วารสารกฎหมาย ศาลอุทธรณ์คดีชํานัญพิเศษ ฉบับพิเศษ ประจำปี 2564

ฉบบั พเิ ศษ ประจำ�ปี 2564

not subject to reciprocity, their regime will be applicable to every insolvency proceeding
opened abroad, including EU Member States.

The second available mechanism is section 426 Insolvency Act 1986, which is
entitled ‘Cooperation between courts exercising jurisdiction in relation to insolvency’.
The main provision is subsection 426(4), according to which the courts having
jurisdiction in relation to insolvency law in any part of the United Kingdom shall assist
the courts having the corresponding jurisdiction in any other part of the United Kingdom
or any relevant country or territory. With the exception of the Republic of Ireland,
EU Member States are not considered ‘relevant country or territory’. This category is
reserved primarily to Commonwealth countries and other jurisdictions with insolvency
law regimes similar to English law.40 Despite the width of the assistance potentially
available under this section, it will be necessary to widen its territorial scope if it is to
be of use after Brexit.

The last resource to cooperate with foreign insolvencies is the common law
principle of modified universalism, which can be seen as a derivation of the traditional
notion of comity towards the courts and laws of other jurisdictions.41 According to the
well-known words of Lord Hoffman, modified universalism is a ‘primary rule of private
international law […], which has been the golden thread running through English
cross-border insolvency law since the 18th century’.42 It requires that English courts
should, so far as is consistent with justice and UK public policy, co-operate with the
courts in the country of the principal liquidation to ensure that all the company’s assets
are distributed to its creditors under a single system of distribution.43 Notwithstanding
this overarching declaration of intent, the application of the principle over the last decade

40 These include the Channel Islands, the Isle of Man, Anguilla, Australia, Bailiwick of Guernsey, (including
Alderney and Sark), Bermuda, Botswana, Brunei, Canada, Cayman Islands, Falkland Islands, Gibraltar, Hong Kong,
Malaysia, Montserrat, New Zealand, Republic of Ireland, Republic of South Africa, St. Helena, The Bahamas, Turks
and Caicos Islands, Tuvalu and Virgin Islands.

41 Credit Suisse Fides Trust v. Cuoghi [1998] QB 818, para. [17].
42 Re HIH Casualty & General Insurance Ltd [2008] UKHL 21, para. [30], which confirmed (also) Lord
Hoffman’s approach in Cambridge Gas Transport Corp v. Official Committee of Unsecured Creditors of Navigator
Holding plc [2006] UKPC 26.
43 Ibid.

399

วารสารกฎหมาย ศาลอทุ ธรณ์คดีช�ำ นัญพิเศษ

has been subject to relevant qualifications that in some cases have impeded effective
cooperation with foreign insolvencies. These include the impossibility to obtain relief
in England that would not have been available under the lex concursus,44 the limitation
of assistance to main proceedings (excluding secondary proceedings)45 or the requirement
that decisions given by the insolvency court satisfy the conditions of recognition and
enforcement of ordinary foreign judgments before they can produce any effect in the
English territory.46

Compared to the extent of the cooperation available under the European
Insolvency Regulation, the limitations evidenced by these three mechanisms make it
difficult to predict the level of assistance that courts and practitioners responsible for
insolvency proceedings opened in an EU Member State will be able to obtain from
English courts. The Insolvency Regulation continued to apply in the United Kingdom
until 31st December 2020, with the consequence that during this period the treatment
that English courts gave to insolvency and pre-insolvency proceedings opened in
EU Member States did not change. Those proceedings and the decisions made therein
were automatically recognised, the effects of such recognition were governed by the
law of the opening State and the insolvency practitioners appointed in the country of
origin were allowed to operate in the English territory without further requirements.
Considered from the point of view of foreign companies, courts and practitioners,
the benefits of this arrangement were obvious. However, it failed to address the main
threat that Brexit poses to the insolvency and restructuring industry, i.e., the effectiveness
of English proceedings abroad. Even if the United Kingdom had decided to include the
European Insolvency Regulation as part of the ‘retained EU law’applicable in the United
Kingdom as ‘domesticated’ law after the transition period,47 the solution would have
been insufficient. The unilateral nature of such measure would not have captured the
multilateralism of the European Insolvency Regulation, whereby the opening of one

44 Singularis Holdings v. PricewaterhouseCoopers [2014] UKPC 36.
45 Shaker v. Al-Bedrawi [2002] EWCA Civ 1452, para. [66].
46 Rubin v. Eurofinance SA, [2012] UKSC 46.
47 European Union (Withdrawal) Act 2018.

400

ฉบบั พิเศษ ประจำ�ปี 2564

Member State to foreign proceedings is reciprocated by the equal treatment that national
proceedings will receive abroad.48 From the point of view of the remaining EU Member
States, proceedings opened in the United Kingdom fall outside the scope of the European
Regulation from the day of Brexit on 31st January 2020. For that reason, the United Kingdom
passed the Insolvency (Amendment) (EU Exit) Regulations 2019, which largely
repealed the European Insolvency Regulation and also amend the Insolvency Act 1986
to reflect this.

As a result, it the pre-Brexit regime is to be reinstated, the United Kingdom and
the European Union will have to conclude an international convention that transposes
the content of the Insolvency Regulation.49 Currently, this does not seem to be a priority.

V. Schemes of Arrangement Post-Brexit

The jurisdiction of English courts to sanction a creditor scheme is subject to
two preconditions: (i) the scheme company must be ‘liable to be wound up under the
Insolvency Act 1986’;50 and (ii) the company must have a sufficiently close connection
with England.51

Under the Insolvency Act 1986, the court has jurisdiction to wind up companies
registered under successive Companies Acts52 and unregistered companies.53 The latter
include companies incorporated under the law of a foreign country.54 For companies
incorporated and with their COMI in the EU, the jurisdictional rules of the European
Insolvency Regulation seemed to override the English courts’ jurisdiction to wind up

48 The same concern can be voiced with regard to any other instrument of EU law that is based on reciprocal
recognition and enforcement, such as the Brussels I Regulation recast.

49 Financial Markets Law Committee, Issues of Legal Uncertainty Arising in the Context of the Withdrawal
of the UK from the EU – the Impact on Cross-Border Insolvency Proceedings (August 2017) paras 2.5, 2.8.

50 Companies Act 2006, s. 895(2)(b).
51 Re Rodenstock GmbH [2011] EWHC 1104 (Ch), para. [20]; Real Estate Development Co [1991] BCLC
210, 217.
52 Insolvency Act 1986, s. 117(1).
53 Ibid., ss 220, 221.
54 Re Rodenstock GmbH [2011] EWHC 1104 (Ch) para. [19].

401

วารสารกฎหมาย ศาลอุทธรณค์ ดีชำ�นญั พิเศษ

a company that had neither its COMI nor an establishment in England.55 However,
English courts did not adopt this line of reasoning. In their view, the European Insolvency
Regulation had no bearing on their scheme jurisdiction at all.56 A scheme of arrangement
is not a ‘public collective proceedings, including interim proceedings, which are based
on laws relating to insolvency and in which, for the purpose of rescue, adjustment of
debt, reorganisation or liquidation:

(a) a debtor is totally or partially divested of its assets and an insolvency
practitioner is appointed;

(b) the assets and affairs of a debtor are subject to control or supervision by a
court; or

(c) a temporary stay of individual enforcement proceedings is granted by a court
or by operation of law, in order to allow for negotiations between the debtor
and its creditors, provided that the proceedings in which the stay is granted
provide for suitable measures to protect the general body of creditors, and,
where no agreement is reached, are preliminary to one of the proceedings
referred to in point (a) or (b).’ (article 1 European Insolvency Regulation).

Moreover, the scheme of arrangement was not listed in Annex A and thus fell
outside the scope of application of the European Insolvency Regulation, which was
never intended to have an impact on the scheme jurisdiction of English courts.57 The
Brussels I Regulation posed similar issues. It confers exclusive jurisdiction to wind up
a solvent company on the courts of the Member State where the company has its seat;
and refers for jurisdictional purposes to the domicile of the defendant. Even if the

55 For a detailed account, see J Payne, Schemes of Arrangement (CUP 2014) 286–324.
56 Re Drax Holdings Ltd [2003] EWHC 2743 (Ch); Re DAP Holdings NV [2005] EWHC 20192 (Ch); Re
La Seda de Barcelona SA [2010] EWHC 1364 (Ch); Re Rodenstock GmbH [2011] EWHC 1104 (Ch); Re Primacom
Holding GmbH [2012] EWHC 164 (Ch); Re Sovereign Marine & General Insurance Co Ltd [2006] EWHC 1335;
Re APCOA Parking Ltd [2014] EWHC 997 (Ch); Re APCOA Parking Holdings GmbH [2014] EWHC 1867 (Ch);
Re APCOA Holdings GmbH [2014] EWHC 3849 (Ch).
57 Van Gansewinkel Groep BV & Ors, Re [2015] EWHC 2151 (Ch) paras 37–40.

402

ฉบับพิเศษ ประจำ�ปี 2564

Brussels I Regulation did apply to schemes in general, which is doubtful,58 the winding up
jurisdiction would probably not have been relevant because schemes are not meant to
result in the (solvent) dissolution of the scheme company. It is also difficult to see how
the scheme creditors could be deemed to ‘be sued’. In any case, Article 8 of the Brussels
I Regulation could be relied on to safely confer jurisdiction on the English courts,
provided at least one scheme creditor was domiciled in England.59 Following the UK’s
exit from the EU, these jurisdictional concerns are no longer relevant for the English
courts’ scheme jurisdiction.

The second prerequisite requires a sufficiently close connection of the scheme
company with England. This is undoubtedly the case where the scheme company carries
on business, has assets or even its COMI in England.60 However, a sufficient connection
may also be found to exist merely on the basis that the relevant rights of the scheme
creditors are governed by English law and that there is an exclusive or non-exclusive
jurisdiction clause in favour of the English courts,61 even where the facility agreement
is only subsequently amended to that effect on the basis of majority creditor consent.62

When exercising their discretion, English courts will also consider whether the
scheme, if sanctioned, has any chance of being recognized and enforced in the scheme
company’s home jurisdiction. The European Insolvency Regulation could and cannot
be relied upon. If one takes the view that the Brussels I Regulation applied in general,
the question was whether the order sanctioning a scheme amounted to a ‘judgment’ to
be automatically recognized. This could have been answered in the affirmative if one

58 The arguments on both sides are summarized in Van Gansewinkel Groep BV & Ors, Re [2015] EWHC
2151 (Ch) paras 42–44: schemes might be excluded pursuant to Art. 1(2)(b) referring to the winding up of insolvent
companies and related proceedings, including ‘judicial arrangements and compositions’; the ‘being sued’ terminology
does not seem to fit at all; on the other hand, the European Insolvency Regulation and Brussels I Regulation are meant
to dovetail into one another with no overlap or gap so that schemes involving solvent companies (or even insolvent
companies unless in formal insolvency proceedings) would fall within the scope of Brussels I.

59 Van Gansewinkel Groep BV & Ors, Re [2015] EWHC 2151 (Ch) para. 51.
60 Indiah Kiat International Finance Co BV [2016] EWHC 246 (Ch).
61 Re Rodenstock GmbH [2011] EWHC 1104 (Ch) para [68]; Van Gansewinkel Groep BV & Ors, Re
[2015] EWHC 2151 (Ch) para. [68].
62 Re APCOA Holdings GmbH [2014] EWHC 3849 (Ch) paras [227]–[245].

403

วารสารกฎหมาย ศาลอทุ ธรณ์คดีชำ�นัญพิเศษ

adopts a broad understanding of ‘judgment’, as not being limited to a decision that
concludes adversarial proceedings.63 National courts may differ on this issue, which
may be settled ultimately only by the Court of Justice. This potential avenue for
recognition and enforcement was closed when Brexit took effect, as the EU and the
United Kingdom did not agree to continue the application of the Brussels I Regulation
regime post-Brexit (similarly, the 2007 Lugano Convention has also ceased to apply in
the United Kingdom). This outcome, however, might be overcome in scenarios where
the creditors are subject to a choice of court agreement in favour of English courts in
their relationship with the company subject to the scheme. The effectiveness of the
English decision embodying the scheme could be secured by the 2005 Hague Convention
on Choice of Court Agreements, which applies in the United Kingdom as well as in the
European Union.64

An alternative way, at least for schemes that concern facility agreements
governed by English law, would be to rely on the applicable law regime provided in
the Rome I Regulation. If the scheme is understood as a substantive law amendment
of the terms of the relationship between the company subject to the scheme and each
of its creditors, the Rome I Regulation could secure that a creditor seeking to enforce
its claims in another EU Member State would be bound by the amendment of its
contractual rights under the applicable law,65 rendering the scheme effective abroad.66
This will not change following Brexit. The provisions of the Rome I Regulation constitute
the autonomous private international law of the Member States and also apply vis-à-vis
third countries.67 Similar considerations may apply in respect of the new restructuring
plan process.

63 In favour of a broad interpretation BGH, IV ZR 194/09, 15 Feb. 2012, para. 41.
64 This would be subject to the condition that schemes of arrangement (as well as restructuring plans) are
covered by the Convention and fall outside of its insolvency exclusion provision. See, similar discussion in footnote 59.
65 Rome I Regulation, Arts 3, 12.
66 Re Rodenstock GmbH [2011] EWHC 1104 (Ch), para. [76].
67 Rome I Regulation, Art. 2.

404

ฉบบั พเิ ศษ ประจ�ำ ปี 2564

VI. Conclusion

Brexit poses relevant questions on the continued success of the English
insolvency and restructuring industry. The exclusion of the United Kingdom from the
European Insolvency Regulation has brought an end to the automatic recognition and
enforcement of English proceedings in EU Member States. Even if mechanisms such as
pre-pack administrations or the company voluntary arrangements maintain their
attractiveness as efficient instruments to restructure debt in scenarios of financial distress,
their use is likely to decrease if those proceedings are intended to produce effects in the
territory of the EU. The reinstatement of the pre-Brexit regime can only be achieved
through the conclusion of an international convention that mirrors the regime of the
Regulation.

The consequences of Brexit on schemes of arrangement are less intrusive.
Regarding the use of schemes for foreign debtors and against foreign creditors, the
disapplication of the Brussels I Regulation recast in the United Kingdom eliminated
the jurisdictional concerns that still existed over the English approach. At least, those
schemes that concern rights governed by English law could preserve their effectiveness
pursuant to the Rome I Regulation.

405



ฉบับพิเศษ ประจ�ำ ปี 2564

Role of the Bankruptcy Court to Solve the Financial
Distress Problem of Thai Aviation Industry Due to
the Outbreak of the Communicable Disease
Coronavirus 2019 (COVID-19) Pandemic Situation

Justice Narong Klunwarin
Chief Justice of the Central Bankruptcy Court

Lalida Chulariksha
Judge of the Central Bankruptcy Court

Abstract

The Central Bankruptcy Court is a specialized court of first instance. The court
composes of judges who are specialized in bankruptcy and business reorganization.
The Central Bankruptcy Court plays an important role in solving problems of airlines
business through bankruptcy or business reorganization process. The court uses judicial
considerations for the benefits of creditors as well as for the economic system as a
whole. In issuing a business reorganization order, the Central Bankruptcy Court also
assists debtors to continue their operations, benefiting the companies, their employees,
and their partners.

In considering the reorganization plan, the court must weigh on the positions of
majority and minority creditors along with the position of debtors. The court examines
whether the reorganization plan conflicts with any current laws, whether the plan is fair
to both majority and minority creditors, whether the plan is made in good faith.
Additionally, the Central Bankruptcy Court plays a role in interpreting the laws fairly
and in creating a standard for the society.

407

วารสารกฎหมาย ศาลอทุ ธรณ์คดีชำ�นญั พเิ ศษ
The Chief Justice of the Central Bankruptcy Court has authority to issue the

Regulation to govern the legal proceedings related to the bankruptcy and reorganization
process, as approved by the Chief Justice of the Supreme Court. Coordination between
the bankruptcy court with other courts or with other parties may be conducted via fax,
electronic mails, or any other IT platforms as appropriate. The use of traditional process
as other civil cases may not be efficient since the relevant parties involved in
reorganization proceedings are much larger in number than other civil cases. For
example, witnesses may be interviewed via a video conference as if the proceedings
are conducted in the courtroom. The use of such technologies assists the trial as witnesses
both inside and outside the country can be called upon to give statements. This reduces
the problem of commuting during the pandemic.

408

ฉบบั พเิ ศษ ประจ�ำ ปี 2564

บทบาทของศาลลม้ ละลายกลางกับการแกไ้ ขปัญหา
ธุรกจิ สายการบนิ ของไทย ในสถานการณ์การแพร่ระบาด

ของโรคตดิ เช้อื ไวรสั โคโรนา 2019 (โควิด-19)

ณรงค์ กล่นั วารนิ ทร*์
ลลิดา จุลฤกษ์**

ในการประกอบกิจการของวิสาหกิจตามปกติท่ัวไปย่อมอาจเกิดสถานการณ์ที่กิจการ
ประสบปญั หาทางการเงนิ ได้ แมว้ า่ การบรหิ ารกจิ การจะปอ้ งกนั ความเสยี่ งเพยี งใดกต็ าม แตค่ วาม
ไมแ่ นน่ อนและเหตกุ ารณท์ ไี่ มอ่ าจคาดหมายสามารถเกดิ ขน้ึ ไดต้ ลอดเวลาไมว่ า่ จากปจั จยั ภายนอก
หรือปัจจัยภายในวิสาหกิจนั้น ในปี 2540 ประเทศไทยประสบปัญหาวิกฤตเศรษฐกิจที่รู้จักกัน
ในชอื่ วกิ ฤตตม้ ย�ำกงุ้ ท�ำใหร้ ะบบเศรษฐกจิ และองคก์ รธรุ กจิ ตา่ ง ๆ ตอ้ งประสบปญั หาทางการเงนิ
อย่างหนัก การแกไ้ ขพระราชบญั ญตั ิลม้ ละลาย พ.ศ. 2483 และการจัดตงั้ ศาลล้มละลายกลาง
ในปี 2542 เป็นกระบวนการส�ำคัญประการหนึ่งในการแก้ไขปัญหาเศรษฐกิจของประเทศ
โดยเฉพาะการแกไ้ ขเพิ่มเติมบทบญั ญตั ใิ นสว่ นท่เี กย่ี วกับการฟนื้ ฟูกิจการ

ตามหลักการทางกฎหมายการท่ีลูกหนี้เป็นหนี้เจ้าหนี้โดยเฉพาะหน้ีเงินและผิดนัด
ช�ำระหน้ี โดยท่ัวไปเจ้าหน้ีจะบังคับช�ำระหน้ีด้วยการฟ้องคดีแพ่งเพื่อให้ลูกหนี้ช�ำระหน้ี
ตามประมวลกฎหมายวธิ พี จิ ารณาความแพง่ เมอ่ื มกี ารฟอ้ งคดแี พง่ และศาลตดั สนิ ใหเ้ ปน็ เจา้ หน้ี
ตามค�ำพพิ ากษา เจา้ หนดี้ งั กลา่ วยอ่ มมสี ทิ ธบิ งั คบั คดนี �ำเจา้ พนกั งานบงั คบั คดยี ดึ ทรพั ยส์ นิ ตา่ ง ๆ
ของลกู หนเี้ พอื่ ขายทอดตลาด หรอื แจง้ การอายดั สทิ ธเิ รยี กรอ้ งทล่ี กู หนม้ี ตี อ่ บคุ คลภายนอก แลว้
น�ำเงนิ ท่ีไดม้ าช�ำระหน้ใี หแ้ ก่เจ้าหน้ตี ามค�ำพพิ ากษานน้ั ทรพั ย์สินใดท่ีมกี ารยึดหรอื อายัดไวแ้ ล้ว
เจ้าหนี้ตามค�ำพิพากษารายอื่นไม่สามารถยึดหรืออายัดทรัพย์สินน้ันซ้�ำได้ แต่อาจย่ืนขอ
เฉลย่ี ทรพั ยน์ นั้ ๆ ตอ่ ศาล เวน้ แตเ่ จา้ หนรี้ ายอน่ื เปน็ เจา้ หนบ้ี รุ มิ สทิ ธิ เชน่ เจา้ หนจี้ �ำนองกจ็ ะมสี ทิ ธิ
ได้รับช�ำระหนเ้ี หนอื ทรัพย์สนิ ของลูกหนี้ทนี่ �ำมาเป็นหลักประกันเหนือกวา่ เจ้าหนีร้ ายอนื่

*  อธิบดีผ้พู พิ ากษาศาลล้มละลายกลาง
**  ผู้พพิ ากษาศาลล้มละลายกลาง

409

วารสารกฎหมาย ศาลอทุ ธรณ์คดชี �ำ นัญพิเศษ

อยา่ งไรกต็ ามหากปรากฏขอ้ เทจ็ จรงิ เพม่ิ เตมิ วา่ ลกู หนที้ ผ่ี ดิ นดั ช�ำระหนน้ี น้ั ประสบปญั หา
ทางการเงินตกอยู่ในสภาวะมีหน้ีสินจ�ำนวนมาก โดยหนี้สินมีจ�ำนวนมากกว่าทรัพย์สินท่ีลูกหน้ี
มอี ยู่ ทงั้ ยงั เปน็ หนเ้ี จา้ หนห้ี ลายราย การทเี่ จา้ หนแ้ี ตล่ ะรายด�ำเนนิ การฟอ้ งรอ้ งลกู หนเี้ ปน็ คดแี พง่
และเขา้ บงั คบั คดยี ดึ ทรพั ยส์ นิ ของลกู หนเี้ ปน็ รายคดี อาจกอ่ ใหเ้ กดิ ปญั หาความยงุ่ ยากในขนั้ ตอน
ของการบังคับคดี เพราะเจ้าหน้ีผู้เป็นโจทก์แต่ละรายย่อมพยายามหาช่องทางหรือวิธีการ
เพื่อให้ได้รับช�ำระหน้ีจากทรัพย์สินของลูกหนี้มากที่สุด ซึ่งกว่ากระบวนการดังกล่าวจะเสร็จส้ิน
ย่อมใช้เวลานานและเสียค่าใช้จ่ายจ�ำนวนมาก ประกอบกับลูกหนี้ไม่มีโอกาสท่ีจะปลดเปลื้อง
หนี้สินของตนไดโ้ ดยงา่ ย ท�ำใหไ้ ม่เปน็ ประโยชน์ตอ่ ระบบเศรษฐกจิ ในภาพรวม

ดงั นนั้ เพอ่ื แกไ้ ขปญั หาดงั กลา่ วจงึ มกี ารน�ำแนวความคดิ ของระบบกฎหมายตา่ งประเทศ
เข้ามาในระบบกฎหมายไทย เพื่อใช้เป็นมาตรการแก้ปัญหาการจัดการทรัพย์สินของลูกหน้ี
ทมี่ ีหนส้ี ินมากกวา่ ทรพั ย์สินหรือทเ่ี รยี กวา่ มีหน้สี ินลน้ พ้นตวั รวมท้งั การปรับโครงสร้างหนีห้ รือ
โครงสร้างทุนของวิสาหกิจที่ประสบปัญหาทางการเงินภายใต้แผนฟื้นฟูกิจการ แนวความคิด
ดงั กลา่ วคือ การฟอ้ งหรือรอ้ งขอเปน็ คดลี ม้ ละลายและการยืน่ ค�ำรอ้ งขอเป็นคดีฟ้ืนฟูกจิ การตาม
พระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 โดยให้ศาลล้มละลายเป็นองค์กรที่คอยท�ำหน้าที่ก�ำกับ
ตรวจสอบการด�ำเนินกระบวนพิจารณาในส่วนต่าง ๆ ให้เป็นไปตามกฎเกณฑ์ท่ีกฎหมาย
ลม้ ละลายก�ำหนด และใชอ้ �ำนาจตลุ าการในการรกั ษาสมดลุ ระหวา่ งการคมุ้ ครองชว่ ยเหลอื ลกู หนี้
และการรกั ษาประโยชนข์ องบรรดาเจา้ หนท้ี งั้ หลายใหไ้ ดร้ บั ช�ำระหนอี้ ยา่ งเปน็ ธรรมและลดความ
ย่งุ ยากในขน้ั ตอนการบังคบั คดี

กระบวนการจัดการทรัพย์สินและหน้ีสินตามกฎหมายล้มละลายอาจจ�ำแนกได้เป็น
คดีลม้ ละลายและคดฟี ้ืนฟกู ิจการ

1. คดีล้มละลาย คดีล้มละลายมีหลักการส�ำคัญในการพิจารณาคดีคือ การรวบรวม
เอาทรัพย์สินของลูกหนี้ท่ีมีหนี้สินล้นพ้นตัวโดยเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์แล้วน�ำมาจัดการ
จ�ำหนา่ ย เพอื่ น�ำเงนิ ทไ่ี ดม้ าจดั สรรแบง่ ช�ำระหนใี้ หแ้ กเ่ จา้ หนท้ี ง้ั หลายของลกู หนอ้ี ยา่ งเทา่ เทยี มกนั
ภายใตห้ ลกั บรุ มิ สทิ ธิ ลกั ษณะท�ำนองเดยี วกบั การช�ำระบญั ชขี องนติ บิ คุ คลตามประมวลกฎหมาย
แพ่งและพาณิชย์ ท�ำให้ทั้งลูกหน้ีและเจ้าหนี้ต่างได้รับประโยชน์จากกระบวนการดังกล่าว โดย
ฝา่ ยลกู หนจี้ ะไดร้ บั การจดั การทรพั ยส์ นิ และมโี อกาสช�ำระหนที้ ม่ี อี ยใู่ หเ้ สรจ็ สน้ิ ไป เมอื่ ลกู หนผี้ า่ น
กระบวนการจัดการทรัพย์สิน ลูกหนี้จะได้รับการปลดเปล้ีองจากหน้ีสิน ท�ำให้สามารถกลับมา
ประกอบอาชพี สะสมทรพั ยส์ นิ ใหมไ่ ดอ้ กี ครง้ั สว่ นฝา่ ยเจา้ หนก้ี จ็ ะไดร้ บั การจดั สรรช�ำระหนภ้ี ายใต้
หลักการของกฎหมายล้มละลายโดยไม่ต้องเสียเวลาและค่าใช้จ่ายจ�ำนวนมากในการบังคับคดี
ดังเช่นคดีแพ่งทั่วไป และในกฎหมายล้มละลายจะมีหลักเกณฑ์ทางกฎหมายให้อ�ำนาจ

410

ฉบับพิเศษ ประจำ�ปี 2564

เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์สามารถรวบรวมทรัพย์สินของลูกหนี้ได้ดีกว่าการบังคับคดีแพ่ง
ทวั่ ไป

การด�ำเนินกระบวนพิจารณาในคดีล้มละลายท่ีส�ำคัญอาจแบ่งได้เป็น
2 กรณี กล่าวคือ

1) กรณีเจา้ หนี้เป็นผู้ยน่ื ฟ้องคดี การเข้าสู่กระบวนการลม้ ละลายของระบบกฎหมายไทย
เป็นการเข้าสู่กระบวนการโดยลูกหน้ีไม่สมัครใจ โดยเจ้าหน้ีต้องฟ้องคดีต่อศาลเพื่อขอให้
ศาลมีค�ำสั่ง ให้ลูกหน้ีเข้าสู่กระบวนการล้มละลายตามเงื่อนไขที่กฎหมายก�ำหนด แตกต่างจาก
บางระบบกฎหมายทอ่ี นญุ าตใหล้ กู หนส้ี ามารถยนื่ ค�ำรอ้ งเพอ่ื เขา้ สกู่ ระบวนการช�ำระสะสางหนสี้ นิ
ของตนได้ โดยเจ้าหน้ีที่อาจฟ้องได้นั้นอาจเป็นเจ้าหนี้ธรรมดา (มาตรา 9 พระราชบัญญัติ
ล้มละลาย พ.ศ. 2483) หรือเจ้าหน้ีมปี ระกนั (มาตรา 10 พระราชบัญญตั ลิ ้มละลาย พ.ศ. 2483)
ยื่นฟอ้ งลูกหน้เี ป็นคดีลม้ ละลาย ซ่งึ หลกั เกณฑ์เงอ่ื นไขการฟอ้ งคดีลม้ ละลายท่สี �ำคญั คอื “ลูกหนี้
มีหน้ีสินล้นพ้นตัว” กล่าวคือ เมื่อเปรียบเทียบหนี้สินและทรัพย์สินของลูกหนี้แล้ว ลูกหนี้มีหนี้
สินมากกว่าทรพั ยส์ ิน โดยกฎหมายได้ก�ำหนดข้อสนั นษิ ฐานการมหี นส้ี ินลน้ พ้นตัวไว้ (มาตรา 8
พระราชบัญญตั ิลม้ ละลาย พ.ศ 2483) นอกจากนน้ั ส�ำหรบั ลกู หนี้ซึ่งเปน็ บคุ คลธรรมดาต้องเป็น
หนี้เจ้าหนี้ผู้เป็นโจทก์คนเดียวหรือหลายคนเป็นจ�ำนวนไม่น้อยกว่าหน่ึงล้านบาท หรือลูกหนี้
ซ่ึงเป็นนิติบุคคลต้องเป็นหน้ีเจ้าหนี้ผู้เป็นโจทก์คนเดียวหรือหลายคนเป็นจ�ำนวนไม่น้อยกว่า
สองล้านบาท และหน้ีน้ันอาจก�ำหนดจ�ำนวนได้โดยแน่นอนไม่ว่าหนี้น้ันจะถึงก�ำหนดช�ำระ
โดยพลนั หรอื ในอนาคตก็ตาม

กระบวนการหลังจากนั้นศาลจะเป็นผู้พิจารณาว่า คดีล้มละลายท่ีเจ้าหนี้ย่ืนฟ้องน้ันได้
ความตามหลกั เกณฑเ์ งอ่ื นไขของกฎหมายดงั กลา่ วขา้ งตน้ หรอื ไม่ โดยศาลจะมคี �ำสงั่ พทิ กั ษท์ รพั ย์
ของลูกหน้ีเด็ดขาดหรือพิพากษายกฟ้องแล้วแต่กรณี กรณีท่ีศาลพิจารณาแล้วได้ความจริง
ตามเง่ือนไขท่ีกฎหมายก�ำหนดและมีเหตุอันสมควรที่จะให้ลูกหน้ีเข้าสู่กระบวนการล้มละลาย
ศาลจะมคี �ำสง่ั พทิ กั ษท์ รพั ยเ์ ดด็ ขาด ซงึ่ ในดา้ นของลกู หนี้ ค�ำสงั่ ดงั กลา่ วมผี ลใหอ้ �ำนาจการจดั การ
เกบ็ รวบรวมเงินและทรัพยส์ นิ จ�ำหนา่ ยทรัพยส์ ินของลกู หน้ี ตลอดจนประนปี ระนอมยอมความ
ฟ้องร้องหรือต่อสู้คดีเกี่ยวกับทรัพย์สินของลูกหนี้ ตกอยู่กับเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ท้ังหมด
ลูกหน้ีหมดอ�ำนาจในการจัดการทรัพย์สินของตนและมีหน้าท่ีส่งมอบทรัพย์สิน รวมทั้งช้ีแจง
รายละเอยี ดเกย่ี วกบั กจิ การและทรพั ยส์ นิ แกเ่ จา้ พนกั งานพทิ กั ษท์ รพั ย์ ตลอดจนใหค้ วามรว่ มมอื
กับเจ้าพนักงานพิทกั ษท์ รพั ยใ์ นการรวบรวมทรพั ย์สิน

411

วารสารกฎหมาย ศาลอทุ ธรณค์ ดชี ำ�นัญพเิ ศษ

ในด้านของเจ้าหน้ี เมื่อศาลมีค�ำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของลูกหนี้เด็ดขาด เจ้าหนี้ในหน้ีเงิน
ซง่ึ มลู หนเ้ี กดิ ขน้ึ กอ่ นวนั ทศี่ าลมคี �ำสงั่ พทิ กั ษท์ รพั ยเ์ ดด็ ขาดตอ้ งยนื่ ค�ำขอรบั ช�ำระหนภี้ ายในระยะ
เวลาสองเดอื นนบั แตว่ นั โฆษณาค�ำสงั่ ในระหวา่ งนกี้ ฎหมายเปดิ โอกาสใหล้ กู หนส้ี ามารถขอเจรจา
กับเจ้าหน้ีเพื่อเสนอเงื่อนไขการประนอมหน้ีก่อนล้มละลายได้ หากที่ประชุมเจ้าหนี้มีมติพิเศษ
ยอมรับการขอประนอมหน้ีและศาลให้ความเห็นชอบด้วยแล้ว ก็ถือว่าการประนอมหนี้ก่อน
ลม้ ละลายเปน็ ผลส�ำเรจ็ ท�ำใหล้ กู หนห้ี ลดุ พน้ จากการลม้ ละลาย รวมถงึ หลดุ พน้ จากหนตี้ า่ ง ๆ อนั
อาจขอรับช�ำระหนีไ้ ด้ในคดลี ้มละลาย แต่ต้องผูกพนั ช�ำระหนี้ตามค�ำขอประนอมหน้ี และเจ้าหนี้
ทยี่ น่ื ค�ำขอรบั ช�ำระหนไี้ วก้ จ็ ะไดร้ บั ช�ำระหนตี้ ามทก่ี �ำหนดไวใ้ นเงอื่ นไขการประนอมหนนี้ น้ั แตถ่ า้
ลูกหน้ีขอประนอมหนี้ก่อนล้มละลายไม่ส�ำเร็จ หรือลูกหนี้ไม่ยื่นค�ำขอประนอมหนี้ หรือไม่มี
เจา้ หนมี้ าประชมุ ศาลกจ็ ะพพิ ากษาใหล้ กู หนลี้ ม้ ละลาย หลงั จากศาลพพิ ากษาใหล้ กู หนลี้ ม้ ละลาย
เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์จะด�ำเนินการจ�ำหน่ายทรัพย์สินของลูกหนี้ด้วยวิธีการขายทอดตลาด
เปน็ หลัก เมอื่ ลกู หน้เี ข้าสู่กระบวนการล้มละลายแล้ว ลกู หนี้อาจหลุดพน้ จากลม้ ละลายไดห้ ลาย
เงอ่ื นไข ไมว่ า่ จะเปน็ การปลดจากลม้ ละลาย การประนอมหนภี้ ายหลงั ลม้ ละลาย หรอื การยกเลกิ
การลม้ ละลาย ทั้งนี้ ภายใต้หลักเกณฑ์ทก่ี ฎหมายก�ำหนด

2) กรณผี ชู้ �ำระบญั ชรี อ้ งขอใหน้ ติ บิ คุ คลลม้ ละลาย (มาตรา 88 พระราชบญั ญตั ลิ ม้ ละลาย
พ.ศ. 2483) ในกรณที ล่ี กู หนเี้ ปน็ หา้ งหนุ้ สว่ นสามญั ซง่ึ ไดจ้ ดทะเบยี น หา้ งหนุ้ สว่ นจ�ำกดั บรษิ ทั จ�ำกดั
หรือนิติบุคคลอ่ืน นอกจากเจ้าหนี้จะฟ้องขอให้ล้มละลายได้ตามหลักเกณฑ์ดังกล่าวข้างต้น
แล้ว กฎหมายยังให้อ�ำนาจผู้ช�ำระบัญชีของห้างหรือบริษัทหรือนิติบุคคลอื่น ๆ ข้างต้นซ่ึงมี
การช�ำระบัญชีแล้ว ย่ืนค�ำร้องขอต่อศาลให้ส่ังให้นิติบุคคลน้ันล้มละลายได้ หากปรากฏว่าเมื่อ
เงนิ ลงทนุ หรือเงนิ ค่าหุ้นไดใ้ ชเ้ สรจ็ หมดแลว้ สนิ ทรพั ย์ยังไม่พอกับหน้สี ิน หมายถงึ ไม่สามารถน�ำ
ทรพั ยส์ นิ ของนติ บิ คุ คลไปช�ำระหนที้ ม่ี อี ยไู่ ดค้ รบถว้ น ไมว่ า่ ทรพั ยส์ นิ จะไมพ่ อกบั หนส้ี นิ มากนอ้ ย
เทา่ ใดกต็ าม เมอื่ ศาลไดร้ บั ค�ำรอ้ งขอศาลจะมคี �ำสง่ั พทิ กั ษท์ รพั ยข์ องนติ บิ คุ คลนน้ั เดด็ ขาดโดยทนั ที
หรือจะไต่สวนพยานกอ่ นมคี �ำสั่งกไ็ ด้ หลงั จากนน้ั จะให้ที่ประชมุ เจา้ หนีแ้ ต่งตัง้ เจ้าหนค้ี นหนึ่งขน้ึ
ให้มีสิทธิและหน้าท่ีเสมือนเจ้าหน้ีผู้เป็นโจทก์ ส่วนข้ันตอนในการรวบรวมจัดการทรัพย์สินก็จะ
ด�ำเนินการโดยเจา้ พนกั งานพทิ ักษท์ รพั ยเ์ ช่นเดยี วกนั

2. คดฟี ืน้ ฟูกจิ การ เนือ่ งด้วยสภาพสังคมและเศรษฐกิจทเี่ ปล่ียนแปลงไปอย่างรวดเร็ว
ในปัจจุบัน ท�ำให้นิติบุคคลซึ่งประกอบธุรกิจอยู่ในภาวะที่ต้องแข่งขันกันในทางการค้า จ�ำเป็น
ตอ้ งมกี ารลงทุนเพอื่ ต่อยอดพฒั นาธุรกิจและบริการให้สามารถแขง่ ขันในตลาดได้ ส่วนหนง่ึ ตอ้ ง
อาศยั การกยู้ ืมเงินจากสถาบนั การเงินหรอื องคก์ รอ่ืน ๆ รวมถงึ การระดมทุนในตลาดหลักทรัพย์

412

ฉบับพิเศษ ประจำ�ปี 2564

องคก์ รธรุ กจิ จงึ ตอ้ งยอมเปน็ หนแ้ี ละรบั ความเสยี่ งตอ่ ปญั หาการขาดสภาพคลอ่ งทางการเงนิ ทอ่ี าจ
เกิดขึ้นได้ตลอดเวลา หากองค์กรธุรกิจนั้นเกิดประสบปัญหาทางการเงินดังกล่าวจากเหตุปัจจัย
ต่าง ๆ ท�ำให้มหี นสี้ นิ ลน้ พ้นตัว ยอ่ มส่งผลกระทบต่อบุคคลหลายฝ่ายท่ีเก่ยี วข้อง เช่น ลกู จา้ ง
ทบ่ี างสว่ นอาจตอ้ งถกู เลกิ จา้ งเพอ่ื ลดภาระคา่ ใชจ้ า่ ยขององคก์ ร เจา้ หนตี้ า่ ง ๆ ทอ่ี าจไมไ่ ดร้ บั ช�ำระ
หนี้คืนจากลูกหน้ีซ่ึงผิดนัดช�ำระหน้ี รวมท้ังกิจการท่ีเป็นคู่ค้ากับลูกหนี้ นอกจากน้ันหาก
นิติบุคคลซ่ึงเป็นองค์กรธุรกิจดังกล่าวเป็นองค์กรหลักในการด�ำเนินธุรกิจของประเทศด้วยแล้ว
การประสบปัญหาทางด้านการเงินย่อมส่งผลกระทบรุนแรงมากขึ้นต่อสังคมในวงกว้าง และ
ยิ่งไปกว่านั้น ถ้าองค์กรธุรกิจลักษณะดังกล่าวถูกเจ้าหน้ีท้ังหลายเลือกฟ้องเป็นคดีล้มละลาย
เนือ่ งจากมีหนส้ี นิ ล้นพน้ ตวั ซงึ่ แม้พระราชบัญญตั ิล้มละลาย พ.ศ. 2483 จะมีหลกั การทีก่ �ำหนด
ขนึ้ เพื่อประโยชน์แก่ทัง้ ฝ่ายลกู หน้แี ละเจ้าหน้ี อกี ทั้งยังมีกลไกทช่ี ว่ ยบริหารจดั การคดลี ม้ ละลาย
ได้แก่ ศาลล้มละลายและเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ท่ีเป็นผู้รวบรวมจัดการทรัพย์สินของลูกหนี้
เพอ่ื การช�ำระหนก้ี ต็ าม แตใ่ นอกี ทางหนง่ึ การถกู ฟอ้ งเปน็ คดลี ม้ ละลายยอ่ มเปน็ สญั ญาณบง่ บอก
วา่ นติ บิ คุ คลหรอื องค์กรธรุ กิจดังกล่าวอาจมีแนวโนม้ ตอ้ งยุติการด�ำเนนิ กิจการในไม่ช้า ซึง่ ท�ำให้
เกิดปัญหาต่าง ๆ ตามมาและอาจส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อระบบเศรษฐกิจของประเทศได้
แนวความคิดทางกฎหมายในเรือ่ งการฟืน้ ฟกู จิ การจงึ เกดิ ข้นึ

ประเทศไทยน�ำแนวคิดทางกฎหมายดังกล่าวมาบัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติล้มละลาย
พ.ศ. 2483 ดว้ ยมีวัตถุประสงค์ให้ลกู หน้ีซง่ึ มสี ถานะเปน็ บริษัทจ�ำกัด บริษัทมหาชนจ�ำกัด หรือ
นติ บิ คุ คลอน่ื ๆ ตามทก่ี ฎกระทรวงก�ำหนด รวมทง้ั วสิ าหกจิ ขนาดกลางและขนาดยอ่ ม ไดม้ โี อกาส
เร่ิมต้นกิจการใหม่และท�ำให้ธุรกิจของลูกหน้ียังสามารถด�ำเนินกิจการต่อไปได้ โดยน�ำกระแส
เงนิ สดจากการประกอบกจิ การตอ่ ไปในอนาคตมาช�ำระหน้ี ซงึ่ เกดิ ประโยชนก์ บั ลกู หนแี้ ละบรรดา
เจ้าหนี้ให้ได้รับช�ำระหน้ีอย่างเป็นธรรมในจ�ำนวนท่ีไม่น้อยกว่ากรณีที่ศาลพิพากษาให้ลูกหน้ี
ลม้ ละลาย การฟ้นื ฟกู จิ การจงึ เข้ามามีบทบาทส�ำคัญเปน็ ทางเลอื กทน่ี ่าสนใจอกี ช่องทางหนึง่ ให้
ลกู หนซี้ ง่ึ ก�ำลงั ประสบปญั หาทางการเงนิ ไดร้ บั ความชว่ ยเหลอื เพอ่ื ใหล้ กู หนมี้ โี อกาสไดฟ้ น้ื ฟกู จิ การ
และยังคงสามารถด�ำเนินธรุ กจิ ตอ่ ไปได้

หลกั เกณฑก์ ารยืน่ คำ� ร้องขอฟน้ื ฟกู จิ การประกอบด้วย

1. ผมู้ สี ทิ ธยิ น่ื ค�ำรอ้ งขอฟน้ื ฟกู จิ การ ไดแ้ ก่ 1) เจา้ หนซี้ งึ่ อาจเปน็ เจา้ หนคี้ นเดยี วหรอื หลายคน
รวมกันเป็นจ�ำนวนหน้ีไม่น้อยกว่าสิบล้านบาท 2) ลูกหนี้ซ่ึงเป็นนิติบุคคลประเภทบริษัทจ�ำกัด
บริษทั มหาชน จ�ำกัด หรอื นิตบิ คุ คลอืน่ ตามท่ีกฎกระทรวงก�ำหนด (เชน่ สหกรณเ์ ครดติ ยูเนียน

413

วารสารกฎหมาย ศาลอทุ ธรณ์คดชี ำ�นัญพเิ ศษ

คลองจ่ัน) และ 3) หน่วยงานของรัฐตามมาตรา 90/4 (3) ถึง (6) ซ่ึงเป็นหน่วยงานที่มีหน้าที่
ก�ำกับดแู ลการประกอบกิจการของลูกหน้ี

2. เงื่อนไขในการย่ืนค�ำร้องขอฟื้นฟูกิจการ ได้แก่ 1) ลูกหน้ีมีหนี้สินล้นพ้นตัวหรือไม่
สามารถที่จะช�ำระหนต้ี ามก�ำหนดได้ 2) ลกู หนี้เปน็ หน้ีเจ้าหนี้คนเดียวหรอื หลายคนรวมกนั เปน็
จ�ำนวนแน่นอนไม่น้อยกว่าสิบล้านบาท ไม่ว่าหน้ีน้ันจะถึงก�ำหนดช�ำระโดยพลันหรือในอนาคต
ก็ตาม และ 3) มีเหตุสมควรและมีช่องทางท่ีจะฟื้นฟูกิจการ ส�ำหรับเหตุอันสมควรท่ีจะฟื้นฟู
กจิ การ ไดแ้ ก่ มลู เหตทุ น่ี �ำมาสกู่ ารขอฟน้ื ฟกู จิ การและผลทจ่ี ะไดร้ บั จากการฟน้ื ฟกู จิ การ มลู เหตทุ ี่
น�ำมาสกู่ ารขอฟน้ื ฟกู จิ การ เชน่ การทล่ี กู หนไ้ี ดร้ บั ผลกระทบจากวกิ ฤตทางเศรษฐกจิ การปรบั ลด
คา่ เงนิ บาทซ่งึ เป็นปจั จยั ที่อยู่นอกเหนือการควบคมุ สว่ นผลท่ีจะไดร้ ับจากการฟน้ื ฟูกจิ การ เช่น
การฟื้นฟูกิจการจะท�ำให้กิจการของลูกหน้ีด�ำเนินต่อไปได้และเป็นประโยชน์ต่อผู้มีส่วนได้เสีย
ทุกฝ่าย กิจการสามารถกลับมามีก�ำไรได้อีก สามารถรักษาสภาพการจ้างงานจ�ำนวนมากไว้ได้
และเจ้าหนไี้ ด้รับการช�ำระหนี้มากกว่าในกรณีศาลพพิ ากษาใหล้ ูกหนีล้ ม้ ละลาย เป็นตน้ ส�ำหรับ
การมชี อ่ งทางทจ่ี ะฟน้ื ฟกู จิ การ ไดแ้ ก่ การก�ำหนดวธิ กี ารทท่ี �ำใหล้ กู หนสี้ ามารถกลบั สสู่ ภาวะปกติ
ทางการเงินและท�ำให้การฟื้นฟูกิจการประสบผลส�ำเร็จได้ตามวัตถุประสงค์ที่กฎหมายก�ำหนด
เชน่ การได้รบั เงนิ ลงทนุ เพิ่มเติม หรือการขยายก�ำหนดเวลาช�ำระหนีเ้ ดิมออกไป เปน็ ตน้

3. รายละเอยี ดท่ีต้องระบุในค�ำร้องขอฟน้ื ฟกู ิจการ ได้แก่ 1) ความมีหนี้สนิ สินลน้ พ้นตัว
ของลกู หนห้ี รอื ไมส่ ามารถทจี่ ะช�ำระหนต้ี ามก�ำหนดได้ 2) รายชอื่ และทอ่ี ยขู่ องเจา้ หนคี้ นเดยี วหรอื
หลายคนท่ีลูกหนเ้ี ปน็ หน้ีอยรู่ วมกนั เปน็ จ�ำนวนไม่นอ้ ยกวา่ สิบล้านบาท 3) เหตอุ ันสมควรและ
ชอ่ งทางทจ่ี ะฟน้ื ฟกู จิ การ 4) ชอ่ื และคณุ สมบตั ขิ องผทู้ �ำแผน ซงึ่ อาจเปน็ บคุ คลธรรมดา นติ บิ คุ คล
คณะบคุ คล เจ้าหน้ีหรือผบู้ ริหารของลกู หนี้ก็ได้ 5) หนังสือยนิ ยอมของผ้ทู �ำแผน นอกจากนั้น
ในการย่ืนค�ำร้องขอฟื้นฟูกิจการ ถ้าเจ้าหนี้เป็นผู้ร้องขอจะต้องแนบชื่อและท่ีอยู่ของเจ้าหนี้
เทา่ ทที่ ราบมาดว้ ย และหากผรู้ อ้ งขอเปน็ ตวั ลกู หนเี้ อง นอกจากจะตอ้ งแนบรายชอ่ื และทอี่ ยอู่ ยา่ ง
ชดั แจง้ ของเจา้ หนที้ งั้ หลายมาแลว้ ยงั จะตอ้ งแนบบญั ชแี สดงรายการทรพั ยส์ นิ และหนส้ี นิ ทงั้ หมด
ท่ีมอี ยู่มาพรอ้ มค�ำร้องขอดว้ ย

4. ศาลที่มีอ�ำนาจพิจารณาพิพากษาและมีค�ำสั่งในคดีฟื้นฟูกิจการในปัจจุบันได้แก่
ศาลล้มละลายกลาง หากคู่ความหรือผู้มีส่วนได้เสียประสงค์โต้แย้งค�ำพิพากษาหรือค�ำสั่งของ
ศาลล้มละลายกลาง สามารถอุทธรณ์ค�ำพิพากษาหรือค�ำส่ังไปยังศาลอุทธรณ์คดีช�ำนัญพิเศษ
และสามารถยืน่ ค�ำรอ้ งขออนุญาตฎกี าไปยังศาลฎกี าไดต้ ามเงือ่ นไขทกี่ ฎหมายก�ำหนด

414

ฉบบั พิเศษ ประจำ�ปี 2564

คำ� ส่ังรบั คำ� ร้องขอฟื้นฟูกจิ การของศาล

เม่ือมีการยื่นค�ำร้องขอฟื้นฟูกิจการต่อศาล ศาลมีอ�ำนาจตรวจค�ำร้องขอฟื้นฟูกิจการ
วา่ ชอบดว้ ยกฎหมายตามประมวลกฎหมายวธิ พี จิ ารณาความแพง่ มาตรา 18 หรอื ไม่ และเปน็ ไป
ตามเงอ่ื นไขการยน่ื ค�ำรอ้ งขอฟน้ื ฟกู จิ การดงั กลา่ วขา้ งตน้ หรอื ไม่ หากค�ำรอ้ งขอชอบดว้ ยกฎหมาย
และเปน็ ไปตามเงอื่ นไขแลว้ ศาลจะมคี �ำสง่ั รบั ค�ำรอ้ งขอนน้ั ซง่ึ ท�ำใหเ้ กดิ ผลทางกฎหมายประการ
ส�ำคัญกล่าวคือ การก่อให้เกิดข้อจ�ำกัดสิทธิตามมาตรา 90/12 แห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย
พ.ศ. 2483 หรือที่เรียกกันว่า สภาวะพักการช�ำระหน้ี (automatic stay) ทันที โดยไม่ต้อง
ค�ำนึงวา่ เจา้ หน้ีหรอื บคุ คลท่ีเก่ียวข้องทราบค�ำสงั่ รบั ค�ำร้องขอของศาลแลว้ หรอื ไม่ อย่างไรกต็ าม
การทศี่ าลมคี �ำสง่ั รบั ค�ำรอ้ งขอฟน้ื ฟกู จิ การ ลกู หนย้ี งั คงสามารถประกอบกจิ การและมสี ทิ ธจิ ดั การ
ทรัพย์สนิ ตอ่ ไปไดต้ ามปกติ ผูบ้ ริหารของลูกหนกี้ ็ยงั มีอ�ำนาจบรหิ ารกจิ การของลูกหนอี้ ย่เู ช่นเดมิ
จนกวา่ ศาลจะมีค�ำส่ังในค�ำรอ้ งขอฟื้นฟูกจิ การและมคี �ำสั่งตั้งผูท้ �ำแผน

สภาวะพักการช�ำระหนี้เป็นกลไกส�ำคัญประการหน่ึงในกฎหมายฟื้นฟูกิจการ
มีวัตถุประสงค์เพ่ือรักษามูลค่าของกิจการลูกหนี้ไว้ในระหว่างกระบวนการฟื้นฟูกิจการ เพื่อให้
เกดิ การสงวนรกั ษาทรพั ยส์ นิ ของลกู หนที้ ม่ี อี ยใู่ นวนั ทศี่ าลมคี �ำสงั่ รบั ค�ำรอ้ งขอฟน้ื ฟกู จิ การไว้ เพอื่
จะไดจ้ ดั สรรช�ำระหน้ใี หแ้ กเ่ จ้าหนที้ งั้ หลายตอ่ ไปตามที่กฎหมายก�ำหนด และต้องการให้ลูกหนมี้ ี
ช่วงระยะเวลาตงั้ ตวั คดิ วางแผนแก้ไขปรบั ปรงุ โครงสรา้ งของกจิ การ หรอื หาวธิ กี ารช�ำระหนี้ใหแ้ ก่
เจา้ หนต้ี อ่ ไป ทง้ั ยงั เปน็ ชว่ งเวลาทเี่ ปดิ โอกาสใหล้ กู หนไี้ ดเ้ จรจาตอ่ รองกบั เจา้ หนโ้ี ดยไมต่ อ้ งอยใู่ น
สภาวะกดดนั วา่ จะถกู เจา้ หนบี้ งั คบั คดยี ดึ ทรพั ยช์ �ำระหน้ี อยา่ งไรกด็ ี ระยะเวลาบงั คบั ของสภาวะ
พกั การช�ำระหนจี้ ะสิน้ สดุ ลงเมอ่ื ครบก�ำหนดระยะเวลาด�ำเนนิ การตามแผน หรือวันท่ีด�ำเนนิ การ
เป็นผลส�ำเร็จตามแผน หรือวนั ทีศ่ าลมคี �ำสั่งยกค�ำร้องขอ หรือวนั ทศ่ี าลมคี �ำสง่ั จ�ำหน่ายคดี หรือ
วันท่ีศาลมีค�ำส่ังยกเลิกค�ำสั่งให้ฟื้นฟูกิจการ หรือวันที่ศาลมีค�ำส่ังยกเลิกการฟื้นฟูกิจการ หรือ
วันที่ศาลมคี �ำส่ังพิทกั ษท์ รพั ยข์ องลูกหนีเ้ ดด็ ขาด ตามนยั มาตรา 90/12 วรรคหนึ่ง

ในรายละเอียดของขอ้ จ�ำกัดสทิ ธิตามมาตราดังกลา่ ว บรรดาเจ้าหนจ้ี ะถูกบังคับให้งดใช้
สทิ ธขิ องตนทม่ี อี ยตู่ ามกฎหมายแพง่ เชน่ การฟอ้ งรอ้ งหรอื บงั คบั คดใี นคดแี พง่ เกย่ี วกบั ทรพั ยส์ นิ
ของลูกหนี้ในมูลหน้ีท่ีเกิดขึ้นก่อนวันที่ศาลมีค�ำส่ังเห็นชอบด้วยแผน การฟ้องร้องลูกหน้ีเป็น
คดีล้มละลาย การเสนอข้อพิพาทที่ลูกหนี้อาจต้องรับผิดให้อนุญาโตตุลาการ นอกจากน้ันหาก
มีการฟ้องร้องคดีหรือบังคับคดีไว้ก่อนแล้ว ศาลต้องงดการพิจารณาหรืองดการบังคับคดีไว้
เว้นแต่ศาลที่รับค�ำร้องขอฟื้นฟูกิจการจะมีค�ำส่ังเป็นอย่างอื่น เป็นต้น ส่วนในด้านของลูกหน้ี
ขอ้ จ�ำกดั สทิ ธติ ามมาตราดงั กลา่ วจะหา้ มลกู หนมี้ ใิ หจ้ �ำหนา่ ย จา่ ย โอน ใหเ้ ชา่ ช�ำระหน้ี กอ่ หนห้ี รอื

415

วารสารกฎหมาย ศาลอุทธรณค์ ดชี ำ�นัญพเิ ศษ

การกระท�ำใด ๆ ที่กอ่ ให้เกดิ ภาระในทรัพยส์ ินเพิ่มเตมิ นอกจากเปน็ การกระท�ำที่จ�ำเปน็ เพอ่ื ให้
การด�ำเนินการค้าตามปกติของลูกหนี้สามารถด�ำเนินต่อไปได้ เว้นแต่ศาลท่ีรับค�ำร้องขอฟื้นฟู
กิจการจะมีค�ำส่ังเป็นอย่างอื่น ท้ังน้ีก็เพื่อรักษามูลค่าของกิจการลูกหน้ีในระหว่างกระบวนการ
ฟืน้ ฟูกิจการ ไม่ให้มภี าระหน้ีสินเพิม่ เตมิ โดยไม่มเี หตผุ ลอนั สมควร

กระบวนพิจารณาคดีฟื้นฟูกิจการ ภายหลังจากศาลมีค�ำสั่งรับค�ำร้องขอฟื้นฟูกิจการ
ไว้แล้ว ขน้ั ตอนส�ำคญั ของกระบวนการฟื้นฟูกิจการอาจจ�ำแนกได้ดังน้ี

1) ศาลจะประกาศค�ำส่ังรับค�ำร้องขอและวันเวลานัดไต่สวน ซึ่งกฎหมายให้ด�ำเนินการ
ไต่สวนเป็นการด่วน โดยให้ประกาศในหนังสือพิมพ์รายวันที่แพร่หลายอย่างน้อยหนึ่งฉบับ
ไมน่ อ้ ยกวา่ สองครงั้ หา่ งกนั ไมเ่ กนิ เจด็ วนั กบั สง่ ส�ำเนาค�ำรอ้ งขอใหแ้ กเ่ จา้ หนที้ ง้ั หลายเทา่ ทที่ ราบ
ตามรายช่ือท่ีผู้ร้องขอแนบมาท้ายค�ำร้องขอ และต้องส่งส�ำเนาค�ำร้องขอให้แก่นายทะเบียน
หนุ้ สว่ นบรษิ ทั หรอื นายทะเบยี นนติ บิ คุ คลอนื่ ทเี่ กย่ี วขอ้ งเพอื่ ใหน้ ายทะเบยี นจดแจง้ ค�ำสง่ั ศาลไวใ้ น
ทะเบยี น รวมถงึ สง่ ใหแ้ กห่ น่วยงานซงึ่ ก�ำกบั ดแู ลนติ บิ คุ คลประเภทอ่ืน ๆ ในการประกอบการนน้ั
ตามนยั มาตรา 90/4 (3) ถงึ (6) พระราชบญั ญตั ลิ ม้ ละลาย พ.ศ. 2483

2) ก�ำหนดให้ลูกหนี้หรือเจ้าหนี้มีสิทธิย่ืนค�ำคัดค้านค�ำร้องขอได้ โดยต้องย่ืนค�ำคัดค้าน
กอ่ นวันนัดไตส่ วนนดั แรก (วันท่มี ีการไต่สวนจริงในนดั น้ัน) ไมน่ ้อยกว่า 3 วัน การคัดคา้ นอาจ
คดั ค้านค�ำร้องขอฟ้ืนฟกู จิ การได้ใน 2 ส่วน สว่ นแรกคือคัดค้านในเง่อื นไขการยื่นค�ำรอ้ งขอ เชน่
ลกู หน้ไี ม่ได้มหี นี้สนิ ลน้ พน้ ตัว หรอื ไม่มเี หตุสมควรและช่องทางท่ีจะฟน้ื ฟูกิจการ เปน็ ต้น ส่วนท่ี
สองคอื คดั คา้ นเกยี่ วกบั ผทู้ �ำแผนทผ่ี รู้ อ้ งขอเสนอวา่ เปน็ บคุ คลทไี่ มส่ มควรเปน็ ผทู้ �ำแผน โดยการ
คดั คา้ นลกั ษณะนจ้ี ะเสนอชอ่ื บคุ คลอน่ื เปน็ ผทู้ �ำแผนดว้ ยหรอื ไมก่ ไ็ ด้ แตห่ ากมกี ารเสนอชอ่ื มาตอ้ ง
เสนอหนังสือยินยอมของบคุ คลทีไ่ ด้รับการเสนอช่อื เปน็ ผู้ท�ำแผนนน้ั ดว้ ย

3) การไตส่ วนค�ำรอ้ งขอฟน้ื ฟกู จิ การและการมคี �ำสง่ั เมอ่ื ไตส่ วนค�ำรอ้ งขอเปน็ ทเี่ รยี บรอ้ ย
แลว้ ศาลอาจมคี �ำสง่ั ยกค�ำรอ้ งขอในกรณดี งั น้ี เชน่ (1) ไตส่ วนแลว้ ไมไ่ ดค้ วามจรงิ วา่ ลกู หนมี้ หี นสี้ นิ
ล้นพ้นตัวหรืออยู่ในสภาวะท่ีไม่อาจช�ำระหน้ีตามก�ำหนดได้ หรือไม่ได้เป็นหนี้เจ้าหน้ีคนเดียว
หรือหลายคนรวมกันเป็นจ�ำนวนแน่นอนไม่น้อยกว่าสิบล้านบาท หรือไม่มีเหตุอันสมควรที่จะ
ฟน้ื ฟกู จิ การ หรอื ไมม่ ชี อ่ งทางทจ่ี ะฟน้ื ฟกู จิ การ (2) ผรู้ อ้ งขอยน่ื ค�ำรอ้ งขอฟน้ื ฟกู จิ การโดยไมส่ จุ รติ
เป็นต้น แต่หากศาลไต่สวนแล้วได้ความจริงตามเงื่อนไขการฟื้นฟูกิจการท่ีกฎหมายก�ำหนด
ศาลจะมคี �ำสงั่ ใหฟ้ น้ื ฟกู จิ การ โดยศาลตอ้ งพจิ ารณาดว้ ยวา่ เมอ่ื มคี �ำสง่ั ใหฟ้ น้ื ฟกู จิ การแลว้ จะมคี �ำสงั่
ตง้ั บคุ คลใดเปน็ ผทู้ �ำแผน หากยงั ไมส่ ามารถมคี �ำสง่ั ตงั้ ผู้ท�ำแผนได้ตามมาตรา 90/17 วรรคหนง่ึ
ศาลอาจมคี �ำสงั่ ตง้ั บคุ คลใดบคุ คลหนงึ่ หรอื หลายคนหรอื ผบู้ รหิ ารของลกู หนี้ เปน็ ผบู้ รหิ ารชวั่ คราว

416

ฉบบั พเิ ศษ ประจ�ำ ปี 2564

ภายใต้การก�ำกับดูแลของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์จนกว่าจะมีการตั้งผู้ท�ำแผน หลังจากนั้น
เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์จะเรียกประชุมเจ้าหน้ีเพ่ือเลือกผู้ท�ำแผนตามเงื่อนไขและขั้นตอน
ท่ีกฎหมายก�ำหนด ผู้ท�ำแผนซ่ึงท่ีประชุมเจ้าหน้ีเลือกและศาลเห็นชอบ ศาลจะมีค�ำส่ังตั้งเป็น
ผทู้ �ำแผนตอ่ ไป

4) แผนฟื้นฟกู จิ การ ถอื เป็นสาระส�ำคญั ของกฎหมายฟ้นื ฟกู ิจการ เปน็ ข้อตกลงร่วมกนั
ของลูกหนี้และบรรดาเจ้าหน้ีท้ังหลายในเรื่องการช�ำระหนี้ การปรับโครงสร้างหนี้ การปรับ
โครงสรา้ งทนุ เพอื่ แกไ้ ขปัญหาทางการเงินและปัญหาจากการบรหิ ารกิจการของลกู หนี้ ใหก้ ลับ
มาสามารถประกอบกจิ การแสวงหาก�ำไรและช�ำระหนไ้ี ดต้ ามปกติ แนวทางของแผนฟน้ื ฟกู จิ การ
จึงแตกตา่ งกันไปตามแต่ลกั ษณะของการแก้ไขปัญหาและกจิ การลูกหนี้ โดยแผนฟน้ื ฟกู จิ การจะ
ต้องมีรายการต่าง ๆ ตามท่ีกฎหมายก�ำหนดซึ่งเป็นส่วนส�ำคัญในการแก้ไขปัญหาทางการเงิน
และมีการจัดกลุ่มบรรดาเจ้าหนี้ที่มีลักษณะหนี้อย่างเดียวกันหรือท�ำนองเดียวกันไว้ เพ่ือให้การ
ลงคะแนนของเจา้ หนนี้ น้ั เปน็ กลมุ่ วา่ จะยอมรบั แผนหรอื ไม่ เชน่ กลมุ่ เจา้ หนมี้ ปี ระกนั กลมุ่ เจา้ หน้ี
ไมม่ ีประกนั ซึง่ อาจเปน็ กลมุ่ เดียวหรอื หลายกล่มุ กไ็ ด้ แต่เจ้าหนี้แตล่ ะกล่มุ จะต้องได้รบั ช�ำระหน้ี
ภายใตเ้ งอื่ นไขการปฏบิ ตั ทิ เี่ ทา่ เทยี มกนั เจา้ หนซี้ ง่ึ ไมเ่ หน็ ชอบดว้ ยกบั การจดั กลมุ่ เจา้ หนต้ี ามแผน
สามารถรอ้ งขอต่อศาลใหจ้ ัดกลมุ่ เจา้ หนใี้ หม่ได้ แผนฟน้ื ฟกู จิ การท่ีดีควรต้องแสดงการวเิ คราะห์
รายละเอยี ดเกี่ยวกบั สนิ ทรพั ย์ ความสามารถในการแสวงหารายได้ และการไดร้ ับช�ำระหนีข้ อง
เจ้าหนี้แต่ละรายแต่ละกลุ่ม เปรียบเทียบว่าการฟื้นฟูกิจการจะท�ำให้เจ้าหน้ีท้ังหลายได้รับช�ำระ
หนค้ี ดิ เปน็ มลู คา่ ปจั จบุ นั แลว้ มากกวา่ การใหล้ กู หนเี้ ขา้ สกู่ ระบวนการลม้ ละลายอยา่ งไร ตลอดจน
เหตผุ ลหรอื ความเห็นทม่ี ีหลักการประกอบวา่ แผนนัน้ มีโอกาสปฏบิ ตั เิ ปน็ ผลส�ำเร็จไดอ้ ย่างไร

5) ผู้ท�ำแผน มอี �ำนาจหนา้ ท่ใี นการจัดท�ำแผนฟื้นฟูกจิ การซงึ่ เป็นสาระส�ำคญั ในการปรับ
โครงสร้างหน้ี และโครงสร้างกิจการของลูกหน้ี เพื่อให้กิจการของลูกหน้ีสามารถแก้ไขปัญหา
ทางการเงนิ และกลบั มาประกอบกจิ การไดต้ ามปกติ นอกจากนนั้ ผทู้ �ำแผนจะเปน็ ผมู้ อี �ำนาจกระท�ำ
การแทนลูกหนี้ โดยผู้ท�ำแผนอาจเป็นบคุ คลธรรมดา นติ บิ คุ คล คณะบคุ คล เจ้าหนี้หรือผ้บู ริหาร
เดิมของลูกหน้ีก็ได้ ส่วนผู้บริหารเดิมของลูกหนี้ก็จะสิ้นสุดอ�ำนาจลง โดยอ�ำนาจจัดกิจการและ
ทรพั ย์สนิ ของลูกหนี้มขี ้นึ นับต้ังแตศ่ าลมีค�ำสงั่ ตง้ั ผู้ท�ำแผนจนกระทง่ั เวลาทผี่ ้บู รหิ ารแผนได้ทราบ
ค�ำส่ังเห็นชอบด้วยแผน หลังจากผู้ท�ำแผนได้จัดท�ำแผนฟื้นฟูกิจการเสร็จส้ินจะถูกเสนอต่อท่ี
ประชุมเจ้าหนี้และศาลเพือ่ พิจารณาต่อไป

6) การขอรบั ช�ำระหนี้ การขอรบั ช�ำระหนเี้ ปน็ กระบวนการหลงั จากศาลมคี �ำสง่ั ตง้ั ผทู้ �ำแผน
แล้ว โดยกฎหมายก�ำหนดให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ประกาศโฆษณาค�ำส่ังและแจ้งค�ำส่ัง

417

วารสารกฎหมาย ศาลอุทธรณ์คดีชำ�นญั พิเศษ

ตง้ั ผทู้ �ำแผนนไี้ ปยงั เจา้ หนท้ี ง้ั หลายตามบญั ชรี ายชอื่ ทล่ี กู หนห้ี รอื เจา้ หนเี้ สนอตอ่ ศาลและเจา้ หนอ้ี นื่
เทา่ ทที่ ราบ ในค�ำโฆษณาและหนงั สอื แจง้ ค�ำสง่ั ใหแ้ จง้ ก�ำหนดเวลาใหเ้ จา้ หนที้ ง้ั หลายเสนอค�ำขอ
รับช�ำระหนใี้ นการฟื้นฟูกจิ การตอ่ เจ้าพนักงานพิทกั ษ์ทรัพย์ โดยหลกั กฎหมายก�ำหนดให้เจ้าหน้ี
ยื่นค�ำขอรับช�ำระหนี้ภายใน 1 เดือน นับแต่วันโฆษณาค�ำสั่งตั้งผู้ท�ำแผนและให้เจ้าพนักงาน
พิทักษ์ทรัพย์ส่งส�ำเนาค�ำขอรับช�ำระหนี้ให้ผู้ท�ำแผนโดยไม่ชักช้า เพื่อผู้ท�ำแผนจะได้น�ำไป
ก�ำหนดการช�ำระหนี้ให้แกเ่ จา้ หน้กี ลุ่มต่าง ๆ

ส�ำหรับหน้ที ีอ่ าจขอรบั ช�ำระได้ ได้แก่ หน้ที ีม่ ลู แห่งหนี้ได้เกิดข้ึนกอ่ นวนั ท่ีศาลมีค�ำสัง่ ให้
ฟื้นฟูกิจการ และหน้ีนั้นไม่เป็นหน้ีท่ีเกิดขึ้นโดยฝ่าฝืนข้อห้ามตามกฎหมาย หรือศีลธรรมอันดี
หรือหน้ีที่จะฟ้องร้องให้บังคับคดีไม่ได้ หลังจากเจ้าหนี้ย่ืนค�ำขอรับช�ำระหน้ีแล้ว เจ้าพนักงาน
พิทักษ์ทรัพย์จะก�ำหนดเวลาการนัดตรวจและโต้แย้งค�ำขอรับช�ำระหนี้ ซ่ึงเจ้าหน้ี ลูกหนี้ หรือ
ผทู้ �ำแผนอาจขอตรวจและโตแ้ ยง้ ค�ำขอรบั ช�ำระหนใี้ นการฟน้ื ฟกู จิ การตอ่ เจา้ พนกั งานพทิ กั ษท์ รพั ย์
ได้ภายใน 14 วัน นับแต่วนั ทีพ่ น้ ก�ำหนดเวลายื่นค�ำขอรับช�ำระหน้ี และเจา้ พนักงานพิทักษ์ทรพั ย์
จะเปน็ ผมู้ อี �ำนาจพจิ ารณาท�ำค�ำสงั่ วา่ จะอนญุ าตใหเ้ จา้ หนแ้ี ตล่ ะรายไดร้ บั ช�ำระหนหี้ รอื ไม่ เพยี งใด
โดยผู้มีส่วนได้เสียอาจยื่นค�ำร้องคัดค้านค�ำส่ังของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ต่อศาลได้ภายใน
14 วัน นบั แตว่ ันทท่ี ราบค�ำส่ังของเจ้าพนกั งานพิทกั ษ์ทรัพย์ เมอ่ื เจ้าพนักงานพทิ ักษท์ รพั ยห์ รือ
ศาลแลว้ แตก่ รณมี คี �ำสง่ั เกย่ี วกบั ค�ำขอรบั ช�ำระหนวี้ า่ ใหเ้ จา้ หนไ้ี ดร้ บั ช�ำระหนเี้ ปน็ จ�ำนวนเทา่ ใดแลว้
ไมไ่ ด้หมายความวา่ เจา้ หนรี้ ายนน้ั ๆ จะได้รับช�ำระหนจ้ี ริงตามจ�ำนวนดงั กลา่ ว การพิจารณาวา่
เจา้ หนแ้ี ตล่ ะรายจะไดร้ บั ช�ำระหนเี้ ทา่ ใดนน้ั ขน้ึ อยกู่ บั แผนฟน้ื ฟกู จิ การซงึ่ ผา่ นการเหน็ ชอบของท่ี
ประชุมเจ้าหนแ้ี ละศาล

7) การประชุมเจ้าหนี้เพื่อพิจารณาแผน หลังจากศาลมีค�ำส่ังตั้งผู้ท�ำแผนแล้ว ภายใน
ก�ำหนดเวลา 3 เดือนนับแต่วันโฆษณาค�ำส่ังต้ังผู้ท�ำแผนในราชกิจจานุเบกษา ให้ผู้ท�ำแผนส่ง
แผนแก่เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์พร้อมด้วยส�ำเนาส่งให้แก่เจ้าหนี้ผู้มีสิทธิออกเสียงและลูกหน้ี
แตห่ ากผทู้ �ำแผนไม่สามารถท�ำแผนไดแ้ ลว้ เสร็จ เมอื่ มเี หตุอนั สมควร ผูท้ �ำแผนอาจย่นื ค�ำรอ้ งต่อ
ศาลขยายระยะเวลาได้ ศาลจะพิจารณาและอาจขยายระยะเวลาใหอ้ ีกได้ไมเ่ กิน 2 คร้ัง ครัง้ ละ
ไม่เกิน 1 เดือน เม่ือได้รับแผนแล้วเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์จะนัดประชุมเจ้าหน้ีผู้มีสิทธิ
ออกเสียงโดยเร็วที่สุดเพื่อปรึกษาลงมติว่าจะยอมรับแผนหรือแผนที่แก้ไขหรือไม่ตามที่ก�ำหนด
ในมาตรา 90/46 วรรคหนึ่ง

8) การพจิ ารณาของศาล หลงั จากประชมุ เจา้ หนเี้ พอื่ พจิ ารณาแผนแลว้ เสรจ็ เจา้ พนกั งาน
พทิ กั ษท์ รพั ยจ์ ะรายงานผลการประชมุ เจา้ หนตี้ อ่ ศาล โดยหากทป่ี ระชมุ เจา้ หนมี้ มี ตไิ มย่ อมรบั แผน

418

ฉบับพิเศษ ประจ�ำ ปี 2564

ศาลจะนดั พจิ ารณาและมคี �ำสง่ั ยกเลกิ ค�ำสง่ั ใหฟ้ น้ื ฟกู จิ การ และถา้ เปน็ กรณลี กู หนถ้ี กู ฟอ้ งใหเ้ ปน็
บคุ คลลม้ ละลายไวก้ อ่ นแลว้ และศาลเหน็ สมควรใหล้ กู หนลี้ ม้ ละลาย ศาลจะมคี �ำสงั่ ใหย้ กค�ำรอ้ งขอ
ฟน้ื ฟูกจิ การเสีย แล้วด�ำเนนิ คดลี ้มละลายทีไ่ ด้ให้งดการพิจารณาไวน้ ้นั ตอ่ ไป สว่ นกรณีทีป่ ระชุม
เจ้าหน้ีมีมติยอมรับแผน ศาลจะก�ำหนดวันนัดพิจารณาแผนเป็นการด่วน เพื่อพิจารณาว่าจะ
เหน็ ชอบดว้ ยแผนหรอื ไม่ ซงึ่ เหตทุ ตี่ อ้ งมกี ารพจิ ารณาโดยศาลแมว้ า่ แผนนน้ั จะผา่ นการเหน็ ชอบ
ของทป่ี ระชมุ เจา้ หนมี้ าแลว้ เนอื่ งจากกฎหมายฟน้ื ฟกู จิ การตอ้ งการใหศ้ าลเปน็ กลไกการตรวจสอบ
ความชอบดว้ ยกฎหมายของแผนฟน้ื ฟกู จิ การ และคมุ้ ครองสทิ ธขิ องเจา้ หนท้ี กุ ฝา่ ยโดยเฉพาะฝา่ ย
ทไ่ี ม่ได้ลงมติยอมรับแผนให้ได้รบั การปฏิบตั อิ ยา่ งเปน็ ธรรมภายใต้แผนฟืน้ ฟกู ิจการ

ในการพิจารณาศาลจะมีค�ำส่ังเห็นชอบด้วยแผนก็ต่อเมื่อแผนเป็นไปตามหลักเกณฑ์ที่
ก�ำหนดไว้ในมาตรา 90/58 วรรคหน่ึง พระราชบญั ญัติลม้ ละลาย พ.ศ. 2483 กลา่ วคือ แผนฟน้ื ฟู
กิจการน้ันมีรายการครบถ้วนตามที่กฎหมายก�ำหนด ข้อเสนอการช�ำระหนี้ให้แก่บรรดาเจ้าหน้ี
ตามแผนไมท่ �ำใหเ้ จา้ หนไ้ี ดเ้ ปรยี บเสยี เปรยี บกนั โดยไมเ่ ปน็ ธรรม รวมทง้ั ยงั ตอ้ งพจิ ารณาปจั จยั อนื่
ทเี่ กย่ี วขอ้ ง เชน่ แผนฟน้ื ฟกู จิ การนน้ั มโี อกาสความเปน็ ไปไดห้ รอื ไม่ และแผนนนั้ จะตอ้ งเปน็ ไปโดย
สจุ รติ เปน็ ตน้ นอกจากนน้ั หากด�ำเนนิ การเปน็ ผลส�ำเรจ็ ตามแผน เจา้ หนจี้ ะไดร้ บั ช�ำระหนเี้ มอื่ คดิ
เปน็ มลู คา่ ปจั จบุ นั แลว้ ไมน่ อ้ ยกวา่ การใหล้ กู หนเี้ ขา้ สกู่ ระบวนการลม้ ละลาย หากไมไ่ ดค้ วามเชน่ นนั้
ศาลจะมคี �ำสัง่ ไมเ่ ห็นชอบดว้ ยแผน และนัดพิจารณาต่อไปวา่ สมควรให้ลกู หนี้ล้มละลายหรือไม่

9) การบริหารแผนฟืน้ ฟูกจิ การ หลงั จากศาลมีค�ำสัง่ เหน็ ชอบดว้ ยแผน ให้ศาลแจ้งค�ำส่ัง
นน้ั แกผ่ บู้ รหิ ารแผนและผทู้ �ำแผน บรรดาสทิ ธแิ ละอ�ำนาจหนา้ ทข่ี องผทู้ �ำแผนตกเปน็ ของผบู้ รหิ าร
แผนต้ังแต่ผู้บริหารแผนได้ทราบค�ำส่ังศาล และผู้บริหารแผนจะเป็นผู้ด�ำเนินการตามแผนฟื้นฟู
กิจการน้ันต่อไป โดยระหว่างการปฏิบัติตามแผน ผู้บริหารแผนจะรายงานผลการด�ำเนินงาน
ให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ทราบทุกไตรมาส เพื่อก�ำกับดูแลการท�ำหน้าที่ของผู้บริหารแผน
ซ่ึงหากผู้บริหารแผนไม่สามารถปฏิบัติตามแผนได้หรือขาดคุณสมบัติตามท่ีกฎหมายก�ำหนด
ศาลสามารถถอดถอนผู้บริหารแผนคนเดิมให้พ้นจากต�ำแหน่ง แล้วให้ท่ีประชุมเจ้าหนี้พิจารณา
เลอื กผบู้ ริหารแผนคนใหมม่ าปฏิบตั หิ นา้ ที่แทนได้

เมอื่ ผบู้ รหิ ารของลกู หนี้ ผบู้ รหิ ารแผน ผบู้ รหิ ารแผนชวั่ คราวหรอื เจา้ พนกั งานพทิ กั ษท์ รพั ย์
แลว้ แตก่ รณเี หน็ วา่ การฟน้ื ฟกู จิ การไดด้ �ำเนนิ การเปน็ ผลส�ำเรจ็ ตามแผนแลว้ จะรายงานศาลขอให้
ศาลมีค�ำสง่ั ยกเลกิ การฟนื้ ฟกู ิจการโดยไมช่ ักชา้ ซึ่งหากศาลพิจารณาได้ความวา่ การฟื้นฟูกจิ การ
เป็นผลส�ำเรจ็ ตามแผนจริง กใ็ หศ้ าลมคี �ำสั่งยกเลกิ การฟนื้ ฟกู จิ การ แต่หากการฟ้ืนฟูกิจการยังไม่
เปน็ ผลส�ำเรจ็ ตามแผนและยงั เหลอื ระยะเวลาการด�ำเนนิ การตามแผนกใ็ หศ้ าลมคี �ำสง่ั ด�ำเนนิ การ

419

วารสารกฎหมาย ศาลอุทธรณค์ ดีช�ำ นัญพเิ ศษ

ฟื้นฟูกิจการต่อไป ถ้าในระหว่างนั้นระยะเวลาตามแผนส้ินสุดลงแล้ว แต่เป็นท่ีเห็นได้ชัดว่า
แผนด�ำเนินการมาใกล้จะส�ำเร็จแล้ว ศาลจะขยายระยะเวลาด�ำเนินการตามแผนต่อไปอีก
ตามควรแกก่ รณกี ไ็ ด้ แตห่ ากปรากฏวา่ เมอ่ื ครบระยะเวลาด�ำเนนิ การตามแผนแลว้ การฟน้ื ฟกู จิ การ
ยงั ไมเ่ ปน็ ผลส�ำเรจ็ ตามแผน เมอื่ ผบู้ รหิ ารแผน ผบู้ รหิ ารแผนชวั่ คราวหรอื เจา้ พนกั งานพทิ กั ษท์ รพั ย์
แล้วแตก่ รณี รายงานให้ศาลทราบ ศาลจะนัดพจิ ารณาเป็นการดว่ นโดยพจิ ารณาพยานหลักฐาน
ในส�ำนวนและฟังค�ำช้ีแจงของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ เจ้าหน้ี และค�ำคัดค้านของลูกหนี้
ถ้าศาลเห็นสมควรให้ลูกหนี้ล้มละลายศาลจะมีค�ำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของลูกหน้ีเด็ดขาด
แตถ่ ้าศาลไม่เหน็ สมควรใหล้ กู หนล้ี ม้ ละลาย ศาลจะมคี �ำสั่งยกเลกิ การฟ้นื ฟูกจิ การ

แม้วัตถุประสงค์ของกระบวนพิจารณาคดีล้มละลายและคดีฟื้นฟูกิจการจะมีส่วนที่
คล้ายกันคือ ต้องการให้มีการจัดการรวบรวมทรัพย์สินของลูกหนี้ผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวเพ่ือน�ำมา
จัดสรรช�ำระหนี้ให้แก่เจ้าหนี้ท้ังหลายอย่างเป็นธรรม แต่อย่างไรก็ตาม ส�ำหรับคดีฟื้นฟูกิจการ
ยังมีวัตถุประสงค์ที่เป็นหลักส�ำคัญซึ่งแตกต่างจากคดีล้มละลายคือ การท�ำให้กิจการของลูกหนี้
สามารถด�ำเนินธุรกิจต่อไปได้ และให้เจ้าหนี้ทั้งหลายได้รับช�ำระหนี้ไม่น้อยกว่ากรณีที่
ศาลพพิ ากษาใหล้ กู หนลี้ ม้ ละลาย ดงั นน้ั หากกจิ การของลกู หนยี้ งั มศี กั ยภาพทจ่ี ะสามารถพลกิ ฟน้ื
ข้ึนมาได้และมีช่องทางในการฟื้นฟูกิจการโดยมีวิธีการจัดการให้การฟื้นฟูกิจการเป็นผลส�ำเร็จ
แต่ประสบปัญหาในการเจรจาปรับโครงสร้างหน้ีกับเจ้าหนี้ท่ีมีจ�ำนวนมาก การใช้กระบวนการ
ตามกฎหมายฟ้นื ฟกู จิ การเพอื่ ปรับโครงสร้างหน้ีและโครงสรา้ งกจิ การอาจถือไดว้ ่า เป็นแนวทาง
การแก้ไขปัญหาทางการเงินของลูกหน้ีท่ีมีประสิทธิภาพ เพราะแม้จะมีขั้นตอนทางกฎหมาย
ทซ่ี บั ซอ้ นแตก่ ม็ กี ลไกทชี่ ว่ ยรกั ษามลู คา่ ของกจิ การลกู หนใี้ นระหวา่ งกระบวนการฟน้ื ฟกู จิ การ แต่
หากกจิ การของลกู หนเ้ี ปน็ กจิ การทไี่ มม่ ศี กั ยภาพทจ่ี ะแขง่ ขนั และไมม่ ชี อ่ งทางในการฟน้ื ฟกู จิ การได้
การเข้าสู่กระบวนการช�ำระบัญชีหรือล้มละลายเพื่อน�ำทรัพย์สินของกิจการออกขายน�ำเงิน
มาช�ำระหน้ีใหแ้ กเ่ จ้าหนท้ี ้ังหลายภายใตห้ ลกั เกณฑ์ของกฎหมาย ก็อาจเปน็ ประโยชน์แก่เจา้ หนี้
ลูกหน้ี และผู้มีส่วนได้เสยี มากกว่า

สภาพปญั หาของธรุ กจิ สายการบนิ ในประเทศไทยในชว่ งสถานการณก์ าร
แพร่ระบาดของโควิด-19

สภาพเศรษฐกจิ และสงั คมทเี่ ปลยี่ นแปลงไปอยา่ งรวดเรว็ โดยเฉพาะในชว่ งประมาณ 10 ปี
ที่ผ่านมา ท�ำให้องค์กรธุรกิจเกือบทุกประเภทต้องแข่งขันกันในทางการค้าเพ่ือให้ธุรกิจอยู่รอด
ธุรกิจอุตสาหกรรมการบินก็เช่นกัน ที่ต้องประกอบกิจการภายใต้การแข่งขันท่ีสูงมาก ทั้งใน

420

ฉบับพิเศษ ประจ�ำ ปี 2564

ภาคอตุ สาหกรรมการบนิ ระหวา่ งประเทศทมี่ กี ารขยายเครอื ขา่ ยเพมิ่ ความถเี่ ทยี่ วบนิ และการเปดิ
เสน้ ทางบินใหมข่ องทัง้ สายการบนิ ทใี่ หบ้ รกิ ารเตม็ รูปแบบและสายการบนิ ตน้ ทนุ ตำ�่ ของประเทศ
ต่าง ๆ ซึ่งขยายตัวมายังประเทศไทยอย่างต่อเนื่อง โดยมีการแข่งขันด้านราคาอย่างรุนแรง
บางสายการบินอาจมีต้นทุนราคาน้�ำมันเช้ือเพลิงที่ต่�ำกว่าสายการบินอ่ืนเนื่องจากประกอบ
กิจการในประเทศท่ีเป็นแหล่งทรัพยากร ท�ำให้ได้เปรียบในการก�ำหนดราคาค่าโดยสาร หรือ
สายการบินต้นทุนต�่ำหลายรายมีการพัฒนาเป็นเครือข่ายสายการบินเชื่อมโยงเส้นทางระหว่าง
สายการบนิ ภายในกลมุ่ และสรา้ งพนั ธมติ รทางการบนิ ระหวา่ งสายการบนิ ตน้ ทนุ ตำ่� ดว้ ยกนั ท�ำให้
เกิดข้อได้เปรียบในการแข่งขันกับสายการบินอ่ืน ประกอบกับการมีสายการบินเข้ามาแข่งขันให้
บรกิ ารภายในประเทศเพม่ิ มากขน้ึ อตุ สาหกรรมการบนิ ในประเทศไทยจงึ ตอ้ งเผชญิ กบั การแขง่ ขนั
ด้านราคาทัง้ จากสายการบินต้นทุนต�่ำเดิมและสายการบนิ ตน้ ทนุ ตำ�่ รายใหม่หลายราย

นอกจากน้ัน ปัจจัยภายนอกเกี่ยวกับสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัส
โคโรนา 2019 หรือโควดิ -19 ย่ิงซ�้ำเติมปัญหาของธุรกิจสายการบินของประเทศให้แย่มากยิ่งขน้ึ
สถานการณก์ ารแพรร่ ะบาดของโรคติดเชือ้ โควดิ -19 ท่เี ริ่มต้นในประเทศจีน ในเวลาไมน่ านก็เกิด
การแพร่ระบาดเพ่มิ ขนึ้ ในอกี หลายประเทศอยา่ งรวดเรว็ และยง่ิ ขยายการแพรร่ ะบาดออกไปใน
วงกวา้ ง ประชาชนในหลายประเทศตดิ เช้อื จนรฐั บาลของหลายประเทศรวมถงึ ประเทศไทยต้อง
ประกาศใช้มาตรการปิดเมือง (ล็อกดาวน์) หยุดการท�ำงานและการเดินทาง ย่ิงผู้ติดเช้ือท่ัวโลก
มีจ�ำนวนเพ่ิมสูงขึ้น มาตรการควบคุมกิจกรรมทางเศรษฐกิจและการเดินทางของแต่ละประเทศ
กด็ �ำเนนิ การอยา่ งตอ่ เนอื่ ง สรา้ งผลกระทบอยา่ งรนุ แรงตอ่ เศรษฐกจิ ทวั่ โลกทง้ั ในภาคอตุ สาหกรรม
และภาคการบริการอย่างท่ีไม่เคยประสบมาก่อน ท�ำให้กิจการสายการบินมีรายรับลดลงและ
ประสบภาวะขาดสภาพคล่องทางการเงินอย่างหนัก เพราะไม่สามารถท�ำการบินเพื่อสร้าง
รายได้ ในขณะที่ยังแบกรับค่าใช้จ่ายและภาระหนี้ท่ีต้องช�ำระตามปกติเป็นจ�ำนวนสูง ทั้งการท่ี
ไม่สามารถให้บริการขนส่งผู้โดยสารอย่างกระทันหัน ท�ำให้ลูกค้าซ่ึงเป็นผู้โดยสารที่จองหรือซื้อ
บัตรโดยสารล่วงหน้าต้องขอยกเลิกหรือถูกยกเลิกบัตรโดยสารและขอเงินคืนเป็นจ�ำนวนมาก
จงึ เกิดภาระหนีเ้ พิ่มมากขึ้น

สภาวะปัญหาท่ีเกิดข้ึนย่อมกระทบต่อสถานะทางการเงินของวิสาหกิจต่าง ๆ และ
ประชาชนในประเทศอยา่ งรนุ แรง โดยเฉพาะกจิ การขนาดใหญท่ ตี่ อ้ งใชเ้ งนิ ทนุ หมนุ เวยี นจ�ำนวนมาก
และมีหน้ีสินต่อทุนสูง ดังเช่นธุรกิจสายการบินย่อมได้รับผลกระทบโดยตรง รายได้ท่ีเคยมี
จ�ำนวนมากจากการเดินทางกลับต้องสูญหายไปในทันทีทันใด โดยปกติของธุรกิจสายการบิน
เปน็ ธุรกจิ ทีม่ ีต้นทุนคา่ ใชจ้ ่ายค่อนขา้ งสงู และมภี าระหน้ีสนิ จ�ำนวนมาก ธรุ กิจสายการบินจึงต้อง

421

วารสารกฎหมาย ศาลอทุ ธรณ์คดชี ำ�นญั พเิ ศษ

อาศัยการให้บริการหรอื การด�ำเนินธรุ กิจอยา่ งตอ่ เนอ่ื งเพ่ือให้กจิ การมีผลก�ำไร เม่อื รายได้ลดลง
อย่างรวดเร็วย่อมประสบปัญหาการขาดสภาพคล่องทางการเงินอย่างหนักและไม่อาจช�ำระหน้ี
ทีถ่ ึงก�ำหนดช�ำระใหแ้ ก่เจา้ หน้ไี ด้ตามปกติ จนท�ำใหเ้ กิดการผิดนัดช�ำระหน้แี ก่เจา้ หนจี้ �ำนวนมาก
ท้ังผลกระทบดังกล่าวย่อมไม่ได้เกิดกับธุรกิจสายการบินเพียงอย่างเดียว แต่เกิดผลกระทบเป็น
ลูกโซ่กับธุรกจิ ทเ่ี กยี่ วข้องซงึ่ ต้องพ่ึงพารายได้หรือเปน็ คู่ค้ากับธรุ กจิ สายการบนิ น้นั ดว้ ย

การใช้กระบวนการทางกฎหมายแก้ปัญหาทางด้านการเงินของธุรกิจ
สายการบนิ ของไทย

ธุรกิจสายการบินของประเทศไทยที่ประสบวิกฤตทางการเงิน โดยปกติย่อมเป็นองค์กร
ธุรกิจท่ีมีช่ือเสียงเป็นที่รู้จัก และเป็นองค์กรหลักในการด�ำเนินธุรกิจของประเทศด้านการขนส่ง
ผู้โดยสารและสนิ คา้ การให้บรกิ ารคลงั สินคา้ ตลอดจนการท่องเทีย่ ว ซึง่ เปน็ อุตสาหกรรมหลกั
ในการขับเคล่ือนเศรษฐกิจของประเทศ กิจการดังกล่าวย่อมมีเจ้าหนี้ไม่ว่าจะเป็นเจ้าหนี้องค์กร
ธุรกิจขนาดใหญ่ เจ้าหน้ีรายย่อย และผู้มีส่วนได้เสียท่ีเก่ียวข้อง ไม่ว่าจะเป็นพนักงานลูกจ้าง
และกิจการคู่ค้าจ�ำนวนมาก การหาแนวทางร่วมกันระหว่างผู้เก่ียวข้องทุกฝ่ายเพ่ือเจรจาปรับ
โครงสร้างหน้ีและปรับโครงสร้างองค์กรตามปกติย่อมท�ำได้ยากเป็นอย่างย่ิง ขณะที่หากระยะ
เวลาลว่ งเลยไปยอ่ มท�ำใหอ้ งคก์ รธรุ กจิ นน้ั ประสบปญั หาหนกั หนว่ งขนึ้ การแสวงหาแหลง่ เงนิ ทนุ
ใหม่เพ่ือใช้เป็นทุนหมุนเวียนในกิจการก็เป็นไปโดยล�ำบาก และกระทบต่อระบบเศรษฐกิจของ
ประเทศอย่างหลีกเลย่ี งไมไ่ ด้

การหาแนวทางแกไ้ ขปญั หาทางดา้ นการเงนิ ของกจิ การทเี่ หมาะสมและไดป้ ระโยชนส์ งู สดุ
กับทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง โดยอาศัยกระบวนการทางกฎหมายท่ีมีประสิทธิภาพเข้ามาช่วยเหลือ
เพ่ือให้ธุรกิจสายการบินได้มีโอกาสเริ่มต้นและยังคงสภาพในการด�ำเนินธุรกิจต่อไปได้ ซึ่งก็คือ
การรอ้ งขอฟน้ื ฟกู จิ การ ตามพระราชบญั ญตั ลิ ม้ ละลาย พ.ศ. 2483 ยอ่ มเปน็ ทางเลอื กส�ำคญั
ประการหนงึ่

อยา่ งไรกต็ ามหากใชก้ ระบวนการฟน้ื ฟกู จิ การตามกฎหมาย กจิ การสายการบนิ นน้ั กต็ อ้ ง
แสดงให้เจ้าหนี้ท้ังหลายยอมรับและสามารถพิสูจน์ต่อศาลตามเง่ือนไขของกฎหมายด้วย อาทิ
กิจการของตนมีพื้นฐานธุรกิจท่ีดีและยังมีศักยภาพ ปัญหาความมีหน้ีสินล้นพ้นตัวหรือการท่ี
ไม่สามารถช�ำระหน้ีตามก�ำหนดได้ มิได้เกิดจากเหตุปัจจัยพ้ืนฐานธุรกิจของลูกหน้ี แต่เหตุที่
ท�ำให้ลูกหน้ีประสบปัญหาทางการเงินเกิดจากปัจจัยหลากหลายประการรวมทั้งปัจจัยท่ีไม่อาจ
คาดหมายได้ ประกอบกบั กจิ การนน้ั มชี อ่ งทางในการฟน้ื ฟกู จิ การเพอื่ แกไ้ ขปญั หาหนสี้ นิ ได้ ไมว่ า่

422

ฉบับพิเศษ ประจ�ำ ปี 2564

จะเป็นด้วยการปรบั โครงสรา้ งหนเี้ พอ่ื ขยายระยะเวลาช�ำระหน้ี หรือปรบั ลดเงินต้นและดอกเบยี้
ท้ังหมดหรือบางส่วน หรือพักการช�ำระหนี้เงินต้นและดอกเบ้ีย หรือปรับโครงสร้างทุนตาม
ความเหมาะสมภายใต้แผนฟ้ืนฟูกจิ การ ตลอดจนความสามารถหาแหลง่ เงินทุนเพิ่มเติม อีกท้ัง
สามารถบริหารจัดการทรัพย์สินและกิจการอย่างมีประสิทธิภาพ มีการปรับเปลี่ยนโครงสร้าง
การบริหารจัดการองค์กรและหน่วยธุรกิจต่าง ๆ ท่ีเก่ียวข้องให้มีความคล่องตัวลดต้นทุนที่
ไมจ่ �ำเป็น ซึ่งหากท�ำได้ส�ำเร็จแล้วเจ้าหนจ้ี ะได้รับช�ำระหนี้มากกว่ากรณีทีล่ กู หน้ลี ม้ ละลาย

ในสว่ นของธรุ กจิ สายการบนิ บางรายทอี่ าจประสบปญั หาการขาดสภาพคลอ่ งทางการเงนิ
และมีหน้ีสินล้นพ้นตัวเช่นกัน แต่อยู่ในสถานะที่ต้องการแก้ไขปัญหาของกิจการโดยอาศัย
กระบวนการตามกฎหมายลม้ ละลายแทนการรอ้ งขอฟน้ื ฟกู จิ การ อาจสามารถด�ำเนนิ การไดโ้ ดย
ให้ผู้ช�ำระบัญชีของบริษัทร้องขอให้บริษัทล้มละลายต่อศาลล้มละลายกลาง ตามนัยมาตรา 88
พระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 ซึ่งกฎหมายให้อ�ำนาจผู้ช�ำระบัญชีของห้างหรือบริษัท
หรอื นติ บิ คุ คลอน่ื ๆ ตามทกี่ ฎหมายก�ำหนดซงึ่ มกี ารช�ำระบญั ชแี ลว้ สามารถยนื่ ค�ำรอ้ งขอตอ่ ศาล
ขอใหส้ ง่ั ให้นติ ิบุคคลน้นั ลม้ ละลายได้ หากปรากฏวา่ เมื่อเงินลงทนุ หรอื เงินคา่ หุ้นได้ใช้เสร็จหมด
แล้ว สินทรัพย์ยังไม่พอกับหนี้สิน หมายถึง ไม่สามารถน�ำทรัพย์สินของนิติบุคคลไปช�ำระหน้ี
ท่ีมีอยู่ได้ครบถ้วน ไม่ว่าทรัพย์สินจะไม่พอกับหน้ีสินมากน้อยเท่าใดก็ตาม ในกระบวนการน้ี
หากเปน็ ไปตามเง่อื นไขท่ีกฎหมายก�ำหนด ศาลลม้ ละลายกลางก็จะมีค�ำส่ังพิทกั ษ์ทรัพย์เดด็ ขาด
ตามพระราชบัญญัติล้มละลายฯ ต่อไป โดยก�ำกับการรวบรวมจัดการจ�ำหน่ายทรัพย์สินของ
เจา้ พนักงานพทิ กั ษท์ รพั ย์เพอื่ ใหเ้ กดิ ความเป็นธรรมและประโยชนส์ ูงสุด

บทบาทของศาลลม้ ละลายกลางกบั แนวทางการแกป้ ญั หาทางการเงนิ ของ
ธรุ กิจสายการบินของไทย

ธุรกิจสายการบินท่ีมีแนวทางการแก้ไขปัญหาโดยใช้การเข้าสู่กระบวนการทางกฎหมาย
ไมว่ า่ เปน็ คดลี ม้ ละลายหรอื คดฟี น้ื ฟกู จิ การกต็ าม องคก์ รส�ำคญั ทขี่ บั เคลอื่ นและมบี ทบาทอยา่ งมาก
ในกระบวนการทางกฎหมายท้ังสองรูปแบบก็คือ ศาลล้มละลายกลางซึ่งมีฐานะเป็นศาลช้ันต้น
และศาลช�ำนัญพิเศษ ประกอบไปด้วยผู้พิพากษาผู้มีความรู้ความสามารถและความเช่ียวชาญ
เฉพาะด้านกฎหมายลม้ ละลายและฟน้ื ฟูกิจการเป็นผทู้ �ำการพิจารณาและพิพากษาคดี

บทบาทของศาลล้มละลายกลางโดยหลักท่ัวไปคือ การท�ำหน้าที่ปฏิบัติภารกิจตามท่ี
กฎหมายมอบหมาย ก�ำกับดูแลตรวจสอบการด�ำเนินกระบวนพิจารณาในส่วนต่าง ๆ เพ่ือให้
กระบวนการลม้ ละลายและการฟน้ื ฟกู จิ การด�ำเนนิ การไปตามหลกั เกณฑข์ องกฎหมายซงึ่ ไดก้ ลา่ ว

423

วารสารกฎหมาย ศาลอุทธรณค์ ดชี ำ�นัญพเิ ศษ

ไปข้างต้น อย่างไรก็ดี บริบทในสังคมท่ีเปล่ียนแปลงไปท�ำให้ศาลต้องปรับบทบาทขององค์กร
ให้สอดคล้องกับความต้องการของสังคม โดยศาลเพิ่มบทบาทการก�ำกับดูแลและตรวจสอบ
กระบวนพจิ ารณาในหลาย ๆ ขนั้ ตอน เพอื่ ใหก้ ระบวนพจิ ารณาเปน็ ไปอยา่ งสะดวก รวดเรว็ และ
เปน็ ธรรมกบั คคู่ วามและผู้มีสว่ นที่เก่ยี วขอ้ ง

ในการด�ำเนนิ กระบวนพจิ ารณาของศาลลม้ ละลายกลาง ตามมาตรา 19 แหง่ พระราชบญั ญตั ิ
จัดตั้งศาลล้มละลายและวิธีพิจารณาคดีล้มละลาย พ.ศ. 2542 ให้อ�ำนาจอธิบดีผู้พิพากษา
ศาลล้มละลายกลางออกข้อก�ำหนดใด ๆ เก่ียวกับการด�ำเนินกระบวนพิจารณาและการรับฟัง
พยานหลกั ฐานใชบ้ งั คบั ในศาลลม้ ละลายได้ แตต่ อ้ งไมท่ �ำใหส้ ทิ ธใิ นการตอ่ สคู้ ดอี าญาของจ�ำเลย
ต้องลดน้อยกว่าที่บัญญัติไว้ในกฎหมาย ท้ังนี้ข้อก�ำหนดดังกล่าวต้องได้รับความเห็นชอบจาก
ประธานศาลฎีกาและประกาศในราชกิจจานุเบกษาจึงจะมีผลบังคับใช้ ข้อก�ำหนดคดีล้มละลาย
เปน็ เคร่อื งมอื สนบั สนุนการพจิ ารณาคดีของศาลใหส้ ามารถด�ำเนนิ กระบวนพจิ ารณาเปน็ ไปโดย
สะดวก รวดเร็วและเที่ยงธรรม เชน่

1) ในเร่ืองการติดต่อระหว่างศาลล้มละลายกับศาลอ่ืน หรือระหว่างศาลล้มละลายกับ
ค่คู วาม เจ้าพนักงานพทิ ักษ์ทรพั ย์ เจ้าพนกั งานบังคบั คดี หรือผู้เกี่ยวข้องในคดี อาจท�ำโดยทาง
โทรสาร ส่อื อเิ ล็กทรอนกิ ส์ หรือสื่อทางเทคโนโลยีสารสนเทศประเภทอื่นกับศาลแทนการตดิ ตอ่
โดยทางไปรษณีย์ด่วนพิเศษหรือประกอบกันก็ได้ โดยค�ำนึงถึงความจ�ำเป็นเร่งด่วน และ
ความเหมาะสมแกล่ กั ษณะเนอื้ หาของเรอื่ งทที่ �ำการตดิ ตอ่ รวมทงั้ จ�ำนวนและลกั ษณะของเอกสาร
หรือวตั ถอุ ่ืนท่ีเก่ยี วข้อง ซงึ่ แกไ้ ขตามขอ้ ก�ำหนดคดีลม้ ละลาย (ฉบับท่ี 2) พ.ศ. 2563 ท�ำให้เกดิ
ความสะดวกรวดเร็วในคดีฟื้นฟูกิจการท่ีต้องมีข้ันตอนการประกาศนัดไต่สวนและส่งส�ำเนา
ค�ำร้องขอฟนื้ ฟูกจิ การให้แก่บรรดาเจ้าหน้ซี ่งึ มจี �ำนวนมากเพื่อใช้สิทธิคดั คา้ น โดยเฉพาะในคดีที่
ลกู หนเี้ ปน็ องคก์ รธรุ กจิ ขนาดใหญท่ มี่ เี จา้ หนผ้ี มู้ สี ว่ นไดเ้ สยี นบั หมน่ื หรอื นบั แสนราย ซง่ึ หากใชก้ าร
ด�ำเนินกระบวนพจิ ารณาเชน่ เดียวกบั คดแี พ่งท่วั ไปอาจไมเ่ กดิ ประสทิ ธภิ าพและไมส่ อดคล้องกบั
วัตถุประสงคข์ องกฎหมาย

2) การอนญุ าตใหส้ บื พยานบคุ คลโดยระบบการประชมุ ทางจอภาพหรอื การประชมุ ทาง
อนิ เทอรเ์ นต็ โดยใหถ้ อื เสมอื นวา่ เปน็ การด�ำเนนิ กระบวนพจิ ารณาในหอ้ งพจิ ารณาของศาล ตาม
ขอ้ ก�ำหนดคดีลม้ ละลาย พ.ศ. 2549 ข้อ 19 ท�ำใหเ้ กิดความสะดวกในการสบื พยานหลกั ฐานต่อ
ศาล เน่ืองจากในคดีฟื้นฟูกิจการซ่ึงเป็นองค์กรธุรกิจขนาดใหญ่อาจเกี่ยวข้องกับผู้มีส่วนได้เสีย
ทั้งในและต่างประเทศ และลดปัญหาการเดินทางในภาวะการระบาดของโรคติดต่อร้ายแรง
เป็นต้น

424

ฉบับพิเศษ ประจ�ำ ปี 2564

บทบาทของศาลลม้ ละลายกลางในเชงิ กฎหมายสารบญั ญตั ิ คอื การใชด้ ลุ พนิ จิ อ�ำนาจทาง
ตลุ าการ อนั เปน็ บทบาทในทางเศรษฐกจิ เพอื่ คมุ้ ครองเจา้ หนใี้ หไ้ ดร้ บั ช�ำระหนอ้ี ยา่ งเปน็ ธรรมและ
เกิดประโยชน์สูงสุดแกเ่ จ้าหน้ที ้ังหลายตลอดจนระบบเศรษฐกจิ ของประเทศ รวมท้ังท�ำใหล้ ูกหน้ี
ยังด�ำเนินกิจการต่อไปได้อันจะเป็นประโยชน์ทั้งแก่ลูกหนี้ ลูกจ้าง และผู้ประกอบธุรกิจร่วมกับ
ลูกหน้ี เช่น ในคดีฟื้นฟูกิจการ ศาลจะท�ำหน้าท่ีเป็นกลไกกลางเข้ามาก�ำกับการปรับโครงสร้าง
หนี้และโครงสร้างกิจการตามแผน โดยศาลมีอ�ำนาจท�ำค�ำสั่งให้ความเห็นชอบหรือไม่เห็นชอบ
ด้วยแผนฟ้นื ฟกู จิ การ ในขอ้ น้ศี าลจ�ำเป็นตอ้ งพจิ ารณาข้อคดั คา้ นของลูกหนหี้ รอื เจ้าหนี้เสยี งขา้ ง
นอ้ ย อนั เปน็ การรกั ษาสทิ ธิและอ�ำนาจการเจรจาตอ่ รองระหว่างเจา้ หน้ีเสยี งข้างมากและเจ้าหน้ี
เสยี งขา้ งน้อย รวมถึงลูกหน้ีใหเ้ กิดความเปน็ ธรรมด้วยเชน่ กนั แตกต่างไปจากการปรบั โครงสร้าง
หนนี้ อกศาลซงึ่ เปน็ เรอื่ งการเจรจาตอ่ รองระหวา่ งเจา้ หนแ้ี ละลกู หนเ้ี ฉพาะรายเทา่ นนั้ โดยศาลจะ
ไม่ได้เข้ามาเกี่ยวข้อง ท้ังน้ี ในการพิจารณาแผนฟื้นฟูกิจการของศาลจะให้ความส�ำคัญในเร่ือง
รูปแบบและเนื้อหาตามทกี่ ฎหมายก�ำหนด โดยศาลจะพจิ ารณาในภาพรวมวา่ เนอื้ หาของแผน
ฟื้นฟูกิจการขัดต่อกฎหมายหรือไม่ เช่น ขัดต่อบทบัญญัติหรือกฎหมายท่ีเกี่ยวด้วยความสงบ
เรยี บรอ้ ยหรอื ไม่ แผนมคี วามเปน็ ธรรมตอ่ ทงั้ เจา้ หนเ้ี สยี งขา้ งนอ้ ยและเจา้ หนเี้ สยี งขา้ งมากหรอื ไม่
และผู้ท�ำแผนท�ำแผนโดยสุจริตหรือไม่ อันเป็นการใช้อ�ำนาจทางตุลาการเพื่อคุ้มครองเจ้าหน้ี
เสยี งขา้ งนอ้ ยใหไ้ ดร้ บั ความเปน็ ธรรมโดยเทา่ เทยี ม หากศาลพจิ ารณาแลว้ เหน็ วา่ แผนฟน้ื ฟกู จิ การ
ไม่ชอบด้วยกฎหมาย ไม่เป็นธรรมหรือเป็นการเลือกปฏิบัติ ศาลมีอ�ำนาจที่จะไม่เห็นชอบด้วย
ในแผนฟ้นื ฟูกิจการน้นั นอกจากนั้นในขั้นตอนอน่ื ของกฎหมายฟนื้ ฟูกิจการก็เปิดโอกาสให้ศาล
ใชด้ ลุ พนิ จิ ของตลุ าการเพอื่ ใหเ้ กดิ ความเหมาะสมและเปน็ ธรรมตามขอ้ เทจ็ จรงิ แตล่ ะกรณอี กี ดว้ ย

บทบาทของศาลล้มละลายกลางในการแปลและตีความกฎหมาย เนื่องจากกฎหมาย
ล้มละลายและกฎหมายฟื้นฟูกิจการของไทยเป็นกฎหมายส�ำคัญในการแก้ไขปัญหาเศรษฐกิจ
ของประเทศ แตย่ งั ปรากฏความไมส่ มบรู ณใ์ นบางสว่ นของบทบญั ญตั โิ ดยเฉพาะอยา่ งยง่ิ ในสว่ น
ของกฎหมายฟื้นฟูกิจการ ศาลจึงมีบทบาทส�ำคัญในการใช้และแปลกฎหมายที่มีอยู่ให้เป็นไป
โดยสุจริตและเปน็ แนวบรรทดั ฐานให้แก่สงั คม เพ่อื ช่วยเหลือลูกหน้ที ีป่ ระสบปญั หาทางการเงนิ
ใหส้ ามารถช�ำระหนี้แก่เจา้ หน้ไี ดโ้ ดยเจ้าหนี้ได้รับประโยชน์สงู สุด นอกจากนัน้ ศาลยงั มบี ทบาท
ในการตีความกฎหมายเพื่อให้เกิดการบังคับใช้ได้และให้เกิดการขับเคลื่อนในทางเศรษฐกิจของ
ประเทศ รวมถงึ การตคี วามใหส้ อดคลอ้ งกบั แนวคดิ ซงึ่ เปน็ ทย่ี อมรบั กนั ในสงั คมของประเทศและ
สากล เช่น ในเร่ืองการขอแก้ไขแผนฟื้นฟูกิจการ ซึ่งการขอแก้ไขแผนน้ัน เจ้าหน้ีจะต้องปฏิบัติ
ตามพระราชบัญญตั ิลม้ ละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 90/45 และการทีศ่ าลจะพจิ ารณาแผนที่มี

425

วารสารกฎหมาย ศาลอทุ ธรณ์คดชี ำ�นัญพิเศษ

การแกไ้ ขได้ แผนทม่ี กี ารแกไ้ ขดงั กลา่ วตอ้ งผา่ นการยอมรบั จากทป่ี ระชมุ เจา้ หนตี้ ามมาตรา 90/46
แตอ่ ย่างไรก็ตาม การทกี่ ฎหมายลม้ ละลายก�ำหนดใหศ้ าลเขา้ มามีบทบาทควบคมุ ดูแลการฟน้ื ฟู
กิจการให้เกิดความเป็นธรรมแก่บุคคลที่เกี่ยวข้องทุกฝ่าย เม่ือได้ค�ำนึงถึงประโยชน์ในการฟื้นฟู
กิจการหรือเพื่อให้การฟื้นฟูกิจการด�ำเนินการต่อไปได้ ท้ังกรณีมีเหตุจ�ำเป็นและสมควร ศาลมี
อ�ำนาจส่ังให้รับค�ำร้องขอแก้ไขแผนท่ียื่นล่วงเลยระยะเวลาที่กฎหมายก�ำหนดไว้เพื่อให้ที่ประชุม
เจ้าหนี้พิจารณา ก่อนที่ศาลจะมีค�ำส่ังเห็นชอบด้วยแผนหรือไม่เห็นชอบในช้ันพิจารณาแผน
(เทียบนัยค�ำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4822/2545)

บทสรปุ บทบาทของศาลในกระบวนการทางกฎหมายทง้ั ในสว่ นของกฎหมายลม้ ละลาย
และกฎหมายฟื้นฟูกิจการต่างมีความส�ำคัญอย่างยิ่ง เพราะกฎหมายดังกล่าวเป็นกฎหมาย
ส�ำคัญในทางเศรษฐกิจที่น�ำมาใช้เป็นแนวทางในการแก้ไขปัญหาทางการเงินท่ีเกิดขึ้นได้อย่างมี
ประสทิ ธภิ าพไมว่ า่ ปญั หาทางการเงนิ นนั้ จะเกดิ ขนึ้ กบั องคก์ รธรุ กจิ ขนาดเลก็ หรอื ขนาดยอ่ ม หรอื
ในองคก์ รธรุ กจิ ขนาดใหญซ่ งึ่ มคี วามส�ำคญั ในทางเศรษฐกจิ ระดบั ประเทศอยา่ งธรุ กจิ สายการบนิ
โดยศาลจะเปน็ ผใู้ ชก้ ฎหมาย และตคี วามกฎหมาย เพอื่ ใหเ้ กดิ ความเปน็ ธรรมแกท่ กุ ฝา่ ยทเี่ กยี่ วขอ้ ง
ในกระบวนการ และชว่ ยใหเ้ กดิ การขับเคลอื่ นในทางสังคมเศรษฐกิจของประเทศโดยรวม

426

ฉบบั พิเศษ ประจ�ำ ปี 2564

The Legal Measures for Relief of Debtors’ Financial
Problems During Covid-19 Pandemic

Virat Visitvongsakorn
Justice in the Research Division of the Court of Appeal for Specialized Cases

(Bankruptcy Case Division)

Abstract

Resolving the debt problem during the Covid-19 pandemic is different from
resolving the debt problem during the 1997 financial crisis. The 1997 crisis was a result
of overleverage of companies and failure of the monetary policy by the government.
The recent economic crisis is caused by the pandemic which is an external factor that
companies cannot anticipate. To prevent the spread of Covid-19, lockdown and social
distancing measures have been imposed, which subsequently reduce economic activities
and consumption immensely. Such preventative measures affect earnings of both
businesses and households. Therefore, legal measures and alternative dispute resolution
become necessary to relieve debts of companies. Additionally, monetary policies by
the Bank of Thailand and stimulus plans by the government are necessary to allow
business and financial sectors to survive until the economic activities are back to normal
at the end of the pandemic or when people are fully vaccinated.

427



ฉบับพิเศษ ประจ�ำ ปี 2564

มาตรการทางกฎหมายกับการแก้ไขปญั หาลกู หนี้
ท่ปี ระสบปัญหาทางการเงนิ ในชว่ งวกิ ฤตโควิด-19

วริ ัตน์ วิศษิ ฏ์วงศกร*

นับต้ังแต่ช่วงต้นปี 2563 สถานการณ์การแพร่ระบาดของเช้ือไวรัสโควิด-19
ทวีความรุนแรงและขยายขอบเขตไปในหลายประเทศทั่วโลกและเมื่อวันท่ี 11 มีนาคม 2563
องคก์ ารอนามยั โลก (WHO) ไดป้ ระกาศใหเ้ ปน็ การแพรร่ ะบาดครงั้ ใหญ่ (Pandemic) มาตรการ
ควบคมุ การระบาดทเ่ี ขม้ งวดและการจ�ำกดั การเดนิ ทางในประเทศและระหวา่ งประเทศสง่ ผลกระทบ
ต่อเศรษฐกิจและตลาดการเงินโลกรวมท้ังประเทศไทยซึ่งมีภาพรวมเศรษฐกิจท่ีชะลอตัวลง
โดยธนาคารแห่งประเทศไทยคาดการณ์ว่าปี 2563 ประเทศไทยมีค่าผลิตภัณฑ์รวมในประเทศ
(GDP)1 ติดลบที่ร้อยละ -6.6 ซึ่งติดลบมากท่ีสุดนับจากวิกฤตทางเศรษฐกิจปี 2540 และ
หากการแพรร่ ะบาดของเชอื้ ไวรสั โควดิ -19 ระลอกใหมช่ ว่ งตน้ ปี 2564 ไมร่ นุ แรงมาก เศรษฐกจิ ไทย
คาดวา่ จะฟนื้ กลับมาขยายตัวทีร่ อ้ ยละ 3.2 แตเ่ ศรษฐกจิ จะพลกิ ฟืน้ กลับมาเท่ากับชว่ งกอ่ นเกิด
การแพร่ระบาดของเชอ้ื ไวรสั โควดิ -19 ต้องใชเ้ วลาไมต่ ่ำ� กวา่ 2 ป2ี

ส�ำหรับวิกฤตทางเศรษฐกิจเมื่อปี 2540 เพ่ือแก้ไขปัญหาดุลการช�ำระเงินระยะส้ัน
ประเทศไทยไดข้ อความชว่ ยเหลอื ทางการเงนิ จากกองทนุ การเงนิ ระหวา่ งประเทศ (International
Monetary Fund : IMF) และด�ำเนินการออกกฎหมายจ�ำนวน 11 ฉบับ ตามเกณฑ์ปฏิบัติ
(performance criteria) ทไี่ ดผ้ กู พนั ไวใ้ นจดหมายแสดงเจตจ�ำนง (Letter of Intent) โดยกลมุ่ กฎหมาย
ท่ีเป็นการเพิ่มประสิทธิภาพความสะดวกรวดเร็วในการบริหารจัดการหน้ีสินทางธุรกิจของ
ภาคเอกชนมี 5 ฉบบั ไดแ้ ก่ (1) พระราชบญั ญตั ลิ ม้ ละลาย (ฉบบั ท่ี 5) พ.ศ. 2542 (ปรบั ปรงุ กฎหมาย
ในส่วนล้มละลายและฟ้นื ฟูกิจการ) (2) พระราชบัญญัตจิ ดั ตั้งศาลลม้ ละลายและวิธีพจิ ารณาคดี
ล้มละลาย พ.ศ. 2542 (ปรับปรุงหลักเกณฑ์การอุทธรณ์คดีล้มละลายและฟื้นฟูกิจการ)
(3) พระราชบญั ญตั แิ กไ้ ขเพม่ิ เตมิ ประมวลกฎหมายวธิ พี จิ ารณาความแพง่ (ฉบบั ท่ี 17) พ.ศ. 2542

*  ผูพ้ พิ ากษาศาลอุทธรณป์ ระจ�ำกองผูช้ ่วยผูพ้ พิ ากษาศาลอทุ ธรณ์คดีช�ำนญั พิเศษ
1  GDP (Gross Domestic Product) = Consumption + Investment + Government Spending + (Export – Import)
2  สรปุ ประมาณการเศรษฐกจิ และเงนิ เฟอ้ ธนั วาคม 2563, เวบ็ ไซตธ์ นาคารแหง่ ประเทศไทย, https://www.bot.or.th/
thai/MonetaryPolicy/MonetaryPolicyComittee/MPR/Pages/default.aspx

429

วารสารกฎหมาย ศาลอุทธรณค์ ดชี �ำ นัญพเิ ศษ

(ปรบั ปรงุ วธิ พี จิ ารณาคดมี โนสาเร)่ (4) พระราชบญั ญตั แิ กไ้ ขเพม่ิ เตมิ ประมวลกฎหมายวธิ พี จิ ารณา
ความแพง่ (ฉบบั ที่ 18) พ.ศ. 2542 (ปรับปรุงการบังคับคดี) และ (5) พระราชบัญญัตแิ ก้ไขเพิม่ เตมิ
ประมวลกฎหมายวธิ พี จิ ารณาความแพง่ (ฉบบั ที่ 19) พ.ศ. 2542 (ปรบั ปรงุ การพจิ ารณาโดยขาดนดั )3
และเพ่ือแก้ไขปัญหาลูกหน้ีท่ีประสบปัญหาทางการเงินในช่วงวิกฤตทางเศรษฐกิจปี 2540
ธนาคารแหง่ ประเทศไทยไดอ้ อกประกาศวนั ท่ี 31 มนี าคม 2541 เกย่ี วกบั หลักเกณฑก์ ารระงับ
การรบั รดู้ อกเบย้ี คา้ งรบั เปน็ รายได้ การจดั ชนั้ ลกู หน้ี การกนั เงนิ ส�ำรองหนส้ี ญู ของสถาบนั การเงนิ
และออกประกาศเร่ือง หลักเกณฑก์ ารปรับปรุงโครงสรา้ งหนี้ และหลักเกณฑ์การประเมินมูลค่า
หลักประกันของสถาบันการเงิน ให้สถาบันการเงินพึงปฏิบัติในการปรับปรุงโครงสร้างหน้ี4
ต่อมาคณะกรรมการร่วมภาครัฐบาลและเอกชนเพื่อแก้ไขปัญหาทางเศรษฐกิจ (กรอ.) ได้มีมติ
เมอื่ วันท่ี 22 มิถุนายน 2541 ในการประชุมครั้งท่ี 1/2541 ใหจ้ ัดต้งั คณะกรรมการเพือ่ สง่ เสรมิ
การปรบั ปรงุ โครงสรา้ งหนี้ (คปน.) ขน้ึ เพอ่ื สง่ เสรมิ การเจรจาปรบั ปรงุ โครงสรา้ งหนร้ี ะหวา่ งภาคเอกชน
และสถาบนั การเงนิ และตอ่ มาเมือ่ วันท่ี 29 ธนั วาคม 2542 คปน. โดยธนาคารแห่งประเทศไทย
ได้ออกข้อบังคับจัดตั้งส�ำนักงานคณะกรรมการเพ่ือส่งเสริมการปรับปรุงโครงสร้างหนี้ (สปน.)
มวี ตั ถปุ ระสงคใ์ หล้ กู หนแ้ี ละสถาบนั การเงนิ ทกุ ฝา่ ยทเี่ กยี่ วขอ้ งรว่ มมอื กนั เจรจาปรบั ปรงุ โครงสรา้ งหน้ี

ส่วนปัจจุบันการแก้ไขปัญหาลูกหนี้ที่ประสบปัญหาทางการเงินในช่วงวิกฤตโควิด-19
ซึง่ ตน้ เหตุของปัญหาแตกต่างจากวกิ ฤตทางเศรษฐกจิ ปี 2540 ที่เกดิ จากการกอ่ หน้จี �ำนวนมาก
ของภาคธรุ กจิ (Business Sector) การด�ำเนินการผดิ พลาดทางนโยบายทางการเงนิ ของภาครฐั
(Government) ในการเปล่ียนแปลงระบบอตั ราแลกเปลยี่ นเงนิ และการขาดระบบการให้สินเช่ือ
และการติดตามหนี้ท่ีมีประสิทธิภาพของสถาบันการเงิน5 แต่วิกฤตทางเศรษฐกิจครั้งนี้เกิดจาก
ปัจจัยภายนอกของการแพร่ระบาดเช้ือไวรัสโควิด-19 มาตรการจ�ำเป็นด้านสาธารณสุขท�ำให้มี
การลดกิจกรรมทางเศรษฐกิจและการบริโภคส่งผลกระทบในวงกว้างต่อรายได้ทั้งภาคธุรกิจและ
ภาคครัวเรือน (Households) ไม่ว่าจะเป็นลูกหน้ีธุรกิจขนาดใหญ่ ลูกหน้ีธุรกิจขนาดกลางและ
ขนาดยอ่ ม (SMEs) รวมทงั้ ลกู หนร้ี ายยอ่ ย นโยบายทางการเงนิ และมาตรการชว่ ยเหลอื ทางการคลงั
จึงจ�ำเป็นในการยืดเวลาเพื่อให้ธุรกิจและระบบการเงินสามารถอยู่รอดได้จนกว่าการระบาด
ของเชอื้ ไวรสั โควดิ -19 หมดไปหรอื มวี คั ซนี รกั ษาโรคไดส้ �ำเรจ็ ท�ำใหก้ จิ กรรมทางเศรษฐกจิ กลบั มา

3  คณะกรรมาธิการการต่างประเทศวุฒิสภา (2546). รายงานการพิจารณาศึกษาเร่ืองผลกระทบของการบังคับใช้
กฎหมาย 11 ฉบบั . ส�ำนกั กรรมาธกิ าร 2 ส�ำนกั งานเลขาธิการวฒุ สิ ภา.

4  หนังสือที่ ธปท.ง.(ว) 1837/2541, หนังสอื ที่ ธปท.ง.(ว) 2112/2542
5  คณะกรรมการศกึ ษาและเสนอแนะมาตรการเพม่ิ ประสทิ ธภิ าพการบรหิ ารจดั การระบบการเงนิ ของประเทศ (2542).
รายงานผลการวเิ คราะห์และวินจิ ฉัยข้อเท็จจริงเกี่ยวกับวิกฤตทางเศรษฐกิจ. มูลนธิ สิ ถาบนั วิจยั เพอ่ื พัฒนาประเทศไทย.

430

ฉบับพิเศษ ประจำ�ปี 2564

เป็นปกติ โดยภาครัฐและธนาคารแห่งประเทศไทยมีมาตรการต่างๆ ในการช่วยเหลือภาระหน้ี
เดมิ ของลกู หน้ี ได้แก่

1. รัฐบาลด�ำเนินการออกพระราชก�ำหนดให้อ�ำนาจกระทรวงการคลังกู้เงินเพ่ือแก้ไข
ปัญหา เยยี วยา และฟืน้ ฟเู ศรษฐกิจและสงั คม ท่ีไดร้ บั ผลกระทบจากการระบาดของโรคตดิ เช้ือ
ไวรัสโคโรนา 2019 พ.ศ. 2563 ให้กระทรวงการคลังโดยอนุมัตคิ ณะรฐั มนตรีมีอ�ำนาจกเู้ งนิ บาท
หรอื เงนิ ตราตา่ งประเทศ หรือออกตราสารหนี้ ในนามรัฐบาลมมี ลู ค่ารวมกันไม่เกนิ 1,000,000
ลา้ นบาท โดยใหก้ ารกเู้ งนิ ตามพระราชก�ำหนดนเี้ ปน็ การกเู้ งนิ ตามมาตรา 53 แหง่ พระราชบญั ญตั ิ
วินัยการเงินการคลังของรัฐ พ.ศ. 25616 เน่ืองจากวิธีการงบประมาณตามปกติของรัฐบาล
ไม่เพียงพอในการด�ำเนินมาตรการต่างๆ เพื่อหยุดยั้งควบคุมการระบาดของโรคและช่วยเหลือ
เยียวยาผ้ไู ดร้ ับผลกระทบในทกุ ภาคส่วน

2. อาศัยอ�ำนาจตามพระราชก�ำหนดการให้ความช่วยเหลือทางการเงินแก่ผู้ประกอบ
วสิ าหกจิ 7ทไ่ี ดร้ บั ผลกระทบจากการระบาดของโรคตดิ เชอ้ื ไวรสั โคโรนา 2019 พ.ศ. 2563 ธนาคาร
แหง่ ประเทศไทยมอี �ำนาจใหก้ ยู้ มื แกธ่ นาคารพาณชิ ยแ์ ละสถาบนั การเงนิ ในวงเงนิ ไมเ่ กนิ 500,000
ลา้ นบาท โดยคดิ ดอกเบย้ี ในอตั รารอ้ ยละ 0.01 ตอ่ ปี เพอื่ น�ำไปให้ผู้ประกอบวิสาหกจิ ก้ยู มื ทั้งน้ี
สถาบันการเงินตอ้ งช�ำระคืนเงนิ ท่ีไดก้ ยู้ ืมพรอ้ มดอกเบ้ยี แกธ่ นาคารแหง่ ประเทศไทยภายใน 2 ปี
นับแต่วันที่ได้รับเงินกู้ (มาตรา 7 และมาตรา 10) โดยเงื่อนไขในการให้กู้ยืมเงินแก่ผู้ประกอบ
วสิ าหกิจเป็นไปตามท่ธี นาคารแห่งประเทศไทยก�ำหนด (มาตรา 9)

3. เพอ่ื รกั ษาสภาพคลอ่ งของการระดมทนุ ในตลาดตราสารหนภี้ าคเอกชน ซง่ึ ผปู้ ระกอบการ
ได้รับผลกระทบไม่สามารถไถ่ถอนตราสารหนี้ที่ครบก�ำหนดและใกล้จะครบก�ำหนดได้ อาศัย
อ�ำนาจตามพระราชก�ำหนดการรกั ษาเสถยี รภาพของระบบการเงนิ และความมนั่ คงทางเศรษฐกจิ
ของประเทศ พ.ศ. 2563 ให้จดั ต้งั กองทนุ รวมข้นึ มีวงเงินไมเ่ กิน 400,000 ล้านบาท ซึ่งมีธนาคาร
แหง่ ประเทศไทยเปน็ ผถู้ อื หนว่ ยลงทนุ แตผ่ เู้ ดยี ว โดยตราสารหนท้ี ก่ี องทนุ ซอ้ื ตอ้ งไดร้ บั หลกั ประกนั
ไม่ด้อยกวา่ ทผี่ ้อู อกตราสารหนีใ้ ห้แก่ผถู้ ือตราสารหนี้อืน่ ในคราวเดียวกนั

4. สนับสนุนให้สถาบันการเงินและผู้ประกอบธุรกิจท่ีไม่ใช่สถาบันการเงิน (non-bank)
ซ่ึงประกอบธุรกิจบัตรเครดิตมีการผ่อนผันให้ลูกหน้ีสามารถโอนหน้ีหรือเปล่ียนประเภทหน้ี

6  เปน็ การกเู้ งนิ นอกเหนอื จากทบ่ี ญั ญตั ไิ วใ้ นกฎหมายวา่ ดว้ ยการบรหิ ารหนส้ี าธารณะ โดยกระท�ำไดใ้ นกรณที ม่ี คี วาม
จ�ำเปน็ ทจ่ี ะตอ้ งด�ำเนนิ การโดยเรง่ ดว่ นและอยา่ งตอ่ เนอ่ื งเพอื่ แกไ้ ขวกิ ฤตขิ องประเทศ โดยไมอ่ าจตง้ั งบประมาณรายจา่ ยประจ�ำปี
ได้ทัน (มาตรา 53 วรรคหน่ึง)

7  “ผูป้ ระกอบวิสาหกจิ ” หมายถงึ ผูป้ ระกอบวสิ าหกจิ ขนาดกลางและขนาดย่อมซง่ึ เปน็ วสิ าหกิจทม่ี ีวงเงินสนิ เชอื่ กับ
สถาบนั การเงนิ แตล่ ะแห่งไมเ่ กนิ 500 ล้านบาท (มาตรา 3)

431

วารสารกฎหมาย ศาลอทุ ธรณ์คดีช�ำ นัญพิเศษ

ทเี่ กดิ จากการใชบ้ ตั รเครดติ ไปเปน็ หนตี้ ามสนิ เชอื่ ประเภทอน่ื ได้ โดยไมต่ อ้ งยกเลกิ การใชบ้ ตั รและ
บญั ชีบัตรเครดิต8

5. ปรบั ปรงุ แนวทางการคิดดอกเบ้ยี และค่าธรรมเนียมใหส้ ถาบันการเงินและผูป้ ระกอบ
ธุรกิจสินเชื่อส่วนบุคคลที่ไม่ใช่สถาบันการเงินคิดค่าปรับการไถ่ถอนสินเชื่อก่อนก�ำหนด
(prepayment) บนยอดเงินต้นคงเหลือ และดอกเบี้ยผิดนัดช�ำระหนี้ส�ำหรับสินเช่ือที่อยู่อาศัย
สินเช่ือผู้ประกอบการขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) และสินเชื่อส่วนบุคคล ท่ีมีลักษณะ
การผ่อนช�ำระเป็นงวดให้คิดดอกเบี้ยผิดนัดบนค่างวด (installment) ที่ลูกหน้ีผิดนัดช�ำระเฉพาะ
ส่วนท่ีเป็นเงินต้นของค่างวดนั้น (ทุกงวดท่ีลูกหนี้ผิดนัดช�ำระ) ตัวอย่าง เงินกู้เพื่อที่อยู่อาศัย
5,000,000 บาท ดอกเบ้ียร้อยละ 8 ตอ่ ปี ผอ่ นช�ำระ 20 ปี งวดละ 42,000 บาท (เงนิ ต้น 10,000
บาท และดอกเบยี้ 32,000 บาท) กรณผี ิดนัดช�ำระดอกเบย้ี สงู สุดร้อยละ 15 ต่อปี หากผิดนดั
งวดที่ 25 ให้คิดดอกเบ้ียผิดนัดโดยค�ำนวณบนค่างวดส่วนที่เป็นเงินต้นจ�ำนวน 10,000 บาท
ส�ำหรบั ลกู หนปี้ รบั ปรงุ โครงสรา้ งหนท้ี มี่ กี ารผดิ นดั ช�ำระหนใ้ี หค้ ดิ ดอกเบยี้ ผดิ นดั ตามแนวทางนด้ี ว้ ย
โดยค�ำว่า “ดอกเบ้ียผิดนัด” ให้หมายถึง ค่าเสียหายที่ก�ำหนดไว้ล่วงหน้าไม่ว่าผู้ให้บริการ
จะเรียกชอื่ อย่างไร เช่น ค่าปรบั เบ้ยี ปรับ เปน็ ต้น9

6. มาตรการชัว่ คราวระยะเวลา 2 ปี ตัง้ แตว่ นั ที่ 1 มกราคม 2563 ถงึ วนั ท่ี 31 ธันวาคม
2564 ก�ำหนดแนวทางใหส้ ถาบนั การเงนิ ใหค้ วามช่วยเหลือลกู หนี้ท่ีได้รับผลกระทบ ดังน1ี้ 0

ลูกหน้ีท่ียังไม่ด้อยคุณภาพ (Non-NPL)11 ลูกหนี้ท่ียังสามารถปฏิบัติตามสัญญา
การปรบั ปรงุ โครงสรา้ งหนไี้ ด้ ใหถ้ อื เปน็ การปรบั ปรงุ โครงสรา้ งหนใ้ี นลกั ษณะเชงิ ปอ้ งกนั (pre-emptive)
ไม่ถือเป็นการปรับปรุงโครงสร้างหน้ีท่ีมีปัญหา เพ่ือให้ลูกหนี้มีกระแสเงินสดเพียงพอในการ
ด�ำเนนิ ชวี ติ หรอื ด�ำเนนิ ธรุ กจิ ตอ่ ไป เชน่ การใหเ้ งนิ ทนุ หมนุ เวยี นเพม่ิ เตมิ การเรง่ ปรบั โครงสรา้ งหนี้
ด้วยการขยายระยะเวลาการช�ำระหน้ี การต่ออายุวงเงินหรือคงวงเงิน การเปลี่ยนประเภทหน้ี
จากสนิ เชอื่ ระยะสนั้ เปน็ สนิ เชอ่ื ระยะยาว การปลอดช�ำระเงนิ ตน้ และหรอื ดอกเบยี้ เปน็ การชวั่ คราว
เป็นต้น ท้ังน้ไี มต่ ้องรายงานวนั ที่ปรบั ปรงุ โครงสรา้ งหนี้ต่อบริษทั ขอ้ มูลเครดิตแห่งชาติ (NCB)12

8  หนงั สอื ท่ี ธปท.ฝนส.(21)ว.17/2563
9  หนงั สือท่ี ธปท.ฝคง.ว.31/2563, หนังสือท่ี ธปท.ฝคง.ว.187/2563, หนงั สือท่ี ธปท.ฝคง.ว.188/2563
10  หนังสือท่ี ธปท.ฝนส.(23)ว.276/2563
11  NPL [Non-Performing Loan] หมายถึง เงนิ ใหส้ นิ เช่อื ทค่ี ้างช�ำระเงินตน้ หรือดอกเบี้ยเกิน 90 วนั หรอื 3 เดือน
นับแตว่ นั ถงึ ก�ำหนดช�ำระ
12  สถาบันการเงินและผปู้ ระกอบธุรกิจท่ี NCB รบั เปน็ สมาชกิ ต้องรายงาน “วนั ทป่ี รบั ปรุงโครงสรา้ งหน”ี้ ของลูกหน้ี

432

ฉบับพิเศษ ประจ�ำ ปี 2564

ส�ำหรบั การปรบั ปรงุ โครงสรา้ งหนขี้ องลกู หนที้ ด่ี อ้ ยคณุ ภาพ (NPL) ตงั้ แตว่ นั ท่ี 1 มกราคม
2563 หรอื ลกู หนดี้ อ้ ยคณุ ภาพทเี่ กดิ กอ่ นวนั ที่ 1 มกราคม 2563 ซงึ่ สถาบนั การเงนิ และผปู้ ระกอบ
ธรุ กจิ พสิ จู นไ์ ดว้ า่ เปน็ ลกู หนด้ี อ้ ยคณุ ภาพทไี่ ดร้ บั ผลกระทบจากภาวะเศรษฐกจิ ขา้ งตน้ หากลกู หน้ี
สามารถช�ำระหนี้ตามสัญญาปรับปรุงโครงสร้างหนี้ใหม่ได้ติดต่อกัน 3 เดือน หรือ 3 งวด
การช�ำระเงิน แล้วแต่ระยะเวลาใดจะนานกว่า ให้สถาบันการเงินจัดชั้นลูกหน้ีดังกล่าวเป็นช้ัน
performing ได1้ 3

7. ให้มีการผ่อนปรนมาตรฐานการบัญชีส�ำหรับในช่วงเวลามาตรการชั่วคราว
ใหค้ วามชว่ ยเหลอื ลกู หนรี้ ะยะเวลา 2 ปี ตามขอ้ 6 ตามแนวปฏบิ ตั ทิ างบญั ชเี รอื่ ง มาตรการผอ่ นปรน
ชวั่ คราวส�ำหรบั กจิ การทใี่ หค้ วามชว่ ยเหลอื ลกู หนที้ ไี่ ดร้ บั ผลกระทบจากสถานการณท์ ส่ี ง่ ผลกระทบ
ต่อเศรษฐกจิ ไทย14

8. มาตรการช่วยเหลือขั้นต�่ำส�ำหรับลูกหน้ีสินเชื่อประเภทบัตรเครดิตและสินเชื่อ
ส่วนบุคคลท่ีมีลักษณะวงเงินหมุนเวียน (revolving loan) ทย่ี ังไม่ดอ้ ยคณุ ภาพ (Non-NPL) นับแต่
วันครบก�ำหนดช�ำระ ณ วันท่ี 1 มีนาคม 2563 ให้สถาบันการเงินและผู้ประกอบธุรกิจที่ไม่ใช่
สถาบันการเงินให้ความช่วยเหลือลูกหน้ีดังกล่าวเพิ่มเติมโดยลดอัตราผ่อนช�ำระขั้นต่�ำจากเดิม
รอ้ ยละ 10 เหลอื รอ้ ยละ 5 ในปี 2563 ถงึ 2564 รอ้ ยละ 8 ในปี 2565 และรอ้ ยละ 10 ในปี 256615

นอกจากการแก้ไขปัญหาลูกหน้ีที่ประสบปัญหาทางการเงินในช่วงวิกฤตโควิด-19
ผา่ นทางมาตรการตา่ งๆ ของภาครฐั ดงั กลา่ วแลว้ หากมขี อ้ พพิ าททางแพง่ เกดิ ขนึ้ สถาบนั การเงนิ
และผปู้ ระกอบธรุ กจิ ทเี่ ปน็ เจา้ หนแ้ี ละลกู หนยี้ งั มวี ธิ รี ะงบั ขอ้ พพิ าททางเลอื ก (Alternative Dispute
Resolution – ADR ) ด้วยวธิ กี ารเจรจาตอ่ รอง (Negotiation) และการไกล่เกลี่ยหรือการประนอม
ข้อพิพาท (Mediation or Conciliation) นอกจากการเสนอข้อพิพาทให้อนุญาโตตุลาการชี้ขาด
หรอื อาศยั การพจิ ารณาตดั สนิ คดีโดยศาล (Litigation) ดังนี้

1. การไกล่เกลี่ยก่อนยื่นฟ้องต่อศาล ตามพระราชบัญญัติการไกล่เกล่ียข้อพิพาท
พ.ศ. 2562 โดยคกู่ รณฝี า่ ยใดฝา่ ยหนง่ึ ยนื่ ค�ำรอ้ งเพอ่ื ขอไกลเ่ กลยี่ ขอ้ พพิ าททางแพง่ ไปยงั หนว่ ยงาน

ทด่ี ้อยคุณภาพต่อ NCB
13  หมายถงึ สนิ ทรพั ยแ์ ละภาระผกู พนั ทางการเงนิ ทไี่ มม่ กี ารเพม่ิ ขนึ้ ของความเสยี่ งดา้ นเครดติ แตกตา่ งกบั การปรบั ปรงุ

โครงสรา้ งหนเ้ี นอื่ งจากฐานะทางการเงนิ ของลกู หนเ้ี สอื่ มถอยลง ลกู หนจี้ ะถกู จดั ชนั้ เปน็ มกี ารดอ้ ยคา่ ดา้ นเครดติ (non-performing)
หรือช้ันที่มีการเพ่ิมข้ึนของความเส่ียงด้านเครดิต (under- performing) ซึ่งมีผลต่อการกันเงินส�ำรองของสถาบันการเงิน ตาม
ประกาศธนาคารแหง่ ประเทศไทยที่ สนส.23/2561

14  ตามประกาศสภาวชิ าชพี บญั ชี ท่ี 17/2563 ลงวันที่ 16 เมษายน 2563
15  หนงั สือท่ี ธปท.ฝนส.(01)ว.380/2563

433

วารสารกฎหมาย ศาลอทุ ธรณ์คดชี �ำ นัญพเิ ศษ

ของรัฐ16 หรอื ยน่ื ตอ่ ศูนยไ์ กล่เกลี่ยข้อพพิ าทภาคประชาชน17 เมอ่ื ค่กู รณอี ีกฝ่ายสมัครใจเขา้ ร่วม
การไกล่เกลี่ย ให้คู่กรณีตกลงแต่งต้ังผู้ไกล่เกลี่ยจากบัญชีผู้ไกล่เกล่ียท่ีหน่วยงานซ่ึงด�ำเนินการ
ไกล่เกลย่ี ขอ้ พิพาทจัดท�ำไว้ เมื่อด�ำเนนิ การจนได้ข้อตกลงกนั แลว้ ใหผ้ ไู้ กลเ่ กล่ียบนั ทึกขอ้ ตกลง
การไกลเ่ กลยี่ หรอื จดั ใหม้ กี ารบนั ทกึ ขอ้ ตกลงระงบั ขอ้ พพิ าทนนั้ ไวแ้ ละถอื วา่ กระบวนการไกลเ่ กลยี่
ขอ้ พิพาทสน้ิ สดุ ลงแล้ว ตอ่ มาเมื่อคู่กรณฝี ่ายหนง่ึ เรียกรอ้ งให้ปฏิบัตติ ามขอ้ ตกลงระงับขอ้ พิพาท
แตค่ ่กู รณอี กี ฝ่ายหนง่ึ ไมป่ ฏบิ ตั ติ าม การรอ้ งขอให้บังคบั ตามขอ้ ตกลงระงบั ขอ้ พพิ าทต้องกระท�ำ
ภายใน 3 ปี นบั แตว่ นั ทอี่ าจบงั คบั ตามขอ้ ตกลงระงบั ขอ้ พพิ าทได้ โดยใหย้ นื่ ค�ำรอ้ งขอตอ่ ศาลทมี่ ี
การท�ำขอ้ ตกลงระงบั ขอ้ พพิ าทในเขตศาล หรอื ศาลทค่ี กู่ รณฝี า่ ยใดฝา่ ยหนงึ่ มภี มู ลิ �ำเนาอยใู่ นเขตศาล
หรือศาลที่มีเขตอ�ำนาจพิจารณาพิพากษาข้อพิพาท โดยเสียค่าขึ้นศาลตามประมวลกฎหมาย
วธิ พี จิ ารณาความแพง่ ในอตั ราเดยี วกบั ค�ำรอ้ งขอใหศ้ าลบงั คบั ตามค�ำชขี้ าดของอนญุ าโตตลุ าการ
ในประเทศ ตามข้อก�ำหนดของประธานศาลฎีกาว่าด้วยการย่ืนค�ำร้องขอและการบังคับตาม
ข้อตกลงระงับข้อพิพาทตามมาตรา 32 และการมีค�ำส่ังตามมาตรา 33 ตามพระราชบัญญัติ
การไกลเ่ กล่ยี ข้อพิพาท พ.ศ. 256218

2. การไกล่เกลี่ยก่อนย่ืนฟ้องต่อศาล ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง
มาตรา 20 ตร1ี 9 ประกอบข้อก�ำหนดของประธานศาลฎีกาว่าด้วยการไกล่เกลี่ยก่อนฟ้อง พ.ศ.
2563 โดยผรู้ อ้ งเมอื่ ยนื่ ค�ำรอ้ งขอไกลเ่ กลยี่ ตอ่ ศาลทม่ี เี ขตอ�ำนาจและคกู่ รณอี กี ฝา่ ยตอบรบั เขา้ รว่ ม
การไกลเ่ กลย่ี แลว้ ศาลจะแตง่ ตงั้ ผปู้ ระนปี ระนอมด�ำเนนิ การไกลเ่ กลย่ี การไกลเ่ กลย่ี หากตกลงกนั ได้
ศาลจะมีค�ำพิพากษาตามข้อตกลงหรือตามสัญญาประนีประนอมยอมความต่อไป ค�ำส่ัง
ของศาลตามมาตรา 20 ตรี ให้เป็นท่ีสุด การขอและด�ำเนินการไกล่เกล่ียดังกล่าวไม่ต้องเสีย
ค่าข้ึนศาล หากการไกล่เกลี่ยไม่เป็นผลให้อายุความซึ่งครบก�ำหนดไปแล้วหลังย่ืนค�ำร้องหรือ
จะครบก�ำหนดภายใน 60 วัน นับแต่วนั ทก่ี ารไกลเ่ กล่ียส้ินสดุ ลง ให้อายคุ วามขยายออกไปอีก
60 วนั นบั แต่วันทีก่ ารไกล่เกลี่ยส้ินสุดลง

3. การไกล่เกลยี่ หลังฟอ้ ง ตามประมวลกฎหมายวธิ พี จิ ารณาความแพ่ง มาตรา 19, 20,
20 ทวิ และมาตรา 138 ประกอบขอ้ ก�ำหนดของประธานศาลฎกี าวา่ ดว้ ยการไกลเ่ กลยี่ พ.ศ. 2554

16  หมายถงึ ราชการสว่ นกลาง ราชการสว่ นภูมิภาค ส�ำนกั งานศาลยุตธิ รรม ส�ำนกั งานอัยการสูงสดุ หรือหน่วยงาน
อื่นของรฐั ตามท่รี ฐั มนตรีว่าการกระทรวงยตุ ิธรรมก�ำหนดในกฎกระทรวง (มาตรา 3 แหง่ พระราชบญั ญตั กิ ารไกล่เกล่ยี ขอ้ พพิ าท
พ.ศ. 2562)

17  ตามมาตรา 68 แห่งพระราชบัญญัติการไกล่เกลยี่ ข้อพพิ าท พ.ศ. 2562
18  มีผลใชบ้ งั คบั นับแตว่ นั ถัดจากวันประกาศในราชกิจจานเุ บกษา (วันที่ 30 กันยายน 2563) เป็นตน้ ไป
19  เพ่ิมเติมมาตรา 20 ตรี ตามพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ฉบับท่ี 32)
พ.ศ. 2563 มผี ลใชบ้ ังคับเม่อื พน้ ก�ำหนด 60 วัน นับแต่วันประกาศราชกจิ จานุเบกษา (วนั ที่ 8 พฤศจิกายน 2563) เปน็ ต้นไป

434

ฉบับพิเศษ ประจ�ำ ปี 2564

เมอื่ องคค์ ณะผพู้ พิ ากษาเหน็ สมควร หรอื คคู่ วามฝา่ ยหนงึ่ ฝา่ ยใดรอ้ งขอและคคู่ วามฝา่ ยอน่ื ตกลง
ให้มีการไกล่เกลีย่ องคค์ ณะผพู้ พิ ากษาอาจด�ำเนินการไกล่เกล่ยี เองหรือมีค�ำสั่งใหศ้ นู ย์ไกล่เกลี่ย
ประจ�ำศาลด�ำเนินการไกล่เกล่ียต่อไป และอาจมีการแตง่ ต้งั ผูป้ ระนปี ระนอมเพื่อชว่ ยเหลือศาล
ในการไกล่เกล่ียก็ได้ เม่ือคู่ความระงับข้อพิพาทได้ด้วยการถอนฟ้องหรือขอให้ศาลพิพากษา
ตามสญั ญาประนีประนอมยอมความ ให้ถือวา่ กระบวนการไกล่เกล่ยี สิ้นสดุ ลง การไกลเ่ กลยี่ คดี
ดว้ ยวธิ ีนี้ในชั้นอุทธรณแ์ ละชนั้ ฎกี ากม็ ไี ด้

4. เพ่ือให้การไกล่เกล่ียตามข้อ 1 ถึงข้อ 3 ภายใต้สถานการณ์การแพร่ระบาดของ
เชอ้ื ไวรสั โควดิ -19 มปี ระสทิ ธภิ าพและเปน็ มาตรฐานเพอ่ื ใหเ้ จา้ หนแ้ี ละลกู หนสี้ ามารถหาทางออก
ในการแกไ้ ขปญั หาหนรี้ ว่ มกนั ไดอ้ ยา่ งรวดเรว็ และเปน็ ธรรม ธนาคารแหง่ ประเทศไทยกบั ส�ำนกั งาน
ศาลยุติธรรม20 และกระทรวงยุติธรรม21 จึงมีการจัดท�ำบันทึกข้อตกลงความร่วมมือ (MOU)
ทางวิชาการและส่งเสริมการไกล่เกล่ียข้อพิพาทภายใต้กรอบความร่วมมือระหว่างหน่วยงาน
ในการสรา้ งแนวปฏิบตั ทิ ่เี ป็นมาตรฐานกลางส�ำหรบั การไกลเ่ กลี่ยข้อพิพาท ท้งั ศาลยุตธิ รรมไดม้ ี
การพัฒนาระบบการไกล่เกล่ียข้อพิพาทออนไลน์ โดยน�ำเทคโนโลยีสารสนเทศมาใช้ตั้งแต่
ข้ันตอนการย่ืนค�ำร้องขอไกล่เกล่ีย การนัดหมายคู่ความ และการไกล่เกลี่ยผ่านระบบออนไลน์
ต่างๆ เช่น ระบบการยื่นฟ้องและส่งค�ำคู่ความทางอิเล็กทรอนิกส์ (E-Filing) ระบบบริการ
ข้อมูลคดีศาลยุติธรรม (CIOS) แล้วนัดคู่ความมาท�ำบันทึกข้อตกลงหรือสัญญาประนีประนอม
ยอมความตอ่ ไป22

5. การประนอมหนี้เมื่อลูกหน้ีถูกฟ้องเป็นคดีล้มละลาย ลูกหนี้ซึ่งเป็นบุคคลธรรมดา
มหี นจี้ �ำนวนแนน่ อนไมน่ อ้ ยกวา่ หนง่ึ ลา้ นบาท หรอื เปน็ นติ บิ คุ คลมหี นจ้ี �ำนวนแนน่ อนไมน่ อ้ ยกวา่
สองล้านบาท เมื่อศาลมีค�ำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดแล้ว23 สามารถท�ำค�ำขอประนอมหน้ีย่ืนต่อ
เจ้าพนักงานพทิ ักษ์ทรพั ย์ไดต้ ามพระราชบัญญตั ิล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 45 เมอ่ื ทปี่ ระชมุ
เจ้าหนี้มีมติพิเศษยอมรับค�ำขอประนอมหน้ีและศาลมีค�ำสั่งเห็นชอบด้วยแล้วจึงมีผลผูกมัด
เจ้าหนท้ี ัง้ หลายตามมาตรา 46 และมาตรา 56 กรณศี าลพิพากษาให้ลูกหนล้ี ม้ ละลายแล้วลูกหนี้
จะเสนอค�ำขอประนอมหนี้ก็ได้ แต่ถ้าลูกหน้ีได้เคยขอประนอมหนี้ไม่เป็นผลมาแล้ว ห้ามมิให้

20  ตามบนั ทกึ ขอ้ ตกลงความร่วมมือทางวชิ าการและส่งเสรมิ การไกลเ่ กลยี่ ข้อพิพาท ลงวันที่ 30 พฤศจกิ ายน 2563
21  ตามบนั ทึกข้อตกลงความรว่ มมือทางวิชาการและสง่ เสรมิ การไกล่เกลยี่ ขอ้ พิพาท ลงวันที่ 26 มกราคม 2564
22  ตามค�ำสงั่ ประธานศาลฎกี าที่ 8/2563 เรอื่ ง แตง่ ตงั้ คณะท�ำงานพฒั นาระบบการไกลเ่ กลยี่ ออนไลนใ์ นศาลยตุ ธิ รรม
และแนวปฏบิ ตั ิการไกลเ่ กลี่ยออนไลน์ในศาลยุตธิ รรมทั่วประเทศ
23  ระหวา่ งพจิ ารณาลกู หน้ีอาจขอไกล่เกลี่ยตามข้อ 3 เพ่อื เจรจาขอระงับข้อพพิ าทด้วยการถอนฟอ้ งได้ แต่จะตกลง
กนั ขอใหศ้ าลพิพากษาตามสญั ญาประนปี ระนอมยอมความไม่ได้ ตามนัยฎกี าที่ 179/2524

435

วารสารกฎหมาย ศาลอทุ ธรณ์คดีช�ำ นัญพเิ ศษ

ลกู หนขี้ อประนอมหนอ้ี กี ภายในก�ำหนดเวลา 6 เดอื น นบั แตว่ นั ทกี่ ารขอประนอมหนค้ี รงั้ สดุ ทา้ ย
ไมเ่ ป็นผลตามมาตรา 63

6. การเจรจาตอ่ รองหลงั จากมกี ารยนื่ ค�ำรอ้ งขอฟน้ื ฟกู จิ การส�ำหรบั ลกู หนท้ี เี่ ปน็ นติ บิ คุ คล24
ประเภทบริษัทจ�ำกัด บริษัทมหาชนจ�ำกัด หรือนิติบุคคลอื่นตามท่ีก�ำหนดในกฎกระทรวง25
ซง่ึ มหี นสี้ นิ ลน้ พน้ ตวั หรอื ไมส่ ามารถทจ่ี ะช�ำระหนต้ี ามก�ำหนดได้ และมหี นจ้ี �ำนวนแนน่ อนไมน่ อ้ ยกวา่
สิบลา้ นบาทตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 90/3 หากศาลมีค�ำสัง่ อนญุ าตให้
ฟน้ื ฟกู จิ การของลกู หนแ้ี ละตงั้ ผทู้ �ำแผนแลว้ เมอื่ เจา้ พนกั งานพทิ กั ษท์ รพั ยไ์ ดร้ บั แผนจากผทู้ �ำแผน
จะก�ำหนดนัดประชุมเจ้าหนี้เพื่อพิจารณาแผนตามมาตรา 90/44 โดยเจ้าหน้ี ลูกหน้ี หรือ
ผู้ท�ำแผน อาจขอแก้ไขแผนได้โดยย่ืนค�ำขอตอ่ เจา้ พนักงานพิทกั ษท์ รัพย์ล่วงหน้ากอ่ นวนั ประชมุ
ไมน่ อ้ ยกวา่ 3 วนั ตามมาตรา 90/45 แผนซงึ่ ทปี่ ระชมุ เจา้ หนล้ี งมตยิ อมรบั แผนตามมาตรา 90/46
จะยังไม่มีผลผูกมัดเจ้าหนี้จนกว่าศาลมีค�ำส่ังเห็นชอบด้วยแผนดังกล่าวแล้วตามมาตรา 90/60
โดยระยะเวลาด�ำเนนิ การตามแผนมกี �ำหนดเวลาไมเ่ กนิ 5 ปี ตามมาตรา 90/42 (9) ถา้ ด�ำเนนิ การ
เปน็ ผลส�ำเรจ็ ตามแผน ผบู้ รหิ ารของลกู หน้ี ผบู้ รหิ ารแผน ผบู้ รหิ ารแผนชวั่ คราว หรอื เจา้ พนกั งาน
พิทักษ์ทรัพย์จะรายงานศาลขอให้มีค�ำสั่งยกเลิกการฟื้นฟูกิจการต่อไปตามมาตรา 90/70
วรรคหนึ่ง หากระยะเวลาด�ำเนินการตามแผนส้ินสุดลง แต่การฟื้นฟูกิจการยังไม่เป็นผลส�ำเร็จ
ตามแผน ถ้าศาลเห็นสมควรอาจมีค�ำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของลูกหน้ีเด็ดขาดได้ตามมาตรา 90/70
วรรคสอง

7. การเจรจาตอ่ รองในการท�ำแผนกอ่ นมกี ารยน่ื ค�ำรอ้ งขอใหฟ้ น้ื ฟกู จิ การตามพระราชบญั ญตั ิ
ล้มละลาย พ.ศ. 2483 หมวด 3/2 เมื่อลูกหน้ีไม่อยู่ในสถานะที่จะช�ำระหน้ีได้26 ส�ำหรับ
ลูกหน้ีที่เป็นวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) ซึ่งเป็นบุคคลธรรมดา คณะบุคคล
หา้ งหนุ้ สว่ นสามญั หา้ งหนุ้ สว่ นสามญั นติ บิ คุ คล หา้ งหนุ้ สว่ นจ�ำกดั หรอื บรษิ ทั จ�ำกดั 27 ตามมาตรา
90/91 โดยศาลไม่เคยมีค�ำสั่งให้ส้ินสุดการฟื้นฟูกิจการของลูกหน้ีในหมวดน้ีภายในระยะเวลา
6 เดือน ก่อนยื่นค�ำรอ้ งขอ ตามมาตรา 90/94 (3) และลกู หน้ีตอ้ งมหี นีท้ ่ีเกิดขนึ้ จากการด�ำเนนิ

24  ประเทศไทยยังไมม่ รี ะบบการเร่มิ ต้นคดโี ดยสมคั รใจ (Voluntary Cases) ของบคุ คลธรรมดาซ่ึงไมไ่ ดป้ ระกอบธรุ กจิ
วสิ าหกจิ ขนาดกลางและขนาดยอ่ ม จงึ ไมส่ ามารถยน่ื ขอฟื้นฟกู ิจการตามพระราชบญั ญัตลิ ม้ ละลาย พ.ศ. 2483 หมวด 3/1 หรอื
ยื่นขอใหต้ นเองลม้ ละลายตามหมวด 1 ได้

25  ปัจจบุ ัน มีกฎกระทรวงฯ พ.ศ. 2557 ก�ำหนดให้ “สหกรณเ์ ครดิตยูเน่ยี น” เปน็ ลูกหน้ี ตามบทนิยามนติ ิบุคคลอนื่
ตามมาตรา 90/1

26  หากลูกหนี้มีหนี้สินล้นพ้นตัวแล้วก็มีการขอฟื้นฟูกิจการในหมวดน้ีได้เช่นกันเพราะถือได้ว่าเข้าข้อสันนิษฐานว่า
“ลกู หนี้ไมอ่ ยู่ในสถานะท่จี ะช�ำระหน้ีได”้ ตามมาตรา 90/92 วรรคสอง (1) ว่า ลูกหน้มี ีทรพั ยส์ นิ ไม่พอกบั หนสี้ ิน

27  บรษิ ัทมหาชนจ�ำกัด หรอื นิติบคุ คลอน่ื ทไ่ี ม่มีกฎกระทรวงก�ำหนดไว้ไมอ่ าจฟืน้ ฟกู จิ การตามหมวดนไ้ี ด้

436

ฉบบั พเิ ศษ ประจำ�ปี 2564

กิจการ SMEs จ�ำนวนที่แน่นอน ไม่น้อยกว่าสองล้านบาทส�ำหรับลูกหน้ีที่เป็นบุคคลธรรมดา
ไมน่ ้อยกว่าสามลา้ นบาทส�ำหรบั ลกู หน้ที ีเ่ ป็นคณะบุคคล หา้ งหนุ้ สว่ นสามัญ ห้างห้นุ สว่ นสามญั
นติ บิ คุ คล หา้ งหนุ้ สว่ นจ�ำกดั หรอื นติ บิ คุ คลอน่ื ตามกฎกระทรวง และยอดหนไี้ มน่ อ้ ยกวา่ สามลา้ น
บาทแต่ไมถ่ งึ สิบลา้ นบาทส�ำหรบั ลกู หนีท้ ีเ่ ปน็ บรษิ ทั จ�ำกดั ตามมาตรา 90/92 วรรคหนึ่ง ลูกหน้ี
ดังกล่าวหรือเจ้าหน้ีในหน้ีที่เกิดข้ึนจากการด�ำเนินกิจการ SMEs ต้องย่ืนค�ำร้องขอฟื้นฟูกิจการ
พร้อมแนบแผนที่มีหลกั ฐานแสดงว่าเจา้ หนย้ี อมรับแผนแล้วไมน่ อ้ ยกว่า 2 ใน 3 ของจ�ำนวนหนี้
ท้ังหมด ตามมาตรา 90/95 วรรคท้าย เมื่อศาลมีค�ำส่ังให้ฟื้นฟูกิจการและเห็นชอบด้วยแผน
ตามมาตรา 90/100 แลว้ แผนซง่ึ ศาลมคี �ำสงั่ เหน็ ชอบมผี ลผกู มดั เจา้ หนท้ี ไี่ ดเ้ ขา้ รว่ มประชมุ ลงมติ
เห็นชอบด้วยแผนหรือได้รับแจ้งให้เข้าร่วมประชุมในการลงมติดังกล่าวตามมาตรา 90/107
วรรคหนง่ึ โดยระยะเวลาด�ำเนินการตามแผนมกี �ำหนดเวลาไมเ่ กิน 3 ปี ตามมาตรา 90/96 (9)
ถา้ ด�ำเนนิ การเปน็ ผลส�ำเร็จตามแผน ลูกหนี้ ผ้บู ริหารของลูกหน้ี ผูบ้ ริหารแผน หรอื เจ้าพนักงาน
พิทักษ์ทรัพย์จะรายงานศาลขอให้มีค�ำส่ังยกเลิกการฟื้นฟูกิจการต่อไปตามมาตรา 90/116
วรรคหน่ึง หากระยะเวลาด�ำเนินการตามแผนส้ินสุดลง แต่การฟื้นฟูกิจการยังไม่เป็นผลส�ำเร็จ
ตามแผน ถ้าศาลเห็นสมควรอาจมีค�ำสั่งยกเลิกค�ำส่ังให้ฟื้นฟูกิจการและเห็นชอบด้วยแผน
หรือมคี �ำสงั่ ยกเลกิ การฟื้นฟูกจิ การ28 ตามมาตรา 90/116 วรรคสอง

ปัจจุบันการประนอมหน้ีและการเจรจาต่อรองเพื่อให้มีการปรับโครงสร้างหนี้
ปรับโครงสร้างกิจการผ่านกระบวนการกฎหมายล้มละลายและฟื้นฟูกิจการตามข้อ 5 ถึงข้อ 7
ดังกลา่ ว อาจท�ำได้ดว้ ยความยากล�ำบากเนอื่ งจากมเี งอ่ื นไขและข้อจ�ำกดั ทางกฎหมายท่ีบญั ญตั ิ
ข้ึนก่อนมีสถานการณ์วิกฤตทางเศรษฐกิจในช่วงวิกฤตโควิด-19 เกิดขึ้น บางประเทศมีการ
บัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายล้มละลายเป็นการช่ัวคราวเพ่ือผ่อนคลายเงื่อนไขและข้อจ�ำกัด
ทางกฎหมายในภาวะปกติ ดงั เช่น โครงการ The Simplified Insolvency Programme (the“SIP”)
ของประเทศสิงคโปร์ มผี ลบังคบั ใช้เป็นการช่ัวคราว 6 เดือน ตงั้ แตว่ ันท่ี 28 มกราคม 2564 ถงึ
28 กรกฎาคม 2564 เพือ่ ให้กิจการขนาดเลก็ 29 ขนาดกลางและขนาดย่อม (Micro and Small
Companies “MSCs”) สามารถปรบั โครงสรา้ งหน้ีและฟืน้ ฟกู จิ การ หรือช�ำระบัญชกี ิจการได้โดย
สะดวก รวดเร็วและคา่ ใชจ้ า่ ยนอ้ ยกว่ากฎหมายล้มละลาย The Insolvency, Restructuring and
Dissolution Act (IRDA)30 และประเทศสหรฐั อเมริกาออกกฎหมาย Coronavirus Aid, Relief,

28  ต่างกบั หมวด 3/1 มาตรา 90/70 ศาลมคี �ำสงั่ พทิ กั ษท์ รพั ยข์ องลกู หนีเ้ ด็ดขาดได้
29  Micro Companies เทียบไดก้ ับ วสิ าหกิจชุมชน (Micro Enterprises) ตามค�ำนยิ ามของธนาคารแหง่ ประเทศไทย
30  the Singapore Ministry of Law’s, Press Releases : ‘Simplified Insolvency Programme’ [updated 28 January
2021] <https://www.mlaw.gov.sg/news/press-releases/simplified-insolvency-programme-commences>

437

วารสารกฎหมาย ศาลอุทธรณค์ ดชี ำ�นัญพเิ ศษ

and Economic Security Act (“CARES Act”) เมื่อวันท่ี 27 มีนาคม 2563 มีผลบังคับใช้
เป็นการชั่วคราว 1 ปี ซึ่งส่วนหนึ่งของกฎหมายมีผลในการแก้ไขผ่อนคลายเง่ือนไข
การขอล้มละลายหรือการเสนอแผนช�ำระหนี้ ตาม chapter 7 และ chapter 13 ของ The U.S.
BankruptcyCode(U.S.C.)เชน่ แกไ้ ขเพมิ่ เตมิ สว่ นยอ่ ยขอ้ (d)(1)ถงึ 11ของบทบญั ญตั ิU.S.C.§1329
ว่าด้วยการแก้ไขแผนการช�ำระหนี้ของลูกหนี้ซึ่งเป็นบุคคลธรรมดาผู้มีรายได้ประจ�ำ ปกติมี
ระยะเวลาด�ำเนินการตามแผน 3 ถึง 5 ปี แต่หากลูกหนี้ประสบความยากล�ำบากทางการเงิน
เน่ืองมาจากการแพร่ระบาดของเชือ้ ไวรสั โควิด-19 ให้มกี ารขอแก้ไขแผนซงึ่ ศาลมคี �ำสั่งเหน็ ชอบ
แล้วก่อน CARES Act มผี ลใช้บงั คบั เพือ่ ขยายระยะเวลาช�ำระหน้ตี ามแผนไดถ้ งึ เจ็ดปี31

ภายใตส้ ถานการณท์ ล่ี กู หนไี้ ดร้ บั ผลกระทบทางเศรษฐกจิ อยา่ งรนุ แรงจากการแพรร่ ะบาด
ของเชือ้ ไวรสั โควดิ -19 มาตรการทางกฎหมายต่างๆ ท่กี ลา่ วมารวมท้งั นโยบายทางการเงินและ
มาตรการช่วยเหลือทางการคลังของภาครัฐจึงมีความส�ำคัญจ�ำเป็นอย่างมากในการช่วยเหลือ
ลูกหน้ีที่ประสบปัญหาทางการเงินให้สามารถด�ำเนินธุรกิจต่อไปได้จนกว่าระบบเศรษฐกิจ
จะกลับคนื สภู่ าวะปกติ

31  the JD Supra Knowledge Center, COVID-19 : How the CARES Act will impact Chapter 7 and Chapter
13 Consumer Bankruptcies <https://www.jdsupra.com/legalnews/covid-19-how-the-cares-act-will-impact-48826/>

438

บทความ
แผนกคดเี ยาวชนและครอบครวั



ฉบบั พิเศษ ประจ�ำ ปี 2564

Legal Treatment of Unmarried Couples:
A Proposal for Change

การปฏบิ ัตทิ างกฎหมายต่อบุคคลทอ่ี ยกู่ ินกนั
โดยไม่ได้จดทะเบียนสมรส: ขอ้ เสนอเพื่อการเปล่ยี นแปลง

Cynthia Grant Bowman*

Abstract

This article describes the situation of unmarried couples in the United States
and makes recommendations for change in their treatment by the law. Cohabiting couples
have increased dramatically, especially among those who are poor, people of color,
divorced persons, and older Americans in general. The majority of these couples pool
their income and act similarly to married couples with respect to money. Moreover,
54% of them have children in the home, either their biological children or those of their
partner. Cohabitants have few legal rights, either vis-à-vis one another or against third
parties. Only one state (Washington) treats cohabiting couples who resemble married
couples as though they were married for purposes of property distribution upon
separation or death. Although most states recognize contracts between the partners,
both written and oral, such agreements are very hard to prove. As a result, cohabiting
couples face serious legal problems, including, among many others, lack of remedies
for property division and support at the end of their relationships, inheritance
in the absence of a will, unfavorable tax treatment, lack of social security coverage
as spouses, and inability to sue for a variety of torts that depend upon marital relationship.
The article discusses how other countries, including Sweden, the Netherlands, France,
Canada, Australia and New Zealand, address many of these problems. Finally, the author

* Dorothea S. Clarke Professor of Law, Cornell Law School

ศาสตราจารย์ด้านกฎหมายแหง่ มหาวิทยาลัยคอร์แนล สหรัฐอเมริกา

441

วารสารกฎหมาย ศาลอทุ ธรณค์ ดชี �ำ นญั พเิ ศษ

makes recommendations for reforms in U.S. law regarding cohabitants, specifically (1)
treating cohabitants of two years’ duration or with a child as though married for all
purposes of state and federal law; (2) allowing couples to make contracts to opt out of
such treatment; and (3) providing a registration system for couples who desire to register
as partners. Registration is not required, however, because most people fail to take
affirmative legal acts to protect themselves. The purpose of these reforms is to protect
vulnerable people, especially dependent partners and their children. This is particularly
necessary in the U.S., where there are few social supports for families and those that
do exist are determined by marital status.

บทคดั ยอ่ **
บทความน้ีอธิบายการปฏิบัติทางกฎหมายต่อบุคคลท่ีอยู่กินกันโดยไม่ได้จดทะเบียน

สมรสในสหรัฐอเมริกาและเสนอแนะให้มีการแก้ไขกฎหมายที่เกี่ยวข้อง บุคคลท่ีอยู่กินกัน
โดยไม่ได้จดทะเบียนสมรสมีจ�ำนวนเพิ่มข้ึนอย่างมาก โดยเฉพาะอย่างย่ิงในหมู่คนยากจน
คนผวิ สี คนชรา และบคุ คลทหี่ ยา่ รา้ งแลว้ บคุ คลเหลา่ นส้ี ว่ นใหญม่ วี ธิ จี ดั การทรพั ยส์ นิ เชน่ เดยี วกบั
บุคคลท่ีจดทะเบียนสมรส โดยน�ำรายได้ของตนมารวมกับของคู่รักไว้เป็นเงินส่วนกลางในการ
จบั จา่ ยใชส้ อย นอกจากนรี้ อ้ ยละ 54 ของครู่ กั เหลา่ นม้ี บี ตุ รอยอู่ าศยั ในบา้ นเดยี วกนั ไมว่ า่ จะเปน็
บุตรโดยสายโลหติ หรือบตุ รของคู่รักทเ่ี กดิ กบั บุคคลอ่นื สทิ ธทิ างกฎหมายของบุคคลทอี่ ยกู่ นิ กัน
โดยไม่ได้จดทะเบียนสมรสมีอยู่อย่างจ�ำกัด ทั้งสิทธิระหว่างกันเองและสิทธิต่อบุคคลภายนอก
มีเพียงมลรัฐเดียว คือ มลรัฐวอชิงตัน ที่ให้สิทธิทางกฎหมายเก่ียวกับการแบ่งทรัพย์สิน
หลังความสัมพันธ์ส้ินสุดลงเช่นเดียวกับการแบ่งสินสมรสระหว่างคู่สมรสท่ีจดทะเบียนสมรส
ตามกฎหมาย แม้ว่ามลรัฐส่วนใหญ่ในสหรัฐอเมริกาจะยอมรับสัญญาท่ีท�ำขึ้นระหว่างบุคคลที่
อยกู่ นิ กนั โดยไมไ่ ดจ้ ดทะเบยี นสมรส ไมว่ า่ สญั ญาดงั กลา่ วจะท�ำเปน็ ลายลกั ษณอ์ กั ษรหรอื ไมก่ ต็ าม
แตก่ ารน�ำสบื พสิ จู นข์ อ้ ตกลงหรอื สญั ญาดงั กลา่ วเปน็ เรอื่ งยาก ดงั นนั้ บคุ คลทอี่ ยกู่ นิ กนั โดยไมไ่ ด้
จดทะเบยี นสมรสจึงประสบปัญหาทางกฎหมายหลายประการ อาทิ ไม่ได้รับแบ่งทรพั ยส์ นิ และ

** Abstract translated into Thai by Napakamol Havanond, Judge in the Research Justice Division of
the Court of Appeal for Specialized Cases (Juvenile and Family Case Division), Thailand, former student of
the author at Cornell Law School in 2016.

บทคดั ยอ่ แปลเป็นภาษาไทยโดยนางสาวนภกมล หะวานนท์ ผู้พิพากษาศาลชน้ั ต้นประจ�ำกองผชู้ ่วยผพู้ ิพากษา
ศาลอุทธรณ์คดีช�ำนัญพิเศษ (แผนกคดีเยาวชนและครอบครัว) ซ่ึงได้เรียนวิชากฎหมายครอบครัวท่ีมหาวิทยาลัยคอร์แนล
โดยมผี ู้เขยี นเป็นอาจารย์ผู้สอน

442

ฉบับพิเศษ ประจ�ำ ปี 2564

ไม่ได้รับค่าเล้ียงชีพหลังความสัมพันธ์สิ้นสุดลง ปัญหาการรับมรดกในกรณีที่เจ้ามรดกไม่ได้
ท�ำพินัยกรรม สิทธิประโยชน์ทางภาษีและประกันสังคมที่น้อยกว่าคู่สมรสที่จดทะเบียน
สมรสตามกฎหมาย รวมท้ังไม่มีสิทธิฟ้องเรียกค่าสินไหมทดแทนเพื่อละเมิดในกรณีท่ีต้องใช้
ความสมั พนั ธ์ทางสมรสเป็นฐานแหง่ สทิ ธิ นอกจากนบี้ ทความนย้ี งั กลา่ วถงึ การจดั การกบั ปญั หา
ขา้ งตน้ ในประเทศตา่ ง ๆ ไดแ้ ก่ สวเี ดน เนเธอรแ์ ลนด์ ฝรง่ั เศส แคนาดา ออสเตรเลยี และนวิ ซแี ลนด์
และท้ายท่ีสุดผู้เขียนเสนอแนะให้มีการปฏิรูปกฎหมายเก่ียวกับบุคคลที่อยู่กินกันโดยไม่ได้
จดทะเบียนสมรสในสหรัฐอเมริกา ดังนี้ (1) แก้ไขกฎหมายท้ังระดับมลรัฐและสหพันธรัฐ
ให้ปฏิบัติต่อบุคคลท่ีอยู่กินกันโดยไม่ได้จดทะเบียนสมรสมาแล้วเป็นระยะเวลา 2 ปี หรือ
ทมี่ ีบตุ รดว้ ยกนั เสมือนคู่สมรสที่จดทะเบียนสมรสตามกฎหมายทกุ ประการ (2) อนุญาตให้คู่รกั
ท�ำขอ้ ตกลงสมคั รใจไมข่ อรบั การปฏบิ ตั ทิ างกฎหมายดงั กลา่ วได้ (3) จดั ใหม้ รี ะบบทะเบยี นส�ำหรบั
คู่ที่ประสงค์จะจดทะเบียนเป็นคู่ชีวิต แต่ระบบดังกล่าวไม่ควรบังคับให้มีการจดทะเบียนก่อนจึง
จะได้สิทธิประโยชน์ทางกฎหมาย เพราะคนส่วนใหญ่มักจะไม่ลงมือกระท�ำการหรือด�ำเนินการ
ทางกฎหมายเพ่ือปกป้องสิทธิของตนเท่าใดนัก ท้ังนี้ วัตถุประสงค์ของการปฏิรูปเป็นไปเพ่ือ
ปกป้องกลุ่มเปราะบาง โดยเฉพาะอย่างยิ่งบุคคลท่ีต้องพึ่งคู่ของตนในการหาเลี้ยงชีพและบุตร
การปฏิรูปดังกล่าวเป็นเรื่องจ�ำเป็นในสหรัฐอเมริกาซ่ึงมีระบบช่วยเหลือสนับสนุนครอบครัว
อย่างจ�ำกัด หรือหากมีก็เป็นระบบที่รองรับเฉพาะครอบครัวที่มีการจดทะเบียนสมรสถูกต้อง
ตามกฎหมายเทา่ นนั้



443

วารสารกฎหมาย ศาลอุทธรณค์ ดีชำ�นญั พเิ ศษ

Introduction

A primary goal of family law should be to protect individuals involved in family
relationships, especially when those relationships dissolve. When one partner dies or
the couple separates, for example, the other partner and any children are left in
a vulnerable situation. Much of our law of divorce is designed to address this.

But intimate relationships have changed in many ways since most family law
systems were designed. People live in new forms of family, including couples who
forego the formal recognition of marriage yet live together for all intents and purposes
as though they were married. I believe that the law should adapt to this new reality,
protecting people in the relationships in which they now live rather than ignoring their
needs if they have not formed a traditional married couple.

In Part I of this article, I describe the rapid growth of cohabitation in the United
States, the reasons why these couples choose not to marry, and what we know from
social science evidence about who they are and how they live. In Part II, I discuss
the lack of legal status accorded to cohabitation in the United States and the types of
problems that result from this lack of status. In Part III, I discuss alternative models for
governing cohabitation that have been tried in other countries, and I make
recommendations about reforms in the legal status of cohabiting couples.

I. What We Know about Cohabitants in the United States1

A. Statistics
The number of cohabitants in the United States grew rapidly over a relatively
short period of time. Census data reveals that there were about 18,483,000 cohabitants
in 2020, up from about 14 million in 2007, and 542,000 in 1967.2 This astonishing social

1 Please note that I supply citations in this article only for very specific data; for more general and more
detailed information on cohabitation, see CYNTHIA GRANT BOWMAN, UNMARRIED COUPLES, LAW, AND
PUBLIC POLICY (Oxford Univ. Press 2010).

2 Renee Stepler (Pew Research Center), Number of U.S. Adults Cohabiting with a Partner Continues to
Rise, Especially Among Those 50 and Older (Apr. 6, 2017), http://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/04/06/
number-of-u-s-adults-cohabiting-with-a-partner-continues-to-rise-especially-among-those-50-and-older/.

444

ฉบบั พเิ ศษ ประจำ�ปี 2564

change has been accompanied by major changes in attitudes toward cohabitation on
the part of the general public. Whereas in 1976-77, only 33% of women and 46.9% of
men approved of living together outside marriage, in a poll taken in 2019, only 14% of
respondents disapproved.3 Over this period, cohabitation has come to be a new family
form, an alternative to marriage, even replacing it among some groups.

This has come about as a result of a number of demographic transformations.
Not only has the rate of marriage declined over all, but people are also marrying at
much later ages. The median age of first marriage in the United States in 2020 was 30.5
for men and 28.1 for women (in 1970, it was 23.2 for men and 20.8 for women).4 Only
about half the adult population is married at present. Economic insecurity, especially
widespread unemployment of young males, has led to a decline in marriage and
an increase in cohabitation among many groups. Finally, as I discuss below, cohabitation
is more common among certain groups in the population – for example, African
Americans and Latinos. As those groups are increasing as a percentage of the overall
population, cohabitation has also increased, and it will continue to do so.

B. Who Are These Cohabitants and Why Don’t They Marry?
There are a number of groups among whom cohabitation is particularly prominent
in the United States. Low-income women, especially African Americans, are more likely
than other groups to cohabit. Interviews with them indicate that poor inner-city women
prefer to remain able to evict a male partner if he poses a danger to the household; they
want to avoid any criminal activity, domestic violence, child abuse, substance abuse,
and infidelity that may threaten it.5 Yet cohabitation, especially with the father of their

3 Arland Thornton & Linda Young-DeMarco, Four Decades of Trends in Attitudes Toward Family
Issues in the United States: The 1960s Through the 1990s, 63 Journal of Marriage & Family 1009, 1024, tbl.
5 (2001); Juliana Menasche Horowitz et al. (Pew Research Center), The Landscape of Marriage and Cohabitation
in the United States (Nov. 6, 2019), at 22, https://www.pewsocialtrends.org/2019/11/06/the-landscape-of-marriage-
and-cohabitation-in-the-u-s/.

4 U.S. Census Bureau, Historical Marital Status Tables, Estimated Median Age at First Marriage,
by Sex: 1890-the Present (Dec. 2020) (Table MS-2), https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/families/
marital.html.

5 Kathryn Edin, What Do Low-Income Single Mothers Say about Marriage?, 47 Social Problems 112,
119 (2000).

445

วารสารกฎหมาย ศาลอทุ ธรณ์คดชี �ำ นญั พิเศษ

children, is rational economically because a cohabitant typically makes some in-kind
contribution to the family economy.

Cohabitation is also more common among groups with a history of informal
unions. For example, there is a tradition of consensual unions among Puerto Rican
couples on the mainland, who act in their childbearing, employment, and division of
labor as though they were married and think of themselves that way, but never formalize
the relationship.6 Consensual but unmarried unions are also very common in many Latin
American countries, thus influencing large groups of immigrants to the United States.7

Cohabitation also correlates to some extent with low income more generally.
It has become common not to marry unless you are economically well established,
owning a home, for example, and can afford to make the transition with a large and
expensive wedding. Many couples may never reach this point. This has led to a large
class divide with respect to marriage in the United States, with marriage becoming
an institution of the middle and upper classes.8

Other groups that are particularly likely to cohabit are divorced persons and
older persons. Sixty percent of divorced persons who remarried between 1980 and 1987
cohabited before remarriage.9 Individuals who have experienced a divorce apparently
want to test any relationship before risking another divorce — or to avoid marriage
entirely. For some divorced persons, cohabitation thus has become a long-term alternative
to marriage.

Older persons in general are another group among whom cohabitation has
increased. In 2016, four million adults aged 50 and older cohabited, almost double

6 Nancy S. Landale & Katherine Fennelly, Informal Unions among Mainland Puerto Ricans: Cohabitation
or an Alternative to Legal Marriage?, 54 Journal of Marriage & Family 271, 278-79 (1992).

7 Teresa Castro Martin, Consensual Unions in Latin America: Persistence of a Dual Nuptiality System,
33 Journal of Comparative Family Studies 35 (2002).

8 Shelly Lundberg et al., Family Inequality: Diverging Patterns in Marriage, Cohabitation, and
Childbearing, 30 Journal of Economic Perspectives 79 (2016).

9 Larry L. Bumpass et al., The Role of Cohabitation in Declining Rates of Marriage, 53 Journal of Marriage
& Family 913, 918 (1991).

446

ฉบบั พิเศษ ประจำ�ปี 2564

the number (2.3 million) in 2007.10 It makes sense for persons in this stage of life to
cohabit: they save money by sharing a home, and they can avoid various financial
disadvantages of remarriage, such as loss of social security and pensions from a previous
spouse and having to be responsible for the medical costs of an elderly partner.
In addition, there appears to be some preference, especially among older women, for
not repeating the roles they may have played as wives in a previous traditional marriage.

Young people, of course, cohabit in large numbers, but generally for relatively
brief periods of time (under two years). For them, cohabitation serves as a trial of
the relationship, a more committed stage than simply dating. Young people also are
typically not yet established economically and may want to avoid any major financial
obligations until they are.

Although many cohabitants may have economic reasons for not marrying,
there are also many who do so out of a general ideological opposition to the institution
of marriage. Marriage has a long history, characterized by a gendered division of labor
and sex inequality; in short, it is seen by some as a patriarchal institution to be avoided.
Feminists, for example, may not marry for this reason alone.

C. What Does Social Science Tell Us About Cohabitation?
There has been substantial social scientific study of cohabitants in the U.S. and
other countries over the past few decades. I summarize only some of the findings here
and do so quite generally, under the following topics: (1) economic arrangements
between cohabitants, (2) duration of cohabiting unions, and (3) presence of children in
cohabiting households.
1. Economic arrangements between cohabitants
Couples, married or unmarried, handle their joint finances in a variety of ways.
They may pool their incomes and keep their resources in a common pot, or keep it in
separate accounts. They may contribute out of separate accounts to a joint account
according to some formula, ranging from 50/50 to a ratio roughly approximating ability

10 Paula Span, More Older Couples Are ‘Shacking Up’: The New Old Age, N.Y. Times, May 8, 2017,
available at https://nyti.ms/2pmirQ9; see also Stepler, note 2 above.

447

วารสารกฎหมาย ศาลอุทธรณค์ ดชี ำ�นัญพเิ ศษ

to pay. Or one partner may support the whole household, as was the case in traditional
marriages in the past.

Some have claimed that cohabitants remain financially independent because
they have no legally enforceable claims on one another. However, more recent studies
report that the majority of cohabitants function as an economic unit, even if they maintain
separate bank accounts (as many married couples do as well). Indeed, a majority of
both cohabiting and married couples in the U.S. maintain joint finances. About 55% of
cohabitants pool their income, and cohabitants behave no differently from married
couples as to income-sharing if they have children.11 In short, contrary to the assumptions
of many, most cohabitants are economically interdependent.

The impact of this fact on women is very important. Women gain a virtually
identical income premium whether they cohabit or marry: a gain of roughly 55%
in needs-adjusted family income.12 They are thus faced with major problems when
cohabiting unions dissolve after more than a few years or after the birth of a child.

2. Duration of cohabiting unions
Another charge levelled against cohabitants is that their unions are short in
duration and thus not deserving of legal recognition. It is true that some cohabitants do
not stay together as long as married couples do; this is especially true, as noted above,
for very young couples who live together. But many cohabitants stay together for very
long periods, comparable to married couples (married unions last about eight years on
average).13 These facts should be taken into account in designing any legal regime
governing cohabitation.
Very early (1989) data estimated that cohabitants stayed together on average
1.5 years, but later (1995) data reported that four in ten were still together after

11 See, e.g., Carolyn Vogler, et al., Managing Money in New Heterosexual Forms of Intimate
Relationships, 37 Journal of Socio-Economics 552, 567 (Table 11) (2008).

12 Audrey Light, Gender Differences in the Marriage and Cohabitation Income Premium, 41 Demography
263, 279 (2004).

13 U.S. Census Bureau, Current Population Reports, Number, Timing, and Duration of Marriages and
Divorces 9 (2001) (Table 6), https://www.census.gov/prod/2005pubs/p70-97.pdf.

448