา่ งทด่ี ใี นเรอ่ื งน้ี

ดาวนโ์ หลดจากระบบ TUDC โดย นายอร่าม ดวงจนั ทร์

26

ความมงุ่ ม่นั ของคน ตวั ตนของอาจารย์วรพจน์

ผมเคยเหน็ คนทม่ี คี วามมงุ่ มน่ั มามาก คนทท่ี มุ่ เททาำ อะไรเปน็ เรอ่ื งจรงิ จงั หมด
แต่ก็ไมเ่ คยเห็นใครทีท่ ำาเหมอื นอาจารยว์ รพจน์

อาจารย์วรพจน์ไม่ได้มุ่งม่ันในทางวิชาการ มุ่งม่ันในการนำาความรู้ทาง
กฎหมายมาปรบั ใชก้ บั การตดั สนิ คดเี ทา่ นน้ั อาจารยว์ รพจนย์ งั มงุ่ มนั่ กบั เรอ่ื งอน่ื ๆ
อีกหลายเร่ือง

หน่งึ ในหลายเร่อื งนั้นคือการตกี อล์ฟ
กอล์ฟเป็นกีฬาประเภทหนึ่ง จะว่าเป็นกีฬาที่ยากก็ยาก จะง่ายก็ง่าย
คนที่ไม่เคยตีกอล์ฟจะไม่เข้าใจว่าทำาไมกอล์ฟจึงสนุก แดดร้อนจะตายทำาไมต้อง
เอาลูกกลม ๆ ลงหลุมให้ได้ มีกีฬาอีกตั้งหลายอย่างท่ีเสียเวลาน้อยกว่า เสียเงิน
น้อยกว่า น่าเล่นกว่าอีกมาก แต่ใครท่ีไม่เข้าใจว่ากอล์ฟสนุกอย่างไร ให้อะไรกับ
คนตีกอล์ฟอย่างไร ผมแนะนำาให้ไปคุยกับอาจารย์วรพจน์ เพราะผมเห็น
อาจารยว์ รพจน์ม่งุ ม่ันเอาจรงิ เอาจงั กบั กอล์ฟมาก ชว่ งที่แฮนดิแคปตา่ำ ๆ เข้าใจว่า
อาจารย์วรพจน์ตีกอล์ฟทุกอาทิตย์ อาทิตย์ละหลายครั้ง และทุกครั้งที่ออกรอบ
ด้วยกัน ทั้งผมและผู้ร่วมก๊วนก็มักจะเห็นความมุ่งมั่นท่ีจะหาพาร์หรือเบอร์ด้ีอยู่
ตลอดเวลา
ผมเช่อื วา่ เวลาไมไ่ ด้ทำาให้ความมุ่งมัน่ ของคนลดลง
เวลาไม่ได้ทำาใหต้ วั ตนของคนเปลีย่ นไป
ความมงุ่ มน่ั ทผ่ี มเหน็ เมอ่ื หนมุ่ ๆ อยา่ งไร ผมกย็ งั เหน็ เมอ่ื อาจารยว์ รพจน์
มอี ายุ 60 อย่างนน้ั
มีความสขุ มาก ๆ ครบั พ่พี จน์

ศาสตราจารย์ ดร. สมคดิ เลศิ ไพฑูรย์
อธกิ ารบดมี หาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

ดาวน์โหลดจากระบบ TUDC โดย นายอรา่ ม ดวงจันทร์

27

๖๐ ปี ความมุ่งมั่นของคน ตัวตนของอาจารยว์ รพจน์

นกั วิชาการอารมณด์ ี

ผมพยายามนึกอยู่นานพอสมควรว่ารู้จักอาจารย์วรพจน์ได้อย่างไร
และรจู้ ักตงั้ แต่เมอ่ื ใด แต่กน็ ึกไมอ่ อก เทา่ ทจ่ี �ำ ไดก้ ค็ อื เรารจู้ กั กนั มาเป็นเวลานาน
พอสมควร และผมก็มีความรู้สึกชอบและชื่นชมความเป็นอาจารย์วรพจน์มา
แต่ไหนแต่ไรแลว้

ความเป็นอาจารย์วรพจน์ในสายตาของผมน้ันอาจแตกต่างจาก
ความเปน็ อาจารย์วรพจนใ์ นสายตาของคนอ่นื อยบู่ ้าง และผมกับอาจารย์วรพจน์
ไม่ได้ทำ�งานอยู่ที่เดียวกันและมีโอกาสที่จะได้พบปะเจอะเจอกันก็มีอยู่ไม่บ่อยนัก
จงึ อาจท�ำ ใหผ้ มมองอาจารยว์ รพจนไ์ มเ่ หมอื นทเี่ พอ่ื นรว่ มงานของอาจารยว์ รพจน์
มอง ส�ำ หรบั ผมนน้ั อาจารย์วรพจนไ์ มไ่ ดเ้ ป็นแคน่ กั วิชาการดา้ นกฎหมายมหาชน
ผู้เจนจัดและมีความรู้ความสามารถทางวิชาการแต่เพียงอย่างเดียว แต่อาจารย์
วรพจนย์ งั เป็นนักวชิ าการทมี่ ีวิถชี ีวติ ทแ่ี ตกต่างจากนักวชิ าการอน่ื ๆ เทา่ ท่ีผมเคย
เห็น เช่น สบู กล้องยาเส้น พกกลอ้ งดพู ระ พูดคุยเร่ืองท่วั ๆ ไปไดอ้ ย่างสนุกสนาน
มอี ารมณข์ นั อาจารยว์ รพจนจ์ งึ เปน็ นกั วชิ าการอารมณด์ ที ม่ี คี วามสามารถทางดา้ น
วิชาการมากในสายตาของผม โดยส่วนตัวน้ันแม้เราจะอยู่ต่างสถาบันกันและ
มีโอกาสร่วมงานกันไม่มากนัก แต่อาจารย์วรพจน์ก็ให้ความเป็นกันเองกับผม
ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา ทกุ ครัง้ ที่มีโอกาสพดู คยุ กนั สรรพนามทอ่ี าจารยว์ รพจน์
ใชเ้ รยี กผมคอื “นอ้ ง” และนอกจากน้ี สง่ิ ทผ่ี มไดร้ บั อกี สว่ นหนง่ึ ของอาจารย์วรพจน์
ดาวทน์โีเ่ หปลน็ ดคจาวการมะบปบรTะUทDบั Cใโจดสย ว่นนายตอวัร่ากมค็ ดือวงจอนั าทจรา์ รยว์ รพจนเ์ ปน็ “พ”่ี ทค่ี อยใหก้ �ำ ลงั ใจใน
การท�ำ งานวชิ าการของผมทกุ ครง้ั ทม่ี โี อกาส ค�ำ พดู เลก็ ๆ น้อย ๆ ที่กลา่ วถงึ ผลงาน
28

นกั วชิ าการอารมณ์ดี

ของผมไม่ว่าจะเป็นตำาราวิชาการหรือบทบรรณาธิการใน www.publaw.net
เป็นสิ่งท่ีดีที่สุดส่ิงหนึ่งที่นักวิชาการรุ่นใหญ่อย่างอาจารย์วรพจน์ให้ความสนใจ
ในผลงานของผม

ในโอกาสท่ีอาจารย์วรพจน์มีอายุครบ 60 ปี และมีการจัดทำาหนังสือ
เพอ่ื แสดงมทุ ติ าจติ ผมรสู้ กึ ยนิ ดเี ปน็ อยา่ งยง่ิ ทไ่ี ดร้ บั เกยี รตจิ ากคณะผจู้ ดั ทาำ หนงั สอื น้ี
ใหเ้ ขียนบทแสดงมทุ ิตาจิตเพอื่ แสดงความคารวะตอ่ อาจารยว์ รพจน์

ขอแสดงความนับถือและมิตรไมตรีจากใจจริงแด่ “พี่” ผู้ก้าวถึงวัย
เกษยี ณ อนั นบั เปน็ “เสน้ ชยั ” ของการทาำ งานทท่ี มุ่ เทอทุ ศิ ตนเพอ่ื ประโยชนส์ ว่ นรวม
มาเป็นเวลายาวนาน เกียรตยิ ศแห่งการมาถงึ เสน้ ชยั นี้มใิ ชก่ ารท่ีอยไู่ ปตามวัยท่ีจะ
ได้รับ แต่หากอยทู่ ผี่ ลงาน คุณความดี และนา้ำ ใจไมตรที ่ีดำาเนินควบคไู่ ปกับกระแส
การเวลาตลอดระยะการทำางาน อาจารย์วรพจน์ได้พิสูจน์แล้วว่าเป็นผู้สมควร
แก่ “เกียรติยศ” แหง่ “เส้นชยั ” น้นั

ศาสตราจารย์ ดร. นนั ทวัฒน์ บรมานันท์
คณบดีคณะนติ ิศาสตร์ จฬุ าลงกรณม์ หาวทิ ยาลยั

ดาวนโ์ หลดจากระบบ TUDC โดย นายอร่าม ดวงจนั ทร์

29

๖๐ ปี ความมุ่งม่ันของคน ตัวตนของอาจารยว์ รพจน์

อาจารย์วรพจน์...ที่ผมร้จู กั

ในโอกาสท่ี ศาสตราจารยพ์ ิเศษ ดร. วรพจน์ วิศรตุ พชิ ญ์ จะมอี ายุครบ
๖๐ ปีในปี ๒๕๕๗ น้ีคณะผู้จัดทำ�หนังสือรวมบทความทางวิชาการได้เชิญชวน
ผมให้เขยี นบทความรำ�ลกึ ผมร้สู กึ ยนิ ดีเป็นอย่างย่งิ จึงตอบรับโดยไมช่ ักช้า

ผมร้จู ักศาสตราจารยพ์ เิ ศษ ดร. วรพจน์ วิศรตุ พชิ ญ์ ในหลายสถานะ
และรจู้ กั แบบสนิทสนมคุ้นเคยอยู่ในชว่ งระยะหลายปี

สถานะแรกทร่ี จู้ กั กค็ อื สถานะทเ่ี ปน็ “อาจารย”์ ผมรจู้ กั อาจารยว์ รพจน์
คร้ังแรกในฐานะอาจารย์สัมมนาซึ่งเป็นระบบท่ีคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัย
ธรรมศาสตร์ จดั ใหม้ ีอาจารย์รุน่ ใหม่เขา้ มา “ตวิ ” นักศกึ ษาในวชิ าบังคบั ผมเขา้
วชิ าสมั มนากบั อาจารยว์ รพจน์ ใน ๒ วชิ าคอื วชิ ากฎหมายมรดก และ วชิ ากฎหมาย
วธิ พี จิ ารณาความอาญา ส่งิ ทยี่ งั จ�ำ ได้และประทับใจจนถงึ วนั นค้ี ือ การพูดจาอย่าง
ฉะฉาน เปน็ ระบบและเชอื่ มโยงเรอ่ื งราวตา่ ง ๆ ท�ำ ใหส้ ามารถท�ำ ความเขา้ ใจอยา่ ง
รวดเร็ว ซง่ึ ต่อมาอาจารยว์ รพจน์ กไ็ ดต้ ีพมิ พห์ นงั สือ “กฎหมายลักษณะมรดก”
โดยคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ยงั จดั พิมพ์อยจู่ นถงึ ทุกวันน้ี

สถานะทสี่ องทร่ี จู้ กั กค็ อื สถานะทเี่ ปน็ “เพอ่ื นรว่ มงาน” ผมรจู้ กั อาจารย์
วรพจน์ในฐานะเพ่ือนร่วมงานในช่วงสั้น ๆ ก่อนที่ผมจะเดินทางไปศึกษาต่อที่
ประเทศฝรง่ั เศส ซงึ่ อาจารยว์ รพจนก์ ไ็ ดก้ รณุ าใหค้ �ำ แนะน�ำ ในการเรยี นโดยเฉพาะ
ดาวใภนหโ์าห้รษละาดวจแังาลกรว้รักะปษบบญัาสTหUุขาDภสCาุขโพภดยใานพนาชกย่วเ็อปงร่าท็นม่ีศปดึกญัวงษหจาันาทอทรย์ีส่ ู่ตำ�่าคงัญปยริง่ะเซทึ่งศคดำ�แ้วนยะเพนร�ำ านะมี้ นีคอ่ากยจิง่ แาลกะปผัญมหไดา้
30

อาจารยว์ รพจน์...ท่ผี มรู้จัก

นำ�ไปใชต้ ลอดระยะเวลาจนสำ�เร็จการศึกษา
สถานะทสี่ ามทร่ี จู้ กั กค็ อื สถานะทเ่ี ปน็ “เพอื่ นนกั เรยี น” ผมรจู้ กั อาจารย์

วรพจน์ในฐานะเพื่อนนักเรียนในช่วงก่อนที่ผมศึกษาที่ประเทศฝร่ังเศส ผมได้มี
โอกาสเปน็ “เพ่ือน” กบั อาจารย์วรพจน์ ในสองวาระด้วยกนั

วาระแรกเปน็ ชว่ งสน้ั ๆ ทอี่ าจารยว์ รพจน์ ไดร้ บั ทนุ ไปศกึ ษาคน้ ควา้ และ
ดูงานท่ีฝร่งั เศส ณ มหาวิทยาลยั ตลู สู (Toulouse) ซึง่ ผมก�ำ ลงั ศกึ ษาอยู่ ผมได้ถือ
โอกาสชักชวนให้อาจารย์วรพจน์มาศึกษาต่อให้จบที่มหาวิทยาลัยตูลูส ที่อยู่
ทางตอนใต้ของฝรั่งเศสเน่ืองจากอากาศไม่หนาวจัดเหมือนเมืองสตราสบรูกส์
(Strasbourg) เมืองท่ีอาจารย์วรพจน์เคยศึกษาอยู่และสำ�เร็จหลักสูตร D.E.A.
และก�ำ ลงั เรียบเรียงวิทยานิพนธ์อยู่ ซึ่งทำ�ให้ผมได้มีโอกาสเปน็ “เพ่ือน” อีกครัง้
และวาระท่สี องคอื เม่อื อาจารยว์ รพจนไ์ ด้รับทนุ เพื่อศกึ ษาระดบั ปรญิ ญาเอกเพ่ือ
เรียบเรยี งวทิ ยานิพนธท์ ี่มหาวิทยาลยั ตลู ูสอยหู่ ลายปีจนสำ�เร็จปรญิ ญาเอก

ทเ่ี มอื งตลู สู นเ่ี องทท่ี �ำ ใหผ้ มสนทิ สนมคนุ้ เคยอยา่ งมากกบั อาจารยว์ รพจน์
ผมและอาจารย์วรพจน์อยู่ในหอพักของมหาวิทยาลัยโดยได้พักห้องติดกันอยู่
เกอื บสามปี ณ ท่ีนเี่ องท�ำ ให้ผมไดเ้ รียนรปู้ รชั ญาและแนวทางในการเป็นอาจารย์
มหาวิทยาลัย ทกุ ครัง้ ที่พดู คยุ กับอาจารยว์ รพจน์ ผมมักจะไดเ้ รยี นรู้ปรชั ญาตา่ ง ๆ
ตั้งแต่ความเข้มงวดและความจริงจังทางวิชาการ การค้นคว้างานทางวิชาการ
เป็นต้น เมื่อประสบอุปสรรคในการเรียนผมก็ได้รับความเมตตาและกำ�ลังใจจาก
อาจารย์วรพจน์เสมอจนสำ�เรจ็ การศึกษา

ตอนที่อาจารย์วรพจน์ต้องโอนไปรับราชการที่ศาลปกครอง ผมเองก็
เสยี ดายทอี่ าจารยว์ รพจนต์ อ้ งจากคณะไป แตก่ เ็ ปน็ งานทอ่ี าจารยว์ รพจนไ์ ดศ้ กึ ษา
โดยตรงเพราะทำ�หัวข้อวิทยานิพนธ์ในเร่ืองดังกล่าว และเห็นงานที่อาจารย์
วรพจน์ได้ทำ�ที่ศาลปกครองแล้วก็ได้แต่หวังว่าจะได้มีส่วนในการวางรากฐานและ
กลไกของศาลปกครองให้เปน็ ปึกแผน่ ซ่ึงอาจารย์วรพจนเ์ องกไ็ ด้มีความก้าวหน้า
ดาวในน์โหรลาดชจกาากรระเปบบน็ อTUธDบิ Cดโศี ดายลนปายกอครรา่ มองดกวงลจานั งทแร์ ละตลุ าการหวั หนา้ คณะศาลปกครองสงู สดุ

31

๖๐ ปี ความม่งุ มัน่ ของคน ตัวตนของอาจารย์วรพจน์

ในปัจจุบันและยังแอบหวังว่าเม่ือท่านเลิกทำางานท่ีศาลปกครองแล้ว ท่านคง
นำาประสบการณ์มาสอนที่คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่ีท่านรัก
เหมือนพวกเราทุกคน

ในโอกาสที่อาจารยว์ รพจน์จะมีอายุครบ ๖๐ ปีนี้ ผมขออาราธนาคณุ
พระศรรี ตั นตรยั ไดโ้ ปรดดลบนั ดาลใหอ้ าจารยว์ รพจน์ มสี ขุ ภาพ พลานามยั ทแ่ี ขง็ แรง
มีพละกาำ ลงั ในการทาำ งานทสี่ ำาคญั ของบ้านเมืองตลอดไป

ด้วยความเคารพรักอยา่ งสงู
ศาสตราจารย์ ดร. สรุ ศักดิ์ ลิขสิทธ์ิวัฒนกลุ
คณะนติ ศิ าสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

ดาวน์โหลดจากระบบ TUDC โดย นายอรา่ ม ดวงจันทร์

32

ศาสตราจารยพ์ เิ ศษ ดร.วรพจน์ วศิ รตุ พิชญ์ ในทศั นะของเพอื่ นนักศกึ ษา

ศาสตราจารย์พิเศษ
ดร.วรพจน์ วิศรุตพิชญ์
ในทศั นะของเพื่อนนกั ศึกษา

ข้าพเจ้าได้รจู้ ักกับอาจารยว์ รพจน์ มากวา่ 40 ปี เม่ือครั้งที่เปน็ เราสอง
คนสอบเอน็ ทรานซเ์ ขา้ มหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตรส์ ายวทิ ยาศาสตร์ (ม.ธ. 2) เมือ่
ปี พ.ศ. 2515 ในการศึกษาช้ันปีที่ 1 นักศึกษาที่สอบเข้ามาสายวิทยาศาสตร์
(ม.ธ. 2) และสายศิลปะศาสตร์ (ม.ธ. 1) จะเรียนรวมกันท่ีคณะศิลปศาสตร์
เริม่ แรกอาจารยว์ รพจน์ จะอยูก่ ลุ่มนักศึกษาทสี่ ำ�เรจ็ การศึกษาระดบั มธั ยมศกึ ษา
ตอนปลายจากโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา และเป็นนักศึกษาท่ีมีภูมิลำ�เนามาจาก
ต่างจังหวดั คอื อำ�เภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี ขา้ พเจา้ เปน็ คนท่มี าจากอ�ำ เภอ
หาดใหญ่ จงั หวดั สงขลา เปน็ คนตา่ งจงั หวดั ดว้ ยกนั เพอื่ น ๆ เรยี กชอ่ื เลน่ วา่ “พจน”์
แตช่ อ่ื เลน่ ทเ่ี รยี กกนั ในครอบครวั และหมเู่ ครอื ญาตวิ า่ “องุ้ ” ในวนั หยดุ บางสปั ดาห์
เคยพบปะและทกั ทายกนั ในมหาวทิ ยาลยั เม่ือนักศึกษาเรียนจบวิชาพ้ืนฐานในช้ัน
ปีท่ี 1 ที่คณะศิลปศาสตร์แล้ว จะต้องเลือกคณะท่ีจะเรียนต่อในชั้นปริญญาตรี
ซง่ึ นกั ศกึ ษาชนั้ ปที ี่ 1 ทมี่ าจากสายวทิ ยาศาสตรส์ ว่ นใหญย่ งั ไมร่ จู้ กั ตวั เองวา่ เขา้ มา
เรียนในมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์จะเลือกเรียนคณะใดถึงจะเหมาะกับตนเอง
อาจารยว์ รพจน์ เป็นบตุ รขา้ ราชการ คุณพ่อและคณุ แมร่ ับราชการเปน็ ครู จึงเคย
เปรยว่าตนจะเลือกเรียนคณะรัฐศาสตร์ เพ่ือจะได้ยึดอาชีพเป็นข้าราชการด้าน
การปกครอง ส่วนข้าพเจ้าก็ยังไม่ทราบว่าจะเลือกเรียนในคณะใด คิดว่าอาจจะ
ดาวเนลโ์ ือหลกดเจราียกนระคบณบ TะUเศDCรษโดฐยศนาาสยอตรร่า์มแดตวง่ถจึงนั วทันร์ เปิดเทอมแรกในชั้นปีที่ 2 เราทั้งสองมา

33

๖๐ ปี ความมุ่งม่นั ของคน ตวั ตนของอาจารย์วรพจน์

พบกันทีค่ ณะนติ ศิ าสตร์ ในปี พ.ศ. 2516 ได้มีเหตุการณ์ทางการเมืองคร้งั สำ�คัญ
อาจารย์วรพจน์ ได้ใช้เวลาส่วนใหญ่ไปทำ�กิจกรรมทางการเมืองในร้วั และนอกร้วั
มหาวิทยาลัย และเดินทางไปช่วยเหลือประชาชนในต่างจังหวัดตามแต่โอกาส
แต่พอถึงชว่ งระยะเวลาใกล้จะสอบในแต่ละภาคเรียน อาจารยว์ รพจน์ ก็จะกลบั
มาเรง่ อา่ นต�ำ ราเรยี นอยา่ งหามรงุ่ หามคาํ่ และทบทวนบทเรยี นดว้ ยกนั กบั ขา้ พเจา้
ซ่ึงกระทำ�เช่นน้ีจนถงึ ชน้ั ปที ่ี 3 อาจารยว์ รพจน์ อา่ นต�ำ ราเรยี นและตวั บทกฎหมาย
ไดอ้ ยา่ งละเอยี ดลกึ ซง้ึ ประกอบกบั ความสามารถในการจบั ประเดน็ เรยี บเรยี งภาษา
ไดด้ เี ลศิ อกี ทง้ั ลายมอื สวยโดยสงั เกตไดจ้ ากสมดุ เลค็ เชอ่ ร์ ผลการเรยี นอยใู่ นระดบั
แนวหนา้ มาโดยตลอด จนมาถงึ ในชนั้ ปที ่ี 4 เราทง้ั สองน�ำ วฒุ อิ นปุ รญิ ญานติ ศิ าสตร์
ไปสมคั รเรยี นทสี่ �ำ นกั อบรมศกึ ษากฎหมายแหง่ เนตบิ ณั ฑติ ยสภา ในภาคเรยี นแรก
ได้เคยไปนั่งฟังคำ�บรรยายบ้างเล็กน้อยบางวิชาแต่มักจะหาโอกาสถกเถียงปัญหา
กฎหมายตามนัยคำ�พิพากษาศาลฎีกาด้วยกัน ส่วนในภาคเรียนท่ี 2 ข้าพเจ้าได้
กลบั ไปชว่ ยงานบา้ นทอ่ี �ำ เภอหาดใหญ่ จงั หวดั สงขลา เนอื่ งจากคณุ พอ่ ของขา้ พเจา้
ได้เสียชีวิตลง แต่เมื่อถึงคราวสอบเนติ์ภาค 1 และ ภาค 2 ก็ได้เดินทางเข้า
กรุงเทพฯ พอมีเวลาเล็กน้อยทบทวนคำ�พิพากษาด้วยกันเพียงระยะเวลาสั้น ๆ
กอ่ นสอบ เราสองคนสอบเนตบิ ณั ฑติ (สมัยที่ 28) พร้อมสำ�เรจ็ นติ ิศาสตรบัณฑติ
ได้ในปเี ดียวกนั นนั้ เอง

หลงั จากสำ�เรจ็ การศึกษาแล้วในปี พ.ศ. 2519 อาจารย์วรพจน์ สอบ
บรรจุเข้าเป็นอาจารย์ประจำ�คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ส่วน
ข้าพเจ้าสอบบรรจุท่ีสำ�นักงาน ก.พ. เข้ารับราชการในกรมแรงงาน กระทรวง
มหาดไทย เราท้ังสองเรียนต่อในชั้นปริญญาโท คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัย
ธรรมศาสตร์ อาจารยว์ รพจน์ เลอื กเรยี นสาขากฎหมายมหาชน สว่ นขา้ พเจา้ เลอื ก
เรียนสาขากฎหมายอาญา ต้องเรียนวิชาพื้นฐานและวิชาเลือกในชั้นปริญญาโท
รว่ มกันหลายวชิ า จึงมีความสนิทสนมต่อเนอ่ื งกันมาตลอด ในส่วนหนา้ ท่ีการงาน
ดาวนนโ์นั้ หทลดรจาาบกรวะา่ บบอาTจUาDรCยโวด์ ยรพนาจยนอร์ ร่ามบั ผดวดิ งชจันอทบร์สอนกฎหมายอยหู่ ลายวชิ า เชน่ กฎหมาย
วธิ พี จิ ารณาความอาญา นิติปรชั ญา กฎหมายลม้ ละลาย เป็นตน้ อาจารยว์ รพจน์
34

ศาสตราจารย์พเิ ศษ ดร.วรพจน์ วศิ รตุ พิชญ์ ในทัศนะของเพ่อื นนักศึกษา

จะคน้ ควา้ ทุ่มเท และเตรยี มการสอนเปน็ อย่างดี เขา้ บรรยายตรงเวลาและไมเ่ คย
จบค�ำ บรรยายกอ่ นหมดชวั่ โมงสอนแมแ้ ตค่ รง้ั เดยี ว หลงั จากจบค�ำ บรรยายแลว้ จะ
มีนักศกึ ษา ผูเ้ ข้ารบั ฟังค�ำ บรรยาย มาห้อมล้อมซักถามเพ่มิ เตมิ อันเป็นเหตุการณ์
ทพ่ี บเหน็ อยเู่ ปน็ ปกติ อาจารยว์ รพจน์ ไดร้ บั อทิ ธพิ ลทางวชิ าการและการศกึ ษาตอ่
ระดับสูงในต่างประเทศจาก ศาสตราจารย์ ดร. ปรีดี เกษมทรัพย์ อดีตคณบดี
คณะนิติศาสตร์และอธิการบดีมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ จึงมีความมุ่งมั่นท่ีจะไป
ศกึ ษาต่อทีป่ ระเทศเยอรมนี แตใ่ นปี พ.ศ. 2522 อาจารย์วรพจน์ ได้รับทนุ จาก
รัฐบาลฝรั่งเศสไปเรยี นต่อกฎหมายมหาชน ณ ประเทศฝรั่งเศส หลังจากอาจารย์
วรพจน์ เดนิ ทางไปศกึ ษาตอ่ ณ ประเทศฝรง่ั เศส ไดค้ รงึ่ ปี ขา้ พเจา้ ส�ำ เรจ็ นติ ศิ าสตร
มหาบัณฑิต สาขากฎหมายอาญา และสอบชิงทุนรัฐบาลไทย (ก.พ.) ตาม
ความตอ้ งการของกระทรวงยตุ ธิ รรมใหไ้ ปศกึ ษากฎหมายปกครองชนั้ ปรญิ ญาเอก
ณ ประเทศเยอรมนี อาจารย์วรพจน์ เรยี นภาษาฝรั่งเศสเปน็ พืน้ ฐานแล้ว เลอื กมา
ศกึ ษาทม่ี หาวทิ ยาลยั สตรา๊ สบวรก์ ซง่ึ อยทู่ างทศิ ตะวนั ออกเฉยี งเหนอื ของประเทศ
ฝร่งั เศส

ส่วนข้าพเจ้าหลังจากเรียนภาษาเยอรมันที่ประเทศเยอรมนีแล้ว
มาศึกษาที่มหาวิทยาลัยฟรัยบวร์ก ซ่ึงอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ของประเทศ
เยอรมนี เมืองสตรา๊ สบวร์กต้ังอยู่เหนอื เมอื งฟรยั บวรก์ ห่างกนั เดินทางโดยรถไฟ
ใช้เวลาไม่ถึงหน่ึงช่ัวโมง เราท้ังสองได้ติดต่อและพบปะกันแลกเปล่ียนความเห็น
หลกั กฎหมายของเยอรมนั และฝรงั่ เศสกนั คอ่ นขา้ งบอ่ ย อาจารยว์ รพจนเ์ คยใหช้ ว่ ย
สง่ั ซอื้ หนังสอื กฎหมายปกครองเยอรมันทเ่ี ขียนเปน็ ภาษาองั กฤษ เพื่อนำ�ไปศกึ ษา
ซง่ึ ตอ่ มาภายหลงั ไดน้ �ำ มาสอนนกั ศกึ ษาในชน้ั ปรญิ ญาโท ขณะทศี่ กึ ษาอยทู่ ป่ี ระเทศ
ฝรั่งเศส อาจารย์วรพจน์ เคยมาค้นคว้าบทความ วิจัย ต�ำ รา ในหอ้ งสมุดของคณะ
นิตศิ าสตรแ์ ละหอ้ งสมุดของมหาวทิ ยาลยั มหาวทิ ยาลัยฟรัยบวรก์ และหอ้ งสมุด
ของสถาบัน Max Planck Institut ทีต่ ้ังอย่ทู ่ีเมืองฟรัยบวรก์ ด้วย
ดาวนโ์ หลดจากระหบลบังTจUาDกC โดอยานจาายรอยร่า์วมรดพวจงจนนั ์ทสร์ ำ�เร็จการศึกษาจากประเทศฝร่ังเศสแล้ว
ได้กลับมารับราชการต่อและใช้ทุนการศึกษาท่ีคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัย

35

๖๐ ปี ความมุ่งมัน่ ของคน ตัวตนของอาจารยว์ รพจน์

ธรรมศาสตร์ ส่วนข้าพเจ้ากลับมารับราชการใช้ทุนเป็นผู้พิพากษาจนถึงตำ�แหน่ง
ผพู้ พิ ากษาหวั หนา้ ศาลประจ�ำ กระทรวง ในปี พ.ศ. 2536 ขา้ พเจา้ ไดโ้ อนมาใชท้ นุ
ตอ่ ที่คณะนติ ศิ าสตร์ จฬุ าลงกรณม์ หาวทิ ยาลัยจนถึงปี พ.ศ. 2545 เราทั้งสองจึง
อยู่ในสายวิชาชีพเป็นอาจารย์มหาวิทยาลัยด้วยกันในอีกช่วงระยะเวลาหน่ึง
เคยท�ำ กจิ กรรมทางวชิ าการรว่ มกนั เชน่ การสมั มนาปญั หากฎหมายปกครองซง่ึ จดั
โดยส�ำ นกั งานคณะกรรมการกฤษฎกี าโดยการสนบั สนนุ ของมลู นธิ คิ อนราด อาเดนาวด์
หลายครง้ั เคยรว่ มกนั ท�ำ งานวจิ ยั เรอ่ื งการดกั ฟงั ทางโทรศพั ทข์ องสภาวจิ ยั แหง่ ชาติ
เคยเป็นกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ และกรรมการกฤษฎีกา กรรมการกฤษฎีกา
คณะพิเศษ (กฎหมายว่าด้วยความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าท่ี) กรรมการ
วธิ ปี ฏบิ ตั ริ าชการทางปกครอง ส�ำ นกั งานคณะกรรมการกฤษฎีกา และ เคยเปน็
คณะนกั วชิ าการศกึ ษาแนวทางปฏริ ปู การเมอื งของประเทศไทยซง่ึ เปน็ พน้ื ฐานงานวจิ ยั
ที่สมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ (ส.ส.ร. 1) นำ�ไปเป็นตัวอย่างยกร่างรัฐธรรมนูญ
แหง่ ราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540 กรรมาธกิ ารพจิ ารณากฎหมายจดั ต้ัง
ศาลปกครองและวธิ พี จิ ารณาคดปี กครอง ทง้ั ในชน้ั สภาผแู้ ทนราษฎร และชน้ั วฒุ สิ ภา
ด้วยกัน นอกจากน้ีในการเรียนการสอนชั้นปริญญาโท สาขากฎหมายมหาชน
คณะนิตศิ าสตร์ มหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร์ ในยุคต้น ๆ ไดร้ ว่ มเป็นกรรมการสอบ
วทิ ยานิพนธข์ องนักศกึ ษา

อาจารย์วรพจน์ ได้ทุ่มเทให้กับร่างพระราชบัญญัติจัดต้ังศาลปกครอง
และวิธีพิจารณาคดีปกครองเป็นอย่างมาก เม่ือมีการจัดต้ังศาลปกครองขึ้นเป็น
ระบบศาลคู่ในประเทศไทย และเปิดดำ�เนินการเต็มรูปแบบในปี พ.ศ. 2543
อาจารย์วรพจน์ จึงตัดสนิ ใจมารบั ราชการเป็นตลุ าการในศาลปกครอง โดยไดร้ บั
แตง่ ตง้ั เปน็ อธบิ ดศี าลปกครองกลาง ตลุ าการในศาลปกครองสงู สดุ และหวั หนา้ คณะ
ในศาลปกครองสูงสุดตามลำ�ดับ เป็นตุลาการในศาลปกครองคนหน่ึงใน
จำ�นวนน้อยคนนักที่มีพ้ืนความรู้จริงตรงกับสายงานในการปฏิบัติหน้าท่ีตุลาการ
ดาวศนาโ์ หลลปดจกาคกรระอบงบ ใTนUรDะCหโดวยา่ นงาทยด่ีอร�ำ ่ารมงตดว�ำ งแจันหทนรง่์ ตลุ าการศาลปกครองนนั้ กย็ งั ไดบ้ รรยาย
วชิ ากฎหมายมหาชนท่คี ณะนิตศิ าสตร์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์ หลายหลักสตู ร
36

ศาสตราจารยพ์ เิ ศษ ดร.วรพจน์ วศิ รตุ พชิ ญ์ ในทศั นะของเพ่ือนนกั ศกึ ษา

และที่สำานักอบรมศึกษากฎหมายแห่งเนติบัณฑิตยสภาด้วย จนในท่ีสุดได้รับ
โปรดเกลา้ ฯ เปน็ ศาสตราจารยพ์ เิ ศษแหง่ ภาควชิ ากฎหมายมหาชน คณะนติ ศิ าสตร์
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ผลงานทางวิชาการ บทความและตำาราเรียนของ
อาจารย์วรพจน์ มีคุณภาพเป็นที่ยอมรับ มีการอ้างอิงในงานวิทยานิพนธ์ของ
นักศึกษาช้ันปริญญาโททุกมหาวิทยาลัย ตลอดจนงานวิจัยและตำารากฎหมาย
อาจารยว์ รพจน์ นบั เปน็ นกั กฎหมายทโี่ ดดเดน่ ของรนุ่ และในระดบั ประเทศทเี่ พอ่ื น
ร่วมรนุ่ ทุกคนกล่าวขานถงึ และภาคภมู ใิ จ

ในโอกาสท่ี อาจารยว์ รพจน์ มอี ายคุ รบ 60 ปี คณุ งามความดที บ่ี าำ เพญ็ ตน
ตลอดมา บรรดาลูกศิษย์ได้จัดทำาหนังสือเล่มนี้ข้ึน เป็นอาจริยบูชา ข้าพเจ้าขอ
อาำ นวยพรให้ อาจารย์ วรพจน์ เพอื่ นรกั จงมสี ขุ ภาพแขง็ แรง มคี วามสขุ ความเจรญิ
ในหนา้ ทก่ี ารงาน และใชค้ วามรคู้ วามสามารถทาำ คณุ ประโยชนใ์ หแ้ กก่ ระบวนการ
ยุติธรรมของประเทศไทยสืบตอ่ ไป

ศาสตราจารยพ์ เิ ศษ ดร. กมลชัย รตั นสกาววงศ์

ดาวน์โหลดจากระบบ TUDC โดย นายอรา่ ม ดวงจันทร์

37

๖๐ ปี ความมุ่งมั่นของคน ตวั ตนของอาจารย์วรพจน์

บรรพ ๖ กบั วรพจน์

อาจารย์วรพจน์ วิศรุตพิชญ์ สำ�เร็จปริญญาเอกทางกฎหมาย สาขา
กฎหมายมหาชน จากประเทศฝรงั่ เศส พ.ศ. 2535 และส�ำ เร็จนติ ศิ าสตรบณั ฑิต
(เกยี รตินยิ มอันดบั 2) จากมหาวทิ ยาลัยธรรมศาสตร์ เม่ือ พ.ศ. 2518 เรมิ่ เปน็
อาจารยป์ ระจ�ำ คณะมาตงั้ แต่ พ.ศ. 2519 ผมไดร้ จู้ กั กบั อาจารยเ์ มอื่ ผมเรมิ่ ท�ำ งาน
ต้ังแต่ พ.ศ. 2525 ในเวลานั้นได้มีโอกาสสอนวิชากฎหมายลักษณะมรดกคู่กับ
อาจารย์ซึ่งสอนอยู่อีกกลุ่มหนึ่ง และได้ทราบว่าในขณะเป็นนักศึกษาท่านเป็น
ศิษย์เอกของท่านอาจารย์เพรียบ หุตางกูร เน่ืองจากท่านได้คะแนนสูงสุดในวิชา
กฎหมายมรดก เมอื่ เปน็ อาจารยท์ า่ นรบั หนา้ ทเี่ ปน็ อาจารยผ์ ชู้ ว่ ยของทา่ นอาจารย์
เพรยี บ ในระหวา่ งปีการศึกษา 2520 – 2522 ซงึ่ ในระหว่างนน้ั ท่านก็ได้รบั การ
แนะนำ�และช้ีให้เห็นปัญหาต่าง ๆ ในกฎหมายมรดกจากท่านอาจารย์เพรียบ
จงึ ไมแ่ ปลกวา่ ตลอดระยะเวลาทท่ี า่ นรบั ผดิ ชอบสอนวชิ าดงั กลา่ วอาจารยจ์ งึ มคี วามรู้
เป็นหลักมีฐานท่ีลึกซึ้งตลอดจนความรอบรู้และยังมีวิธีการถ่ายทอดท่ีดีเย่ียม
เห็นได้อย่างชัดเจนว่าในวิชากฎหมายลักษณะมรดกน้ันท่านเป็นเสาหลักทาง
วิชาการใหน้ ักศึกษาไดอ้ ย่างแท้จรงิ หลักฐานทีป่ รากฏซึ่งยืนยันขอ้ อา้ งทีว่ า่ น้กี ค็ อื
หนังสือคำ�อธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยมรดกของท่าน
นอกจากน้ี ผมยังเคยมีประสบการณ์ทางวิชาการกับอาจารย์คร้ังหน่ึงอันเป็น
ประสบการณท์ ่ไี ม่เคยลมื ท้งั ยังได้เกบ็ หลกั ฐานของประสบการณ์นัน้ เอาไว้ เร่ือง
มีอยู่ว่าในระหว่างการสอนวิชากฎหมายลักษณะครอบครัว ผมมีปัญหาไม่เข้าใจ
ดาวสนถ์โหาลนดจะาทกราะงบกบฎTหUDมCายโดขยอนงากยอารรา่ หม มดว้ันงจันกทารร์ สมรส ตลอดจนการหย่าขาดจากสมรส
38

บรรพ ๖ กบั วรพจน์

จงึ นำาคำาพพิ ากษาศาลฎกี าท่ี 3698/2524 ไปขอความเห็นจากท่าน ในวนั นั้น
หลงั จากไดพ้ ดู คยุ กนั ถงึ ปญั หาดงั กลา่ วแลว้ ซง่ึ ทา่ นอาจารยจ์ ติ ติ ตงิ ศภทั ยิ ไ์ ดเ้ ขยี น
หมายเหตุเอาไว้ อาจารย์ยังได้เขียนแสดงความเห็นลงไปในคำาพิพากษาฉบับ
ดังกล่าวด้วยลายมือตนเอง ในเวลาน้ัน ผมได้เอามานั่งอ่าน และเห็นว่าเป็น
ความเห็นทางวิชากฎหมายลักษณะครอบครัวท่ีดีเย่ียม จึงได้เก็บไว้จนถึงเวลาน้ี
ซึ่งน่าจะเป็นเวลาประมาณ 30 ปีมาแล้ว และแม้ว่าต่อมาท่านจะได้ลาออกไป
ปฏิบัติหน้าท่ีท่ีศาลปกครองกลางตั้งแต่ พ.ศ. 2544 จนดำารงตำาแหน่งตุลาการ
หวั หน้าคณะศาลปกครองสงู สดุ ในปจั จบุ นั แลว้ กต็ าม ขา้ พเจา้ ยงั หวังว่าในอนาคต
ทา่ นอาจจะมีเวลาเผยแพรค่ วามรแู้ กน่ กั ศกึ ษาในวิชากฎหมายลกั ษณะมรดกนีอ้ ีก
คร้งั ไม่ว่าจะโดยวิธีการใดกต็ าม

แมผ้ มและอาจารยจ์ ะสาำ เรจ็ การศกึ ษาจากตา่ งสถาบนั และไมไ่ ดเ้ หน็ ตรงกนั
ในทุกเร่ืองก็ตาม แต่มีสิ่งหนึ่งที่ผมเชื่อ ชื่นชม และไว้ใจในตัวท่านก็คือความรู้
ในทางกฎหมายของท่าน ดังนั้นการทำาหนังสือรวบรวมบทความทางวิชาการ
ในโอกาสที่อาจารย์มีอายุครบ 60 ปี จึงเหมาะสมกับกาลเทศะและเหมาะกับ
ตัวอาจารยว์ รพจนเ์ ปน็ อย่างยงิ่

ศาสตราจารย์ ดร. ไพโรจน์ กมั พูสิริ
คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์

ดาวนโ์ หลดจากระบบ TUDC โดย นายอรา่ ม ดวงจนั ทร์

39

ดาวน์โหลดจากระบบ TUDC โดย นายอรา่ ม ดวงจันทร์

ดาวน์โหลดจากระบบ TUDC โดย นายอรา่ ม ดวงจนั ทร์ บทสัมภาษณ์

๖๐ ปี ความมงุ่ ม่นั ของคน ตวั ตนของอาจารย์วรพจน์

ดาวนโ์ หลดจากระบบ TUDC โดย นายอรา่ ม ดวงจันทร์

42

ศาสตราจารย์พเิ ศษ ดร.วรพจน์ วิศรตุ พชิ ญ์ กับข้อความคิดว่าดว้ ยการกระท�ำ ทางปกครอง

ศาสตราจารย์พิเศษ ดร. วรพจน์ วิศรุตพิชญ์
กับข้อความคิดวา่ ด้วยการกระท�ำ
ทางปกครอง*

อ.เอกบญุ ในฐานะท่ีท่านอาจารย์เป็นนักวิชาการในทางกฎหมายมหาชน

ผู้ให้ความสำ�คัญกับคำ�สอนเรื่องการกระทำ�ทางปกครอง และได้มีโอกาสปรับใช้
แนวความคดิ ทางวชิ าการในฐานะตลุ าการศาลปกครองสงู สดุ อาจารยก์ รณุ าแสดง
ทรรศนะในเรื่องดงั กลา่ วจากประสบการณท์ ผ่ี ่านมาหนอ่ ยครบั

อ.วรพจน ์ การทำ�ความเข้าใจเก่ียวกับเร่ืองการกระทำ�ทางปกครองต้อง

เริ่มต้นทำ�ความเข้าใจก่อนว่า ฝ่ายปกครองอาจกระทำ�การในฐานะท่ีเป็นการ
กระทำ�ตามอำ�นาจหน้าที่ที่กำ�หนดในกฎหมายเอกชน ท่ีประเทศฝรั่งเศสเรียกว่า
gestion privée กับอกี ประเภทหนงึ่ คือ การกระทำ�ตามอำ�นาจหน้าทที่ ่ีกำ�หนด
ในกฎหมายมหาชน แบบที่เขาเรียกว่า gestion publique เพราะฉะนั้นการ
กระท�ำ ทางปกครองคอื สว่ นนนี้ ะ สว่ นทเ่ี ปน็ การกระท�ำ ตามอ�ำ นาจหนา้ ทที่ ก่ี �ำ หนด
ในกฎหมายมหาชน ไมร่ วมถึงการกระทำ�อยา่ งเอกชน

ดาวนโ์ หลดจากระบบ TUDC โดย นายอรา่ ม ดวงจันทร์
* บทสัมภาษณ์ ณ ส�ำ นักงานศาลปกครอง เม่อื วันที่ 12 พฤศจิกายน 2556

43

๖๐ ปี ความมุง่ ม่นั ของคน ตวั ตนของอาจารย์วรพจน์

ทีน้ีพอมาถึงตรงน้ีมนั ก็จะมปี ญั หาตามมาเยอะแยะเลยวา่ แลว้ การกระท�ำ
ตามกฎหมายมหาชนท้ังหมดเป็นการกระทำ�ทางปกครองไหม เราก็ยังมีการแยก
เป็นการกระทำ�ทางรัฐบาล การกระทำ�ทางปกครองอยู่ใช่ไหม โดยเฉพาะการ
กระท�ำ ของประมขุ ของรฐั ของคณะรฐั มนตรี ของนายกรฐั มนตรหี รอื ของรฐั มนตรี
อ�ำ นาจหนา้ ทท่ี ก่ี �ำ หนดในทางกฎหมายมหาชนตอ้ งเปน็ อ�ำ นาจหนา้ ทที่ างปกครอง
ดว้ ย ไมใ่ ชอ่ �ำ นาจหนา้ ทท่ี างรฐั บาล ทนี ต้ี รงนท้ี เ่ี กดิ ปญั หาขน้ึ ในประเทศไทย วันนี้
ถกเถยี งกันจบหรอื ยังผมไม่รู้ แตส่ ำ�หรบั ผมจบไปนานแล้ว เราใชอ้ ะไรเป็นเกณฑ์
ในการจ�ำ แนกการกระท�ำ ของฝา่ ยบรหิ ารทท่ี �ำ ตรงตามกฎหมายมหาชนเหมอื นกนั
ตามอ�ำ นาจหนา้ ทท่ี กี่ �ำ หนดในกฎหมายมหาชนนแี่ หละ อนั ไหนเปน็ การกระท�ำ ทาง
ปกครอง อนั ไหนเป็นการกระท�ำ ทางรัฐบาล พูดง่าย ๆ คอื อำ�นาจตามกฎหมาย
มหาชนอำ�นาจใดเป็นอำ�นาจทางรัฐบาล อำ�นาจตามกฎหมายมหาชนอ�ำ นาจใด
เป็นอำ�นาจทางปกครอง ตรงน้ีก็มีการถกเถียงกันใช่ไหม ในต่างประเทศก็มี
การถกเถยี งกนั ไม่ใช่เฉพาะของเรา

ในประเทศฝรั่งเศสก็มีการถกเถียง บางคนบอกว่ามันไม่มีทฤษฎีหรอก
ใช้ inventaire หรอื การแจกแจงเอา ศาลบอกว่าเป็นกเ็ ป็น ไมเ่ ปน็ ก็ไมเ่ ปน็ ซงึ่ ผม
ว่ามันไม่ตอบคำ�ถาม อธิบายไม่ได้ อย่างเช่นการทดลองระเบิดปรมาณู เป็นการ
กระทำ�ทางรัฐบาล การยุบสภาท้องถ่ินเป็นการกระทำ�ทางปกครอง เอาอะไรล่ะ
มาแบ่งแยก ผมใช้ทฤษฎีแหล่งท่ีมาของอำ�นาจ ซ่ึงบางคนอาจจะเห็นด้วยหรือ
ไม่เห็นด้วย ก็ไม่เป็นไร ทฤษฎีน้ีหมายถึงว่าถ้าเราใช้อำ�นาจตามท่ีกำ�หนดใน
รัฐธรรมนูญก็เป็นอำ�นาจมหาชนน่ันแหละ ก็เป็นอำ�นาจทางรัฐบาล ผลิตผลของ
การใชอ้ �ำ นาจเชน่ วา่ นก้ี เ็ ปน็ การกระท�ำ ทางรฐั บาล แตใ่ ชอ้ �ำ นาจตามพระราชบญั ญตั ิ
กเ็ ปน็ อ�ำ นาจทางปกครอง ผลติ ผลกเ็ ปน็ อ�ำ นาจทางปกครอง ผมกย็ งั ใชอ้ ยทู่ กุ วนั นี้
ทีนอ้ี ันนไี้ ม่รู้วา่ จะไปพดู ตรงไหน ในค�ำ วนิ ิจฉัยกพ็ ดู ไม่ได้

ดาวน์โหลดจากระบบ TUDC โดย นายอร่าม ดวงจันทร์

44

ศาสตราจารย์พเิ ศษ ดร.วรพจน์ วศิ รุตพชิ ญ์ กับข้อความคดิ ว่าด้วยการกระทำ�ทางปกครอง

ในคำ�สอนอาจจะสอนได้ คือ Carré de Malberg เขาบอกวา่ การแยก
อำ�นาจทางบริหารออกเป็นอำ�นาจทางปกครองกับอำ�นาจทางรัฐบาล แยกการ
กระท�ำ ของทางบรหิ ารออกเปน็ การกระทำ�ทางรฐั บาลและการกระท�ำ ทางปกครอง
มันคือผลิตผลของทฤษฎีกฎหมายมหาชนสมัยใหม่ท่ีจำ�แนกรัฐธรรมนูญออกจาก
พระราชบญั ญตั ธิ รรมดา รฐั ธรรมนญู คอื กฎหมายสงู สดุ การกระท�ำ ทางรฐั บาล คอื
การบงั คบั ใชร้ ฐั ธรรมนญู การกระท�ำ ทางปกครอง คอื การบงั คบั ใชพ้ ระราชบญั ญตั ิ
เนยี่ ตน้ ตอของเขา ทีนพ้ี อมาถงึ ตรงน้นี ี่คือการกระทำ�ทางปกครอง

และถามต่อไป ในโลกปัจจุบันนี้อำ�นาจทางปกครองมันไม่ได้ใช้อยู่แต่
เฉพาะองค์กรของรัฐฝ่ายบริหารหรือหน่วยงานของรัฐฝ่ายบริหารเท่านั้น เพราะ
ทฤษฎีการแบ่งแยกอำ�นาจในโลกปัจจุบันมันไม่เบ็ดเสร็จเด็ดขาด เพราะฉะน้ัน
ฝา่ ยบรหิ ารกใ็ ชอ้ �ำ นาจนติ บิ ญั ญตั ใิ นบางกรณี ฝา่ ยนติ บิ ญั ญตั กิ ใ็ ชอ้ �ำ นาจทางบรหิ าร
หรือทางปกครองในบางกรณี แม้กระท่ังปัจจุบันอำ�นาจทางปกครองยังมอบให้
องค์กรเอกชนใช้ด้วย เพราะฉะนั้นก็มาสู่ปัญหาท่ีว่าจริง ๆ แล้วการกระทำ�ทาง
ปกครองคอื อะไร ถา้ บอกวา่ การกระทำ�ทางปกครอง คอื การกระท�ำ ขององคก์ ร
ของรฐั ฝา่ ยบรหิ าร หนว่ ยงานหรอื องคก์ รของรฐั ฝา่ ยบรหิ ารทท่ี �ำ ลงตามอ�ำ นาจหนา้ ท่ี
ทก่ี �ำ หนดในกฎหมายมหาชน มนั กแ็ คบแลว้ ไง ถกู ไหมครบั แมจ้ ะรวมองคก์ รอสิ ระ
ตามรัฐธรรมนูญไปเป็นฝ่ายบริหารด้วยก็ยังแคบ เพราะยังมีฝ่ายนิติบัญญัติ
ใช้อำ�นาจทางปกครอง ยังมีองค์กรเอกชนใช้อำ�นาจทางปกครอง เพราะฉะนั้น
บทสรุปสุดท้ายของผมคืออะไร
ผมบอกวา่ จรงิ ๆ แลว้ การกระท�ำ
ทางปกครอง คือ ผลิตผลของ
การใช้อำ�นาจทางปกครอง
ส่วนผู้ใช้อำ�นาจนี้ จะเป็นใครก็
ช่าง แน่นอนส่วนใหญ่ จะเป็น
ดาวอน์โงหคล์ กดจราหกรระื อบบหTนU่ วDยC งโดายนนขาอยองรร่ามั ฐ ดวงจันทร์

45

๖๐ ปี ความมงุ่ มั่นของคน ตวั ตนของอาจารย์วรพจน์

ฝ่ายบริหาร แต่ก็อาจจะไม่ใช่ อาจจะเป็นองค์กรฝ่ายนิติบัญญัติ อาจจะเป็น
องค์กรเอกชน แต่ว่าถ้าเขาใช้อำ�นาจทางปกครองและผลิตผลที่เกิดจากการใช้
อ�ำ นาจนนั้ ของเขากถ็ อื เปน็ การกระท�ำ ทางปกครองเหมอื นกนั ซงึ่ นก่ี ส็ อดคลอ้ งกบั
พระราชบัญญตั จิ ดั ตัง้ ศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครองแล้ว ถูกไหม

อ.เอกบญุ ขออนญุ าตถาม 2 ประเด็นนะครบั อาจารย์ ประเด็นแรก เวลา

ทเ่ี ราแบง่ ระหวา่ งการกระท�ำ ทางรฐั บาลกบั การกระท�ำ ทางปกครอง โดยใชก้ ฎหมาย
ซึ่งเป็นแหล่งที่มาของอำ�นาจ ในปัจจุบันน้ี ในระบบกฎหมายไทยมีปัญหาไหม
บางคนอาจเห็นว่ารัฐธรรมนูญไทยไปใส่บางเรื่องเอาไว้ ซึ่งไม่ใช่รัฐธรรมนูญตาม
เนอ้ื หา บางทา่ นเรียกวา่ เป็นรฐั ธรรมนญู เทียม เชน่ เรือ่ งองคก์ รอิสระ หรอื ในบาง
เรือ่ ง โดยลกั ษณะ (nature) ควรจะเป็นการใช้อำ�นาจทางปกครอง แต่ไปกำ�หนด
ไวใ้ นรัฐธรรมนูญ ทนี ี้พอใชเ้ กณฑ์อันน้ี จะอธิบายหลักอยา่ งทอี่ าจารยว์ ่าให้ชดั เจน
หรือสมบูรณข์ นึ้ ได้อย่างไร

อ.วรพจน์ ปัญหามันอยู่ท่ีว่า ถ้าใช้ทฤษฎีแบบที่นักกฎหมายมหาชนบาง

กลมุ่ อธบิ ายเนยี่ มนั เปน็ การใชท้ ฤษฎเี นอื้ หา วา่ เนอ้ื หาอยา่ งนต้ี อ้ งอยใู่ นรฐั ธรรมนญู
เนอื้ หาอยา่ งนี้ตอ้ งอยูใ่ นกฎหมายธรรมดาหรือพระราชบญั ญตั ิ ซ่ึงมันไม่จบหรอก

ดาวนโ์ หลดจากระบบ TUDC โดย นายอรา่ ม ดวงจันทร์

46

ศาสตราจารยพ์ เิ ศษ ดร.วรพจน์ วิศรตุ พิชญ์ กบั ขอ้ ความคดิ วา่ ด้วยการกระทำ�ทางปกครอง

เพราะวา่ ผบู้ ญั ญตั ริ ัฐธรรมนญู ตอ้ งยอมรับนะตอ้ งถือว่าเขาไมม่ ีขอ้ จำ�กดั นะในการ
ท่จี ะบัญญัตธิ รรมนญู เพราะว่าอำ�นาจของเขา ดลุ พนิ ิจของเขาทจี่ ะเอาเรอ่ื งไหน
ไปใส่ไวใ้ นรัฐธรรมนูญแทบจะไม่มีขอ้ จำ�กัดเลย ถงึ หากมกี น็ อ้ ยเตม็ ที ใช่ไหม

ในขณะเดียวกันถ้ามองจากจุดน้ี เราก็อาจจะบอกได้ว่าเรื่องท่ีเดิมเคย
อยใู่ นพระราชบญั ญตั ิ แตผ่ บู้ ญั ญตั ริ ฐั ธรรมนญู เขาเหน็ วา่ มนั ส�ำ คญั แลว้ เวลานกี้ เ็ อา
ไปใส่ไว้ในรัฐธรรมนูญเป็นเน้ือหาของรัฐธรรมนูญ มันก็คือกระบวนการท่ีเรียกว่า
Constitutionalization ของเรอื่ ง ใชไ่ หมครบั หรอื กลบั กนั เรอื่ งบางเรอื่ งทเ่ี คยอยู่
ในรฐั ธรรมนญู แตผ่ บู้ ญั ญตั ริ ฐั ธรรมนญู หรอื ผมู้ อี �ำ นาจจดั ท�ำ รฐั ธรรมนญู ในสมยั ตอ่ มา
ซ่ึงอาจจะเปน็ pouvoir constituant originaire หรอื pouvoir constituant
dérivé ก็ได้ เขาเห็นว่ามันไมส่ �ำ คัญแลว้ เรอ่ื งนี้ เขากบ็ อกไม่ต้องอยหู่ รอก เอามา
ใสใ่ นพระราชบัญญตั ธิ รรมดาก็ได้ กเ็ รียกวา่ ลดความสำ�คัญของเร่อื งจากท่ีควรจะ
อยู่ในรัฐธรรมนูญมาอยู่ในกฎหมายธรรมดา ซึ่งมัน subjective นะ เพราะ
รฐั ธรรมนญู จรงิ ๆ เนยี่ ตอ้ งบอกวา่ เรอ่ื งท่ี minimum มากทสี่ ดุ ทต่ี อ้ งมคี อื สถาปนา
องค์กรผู้ใช้อำ�นาจรัฐ ใช่ไหม กำ�หนดกระบวนการในการแต่งต้ังผู้ดำ�รงตำ�แหน่ง
ตา่ ง ๆ ทจ่ี ดั ตง้ั ขน้ึ และก�ำ หนดความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งองคก์ รพวกนน้ั ถา้ มหี ลายองคก์ ร
ซง่ึ เปน็ รฐั ธรรมนญู ทถ่ี า้ มองแคน่ มี้ นั กเ็ ปน็ รฐั ธรรมนญู ทท่ี กุ รฐั ตอ้ งมอี ยา่ งทเี่ ขาบอก
แต่มีเฉพาะบางรัฐเท่าน้ันที่เป็นรัฐธรรมนูญนิยม ถูกไหมครับ รัฐธรรมนูญ
ตามระบอบ Constitutionalism ซ่ึงมันจะต้องมีการรับรองสิทธิเสรีภาพของ
ประชาชน ต้องมีการแบ่งแยกอำ�นาจตามปฏิญญาว่าด้วยสิทธิมนุษยชนพลเมือง
ของฝร่งั เศส มาตรา 16 สังคมการเมืองใดไมม่ ีการรบั รองสทิ ธิและเสรีภาพ ไม่มี
การแบ่งแยกอำ�นาจ สังคมการเมืองนั้นไม่มีรัฐธรรมนูญ หมายถึงสังคมการเมือง
ในระบอบ Constitutionalism แต่วา่ ถา้ เป็นรัฐธรรมนูญทว่ั ไปมนั ก็มีหมดแหละ
เพราะฉะน้ันน่ันคือ minimum ท่ีสุด แต่ในระบอบลัทธิรัฐธรรมนูญนิยมต้องมี
เรอ่ื งอนื่ เข้าไปอีก แตแ่ ค่ไหนเพียงไรมัน subjective มาก ขน้ึ อยูก่ บั ดุลพินจิ หรอื
ดาวอนตั์โหวลนิ ดจิจาฉกยั ระขบอบงผTUจู้ Dดั Cทโ�ำ ดรยฐั นธารยรอมร่านมญู ดวมงจนั ันกทอ็ร์าจจะมี Constitutionalization ของเรอ่ื ง
หรอื Deconstitutionalization ก็ได้ เพราะฉะนัน้ ทฤษฎีที่มันแนน่ อนทส่ี ุดก็คอื

47

๖๐ ปี ความมุ่งมัน่ ของคน ตัวตนของอาจารย์วรพจน์

ทฤษฎตี ามรปู แบบ (formelle) ผมไมป่ ฏเิ สธนะว่า Carré de Malberg เปน็ พวก
Formalism

อ.เอกบญุ ถา้ เป็นแบบน้ี ประเดน็ ทีส่ อง ถ้าจะใหช้ ดั เจนข้นึ เวลาทเ่ี ราพดู

วา่ ใชอ้ �ำ นาจทางปกครอง กค็ อื ยอ้ นกลบั มาวา่ เปน็ การใชอ้ �ำ นาจตามพระราชบญั ญตั ิ

อ.วรพจน ์ ถกู ต้อง ซง่ึ ในเยอรมันที่ผมอา่ นจากตำ�ราบางเล่ม อย่างนอ้ ย ๆ

ของ Maurer ก็มีความคดิ ไปในทำ�นองนี้

อ.ต่อพงศ์ อาจารย์ครับ ถ้าอ�ำ นาจขององค์กรบางองค์กรถูกก�ำ หนดไวก้ ว้างๆ

ในรฐั ธรรมนูญ และถกู ก�ำ หนดรายละเอยี ดในพระราชบัญญตั ิ เราจะแยกอย่างไร
วา่ กรณไี หนเปน็ การใชอ้ �ำ นาจในฐานะรฐั บาล ในกรณไี หนเปน็ การใชอ้ �ำ นาจในทาง
ปกครอง เชน่ คณะกรรมการปอ้ งกนั และปราบปรามการทจุ รติ แหง่ ชาติ (ปปช.)
รัฐธรรมนญู กำ�หนดใหม้ ี ปปช. และก�ำ หนดวา่ ปปช. มอี �ำ นาจตามทก่ี ำ�หนดโดย
ล�ำ ดบั 1 2 หรือ 3 และพระราชบญั ญัติประกอบรฐั ธรรมนญู ก็มากำ�หนดอำ�นาจ
ตามทร่ี ัฐธรรมนูญกำ�หนดอีกชัน้ หน่งึ

อ.วรพจน์ ถา้ เปน็ การทพ่ี ระราชบญั ญตั ิ

กำ�หนดโดยไม่มีการ Concretization เลย
มนั กค็ อื อ�ำ นาจตามรฐั ธรรมนญู นนั่ เอง ถอื วา่
เปน็ การบญั ญตั ทิ วนอ�ำ นาจตามรฐั ธรรมนญู
มากกว่า แต่ถ้ามันมีส่ิงท่ีเขาเรียกว่า
Concretization คือ ท�ำ ใหม้ ัน Concrete
ขึ้น ชัดเจนข้ึน เฉพาะขึ้น อันนี้ก็ถือว่าเป็น
อำ�นาจหน้าทีท่ ี่แยกออกมา

ดาวนโ์ หลดจากระบบ TUDC โดย นายอร่าม ดวงจนั ทร์

48

ศาสตราจารย์พเิ ศษ ดร.วรพจน์ วศิ รตุ พชิ ญ์ กบั ขอ้ ความคิดว่าด้วยการกระทำ�ทางปกครอง

อ.เอกบญุ ถงึ ตรงนี้ เรอ่ื งการกระท�ำ ทางรฐั บาลกช็ ดั เจน ในสว่ นของการใช้

อ�ำ นาจทางปกครอง การแบง่ ลกั ษณะของการกระท�ำ ในการใชอ้ �ำ นาจทางปกครอง
จะพจิ ารณาอยา่ งไร

อ.วรพจน ์ ทเ่ี ราเรยี กวา่ เปน็ การกระท�ำ ทางปกครอง คอื ผลติ ผลของการใช้

อ�ำ นาจทางปกครอง ซง่ึ คนใชอ้ �ำ นาจจะเปน็ ใครไมส่ �ำ คญั ขอใหอ้ �ำ นาจทเ่ี ขาใชเ้ ปน็
อ�ำ นาจทางปกครอง กถ็ อื วา่ เป็นการกระทำ�ทางปกครอง

ปัญหาที่ในวงวิชาการก็ดี หรือในทางปฏิบัติก็ดี ต้องแยกต่อมา คือ
อันไหนเป็นนิติกรรม อันไหนจะเป็นส่ิงท่ีจะเรียกว่าเป็นนิติเหตุทางปกครอง
ปฏิบัติการทางปกครอง หรือการกระทำ�ทางกายภาพทางปกครองก็สุดแล้วแต่
นก่ี ส็ �ำ คัญเหมอื นกัน เพราะว่ามแี ต่เฉพาะการกระท�ำ ทเ่ี ราเรยี กว่า นิติกรรม หรอื
ท่ีพวก Kelsenian เรียกว่า norm เท่าน้ันที่เพิกถอนได้ นิติเหตุมันเพิกถอน
ไม่ไดห้ รอก เพราะฉะนนั้ มันก็มีผลตามมาว่าแยกอย่างไร

ซ่ึงผมว่าในคำ�นิยามของนิติกรรม ไม่ว่าในกฎหมายมหาชนหรือใน
กฎหมายเอกชน ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณชิ ย์ มาตรา 149 มนั กม็ ีนยิ าม
อยู่ คณุ วา่ มนั ชดั เจนไหม มนั ครอบคลมุ การกระท�ำ ทั้งหลายทงั้ ปวงเยอะแยะไปหมด
ท่ไี ด้รบั การยอมรบั นบั ถอื วา่ เป็นนิติกรรม ผคู้ นยอมรบั ตรงกันว่าเปน็ นติ กิ รรม แต่
ค�ำ นยิ ามนนั้ พอไปเจอกบั กรณเี ฉพาะทเ่ี รยี กวา่ อยใู่ นชายแดนของคำ�นยิ ามเปน็ gray
zone มนั กจ็ ะตอ้ งเกดิ ขอ้ ถกเถยี งกนั และจะตอ้ งมกี ารชข้ี าดกนั โดยองคก์ รทมี่ อี ำ�นาจ
หน้าทตี่ ัดสินคดี

เราเคยมีปัญหากันในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ คำ�เสนอ
ค�ำ สนอง เน่ยี เปน็ นิตกิ รรมหรือไม่ บางคนก็วา่ เปน็ ใช่ไหม มนั เปน็ การแสดงเจตนา
และมันมีผลทางกฎหมายแล้วด้วยนะคำ�เสนอ โดยเฉพาะต่อบุคคลท่ีอยู่ห่างโดย
ระยะทาง คำ�เสนอเมื่อไปถึงแล้วกม็ ีผลแล้ว เพกิ ถอนไดแ้ คไ่ หนเพยี งไรไมร่ ู้ มนั ก็
ดาวเนกโ์ ิดหลผดลจทาการงะกบบฎหTUมDาCยโแดลย้วนาถยอารม่าวมา่ ดถวา้งจงันั้นทมร์ันเปน็ ไหมละ่ ซงึ่ ถ้าใหผ้ มบอก ผมบอกวา่

49