เอกสารประกอบการประชุมวิชาการ ศูนย์วิจัยพืชไร่ขอนแก่น ประจำปี 2563 เล่มที่ 2

195



ี่
ิ
ตารางที่ 6 คุณสมบัตทางเคมีของดินทความลึก 20-50 หลังเก็บเกี่ยวมันสําปะหลังระยะยาวที่มีระบบปลูกและ
การจัดการปุยตางกัน ที่ศูนยวิจัยพืชไรขอนแกน ป 2562/63

pH EC OM Avail. P Exch. K Exch. Exch. Mg
การจด
ั
ระบบปลูก (1:1 in (1:5) (%) (mg/kg) (mg/kg) Ca (mg/kg)
การปุย
water) (dS/m) (mg/kg)
None 5.5 0.0068 0.26 2 17 114 16

มันสําปะหลัง CF 4.6 0.0079 0.40 26 37 27 3
ตอเนื่อง CP 6.3 0.0116 0.49 49 43 252 13
CP+0.5CF 5.9 0.0127 0.40 50 34 218 9
None 5.0 0.0098 0.43 4 32 74 11
มันสําปะหลัง CF 4.6 0.0085 0.55 23 44 37 4
หมุนเวียนพืช
CP 6.2 0.0200 0.58 30 24 311 12
ตระกูลถั่ว
CP+0.5CF 5.5 0.0119 0.64 58 78 243 7

None 5.1 0.0074 0.39 3 30 144 10
มันสําปะหลัง CF 4.6 0.0072 0.48 17 36 57 3
แซมดวยพืช CP 6.8 0.0128 0.59 57 57 355 12

ตระกูลถั่ว
CP+0.5CF 6.0 0.0167 0.51 97 34 279 8
ระบบปลูก
มันสําปะหลังตอเนื่อง 5.6 0.0 0.4 34.3 34.2 144.9 8.1

ั
ี
มนสําปะหลังหมนเวยน
ุ
5.5 0.0 0.6 28.0 36.3 160.2 11.1
พืชตระกูลถั่ว
มนสําปะหลังแซมดวย 5.9 0.0 0.6 36.3 39.2 269.3 8.9
ั

พืชตระกูลถั่ว
การจัดการปุย
None 5.7 0.0 0.4 3.9 19.3 189.3 12.2
CF 4.7 0.0 0.5 21.7 46.4 45.5 5.1

CP 6.3 0.0 0.6 49.1 31.3 317.0 12.6
CP+0.5CF 5.9 0.0 0.6 56.6 49.3 214.1 7.7
ั
ั
ุ
หมายเหต : None = ไมใสปุย CP = ปุยอินทรีย อตรา 1 ตันตอไร CF = ปุยเคมีเกรด 15-7-18 อตรา 100 กิโลกรัมตอไร และ
0.5 CF = ปุยเคมีเกรด 15-7-18 อตรา 50 กิโลกรัมตอไร
ั

196




ุ
สรปผลการทดลองและขอเสนอแนะ
การปลกมนสาปะหลงเพือรักษาคณสมบตของดนในการใหผลผลตยงยนในระบบปลกมนสาปะหลง
ั
ั
ู

ํ
่
ุ
ิ
่
ํ
ั
ั
ิ
ู
ั
ิ
ื
ั
ุ
ั
ํ
ู
ี


่
่

ตอเนืองทกปและระบบปลกมนสาปะหลงแซมดวยพืชตระกูลถว ควรใสปยเคม 15-7-18 อัตรา 100 กิโลกรัม
ั

ั

ุ
ํ
ั
ั



่
ุ
่

ู
ํ
ั
ตอไร ซึงใหผลผลตมนสาปะหลง (5.55 และ 6.39 ตนตอไร ตามลาดบ) และมรายไดสทธิสงกวากรรมวิธีอืน
ี
ิ
ั
ุ
ี

ี
ิ
ิ
ั
ุ



(5,375 และ 6,959 บาทตอไร ตามลาดบ) การจดการปยมผลตอคณสมบตของดน การใสปยเคมเพียงอยาง
ั
ั

ํ
ุ


ี
เดียวตอเนื่องทุกปสงผลใหดินมีฤทธิ์เปนกรดเพิ่มขึ้น ในขณะที่การใสปุยหมักเพียงอยางเดยวและรวมกับปุยเคมี


ิ
ั
ชวยรักษาความเปนกรดเปนดางใหใกลเคียงกับคาเริ่มตน และการไมใสปุยสงผลตอศกยภาพการใหผลผลตและ

ิ
คณสมบัติของดนลดลง
ุ

กิตตกรรมประกาศ
ิ

ขอขอบคณสานักวิจยและพัฒนาการเกษตรเขตท 3 ทชวยอนุเคราะหการวิเคราะหคณภาพของปย
ุ
ุ
่

ี
่
ี
ั
ํ

ุ

หมักกากตะกอนหมอกรอง


เอกสารอางอิง

ิ
ิ
สํานกงานเศรษฐกจการเกษตร. 2563. สถตการเกษตรของประเทศไทย ป 2561. ศูนยสารสนเทศการเกษตร สํานกงาน
ั
ั
ิ
เศรษฐกิจการเกษตร, กระทรวงเกษตรและสหกรณ กรุงเทพมหานคร.

197



การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสําปะหลังโดยใชระบบปลูกพืชและการจัดการชนิดและอัตราปุย

Increasing cassava production long-term efficiency by cropping systems,

fertilizer grade and rate


1
2
เนติรัฐ ชุมสุวรรณ43 ชยันต ภักดีไทย สมฤทัย ตันเจริญ44 และเจิม จาบประโคน
1*
1


รายงานความกาวหนา
ั
ู

่
ศกษาระบบปลกพืชรวมกับการจดการชนิดและอัตราปุย เพือหาแนวทางรักษาเสถียรภาพของผลผลต
ิ
ึ

ํ
ั

ู


ิ
ั
่
ิ
้

ั

และความอุดมสมบรณของดนในการผลตมนสาปะหลงระยะยาว ตงแตป 2551 ซึงป 2561 เปนปท 11
่
ี
ี
ั
ดาเนินการในแปลงทดลองทศนยวิจยพืชไรขอนแกน โดยวางแผนการทดลองแบบ Split plot จานวน 3 ซ้ํา
ู

ํ
ํ
่
ั

ปจจัยหลัก ระบบปลกพืช 3 ระบบ ไดแก 1) ระบบปลูกมันสําปะหลังตอเนื่องทุกป 2) ระบบปลูกมันสําปะหลง


ู
ั
ั
ั
่
่
ั

ุ
่
ี

ั

ั
หมนเวียนกับกับพืชตระกูลถวปเวนป (มนสาปะหลง/ถวเขยวตามดวยถวพุม) 3) ระบบปลูกมนสําปะหลังแซม
ํ

ั

่
ี
ั
่
ั
ดวยพืชตระกูลถว (ถวเขยว) ทุกป และปจจัยรอง การจดการปุย 6 กรรมวิธี คอ 1) ไมใสปุย 2) ใสปุยเคมี เกรด
ื
ั

ั
ุ



15-7-18 อัตรา 100 กิโลกรัมตอไร 3) ใสปยหมกกากตะกอนหมอกรอง อัตรา 1 ตนตอไร 4) ใสปยหมกกาก

ุ

ั

ตะกอนหมอกรอง อัตรา 1 ตนตอไร รวมกับปยเคม เกรด 15-7-18 15-7-18 อัตรา 100 กิโลกรัมตอไร 5) ใส
ุ

ี


ั

ปุยหมักกากตะกอนหมอกรอง อัตรา 1 ตนตอไร รวมกับปุยเคมี เกรด 15-7-18 15-7-18 อัตรา 50 กิโลกรัมตอ

ั
ุ
ไร 6) ใสปยหมกกากตะกอนหมอกรอง อัตรา 0.5 ตนตอไร รวมกับปยเคม เกรด 15-7-18 อัตรา 50 กิโลกรัม

ั
ี
ั



ุ

ตอไร ผลการทดลอง พบวา ระบบปลกมนสาปะหลงตอเนืองทกป การใสปยเคมเกรด 15-7-18 อัตรา 100

ุ

่

ู
ี
ํ
ั
ั
ุ

กิโลกรัมตอไร ใหผลผลิตหัวสดสูงสุด 4.78 ตันตอไร ผลผลิตแปง 919 กิโลกรัมตอไร น้ําหนักแหงซาก 809

ํ
ั

ั
่

ี

ุ
กิโลกรัมตอไร และมรายไดสทธิ 3,623 บาทตอไร ระบบปลกมนสาปะหลงแซมดวยพืชตระกูลถวทุกป การใส

ั
ู
ปุยอินทรีย อัตรา 0.5 ตันตอไร รวมกับปุยเคมีเกรด 15-7-18 อัตรา 50 กิโลกรัมตอไร มีรายไดสุทธิสูงสุด 3,882
ุ
ํ
บาทตอไร และระบบปลูกมันสาปะหลังหมุนเวียนดวยพืชตระกูลถั่วปเวนป ทุกกรรมวิธีใหผลตอบแทนไมคมคา



ั


่
ุ
ุ
ิ
ั
ู
ี
แกการลงทน แตระบบปลกมนสาปะหลงหมนเวียนดวยพืชตระกูลถวปเวนป ชวยยกระดบคณภาพดนใหดขน
ั
้
ุ
ํ
ั
ึ

โดยเฉพาะอินทรียวัตถุในดิน และทุกระบบปลูกการใสปุยเคมีติดตอกันเปนเวลานานสงผลใหดินมีความเปนกรด
้
ึ
้
่
เพิมขน การใสปยอินทรียเพียงอยางเดยวหรือใสรวมกับปยเคม ชวยยกระดบคณภาพดนใหดขน ลดความเปน

ุ
ั

ุ


ุ
ี

ี




ึ
ี
ิ
กรด ชวยเพิ่มอินทรียวัตถุและธาตุอาหารพืช
คําสําคัญ: ผลผลิต คุณสมบัติดิน ระบบปลูก การจัดการปุย มันสําปะหลังระยะยาว


1 ศูนยวิจัยพืชไรขอนแกน สถาบันวิจัยพืชไรและพืชทดแทนพลังงาน อําเภอเมือง จังหวัดขอนแกน
2 กลุมวิจัยปฐพีวิทยา สํานักวิจัยพัฒนาปจจัยการผลิตการเกษตร กรงเทพฯ
ุ
* Corresponding Author E-mail: [email protected]

198



คํานํา

มันสําปะหลัง (Manihot esculenta Crantz) เปนพืชเศรษฐกิจทสําคัญของประเทศไทย มีพื้นที่ปลก
ู
ี่

ทังประเทศ 9.44 ลานไร พื้นที่เก็บเกี่ยว 8.92 ลานไร ผลผลิตรวม 29.0 ลานตน และผลผลิตตอไร 3.25 ตนตอ
ั
ั
้

่
่
ี
้
่
ี
ี

้
ี
ู

ไร ภาคตะวันออกเฉยงเหนือ มพืนทปลก 5.34 ลานไร พืนทเก็บเกียว 4.96 ลานไร ผลผลตรวม 16.3 ลานตน
ิ
ั
ํ
่

ั
ิ

และผลผลตตอไร 3.05 ตนตอไร (สานักงานเศรษฐกิจการเกษตร, 2563) การใชทีดินในการผลิตมันสําปะหลัง
ี

ในปจจบนพบวา มการใชทดนอยางไมเหมาะสมขาดการดแลรักษา ขาดการปรับปรุงบารุงดนใหเหมาะสม ทํา

ิ
ํ
ี
ุ
ิ

่
ู
ั


่ํ
ใหทรัพยากรดินมีสภาพเสื่อมโทรม มีความอุดมสมบูรณต่ํา ความสามารถในการใหผลผลิตพืชตา เกษตรกรสวน
ํ
ั
้
ี
ุ

้

ึ
ิ
่


ี
ุ
ใหญใชปยเคมมากเกินความจาเปนหรือนอยเกินไป รวมทงมการใชสารเสริมหรือวัสดปรับปรุงดนเพิมมากขน
ิ
่
ี
ื
แตยังขาดความรูความเขาใจทถูกตอง มีผลกระทบตอโครงสรางและสมบัตของดิน ทําใหดินเส่อมสภาพ

้

นอกจากนีในการปลกพืชอยางตอเนื่องโดยไมมีการปรับปรุงดิน ตลอดจนการจดการดินที่ไมถูกตอง ทําใหดนมี
ั
ู
ิ
ุ
ิ

ํ

ั
ความอุดมสมบรณลดลงและมคณสมบัตไมเหมาะสมตอการเจริญเตบโตของพืช ทาใหศกยภาพในการใหผล

ิ
ี
ู


ิ
่
ํ
ิ
ิ
ผลตของดนตา และไมสามารถผลตพืชไดอยางยั่งยืน การบํารุงดินที่มุงเนนการใชปุยเคมีแตเพียงอยางเดียว ทํา
ี
ใหดินขาดอินทรียวัตถุ และอาจมีคุณสมบัติทางเคมี กายภาพ และชีวภาพ ท่ไมเหมาะสมกับการผลิตพืช
จําเปนตองมีการผสมผสานกับวิธีการปรับปรุงดินโดยการใชปยอินทรีย วัสดุอินทรีย ระบบการปลูกพืชท ่ ี
ุ

่
ึ
ิ
ั
่
ี
เหมาะสมที่จะมีผลตอการเพิมเตมธาตอาหารในดน โดยยดหลกของการจดการธาตอาหารพืชทเหมาะสมกับพืช
ั
ุ
ุ
ิ
ี
ิ
ํ
ุ

ี

ู
ิ
เพือทาใหดนมความอุดมสมบรณและมคณสมบตเหมาะสมตอการผลตพืชอยางยั่งยืน เพือเปนแนวทางในการ
่
่

ิ
ั
ุ


ี
่
ิ
ั
้
จดการดนและปจจยการผลตตางๆ ในพืนทอยางถกตองและเหมาะสมในการผลตพืชระยะยาว วัตถประสงค 
ิ
ั

ิ

ู
ของงานวิจัย เพื่อศึกษาเทคโนโลยีการผลิตมันสําปะหลังโดยใชระบบปลูกพืชและการจดการชนิดและอัตราปยท ี่
ั
ุ
ํ
เหมาะสมตอการผลตมนสาปะหลังระยะยาว
ิ

ั

วิธีดําเนินการ
อุปกรณ 
1. มันสําปะหลังพันธุระยอง 86-13
2. ถั่วเขียวพันธุชัยนาถ 84-1
3. ถั่วพุมพันธุอุบลราชธานี
4. ปุยเคมีเกรด 15-7-18 และ 12-24-12
5. ปุยหมักกากตะกอนหมอกรอง
ี
ุ
ิ
6. อุปกรณเก็บและเตรียมตวอยางดนเพือวิเคราะหคณสมบตทางเคมและปริมาณธาตอาหาร ไดแก
่


ุ
ิ

ั

ั
ิ
แทงเจาะดน ถุงถังพลาสตก และตะแกรงรอนดน

ิ
ิ


ั
ั
ุ
7. อุปกรณขดหวและเก็บตวอยางพืช ไดแก ไมงัดหว จอบ ถงกระดาษ กรรไกร มดสบตวอยาง และ



ี
ุ
ั
ั
ั
ั
ตาชง 3 และ 60 กก.
่
8. เครื่องวัดหาปริมาณแปงแบบ Riemann scale

199



่
ิ
ิ

9. เครืองมอสาหรับวิเคราะหดนและพืช ไดแก ตาชงดจตอล 2 และ 3 ตาแหนง เครืองวัด pH และ
ํ
ํ
ื
ิ
่
่

ั
EC, Atomic Absorption spectroscopy และ Spectrophotometer
ู
10. ตอบ เพืออบตวอยางพืชนําไปวิเคราะหธาตอาหารและหาความชน

่
ื
้

ั
ุ

11. อุปกรณ เครื่องแกว และสารเคมีวิเคราะหดินและพืช
วิธีการ
ดําเนินงานในแปลงท่ศูนยวิจัยพืชไรขอนแกน ต้งแตป 2551 ซึ่งป 2563 เปนปท่ 13 วางแผนการ
ี
ี
ั
ั

ํ
ทดลองแบบ Split plot มจานวน 3 ซ้า ประกอบดวย ปจจยหลก ระบบปลกมันสาปะหลง 3 ระบบ คอ 1.
ํ
ี
ู
ํ
ั
ั
ื


่
ั
ั


ั
ั
ปลกมนสาปะหลงตอเนืองทุกป 2. ระบบปลูกมนสาปะหลงหมนเวียนกับกับพืชตระกูลถวปเวนป (มัน
่
ุ
ู
ํ
ํ
ั

ั


ั
ั
ั
ั
ู
ํ
ั
ั
่
สําปะหลัง/ถวเขยวตามดวยถวพุม) 3) ระบบปลกมนสาปะหลงแซมดวยพืชตระกูลถ่ว (ถ่วเขียว) ทุกป ปจจย
่

ี

รอง การจดการปย 6 กรรมวิธี คอ 1. ไมใสปุย 2. ใสปุยเคมี 15-7-18 อัตรา 100 กิโลกรัมตอไร 3. ใสปุยหมัก
ื
ั
ุ

ั

กากตะกอนหมอกรอง อัตรา 1 ตนตอไร 4. ใสปุยหมักกากตะกอนหมอกรอง อัตรา 1 ตนตอไร รวมกับปุยเคมี


ั

ั
ุ
เกรด 15-7-18 15-7-18 อัตรา 100 กิโลกรัมตอไร 5. ใสปยหมักกากตะกอนหมอกรอง อัตรา 1 ตนตอไร


ุ
รวมกับปยเคมี เกรด 15-7-18 15-7-18 อัตรา 50 กิโลกรัมตอไร และ 6. ใสปยหมักกากตะกอนหมอกรอง
ุ

อัตรา 0.5 ตนตอไร รวมกับปุยเคมี เกรด 15-7-18 อัตรา 50 กิโลกรัมตอไร ขนาดแปลงทดลองยอย 7x8 เมตร พื้นท ี่

ั
่
เก็บเกียว 5x6 เมตร
วิธีปฏิบัติการทดลอง
ั
ั

ุ
ู
ู
่
ี
ึ
ฤดปลก 252/63 สมเก็บตวอยางดนกอนปลก ทระดบความลก 0-20 และ 20-50 เซนตเมตร เพื่อ

ู
ิ
ิ
วิเคราะหปริมาณธาตุอาหารพืชในดิน ปลูกมันสําปะหลังพันธุระยอง 86-13 ในระบบปลูกมันสําปะหลังตอเนื่อง
ทุกป และระบบปลกมันสําปะหลังแซมดวยพืชตระกูลถั่วทุกป โดยตัดทอนพันธุยาวประมาณ 25 เซนติเมตร แช


ู


ทอนพันธุดวยสารกําจดแมลง thiamethoxam (Actara 25%WG) อัตรา 4 กรัมตอน้า 20 ลตร เปนเวลา 1


ิ
ั

ํ
ชั่วโมง กอนนําไปปลก ปกทอนพันธุลึก 1 ใน 3 ของทอนพันธุ ใชระยะปลูก 1x1 เมตร ปลูกถั่วเขียวพันธุชัยนาท
ู
ั
ี
่
ู
ํ
ั
ั
ี

ั
่
ั
ั
ํ
ู
84-1 ในระบบปลกมนสาปะหลงแซมดวยถวเขยว โดยปลกถวเขยว 1 แถวระหวางแถวมนสาปะหลง โดยใช 
ระยะระหวางตน 20 เซนตเมตร จานวน 2 ตนตอหลุม และในระบบปลูกมันสําปะหลังหมุนเวียนกับพืชตระกูล
ิ
ํ

ู
ั
ถัวปเวนป โดยฤดปลก 252/63 ปลกถวเขยวระยะปลก 50x20 เซนตเมตร จานวน 2 ตนตอหลม หลังเก็บ
ํ
ุ
่
ู

ิ
่

ู
ี
ู

เกี่ยวถั่วเขียว (80 วันหลังปลูก) ปลูกถั่วพุมพันธุอุบลราชธานี วิธีการใสปุย กรรมวิธีที่มีการใสปุยอินทรีย หวาน

ี
ั
ั
ั
่

ุ
ปยหมกกากตะกอนหมอกรองออยกอนปลกมนสาปะหลงและถวเขยว 2 สปดาห ตามอัตราทกําหนดในแตละ
ํ


ี
ู
ั
ั
่

ุ
ี
ี
ํ
ุ
่
ั
ั

ู
กรรมวิธี และไถคลกลงในดน ระบบปลกมนสาปะหลงตอเนืองใสปยเคมตามกรรมวิธีทกําหนดหลงปลกมน
ู
ั
ิ

ั
่
ุ
ํ
ู
ี
ู
ั
่
ั
สําปะหลัง 44 วัน สวนระบบปลกมนสาปะหลงหมนเวียนกับพืชตระกูลถว (ฤดปลกป 2562/63 ปลูกถวเขยว
ั
ั

ู
่
่
พันธุชยนาท 84-1) ใสปยเคมเกรด 12-24-12 อัตรา 25 กิโลกรัมตอไร หลงปลก 15 วัน ในขณะทระบบปลก
ู
ั

ี

ุ
ู

ี
ั

ั
ุ
่
ู

ี่
ี


ปลูกมนสาปะหลงแซมดวยถวเขยว แบงใสปย 2 ครั้ง ครั้งท 1 (ใสปยเคมีเกรด 15-7-18 กอนปลก อัตรา 25
ุ

ํ
ั
ั
่
่
ี
ั
่
ี

่
ี

กิโลกรัมตอไร และครั้งท 2 ใสปยเคมเกรด 15-7-18 อัตราทเหลอในแตละกรรมวิธีทกําหนด หลงเก็บเกียวถว
ั
ี่

ุ
ื

ั
เขียว เก็บเกี่ยวมันสําปะหลังที่อายุ 11 เดอนหลงปลก
ื
ู
การบันทึกขอมูล

200



1. ขอมูลสภาพอากาศจากเครื่องบันทึกขอมูลอากาศของศูนยวิจัยพืชไรขอนแกน

2. ผลวิเคราะหดินที่ระดับความลึก 0-20 และ 20-50 ซม. กอนปลูก วิเคราะหหาความเปนกรด-ดาง

ปริมาณอินทรียวัตถุ ฟอสฟอรัสที่เปนประโยชน โพแทสเซียม แคลเซียม และแมกนีเซียมที่แลกเปลยนได 
ี่
3. ผลผลิตฝกสดและน้ําหนักแหงของเศษซากถั่วลสงในระบบพืชหมุนเวียนและพืชแซม
ิ
ั
ู
4. ความสูงที่อายุ 3, 6 และ 9 เดอนหลงปลก และชวงเก็บเกี่ยว
ื
5. น้ําหนักหัวสด ความเขมขนของแปง และคํานวณน้ําหนักแปง โดยใชสูตร

ผลผลิตแปง = น้ําหนักสดหัวxความเขมขนของแปง/100

เวลาและสถานท ่ ี
ุ
- ระยะเวลา เริ่มตน ตลาคม 2559 สิ้นสุด กันยายน 2564
- ดําเนินงานทดลองที่ศูนยวิจัยพืชไรขอนแกน


ผลและวิจารณผลการทดลอง


ผลของระบบปลกและการจดการปยตอความสงของมนสาปะหลงพันธุระยอง 86-13 ดงตารางท 1
ั
ุ


ั
ํ
ู
ั
ี
่
ั
ู

ั

ุ
ู
ั

พบวา ระบบปลกมนสาปะหลงไมมผลตอการเจริญเตบโตทางดานความสง แตการจดการปยสงผลใหความสง ู
ั

ํ
ี



ิ
ู
มันสําปะหลังแตกตางกันอยางชดเจน โดยมันสําปะหลังที่ไดรับปุยเคมีเกรด 15-7-18 อัตรา 100 กิโลกรัมตอไร
ั
ใหความสูงกวากรรมวิธีอื่น ทุกชวงอายุ ในขณะที่กรรมวิธีที่ไมใสปุยมันสําปะหลังมีความสูงต่ําสุด
ั
ู

ผลของการจดการปุยและระบบปลกตอน้าหนักหวสด (ตารางท 2) พบวา ระบบปลกมนสาปะหลงและ
ํ
ํ
ู
ั
ั
ั
่

ี
่

่
ั
ั

ู
ํ
ี

ี
ิ
ุ

ั
ุ
ั
การจดการปยมปฏสมพันธกัน โดยระบบปลกมนสาปะหลงตอเนืองทุกป กรรมวิธทใสปยเคมเกรด 15-7-18
ี

ั
ั
ู
ื

ํ

อัตรา 100 กิโลกรัมตอไร ใหน้าหนักหวสดและน้าหนักแหงคนแปลงสงสด คอ 4.78 ตนตอไร และ 699

ื
ุ

ํ

ํ
ู

ั

ั

ํ
ั
ํ


กิโลกรัมตอไร ตามลาดบ และใหน้าหนักแปง 1,028 กิโลกรัมตอไร สวนระบบปลกมนสาปะหลงแซมดวยพืช

ตระกูลถั่วทุกป กรรมวิธีที่ใสปุยอินทรีย อัตรา 1 ตันตอไร รวมกับปุยเคมีเกรด 15-7-18 อัตรา 100 กิโลกรัมตอ
ื
ุ
ไร ใหน้าหนักหวสด น้าหนักแปง และน้าหนักแหงคนแปลงสงสด คอ 4.34 ตนตอไร 937 กิโลกรัมตอไร และ

ู
ั
ื
ั
ํ
ํ
ํ




ั
ั
ี
ํ

ํ
ั
ุ


ู
ั
ํ

771 กิโลกรัมตอไร ตามลาดบ ซึงจะเหนไดวาระบบปลกมนสาปะหลงและการจดการปย ไมมผลทาให 
็
่

็

เปอรเซ็นตแปงแตกตางกัน และจะเหนไดวา กรรมวิธีที่ไมใสปุย ทําใหมันสําปะหลังมีน้ําหนักหัวสด น้ําหนักแปง
และน้ําหนักแหงซากคืนแปลง ต่ํากวาทุกกรรมวิธี ทั้งสองระบบ
น้าหนักแหงเมลดและน้าหนักแหงซากถวเขยวพันธุชยนาท 84-1 (ตารางท 3) พบวา ในระบบปลกมน
ู
ั
ี

็
ํ
่
ํ
ั
่

ั

ี
ี
ั
ี
่
ื
ํ

่

่
ุ

ั
สาปะหลงหมนเวียนดวยพืชตระกูลถวปเวนป ซึ่งน้ําหนักเมลดแหงทมากทสด (74 กิโลกรัมตอไร) เมอปลกใน
ุ
่
็

ู

แปลงมันสําปะหลังที่มีการใสปุยอินทรียเพียงอยางเดียว แตน้ําหนักแหงซากมากที่สุด (322 กิโลกรัมตอไร) เมื่อ


ปลกในแปลงมนสาปะหลงทมการใสปยอินทรีย อัตรา 1 ตนตอไร รวมกับปยเคมเกรด 15-7-18 อัตรา 100
ํ
ู
ั
ั
ี
ั
่
ี
ี




ุ
ุ
กิโลกรัมตอไร สวนในระบบปลกมนสาปะหลงแซมดวยพืชตระกูลถว น้าหนักเมล็ดแหงทมากทสุด (47.3
ู
ั
ํ
ั
่
ํ



่
ี
่
ี

ั
กิโลกรัมตอไร) ในกรรมวิธีที่ใสปุยอินทรีย อัตรา 0.5 ตันตอไร รวมกับปุยเคมีเกรด 15-7-18 อัตรา 50 กิโลกรัม
ตอไร แตน้ําหนักแหงซากมากที่สุด (136 กิโลกรัมตอไร) ในกรรมวิธีที่ใสปุยอินทรียเพียงอยางเดียว

201



ํ
ถั่วพุมพันธุอุบลราชธานี ในระบบปลูกมันสาปะหลังหมุนเวียนดวยพืชตระกูลถั่วปเวนป พบวา การใสปย

ุ

ุ
อินทรียอัตรา 1 ตันตอไร รวมกับปยเคมีเกรด 15-7-18 อัตรา 100 กิโลกรัมตอไร ใหน้ําหนักแหงซากสูงกวา


่
่
ั
ี

กรรมวิธีอื่น คือ 223 กิโลกรัมตอไร ปญหาท่พบ ดําเนินการเก็บเกียวถวพุมพันธุอุบลราชธานีกอนกําหนด
เนื่องจาก ความชื้นในดินไมเพียงพอตอการเจริญเติบโตและผลผลิต หากปลอยไวตนถั่วพุมจะแหงตาย

ี
่
ั
ํ
ั
ุ

ผลตอบแทนทางเศรษฐกิจ แสดงในตารางท 4 พบวา ระบบปลกมนสาปะหลงตอเนืองทกป การใส 
ู
่
ื

ุ
ู
ุ



ปยเคมเกรด 15-7-18 อัตรา 100 กิโลกรัมตอไร ใหรายไดสทธิสงสด 3,623 บาทตอไร รองลงมาคอ การใสปุย
ี



ุ
อินทรียอัตรา 0.5 ตันตอไร รวมกับปุยเคมีเกรด 15-7-18 อัตรา 50 กิโลกรัมตอไร ซึ่งใหรายไดสุทธิ 3,039 บาท


ุ

่
ู
ั

ั

ตอไร สวนระบบปลกมนสาปะหลงแซมดวยพืชตระกูลถวทุกป ซึ่งการใสปยอินทรียอัตรา 0.5 ตนตอไร รวมกับ
ํ
ั



ั

ปุยเคมเกรด 15-7-18 อัตรา 50 กิโลกรัมตอไร ใหรายไดสทธิสงสด 3,882 บาทตอไร นอกจากมรายไดจากมน

ั




ู
ี
ี
ุ
ุ

ํ
ั
่
ั
ี
ั

่
สําปะหลัง ยงมรายไดกอนเก็บเกียวมนสาปะหลงจากถวเขยว แตเนืองจากชวงเก็บเกียวผลผลตตรงกับชวงฝน

ี
่


ิ
ั
่
ู
ี
สงผลใหผลผลิตเนาเสียหาย จึงสงผลใหผลผลิตและรายไดท่ไดรับตํา และสงผลใหระบบปลกมนสําปะหลัง
่
ั

่
ั


ื
้

้
หมนเวียนพืชตระกูลถวปเวนป ขาดทน -22 ถึง -2,688 บาทตอไร ประกอบกับฝนทงชวง สงผลใหความชนไม 
ุ
ุ
ิ

เพียงพอตอการเจริญเตบโตและการใหผลผลตของถัวพุม จงดาเนินการเก็บเกียวถวพุมพันธุอุบลราชธานีกอน
่
ิ
่
ั
ํ


ึ

ิ
่
กําหนด สงผลใหไมไดรับรายไดจากถั่วพุม
ํ
ั

ุ

ั
ผลของการจดการปุยและระบบปลกตอการเปลี่ยนแปลงคณภาพดินในพื้นที่ปลูกมนสาปะหลง (ตาราง
ั
ู
ี
่
ุ
ํ
ที่ 5) โดยภาพรวมระบบปลูกมันสาปะลังไมมีผลตอการเปลยนแปลงคณภาพดน แตมีแนวโนมวาระบบปลกมัน
ู
ิ

สําปะหลังหมุนเวียนพืชตระกูลถ่วปเวนปมคาอินทรียวัตถและฟอสฟอรัสทเปนประโยชนในดนสงกวาทง 2
ั
ู
ี
่
ี
้

ุ
ั
ิ
ุ


ุ

็

่
ั

ี
ิ

ู
่
ี
ุ
ั
่
ี
ื
ระบบปลก ปจจยทมผลตอการเปลยนแปลงคณภาพดน คอ การจดการปย ซึงจะเหนไดวาการใสปยอินทรีย 
ี
เพียงอยางเดียวหรือรวมกับปุยเคมีชวยยกระดับความเปนกรดเปนดางของดิน แตการใสปุยเคมีเพียงอยางเดยว

ั


ุ
ั

ิ
ํ
ทกป ดนมฤทธิเปนกรดจดมาก ไมเหมาะสมตอการเจริญเตบโตและการดดใชธาตอาหารของมนสาปะหลง
ุ

ู
์
ั
ิ
ี
อินทรียวัตถในดน ดงตารางท 3 พบวา การใสปยอินทรีย หรือปยเคม หรือทงสองรวมกัน มอินทรียวัตถในดน
ิ
่
ี
ุ
ิ
ี
ุ
ั
้

ั

ุ
ุ
ี


่
ี


ู
สงกวากรรมวิธีทไมใสปยอยางเหนไดชด เชนเดยวกับคาฟอสฟอรัสทเปนประโยชนและโพแทสเซียมท ่ ี

่
ี
ี

ั
ุ


็


ุ
่
ิ
แลกเปลยนไดในดน และจะเหนไดวาอินทรียวัตถในดนของระบบปลกมันสาปะหลงหมุนเวียนพืชตระกูลถั่วป
ี
็
ู

ิ
ํ

ั
เวนปมแนวโนมสงกวาระบบปลกมนสาปะหลงตอเนืองทุกปและระบบปลกมนสาปะหลงหมนเวียนพืชตระกูล
ู

ั
ํ
ู
ั

ุ
ั
ั
ี
่
ํ
ู
ถั่วทุกป 

202
เฉลี่ย 1 125 c 151 b 184 a 187 a 178 a 186 a



C3 123 140 187 197 176 176 167
ชวงเก็บเกี่ยว C2 - - - - - - - 12.8 8.4 ns * ns



C1 126 162 180 177 179 196 170 (a) (b) (a) (b) (a)x(b)



เฉลี่ย 1 116 c 128 b 161 a 150 a 154 a 158 a



9 เดือน C3 116 126 161 150 147 155 143 B 2


C2 - - - - - - - 6.6 3.7 * * ns
C1 116 130 161 150 161 161 147 A 2 (a) (b) (a) (b) (a)x(b)

ความสูง (เซนติเมตร)

F1 = ไมใสปุย, F2 = ปุยอินทรีย อัตรา 1 ตัน/ไร, F3 = ปุยเคมีเกรด 15-7-18 อัตรา 100 กก./ไร, F4 = ปุยอินทรีย อัตรา 1 ตัน/ไร รวมกับปุยเคมีเกรด 15-7-18 อัตรา 100 กก./ไร,
ตารางที่ 1 ความสูง (เซนติเมตร) มันสําปะหลังพันธุระยอง 86-13 ที่อายุ 3, 6 และ 9 เดือนหลังปลูก และชวงเก็บเกี่ยว ผลจากการปลูกมันสําปะหลังระยะยาวที่มีระบบ เฉลี่ย 1 92 d 103 c 142 a 127 b 130 b 136 a C1 = ระบบปลูกมันสําปะหลังตอเนื่องทุกป, C2 = ระบบปลูกมันสําปะหลังหมุนเวียนพืชตระกูลถั่ว (ถั่วเขียว-ถั่วพุม) และ C3 = ระบบปลูกมันสําปะหลังแซมดวยพืชตระกูลถั่ว F5 = ปุยอินทรีย อัตรา 1 ตัน/ไร รวมกับปุยเคมีเกรด 15-7-18 อั

C3 88 96 134 121 118 127 114 B 2

6 เดือน
C2 - - - - - - - 11.2 9.8 * * ns

C1 95 110 150 132 141 144 129 A 2 (a) (b) (a) (b) (a)x(b) 2/ คาเฉลี่ยในคอลัมนเดียวกันที่ตามดวยอักษรตัวใหญทีตางกันแตกตางกันทางสถิติที่ระดับความเชื่อมั่น 95 เปอรเซ็นต โดยวิธี DMRT

หมายเหตุ 1/ คาเฉลี่ยในแถวเดียวกันที่ตามดวยอักษรตัวเล็กทีตางกันแตกตางกันทางสถิติที่ระดับความเชื่อมั่น 95 เปอรเซ็นต โดยวิธี DMRT
่
ปลูก การจัดการชนิด และอัตราปุยตางกัน ที่ศูนยวิจัยพืชไรขอนแกน ป 2562/63 ่
เฉลี่ย 57 67 105 88 87 95


3 เดือน C3 1 56 d 62 d 105 a 87 b 75 c 88 b 79
C2 - - - - - - - 8.3 5.9 ns * *

ns ไมแตกตางอยางมีนัยสําคัญทางสถิติ

C1 1 58 d 73 c 105 a 89 b 99 a 101 a 88 (a) (b) (a) (b) (a)x(b)




กรรมวิธี F1 F2 F3 F4 F5 F6 เฉลี่ย CV (%) F-test

เฉลี่ย 376 500 750 785 692 690 203




C3 1 362 d 495 cd 690 b 906 a 604 bc 595 bc 609
นน.แหงซาก (กก./ไร)

C2 - - - - - - - 25.3 16.3 ns * *

C1 1 390 c 504 bc 809 a 664 ab 779 a 786 a 655 (a) (b) (a) (b) (a)x(b)



เฉลี่ย 348 763 973 845 919 914

C3 1 339 c 743 b 919 a 937 a 913 a 780a b 772

ผลผลิตแปง (ตัน/ไร)
C2 - - - - - - - 6.3 12.0 ns ** *


C1 1 358 d 783 bc 1,028 a 752 c 924 ab 1,049 a 816 (a) (b) (a) (b) (a)x(b)

ความสูง (เซนติเมตร)

เฉลี่ย 23.2 22.7 22.5 21.7 22.5 21.9
ตารางที่ 2 ผลผลิตหัวสด เปอรเซ็นตแปง ผลผลิตแปง และน้ําหนักแหงซากของมันสําปะหลังพันธุระยอง 86-13 ผลจากการปลูกมันสําปะหลังระยะยาวที่มีระบบปลูก การ C1 = ระบบปลูกมันสําปะหลังตอเนื่องทุกป, C2 = ระบบปลูกมันสําปะหลังหมุนเวียนพืชตระกูลถั่ว (ถั่วเขียว-ถั่วพุม) และ C3 = ระบบปลูกมันสําปะหลังแซมดวยพืชตระกูลถั่ว

C3 23.2 21.6 23.5 21.6 23.0 20.9 22.3 F1 = ไมใสปุย, F2 = ปุยอินทรีย อัตรา 1 ตัน/ไร, F3 = ปุยเคมีเกรด 15-7-18 อัตรา 100 กก./ไร, F4 = ปุยอินทรีย อัตรา 1 ตัน/ไร รวมกับปุยเคมีเกรด 15-7-18 อัตรา 100 กก./ไร,

เปอรเซ็นตแปง (%) C2 - - - - - - - 13.8 5.5 ns ns ns F5 = ปุยอินทรีย อัตรา 1 ตัน/ไร รวมกับปุยเคมีเกรด 15-7-18 อัตรา 50 กก./ไร และ F6 = ปุยอินทรีย อัตรา 0.5 ตัน/ไร รวมกับปุยเคมีเกรด 15-7-18 อัตรา 50 กก./ไร


C1 23.1 23.8 21.5 21.8 21.9 23.0 22.5 (a) (b) (a) (b) (a)x(b) 2/ คาเฉลี่ยในแถวเดียวกันที่ตามดวยอักษรตัวเล็กทีตางกันแตกตางกันทางสถิติที่ระดับความเชื่อมั่น 99 เปอรเซ็นต โดยวิธี DMRT

หมายเหตุ 1/ คาเฉลี่ยในแถวเดียวกันที่ตามดวยอักษรตัวเล็กทีตางกันแตกตางกันทางสถิติที่ระดับความเชื่อมั่น 95 เปอรเซ็นต โดยวิธี DMRT
1.50 3.36 4.35 3.89 4.09 4.14 ่ ่

จัดการชนิด และอัตราปุยตางกัน ที่ศูนยวิจัยพืชไรขอนแกน ป 2562/63 เฉลี่ย
C3 1 1.46 c 3.44 b 3.91 ab 4.34 a 3.97 ab 3.73 ab 3.47

นน.หัวสด (ตัน/ไร)

C2 - - - - - - 10.7 12.9 ns * *
ns ไมแตกตางอยางมีนัยสําคัญทางสถิติ

C1 1 1.55 d 3.29 c 4.78 a 3.45 bc 4.22 ab 4.56 a 3.64 (a) (b) (a) (b) (a)x(b)


กรรมวิธี

F1 F2 F3 F4 F5 F6 เฉลี่ย CV (%) F-test

204



ตารางที่ 3 น้ําหนักเมล็ดแหง และน้ําหนักแหงซากของถั่วเขียวพันธุชัยนาท 84-1 และถั่วพุมพันธุอุบลราชธานี

ในระบบปลูกมันสําปะหลังหมุนเวียนพืชตระกูลถั่ว และมันสําปะหลังแซมดวยพืชตระกูลถั่ว

ที่ศูนยวิจัยพืชไรขอนแกน ป 2562/63
วิธีการใส ถั่วเขียวพันธุชัยนาท 84-1 ถั่วพุมพันธุอุบลราชธาน ี
ระบบปลูกพืช
ปุย นน.เมล็ดแหง (กก./ไร) นน.แหงซาก (กก./ไร) นน.แหงซาก (กก./ไร)



F1 61 197 65
F2 96 294 162
มันสําปะหลัง

หมนเวยน F3 54 224 125
ุ
ี
F4 81 322 223
พืชตระกูลถั่ว
F5 60 189 65
F6 34 183 116
F1 36 147 -
F2 43 151 -
มนสําปะหลัง F3 25 110 -
ั
แซมดวยพืชตระกูลถั่ว F4 45 97 -
F5 38 121 -

F6 62 125 -

205



ุ
ํ
ตารางที่ 4 ตนทุน รายได และรายไดสทธิจากการปลูกมันสําปะหลัง และถั่วลิสง จากการปลูกมันสาปะหลัง
ั

ระยะยาวที่มีระบบปลูก การจดการชนิด และอัตราปุยตางกัน ที่ศูนยวิจัยพืชไรขอนแกน
ป 2562/63
ตนทุน (บาท/ไร) รายได (บาท/ไร)

ระบบปลูกพืช วิธีการใสปุย มัน ถั่ว มัน ถั่ว รายไดสุทธ ิ
รวม รวม (บาท/ไร)
สําปะหลัง เขียว สําปะหลัง เขียว
F1 3,943 0 3,943 3,709 0 3,709 -234
F2 6,812 0 6,812 7,881 0 7,881 1,069
มันสําปะหลัง F3 7,863 0 7,863 11,486 0 11,486 3,623

ตอเนื่อง F4 9,193 0 9,193 8,268 0 8,268 -925
F5 8,728 0 8,728 10,117 0 10,117 1,389
F6 7,899 0 7,899 10,938 0 10,938 3,039

F1 0 4,272 4,272 0 2,745 2,745 -1527
F2 0 4,342 4,342 0 4,320 4,320 -22
มันสําปะหลัง

หมุนเวียนพืช F3 0 4,258 4,258 0 2,430 2,430 -1828
ตระกูลถั่ว F4 0 4,312 4,312 0 3,645 3,645 -667
F5 0 4,270 4,270 0 2,700 2,700 -1570

F6 0 4,218 4,218 0 1,530 1,530 -2688
F1 2,475 1,747 4,222 3,504 1,620 5,124 902
F2 5,463 1,761 7,224 8,247 1,935 10,182 2,958
มันสําปะหลัง F3 5,997 1,725 7,722 9,370 1,125 10,495 2,773
แซมดวยพืช F4 8,213 1,765 9,978 10,405 2,025 12,430 2,452
ตระกูลถั่ว
F5 7,177 1,751 8,928 9,514 1,710 11,224 2,296

F6 6,060 1,799 7,859 8,951 2,790 11,741 3,882
ุ

ุ
ั

ี
หมายเหต ราคาทอนพันธมันสําปะหลัง 320 บาท/ไร ราคาปุยเคม 15-7-18 17 บาท/กก. ราคาปุยหมก 2 บาท/กก.

คาเตรียมดิน คาแรงงานปลูก และดูแลรักษามนสําปะหลัง 2,850 บาท/ไร คาหวานปุยหมัก 300 บาท./ไร
ั
ั
ี
คาใสปุยเคมีมันสําปะหลัง 300 บาท/ไร คาเก็บเก่ยวและขนสงมันสําปะหลัง 0.50 บาท/กก. ราคาเมล็ดพันธถ่ว
ุ
เขียว 40 บาท/กก. อัตราเมล็ดพันธุ 5 กก./ไร ในระบบปลูกมันสําปะหลังหมุนเวยน และ 2.5 กก./ไร ในระบบพช
ื
ี
แซม คาปุยเคมี 12-24-12 อัตรา 25 กก./ไร ราคา 20 บาท/กก. คาเตรียมดิน คาแรงงานปลูก และดูแลรักษา
แปลงถ่วเขียว 3,150 บาท/ไร ในระบบพืชหมนเวียน และ 1,800 บาท ในระบบพืชแซม คาแรงงานปลิดและ
ั
ุ
กะเทาะ 2 บาท/กก. ราคามันสําปะหลัง 2,400 บาท/ตัน และเมล็ดถั่วเขียว ราคา 45 บาท/กก.
ั
F1 = ไมใสปุย, F2 = ปุยอินทรีย อัตรา 1 ตัน/ไร, F3 = ปุยเคมีเกรด 15-7-18 อตรา 100 กก./ไร, F4 = ปุย
ั
ั
ั
ั
อินทรีย อัตรา 1 ตน/ไร รวมกับปุยเคมีเกรด 15-7-18 อตรา 100 กก./ไร, F5 = ปุยอินทรีย อตรา 1 ตน/ไร
ั
ั
รวมกับปุยเคมีเกรด 15-7-18 อตรา 50 กก./ไร และ F6 = ปุยอินทรีย อัตรา 0.5 ตน/ไร รวมกับปุยเคมีเกรด
ั
15-7-18 อตรา 50 กก./ไร

206

เฉลี่ย 1 27 b 45 a 48 a 51 a 46 a 45 a

C3 24 45 47 49 58 55 47

Exch. K (mg/kg)
C2 30 46 56 55 40 48 46 36.35 27.91 ns * ns


C1 25 45 41 47 41 31 38 (a) (b) (a) (b) (a)x(b)


เฉลี่ย 19 59 38 59 54 44


C3 1 12 d 62 a 32 c 48 b 62 a 43b c 43
Avail. P (mg/kg)
C2 1 26 c 64 a 49 b 73 a 44 b 45 b 50 30.10 17.73 ns ** **


C1 1 19 c 51 a 32b c 55 a 55 a 43 ab 43 (a) (b) (a) (b) (a)x(b)
ความสูง (เซนติเมตร)

F1 = ไมใสปุย, F2 = ปุยอินทรีย อัตรา 1 ตัน/ไร, F3 = ปุยเคมีเกรด 15-7-18 อัตรา 100 กก./ไร, F4 = ปุยอินทรีย อัตรา 1 ตัน/ไร รวมกับปุยเคมีเกรด 15-7-18 อัตรา 100 กก./ไร,
เฉลี่ย 0.40 0.51 0.50 0.52 0.49 0.50 C1 = ระบบปลูกมันสําปะหลังตอเนื่องทุกป, C2 = ระบบปลูกมันสําปะหลังหมุนเวียนพืชตระกูลถั่ว (ถั่วเขียว-ถั่วพุม) และ C3 = ระบบปลูกมันสําปะหลังแซมดวยพืชตระกูลถั่ว


ตารางที่ 5 คุณสมบัติทางเคมีของดินที่ความลึก 0-20 เซนติเมตร หลังเก็บเกี่ยวมันสําปะหลังระยะยาวที่มีระบบปลูก การจัดการชนิด และอัตราปุยตางกัน C3 0.41b 0.50a 0.52a 0.50a 0.53a 0.54a 0.50
OM (%) F5 = ปุยอินทรีย อัตรา 1 ตัน/ไร รวมกับปุยเคมีเกรด 15-7-18 อัตรา 50 กก./ไร และ F6 = ปุยอินทรีย อัตรา 0.5 ตัน/ไร รวมกับปุยเคมีเกรด 15-7-18 อัตรา 50 กก./ไร
C2 0.39c 0.52a 0.53a 0.54a 0.51ab 0.48b 0.50 7.83 4.68 ns ** **

2/ คาเฉลี่ยในแถวเดียวกันที่ตามดวยอักษรตัวเล็กทีตางกันแตกตางกันทางสถิติที่ระดับความเชื่อมั่น 99 เปอรเซ็นต โดยวิธี DMRT
C1 0.40c 0.49a 0.44bc 0.52a 0.45b 0.49a 0.46 (a) (b) (a) (b) (a)x(b) หมายเหตุ 1/ คาเฉลี่ยในแถวเดียวกันที่ตามดวยอักษรตัวเล็กทีตางกันแตกตางกันทางสถิติที่ระดับความเชื่อมั่น 95 เปอรเซ็นต โดยวิธี DMRT

เฉลี่ย 2 5.2 c 5.8 a 4.7 d 5.5 ab 5.6 ab 5.3 bc ่ ่


C3 5.4 6.0 4.8 5.4 5.5 5.3 5.4
pH (1:1 water)

C2 5.0 5.6 4.7 5.6 5.7 5.3 5.3 2.75 4.73 ns ** ns
ที่ศูนยวิจัยพืชไรขอนแกน ป 2562/63 ns ไมแตกตางอยางมีนัยสําคัญทางสถิติ
C1 5.3 5.8 4.7 5.6 5.6 5.5 5.4 (a) (b) (a) (b) (a)x(b)



กรรมวิธี F1 F2 F3 F4 F5 F6 เฉลี่ย CV (%) F-test

207



สรปผลการทดลองและขอเสนอแนะ
ุ

ู
ั
ั
การปลกมนสาปะหลงตอเนืองเปนเวลา 13 ป หากไมมีบํารุงดิน ดินเส่อมโทรมลงทุกๆ ป สงผลให 

ํ
ื

่
ุ
ศักยภาพในการผลิตพืชลดลง ควรจัดการระบบปลูกและการจัดการปยใหเหมาะสมเพื่อชวยรักษาความอุดม
่
ุ

ู
ั
ั
ิ

ํ
ุ


สมบรณของดนไว ระบบปลกมนสาปะหลงตอเนืองทกป การใสปยเคมเกรด 15-7-18 อัตรา 100 กิโลกรัมตอไร
ี


ู
ุ
ํ
ู

ั
ใหผลผลตหวสดสงสด 4.78 ตนตอไร ผลผลตแปง 919 กิโลกรัมตอไร น้าหนักแหงซาก 699 กิโลกรัมตอไร และม ี


ิ



ั
ิ
ุ

ํ

ั
ั
ั
่


ู
ุ


รายไดสทธิ 3,623 บาทตอไร ระบบปลกมนสาปะหลงแซมดวยพืชตระกูลถว การใสปยอินทรีย อัตรา 1 ตนตอไร
ั

ู
ุ

ิ


ิ

ั
ี
ุ
รวมกับปยเคมเกรด 15-7-18 อัตรา 100 กิโลกรัมตอไร ใหผลผลตหวสดสงสด 4.34 ตนตอไร ผลผลตแปง 937
ั

กิโลกรัมตอไร และน้ําหนักแหงซาก 771 กิโลกรัมตอไร แตรายไดสุทธิการใสปุยอินทรีย อัตรา 0.5 ตันตอไร รวมกับ
ปยเคมเกรด 15-7-18 อัตรา 50 กิโลกรัมตอไร มรายไดสทธิสงสด 3,882 บาทตอไร และระบบปลกมนสาปะหลง ั
ุ


ุ
ี
ู
ี
ู

ํ
ุ

ั
ุ
ุ



่
หมนเวียนดวยพืชตระกูลถว ทกกรรมวิธีใหผลตอบแทนไมคมคาแกการลงทน เนืองจาก ฝนตกชวงเก็บเกียวสงผล


ุ
ั
่
่


ุ

ิ
ู
ใหผลผลตเนาเสย และฝนทงชวงระหวางปลกถวพุมสงผลตอการเจริญเตบโตและการใหผลผลต แตระบบปลกมน
ี
ิ

้
ิ

ู

ั
่
ั


ิ

ิ
สําปะหลังหมุนเวียนดวยพืชตระกูลถั่ว ชวยยกระดับคุณภาพดินใหดีขึ้น โดยเฉพาะอินทรียวัตถในดน และทกระบบ
ุ
ุ
ปลูกการใสปุยเคมีติดตอกันเปนเวลานานสงผลใหดินมีความเปนกรดเพิ่มขึ้น การใสปุยอินทรียเพียงอยางเดียวหรือ
ใสรวมกับปุยเคมี ชวยยกระดับคุณภาพดินใหดีขึ้น ลดความเปนกรด ชวยเพิ่มอินทรียวัตถุและธาตุอาหารพืช

ิ
กิตตกรรมประกาศ
ขอขอบคณสานักวิจยและพัฒนาการเกษตรเขตท 3 ที่ชวยอนุเคราะหการวิเคราะหคณภาพของปยหมัก
ํ
ุ
ั
่
ุ
ุ
ี


กากตะกอนหมอกรอง ศูนยวิจัยพืชไรชัยนาท ที่ชวยอนุเคราะหเมล็ดพันธุถั่วเขียวพันธุชัยนาท 84-1 และศูนยวิจัย
พืชไรอุบลราชธานี ที่ชวยอนุเคราะหเมล็ดพันธุถั่วพุมพันธุอุบลราธานี

เอกสารอางอิง
สานักงานเศรษฐกิจการเกษตร. 2563. สถตการเกษตรของประเทศไทย ป 2563. ศนยสารสนเทศการเกษตร
ํ


ู
ิ
ิ
สานักงานเศรษฐกิจการเกษตร, กระทรวงเกษตรและสหกรณ กรุงเทพมหานคร.
ํ


208



การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสําปะหลังโดยใชระบบปลูกพืชและการจัดการปุย


ในกลุมดินทราย-ไรเกษตรกร จ.ขอนแกน
Increasing cassava cropping systems and fertilizer management efficiency on

cassava production in sandy soil of farmer field Khon Kaen province


1
1*
1
2
เนติรัฐ ชุมสุวรรณ45 ศุภชัย อติชาต สมฤทัย ตันเจริญ46 และเจิม จาบประโคน
ิ

รายงานความกาวหนา

ี
ิ

ิ
ึ
ั
ํ
ี่
ั
ิ
ั
ิ
ศกษาเทคโนโลยการผลตมนสาปะหลงทชวยเพิ่มประสทธิภาพการผลตมันสําปะหลงโดยการปรับปรุงดน
ั
ี
ํ
ํ
ดวยระบบปลูกมันสาปะหลังรวมกับพืชตระกูลถ่ว ท่มีผลตอการเจริญเติบโต ผลผลิตมันสาปะหลัง รักษาความ
อุดมสมบูรณของดิน และรักษาความยั่งยืนในการผลิตมันสาปะหลัง โดยป 2563 ศึกษาระบบพืชแซมมน
ั
ํ
่
้
ี
่
ั
ี
ั
ํ
่
ี
สาปะหลงและถวทมศกยภาพในพืนท ดําเนินการทดลอง ไรเกษตรกร ตําบลเขาสวนกวาง อําเภอเขาสวนกวาง
ั
จังหวัดขอนแกน วางแผนการทดลองแบบ Randomized Complete Block จานวน 4 ซ้ํา ประกอบดวย

ํ
่
่
่
8 กรรมวิธี คอ ระบบปลูกมันสําปะหลังแซมดวยพืชตระกูลถัว 6 ชนิด คือ ถัวเขียว ถัวเหลือง ถัวลิสง ถัวมะแฮะ
ื
่
่
ื
ั่
ถวพุม และปอเทอง รวมกับใสปุยเคมีเกรด 15-7-18 อัตรา 100 กิโลกรัมตอไร และวิธีตรวจสอบ 2 กรรมวิธี คือ
มันสาปะหลังใสปยเคมีเกรด 15-7-18 อัตรา 50 กิโลกรัมตอไร และมันสาปะหลังใสปยเคมีเกรด 15-7-18 อัตรา
ุ
ํ
ํ
ุ

100 กิโลกรัมตอไร
ิ
ุ
่
ื
ี

ู
ุ


การเลอกระบบปลกพืชทเหมาะสม นอกจากชวยรักษาหนาดน คลมวัชพืช และเปนแหลงของธาตอาหาร
ั

บางสวนใหแกมันสําปะหลังแลว ยังเปนรายไดเสริม ผลการทดลอง พบวา ระบบปลกมนสาปะหลงแซมดวยถั่วลสง
ู
ํ
ิ
ั

ิ
ึ
ซึ่งใหผลผลตมนสาปะหลง 4.75 ตนตอไร และผลผลตถวลสง 208 กิโลกรัมฝกสดตอไร ถงแมมีตนทุนสูงถึง 9,668
ั
ั
ิ
ั

ั
่
ิ

ํ

บาทตอไร แตใหรายไดสูงถึง 16,596 บาทตอไร และมีรายไดสุทธิสูงสุด คือ 6,928 บาทตอไร

ู
ิ
ั
คําสําคัญ: ผลผลต ระบบปลก การจดการปุย พืชตระกูลถั่ว มันสําปะหลัง

คํานํา
ู
พื้นที่ปลกมันสําปะหลังสวนใหญของไทยอยูในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยสวนใหญปลูกในดินที่มีความ
ี
่

ั
อุดมสมบูรณตา ท่มีชนิดดินสวนใหญจดอยูในกลุมดิน (great group) โดยเฉพาะดินที่มี ลักษณะเนื้อดินรวน
ํ
ุ
ิ
ิ
ื
ี่
ุ
ิ
(Loamy Paleustults) สําหรับชนิดดนในระดบชดดน (soil series) ทพบมากในกลมดน Paleustults คอ ดนชด
ิ
ั
ุ
ิ


้
ั
่
ู
ั
ั
ึ
โคราช วาริน ยโสธร และดนชดสตก (มลนิธิสถาบนพัฒนามนสาปะหลงแหงประเทศไทย, 2552) ซึงดนเหลานีม ี
ิ
ุ
ํ
ึ
ํ
ี

ิ

ี
้
ั
้
่
ํ
ั
ั
ู
ุ
ุ
เนือดนมทรายเปนองคประกอบหลก ทาใหมความสามารถตาทงในการดดซับธาตอาหารและน้า จงเปนสาเหตหลก
ํ
ิ

่
หนึงททาใหผลผลตตา การปลกมนสาปะหลงตดตอกันยาวนานทาใหดนเสอมโทรมลงทกป (โชตและคณะ, 2533)

ํ
ี
่
่
ั
ิ
ํ
ิ
่
ื

ิ
ํ
ํ
ู
ุ
ั


1 ศูนยวิจัยพืชไรขอนแกน สถาบันวิจัยพืชไรและพืชทดแทนพลังงาน อําเภอเมือง จังหวัดขอนแกน
2 กลุมวิจัยปฐพีวิทยา สํานักวิจัยพัฒนาปจจัยการผลิตการเกษตร กรงเทพฯ
ุ
* Corresponding Author E-mail: [email protected]

209



ี
ั
ํ
่

ํ
ิ
ุ
ั
ู
ิ
ํ

ั

ี
ู
ิ

ี
การชะลางหนาดนในแปลงปลกมนสาปะหลงเปนสาเหตสาคญททาใหดนมการสญเสยหนาดน ดวยระยะระหวาง
ุ

ตนและแถว 0.5-1.0 เมตร เปนสาเหตทาใหในชวงแรกของการเจริญเตบโต เมื่อทรงพุมยังไมสามารถคลมหนาดิน

ํ
ิ


ุ
ุ
่
ี

ี
ู
ั
ู

ั

ํ


ไดรวดเร็ว มความเสยงตอการถูกชะลางหนาดินไดงาย โดยเฉพาะการปลกตนฤดฝน มนสาปะหลงเปนพืชอายยาว


ี
ุ

ิ
ู
้
ั
่
ั
ุ
สามารถเก็บเกียวผลผลตไดทอายตงแต 6 ถึง 16 เดอน จงสามารถจดระบบปลกพืชไดหลากหลาย ศรีสดาและ
ึ
่
ื
ั
ั
่
ึ
ุ
ั
ํ
ั
่
ํ
ั
คณะ (2556) รายงานการปลกพืชตระกูลถวรวมกับมนสาปะหลง ถงแมวาการปลกหมนเวียนมนสาปะหลงกับถว
ู

ั
ู
่
ั

่
ู
ํ

ั

ลสง+ถวมะแฮะ จะใหผลผลตตากวาการปลกมนสาปะหลงตอเนือง แตสามารถรักษาระดบความอุดมสมบรณได 
่
ิ
ั
ิ
ํ
ู
ั
ดีกวา แตการใสปุย โดยเฉพาะปุยหมักมีการลงทุนมากกวารายไดที่ไดรับ กอบเกียรติและคณะ (2548) พบวา การ

ิ

ใชปยเคม NPK ในอัตราตามคาวิเคราะหดน การปลกถวพุมแซมระหวางแถวมนสาปะหลง และปลกแฝกเปนแถบ

ั
ู
ี
ู

ั

ั

ํ
ุ

่

ู
ู
ิ
ุ

สามารถชวยลดการสญเสยหนาดน การใชระบบปลกพืชนอกจากจะชวยคลมหนาดน การยอยสลายของเศษซาก
ี

ิ

่
ั
่
ี
่
ู
ี
หลังการเก็บเกียวยงชวยปลดปลอยธาตอาหารใหแกพืชทปลกตามหรือปลกแซมได โดยเฉพาะพืชตระกูลถวทม ี

ู
ั


ุ
่

ั
ํ
่
ี
่

ู
่

ความสามารถในการตรึงไนโตรเจน ทาใหเพิมไนโตรเจนในระบบทพืชหลกในระบบสามารถนําไปใชได การปลกถัว

พุมแซมระหวางแถวมันสําปะหลังในดินชุดแมริม สามารถลดการสูญเสียหนาดนถึงรอยละ 47 และ 28 ในดินทราย
ิ
จังหวัดระยอง (กอบเกียรติ และคณะ, 2548) การเลือกระบบปลูกพืชทเหมาะสม นอกจากชวยรักษาหนาดิน คลุม
ี่



วัชพืช และเปนแหลงของธาตุอาหารบางสวนใหแกมนสาปะหลงแลว และเปนรายไดเสริม จงเปนทมาของงานวิจย
ํ
่
ั
ั
ึ

ี

ั
ิ
ั
ั
ั

ุ
ี
วัตถประสงคเพือศกษาและคดเลอกและการจดการปยพืชสดทเหมาะตอการผลตมนสาปะหลงในกลมดนทราย
ุ

ิ
่
ึ

ํ
ั
ุ

่
ื
จังหวัดขอนแกน

วิธีดําเนินการ
อุปกรณ 
1. มันสําปะหลังพันธุระยอง 86-13
2. พืชตระกูลถั่ว ไดแก ถั่วเขียว ถั่วพุม ถั่วลิสง ถั่วมะแฮะ ถั่วเหลือง และปอเทือง
3. ปุยเคมีเกรด 15-7-18
ั



ิ

ั

4. อุปกรณเก็บตวอยางดน ไดแก อุปกรณเก็บตวอยางดนแบบ Undisturbed core sample สวานเก็บ
ิ
ตวอยางดน ถุงพลาสตก เก็บตวอยางดน
ั
ั
ิ

ิ
ิ


5. อุปกรณเก็บตวอยางพืช ไดแก ถุงกระดาษ ถุงตาขาย มด และกรรไกรตดตวอยางพืช
ั
ี

ั
ั


ั
ั
่
6. อุปกรณขุดหัวและเก็บตัวอยางพืช ไดแก ไมงัดหว จอบ ถุงกระดาษ กรรไกร มดสบตวอยาง และ ตาชง
ั
ี
ั
3 และ 60 กก.
7. เครืองวัดหาปริมาณแปงแบบ Riemann scale
่
่

ิ
ํ
8. เครืองมอสาหรับวิเคราะหดนและพืช ไดแก ตาชงดจตอล 2 และ 3 ตาแหนง เครืองวัด pH และ EC,
่

ํ
ั
่
ื
ิ
ิ
Atomic Absorption spectroscopy และ Spectropho-tometer
ู


ั
้
ื

9. ตอบ เพืออบตวอยางพืชนําไปวิเคราะหธาตอาหารและหาความชน
่
ุ
10. อุปกรณ เครื่องแกว และสารเคมีวิเคราะหดินและพืช

210



วิธีการ

วางแผนการทดลอง แบบ RCB จานวน 4 ซ้ํา ประกอบดวยระบบปลกถัวแซมระหวางแถวมนสาปะหลง 8
ํ

ู
ั
ํ
ั
่

วิธี ไดแก
1) ปลูกมันสําปะหลังแซมดวยถั่วเขียว ใสปุยเคมเกรด 15-7-18 อัตรา 100 กิโลกรัมตอไร
ี
2) ปลูกมันสําปะหลังแซมถั่วพุม ใสปุยเคมเกรด 15-7-18 อัตรา 100 กิโลกรัมตอไร
ี
3) ปลูกมันสําปะหลังแซมถวลิสง ใสปุยเคมีเกรด 15-7-18 อัตรา 100 กิโลกรัมตอไร
ั่
4) ปลูกมันสําปะหลังแซมถั่วมะแฮะ ใสปุยเคมเกรด 15-7-18 อัตรา 100 กิโลกรัมตอไร
ี
ี
5) ปลูกมันสําปะหลังแซมถั่วพรา ใสปุยเคมเกรด 15-7-18 อัตรา 100 กิโลกรัมตอไร
ื
6) ปลูกมันสําปะหลังแซมปอเทอง ใสปุยเคมีเกรด 15-7-18 อัตรา 100 กิโลกรัมตอไร
ี
7) ปลูกมันสําปะหลัง ใสปุยเคมเกรด 15-7-18 อัตรา 100 กิโลกรัมตอไร
ี
8) ปลูกมันสําปะหลัง ใสปุยเคมเกรด 15-7-18 อัตรา 100 กิโลกรัมตอไร
วิธีปฏิบัติการทดลอง
ู
ํ
่
ี
่
ี
ิ
ดาเนินการทดลองทไรเกษตรกร อ.เขาสวนกวาง จ.ขอนแกน กอนปลกเก็บดนทระดบ 0-20 และ 20-50
ั
ั
ํ
ิ
ั
ุ
ู
ิ
เซนตเมตร เพือวัดคณสมบัตทางเคมและปริมาณธาตอาหารในดน ปลกมนสาปะหลงพันธุทระยอง 86-13 โดยใช

ุ
ี
ิ
ี
่
่
ํ
ระยะปลก 1x1 เมตร และปลูกพืชปุยสดแซมระหวางแถวมันสาปะหลัง 1 แถว (ระยะหางจากแถวมันสําปะหลังขาง
ู
ุ
่
้
ิ


ี
ิ
้
ู

ละ 50 เซนตเมตร) ปลกพืชปยสดทัง 6 ชนิด โดยระหวางตน 20 เซนตเมตร พืนทแปลงทดลองยอย 8x8 เมตร
ุ

ื

ุ
ุ
ื

่
ี

ี
วิธีการใสปยใสปยเคมพรอมปลก 25 กิโลกรัมตอไรทกกรรมวิธี และใสปยอัตราทเหลอตามกรรมวิธีทกําหนด เมอ
ุ

ู
่

่
ี
มันสําปะหลังอายุ 38 วันหลังปลูก เก็บเกี่ยวถั่วลิสง ถั่วพรา ถั่วมะแฮะอายุ 90 วัน และปอเทือง ถั่วเขียว ถั่วพุมอายุ
ุ
75 วัน สบคลกเศษซากถวในดน เก็บเกียวมนสาปะหลงเมออายประมาณ 13 เดอนหลังปลูก พืนทเก็บเกียว 6x6
ื
ื
ิ
่
่
ั
้
ั
ั
่
ุ
ี
่
่
ํ
ั

ํ

เมตร โดยการถอนตน แยกหว ใบ เหงา และลา ลาใหแยกเปนลาทสามารถนําไปใชเปนทอนพันธุได และเปนทอน



ํ

ี
่

ํ
ั
ํ

พันธุไมได ชั่งน้ําหนักลําสดของลาแตละสวน นําลําที่ทําทอนพันธุไดออกจากแปลง ชั่งน้ําหนักสด หัว ใบ และเหงา
กอนสุมตัวอยางสวนละ 0.5-1.0 กิโลกรัม นําไปอบใหแหงและชั่งน้ําหนัก เพื่อนําไปใชในการคํานวณหาน้ําหนักแหง
่
ั
เศษซากมันที่เหลือใหไถกลบลงแปลง และเก็บดินหลงจากการเก็บเกียว
การบันทึกขอมูล
1. บันทึกขอมูลคุณสมบัติทางเคมีและปริมาณธาตุอาหารในดิน ไดแก ความเปนกรดเปนดางของดิน
่
ี
อินทรียวัตถุ ฟอสฟอรัสที่เปนประโยชน และโพแทสเซียมทแลกเปลี่ยนได ของดนทระดบความลก 0-20 และ 20-
ึ
ี่
ิ

ั
50 เซนตเมตร
ิ
2. ความสามารถในการเจริญเตบโต โดยประเมนจากความเร็วในการคลมหนาดินของถัวแตละชนิด ความ

ิ
ุ
ิ
่
สูงของทรงพุมของถั่ว น้ําหนักแหงของเศษซากถั่ว น้ําน้าหนักสดและแหงของผลผลิต

ํ
3. ความสูงของมันสําปะหลังอายุ 3, 6 และ 9 เดอนหลังปลูก และชวงเก็บเกี่ยว
ื
4. น้ําหนักสดและน้ําหนักแหงหัว เหงา ตน และใบมันสําปะหลัง
่

5. เปอรเซ็นตแปง โดยใชเครืองวัดแบบ Reimann Scale
ิ
6. ประเมนผลตอบแทนทางเศรษฐศาสตร

211



ี
่
เวลาและสถานท
ุ
-ระยะเวลา เริ่มตน ตลาคม 2559 สิ้นสุด กันยายน 2564
่
ี
ํ
-สถานททาการทดลอง ไรเกษตรกร อ.เขาสวนกวาง จ.ขอนแกน


ผลและวิจารณผลการทดลอง
ุ

ผลวิเคราะหดินกอนปลูกกอนปลูกมันสําปะหลังแซมดวยพืชปยสด ไรเกษตรกร ตําบลเขาสวนกวาง
อําเภอเขาสวนกวาง จงหวัดขอนแกน (ตารางท 1) พบวา ดินที่ระดับความลึก 0-20 เซนตเมตร มคาความเปนกรด
ิ

ั
่
ี
ี
จด (pH 5.4) คาการนําไฟฟาต่ํา อินทรียวัตถุในดินเพียง 0.45 เปอรเซ็นต ฟอสฟอรัสที่เปนประโยชนอยูในระดบตา
ั
่ํ
ั
ิ
ิ


่ํ
ั
ี
่
ี
(4 มลลกรัมตอกิโลกรัม) โพแทสเซียมและแมกนีเซียมทแลกเปลยนไดอยูในระดบตา (13 และ 14 มิลลิกรัมตอ
่
ํ
ิ
ั

ั
ู
ู


กิโลกรัม ตามลาดบ) และแคลเซียมทแลกเปลยนไดอยในระดบสง (376 มลลกรัมตอกิโลกรัม) ผลวิเคราะหดนท ี ่
ิ
ิ

ี
่
่
ี
ํ

ุ
่
ิ


ิ
ํ
ระดบความลก 20-50 เซนตเมตร คาความเปนกรดปานกลาง (pH 5.6) คาการนําไฟฟาตา อินทรียวัตถในดนตา
ั
่
ึ
ั
่ํ
(0.35 เปอรเซ็นต) ฟอสฟอรัสที่เปนประโยชนอยูในระดบตา (1 มิลลิกรัมตอกิโลกรัม) โพแทสเซียมและแมกนีเซียม
่ํ
ี
ิ
ิ
ู



ี่
่
ทแลกเปลยนไดอยูในระดับตา (17 และ 20 มลลกรัมตอกิโลกรัม ตามลาดบ) และแคลเซียมทแลกเปลยนไดอยใน
ี
่
ั
ํ

ี่
ระดบสง (492 มิลลิกรัมตอกิโลกรัม) ซึ่งโดยรวมมีระดับความอุดมสมบูรณของดินอยูในระดับต่ํา
ู
ั
ื
ั
การเจริญเติบโตพืชปุยสดที่อายุ 1 เดอนหลงปลก พบวา พืชปุยสดที่เจริญเติบโตดี คือ ถั่วพุม มีน้ําหนักสด
ู
่
ู

ี

รวมสงสด คอ 20.0 กรัมตอตน ซึงมความสง 24.6 เซนตเมตร และความกวางทรงพุม 36.0 เซนตเมตร รองลงมา
ุ
ิ

ู
ื
ิ
่
ื
ไดแก ถวลสง, ถวเขยว ปอเทอง ถวเหลอง และถวมะแฮะ (ตารางท 2) การเจริญเตบโตพืชปยสดทอาย 2 เดอน
่
ุ

ิ
ี
่
ี
ั

่
ุ
่
ิ
ั
ี
ั
่
ื
ั
ื
หลังปลูก พบวา พืชปุยสดที่เจริญเติบโตดี คือ ปอเทือง มีน้ําหนักแหงรวมสูงสุด คือ 10.67 กรัมตอตน ซึ่งมีความสูง

ิ
118 เซนตเมตร และความกวางทรงพุม 26.0 เซนติเมตร รองลงมา ไดแก ถั่วลิสง ถั่วพุม ถั่วเขียว ถั่วเหลือง และถั่ว
ี
มะแฮะ (ตารางท 3)
่
ั
ิ
ํ
ผลระบบปลกมนสาปะหลงแซมดวยของพืชปยสดตอการเจริญเตบโต ผลผลต และผลตอบแทนทาง
ั
ุ
ู
ิ



เศรษฐกิจ (ตารางท 4) พบวา การเจริญเตบโตทางดานความสงของมนสาปะหลงพันธุระยอง 86-13 ไมแตกตางกัน
ู
ํ
ี
ั
่
ั
ิ


ิ
ิ
ทางสถิติ โดยมันสําปะหลังมีความสูงอยู 33.8 - 52.4 เซนตเมตร, 64.7-87.9 เซนตเมตร, 93–120 เซนตเมตร และ
ิ
ี
ี
ิ
่
ื
่
170-190 เซนตเมตร ทอาย 3, 6, 9 เดอน และชวงเก็บเกียว ตามลาดบ จากตารางท 5 พบวา ผลผลตหวสด
ั

ั
ํ
ุ
่
ิ
ี
แตกตางกันอยางชดเจน โดยระบบปลกมนสาปะหลงอยางเดยวทใสปยเคมเกรด 15-7-18 อัตรา 100 กิโลกรัมตอ
่

ุ


ี
ํ

ั
ั

ู
ี
ั
ั
ํ

ั
ิ
ั


่
ื
ิ

ู
ิ
ั
ั
ไร ใหผลผลตหวสด 4.76 ตนตอไร รองลงมาคอระบบปลกมนสาปะหลงแซมดวยถวลสง 4.75 ตนตอไร ผลผลตท ่ ี
ั
ํ
ั
ุ

ู
ี
ไดนอยทสด คอ ระบบปลกมนสาปะหลงแซมดวยถวมะแฮะ 3.03 ตันตอไร สวนเปอรเซ็นตแปงและน้าหนักแหง
่
ั
ั
ื

่
ํ
ซากไมแตกตางกัน โดยมีเปอรเซ็นตแปงอยูระหวาง 20.1-23.8 เปอรเซ็นต และน้ําหนักแหงซาก (น้ําหนักแหงเหงา
่
ใบ และลาตน) 636-856 กิโลกรัมตอไร เมอพิจารณาผลตอบแทนทางเศรษฐกิจ แสดงในตารางท 6 พบวา ระบบ
ี
ํ

ื

ี

ี
่

ั
ุ
ั

ปลกมนสาปะหลงแซมดวยพืชตระกูลถวมตนทนการผลตทสงกวาระบบปลกมนสาปะหลงเพียงอยางเดยว โดย
ั
ํ
ู
ู
ั
ั
ํ
่
ิ
ู
ี
ั
ระบบปลกมันสําปะหลงแซมดวยถั่วลสงรวมกับการใสปยเคมีเกรด 15-7-18 อัตรา 100 กิโลกรัมตอไร มตนทนสูง
ุ
ู

ิ
ี


ุ


ถึง 9,668 บาทตอไร แตใหรายไดสงถึง 16,596 บาทตอไร และมีรายไดสุทธิมากที่สุด คือ 6,928 บาทตอไร ในขณะ

ู



ี
ระบบปลูกมันสําปะหลังเพียงอยางเดยว ที่ใสปุยเคมีเกรด 15-7-18 อัตรา 100 กิโลกรัมตอไร ใหรายไดสุทธิ 4,726

212



ู
ี
้
็
ึ
่

ี


ื
ั
่
บาทตอไร ซึงจะเหนไดวาการเลอกพืชตระกูลถ่วท่เหมาะสม สามารถเพิ่มรายไดถึงแมมีตนทุนการผลิตทสงขน
ิ



ื

ในทางตรงกันขามหากเลอกพืชตระกูลถวทไมเหมาะสม จะสงผลตอการเจริญเตบโตและการใหผลผลตมน
ี
่
ิ

ั
่
ั

ี

ํ

่
ี
ึ
้
่
ํ
ุ
ิ
ุ

ํ
ุ

ู

สาปะหลง และทาใหมตนทนการผลตทเพิมขน ทาใหไดรับผลตอบแทนทไมคมคาแกการลงทน ซึงจากขอมลงาน
ี
่

ั
่

ทดลองจะเห็นไดวา ถั่วมะแฮะและปอเทืองทําใหผลผลิตมันสําปะหลังลดลง และมีตนทุนการผลิตที่สูงขึ้น
ี
่
ผลวิเคราะหดินหลังเก็บเกี่ยว ที่ระดับความลึก 0-20 เซนตเมตร (ตารางท 7) พบวา ทุกกรรมวิธีไมแตกตาง
ิ
ุ


์
ี
ิ

กัน โดยมฤทธิเปนกรดจด มอินทรียวัตถในดน 0.42 4-0.45 เปอรเซ็นต และฟอสฟอรัสทเปนประโยชนในดน 4-6
่
ี
ี
ิ
ั
ี
ิ
ี



่
ิ
ํ


ั
มลลกรัมตอกิโลกรัม แตคาโพแทสเซียมทแลกเปลยนไดในดนแตกตางกันอยางมนัยสาคญทางสถต โดยกรรมวิธีท ี ่
ิ
ิ
ิ
ี
่

ุ
ี่


ปลูกมันสําปะหลังแซมดวยถวมะแฮะดินมีคาโพแทสเซียมทแลกเปลยนไดในดินสูงสด 93 มิลลิกรัมตอกิโลกรัม แต 
ี่
ั่
กรรมวิธีที่ปลูกมันสําปะหลังแซมดวยถั่วมะแฮะดินมีคาโพแทสเซียมที่แลกเปลี่ยนไดในดินต่ําสุดแตไมแตกตางกัน

ตารางท 1 ผลวิเคราะหดินระดับความลึก 0-20 และ 20-50 ซม. กอนปลูกมันสําปะหลังแซมดวยพืชตระกูลถั่ว

่
ี
ํ
ไรเกษตรกร ตาบลเขาสวนกวาง อําเภอเขาสวนกวาง จงหวัดขอนแกน ฤดปลก 2562/63
ู
ู
ั
pH EC(1:5) OM avai P exch K exch Ca exch Mg
ั
ระดบความลึก
(1:1) dS/m % mg/kg mg/kg mg/kg mg/kg
0-20 cm 5.4 0.0064 0.45 4 13 376 14
20-50 cm 5.6 0.0050 0.35 1 17 492 22

ตารางที่ 2 การเจริญเตบโตพืชตระกูลถั่ว ที่อายุ 1 เดอนหลงปลก ทไรเกษตรกร ตาบลเขาสวนกวาง อําเภอเขา
ี
่
ั
ื
ํ
ิ
ู
ู
ู
ั
สวนกวาง จงหวัดขอนแกน ฤดปลก 2562/63
พืชตระกูล ความสูง ความกวางทรง จํานวนปม น้ําหนักแหง (กรัมตอตน)
ถั่ว (เซนติเมตร) พุม (เซนติเมตร) (ปมตอตน) ราก ตน ใบ รวม
1/
ถั่วเหลือง 18.8 14.5 2 0.8 ab 3.0 bc 3.2 b 7.0 bc
ถั่วเขียว 18.0 24.5 3 0.9 ab 6.3 abc 8.7 a 15.8 ab
ถั่วลิสง 14.8 26.5 35 1.0 ab 9.1 a 8.7 a 18.7 a
ถั่วพุม 24.6 36.0 6 1.2 a 8.1 a 10.7 a 20.0 a
ถั่วมะแฮะ 32.9 17.5 4 0.5 b 1.6 c 2.0 b 4.0c
ปอเทือง 55.5 13.5 5 1.1 ab 6.9 ab 6.5 ab 14.6 ab
F-test - - - ** ** ** **
CV (%) - - - 23.7 28.1 22.4 24.6
หมายเหตุ คาเฉลี่ยในแถวเดียวกันที่ตามดวยอกษรตัวเล็กที่ตางกันแตกตางกันทางสถิติที่ระดับความเชื่อมั่น 99 เปอรเซนต โดยวิธี DMRT
ั



็
1/

213



ี
ํ
่
ื
ั
ู
ตารางที่ 3 การเจริญเติบโตพืชปุยสดที่อายุ 2 เดอนหลงปลก ทไรเกษตรกร ตาบลเขาสวนกวาง อําเภอเขาสวน
ั
ู
ู
กวาง จงหวัดขอนแกน ฤดปลก 2562/63
พืชตระกูลถั่ว ความสูง ความกวาง จํานวนปม น้ําหนักแหง (กรัมตอตน)
(เซนติเมตร) ทรงพุม (ปมตอตน) ราก ตน ใบ ฝกออน รวม
1/
1/
1/
(เซนติเมตร)
ถั่วเหลือง 35 22 2 0.61 bc 2.09 bc 3.24 0.74 a 6.68 ab
ถั่วเขียว 31 29 2 0.86 a 2.38 bc 4.98 0.66 a 8.88 ab
ถั่วลิสง 23 23 48 0.64 bc 3.67 ab 4.98 0.30 ab 9.59 ab
ถั่วพุม 30 34 2 0.80 ab 3.37 bc 5.11 0.20 ab 9.48 ab
ถั่วมะแฮะ 61 23 1 0.54 c 1.62 c 2.36 0.00 b 4.53 b

ปอเทือง 118 26 4 0.81 ab 5.45 a 4.41 0.00 b 10.67 a
F-test - - - * ns ns * *
CV (%) - - - 10.8 21.2 23.7 72.8 22.0

ั
1/
ี่


่
หมายเหต คาเฉลี่ยในแถวเดียวกันทตามดวยอกษรตวเล็กทีตางกันแตกตางกันทางสถิติที่ระดับความเชื่อมั่น 95 เปอรเซ็นต โดยวิธี
ั
ุ
DMRT
ns ไมแตกตางกันอยางมีนัยสําคัญทางสถิต
ิ

ื
ตารางที่ 4 การเจริญเติบโตทางดานความสูง (เซนติเมตร) ของมันสําปะหลังพันธุระยอง 86-13 ที่อายุ 3, 6, 9 เดอน
หลังปลูก และที่อายุเก็บเกี่ยว ไรเกษตรกร ตําบลเขาสวนกวาง อําเภอเขาสวนกวาง จังหวัดขอนแกน
3 เดือน 6 เดือน 9 เดือน เก็บเกี่ยว
พืชตระกูลถั่ว
ิ
ิ
ิ
ิ
(เซนตเมตร) (เซนตเมตร) (เซนตเมตร) (เซนตเมตร)
ถั่วเหลือง 43.0 72.9 114 175
ถั่วเขียว 41.2 69.2 118 176
ถั่วลิสง 42.1 79.3 120 185

ถั่วพุม 33.8 64.7 93 155
ถั่วมะแฮะ 41.2 75.8 110 170

ปอเทอง 35.9 67.3 98 171
ื
มันสําปะหลัง 1 43.3 75.3 111 175
มันสําปะหลัง 2 52.4 87.9 120 190

F-test ns ns ns ns
CV (%) 19.6 16.4 16.1 13.2

หมายเหต ns ไมแตกตางกันอยางมีนยสําคัญทางสถิต ิ
ั
ุ
กรรมวิธีที่ 1-6 คือ ระบบปลูกมันสําปะหลังแซมดวยพืชตระกูลถั่ว ใสปุยเคมีเกรด 15-7-18 อตรา 100 กิโลกรัมตอไร
ั
มันสําปะหลัง 1 คือ ระบบปลูกมันสําปะหลังอยางเดียว ใสปุยเคมีเกรด 15-7-18 อตรา 50 กิโลกรัมตอไร
ั
มันสําปะหลัง 2 คือ ระบบปลูกมันสําปะหลังอยางเดียว ใสปุยเคมีเกรด 15-7-18 อตรา 100 กิโลกรัมตอไร
ั

214




ิ
ตารางที่ 5 เปอรเซ็นตแปง ผลผลต และน้าหนักแหงซากของมันสําปะหลังพันธุระยอง 86-13 ที่อายุเก็บเกี่ยว ไร
ํ
เกษตรกร ตาบลเขาสวนกวาง อําเภอเขาสวนกวาง จงหวัดขอนแกน ฤดปลก 2562/63
ํ
ู
ู
ั
น้ําหนักแหง (กิโลกรัมตอไร)

เปอรเซนต ผลผลิตหัวสด
็

พืชตระกูลถั่ว



แปง (%) (ตันตอไร) เหงา ใบ ลําตนไมใช ลําตนใช
1/
รวม
1/
ทําพันธ ทําพันธุ
1/
ถั่วเหลือง 23.0 4.45 ab 236 200 b 59 316 a 812
ถั่วเขียว 22.5 4.57 ab 244 228 b 98 257 ab 827
ถั่วลิสง 22.9 4.75 a 268 220 b 61 307 a 856
ถั่วพุม 20.1 3.90 bc 262 285 a 72 198 b 817
ถั่วมะแฮะ 20.8 3.03 d 241 180 b 62 198 b 681
ปอเทอง 20.4 3.30 cd 280 213 b 82 172 b 747
ื
มันสําปะหลัง 1 23.8 4.11 ab 244 178 b 47 168 b 731
มันสําปะหลัง 2 23.1 4.76 a 264 212 b 56 199 b 636

F-test ns * ns * ns * ns
CV (%) 8.9 11.0 23.2 16.8 40.0 27.4 18.3

่
หมายเหต คาเฉลี่ยในแถวเดียวกันทตามดวยอกษรตวเล็กทีตางกันแตกตางกันทางสถิติที่ระดับความเชื่อมั่น 95 เปอรเซ็นต โดยวิธี
ุ


ี่
ั
ั
1/
DMRT
ns ไมแตกตางกันอยางมีนัยสําคัญทางสถิต
ิ
กรรมวิธีที่ 1-6 คือ ระบบปลูกมันสําปะหลังแซมดวยพืชตระกูลถั่ว ใสปุยเคมีเกรด 15-7-18 อตรา 100 กิโลกรัมตอไร
ั
มันสําปะหลัง 1 คือ ระบบปลูกมันสําปะหลังอยางเดียว ใสปุยเคมีเกรด 15-7-18 อตรา 50 กิโลกรัมตอไร
ั
มันสําปะหลัง 2 คือ ระบบปลูกมันสําปะหลังอยางเดียว ใสปุยเคมีเกรด 15-7-18 อตรา 100 กิโลกรัมตอไร
ั

215



ั
ู
ํ
ี
่
ตารางท 6 ตนทุนรายได และรายไดสุทธิจากการปลูกมันสําปะหลัง และพืชตระกูลถั่ว จากการปลกมนสาปะหลง ั

ั

ระยะยาวที่มีระบบปลูก การจดการชนิด และอัตราปุยตางกัน ที่ศูนยวิจัยพืชไรขอนแกน ป 2562/63

ตนทุน (บาท/ไร) รายได (บาท/ไร)
มัน รายไดสุทธ ิ
กรรมวิธ ี
1/
1/
สําปะหลั พืชตระกลถั่ว รวม มันสําปะหลัง พืชตระกูลถั่ว รวม (บาท/ไร)
ู
1/
ง
ถั่วเหลือง 5,969 1,810 7,779 b 10,675 1,222 11,897 bc 5,751 ab
ถั่วเขียว 6,029 1,765 7,794 b 10,965 2,580 13,545 b 3,407 c
ถั่วลิสง 6,119 3,549 9,668 a 11,396 5,200 16,596 a 6,928 a
ถั่วพุม 5,694 1,772 7,465 bc 9,353 1,519 10,873 cd 4,107 c
ถั่วมะแฮะ 5,260 1,899 7,159 c 7,271 3,995 11,266 cd 4,118 c

ปอเทือง 5,397 1,732 7,129 c 7,929 1,030 8,958 e 1,829 d
มันสําปะหลัง 1 6,700 0 6,700 d 11,426 0 11,426 cd 4,726 bc

มันสําปะหลัง 2 6,373 0 6,373 e 9,856 0 9,856 de 3,483 c

F-test - - ** - - ** **
CV (%) - - 2.9 - - 10.2 23.0

ี่
่

ั

1/
ุ
หมายเหต คาเฉลี่ยในแถวเดียวกันทตามดวยอกษรตัวเล็กทีตางกันแตกตางกันทางสถิติที่ระดับความเชื่อมั่น 99 เปอรเซ็นต โดยวิธี
DMRT
ราคาทอนพันธุมันสําปะหลัง 320 บาท/ไร ราคาปุยเคมี 15-7-18 17 บาท/กก. คาเตรียมดิน คาแรงงานปลูก และดูแล
รักษามันสําปะหลัง 2,850 บาท/ไร ในระบบพชแซม 1,425 บาท คาใสปุยเคมีมันสําปะหลัง 300 บาท/ไร เมล็ดพันธถั่ว
ื
ุ
ั
ั
่
ั
ุ
เหลือง ถัวเขียว ถ่วลิสง ถ่วพม ถ่วมะแฮะ และปอเทือง ราคา 22 30 45 25 70 และ 25 บาท/กก. ตามลําดับ อัตรา
ั
ุ
เมล็ดพันธ 7.5 2.5 30 3 3 และ 3 กก./ไร ตามลําดับ คาแรงงานปลูก และดูแลรักษาแปลงพืชตระกูลถ่วในระบบพืช
ี
หมนเวยน 1,575 บาท คาเกบเก่ยวและขนสงมันสําปะหลัง 0.50 บาท/กก. คาแรงงานปลิดและกะเทาะ 2 บาท/กก.
ุ
็
ี
ั่
ราคามันสําปะหลัง 2,400 บาท/ตัน และเมล็ดถวเหลือง ถั่วเขียว ถั่วลิสง ถั่วพุม ถั่วมะแฮะ และปอเทือง ราคา 35 45
25 25 70 และ 25 บาท/กก. ตามลําดับ
กรรมวิธีที่ 1-6 คือ ระบบปลูกมันสําปะหลังแซมดวยพืชตระกูลถั่ว ใสปุยเคมีเกรด 15-7-18 อตรา 100 กิโลกรัมตอไร
ั
ั
มันสําปะหลัง 1 คือ ระบบปลูกมันสําปะหลังอยางเดียว ใสปุยเคมีเกรด 15-7-18 อตรา 50 กิโลกรัมตอไร
มันสําปะหลัง 2 คือ ระบบปลูกมันสําปะหลังอยางเดียว ใสปุยเคมีเกรด 15-7-18 อตรา 100 กิโลกรัมตอไร
ั

216



่
ิ
ตารางท 7 ผลวิเคราะหดินหลังเก็บเกี่ยวมันสําปะหลังระยอง 86-13 ที่ระดับความลึก 0-20 เซนตเมตร
ี
ู
ู
ั
ํ
ไรเกษตรกร ตาบลเขาสวนกวาง อําเภอเขาสวนกวาง จงหวัดขอนแกน ฤดปลก 2562/63
ิ
0-20 เซนตเมตร
พืชปุยสด
pH (1:1) OM (%) Avai. P (mg/kg) Exch. K (mg/kg)
1/
ถั่วเหลือง 5.4 0.42 4 59 d
ถั่วเขียว 5.2 0.42 6 73 bcd
ถั่วลิสง 5.4 0.44 5 60 d
ถั่วพุม 5.2 0.44 5 76 bc

ถั่วมะแฮะ 5.2 0.44 5 93 a

ื
ปอเทอง 5.3 0.45 4 83 ab
มันสําปะหลัง 1 5.3 0.43 5 66 cd

มันสําปะหลัง 2 5.3 0.43 4 88 ab

F-test ns ns ns **
CV (%) 5.2 8.1 22.6 13.6

ั
ั
่
หมายเหต คาเฉลี่ยในแถวเดียวกันทตามดวยอกษรตวเล็กทีตางกันแตกตางกันทางสถิติที่ระดับความเชื่อมั่น 99 เปอรเซ็นต โดยวิธี

ุ
1/

ี่
DMRT
ns ไมแตกตางกันอยางมีนัยสําคัญทางสถิต ิ
กรรมวิธีที่ 1-6 คือ ระบบปลูกมันสําปะหลังแซมดวยพืชตระกูลถั่ว ใสปุยเคมีเกรด 15-7-18 อตรา 100 กิโลกรัมตอไร
ั
มันสําปะหลัง 1 คือ ระบบปลูกมันสําปะหลังอยางเดียว ใสปุยเคมีเกรด 15-7-18 อตรา 50 กิโลกรัมตอไร
ั
มันสําปะหลัง 2 คือ ระบบปลูกมันสําปะหลังอยางเดียว ใสปุยเคมีเกรด 15-7-18 อตรา 100 กิโลกรัมตอไร
ั

217



สรปผลการทดลองและขอเสนอแนะ
ุ

ํ

ั
การเพิ่มประสทธภาพการผลตมนสาปะหลงดวยระบบปลกมนสาปะหลงรวมกับพืชตระกูลถวทเหมาะสม
ิ
ิ
ั
ิ
ู
ั
ั
ี่
่
ํ
ั
ิ
ั
ู
ิ
ั
ิ
ื
ํ
ั
ั
ี
่
ี

ทมผลตอการเจริญเตบโต ผลผลตมนสาปะหลง และรักษาความยั่งยืนในการผลตมันสําปะหลง คอ ระบบปลกมน
ั


ั
ิ
่

สําปะหลังแซมดวยถั่วลสง ซึ่งใหผลผลิตมนสําปะหลัง 4.75 ตันตอไร และผลผลิตถวลิสง 208 กิโลกรัมฝกสดตอไร
ถึงแมมีตนทุนสูงถึง 9,668 บาทตอไร แตใหรายไดสูงถึง 16,596 บาทตอไร และมีรายไดสุทธิสูงสุด คือ 6,928 บาท

ุ
ิ


่
ื
ู
ี

ตอไร การเลอกระบบปลกพืชทเหมาะสม นอกจากชวยรักษาหนาดน คลมวัชพืช และเปนแหลงของธาตอาหาร
ุ
บางสวนใหแกมันสําปะหลังแลว ยังเปนรายไดเสริม

กิตตกรรมประกาศ
ิ
ั

ขอขอบคณศูนยวิจัยพืชไรชัยนาท ที่ชวยอนุเคราะหเมลดพันธุถั่วเขียวพันธุชัยนาท 84-1 และศูนยวิจยพืช
็
ุ
ไรอุบลราชธานี ที่ชวยอนุเคราะหเมล็ดพันธุถั่วพุมพันธุอุบลราธานี

เอกสารอางอิง
ิ
กอบเกียรติ ไพศาลเจริญ ประดษฐ บุญอําพล ชุมพล นาควิโรจน สุพิน สุวรรณ และ N. Matsumoto. 2548. ผลของปุยอินทรีย 
ี
ไนโตรเจนท่มีตอการเจริญเติบโตและผลผลิตของพืชไร. รายงานผลงานวิจัยประจําป 2548. ศูนยวิจัยพืชไรขอนแกน
สํานักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 3 กรมวิชาการเกษตร.
โชติ สิทธิบุศย ชุมพล นาควิโรจน กอบเกียรติ ไพศาลเจริญ ชัยโรจน วงศวิวัฒนไชย และ มณเฑียร โสมภีร. 2533. อิทธิพลระยะ
ยาวของปุย NPK และวัสดุอินทรียที่มีตอผลผลิตมันสําปะหลัง ในดนชุดยโสธร. รายงานผลงานวิจัย ดน-ปุยพืชไร 2533.
ิ

ิ
กลุมงานวิจัยดินและปุยพืชไร กองปฐพีวิทยา กรมวิชาการเกษตร.
ิ
มูลนธิสถาบันพัฒนามันสําปะหลังแหงประเทศไทย, 2552. การเตรียมดิน, http://www.tapiocathai.org/
pdf/Tapioca%20Plan/a_soil.pdf

ึ
ศรีสุดา ทิพยรักษ กอบเกียรติ ไพศาลเจริญ เจิม จาบประโคน. 2556. ศึกษาก่งสาธิตผลระยะยาวของระบบปลูกพืชและใสปุย
ผสมผสานตอการผลิตมันสําปะหลังและความอุดมสมบูรณของดิน รายงานประจําป ศูนยวิจัยพืชไรขอนแกน หนา 383-
396.

218



การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสําปะหลังโดยใชระบบปลูกพืช

การจัดการปุยและน้ําในกลุมดินทราย


ศุภชัย อตชาต47 เนติรัฐ ชุมสุวรรณ ชยันต ภักดีไทย และสมฤทัย ตันเจริญ48
ิ
1
ิ
1
2
1

รายงานความกาวหนา

ั
ี
ั
ไดดําเนินการปลูกมันสําปะหลังและแซมดวยพืชตระกูลถ่ว เม่อ วันท่ 4 มกราคม 2564 โดย ปลูกมน
ื
ั

ื
่
ู
ู
่
ี
ั
ี
ํ
สาปะหลง ระยะปลก 1x1 เมตร ระหวางแถวปลกพืชตระกูลถว ทใชคอ ถวเหลอง ถวเขยว ถวพุม และถวลสง

ั
่
ื
่
ั
่
ั
ั
ิ
่
เตรียมการปลูกถั่วพรอมมันสําปะหลังใชระยะหางระหวางตน 25 เซนตเมตร หลังปลูกใหน้ําทั้งสองแปลงเพื่อใหมัน

ิ
สําปะหลังและถั่วมีการงอกที่ไมตางกัน พืชตระกูลถั่วมีอัตราการงอกเร็ว กวามันสําปะหลังในขณะที่มันสําปะหลงมี
ั

็
ิ
่
่
ื

การแตกยอดชา กวาโดยเฉพาะอยางยงเมอกระทบอากาศเยน

ิ
่
ี
ี
ั
ี
ื
่
ื
ถวเขยว ถวพุม และถวลสงมอัตราการงอกดกวาถวเหลอง โดยถวเหลองจะมีอาการใบตดหรือใบหงิกเมื่อ
ั่
่
ั

่
ั
ั
ิ

้

ี
ิ
ํ
ิ

การแตกใบออนกระทบอากาศหนาว แตไมมผลตอการเจริญเตบโต จากนันทาการไถกลบซากพืชแชม และตดตาม
ิ
ั
ํ

การเจริญเตบโตชองมนสาปะหลงตอไป
ั

ื่
ศึกษาชนิดของถั่วที่เหมาะสมในพื้นที่ปลูกมันสําปะหลังในสภาพดินทราย เมอมีการใหน้ํา
แผนการทดลอง
ํ
วางแผนการทดลอง แบบ Split plot จานวน 4 ซ้ํา
Main plot ประกอบดวย การใหน้า ไดแก 1) ไมมีการใหน้ํา และ 2) มีการใหน้ํา
ํ




่
Subplot ประกอบดวย ชนิดถัว 5-6 ชนิด ไดแก 1) ถั่วชนิดที่ 1 2) ถั่วชนิดที่ 2 3) ถั่วชนิดที่ 3 4)
ถั่วชนิดที่ 4 5) ถั่วชนิดที่ 5 และ 6) ถั่วชนิดที่ 6
วิธีการดําเนินงาน
ั

่
ี
ื
ั
คดเลอกถวทเหมาะสมทสามารถใชไดในระบบ เชน ถวเขยว ถวพุม ถวลสง ถวมะแฮะ ถวพรา และปอ
่
ั
่
่
ั
ั
ิ
ั
่

ี

่
่
่
ี
ั

ุ
ั
ี
ิ
่
ี
ิ
เทอง เก็บดนเพือวัดคณสมบตทางเคมและกายภาพทระดบความลก 0-20 และ 20-50 เซนตเมตร กอนและหลง ั
ั
่
ึ
ิ
ื

ปลก ดาเนินงานตามกรรมวิธีทดลอง โดยใชขนาดแปลงยอย 5x6 เมตร เวนระยะระหวางแปลงยอย 1.5 เมตร เก็บ

ํ
ู
เกี่ยวในพื้นท 4x4 เมตร ตนฤดูฝน ปลกถัวโดยใชระยะระหวางแถว 50 เซนตเมตร และระหวางตน 20 เซนตเมตร
ู

่
ิ

ิ

ี่
โดยปลก 2 ตนตอหลุม ใสปุยถั่วตามความตองการ เก็บเกี่ยวถั่วเมื่อใหผลผลิต
ู
การบันทึกขอมูล
1. คุณสมบัติของดินทั้งทางเคมีและกายภาพ

ิ
ุ
ิ
่
ั
ิ
2. ความสามารถในการเจริญเตบโต โดยประเมนจากความเร็วในการคลมหนาดนของถวแตละชนิดและ
ความสูงของทรงพุมตอตน

1 ศูนยวิจัยพืชไรขอนแกน สถาบันวิจัยพืชไรและพืชทดแทนพลังงาน อําเภอเมือง จังหวัดขอนแกน
ิ
2 กลุมวิจัยปฐพีวิทยา กองวิจัยพัฒนาปจจัยการผลิตทางการเกษตร กรมวชาการเกษตร

219



3. การรวงของใบ โดยบันทึกอายุถั่วเมื่อเริ่มมีการรวงของใบและเก็บรวบรวมใบรวงเพื่อนํามาชั่งน้ําหนัก

ึ
่
4. บนทกการสรางปมทอาย 1 และ 2 เดอน โดยสมถวแปลงละ 5 หลม ขดรากทระดบความลก 0-30
ี
ื
ั
ุ
ี
่
ึ
ุ
ุ
่
ั

ั
ุ
ิ
ุ

เซนตเมตร และหางจากหลม 10 เซนตเมตร บันทกน้าหนักรากตน ใบ ราก ปมไรโซเบียม และ จานวนปม
ํ
ํ
ิ
ึ

5. ปญหาโรค แมลง และวัชพืช
6. น้ําหนักสดและแหงขององคประกอบพืช คือ ลําตน ใบ และราก เมื่อสุมตรวจปมและเก็บเกี่ยว

่
7. ปริมาณธาตุอาหารในถัวแตละชนิด
ู
่
ี
ิ
่
ุ
8. เก็บขอมลการเปลยนแปลงปริมาณธาตอาหารในดนจากการไถกลบเศษซากถัว
9. ผลผลิต และผลตอบแทนทางเศรษฐกิจ
สถานที่ดําเนินการ
ไรเกษตรกรจังหวัดขอนแกน
ระยะเวลาการทดลอง
ิ
เมษายน – สงหาคม 2560
ํ
ผลการดาเนินงาน
ี
่

ื
ํ
ํ
ั
ี
ดาเนินการท บานน้าเกลยง ตาบล สาราญ อําเภอเมอง จงหวัดขอนแกน โดยการสารวจและคดเลอกพืน
ื
ํ
ํ
ั
้
ํ
้
ิ
ํ
ั


่
้
่
ี
ิ
ุ
ี่

ิ
ทดนทราย มีเกษตรกรรวม 1 ราย พืนท 2 ไร ไดดาเนินการเก็บตวอยางดนเพือวิเคราะหปริมาณธาตอาหารในดน
ั
(ตารางท 1) จากการเก็บขอมลความตองการปลกพืชตระกูลถวและพืชแซมในแปลงมนสาปะหลง ไดจดเตรียม
ี
่

ั
่
ู
ั


ํ
ู
ั
ิ
ู
แปลงเพื่อปลูกพืชตระกูลถั่วเพื่อศึกษาการยอยสลายไดแก ถั่วเขียว ถั่วพุม ถั่วลสงและถั่วมะแฮะ คากวาจะเริ่มปลก


ื
ไดในชวงกลางเดอนเมษายน 2560 ตอไป

ั
ํ
ู
ํ

้
สมภาษณเกษตรกรจานวน 30 ราย และสารวจการปลกพืชตระกูลถว ตลาด ความตองการถวในพืนท ่ ี
ั
่
ั

่
พบวา เกษตรกรตองการปลูกพืชตระกูลถั่วเพื่อบํารุงดิน ไดแก ปอเทือง (มากที่สุด) ถั่วพุม ถั่วมะแฮะ ตองการปลก
ู
พืชตระกูลถั่วเศรษฐกิจเพื่อรายไดเสริม ไดแก ถั่วลิสง ถั่วเขียว ถั่วเหลือง
ั
ั
ั
่
ั
่
่
่
่

่
ื
ื
ั

็
่
เตรียมเมลดพันธุพืชตระกูลถว ไดแก ปอเทอง ถวพุม ถวมะแฮะ ถวพรา ถวลิสง ถวเขียว ถวเหลอง เพือ
ั

ั
่
ี
่
ี
ั
ศึกษาชนิดถ่วท่เหมาะสมในพื้นท่ และจัดเตรียมวัสดุการเกษตรสําหรับทดลอง สามารถเริมดาเนินการทดลอง
ํ
ื
ภายในกลางเดอนเมษายน – พฤษภาคม พ.ศ. 2560
ู
ํ
ั
้
่
ั
ดาเนินการปลกพืชตระกูลถวจานวน 6 ชนิดและเวนใหวัชพืชขนตามธรรมชาติจํานวน 1 แปลงรวม 8
ํ
่
แปลง ตั้งแตกลางเดือนมิถุนายน 2560 ตดตามการเจริญเตบโต และทาการเก็บตวอยางถัว วัดการสรางปมเมอถัว
ิ
ั
ิ
ํ
่

ื
่
ิ
ุ
อาย 73 วันและ เมื่อวันที่ 24 สิงหาคม 2560 จากนั้นไดเริ่มเก็บผลผลตถั่วเขยวและถั่วพุมเมื่อวันที่ 12 กันยายน
ี
ุ
ั
ั
ื
2560 โดยถวมีอายุ 90 วัน โดยจะเริ่มเก็บเม่อถ่วถึงระยะเก็บเกี่ยว พบวาถ่วลิสงใหเศษซากสูงสด คือ 1,153
ั่
่
ั
ั
่
่

กิโลกรัมตอไร รองลงมาคอถวมะแฮะและถวพุมใหเศษซาก 1,104 และ 1,040 กก./ไรตามลาดบเมอเก็บเกียวท ี ่
ื
ั

่
ื

ํ
อายุ 3 เดือนทั้งนี้ถั่วมะแฮะซึ่งมีอายุยาวนานกวายังสมารถเพิ่มน้ําหนักเศษซากไดแตเมื่อเก็บเกี่ยวที่ระยะนี้จึงยังไม
็
สามารถใหผลผลิตไดในเชิงเศรษฐกิจ เหมือนถั่วเหลือง ถั่วพุมและถั่วเขียว ซึงสามารถใหผลผลตเมลดได
่
ิ



220




ื
ํ
ํ
ิ
ั
้

ี
ตารางที่ 1 คาวิเคราะหดนกอนดาเนินการทดลองของบานน้ําเกลยง ตาบลสาราญ อําเภอเมอง จงหวัดขอนแกน
ํ
ที่ระดับความลึก 0-20 และ 20-50 ซม.
ระดบความ pH (1:1) EC (1:5) OM avai P exch K exch Ca exch Mg
ั
ลึก (ซม.) dS/m % mg/kg mg/kg mg/kg mg/kg
0-20 5.5 0.0066 0.40 0.82 75.97 157.82 7.59
20-50 5.6 0.0028 0.06 0.13 40.24 64.54 3.08

ี
ํ
ํ
ี
ั
่
ื
ั
้

ตารางที่ 2 คาวิเคราะหเปอรเซ็นตเนื้อดนบานน้าเกลยง ตาบลสาราญ อําเภอเมอง จงหวัดขอนแกน ทระดบ

ํ
ิ

ความลึก 0-20 และ 20-50 ซม.
ระดบความลึก (ซม.) Sand (%) Silt (%) Clay (%) Texture
ั
0-20 80.45 14.80 4.75 Loamy sand
20-50 80.51 14.75 4.74 Loamy sand

















ภาพที่ 1 เตรียมปลูกพืชตระกูลถั่ว

221
















ภาพที่ 2 ปลูกพืชตระกูลถั่ว 14 มิถุนายน 2560








ิ
ภาพที่ 3 วัดการคลุมปลูกพืชตระกูลถั่ว 26 มถุนายน 60 (อาย 12 วัน)
ุ






















ิ
ุ
ภาพที่ 4 การเจริญเตบโตปลกพืชตระกูลถัว 26 มถุนายน 60 (อาย 12 วัน)
ิ
ู
่




ภาพที่ 5 วัดการคลุมปลูกพืชตระกูลถั่ว 26 กรกฎาคม 60 60 (อาย 42 วัน)
ุ

222














ภาพที่ 6 เก็บตัวอยางถั่ว 26 กรกฎาคม 60 วัดการสรางปม (42 วัน)























ภาพที่ 7 สภาพการสรางปม






























่

ภาพที่ 8 สภาพการเจริญเตบโตเปรียบเทยบชนิดถัวตาง ๆ
ิ
ี

223
















่

ั
ภาพที่ 9 เก็บตวอยางถัว วัดการสรางปม ( 73 วัน) เมื่อวันท 24 สิงหาคม 60
ี่
ต้น+ใบ+ราก

1200
1000

800
600
ต้น+ใบ+ราก
400
200
0






ี
่

ภาพที่ 10 เปรียบเทยบน้าหนักผลผลตของถัวแตละชนิด (กก./ไร)
ํ
ิ

100
90
80
70
60
50 นน.ฝกช่วงเก็บเกยว
ั
ี่
40 นน.ฝกชวงนวด
่
ั
30
20
10
0



ภาพที่ 11 เปรียบเทียบน้ําหนักฝกของถั่วแตละชนิด (กก./ไร)

224



ศึกษารูปแบบการยอยสลายและการปลดปลอยธาตุอาหารของถั่วที่มีศักยภาพในแตละพื้นท ี่

แผนการทดลอง -
วิธีการดําเนินงาน

ุ
ตลาคม - ธันวาคม 2560 หลังเก็บเกี่ยวถั่ว นําเศษซากถั่วที่มีศักยภาพที่ไดจากการคัดเลือก ศึกษาการยอย
ี
ุ
่
ุ
ี
สลายในแตละชดดน โดยการฝงถงตาขาย หรือนํามาศกษาในกระปอง ในแปลงทมการใหน้าและไมไดใหน้า โดย
ึ

ิ





ํ

ํ

ุ
ื
ื
่
้
้
ิ
ื
คลกเศษซากพืชในดน ใหน้าในแปลงเมอความชนลดตากวา 60% ของความจความชนสนาม (Field Capacity)

ํ
่
ํ
ุ
ประเมินเศษซากที่เหลือ โดยวิธีการฝงถุงเขียว และเก็บถุงเขียวหลังจากฝง 0, 7, 14, 21, 28, 42, 56, 70, 84 และ
ี
ื
ุ
ื
ี

ี
ิ
ิ
ั
ี
่
ุ
่
98 วัน นําเศษซากพืชทเหลอวัดคณสมบตทางเคมและปริมาณธาตอาหารทเหลอ เชน ปริมาณลกนิน โพลฟนอล
ู

ปริมาณไนโตรเจน นํามาคานวณอัตราการยอยสลายและการปลดปลอยธาตอาหาร เปนขอมลประกอบการยอย

ุ


ํ

่
ุ
ิ
ิ
ิ
ี
ุ
ุ
่

สลายและปลดปลอยธาตอาหาร เก็บดนเพือประเมนการเปลยนแปลงธาตอาหารและกิจกรรมของจลนทรีย โดยวัด

ปริมาณแอมโมเนียม และไนเตรท ไนโตรเจน microbial biomass กอนการใสเศษซากถัว (0 วัน) หลังการใสซาก
่

่

ั
่
่
ี

่
ี
่

ี
ุ
ถัว 28, 56 และ 98 วัน เพือหาชนิดถวทมการยอยสลายและปลดปลอยธาตอาหารในเวลาทสอดคลองกับความ

ํ

ุ
ั
ั
ตองการใชธาตอาหารของมนสาปะหลง
การบันทึกขอมูล
ี
ี

ุ
ิ
ั
ื
1. คณสมบตทางเคมและปริมาณธาตอาหารทเหลอของซากพืช เชน ปริมาณลกนิน โพลฟนอล ปริมาณ
ี
่
ิ
ุ
ไนโตรเจน
ุ


2. อัตราการยอยสลายและการปลดปลอยธาตอาหาร
ุ
ิ

ุ
ิ
3. ปริมาณธาตอาหารในดนและกิจกรรมของจลนทรีย โดยวัดปริมาณแอมโมเนียม ไนเตรท microbial
biomass
สถานที่ดําเนินการ
ไรเกษตรกรจังหวัดขอนแกน
ระยะเวลาการทดลอง
ุ
ตลาคม – ธันวาคม 2560
ํ
ผลการดาเนินการ

ั
ผลของการใหน้ําตอระบบพืชหมุนเวียนมันสําปะหลังและถั่วที่มีศกยภาพในพื้นท ี่
แผนการทดลอง
ํ
ํ
ื

วางแผนการทดลอง แบบ Split plot จานวน 4 ซ้ํา Main plot คอ 1) การใหน้า และ 2) ไมใหน้า
ํ


ื
่
Subplot คอ ชนิดถั่ว 3-4 ชนิดรวมกับการใสปุย ไดแก 1) ถั่วชนิดที่ 1 ปรับปรุงดินและใสปุยตามคําแนะนํา 2) ถัว

ิ

ิ
ชนิดที่ 2 ปรับปรุงดนและใสปุยตามคาแนะนํา 3) ถั่วชนิดที่ 3 ปรับปรุงดนและใสปุยตามคาแนะนํา 4) ถั่วชนิดที่ 4
ํ
ํ


ปรับปรุงดินและใสปุยตามคําแนะนํา และ 5) ปลูกมันสําปะหลังปรับปรุงดินและใสปุยตามคําแนะนํา

225



วิธีการดําเนินงาน

ํ
ป 2561 ปลูกถั่วและมันสําปะหลังตนฝนโดยใชพันธุที่เหมาะสมในพื้นที่และใชระยะปลูกตามคาแนะนํา ใส 
ิ
ี
่
ุ


ั
ั
ิ
ี
ิ
่
ุ
ปยตามความตองการของพืช โดยเก็บดนกอนทระดบ 0-20 และ 20-50 เซนตเมตร เพือวัดคณสมบตทางเคมและ
ุ
่
ั
ั
ื
ุ
ุ
่
ู
ิ
ปริมาณธาตอาหารในดน เก็บเกียวถัวหลงจากเก็บผลผลต หรือเมอสรางมวลชวภาพสงสด หลงเก็บเกียวถวคลกลง
ิ
่
่
ั
่
ี
ึ


ุ
ั

แปลง และสมตวอยางนํามาศกษาการยอยสลายและการปลดปลอยธาตอาหารในแปลง โดยวิธีฝงถุงเขียว และเก็บ


ุ
ื
ถุงเขียว เก็บเกี่ยวมันสําปะหลังเมื่ออายุประมาณ 11-12 เดอน
วิธีการใหน้ํา ใหตามความจําเปน เมื่อความชื้นความจุสนามต่ํากวา 60%
พื้นที่แปลงทดลองยอย 8x8 เมตร และพื้นที่เก็บเกี่ยว 7x7 เมตร เวนระยะระหวางแปลง 1.5 เมตร

ี
ู
่
ั
ํ
่
ั
ั
้
้
ี
่
ป 2562 ปลกมนสาปะหลงพันธุทเหมาะสมในพืนท ทงในวิธีการ 1-5 โดยเก็บดนกอนทระดบ 0-20 และ
ั
ี
ิ
ํ
ู

ิ
ุ
ิ



ํ


20-50 เซนตเมตร และใชระยะปลกตามความเหมาะสม ใสปยตามคาแนะนําและคาวิเคราะหดน วิธีการใหน้า ให 
ุ
่
ตามความจาเปน เมอความชนความจสนามตากวา 60% เก็บเกียวมนสาปะหลงเมออายประมาณ 11-12 เดอน
่
ํ
ื
ั
่

่
ุ
ํ
ื
ื
้
ํ
ั
ื


ี


ํ

ํ
ั


ํ
่
ในชวงเมษายน 2563 โดยการถอนตน แยกหว ใบ เหงา และลา ลาใหแยกเปนลาทสามารถนําไปใชเปนทอนพันธุ 
ุ
ได และเปนทอนพันธุไมได นับจํานวนลําและช่งน้ําหนักลําสดของลําแตละสวน สมวัดความยาวและเสนผาน
ั
ศูนยกลางลําแตละสวนอยางละ 10 ลํา นําลําที่ทําทอนพันธุไดออกจากแปลง ชั่งน้ําหนักสด หว ใบ และเหงา กอน
ั

่
สมตวอยางสวนละ 0.5-1.0 กิโลกรัม นําไปอบใหแหงและชงน้าหนัก เพือนําไปใชในการคานวณหาน้าหนักแหง

ุ
ํ


ั

ํ
่

ั

ํ
ื
่
ิ

เศษซากมนทเหลอใหไถกลบลงแปลง และเก็บดนหลงจากการเก็บเกียว
ั
ี
ั
่
การบันทึกขอมูล
1. คุณสมบัติของดินทั้งทางเคมีและกายภาพกอนปลูกและหลังเก็บเกี่ยวทั้งถั่วและมันสาปะหลัง
ํ
ุ
ิ
ิ

ิ
2. ความสามารถในการเจริญเตบโต โดยประเมนจากความเร็วในการคลมหนาดนของถวแตละชนิดและ
่
ั
ความสูงของทรงพุมของถั่ว
3. ปญหาโรค แมลง และวัชพืช
4. น้ําหนักสดและแหงของผลผลิตและเศษซากถั่ว
่

5. ปริมาณธาตุอาหารในถัวแตละชนิด

่

ี
6. น้าหนักเศษซากทเหลอสวนของตนและใบ ทอาย 1, 2, 3, 4, 8, 12, และ 15 สปดาห ในถงเขยวทฝง
ี
ั
ํ
ื

ี
่
ุ

ี
่
ุ
่
ื
ี
และปริมาณธาตอาหารทเหลอ
ุ
7. เก็บดินวิเคราะหปริมาณแอมโมเนียมและไนเตรท มวลชวภาพของปริมาณคารบอนและไนโตรเจนของ
ี
ุ
จุลินทรีย (microbial biomass N และ C) และธาตอาหารอื่นๆ พรอมการเก็บซากถั่ว
ั
8. การเจริญเตบโตของมนสาปะหลง โดยวัดความสง ทก 3 เดอน
ิ
ํ
ุ
ื
ั
ู
ั
9. ผลผลิต และผลตอบแทนทางเศรษฐกิจของมนสําปะหลังและถว
่
ั
สถานที่ดําเนินการ
ไรเกษตรกรจังหวัดขอนแกน
ระยะเวลาการทดลอง
ุ
เมษายน 2561 – ตลาคม 2563

226



ํ
ผลการดาเนินการ
ั
ํ
่
ี
ั

ผลวิเคราะหดนกอนปลกมนสาปะหลงทระดบความลก 0-20 และ 20-50 เซนตเมตร ในระบบปลกมน
ู
ิ
ั
ู
ิ
ึ
ั
ั
ํ
ั
ุ

ั

ี
่
ู
่
ู
ํ
สาปะหลงหมนเวียนพืชตระกูลถวฤดปลกป 2562/2563 (ตารางท 3) ดาเนินการเก็บเกี่ยวมันสาปะหลงชวงเดือน
ํ
ิ
ั
ตุลาคม เก็บบันทึกขอมูลผลผลิต น้ําหนักแหงองคประกอบผลผลต (ตารางที่ 4 -6) ผลผลิตมนสําปะหลัง (ตารางท ี ่
ิ
ํ
ิ

4) พบวา การใหน้ําใหผลผลตของมันสาปะหลัง 6,075 กิโลกรัมตอไร แตกตางกันทางสถติกับการไมใหน้ําซึ่งใหผล
ํ
ั
ั
ั
่
ื
ุ
ั

ั
ํ

ผลิต 3,084 กิโลกรัมตอไร เมอพิจารณาระบบพืชหมนเวียนมนสาปะหลงและถว มผลทาใหผลผลตมนสาปะหลง
ิ
่
ํ
ี
แตกตางกันทางสถิติ โดยระบบมันสําปะหลังหมุนเวียนถ่วมะแฮะใหผลผลิตเฉล่ยสูงสุด 5,656 กิโลกรัมตอไร
ี
ั
ั
ในขณะทระบบมนสาปะหลงหมนเวียนถวพุมใหผลผลตเฉลยตาสด 3,504 กิโลกรัมตอไร เปอรเซ็นตแปงของมน
ํ

ั


่
ํ
ุ
ี
ิ

่
่
ั
ี
ุ

ั
่
ั


ํ
สาปะหลง (ตารางท 5) พบวา การใหน้าและระบบพืชหมนเวียน ไมทาใหเปอรเซ็นตแปงแตกตางกันทางสถิต โดย

ิ
่

ํ

ี
ุ
ํ
ั

ิ
ํ
ี
่

ใหเปอรเซ็นตแปงเฉลี่ย 16.3 เปอรเซ็นต ผลผลตแปงของมนสาปะหลง (ตารางท 6) พบวา การใหน้าใหผลผลตแปง
ํ
ิ
ั
ิ
ี่
เฉลี่ย 963 กิโลกรัมตอไร แตกตางกันทางสถติกับการไมใหน้ําซึ่งใหผลผลตแปงเฉลย 508 กิโลกรัมตอไร ในขณะที ่
ิ


เมื่อพิจารณาระบบพืชหมุนเวียนไมทําใหผลผลิตแปงแตกตางกันทางสถิติ โดยใหผลผลิตแปงเฉลี่ย 738 กิโลกรัมตอไร

ตารางที่ 3 ผลวิเคราะหดินระดับความลึก 0-20 และ 20-50 ซม. กอนปลูกมันสําปะหลังในระบบพืชหมุนเวียนมันสําปะหลังและถว
ั่
ที่ไรเกษตรกร จังหวัดขอนแกน ป 2562/2563
pH EC(1:5) OM avai P exch K exch Ca exch Mg
ระดับความลึก
(1:5) dS/m % mg/kg mg/kg mg/kg mg/kg
0-20 cm 5.3 0.1630 0.28 4.0 34 90 3
20-50 cm 4.5 0.0861 0.06 1.0 49 31 1

ตารางที่ 4 ผลผลิตมันสําปะหลัง (กก./ไร) ของมันสําปะหลังในระบบพืชหมุนเวยนมันสําปะหลังและถวโดยการใหนาและไมใหนา
้ํ
ี
ั่
้ํ
ที่ไรเกษตรกร จังหวัดขอนแกน ป 2562/2563
ระบบพืชหมุนเวียน (B) การใหน้ํา (A)
ใหน้ํา ไมใหน้ํา คาเฉลี่ย (B)
ี
ั่
มันสําปะหลังหมุนเวียนถวเขยว 7,125 3,368 5,247 ab
ั่
มันสําปะหลังหมุนเวียนถวพุม 4,096 2,912 3,504 c
ั่
มันสําปะหลังหมุนเวียนถวมะแฮะ 7,552 3,760 5,656 a
มันสําปะหลังหมุนเวียนถวเหลือง 5,576 3,072 4,324 abc
ั่
ั่
มันสําปะหลังหมุนเวียนถวลิสง 4,760 2,832 3,796 bc
มันสําปะหลังหมุนเวียนปอเทือง 5,323 2,704 4,013 bc
มันสําปะหลัง 6,768 3,275 5,022 ab
มันสําปะหลัง 7,400 2,752 5,076 ab
คาเฉลี่ย (A) 6,075 A 3,084 B 4,580
CV (a) = 64.1% CV (b) = 28.3% การใหน้ํา (A) = *, ระบบพืชหมุนเวียน (B) = *, A X B= ns
็

ั
ั
หมายเหตุ คาเฉลี่ยในแถวเดียวกันที่ตามดวยอกษรตัวเล็กที่ตางกนแตกตางกันทางสถิติที่ระดับความเชื่อมั่น 95 เปอรเซนต 

227



ตารางที่ 5 เปอรเซ็นตแปงมันสําปะหลัง (%) ของมันสําปะหลังในระบบพืชหมุนเวียนมันสําปะหลังและถั่วโดยการ

ใหน้ําและไมใหน้ํา ที่ไรเกษตรกร จังหวัดขอนแกน ป 2562/2563

ุ
ี
ระบบพืชหมนเวยน (B) การใหน้ํา (A)
ใหน้ํา ไมใหน้ํา คาเฉลี่ย (B)

มันสําปะหลังหมุนเวียนถั่วเขียว 15.1 17.9 16.5
มันสําปะหลังหมุนเวียนถั่วพุม 17.3 14.1 15.7

มันสําปะหลังหมุนเวียนถั่วมะแฮะ 14.0 16.2 15.1

มันสําปะหลังหมุนเวียนถั่วเหลือง 20.0 16.4 18.2
มันสําปะหลังหมุนเวียนถั่วลิสง 16.2 17.3 16.7

มันสําปะหลังหมุนเวียนปอเทือง 16.1 17.3 16.7

มันสําปะหลัง 16.2 16.2 16.2
มันสําปะหลัง 14.4 16.6 15.5

คาเฉลี่ย (A) 16.2 16.5 16.3


ํ
CV (a) = 15.4% CV (b) = 15.4% การใหน้า (A) = ns, ระบบพืชหมุนเวียน (B) = ns, A X B= ns
ุ

หมายเหต คาเฉลี่ยในแถวเดียวกันที่ตามดวยอักษรตัวเล็กที่ตางกันแตกตางกันทางสถติที่ระดับความเชื่อมั่น 95
ิ
เปอรเซ็นต

ตารางที่ 6 ผลผลตแปงมันสําปะหลัง (กก./ไร) ของมันสําปะหลังในระบบพืชหมุนเวียนมันสําปะหลังและถั่วโดย
ิ
การใหน้ําและไมใหน้ํา ที่ไรเกษตรกร จังหวัดขอนแกน ป 2562/2563

ุ
ระบบพืชหมนเวยน (B) การใหน้ํา (A)
ี
ใหน้ํา ไมใหน้ํา คาเฉลี่ย (B)

มันสําปะหลังหมุนเวียนถั่วเขียว 1,059 594 826
มันสําปะหลังหมุนเวียนถั่วพุม 672 405 538

มันสําปะหลังหมุนเวียนถั่วมะแฮะ 1,105 604 854

มันสําปะหลังหมุนเวียนถั่วเหลือง 1,125 504 815
มันสําปะหลังหมุนเวียนถั่วลิสง 764 482 623

มันสําปะหลังหมุนเวียนปอเทือง 861 483 672
มันสําปะหลัง 1,018 538 778

มันสําปะหลัง 1,097 452 778

คาเฉลี่ย (A) 963 A 508 B 738
CV (a) = 56.2% CV (b) = 35.1% การใหน้ํา (A) = *, ระบบพืชหมุนเวียน (B) = ns, A X B= ns

หมายเหต คาเฉลี่ยในแถวเดียวกันที่ตามดวยอักษรตัวเล็กที่ตางกันแตกตางกันทางสถิติที่ระดับความเชื่อมั่น 95 เปอรเซ็นต 
ุ

228



ผลของการใหน้ําตอระบบพืชแซมมันสําปะหลังและถั่วที่มีศักยภาพในพื้นท ี่

แผนการทดลอง
วางแผนการทดลอง แบบ Split plot จานวน 4 ซ้ํา Main plot ประกอบดวย 1) ไมใหน้ํา 2) ใหน้ํา

ํ
ํ

Subplot ประกอบดวย การใสปุยเคมี 2 ระดบ คอ 1) ใสปุยตามคําแนะนํา 2) ใสปุย 1.5 เทาของคาแนะนํา Sub-
ื
ั
ั
ํ
ั
ู

่
subplot ประกอบดวย ระบบปลกถัวแซมระหวางแถวมนสาปะหลง 5 วิธี คือ 1) ถั่วชนิดที่ 1 แซมระหวางแถวมน
ั
สําปะหลัง 2) ถั่วชนิดที่ 2 แซมระหวางแถวมันสําปะหลัง 3) ถั่วชนิดที่ 3 แซมระหวางแถวมันสําปะหลัง 4) ถั่วชนิด
ที่ 4 แซมระหวางแถวมันสําปะหลัง และ 5) ปลูกมันสําปะหลังโดยไมมีพืชแซม
วิธีการดําเนินงาน
หลงจากไดผลการทดลองศกษาระบบพืชแซมในการทดลองท 1.3 ในป 2562 นํามาศึกษาการใหน้ํา
ั
ึ


่
ี
ี
่

เริ่มดําเนินการป 2562 ปลูกมันสําปะหลัง ใชระยะทเหมาะสมจากการปลกในการทดลอง 1.3 แบงใส
ู

ปุยเคมีพรอมปลูกรอยละ 25 และใสที่เหลือหลังจากเก็บเกี่ยวถั่วและไถคลุกเศษซากถั่วในดิน ในวิธีใหน้ํา ใหเมื่อดิน
ั
ํ
มีความจุความชื้นสนามต่ํากวา 60% กําจดวัชพืช โรค และแมลง ตามความจาเปน
ประเมินเศษซากที่เหลือ โดยวิธีการฝงถุงเขียว และเก็บถุงเขียวหลังจากฝง 0, 7, 14, 21, 28, 42, 56, 70,
ี่
ื
ิ
ุ
84 และ 98 วัน นําเศษซากพืชที่เหลอวัดคณสมบัตทางเคมีและปริมาณธาตุอาหารทเหลือ เชน ปริมาณลิกนิน โพ
ุ
ี

ลฟนอล ปริมาณไนโตรเจน นํามาคานวณอัตราการยอยสลายและการปลดปลอยธาตอาหาร เปนขอมล

ู
ํ
ประกอบการยอยสลายและปลดปลอยธาตอาหาร เก็บดนเพือประเมนการเปลยนแปลงธาตอาหารและกิจกรรม
ุ
ุ

ิ
่

ี
่
ิ
ของจุลินทรีย โดยวัดปริมาณแอมโมเนียม และไนเตรท ไนโตรเจน microbial biomass กอนการใสเศษซากถั่ว (0
วัน) หลังการใสซากถั่ว 28, 56 และ 98 วัน
ขนาดแปลงทดลอง 9x7 เมตร เวนระยะระหวางแปลง 1 เมตร พื้นที่เก็บเกี่ยว 6x6 เมตร
ื
ํ
เก็บเกี่ยวมันสําปะหลังตนฤดฝน ที่อายุ 11-12 เดอน โดยการถอนตน แยกหว ใบ เหงา และลา ลาใหแยก
ํ

ั
ู

่
ํ
เปนลาทสามารถนําไปใชเปนทอนพันธุได และเปนทอนพันธุไมได นับจานวนลาและชงน้าหนักลาสดของลําแตละ



ํ

ํ
ํ





ํ

ั

่

ี


สวน สุมวัดความยาวและเสนผานศูนยกลางลําแตละสวนอยางละ 10 ลํา นําลําที่ทําทอนพันธุไดออกจากแปลง ชั่ง

ํ
น้าหนักสด หว ใบ และเหงา กอนสุมตัวอยางสวนละ 0.5-1.0 กิโลกรัม นําไปอบใหแหงและชั่งน้ําหนัก เพื่อนําไปใช 
ั
ในการคํานวณหาน้ําหนักแหง เศษซากมันที่เหลือใหไถกลบลงแปลง
การบันทึกขอมูล
ํ
1. คุณสมบัติของดินทั้งทางเคมีและกายภาพกอนปลูกและหลังเก็บเกี่ยวทั้งถั่วและมันสาปะหลัง
ํ

2. ปริมาณและเวลาการใหน้า
่
ิ

ิ
่
3. การแขงขันของถัวแตละชนิดและมนสาปะหลง โดยประเมนจากความเร็วในการคลมหนาดนของถัวแต 
ํ
ุ
ั
ั
ละชนิดและความสูงของมันสําปะหลังหลังปลูก 3, 6 และ 9 เดือน
4. ปญหาโรค แมลง และวัชพืช
5. น้ําหนักสดและแหงของผลผลิตและเศษซากถั่ว
6. ปริมาณธาตุอาหารในถัวแตละชนิด
่


229



ี
ื
่
ํ
7. น้าหนักเศษซากทเหลอสวนของตนและใบในถงเขยว 0, 7, 14, 21, 28, 42, 56, 70, 84 และ 98 วัน


ุ
ี
ี

่
ื
ุ
หลงจากฝก และปริมาณธาตอาหารทเหลอ
ั
ุ
8. ปริมาณแอมโมเนียมและไนเตรต มวลชวภาพของปริมาณคารบอนและไนโตรเจนของจลนทรีย (microbial
ี

ิ
ุ
่
ิ
biomass C และ N) และธาตอาหารอืนๆ ในดน
ั
่
ั
9. ผลผลิต และผลตอบแทนทางเศรษฐกิจของมนสําปะหลังและถว
สถานที่ดําเนินการ
ไรเกษตรกรจังหวัดขอนแกน
ระยะเวลาการทดลอง
เมษายน 2562 – เมษายน 2564
ผลการดาเนินการ
ํ
ตารางที่ 7 ผลวิเคราะหดินระดับความลึก 0-20 และ 20-50 ซม.กอนปลูกป 2563/64 แปลง
บานน้ําเกลี้ยง จังหวัดขอนแกน
ความลึก sand silt clay Texture
(cm) (%) (%) (%)
0-20 80.47 12.78 6.76 Loamy sand
20-50 82.47 12.78 4.75 Loamy sand





































ภาพท 12 เก็บเกี่ยวมันสําปะหลังฤดูปลูกป 2562/63 พรอมช่งน้ําหนักสดตน ใบ เหงา และหัวมันสําปะหลง

ั
ั
ี่
และวัดเปอรเซ็นตแปง


230





























ภาพที่ 13 เตรียมการปลูกถั่วพรอมมันสําปะหลัง ฤดูปลูกป 2563/64

























ํ
ภาพที่ 14 หลังปลูกใหน้ําทั้งสองแปลงเพื่อใหมันสาปะหลังและถั่วมีการงอกที่ไมตางกัน


















ภาพที่ 15 หลังปลูกพืชตระกูลถั่วมีการงอกเร็วกวามันสําปะหลัง

231



ุ
่
ุ

ํ
ดาเนินการวางแผน เตรียมพืนท วัสด ปย ทอนพันธุมนสาปะหลง เก็บตวอยางดนกอนปลกมาวิเคราะห 
ี
้


ั
ู
ิ
ั

ั
ํ
ี
ํ
ู
ิ
ั
่
สมบัติทางเคมีและกายภาพของดินที่ระดบความลึก 0-20 และ 20-50 เซนตเมตร (ตารางท 7) ดาเนินการปลกมน
ั
สําปะหลังพันธุระยอง 11 และแซมดวยพืชตระกูลถั่ว เมื่อวันที่ 15 มกราคม 2563 โดยปลูกมันสําปะหลังระยะปลูก
ู

่
ั
่
ิ
ั
่
ั
1x1 เมตร ระหวางแถวปลกพืชตระกูลถว ไดแก ถวเหลอง ถวเขยว ถวพุม ถวลสง และถวมะแฮะ หลังปลูกได 

ั
ื
ั
่
ั
ี
่
่
ตรวจเช็คความงอก พบวา ถั่วเขียว ถั่วพุม และถั่วลิสง มีอัตราการงอกดีกวาถั่วเหลือง และถั่วมะแฮะ และสามารถ
งอกกอนทอนพันธุมันสําปะหลัง ภายหลังจากการใหน้ําครั้งที่ 3 ประสบปญหาน้ําในบอน้ํามีการสูบใชจนหมด จึงไม
่
ื

ั
ั
่
สามารถใหน้าตอได ทาใหพืชตระกูลถวเริมแหงตาย โดยถวเหลอง ถวมะแฮะ ถวพุม ถวเขยว และถ่วลสง ทยอย
ั
่
่


ิ

ํ

ํ
ี

่
ั
่
ั
ั
แหงตายตามลาดบ
ั

ํ
ป 2564
ื
ู
ไดดําเนินการปลูกมันสําปะหลังและแซมดวยพืชตระกูลถ่ว เม่อ วันท่ 4 มกราคม 2564 โดย ปลกมัน
ี
ั
่
ี
่
ั

่
ี
ั
ิ
ื
ั
ื

่
่
ั
สาปะหลง ระยะปลก 1x1 เมตร ระหวางแถวปลกพืชตระกูลถว ทใชคอ ถวเหลอง ถวเขยว ถวพุม และถวลสง
ู
ั
ู
่
ํ
ั
่

ั
ั
ั
เตรียมการปลูกถ่วพรอมมันสําปะหลังใชระยะหางระหวางตน 25 ซม หลังปลูกใหน้ําท้งสองแปลงเพือใหมน

สําปะหลังและถั่วมีการงอกที่ไมตางกัน พืชตระกูลถั่วมีอัตราการงอกเร็ว กวามันสําปะหลังในขณะที่มันสําปะหลงมี
ั


ิ
่
่
ื

การแตกยอดชา กวาโดยเฉพาะอยางยงเมอกระทบอากาศเยน
็
ั
ั
่
ถวเขยว ถวพุม และถวลสงมอัตราการงอกดกวาถวเหลอง โดยถวเหลองจะมอาการใบตดหรือใบหงิกเมอ
่
ิ
่
ั
่

ี
ิ
่
ั
ั
ื
่
ื
ี
ี
ื
ี
การแตกใบออนกระทบอากาศหนาว แตไมมผลตอการเจริญเตบโต
ิ



ี
ิ

ผลการวิเคราะหตวอยางดน ป 2564

ั
พื้นที่เก็บตัวอยาง ความลึก Sand Silt Clay Soil Texture
cm % % %

1 แปลงมันสําปะหลัง บานน้ําเกลี้ยง 0-20 79.43 13.16 6.45 Loamy sand
2 แปลงมันสําปะหลังบานน้ําเกลี้ยง 20-50 81.47 12.83 4.39 Loamy sand

232



ั
ิ

ู
่
ตารางที่ 8 แสดงการเจริญเตบโตทางดานความสงของพืชตระกูลถัวแซมมนสาปะหลงความสูงพืชตระกูลถั่ว
ั
ํ
ุ
ํ
ั
ิ
ื
แซมมนสาปะหลง (เซนตเมตร) อาย 1 เดอน
ั
พืชแซม ใหน้ํา ไมใหน้ํา
เฉลี่ย ต่ําสุด สูงสุด เฉลี่ย ต่ําสุด สูงสุด
1 ถั่วเขียว 4.5 5.8 5.6 5.4 6.5 6.6
2 ถั่วพุม 5.6 5.4 6 6.3 7.3 5
3 ถั่วเหลือง 5.4 4.8 4.7 5.1 5.6 5.1
4 ถั่วลิสง 6.4 5.7 6.3 7 7.8 7
5 วาง

1 ถั่วเขียว 5.7 6.6 5.4 6.4 6.7 5.8
2 ถั่วพุม 6.8 5.3 4.9 5.4 6.3 7.2

3 ถั่วเหลือง 6.3 4.7 5.3 5.8 4.3 6.5
4 ถั่วลิสง 4.3 5.5 5.4 5.6 5 5.4

5 วาง

1 ถั่วเขียว 5.9 7.4 7 6.7 7.4 7.5
2 ถั่วพุม 6.4 5.6 6 5.5 5 5.9

3 ถั่วเหลือง 8.2 8.3 9,2 7.7 8.3 7.4

4 ถั่วลิสง 6.5 6.4 7.2 5.9 7.5 6.9
5 วาง































ภาพที่ 16 การเจริญเตบโตความสงอาย 1 เดือน ของถั่วเขียวแซมมันสําปะหลัง
ู
ิ
ุ

233






1 2 3




8

6

4


2

0 1
1 2 3 4 5 6 7 8 1 2 3 4 5 6 7 8

ถัวพุ่ม ให้นํ้าสุ่มวัดความสูงต้นที่ (ซม) ไม่ให้นํ้าสุ่มวัดความสูงต้นที่ (ซม)
่




ู
ิ
ภาพที่ 17 การเจริญเตบโตความสงอาย 1 เดือน ของถั่วพุมแซมมันสําปะหลัง
ุ






10
8
6
4
2
0 1
1 2 3 4 5 6 7 8 1 2 3 4 5 6 7 8
ถัวเหลือง ให้นํ้าสุ่มวัดความสูงต้นที่ (ซม) ไม่ให้นํ้าสุ่มวัดความสูงต้นที่ (ซม)
่



1 2 3



ิ
ภาพที่ 18 การเจริญเตบโตความสงอาย 1 เดือน ของถั่วเหลืองแซมมันสําปะหลัง
ุ
ู

234








8
6
4
2
0 1
1 2 3 4 5 6 7 8 1 2 3 4 5 6 7 8
ถว ั่ ให้นํ้าสุ่มวัดความสูงต้นที่ (ซม) ไม่ให้นํ้าสุ่มวัดความสูงต้นที่ (ซม)
ลิสง



1 2 3


ู
ื
ุ
ิ
ภาพที่ 19 การเจริญเตบโตความสงอาย 1 เดอน ของถั่วลิสงแซมมันสําปะหลัง


























ภาพที่ 20 การเจริญเตบโตความสงอาย 1 เดือนเฉลี่ย ต่ําสุด และสูงสุด ของพืชตระกูลถั่วแซมมันสําปะหลัง
ิ
ู
ุ

235



การจัดการธาตุอาหารพืชระยะยาวดวยวัสดุอินทรีย ปุยอินทรีย และปุยเคมีในพื้นที่ปลูก

มันสําปะหลังตอผลผลิต : ดินรวนทราย จ.ขอนแกน


3
สมฤทัย ตันเจริญ49 ชยันต ภักดีไทย50 วัลลีย อมรพล51 เสาวรี บํารุง52
1
2
4
5
ปยะนันท วิวัฒนวิทยา53 และบรรณพิชญ สัมฤทธิ์
5


รายงานความกาวหนา
ู
ู
้
ี
่
ี
ในเขตภาคตะวันออกเฉยงเหนือตอนบน พืนทปลกออยสวนใหญปลกในดนทรายหรือรวนปนทราย บาง
ิ

่
่
ั
ุ
็
่

ี
ี
ี

ํ
้
พืนทพบปญหาแหงแลงยาวนาน หนอนกอลายจดเลกทเปนแมลงศตรูทสาคญทสด หากมการระบาดมากทาให 

ํ
ี
ุ
ี
่
ั

ผลผลิตลดลงรอยละ 5-40 เมื่อนําหนอออยที่ถูกเขาทําลายมากไปปลูกทําเปนทอนพันธุออย จะทําใหการงอกลดลง
ั




ู

ั
หรือไมงอกเลยหรือถางอกออยจะไมสมบรณ จากการดาเนินงานเก็บขอมูลจดทําความสมพันธระหวางการเขา
ํ
ุ
็
ทาลายของหนอนกอลายจดเลกกับสภาพแวดลอมวิเคราะหทางสถิติโดยใช Stepwise Regression analysis กรณ ี
ํ
ของสภาพแวดลอมในเชงพืนทพบวา พันธุ ปริมาณแมกนีเซียมในดนตอรอยละของการเขาทาลายของหนอนกอ
่
ี
ิ
้
ํ




ิ
ั
ี


็
ลายจดเลก โดยมคา P-Value เปน 0.0237 และ 0.0024 ตามลาดบ การจดการปจจยเหลานีมผลตอรอยละของ
ุ
้
ั

ํ

ั
ี
ี
ั
็
ุ
ํ
การเขาทาลายของหนอนกอลายจดเลก ในกรณของความสมพันธของรอยละของการเขาทาลายของหนอนกอลาย
ํ
็
จดเลก ตอขอมูลสภาพอากาศพบวา เนื้อดิน พันธุและอุณหภูมิสูงสุด ปริมาณน้ําฝนสะสม 14 วันตอรอยละของการ
ุ
เขาทาลายของหนอนกอลายจดเลก โดยมคา P-Value เปน 0.0142 0.0342 และ 0.0031 ตามลาดบ การจดการ
ั
็
ั
ุ
ํ
ํ

ี
็
ั

ุ
ั



้

ี
ํ
ปจจยเหลานีมผลตอรอยละของการเขาทาลายของหนอนกอลายจดเลกเชนเดยวกัน การจดการปจจยเหลานี้มีผล


ั
ี
ี
ู

ู

่
็
ึ


ตอการการเขาทาลายของหนอนกอลายจดเลก จงไดนําผลทไดไปอบรมเกษตรกรผปลกออย เจาหนาทโรงงาน
ุ

ี
่

ํ

ํ

ู
ิ
น้าตาลและกลมเจาหนาผรับผดชอบงานโครงการ 1 ตาบล 1 เกษตรทฤษฎีใหมของกรมสงเสริมการเกษตร
ุ


ํ
่
็
เปาหมาย 880 ราย เพือใหสามารถปองกันและเฝาระวังการการเขาทาลายของหนอนกอลายจดเลกในพืนท ลด
ํ
้
่
ี




ุ

ความเสียหายในการผลิตออยไดอยางมีประสิทธิภาพ

คําสําคัญ ธาตอาหาร ระยะยาว วัสดุอินทรีย ปุยอินทรีย ปุยเคมี มันสําปะหลัง
ุ

คํานํา
ํ
ื
ํ
การปลูกมันสาปะหลังอยางตอเนื่องมีแนวโนมทาใหดินเส่อมโทรมลงทุกๆ ป (ชุมพล และคณะ, 2540;
โชติ และคณะ, 2529) สอดคลองกับ วัลลีย และคณะ (2555) ซึ่งทาการปลูกมันสาปะหลัง 3 พันธุ ในดนทราย
ิ
ํ
ํ
ชุดดินสัตหีบ จังหวัดระยอง พบวา มันสาปะหลังพันธุระยอง 86-13 มีประสิทธิภาพในการใชไนโตรเจนเพื่อ
ํ

ิ
1 กลุมวิจัยปฐพีวิทยา กองวิจัยพัฒนาปจจัยการผลิตทางการเกษตร กรมวชาการเกษตร
2 ศูนยวิจัยพืชไรขอนแกน สถาบันวิจัยพืชไรและพืชทดแทนพลังงาน กรมวชาการเกษตร
ิ
3 ศูนยวิจัยพืชไรระยอง สถาบันวิจัยพืชไรและพืชทดแทนพลังงาน กรมวชาการเกษตร
ิ
4 ศูนยวิจัยและพัฒนาการเกษตรนครราชสีมา สํานักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 4 กรมวิชาการเกษตร
5 กลุมวิจัยปฐพีวิทยา กองวิจัยพัฒนาปจจัยการผลิตทางการเกษตร กรมวิชาการเกษตร
* Corresponding Author E-mail: [email protected]

236



สรางผลผลิตสูงสุด 338 กิโลกรัมผลผลิตตอกิโลกรัม N รองลงมาคือ พันธุระยอง 11 และระยอง 9 ซึ่งม ี

ํ
ประสิทธิภาพในการใชไนโตรเจนเพื่อสรางผลผลิต 318 และ 279 กิโลกรัมผลผลิตตอกิโลกรัม N ตามลาดับ
ั
่
ู


ี
ั
ิ
ุ
่
ั
ั
และพบวาโพแทสเซียมจะสะสมอยในหวมนสาปะหลงมากกวาธาตอาหารหลกอืนๆ เมอมการเคลอนยายผลผลต
ื
ื
่
ํ
้
ํ

ั
่
ี
ิ
ู
ิ
ั
ํ
ู
ุ

ิ
ํ
่

ออกจากพืนททาใหธาตอาหารในดนลดลง ดนขาดความอุดมสมบรณ โดยเฉพาะอยางยงการปลกมนสาปะหลงซ้า
่
ํ
ี
ี
ั

ํ

้

ี
่
ในพืนทเดมจงจาเปนทจะตองมการจดการดน การจดการน้า และการจดการธาตอาหารใหเพียงพอและเหมาะสม
ิ
ิ
ั
ึ
ั
ุ
ื
ั
ตอความตองการของพชแตละชนิด การจดการทไมเหมาะสมยอมทาใหดนเสอมความอุดมสมบรณลงเรื่อยๆ การ
ู

ี
่




ํ

ื

ิ
่

่
ํ
ั
่
ทาการวิจยเพือใหระบบการผลตมนสาปะหลงอยางยงยน มความจาเปนทตองรักษาความอุดมสมบรณของดนทง ั ้
ี
ิ

ั

ั
ํ
ิ
ํ
่

ื
ั
ี

ู
ี
ทางเคมและกายภาพ การจดการธาตอาหารใหพอเพียงโดยมการผสมผสานปยเคมีและปยอินทรียในสัดสวนท ่ ี
ุ
ุ
ั
ี
ุ

พอเหมาะ นอกจากชวยเพิมธาตอาหาร ปรับปรุงคณสมบติทางเคมี กายภาพและชีวภาพ ยังสามารถลดตนทุนการ
ุ
ุ
่
ั
่
ี

่
ิ
ํ
ิ
ี

ี
่
่
ื

่

ใชปยเคม และเมอมการใหน้าเพิมเตมดวยวิธีและปริมาณทพอเหมาะนาจะชวยเพิมผลผลต และเพิมรายไดใหแก


ุ

ั
้
ิ

เกษตรกรได นอกจากนีผลงานวิจยทประสบผลสาเร็จยงจะไดถกนําไปประเมนและถายทอดใหแกเกษตรกร โดย

ู

ี
ั
ํ

่


ึ

ี
ี
ํ

เกษตรกรมสวนรวม ทาใหเกษตรกรไดเขาถงเทคโนโลย และใหคาแนะนําในการปรับแกเทคโนโลยใหเหมาะกับ
ํ


ี
เกษตรกรในพื้นท ี่

วิธีดําเนินการ
สิ่งที่ใชในการทดลอง
1) มันสําปะหลังพันธุที่เหมาะสมในพื้นท (ไดแก พันธุระยอง 11 และพันธุเกษตรศาสตร 50)
ี่
2) ปุยเคมี ไดแก ปุยแอมโมเนียมซัลเฟต (21-0-0) ปุยไดแอมโมเนียมฟอสเฟต (18-46-0) ปุยโพแทสเซียม
คลอไรด (0-0-60)

3) ปุยอินทรีย

ั



ั
ิ
ิ
4) อุปกรณเก็บตวอยางดน ไดแก อุปกรณเก็บตวอยางดนแบบ Undisturbed core sample สวานเก็บ

ิ
ั
ิ
ั
ิ
ตวอยางดน ถุงพลาสตก เก็บตวอยางดน




ั
5) อุปกรณเก็บตวอยางพืช ไดแก ถุงกระดาษ ถุงตาขาย มด กรรไกรตดตวอยางพืช

ั
ี

ั
6) สารเคมีปองกันและกําจัดวัชพืช
7) เครื่องมือวิทยาศาสตร เครื่องแกว และสารเคมีสําหรับวิเคราะหดินและพืช
แบบและวธีการทดลอง
ิ
ี
วางแผนการทดลองแบบ Randomized Complete Block Design (RCB) ม 4 ซ้า ประกอบดวย 8

ํ
กรรมวิธี ไดแก

O -K O ตอไร
1) 0-0-0 กิโลกรัม N-P 2 5 2
O -K O ตอไร

2) 16-0-0 กิโลกรัม N-P 2 5 2

3) 16-8-0 กิโลกรัม N-P 2O 5-K 2O ตอไร
O -K O ตอไร
4) 16-0-16 กิโลกรัม N-P 2 5 2 
O -K O ตอไร
5) 16-8-16 กิโลกรัม N-P 2 5 2 

237



O -K O ตอไร รวมกับปุยอินทรียอัตรา 1 ตันตอไร
6) 16-8-16 กิโลกรัม N-P 2 5 2

ั
ั
O -K O ตอไร สบกลบตนใบมนสาปะหลง อัตรา 3 ตนตอไร

ั
ํ
ั

7) 16-8-16 กิโลกรัม N-P 2 5 2
ั
O -K O ตอไร สบกลบตนใบมนสาปะหลง อัตรา 3 ตนตอไร
ั
ํ
ั



ั
8) 0-0-0 กิโลกรัม N-P 2 5 2
วิธีปฏิบัติการทดลอง

ํ
ั
้
ั
ํ
ี
ู
่
้

ดาเนินการทดลองในพืนทปลกมนสาปะหลงระยะยาว ดาเนินการมาตงแตป 2518-2519 ซึงเปนแปลง
ํ
ั

่
้
ิ
ู
ทดลองเดมในพืนทดนรวนทราย ทศนยวิจยพืชไรขอนแกน จงหวัดขอนแกน โดยการปรับปรุงดนดวยวัสดอินทรีย 
ุ
ั
ี
่
ี
่
ั
ิ

ิ

ํ
ิ
ิ
ปุยอินทรีย และปุยเคมีเพื่อเพิ่มผลผลตและคณภาพผลผลตมันสาปะหลังระยะยาว กอนเริ่มการทดลองในแตละฤด ู

ุ
ี
ุ
ปลูก สมเก็บตัวอยางดินกอนปลูกท่ระดับความลึก 0-20 เซนตเมเมตร และ 20-50 เซนตเมตร มาวิเคราะห 
ิ
ิ
คณสมบตทางเคม และปริมาณธาตอาหารในดน แลวทาการไถและเตรียมแปลงทดลอง ขนาดแปลงยอย 8x10
ุ


ิ
ิ
ุ
ํ
ี
ั


ํ
ู
ั
ี
่
ํ


ุ
ี
่


ั
ุ
เมตร แปลงทใสปยอินทรียจะทาการหวานและสบกลบกอนปลก แปลงทใสวัสดอินทรียจะทาการสบกลบตนใบ
ํ
ํ
ู
มันสําปะหลังกอนปลกทาการปลูกมันสาปะหลังตนฤดฝน ระยะปลูก 1x1 เมตร จํานวน 1 ตนตอหลุม ใสปุยเคมี
ู
ู
ั
ี
ิ

เมื่อมันสําปะหลังอายุ 1-2 เดือน โดยใสปุยเคมีสองขางตนหางจากตน 20-30 เซนตเมตร ใสครังเดยวหลงปลกดแล
ู
้
ื
ู
ั
ํ
ู
ู
ื
่
รักษาแปลงปลก กําจดวัชพืชเมอมนสาปะหลงอาย 1 เดอน 3 เดอน และตามความจาเปนตลอดฤดปลก เก็บ
ั
ุ
ื
ํ
ั

ู
ั
เกียวผลผลตมนสาปะหลงเมออาย 11 เดอน พืนทเก็บเกียว 48 ตารางเมตรสมเก็บตวอยางดนกอนปลกและหลง
้
่
่
ี

ุ
ั
ุ
ื
่
ํ
ั
ั
ื
ิ
่
ิ

ิ
เก็บเกี่ยว และตัวอยางพืชขณะเก็บเกี่ยว เพื่อวิเคราะหหาปริมาณธาตุอาหาร ๆ และปริมาณอินทรียคารบอนในดน
และพืช


รายงานความกาวหนา

ั
่
ั
ั
ู
ี
ั
้
ไดพืนทดาเนินการทดลองแปลงปลกมนสาปะหลงระยะยาวทศนยวิจยพืชไรขอนแกน จงหวัดขอนแกน

่
ํ
ู
ี
ํ
ุ

ู
ั
ู
ซึงไดทาการปลกและดแลรักษาแปลงทดลองฤดปลกป 2562/2563 และจดเตรียมวัสดทางการเกษตรสาหรับใชใน
่
ํ

ํ
ู
ู

ู
การทดลองฤดปลกป 2563/2564
ู
ู

แปลงทดลองศนยวิจยพืชไรขอนแกน คาวิเคราะหดนกอนปลก แปลงทดลองฤดปลก ฤดปลกป
ู
ั
ู
ิ
ู
ู

ู

ู
ู



ิ
ั
ิ
ํ
ั
ู
ิ

2562/2563 ดาเนินการเก็บตวอยางดนกอนปลก อยระหวางการวิเคราะหตวอยางในหองปฏบตการ ปลกมัน
ั

ํ
สาปะหลังพันธุระยอง 86-13 ตามกรรมวิธีวันที่ 15 พฤษภาคม 2562 บันทึกการเจริญเติบโตเมื่อมันสําปะหลังอายุ

ุ

ี


ั
ู
3 เดอน พบวา การใสปยในทกกรรมวิธีไมมผลตอความสงของมนสาปะหลง โดยการใชปย 16-8-16 กิโลกรัม N-
ุ
ุ
ั

ํ
ื

ิ
ี
O -K O ตอไรสับกลบตนใบมันสําปะหลัง อัตรา 3 ตันตอไร มีแนวโนมใหความสูงมากท่สุด 149 เซนตเมตร
P 2 5 2
่
(ตารางท 1)
ี
ั
การเจริญเตบโตเมอมนสาปะหลงอาย 6 เดอน พบวา การใสปยในทกกรรมวิธไมมผลตอความสงของมน
ื
ู

่
ุ
ื
ิ
ั
ุ


ั
ํ
ุ

ี

ํ ั   ุ O -K O ตอไรสบกลบตนใบมนสาปะหลง อัตรา 3 ตนตอไร มี
ั
ั
ั

ั
ํ

สาปะหลง โดยการใชปย 16-8-16 กิโลกรัม N-P 2 5 2
ี
ิ
่
แนวโนมใหความสูงมากที่สุด 186 เซนตเมตร (ตารางท 1)
การเจริญเติบโตเม่อมันสาปะหลังอายุ 9 เดือน พบวา การใชปย 16-8-16 กิโลกรัม N-P 2O 5-K 2O ตอไร
ุ
ํ
ื
ั
ํ

ุ
ั
สบกลบตนใบมนสาปะหลง อัตรา 3 ตนตอไร ใหความสูงมากที่สด 221 เซนติเมตร แตกตางกับกรรมวิธีอื่นอยางมี
ั

ั

238



่
ี

ุ



ั


ํ
ู
นัยสาคญ แตใหความสงไมแตกตางกับกรรมวิธีทใชปย 16-8-16 กิโลกรัม N-P O -K O ตอไร รวมกับปุยอินทรีย 

2 5 2
อัตรา 1 ตนตอไร ซึ่งใหความสูงมากที่สุด 214 เซนตเมตร (ตารางท 1)
ิ
ั
ี

่
ั
ื
ั
่
ั
ิ
ั
ุ

ื
ั
ี
ั
่
ํ
ั
ํ
เก็บเกียวผลผลตเมอมนสาปะหลงมอาย 12 เดอน พบวา การสบตนใบมนสาปะหลงสบกลบอัตรา 3 ตน
ตอไรลงแปลงปลูกใหผลผลิตมากที่สุด 4,523 กิโลกรัมตอไร แตไมแตกตางในทางสถิติกับกรรมวิธีที่ใชปุยเคมี 16-8-
O -K O ตอไรรวมกับสับกลบตนใบมันสําปะหลัง อัตรา 3 ตันตอไร กรรมวิธีที่ใชปุยเคมี 16-8-16 กก.
16 กก. N-P 2 5 2
ี
N-P O -K O ตอไรรวมกับปยอินทรียอัตรา 1 ตันตอ กรรมวิธีท่ใชปยเคมี 16-8-16 กก. N-P O -K O ตอไร และ
ุ
ุ
2 5 2
2 5 2
ุ
ี

O -K O ตอไร สวนเปอรเซ็นตแปง พบมากทสดในกรรมวิธีทไมใชปยเคม
่
ี

กรรมวิธีทใชปยเคม 16-0-16 กก. N-P 2 5 2     ่ ี ุ ่ ี    ุ ี
O -K O ตอไร) ผลผลต



่
ี
ิ
ิ

ุ
(25.93%) และแตกตางในทางสถตกับกรรมวิธีทไมใสปยโพแทสซียม (16-8-0 กก. N-P 2 5 2  ิ


ุ
แปงมมากทสดในกรรมวิธีการสบตนใบมนสาปะหลงสบกลบอัตรา 3 ตนตอไร โดยใหผลผลตแปง 1,068 กิโลกรัม


ั
่
ั
ั
ี
ั
ั
ํ

ิ
ี

ตอไร
ู
ิ
ํ
แปลงทดลองฤดปลก ฤดปลกป 2563/2564 ดาเนินการเก็บตวอยางดนกอนปลก อยูระหวางการวิเคราะห 
ั

ู
ู
ู
ู

ั
ิ
ั
ํ
ิ

ั
ี
่
ู
ั

ตวอยางในหองปฏบตการ ปลกมนสาปะหลงพันธุระยอง 86-13 ตามกรรมวิธีวันท 28 พฤษภาคม 2563 บนทึก
ั
ั

O -K O ตอไร
ํ
ื
ิ
ุ

ื
่
ั
ุ
การเจริญเตบโตเมอมนสาปะหลงอาย 3 6 และ 9 เดอน พบวา การใสปย 16-8-16 กิโลกรัม N-P 2 5 2 
ั

ั
ิ
ั
ํ
ั

ั
ํ
ี
สบกลบตนใบมนสาปะหลง อัตรา 3 ตนตอไร ใหความสูงมากท่สุด 71 184 และ 195 เซนตเมตรตามลาดบ
แตกตางกับกรรมวิธีอื่นอยางมีนัยสําคัญทุกชวงการเจริญเติบโต (ตารางที่ 3)

ตารางที่ 1 ความสูงของมันสําปะหลังที่มีจัดการปุยและไถกลบเศษซากพืชลงดินอยางตอเนื่องระยะยาวที่อายุ 3
ื

เดอน และ 6 เดอน จ.ขอนแกน ป 2562/2563
ื
กรรมวิธี ความสูง (ซม.)
3 เดือน 6 เดือน 12 เดือน
1. 0-0-0 กก. N-P O -K O ตอไร 79 101 143 cd

2 5 2

2. 16-0-0 กก. N-P O -K O ตอไร 84 106 148 c
2 5 2

3. 16-8-0 กก. N-P O -K O ตอไร 89 112 171 b
2 5 2

4. 16-0-16 กก. N-P O -K O ตอไร 99 119 180 b
2 5 2

5. 16-8-16 กก. N-P O -K O ตอไร 118 152 214 a
2 5 2
ุ

6. 16-8-16 กก. N-P O -K O ตอไรรวมกับปยอินทรียอัตรา 1 ตันตอไร  123 154 221 a
2 5 2
ั

ั
ํ
7. 16-8-16 กก. N-P O -K O ตอไรสบกลบตนใบมนสาปะหลง อัตรา 149 186 170 b
ั

2 5 2

ั
3 ตนตอไร
ั
ํ
ั
ั

8. ตนใบมนสาปะหลงสบกลบอัตรา 3 ตนตอไร 111 137 122 d

ั
เฉลี่ย 106 133 143 cd
CV (%) 10.61 10.31 8.64

239





ั
ั

ิ
ตารางที่ 2 ผลผลิต เปอรเซ็นตแปง และผลผลิตแปง ของมนสําปะหลังที่มีจดการปุยและไถกลบเศษซากพืชลงดน

ื
อยางตอเนื่องระยะยาวอายุ 12 เดอน จ.ขอนแกน ป 2562/2563
็
กรรมวิธ ี ผลผลิต (กก./ไร) เปอรเซนตแปง ผลผลิตแปง (กก./ไร)




1. 0-0-0 กก. N-P O -K O ตอไร 950 d 25.93 a 246 d
2 5 2
2. 16-0-0 กก. N-P O -K O ตอไร 1,312 cd 24.98 ab 332 cd

2 5 2
3. 16-8-0 กก. N-P O -K O ตอไร 2,154 bcd 21.95 b 490 bcd

2 5 2

4. 16-0-16 กก. N-P O -K O ตอไร 3,335 abc 24.23 ab 829 abc
2 5 2
5. 16-8-16 กก. N-P O -K O ตอไร 3,702 ab 22.50 ab 849 ab

2 5 2
6. 16-8-16 กก. N-P O -K O ตอไรรวมกับปุย 3,497 ab 24.70 ab 839 abc

2 5 2
อินทรียอัตรา 1 ตันตอไร
7. 16-8-16 กก. N-P O -K O ตอไรสับกลบตนใบ 4,187 ab 22.88 ab 957 ab
2 5 2
มันสําปะหลัง อัตรา 3 ตันตอไร

8. ตนใบมันสําปะหลังสับกลบอัตรา 3 ตันตอไร 4,523 a 23.75 ab 1,068 a
เฉลี่ย 2,958 23.87 701
CV (%) 47.91 9.91 49.53

ตารางที่ 3 ความสูงของมันสําปะหลังที่มีจัดการปุยและไถกลบเศษซากพืชลงดินอยางตอเนื่องระยะยาวที่อายุ 3
เดอน จ.ขอนแกน ป 2563/2564
ื
กรรมวิธี ความสูง (ซม.)
3 เดือน 6 เดือน 9 เดือน


1. 0-0-0 กก. N-P O -K O ตอไร 34 d 87 d 97 e
2 5 2

2. 16-0-0 กก. N-P O -K O ตอไร 38 cd 116 cd 134 cd
2 5 2
3. 16-8-0 กก. N-P O -K O ตอไร 45 bcd 119 bc 132 d

2 5 2
4. 16-0-16 กก. N-P O -K O ตอไร 49 bc 134 bc 146 bcd

2 5 2

5. 16-8-16 กก. N-P O -K O ตอไร 54 b 151 b 161 bc
2 5 2

6. 16-8-16 กก. N-P O -K O ตอไรรวมกับปยอินทรียอัตรา 1 ตันตอไร  53 b 145 bc 175 ab
ุ
2 5 2
7. 16-8-16 กก. N-P O -K O ตอไรสับกลบตนใบมันสําปะหลัง 71 a 185 a 195 a
2 5 2

ั
อัตรา 3 ตนตอไร
ั

ั
ั
ํ

8. ตนใบมนสาปะหลงสบกลบอัตรา 3 ตนตอไร 57 b 137 bc 154 bcd
ั
เฉลี่ย 50 134 149
CV (%) 18.52 16.16 13.12

240
































ุ
่
ํ
ภาพที่ 1 ปริมาณน้ําฝน อุณหภูมิสูงสุด-ตาสด ภายในแปลงทดลองศูนยวิจัยพืชไรขอนแกน แปลงปลูก
มันสําปะหลังป 2562/2563 (ขอมูลวันที่ 28 ก.ย. 62 -14 พ.ย. 62 ขอมลเสยหาย)
ี

ู

เอกสารอางอิง
์
ี
ชุมพล นาควิโรจน, หริ่ง มีสวัสด, กอบเกยรต ไพศาลเจริญ และมาโนช ดอนเส. 2540. การเปรียบเทยบประสิทธภาพของ
ิ
ี
ิ
ิ
ปุยเคมีสูตร 16-8-16 และ 16-16-16 กับมันสําปะหลัง. เอกสารผลงานวิจัยประกอบการจัดนทรรศการมันสําปะหลัง
ิ
และการแปรรูปผลผลิตภัณฑ โครงการเผยแพรและขยายผลงานวิจัยเพอการพัฒนาเศรษฐกจและสังคมครั้งท 1.
่
ี
ื
ิ
่
ุ
ิ

มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร 26-28 มถนายน 2540. หนา 12.
โชติ สิทธิบุศย และ ชุมพล นาควิโรจน. 2529. การทดลองปุยระยะยาวกับมันสําปะหลังของดินชุดดินหวยโปง. เอกสารทางวชาการ
ิ
ิ
ิ
่
ี
ดานปฐพวทยา เลมท 2 กองปฐพวทยา กรมวชาการเกษตร.

ี
ิ
ี

ี
ิ
วัลลีย อมรพล, กอบเกียรต ไพศาลเจริญ และ รุงรว บุญทั่ง. 2555. ศึกษาการตอบสนองของมันสาปะหลังตอการจัดการธาต ุ
อาหารในกลุมดินทราย: ชุดดินสัตหีบ. หนา 7-25. รายงานประจําป 2554 โครงการวิจัยและพัฒนาวธีการเขตกรรมมัน
ิ

สาปะหลัง. กรมวิชาการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ. สิงหาคม 2555.

241


























แผนงานวิจัย


วิจัยปรับปรุงพันธุขาวโพดฝกสด(โครงการวิจัยเดี่ยว)

242



การเปรียบเทียบในทองถิ่นพันธุขาวโพดหวาน


ภาคภูมิ ถิ่นคํา54 ฉลอง เกิดศรี55 และวรรษมน มงคล56
2
1*
3

รายงานความกาวหนา

การประเมินศักยภาพการใหผลผลิตของขาวโพดหวานลูกผสมดีเดน ชุดป 2561 จํานวน 9 ลูกผสม รวมกับ

ู

ํ
ู

ี


่
ํ
ุ

็
ํ
ขาวโพดหวานลกผสมทเปนการคา จานวน 5 พันธุ วางแผนการทดลองแบบสมในบลอคสมบรณ จานวน 3 ซ้า ท ี ่


ู
ู
ี


ื
ั
ู

ั
ศนยวิจยพืชไรขอนแกน ในตนฤดฝน ป 2563 สามารถคดเลอกขาวโพดหวานลกผสมดเดน S18193 S18205
และ S18024 มีศักยภาพในการใหผลผลิตสูงใกลเคียงกับขาวโพดหวานลูกผสมที่เปนพันธุการคา เหมาะสําหรับการ
่


ี
ู
ิ
ผลตเพืออุตสาหกรรม ขาวโพดหวานลกผสมดเดน S18048 และ S18050 มีคุณภาพบริโภคดี รูปทรงสวยงาม

เหมาะสาหรับการผลตเพือตลาดฝกสด ขาวโพดหวานลกผสมดเดนเหลานีจะนําไปเปรียบเทยบพันธุในไรเกษตรกร

ิ

ี
ี
ู
ํ

้
่
ตอไป

คําสําคัญ: ขาวโพดหวาน ปรับปรุงพันธุ เสถียรภาพ


คํานํา


ุ
ี
่


ี

้
ุ
ี

ึ
่
้
่
การทดลองนีมวัตถประสงคเพือประเมนคณคาของพันธุขาวโพดขาวหวานทได พัฒนาขนมา ซึงมหลาย
ิ
ั
ั
ิ
ข้นตอน การเปรียบเทียบพันธุในทองถ่นเปนข้นตอนหนึ่งเพื่อประเมินคุณคาของพันธุในการปรับตัวตอ

ู


สภาพแวดลอมในแหลงปลกตาง ๆ โดยมพันธุ สงขลา 84-1 ชยนาท 2 Wan54 sm1351 และ Hybrix 3 เปน
ี
ั

พันธุตรวจสอบ


วิธีดําเนินการ
อุปกรณ 
1. พันธุขาวโพดขาวหวานลูกผสมที่ดีและพันธุการคา

ู
ู
2. ปุยเคมีสูตร 18-46-0 สตร 0-0-60 และ สตร 46-0-0
3. สารเคมีปองกันกําจัดศัตรูพืชวิธีการ
วิธีการปฏิบัติการทดลอง
วางแผนการทดลองแบบสุมบล็อกสมบูรณ (RCB) มี 3 ซ้า พันธุขาวโพดขาวหวานลูกผสมทดสอบจานวน
ํ
ํ

5 พันธุ มีพันธุการคาเปนพันธุเปรียบเทียบ 5 พันธุ

1 ศูนยวิจัยพืชไรขอนแกน สถาบันวิจัยพืชไรและพืชทดแทนพลังงาน อําเภอเมือง จังหวัดขอนแกน
2 ศูนยวิจัยพืชไรชัยนาท สถาบันวิจัยพืชไรและพืชทดแทนพลังงาน อําเภอสรรพยา จังหวัดชัยนาท
3 ศูนยวิจัยพืชไรชัยนาท สถาบันวิจัยพืชไรและพืชทดแทนพลังงาน อําเภอสรรพยา จังหวัดชัยนาท
* Corresponding Author E-mail: [email protected]

243



วิธีการปฏิบัต ิ

ู
1.เตรียมดิน และใสปุยรองพื้นสูตร 18-46-0 อัตรา 17 กก./ไร และสตร 0-0-60 อัตรา 30 กก./ไร
ู

ี
ํ
ี
ู
2.ปลกขาวโพดหวานพันธุลกผสม และพันธุเปรียบเทยบ มระยะปลก 0.75 x 0.25 เมตร จานวน 4 แถว
ู




ู

ตอแปลงยอย ปลกแถวยาว 5 เมตร ขนาดแปลงยอย 3 x 5 เมตร
3.เมอขาวโพดหวานอายุ 14 วันหลังปลูก ถอนแยกใหเหลือ 1 ตนตอหลุม และใสปุยครั้งที่ 1 สูตร 46-0-0
ื
่
อัตรา 117 กก./ไร พรอมกําจัดวัชพืช

ื
่
ุ
ุ
ี
4.เมอขาวโพดหวานอายประมาณ 40-45 วันหลังปลูก ใสปยครั้งท่ 2 สูตร 46-0-0 อัตรา 16 กก./ไร
พรอมกําจัดวัชพืช
ั

่
5.เก็บเกียว 2 แถวกลาง หลงวันออกไหม 50 เปอรเซ็นต 20 วัน
การบันทึกขอมูล
ผลผลิตและองคประกอบผลผลิต
น้ําหนักฝกทั้งเปลือก และปอกเปลือกที่ดี 10 ฝก

วันออกดอก 50 เปอรเซ็นต และวันออกไหม 50 เปอรเซ็นต 
อัตราแลกเนือ
้

ลักษณะทางการเกษตรอื่นๆ เชนจํานวนตน จํานวนฝก ความสูงตน ความสงฝก ขนาดฝก เปนตน
ู



ผลและวิจารณผลการทดลอง

น้ําหนักสดทั้งเปลือก
น้ําหนักสดทั้งเปลือกแตกตางกันทางสถิติ พันธุ S18193 มีน้ําหนักสดทั้งเปลือกสูงที่สุด 2,382 กิโลกรัม/ไร
ั
ไมแตกตางกับสายพันธุ/พันธุ S18205 ชยนาท 2 และ S18035 มีน้ําหนักสดทั้งเปลอก 2,332 2,311 และ 2,240

ื
ี
่
กิโลกรัม/ไร ตามลําดับ (ตารางท 1)
น้ําหนักสดปอกเปลือก
น้าหนักสดปอกเปลอกแตกตางกันทางสถต สายพันธุ S18193 มีน้ําหนักสดปอกเปลือกสูงท่สุด 1,664
ํ


ิ
ิ
ื
ี
ี
กิโลกรัม/ไร ไมแตกตางกับพันธุ/สายพันธุ HiBrix 59 ชัยนาท2 และ S18205 มน้าหนักสดปอกเปลอก 1,657

ํ
ื

1,607 และ 1,593 กิโลกรัม/ไร (ตารางท 1)
่
ี
น้ําหนักฝกดี 10 ฝกไมปอกเปลือก
ิ

ํ
น้าหนักสดฝกด 10 ฝกไมปอกเปลอกแตกตางกันทางสถิต สายพันธุ S18205 มน้าหนักสดฝกด 10 ฝกไม 
ี

ื




ี

ี
ํ
่
ปอกเปลอกสงทสด 4.0 กิโลกรัม ไมแตกตางกับพันธุ HiBrix 59 มีน้ําหนักสดฝกดี 10 ฝกไมปอกเปลือก 3.7
ู
ี
ื
ุ
ั

กิโลกรัม รองลงมาพันธุ ชยนาท2 และ WAN 54 มน้าหนักสดฝกดี 10 ฝกไมปอกเปลือก 3.7 และ3.7 กิโลกรัม

ํ
ี
ํ
ตามลาดบ (ตารางท 1)
่
ี
ั

244



น้ําหนักฝกดี 10 ฝกปอกเปลือก



ํ
ี
น้าหนักสดฝกด 10 ฝกปอกเปลอกแตกตางกันทางสถต พบวาพันธุ HiBrix 59 มน้าหนักสดฝกด 10 ฝก

ี

ี


ํ
ิ
ื
ิ
ุ
ปอกเปลอกสงทสด 2.8 กิโลกรัม ไมแตกตางกับสายพันธุ/พันธุ S18205 และ WAN 54 มีน้ําหนักสดฝกดี 10 ฝก
ี
่
ื
ู
ปอกเปลอก 2.7 กิโลกรัม รองลงมาสายพันธุ/พันธุ S18193 ชัยนาท2และ SM1351 มีน้ําหนักสดฝกดี 10 ฝกปอก
ื
ี
ื
เปลอก 2.6 2.6 และ 2.6 กิโลกรัม ตามลําดับ (ตารางท 1)
่
ู

วันออกดอกตัวผ 50 เปอรเซ็นต 

ู
ทุกสายพันธุวันออกดอกตัวผู 50 เปอรเซ็นต แตกตางกันทางสถิต มจานวนวันออกดอกตวผ 50 เปอรเซ็นต 
ํ
ี
ั


ิ
เฉลี่ย 54 วัน พันธุทดสอบ WAN 54 ออกดอกตวผ 50 เปอรเซ็นต 50 วัน เร็วที่สุด สายพันธุเปรียนเทียบออกดอก

ู
ั
ี
ั
ตวผ 50 เปอรเซ็นต 51-56 วัน (ตารางท 2)
่
ู


วันออกไหม 50 เปอรเซ็นต 




ี
ทกสายพันธุวันออกไหม 50 เปอรเซ็นต แตกตางกันทางสถต มวันออกไหม 50 เปอรเซ็นตเฉลย 56 วัน
่
ี
ิ
ิ
ุ
ี

สายพันธุทดสอบ S18024 วันออกไหม 50 เปอรเซ็นต และพันธุสงขลา 84-1 ชาท่สุด 59 วัน สวนสายพันธุ 

S18189 และ WAN 54 วันออกไหม 50 เปอรเซ็นต เร็วที่สุด 52 วัน (ตารางที 2)
่
ั
่
็

ี
วนเกบเกยว และคะแนนเปลือกหมฝก
ุ



ิ
ิ

วันเก็บเกียวแตกตางกันทางสถต วันเก็บเกียวผลผลตทกสายพันธุ 75 วัน สายพันธุ S1662 เก็บเกียวเร็ว
ุ
่
ิ
่
่
ที่สุด 74 วัน สายพันธุ S18189 เก็บเกี่ยวเร็วที่สุด 71 วัน เชนเดียวกับพันธุ WAN 54 ทุกสายพันธุมีคะแนนเปลือก
ี
ุ
ื

ิ
ื


่

ุ
ิ
ิ

ุ




หมฝกแตกตางกันทางสถต สายพันธุทดสอบมคะแนนเปลอกหมฝกแตกตางทางสถิตซึงเปลอกหมฝกปดยาวกวา


ู
ปลายฝกอยระหวาง 2 - >2 เซนตเมตร สายพันธุ S18106 มีคะแนนเปลือกหุมฝก 5.0 คะแนน เทากับพันธุ 
ิ
เปรียบเทยบ WAN 54 ซึ่งเปลือกหุมฝกปดเสมอปลายฝกมากกวา 2 เซนติเมตร (ตารางที 2)
่
ี

คา Brix ขาวโพดหวาน



คา Brix ขาวโพดหวานแตกตางกันทางสถิต สายพันธุ S18050 มีคา Brix สูงที่สุด 14.0 บริกซ ไมแตกตาง
ิ
กับ สายพันธุ/พันธุ S18024 สงขลา 84-1 มีคาBrix 12.7 บริกซ แตกตางกับสายพันธุ S18189 มีคาBrixนอยทีสุด
่
ี
่
9.2 บริกซ (ตารางท 2)
ความยาวฝก ความยาวปลายฝก และความกวางฝก






ิ
ิ
่
ี
ความยาวฝกแตกตางกันทางสถิต โดยทสายพันธุ S18193 มีความยาวฝกมากที่สุด 19.2 เซนตเมตร แตไม 

แตกตางกับสายพันธุ S18035 มความยาวฝก 19.0 เซนตเมตร สวนสายพันธุ S18191 มความยาวฝกสน 15.0
ี
ิ
ี


้


ั



ิ
เซนตเมตร ทางดานความยาวปลายฝกไมแตกตางกันทางสถิต สายพันธุ S18191 มีความยาวปลายฝกยาวที่สุด 3.7

ิ


ี
่


ี
้
เซนตเมตร สวนสายพันธุ S18050 มความยาวปลายฝกสันทสด 1.3 เซนตเมตร ความกวางฝกไมแตกตางกันทาง

ิ
ุ
ิ
ิ
สถิต สายพันธุ S18050 S18106 และ S18189 มีความกวางฝกมากที่สุด 4.2 เซนตเมตร (ตารางท 3)
ิ
่
ี


ความสูงตน และความสูงฝก
ความสูงตนขาวโพดทุกสายพันธุแตกตางกันทางสถิติ มีความสูงตนเฉลี่ย 129.9 เซนตเมตร พันธุ WAN 54
ิ

และ ชัยนาท 2 มีความสูงตนมากทสด 146.5 และ 146.2 เซนติเมตร ไมแตกตางกันทางสถิติ ทางดานความสงฝก
ู
ี่
ุ


ิ

แตกตางกันทางสถิต พบวา สายพันธุ S18205 มีความสูงฝกสูงที่สุด 73.3 เซนตเมตร ไมแตกตางกับพันธุ ชัยนาท2
ิ
