20100-1005 งานไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์เบื้องต้น

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหัสวชิ า 20100-1005 วิชา งานไฟฟ้าและอิเล็กทรอนกิ ส์เบ้ืองตน้ ท-ป-น 1-3-2

ชื่อหน่วย..ตวั ต้านทาน.............................................................................................

ตวั อยา่ งท่ี 8.2 จงอา่ นคา่ ความตา้ นทานของตัวตา้ นทานท่ีบอกค่าไว้โดยตรงตอ่ ไปน้ี

1M0 = ความต้านทาน 1M

4R7 K = ความต้านทาน 4.7ค่าผดิ พลาด 10%

2W2K2E = ทนกาลงั ไฟฟ้า 2 W ความต้านทาน 2.2 k

430E 3W J = ความตา้ นทาน 430  ทนกาลงั ไฟฟ้าได้ 3W ค่าผิดพลาด 5%

0E25 10W J = ความตา้ นทาน 0.25  ทนกาลงั ไฟฟ้าได้ 10W ค่าผิดพลาด 5%

= ทนกาลงั ไฟฟ้าได้ 5W ความตา้ นทาน 50  คา่ ผดิ พลาด 5%

= ทนกาลงั ไฟฟา้ ได้ 2W ความตา้ นทาน 2.7 k ค่าผดิ พลาด 10%

8.4.2 บอกคา่ เป็นรหัสตัวเลขตัวอักษร

ตัวต้านทานบางแบบตัวเลขและตัวอักษรที่กากับไว้บนตัวต้านทานเหล่านั้น ไม่ได้บอกค่าความต้านทานออกมา

โดยตรง เพราะค่าที่แสดงไว้บนตัวต้านทานบอกค่าออกมาในรูปรหัส ต้องนามาแปลงรหัสให้กลับมาเป็นค่าความต้านทานก่อนที่จะ

อ่านค่าออกมา การอ่านค่ามีหลายวิธีแตกต่างกันไป รหัสค่าความต้านทานมักถูกแสดงไว้ในรูปตัวเลขและตัวอักษรเขียนเรียงกัน3

หรอื 4 ตัว การอ่านค่าแต่ละแบบทาไดด้ ังน้ี

1. แบบตวั เลข 3 ตวั และอาจเพิ่มตัวอกั ษร 1 ตัว การอา่ นค่า ใหอ้ า่ นตัวเลขจากซ้ายมอื ไปขวามือ ตัวเลข 2 ตัว

แรกด้านซา้ ยมืออ่านค่าออกมาได้โดยตรง ตัวเลขตัวที่ 3 แสดงจานวนเลขศูนย์ (0) ที่ต้องเติมเข้าไป อ่านค่าออกมามีหน่วยเป็นโอห์ม

() ส่วนตวั อกั ษรมักจะแสดงคา่ ไวใ้ นสว่ นของค่าเปอร์เซน็ ตค์ วามผิดพลาด วิธีการอา่ นค่าแสดงดงั รปู ท่ี 8.15

1=4 1=1

2=7 2=0

2 = 00 3 = 000
F = -+1% J = -+5%

472F R = 4,700  = 4.7 k R = 10,000  = 10 k
-+5%
+- 1%

(ก) ตวั ตา้ นทานทว่ั ไป (ข) ตวั ต้านทานแบบ SIL

.1 = 1 1=3
=() 2=9
2=6
= 0000

1R6 R = 1.6  394 R = 390,000  = 390 k

(ค) ตัวตา้ นทานแบบแปะตดิ SMD

รูปท่ี 8.15 การอ่านค่ารหสั ตวั ตา้ นทานแบบตวั เลข 3 ตัว

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหสั วชิ า 20100-1005 วิชา งานไฟฟ้าและอิเล็กทรอนกิ ส์เบ้ืองต้น ท-ป-น 1-3-2

ชอื่ หน่วย..ตัวตา้ นทาน.............................................................................................

กรณีท่ีตัวต้านทานมีค่าต่ากว่า 10 โอห์มลงมา จะใช้ตัวอักษร R วางไว้เป็นตัวแรกหรือตัวที่สองแทนตัวเลข เพื่อแสดงค่าเป็นจุด

ทศนยิ ม () สว่ นตัวเลขทัง้ สองตวั ทแ่ี สดงคา่ ไว้ อ่านคา่ ออกมาไดโ้ ดยตรง
ตัวอย่างท่ี 8.3 จงอ่านคา่ ความต้านทานของตวั ตา้ นทานทบี่ อกคา่ ไวด้ ว้ ยรหสั ต่อไปนี้

R18 = ความต้านทาน 0.18 
7R5 = ความตา้ นทาน 7.5 
33R หรอื 330 = ความตา้ นทาน 33
222 = ความต้านทาน 22 x 100 =2,200  หรือ 2.2k
470F = ความต้านทาน 47คา่ ผดิ พลาด 1%

825D = ความตา้ นทาน 82 x 100,000 =8,200,000 หรือ 8.2M
ค่าผดิ พลาด  0.5%

2. แบบตัวเลข 4 ตวั นิยมใชก้ ับตัวต้านทานแบบแปะติด SMD การอ่านค่าให้อา่ นตัวเลขจากซ้ายมอื ไปขวามือ
ตวั เลข 3 ตวั แรกจากซ้ายมืออ่านค่าไดโ้ ดยตรง ตัวเลขตัวที่ 4 แสดงจานวนเลขศูนย์ (0) ทตี่ ้องเตมิ เข้าไป กรณที ี่ตวั ตา้ นทานมคี ่าต่า

กว่า 10 โอหม์ ลงมา ให้ใช้ตัวอักษร R วางไวเ้ ป็นตวั ที่สองหรือตวั ที่สามแทนตัวเลข เพอื่ แสดงค่าเป็นจดุ ทศนยิ ม () สว่ นตวั เลขสอง
ตัวแรกอ่านค่าออกมาโดยตรง ตัวเลขตัวสุดท้ายเป็นจานวนเลขศูนย์ (0) ที่ต้องเติมเข้าไปเช่นเดิม ค่าที่อ่านออกมาได้มีหน่วยเป็น

โอห์ม () ค่าความผิดพลาดของตวั ต้านทานแบบ 4 ตัวเลข มคี ่าประมาณ  1% หรอื น้อยกวา่
ตัวอย่างท่ี 8.4 จงอ่านค่าความต้านทานของตัวตา้ นทานท่บี อกค่าไวด้ ว้ ยรหสั ต่อไปน้ี

0 . 56
0R56 = ความตา้ นทาน 0.56 

91 . 0
91R0 = ความต้านทาน 91 

330x1 = ความต้านทาน 330 x 1 = 330 
3300

16R9 = ความต้านทาน 16.9

7322 = ความตา้ นทาน 732 x 102= 73,200= 73.2 k

4123 = ความตา้ นทาน 412 x 103=412,000=412k

4304 = ความตา้ นทาน 430 x 104=4,300,000=4.3M
ตอบ

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหสั วิชา 20100-1005 วชิ า งานไฟฟ้าและอเิ ลก็ ทรอนิกส์เบ้อื งต้น ท-ป-น 1-3-2

ช่อื หน่วย..ตวั ต้านทาน.................................................................................................

3. แบบใช้รหัส EIA96หรอื รหสั E – 96 เพราะในปจั จบุ นั ตัวต้านทานชนดิ แปะติด SMD ทพ่ี ัฒนามาใช้งานมขี นาด

ย่ิงเล็กลงเพิ่มข้ึน เป็นผลมาจากการพัฒนาเทคโนโลยีในการผลิตอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ทาให้หลายบริษัทผลิตตัว

ต้านทานชนิดแปะติด SMD ออกมาใช้งาน ได้คิดค้นรหัสบอกค่าความต้านทานใหม่ๆ ออกมา เพื่อให้มีความ

กะทัดรัดมากข้ึน พิมพ์ขนาดตัวอักษรได้ขนาดใหญ่ขึ้น รหัสแบบใหม่ที่นามาใช้งาน ได้แก่ รหัส EIA96 ตัวต้านทานท่ี

ใช้รหัสชนิดนี้จะบอกค่าเป็นตัวเลข 2 ตัวแรก และตัวอักษร 1 ตัวหลัง มีความผิดพลาดไม่เกิน 1% หรือน้อยกว่า

การอ่านค่าความต้านทานต้องนารหัสที่บอกไว้ไปเปิดตารางเทียบค่า รหัสตัวเลข 2 ตัวแรกบอกค่าความต้านทาน

และตัวอักษร 1 ตัวหลังบอกค่าตัวคูณ (จานวนศูนย์ท่ีเติม) ค่าที่อ่านออก มาได้มีหน่วยเป็นโอห์ม () ตารางเทียบ

คา่ แสดงดังตารางท่ี 8.3 และตารางที่ 8.4 วธิ กี ารอา่ นค่าแสดงดงั รูปที่ 8.16

ตารางท่ี 8.3 ตารางคา่ ความตา้ นทานแสดงในรูปรหสั ตวั เลขของรหสั EIA96

รหสั คา่ รหสั คา่ รหสั ค่า รหัส ค่า รหัส ค่า
01 100 21 162 41 261 61 422 81 681
02 102 22 165 42 267 62 432 82 698
03 105 23 169 43 274 63 442 83 715
04 107 24 174 44 280 64 453 84 732
05 110 25 178 45 287 65 464 85 750
06 113 26 182 46 294 66 475 86 768
07 115 27 187 47 301 67 487 87 787
08 118 28 191 48 309 68 499 88 806
09 121 29 196 49 316 69 511 89 825
10 124 30 200 50 324 70 523 90 845
11 127 31 205 51 332 71 536 91 866
12 130 32 210 52 340 72 549 92 887
13 133 33 215 53 348 73 562 93 909
14 137 34 221 54 357 74 576 94 931
15 140 35 226 55 365 75 590 95 953
16 143 36 232 56 374 76 604 96 976
17 147 37 237 57 383 77 619
18 150 38 243 58 392 78 634
19 154 39 249 59 402 79 649
20 158 40 255 60 412 80 665

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหสั วชิ า 20100-1005 วิชา งานไฟฟา้ และอเิ ล็กทรอนกิ สเ์ บือ้ งตน้ ท-ป-น 1-3-2

ชือ่ หน่วย..ตวั ตา้ นทาน.................................................................................................

ตารางที่ 8.4 ตารางตวั คณู ทต่ี อ้ งเติมค่าลงไปแสดงในรูปตวั อกั ษรของรหัส EIA96

ตัวอกั ษร ตวั คณู
Z 0.001
0.01
Y หรือ R 0.1
X หรอื S
1
A 10
B หรอื H 100
1,000
C 10,000
D 100,000
E
F

07 = 115 29 = 196
Y = x 0.01 B = x 10

07Y R = 115 x 0.01 = 1.15  29B R = 196 x 10 = 1,960  = 1.96 k

รูปท่ี 8.16 การอ่านคา่ ความต้านทานแบบใช้รหัส EIA96

ตวั อย่างที่ 8.5 จงอ่านคา่ ความต้านทานของตัวตา้ นทานทบี่ อกค่าไวด้ ้วยรหสั ต่อไปนี้
01X = ความตา้ นทาน 100 x 0.1= 10

44A = ความตา้ นทาน 280 x 1= 280
55B = ความตา้ นทาน 365 x 10=3,650=3.65k
10C = ความต้านทาน 124 x 100= 12,400=12.4k
91D = ความต้านทาน 866 x 1,000=866,000=866k
8.5 การอ่านความตา้ นทานจากรหสั สี

ตัวตา้ นทานบางแบบแสดงค่าความตา้ นทานดว้ ยแถบสี โดยใชส้ ที ่ีกาหนดไวร้ ะบายเปน็ เส้นรอบตัวตา้ นทานเรยี งตามลาดับ
แทนตัวเลขและตัวอักษร ใช้แทนทั้งค่าความต้านทานและค่าผิดพลาด แถบสีที่ใช้แบ่งไดเ้ ป็น 2 แบบ คือ แบบ 4 แถบสี และแบบ 5
แถบสี การอา่ นคา่ ความต้านทานออกมามรี ายละเอยี ดแตกตา่ งกัน

คา่ รหสั สีท่ีระบายไว้บอกทง้ั ค่าความต้านทานและคา่ ผิดพลาด จะต้องแปลงรหสั สีที่กากับไว้กลับมาเป็นตวั เลขท้ังหมด รหัส
สที บี่ อกไวส้ ามารถนามาแทนเปน็ ตัวเลขไดท้ ้งั ค่าตัวต้งั คา่ ตัวคณู และค่าผิดพลาด นาตัวเลขมาแทนลงไปใหถ้ ูกตอ้ งตามค่าสที ่กี าหนด
พร้อมทง้ั จดั คา่ และจัดหนว่ ยให้เหมาะสม จะได้ค่าความต้านทาน และคา่ ผดิ พลาดของตวั ตา้ นทานตัวน้ันออกมา

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหัสวชิ า 20100-1005 วชิ า งานไฟฟ้าและอเิ ลก็ ทรอนกิ สเ์ บือ้ งตน้ ท-ป-น 1-3-2

ชื่อหน่วย..ตัวต้านทาน.................................................................................................

8.5.1 แบบรหัส 4 แถบสี

ตัวต้านทานแบบรหัส 4 แถบสี มีแถบสีที่แสดงไว้ท้ังหมด 4 แถบ การอ่านค่าให้อ่านแถบสีท่ีอยู่ชิดกัน 3 แถบก่อน โดยให้
แถบสีแรกท่ีชิดขาตัวต้านทานเป็นแถบสีท่ี 1 อยู่ทางซ้าย มือ แถบสีต่อมาเป็นแถบสีท่ี 2 ทั้งแถบสีท่ี 1 และแถบสีท่ี 2 แทนค่าเป็น
ตัวเลขลงไป และอ่านค่าตัวเลขน้ันออกมาโดยตรง ส่วนแถบสีต่อมาเป็นแถบสีท่ี 3 เป็นแถบสีตัวคูณหรือจานวนเลขศูนย์ (0) ที่ต้องเติม
เข้าไป และแถบสสี ุดท้ายเป็นแถบสที ี่ 4 ซึ่งอาจอยูต่ ดิ กันหรืออยู่ห่างออกมาเลก็ น้อย เป็นแถบสีแสดงค่าผดิ พลาด ตัวต้านทานแบบ
4 แถบสี และตารางแสดงค่าสี แสดงดังรปู ที่ 8.17

สี แถบสที ่ี 1 แถบสีท่ี 2 แถบสีท่ี 3 แถบสที ี่ 4
ค่าตัวเลข ค่าตัวเลข คา่ ตวั คูณ (เติมจานวนศูนย์) คา่ ผดิ พลาด อักษร
ดา 0 0 1
นา้ ตาล 1 1 10  1% F
แดง 2 2 100 2% G
สม้ 3 3 1,000
เหลอื ง 4 4 10,000
เขียว 5 5 100,000 0.5% D
น้าเงิน 6 6 1,000,000 0.25% C
ม่วง 7 7 10,000,000 B
เทา 8 8 0.1% A
ขาว 9 9 0.05%

ทอง 0.1 5% J
เงนิ 0.01 10% K
ไมม่ สี ี 20% M

รูปที่ 8.17ตารางแสดงคา่ แถบสตี วั ต้านทานแบบรหัส 4 แถบสี

การสังเกตหาแถบสีแถบที่ 1 พจิ ารณาดังนี้

1. แถบสีทอ่ี ยู่ชิดขาตวั ต้านทานมากกวา่ เปน็ แถบสที ี่ 1

2. แถบสี 3 แถบอย่ชู ดิ กนั แถบสีแรกทีอ่ ยู่ชิดขาตัวตา้ นทานเปน็ แถบสีท่ี 1

3.แถบสที ี่ 1 เส้นแถบสีจะเลก็ กว่าปกติ

4. สีเงิน หรอื สที อง ไม่สามารถเปน็ แถบสีท่ี 1 ได้

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหัสวชิ า 20100-1005 วชิ า งานไฟฟา้ และอเิ ลก็ ทรอนกิ ส์เบอ้ื งต้น ท-ป-น 1-3-2

ชื่อหน่วย..ตวั ตา้ นทาน.................................................................................................

ตวั อย่างท่ี 8.6 จงอ่านค่าความตา้ นทานของตัวตา้ นทานแบบรหัส 4 แถบสี ตามค่าท่ีกาหนด

1. แถบสีท่ี 1 2 3 4
1
2 สแี สดง แดง ดา ดา เงิน

3 ค่าตวั เลข 2 0 1  10%
4
ค่าอา่ นได้ 20  1 = 20 

ค่าผิดพลาด  10%

2. แถบสีท่ี 1 2 3 4
1
2 สีแสดง แดง มว่ ง แดง ทอง

3 คา่ ตัวเลข 2 7 100  5%
4
คา่ อ่านได้ 27 100 =2,700=2.7k

คา่ ผดิ พลาด 5%

3. แถบสีท่ี 1 2 3 4

1 สีแสดง สม้ นา้ เงิน เขียว ทอง
2
3 ค่าตัวเลข 3 6 100,00 5%
4 0

คา่ อ่านได้ 36  100,000 =3,600,000 =3.6M

คา่ ผดิ พลาด 5%

8.5.2 แบบรหสั 5 แถบสี

ตัวต้านทานแบบรหัส 5 แถบสี มีแถบสีท่ีแสดงไว้ทั้งหมด 5 แถบ การอ่านค่าให้อ่านแถบสีที่อยู่ชิดกัน 4 แถบ

ก่อน โดยใหแ้ ถบสีแรกทช่ี ดิ ขาตัวตา้ นทานเป็นแถบสีท่ี 1 อย่ทู างซ้ายมอื แถบสตี ่อมาเปน็ แถบสีที่ 2 และ 3 ตามลาดบั แถบสีท่ี 1, 2

และ 3 แทนค่าเป็นตวั เลขลงไป และอ่านค่าตัวเลขนนั้ ออกมาโดยตรง ส่วนแถบสีตอ่ มาเป็นแถบสีท่ี 4 เป็นแถบสตี ัวคณู หรือจานวน

เลขศูนย์ (0) ที่ต้องเติมเข้าไป และแถบสีสุดท้ายแถบสีท่ี 5 ซ่ึงอาจอยู่ติดกันหรืออยู่ห่างออกมาเล็กน้อย เป็นแถบสีแสดงค่า

ผิดพลาด ตวั ต้านทานแบบ 5 แถบสี และตารางแสดงคา่ สี แสดงดังรปู ที่ 8.18

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหสั วิชา 20100-1005 วชิ า งานไฟฟา้ และอเิ ล็กทรอนกิ ส์เบ้ืองต้น ท-ป-น 1-3-2

ช่อื หน่วย..ตัวต้านทาน.................................................................................................

สี แถบสีท่ี 1 แถบสที ่ี 2 แถบสีท่ี 3 แถบสที ี่ 4 แถบสีท่ี 5

ค่าตวั เลข คา่ ตวั เลข ค่าตวั เลข ค่าตวั คณู (เติมจานวนศูนย์) คา่ ผิดพลาด อกั ษร

ดา 0 0 0 1
นา้ ตา 1 1 1 10  1% F
แสลดม้ ง 2 2 2 100 2% G
3 3 3 1,000
เหลอื ง 4 4 4 10,000
เขียว 5 5 5 100,000 0.5% D
นา้ เงนิ 6 6 6 1,000,000 0.25% C
ม่วง 7 7 7 10,000,000 0.1% B
เทา 8 8 8 0.1 0.05% A
ขาว 9 9 9 0.01 J
ทอง 5% K
เงนิ 10%

รปู ที่ 8.18ตารางแสดงค่าแถบสตี วั ตา้ นทานแบบรหัส 5 แถบสี

การสังเกตหาแถบสแี ถบท่ี 1 พิจารณาดงั น้ี

1. แถบสที ่อี ย่ชู ิดขาตวั ต้านทานมากกว่าเปน็ แถบสีท่ี 1

2. แถบสี 3 แถบ หรือ 4 แถบทอ่ี ยู่ติดกัน แถบสแี รกทีอ่ ยู่ชิดขาตวั ต้านทานเป็นแถบสที ่ี 1

3. สีเงิน หรอื สที อง ไมส่ ามารถเปน็ แถบสีท่ี 1 หรอื แถบสที ่ี 2 ได้

4. แถบสคี า่ เปอร์เซน็ ตผ์ ดิ พลาดจะอยหู่ า่ งออกมา หรอื ทาให้มขี นาดแถบเล็กหรือใหญ่กวา่ แถบสีอืน่ ๆ

ตัวอยา่ งที่ 8.7 จงอ่านค่าความตา้ นทานของตวั ตา้ นทานแบบรหัส 5 แถบสี ตามค่าทีบ่ อกไว้

1. 1 แถบสีท่ี 1 2 3 4 5
2 สีแสดง แดง ดา ดา ทอง แดง
3
4 คา่ ตัวเลข 2 0 0 0.1  2%

5 คา่ อา่ นได้ 200 0.1 = 20 

ค่าผิดพลาด 2%

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหัสวิชา 20100-1005 วิชา งานไฟฟ้าและอิเลก็ ทรอนกิ ส์เบ้อื งต้น ท-ป-น 1-3-2

ชอ่ื หน่วย..ตวั ต้านทาน.................................................................................................

2. 1 แถบสที ่ี 1 2 3 4 5
2 สีแสดง เขียว ม่วง น้าเงิน แดง นา้ ตาล
3
4 ค่าตวั เลข 5 7 6 100  1%

5 คา่ อ่านได้ 576  100 = 57,600 = 57.6 k

คา่ ผดิ พลาด  1%

3. 1 แถบสที ่ี 1 2 3 4 5
2 สีแสดง ส้ม ดา เขยี ว ส้ม เขยี ว
3
4 คา่ ตัวเลข 3 0 5 1,000  0.5%

5 คา่ อ่านได้ 305 1,000= 305,000= 305 k

คา่ ผิดพลาด  0.5%

8.6 การตอ่ ตวั ต้านทาน

การตอ่ ตัวตา้ นทาน คือ การนาตัวต้านทานมาต่อวงจรรวมกัน เพ่ือปรับเปลี่ยนค่าความตา้ นทานให้ได้ตามต้องการ การ

ต่อตัวต้านทานแบ่งออกได้เป็น 3 แบบ คือ ตอ่ แบบอนกุ รม ต่อแบบขนาน และต่อแบบผสม การต่อตวั ตา้ นทานแต่ละแบบมีผลทาให้

คา่ ความต้านทานรวมท่ีไดอ้ อกมาเปล่ียนแปลงไป

8.6.1 การตอ่ ตัวต้านทานแบบอนกุ รม

การตอ่ ตัวต้านทานแบบอนุกรม (SeriesResistor) เป็นการตอ่ ตัวตา้ นทานเข้าด้วยกันแบบเรียงลาดับต่อเนอ่ื งกัน

ไป ในลักษณะท้ายของตัวต้านทานตัวแรกต่อเข้าหัวตัวต้านทานตัวท่ีสอง และท้ายของตัวต้านทานตัวที่สองต่อเข้าหัวตัวต้านทานตัวที่

สาม ต่อเชน่ น้เี รื่อยไป การต่อวงจรตวั ต้านทานแบบอนกุ รม แสดงดังรูปที่ 8.19

R1 R2 R3 R4 R1 R2 R3 R4

(ก) รปู วงจร (ข) สัญลกั ษณ์วงจร

รูปท่ี 8.19 การต่อตวั ต้านทานแบบอนุกรม
การต่อตัวต้านทานแบบนี้ ทาให้ค่าความต้านทานรวมของวงจรเพิ่มขึ้นตามจานวนตัวต้านทานที่นามาต่อเพิ่ม การ
หาคา่ ความต้านทานรวมในวงจรแบบอนกุ รม สามารถเขียนเปน็ สมการไดด้ ังนี้

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหัสวชิ า 20100-1005 วชิ า งานไฟฟ้าและอเิ ลก็ ทรอนกิ สเ์ บ้อื งตน้ ท-ป-น 1-3-2
ชื่อหน่วย..ตวั ตา้ นทาน.................................................................................................

RT=R1+R2+R3+R4 + .... .....(8-1)

เม่ือ RT = ความต้านทานรวมของวงจร หน่วย 

R1,R2,R3,R4 = ความต้านทานของตัวตา้ นทาน 1, 2, 3 และ 4 ตามลาดับ หน่วย 

ตัวอยา่ งท่ี 8.8จงหาคา่ ความต้านทานรวมของวงจรอนุกรมตามรูปท่ี 8.20

R1 R2 R3 วธิ ที า

220  470  100  จากสตู ร RT =R1+R2+R3
แทนคา่ RT =220+470+ 100
รปู ที่ 8.20 วงจรตัวตา้ นทานแบบอนุกรม  RT = 790 ตอบ

8.6.2 การต่อตัวตา้ นทานแบบขนาน
การต่อตัวต้านทานแบบขนาน (ParallelResistor) เป็นการต่อตัวต้านทานแต่ละตัวในลักษณะ

คร่อมขนานร่วมกันทุกตัว มีจุดต่อร่วมกัน 2 จุด คือจุดรวมขาแต่ละด้านของตัวต้านทานแต่ละตัว ลักษณะการต่อ
วงจรตวั ต้านทานแบบขนาน แสดงดังรปู ที่ 8.21

R1 R1

R2 R2

R3 R3

R4 R4

(ก) รูปวงจร (ข) สญั ลักษณว์ งจร

รูปที่ 8.21 การต่อตวั ตา้ นทานแบบขนาน
การต่อตัวต้านทานแบบนี้ ทาให้ค่าความต้านทานรวมของวงจรลดลง ได้ค่าผล รวมของความ
ต้านทานในวงจร น้อยกว่าค่าความต้านทานของตัวต้านทานตัวที่มีค่าน้อยท่ีสุดในวงจร การหาค่าความต้านทาน
รวมในวงจรแบบขนาน สามารถเขยี นสมการไดด้ งั น้ี

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหัสวชิ า 20100-1005 วชิ า งานไฟฟ้าและอเิ ล็กทรอนกิ สเ์ บ้ืองต้น ท-ป-น 1-3-2
ชอ่ื หน่วย..ตวั ต้านทาน.................................................................................................

1 = 1 + 1 + 1 + 1 + .... .....(8-2)
RT R1 R2 R3 R4

เม่ือ RT = ความตา้ นทานรวมของวงจร หนว่ ย 
R1,R2,R3,R4 = ความต้านทานของตัวต้านทาน 1, 2, 3 และ 4 ตามลาดบั หนว่ ย 

ตัวอย่างที่ 8.9 จงหาค่าความต้านทานรวมของวงจรตามรูปท่ี 8.22

วิธีทา

R1 = 10  จากสตู ร 1 = 1 + 1 + 1 + 1
R2 = 24  RT R1 R2 R3 R4
R3 = 20  1 1 1 1 1
R4 = 12  แทนคา่ RT = 10 + 24 + 20 + 12

รปู ท่ี 8.22 วงจรตัวต้านทานแบบขนาน 1 = 12 + 5 + 6 +10 = 33
120 120
RT
120
 RT = 33 = 3.64  ตอบ

8.6.3 การตอ่ ตัวต้านทานแบบผสม

การต่อตัวต้านทานแบบผสม (CompoundResistor) เป็นการต่อตัวต้านทานผสมรวมกัน ระหว่างการต่อแบบ
อนุกรมและการต่อแบบขนานอยู่ในวงจรเดียวกัน การต่อตัวต้านทานแบบผสมไม่มีวงจรตายตัว สามารถเปลี่ยนแปลงไปตาม
ลักษณะการต่อวงจรที่ต้องการ การหาค่าความต้านทานรวมของวงจร ให้ใช้วิธีหาแบบอนุกรมและวิธีหาแบบขนานร่วมกัน โดย
พิจารณาการต่อทลี ะสว่ น ลักษณะการต่อวงจรตวั ตา้ นทานแบบผสมลกั ษณะหน่ึง แสดงดังรปู ท่ี 8.23

R1 R2 R3 R1 R2 R3
R4 R5 R4 R5

(ก) รูปวงจร (ข) สญั ลักษณ์วงจร

รปู ที่ 8.23 การต่อตวั ต้านทานแบบผสมลกั ษณะหน่ึง

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหัสวชิ า 20100-1005 วชิ า งานไฟฟ้าและอิเลก็ ทรอนิกส์เบอ้ื งตน้ ท-ป-น 1-3-2
ชือ่ หน่วย..ตวั ตา้ นทาน.................................................................................................

ตัวอย่างที่ 8.10 จงหาคา่ ความตา้ นทานรวมของวงจรตามรูปท่ี 8.24

วธิ ที า

R1 = 10  R2 = 24  R3 = 20  สตู รอนกุ รม R123 =R1+R2+R3
R4 = 56  R5 = 22 
แทนคา่ R123 = 10+24+20
รูปที่ 8.24 วงจรตวั ตา้ นทานแบบผสม
 R123 = 54 

สตู รอนุกรม R45 =R4+R5
=56+22
แทนค่า R45

 R45 =78

สตู รขนาน 1 1 + 1
RT = R123 R45

หรือใชส้ ูตร RT = R123 R45
R123 + R45

แทนค่า RT 54  78
= 54 + 78

 RT = 31.91  ตอบ

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหสั วชิ า 20100-1005 วชิ า งานไฟฟา้ และอเิ ล็กทรอนิกสเ์ บอ้ื งต้น ท-ป-น 1-3-2
ช่อื หน่วย..ตัวต้านทาน.................................................................................................
8.7 บทสรุป
วัตถุทุกชนิดบนโลกมีความต้านทานเป็นส่วนประกอบรวมอยู่ด้วยเสมอ ในขนาดค่าความต้านทานที่
แตกต่างกัน บางชนิดมีค่าต่า บางชนิดมีค่าสูง สามารถนาวัตถุเหล่าน้ันนามาผลิตเป็นตัวต้านทานได้ ทาให้เกิดความ
สะดวกต่อการใช้งาน หนา้ ทตี่ ัวตา้ นทานคือจากัดการไหลของกระแส และกาหนดค่าแรงดันตกคร่อม
ชนิดของตัวต้านทานแบ่งออกได้ตามวัสดุท่ีใช้ผลิต คือ วัสดุประเภทโลหะทามาจากโลหะผสมของนิกเกิล
แคดเมยี ม ทองแดง แมงกานสี และโครเมยี ม เป็นต้น ส่วนวัสดปุ ระเภทอโลหะ ทามาจากผงคารบ์ อนอัด หรือฟลิ ์ม
คาร์บอน และแบ่งออกได้ตามรูปแบบทีผ่ ลิต ได้แก่ ชนิดคงท่ี ชนิดแบ่งค่า ชนดิ เปลี่ยนเลือกค่า ชนดิ ปรับเปลย่ี นค่า
และชนดิ พิเศษ แตล่ ะชนดิ ของตัวต้านทานท่ผี ลิตขึ้นมาสามารถใชว้ ัสดุได้ทั้งประเภทโลหะและประเภทอโลหะ
ตัวต้านทานชนิดพิเศษ เป็นตัวต้านทานที่ผลิตขึ้นมาใช้ในแต่ละงานโดยเฉพาะ ค่าความต้านทานของตัว
ต้านทานชนิดนี้สามารถเปลี่ยนแปลงค่าได้ตามการควบคุมของขนาดพลังงานที่ใช้งาน เช่น เทอร์มีสเตอร์ใช้
อุณหภูมิควบคุมความต้านทาน วาริสเตอร์ใช้แรงดันไฟฟ้าควบคุมความต้านทาน และแอลดีอาร์ (LDR) ใช้แสง
ควบคุมความตา้ นทาน
การอ่านค่าความตา้ นทานที่แสดงไว้บนตัวต้านทานอ่านได้หลายแบบ เช่น แบบแสดงค่าออกมาโดยตรง จะ
พิมพ์ค่าความต้านทานบอกไว้สามารถอ่านค่าออกมาได้โดยตรง แบบแสดงค่าเป็นรหัส จะต้องทาการแปลงรหัส
ออกกอ่ นจงึ สามารถอ่านคา่ ความตา้ นทานออกมาได้ และแบบแสดงคา่ เป็นแถบสี จะตอ้ งแปลงแถบสใี หเ้ ป็นตวั เลข
กอ่ น จึงสามารถอา่ นคา่ ความต้านทานออกมาได้ แถบสที ี่บอกไว้มที ั้งแบบ4 แถบสี และแบบ 5 แถบสี

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหัสวิชา 20100-1005 วิชา งานไฟฟา้ และอเิ ลก็ ทรอนกิ สเ์ บื้องตน้ ท-ป-น 1-3-2

ช่อื หน่วย..ตัวตา้ นทาน.................................................................................................

แบบทดสอบบทที่ 8

เร่อื ง ตัวตา้ นทาน

วตั ถปุ ระสงค์ เพ่ือประเมนิ ความรู้ของนักศึกษาเกี่ยวกับเรื่อง ตัวตา้ นทาน

เขียนเครื่องหมายกากบาท (X) ลงในขอ้ ที่ถูกตอ้ งที่สุด

1. วสั ดชุ นิดใดทมี่ ีคุณสมบตั แิ สดงค่าความตา้ นทานออกมาได้มากที่สุด

ก. ซลิ คิ อน ข. คาร์บอน

ค. อะลมู ิเนียม ง. เจอร์เมเนียม

2. หน้าท่ขี องตวั ต้านทานในวงจรไฟฟ้าคืออะไร

ก. ทาใหเ้ กดิ กาลังไฟฟา้ ตามต้องการตกครอ่ มภายในตัว

ข. กาหนดระดบั แรงดันทีต่ ้องการปอ้ นไปให้วงจร

ค. จากดั ค่าการไหลของกระแสในวงจร

ง. ถูกทุกขอ้

3. ตัวต้านทานชนิดใดที่สามารถผลติ ให้มีขนาดใหญ่ ทนกาลงั ไฟฟา้ ไดส้ ูงเป็นพนั วัตต์

ก. ลวดพนั ข. คารบ์ อน

ค. ฟิลม์ โลหะ ง. ฟิลม์ สนมิ โลหะ

4. ตัวต้านทานตามรปู เป็นชนิดใด

ก. ชนิดพเิ ศษ ข. ชนิดแบง่ คา่

ค. ชนิดปรบั เปล่ียนคา่ ง. ชนิดเปลี่ยนเลือกค่า

5. V สญั ลกั ษณต์ ามรูปเปน็ ตวั ต้านทานชนดิ ใด

ก. วาริสเตอร์ ข. เทอรม์ สิ เตอร์

ค. ตัวต้านทานเปล่ยี นคา่ ตามแสง ง. ตวั ตา้ นทานชนดิ ปรับเปล่ียนค่า

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหัสวิชา 20100-1005 วิชา งานไฟฟ้าและอเิ ล็กทรอนิกสเ์ บอื้ งตน้ ท-ป-น 1-3-2

ชอ่ื หน่วย..ตัวตา้ นทาน.................................................................................................
แบบทดสอบบทที่ 8
เรือ่ ง ตัวตา้ นทาน

วตั ถุประสงค์ เพื่อประเมินความรู้ของนักศึกษาเกย่ี วกับเร่ือง ตัวตา้ นทาน
เขียนเครือ่ งหมายกากบาท (X) ลงในขอ้ ท่ถี กู ตอ้ งที่สุด

6. อปุ กรณ์ตามรปู คืออะไร

ก. วาริสเตอร์ ข. เทอร์มิสเตอร์

ค. ตัวต้านทานแบบ SILง. ตวั ต้านทานเปล่ียนคา่ ตามแสง

7. 1M2 K 2W ตวั ต้านทานตามรูปอา่ นคา่ ไดเ้ ทา่ ไร
ก. 2.2 kค่าผิดพลาด  20%
ข. 12 kคา่ ผดิ พลาด  20%ทนกาลังไฟฟ้าได้ 2W
ค. 12 Mคา่ ผิดพลาด 10%ทนกาลังไฟฟ้าได้ 2W
ง. 1.2 Mค่าผดิ พลาด 10%ทนกาลังไฟฟ้าได้ 2W

683J

8. ตวั ต้านทานตามรูปอ่านคา่ ได้เท่าไร

ก. 683  ข. 68 k

ค. 68 kค่าผดิ พลาด 5% ง. 683 ค่าผิดพลาด 5%

9. 205 ตัวตา้ นทานตามรูปอ่านค่าไดเ้ ทา่ ไร

ก. 20.5  ข. 205 
ค. 2 M ง. 20 ค่าผิดพลาด 5%

10. 31R2 ตวั ตา้ นทานตามรปู อ่านค่าไดเ้ ท่าไร

ก. 31.2  ข. 312 
ค. 3.1 , 2W ง. 31 , 2W

พส.13

ใบงาน (Job Sheets)

รหสั วิชา 20100-1005 วิชา งานไฟฟา้ และอเิ ลก็ ทรอนิกส์เบอื้ งต้น ท-ป-น 1-3-2

ชื่อหน่วย..ตัวตา้ นทาน.................................................................................................

เรื่อง.............การอา่ นค่าความต้านทาน……………….........จานวนชว่ั โมงสอน...........................

จดุ ประสงคก์ ารเรียนรู้ รายการเรียนรู้

- จดุ ประสงคเ์ ชิงพฤติกรรม 1. ตัวตา้ นทานค่าความต้านทานตา่ ไปหาสูงชนดิ 4

1. อ่านคา่ ความต้านทานและค่าผดิ พลาดของตวั ต้านทาน แถบสี 10 ตวั

ชนดิ 4 แถบสไี ด้ 2. ตัวต้านทานคา่ ความต้านทานตา่ ไปหาสงู ชนดิ 5

2. อ่านค่าความตา้ นทานและคา่ ผิดพลาดของตวั ตา้ นทาน แถบสี 10 ตวั

ชนดิ 5 แถบสไี ด้ 3. มัลติมเิ ตอรช์ นิดเข็มช้ี 1 เคร่อื ง

3. ใช้มลั ติมิเตอรว์ ดั ค่าความต้านทานของตวั ต้านทานได้

4. มีมนุษยสมั พันธ์ทดี่ ีกับเพื่อนรว่ มงาน

- ลาดับข้ันการทางาน ข้อควรระวัง

1. เขียนคา่ รหสั สีและอ่านคา่ ความต้านทานของตวั .......................................................................................

ต้านทานชนิด 4 แถบสีท่ีเตรยี มไวท้ ัง้ 10 ตวั บนั ทึกค่าลง .......................................................................................

ในตารางที่ 8.1 ให้เป็นค่ามาตรฐานสากล มอบงาน

2. ปรบั ย่านวัดของโอหม์ มเิ ตอรใ์ ห้เหมาะสมกับคา่ ความ .......................................................................................

ต้านทานตัวท่ีจะวัดคา่ ปรับแต่งโอห์มมเิ ตอรใ์ ห้พร้อมใช้ .......................................................................................

งานในแต่ละครั้งก่อนการวัดค่า วัดผล/ประเมินผล

3. ทุกครง้ั ทเี่ ปลี่ยนยา่ นวัดโอหม์ ใหม่ จะต้องปรบั แต่ง 1.ประเมินผลจาความตัง้ ใจในการปฏบิ ัตงิ าน

โอห์มมเิ ตอร์ใหพ้ ร้อมใช้งานใหมก่ ่อนการวดั คา่ เสมอ 2.ประเมนิ ผลจากงานทไ่ี ดร้ บั มอบหมาย

4. วดั และอา่ นค่าความต้านทานของตวั ต้านทานท้งั 10

ตัว บันทึกคา่ ท่ีต้ังย่านวัดโอห์ม และค่าความตา้ นทานท่ี

อา่ นไดล้ งในตารางที่ 8.1

5. การตั้งย่านวดั โอหม์ มิเตอร์ต้ังแตย่ า่ น x1k ข้ึนไป ห้าม

จับปลายเข็มวัดท่ีเป็นโลหะของโอหม์ มเิ ตอร์ทั้งสองเสน้

ด้วยมอื สองด้าน เพราะจะทาให้คา่ ความต้านทานท่ีวัด

ออกมาไดเ้ กดิ ความผิดพลาด

พส.13

ใบงาน (Job Sheets)

รหัสวิชา 20100-1005 วิชา งานไฟฟา้ และอเิ ล็กทรอนิกส์เบอื้ งต้น ท-ป-น 1-3-2
ช่อื หน่วย..ตวั ต้านทาน.................................................................................................
เรอ่ื ง...................การอา่ นค่าความต้านทาน..........................................จานวนชวั่ โมงสอน.................

ตารางท่ี 8.1 การอ่านคา่ ความตา้ นทานและการวดั ค่าความต้านทานชนิด 4 แถบสดี ว้ ยมัลติมิเตอร์

R รหัสสี ค่าความต้านทาน ย่านโอห์ม ตัวเลขอา่ น คา่ จริงอา่ นได้
สี 2 สี 3 สี 4 อา่ นไดจ้ ากรหัสสี มิเตอร์ ได้ จากมิเตอร์
ตวั สี 1 ดา น้าตาล เงนิ ที่ตงั้ วัด บนหน้าปัด
ที่ 200

0 แดง 20010% 10 20

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

6. เปลี่ยนตวั ต้านทานเปน็ ชนดิ 5 แถบสี
7. เขียนค่ารหัสสีและอ่านค่าความต้านทานของตัวต้านทานชนิด 5 แถบสีท่ีเตรียมไว้ทั้ง 10 ตัว บันทึกค่า
ลงในตารางที่ 8.2

พส.13

ใบงาน (Job Sheets)

รหัสวิชา 20100-1005 วิชา งานไฟฟา้ และอิเล็กทรอนกิ ส์เบือ้ งต้น ท-ป-น 1-3-2
ชอ่ื หน่วย......ตวั ต้านทาน.................................................................................................
เรื่อง.............การอา่ นค่าความตา้ นทาน……………….........จานวนชั่วโมงสอน...........................

ตารางที่ 8.2 การอ่านค่าความตา้ นทานและการวัดค่าความต้านทานชนิด 5 แถบสดี ว้ ยมัลติมเิ ตอร์

R รหสั สี ย่าน ตวั เลข
สี 2 สี 3 สี 4 คา่ ความต้านทาน โอห์ม อ่านได้ คา่ จรงิ อ่านได้
ตัว สี 1 สี 5 อ่านได้จากรหสั สี มิเตอร์ บน จากมเิ ตอร์
ท่ี
ที่ต้ังวัด หนา้ ปดั

0 ส้ม เหลอื ง เทา นา้ ตาล แดง 3480=3.48k 1k 3.5 3.5k
2%

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

8. ปรับย่านวัดของโอห์มมิเตอร์ให้เหมาะสมกับค่าความต้านทานตัวที่จะวัดค่า ปรับแต่งโอห์มมิเตอร์ให้
พรอ้ มใช้งานในแต่ละครง้ั กอ่ นการวัดค่า

9. วัดและอ่านค่าความต้านทานของตัวต้านทานทั้ง 10 ตัว บันทึกค่าที่ตั้งย่านวัดโอห์ม และค่าความ
ตา้ นทานทอ่ี ่านได้ลงในตารางท่ี 8.2

พส.13

ใบงาน (Job Sheets)

รหัสวิชา 20100-1005 วชิ า งานไฟฟ้าและอเิ ลก็ ทรอนกิ ส์เบอื้ งต้น ท-ป-น 1-3-2

ชือ่ หน่วย.....ตวั ตา้ นทาน.................................................................................................

เร่ือง.............การอา่ นค่าความตา้ นทาน……………….........จานวนชว่ั โมงสอน................................

สรุปผลการทดลอง
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………............
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................. ........................
....................................................................................................................................................................

คาถามและการวิเคราะห์
1. ค่าท่ีอา่ นได้จากรหัสสแี ละคา่ ท่วี ดั ไดด้ ้วยโอหม์ มิเตอร์มคี ่าเหมอื นกนั หรอื แตกตา่ งกนั อยา่ งไร ทาไมถึงเป็นเช่นน้ัน
............................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................. .......................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................... ......................................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................................

พส.9

แผนการจัดการเรียนรู้ หนว่ ยที.่ .....9.....

รหสั วชิ า 20100-1005 วชิ า งานไฟฟ้าและอิเล็กทรอนกิ ส์เบ้ืองตน้ เวลารวม..72...ชม.

ช่ือหน่วย............................................ตัวเกบ็ ประจุ........................................

สัปดาห.์ ...11.../18

เรื่อง..............................................ตวั เก็บประจุ............................................. จานวน.......4..ชม.

1. สาระสาคญั
ประจไุ ฟฟา้ และศักยไ์ ฟฟา้ มคี วามสัมพันธแ์ ละเกยี่ วข้องกนั ประจไุ ฟฟ้าคือขวั้ ของไฟฟ้ามี2ขวั้ คือขวั้ บวก

และข้ัวลบ ส่วนศักย์ไฟฟ้าคือปริมาณไฟฟ้าที่แสดงออกมาขณะเกิดความไม่สมดุลของประจุไฟฟ้ามี 2ค่า คือ ศักย์
บวกและศักย์ลบ ประจุไฟฟ้าหรือศักย์ไฟฟ้า มีข้ัวเหมือนกันจะผลักกัน ประจุไฟฟ้าหรือศักย์ไฟฟ้ามีขั้วต่างกันจะดูด
กัน

ตัวเก็บประจุหรือคาปาซิเตอร์ เป็นอุปกรณ์ทางไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ที่มีคุณสมบัติสามารถประจุ
แรงดัน และคายประจุแรงดันได้ โครงสร้างของตัวเก็บประจุประกอบด้วยแผ่นโลหะบาง 2แผ่น วางขนานชิดกัน มี
ฉนวนไฟฟ้าที่เรยี กวา่ ไดอเิ ลก็ ตริกวางคน่ั กลาง การประจแุ รงดนั ทาได้โดยจ่ายแหล่งจา่ ยแรงดันไฟตรงให้ตวั เก็บประจุ
ตวั เก็บประจจุ ะประจแุ รงดันไวใ้ นตวั ได้
2. สมรรถนะประจาหน่วย

1.สามารถอ่านค่าตัวเกบ็ ประจแุ ละต่อใช้งานตัวเก็บประจุได้อยา่ งถกู ต้อง
3. จดุ ประสงค์การเรยี นรู้

1.บอกโครงสร้างตัวเก็บประจุได้
2.อธบิ ายการเปลี่ยนแปลงคา่ ความจุได้
3.บอกชนดิ ของตัวเก็บประจแุ บบค่าตงท่ีได้
4.บอกชนดิ ของตัวเก็บประจแุ บบเปล่ียนแปลงคา่ ได้
5.อธบิ ายหนว่ ยความจุและคา่ ทนแรงดันได้
6.แสดงวิธกี ารอ่านคา่ ความจุของตวั เกบ็ ประจุได้
7.คานวณคา่ การตอ่ ตวั เกบ็ ประจไุ ด้
4. สาระการเรยี นรู้
1.โครงสร้างตัวเก็บประจุ
2.ค่าความจขุ องตัวเก็บประจุ
3.ตวั เก็บประจุแบบคา่ คงท่ี
4.ตวั เกบ็ ประจแุ บบเปลย่ี นแปลงคา่ ได้
5.หน่วยความจแุ ละค่าทนแรงดัน
6.การอา่ นค่าความจตุ ัวเก็บประจุ
7.การต่อตวั เกบ็ ประจุ
8.บทสรุป

5. การออกแบบการจดั การเรยี นรู้
- แบ่งกลุ่มเรยี น ร่วมกนั ปฏบิ ัตใิ บงาน โดยให้เพ่ือนชว่ ยสอนเพ่ือน

6. กจิ กรรมการเรียนรู้
-ตรวจความพร้อมของผู้เรียนโดยการใหเ้ ขา้ แถวแล้วขานชือ่ เชค็ การมาเรียนสาย ตักเตอื นให้ความรู้

เก่ียวกบั ความมีวินัย
ขน้ั นา

-นาเขา้ สู่บทเรียน โดยถามนักเรยี นเกี่ยวกับตัวเก็บประจุ
-นักเรยี นช่วยกนั ตอบคาถามตามความเข้าใจของแตล่ ะคน
ขั้นสอน
-ครอู ธิบายเรอื่ ง ของ โครงสร้างตวั เกบ็ ประจุ, การเปลย่ี นแปลงค่าความจุ, ชนิดตวั เกบ็ ประจคุ ่าคงท่ี, ชนิด
ของตัวเก็บประจุแบบเปลีย่ นแปลงค่า, หน่วยความจแุ ละค่าทนแรงดัน, การอ่านคา่ ตวั เก็บประจุ, การตอ่ ตัวเก็บ
ประจุ
-นกั เรยี นฟังการบรรยายจากครูผู้สอน, ศกึ ษาจากสื่อ/หนังสือ, ซกั ถามปญั หาข้อสงสัย
-ครซู ักถามเก่ยี วกบั ตัวเกบ็ ประจุ
-นกั เรียนรว่ มกันสนทนาเก่ียวกับตัวเกบ็ ประจุ
-ให้นักเรยี นแบง่ กลุ่มทาใบงานเรื่อง ตวั เกบ็ ประจุ
-นักเรยี นจดบนั ทึกย่อ, ถามตอบ, ชว่ ยเหลือกันในกลุม่ , ทาใบงาน
-ครใู หค้ าแนะนานกั เรยี นนาเสนอผลงานหนา้ ช้นั เรยี น
-ครตู รวจสอบการปฏิบัตงิ าน
-ครเู ปิดโอกาสใหน้ ักเรียนถามปญั หาและข้อสงสัยจากเนือ้ หา โดยครูเปน็ ผ้ตู อบปัญหาท่เี กิดขึ้นระหว่างการ
เรียนการสอน
-นักเรยี น ถามปญั หาและข้อสงสยั ทีเ่ กิดข้นึ
-ครใู ห้นักเรยี นสืบค้นข้อมลู จากอนิ เตอรเ์ นต็
-นกั เรยี นสืบค้นขอ้ มูลจากอนิ เตอรเ์ น็ต
ข้นั สรปุ
-ครแู ละนักเรียนร่วมกันสรปุ เน้อื หาทีไ่ ดเ้ รยี นใหม้ ีความเขา้ ใจในทิศทางเดียวกนั
-นักเรียนรว่ มกันสรุปเนอ้ื หาท่ีไดเ้ รียนใหม้ ีความเข้าใจในทิศทางเดยี วกัน
-ครใู หน้ กั เรียนทาแบบฝึกหัดหน่วยท่ี 9
-นกั เรยี นทาแบบฝึกหดั หนว่ ยท่ี 9
-ครูใหน้ กั เรียนทาแบบทดสอบ
-นกั เรยี นทาแบบทดสอบ
-ครูให้นกั เรยี นศึกษาเพิม่ เติมจากแหล่งความรนู้ อกห้องเรยี น
-นักเรียนศึกษาเพ่มิ เตมิ จากแหล่งความร้นู อกห้องเรียน

7. บรรยากาศที่ส่งเสริมและพัฒนาผเู้ รยี น
- บรรยากาศแห่งความท้าทาย เพอื่ เปน็ แรงกระต้นุ ใหน้ ักเรียนไดป้ ฏบิ ตั งิ านใหส้ าเรจ็
- ผูเ้ รยี นมีความสนใจในการเรียน เนื่องจากการสอนแบบเพ่ือนช่วยเพือ่ น ทาให้ผู้เรยี นได้แสดงความคิดเหน็ และได้
แลกเปลี่ยนความรู้ สง่ ผลใหเ้ กิดผลการเรียนรทู้ ่ีดี

8. คณุ ธรรม จรยิ ธรรมประจาหนว่ ย
- ความรับผิดชอบ
- ตรงต่อเวลา
- ความซื่อสัตย์
- รกั ษาความปลอดภัย

9. ส่ือและแหล่งการเรียนรู้
1. เอกสารประกอบการเรยี นเรื่อง ตวั เกบ็ ประจุ
2. ใบงาน
3. แบบทดสอบหลังเรยี น
4. เวปไซด์ : www.google.co.th
5. Power point เรือ่ ง ตัวเก็บประจุ

10. การวดั ผลและประเมินผล
1. กาหนดการประเมนิ ทักษะพสิ ยั
2. เครอื่ งมือทีใ่ ชป้ ระเมนิ ทักษะพสิ ัย
3. เครื่องมือการประเมนิ จติ พิสัย

11. หลักฐานการเรียนรู้
- ใบงานเร่อื ง ตวั เก็บประจุ

12. เอกสารอ้างอิง
หนังสือประกอบการเรียนรายวชิ า งานไฟฟ้าและอิเลก็ ทรอนกิ ส์เบ้ืองตน้ ของสานกั พมิ พ์ ศูนย์ส่งเสริมอาชวี ะ

เรยี บเรียง โดย พนั ศกั ดิ์ พฒุ ิมานติ พงศ์

พส.10

เครือ่ งมือทใ่ี ช้ในการประเมนิ

รหสั วิชา 20100-1005 วิชา งานไฟฟ้าและอเิ ลก็ ทรอนกิ ส์เบื้องต้น ท-ป-น 1-3-2

แบบประเมินแบบประมาณค่า (Ratting scale) เกณฑก์ ารให้คะแนน
5 4 3 21
ประเด็นการประเมิน

1.บอกโครงสร้างตวั เกบ็ ประจุได้
2.อธิบายการเปลย่ี นแปลงคา่ ความจุได้
3.บอกชนดิ ของตัวเก็บประจุแบบคา่ ตงที่ได้
4.บอกชนิดของตัวเก็บประจุแบบเปลย่ี นแปลงค่าได้
5.อธิบายหน่วยความจแุ ละคา่ ทนแรงดนั ได้
6.แสดงวธิ กี ารอา่ นคา่ ความจุของตวั เกบ็ ประจุได้
7.คานวณคา่ การตอ่ ตวั เก็บประจุได้

รวม
รวมทัง้ หมด (5 คะแนน+4 คะแนน+3 คะแนน+2 คะแนน+1 คะแนน)
คะแนนรวม (60%)

พส.11

บนั ทึกหลังการจัดการเรยี นรู้
รหสั วิชา...........................ชอ่ื วชิ า.........................................................................................ระดบั ชนั้  ปวช.  ปวส.
สาขางาน......ช..ย...1../..1..,..ช..ก...1.../.3..,..ค...ก...1..,..ช..ช...1...............................................สปั ดาหท์ .ี่ .........วันที่สอน..............................................
หน่วยท่.ี ...........ชือ่ หน่วย......................................................................................................................จานวน................ช่ัวโมง
จานวนผเู้ รียน..2..0..,..1..8..,..2...1..,..1..5...คน มาเรยี น............6..2..........คน ขาดเรยี น...1..2....คน ลาป่วย....-.....คน ลากจิ .....-.....คน

1. ผลการจดั การเรียนรู้
……………….……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………….……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………..………………….…………
……………….…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
2. ปญั หาและอุปสรรค
……………….……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………..….…………………………
……………….…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………………………..………………….…………
3. ขอ้ เสนอแนะ/แนวทางแก้ไข
……………….……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………..….…………………………
……………….………………………………………………………………………………………………………………………………………………..…………

ลงชอื่ .......................................................ครูผู้สอน
(............................................................)

........../................/............

ความเห็น................................................................................. ความเหน็ .................................................................................
................................................................................................ ................................................................................................

ลงชอื่ ...............................................หัวหนา้ แผนกวิชา ลงช่ือ............................................รองผ้อู านวยการฝา่ ยวชิ าการ

(............................................................) (นางสาวนศิ ากร เจริญด)ี
............/................../............ ............/................../............

ความเหน็ ผ้อู านวยการ.................................................................................
....................................................................................................................

ลงชอื่ ...........................................
(นางสาวสมุ นี า แดงใจ)

ผอู้ านวยการวทิ ยาลยั การอาชพี นครปฐม
............/................../............

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหสั วิชา 20100-1005 วิชา งานไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์เบื้องตน้ ท-ป-น 1-3-2

ช่อื หน่วย.9.....ตัวเกบ็ ประจุ................................................................................................

เรื่อง................ตัวเกบ็ ประจ.ุ .......................................................................จานวนชว่ั โมงสอน..........8.............

จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้ รายการเรียนรู้

- จดุ ประสงคท์ ่วั ไป

1.เพอ่ื ใหม้ ีความเร่ืองโครงสร้างตัวเก็บประจุ 1.โครงสร้างตัวเกบ็ ประจุ

2.เพื่อให้มีความรู้เรื่องของคา่ ความจขุ องตัวเก็บประจุ 2.คา่ ความจุของตวั เก็บประจุ

3.เพื่อใหม้ ีความรู้เกีย่ วกับตวั เก็บประจุแบบค่าคงที่ 3.ตวั เกบ็ ประจุแบบค่าคงที่

4.เขา้ ใจหลักการทางานของตัวเก็บประจุแบบ 4.ตัวเกบ็ ประจุแบบเปลีย่ นแปลงค่าได้

เปล่ยี นแปลงคา่ ได้ 5.หนว่ ยความจแุ ละคา่ ทนแรงดนั

5.มีความรเู้ กีย่ วกบั หน่วยความจแุ ละคา่ ทนแรงดนั 6.การอ่านคา่ ความจุตวั เก็บประจุ

6.มีความรเู้ กย่ี วกับการอา่ นคา่ ความจตุ วั เก็บประจุ 7.การต่อตัวเก็บประจุ

7.มีความรูเ้ ก่ยี วกบั การต่อตวั เก็บประจุ

- จดุ ประสงคเ์ ชิงพฤติกรรม

1.บอกโครงสรา้ งตัวเก็บประจุได้

2.อธบิ ายการเปล่ยี นแปลงคา่ ความจไุ ด้

3.บอกชนดิ ของตัวเก็บประจุแบบค่าตงท่ีได้

4.บอกชนดิ ของตวั เก็บประจแุ บบเปลยี่ นแปลงค่าได้

5.อธิบายหนว่ ยความจุและคา่ ทนแรงดันได้

6.แสดงวธิ ีการอา่ นค่าความจุของตัวเกบ็ ประจุได้

7.คานวณค่าการตอ่ ตัวเกบ็ ประจไุ ด้

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหสั วิชา 20100-1005 วชิ า งานไฟฟ้าและอเิ ลก็ ทรอนิกส์เบอื้ งต้น ท-ป-น 1-3-2

ชอ่ื หน่วย..ตวั เกบ็ ประจุ.............................................................................................
9.1 โครงสร้างตวั เกบ็ ประจุ

ตัวเก็บประจุ หรือคาปาซิเตอร์ (Capacitor; C) เป็นอุปกรณ์ท่ีถูกนาไปใช้งานทางด้านไฟฟ้าและ
อิเลก็ ทรอนิกส์ อยา่ งกว้างขวางกับอุปกรณ์ เครื่องมือ เครื่องใช้ และในระบบงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับไฟฟ้า ตัวเก็บ
ประจุเป็นอุปกรณ์ท่ีสามารถเก็บประจุไฟฟ้าและศักย์ไฟฟ้าไว้ภายในตัวได้ โดยอาศัยคุณสมบัติของประจุไฟฟ้าและ
ศกั ย์ไฟฟ้าท่ีมีค่าตา่ งกันจะดูดกันมาใช้งาน

การทดสอบการเก็บประจุของตัวเก็บประจุ โดยนาแผ่นโลหะบาง 2 แผ่นมาวางประกบติดกัน มีฉนวน
คั่นกลาง จ่ายศักย์ไฟฟ้าที่ต่างกันให้แผ่นโลหะทั้งสอง จะทาให้เกิดเส้นแรงไฟฟ้าวิ่งเคล่ือนท่ีดึงดูดกันจากศักย์ไฟฟ้า
ที่แผ่นโลหะทั้งสอง การดึงดูดของศักย์ไฟฟ้าจากแผ่นโลหะท้ังสองเกิดอย่างต่อเน่ือง ถึงแม้งดจ่ายศักย์ไฟฟ้าให้แผ่น
โลหะท้ังสองแล้วก็ตาม คุณสมบัติดังกล่าว จึงเรียกแผ่นโลหะท้ัง 2 แผ่นท่ีอยู่ใกล้กันนี้ว่าตัวเก็บประจุ การเก็บ
ประจุไฟฟา้ ของตัวเก็บประจุ แสดงดังรูปท่ี 9.1

- (-)

-+-+ + + + + --
------ --------- -
----
++++++ ++++++++++++

(ก) ก่อนการประจุ (+)

+

(ข) หลังการประจุ

รูปท่ี 9.1 การเก็บประจุไฟฟ้าของตัวเก็บประจุ

โครงสร้างของตัวเก็บประจุประกอบด้วยแผ่นโลหะตัวนาบางสองแผ่น ถูกเรียกว่าแผ่นตัวน า
(ConductivePlate) วางขนานชิดกัน มีฉนวนไฟฟ้า (Dielectric) วางค่ันกลางแผ่นโลหะตัวนาบางทั้งสอง ทางด้าน
นอกของแผ่นโลหะตัวนาบางท้ังสองมีลวดตัวนาเชื่อมต่อไว้แผ่นละเส้น ใช้เป็นขาต่อออกภายนอก เพื่อต่อตัวเก็บ
ประจุไปใชง้ าน ลกั ษณะโครงสรา้ งและสัญลักษณ์ของตวั เก็บประจุ แสดงดงั รปู ที่ 9.2

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหสั วชิ า 20100-1005 วชิ า งานไฟฟา้ และอเิ ล็กทรอนิกส์เบ้ืองตน้ ท-ป-น 1-3-2

ช่ือหน่วย..ตัวเก็บประจุ.............................................................................................

++

ชนดิ ไมม่ ีข้วั ชนิดมขี ้ัว

(ก) โครงสรา้ ง (ข) สัญลกั ษณ์

รูปที่ 9.2 โครงสรา้ งและสญั ลักษณ์ของตัวเก็บประจุ

ตวั เก็บประจุจะมีการทางานอยู่ 2 สภาวะ คือ สภาวะประจุ (Charge) เป็นสภาวะท่ีตัวเก็บประจุทาการ

ประจุแรงดันและศักย์ไฟฟ้าเก็บไว้ภายในตัว ในขณะที่จ่ายแรงดันให้กับตัวเก็บประจุ และสภาวะคายประจุ

(Discharge) เป็นสภาวะที่ตัวเก็บประจุทาการคายประจุแรงดันและศักย์ไฟฟ้าที่เก็บไว้ออกมา เม่ือทาการลัดวงจร

ขาตัวเกบ็ ประจุเข้าด้วยกนั หรือต่อเข้าภาระตา่ งๆ

9.2 ค่าความจุของตัวเกบ็ ประจุ

คา่ ความจุ (Capacitance) ของตัวเก็บประจุ คือ ค่าความสามารถในการเก็บสะสมประจุไฟฟ้าไว้ในตัวเก็บ

ประจุได้น้อยหรือมาก ตัวเก็บประจุจึงถูกบอกค่าไว้ในรูปค่าความจุ ตัวเก็บประจุมีค่าความจุน้อย จะสามารถเก็บ

ประจไุ วภ้ ายในตัวเองไดน้ ้อย และตวั เกบ็ ประจมุ คี ่าความจมุ าก จะสามารถเกบ็ ประจุไว้ภายในตวั เองได้มาก

ค่าความจุในตัวเก็บประจุขึ้นอยู่กับโครงสร้างและส่วนประกอบที่ใช้ผลิตตัวเก็บประจุตัวนั้น โครงสร้างและ

สว่ นประกอบที่สาคัญส่งผลต่อการเปลยี่ นแปลงค่าความจุของตัวเก็บประจุมี 3 ส่วน ได้แก่ ระยะห่างของแผน่ โลหะทั้ง

สอง ขนาดพ้ืนที่ผิวของแผ่นโลหะ และชนิดของวัสดุท่ีใช้ทาฉนวนค่ันกลางแผ่นโลหะ ทาให้ตัวเก็บประจุที่ผลิตข้ึนมา

ใช้งานมคี ่าความจุแตกต่างกันไป และสามารถผลติ ข้ึนมาได้จากวัสดุท่ใี ช้เป็นฉนวนหลายชนิด ลักษณะตัวเก็บประจุ

หลายชนิดและหลายขนาด แสดงดงั รปู ที่ 9.3

รูปท่ี 9.3 ตัวเกบ็ ประจุหลายชนดิ และหลายขนาด

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหสั วชิ า 20100-1005 วิชา งานไฟฟา้ และอิเลก็ ทรอนกิ ส์เบื้องตน้ ท-ป-น 1-3-2

ชือ่ หน่วย..ตวั เกบ็ ประจุ.............................................................................................

9.2.1 ระยะหา่ งแผน่ โลหะทั้งสองแตกตา่ งกนั

ระยะห่างของแผ่นโลหะท้ังสองแผ่นภายในตัวเก็บประจุ มีผลต่อการกาหนดค่าความจขุ องตัวเก็บ
ประจุได้ เพราะระยะห่างของแผ่นโลหะท้ังสองแผ่นมีผลต่ออานาจการดึงดูดประจุไฟฟ้าระหว่างแผ่นโลหะทั้งสอง
วางแผ่นโลหะทง้ั สองใกลก้ ันอานาจการดึงดูดของประจุไฟฟ้ามีคา่ มาก เกดิ ความต่างศักย์ทแ่ี ผ่นโลหะทั้งสองมาก จะ
ทาให้ตัวเก็บประจุมีค่าความจุมาก และเมื่อวางแผ่นโลหะทั้งสองห่างกันอานาจการดึงดูดของประจุไฟฟ้าน้อยลง
เกดิ ความต่างศกั ยท์ ี่แผน่ โลหะทั้งสองนอ้ ยลง จะทาให้ตัวเก็บประจุมคี ่าความจุน้อย ถ้ากาหนดให้ขนาดพ้ืนที่ผิวของ
แผ่นโลหะในตัวเก็บประจทุ ้ัง 2 ตัวเท่ากัน ค่าความจุของตัวเก็บประจุจะมีผลออกมาดังนี้ แผ่นโลหะทั้งสองวางชิด
กันจะมีค่าความจุมาก และแผ่นโลหะท้ังสองวางห่างกันจะมีค่าความจุน้อย ค่าความจุของตัวเก็บประจุข้ึนอยู่กับ
ระยะห่างของแผน่ โลหะ แสดงดังรูปที่ 9.4

(ก) ระยะหา่ งแผ่นโลหะน้อยความจุสูง (ข) ระยะหา่ งแผ่นโลหะมากความจุต่า

รปู ที่ 9.4 ค่าความจุของตัวเก็บประจขุ น้ึ อยกู่ บั ระยะห่างของแผน่ โลหะ

9.2.2 ขนาดพน้ื ท่ีผวิ แผ่นโลหะแตกตา่ งกนั

ขนาดพื้นท่ีผวิ ของแผ่นโลหะท้ังสองแผน่ สามารถกาหนดขนาดของค่าความจุในตัวเก็บประจุได้ ว่า
สามารถเก็บสะสมประจุไฟฟ้าไวใ้ นตัวได้น้อยหรือมากเพียงไร แผ่นโลหะมีพ้ืนที่ผิวมาก จานวนประจุไฟฟ้าทปี่ ระจุ
ไว้ในแผ่นโลหะมจี านวนมาก เกิดความจุมาก แผ่นโลหะมีพื้นท่ีผิวน้อย จานวนประจุไฟฟ้าที่ประจุไวใ้ นแผ่นโลหะ
มีจานวนน้อย เกิดความจุน้อย โดยกาหนดให้ระยะห่างของแผ่นโลหะในตัวเก็บประจุท้ัง 2 ขนาดเท่ากนั ค่าความ
จขุ องตัวเกบ็ ประจจุ ะมีผลออกมาดงั นี้ แผน่ โลหะมีพืน้ ที่ผิวมากจะมีค่าความจุมาก และแผน่ โลหะมีพ้ืนทผ่ี ิวน้อยจะ
มคี ่าความจุนอ้ ย ค่าความจขุ องตวั เก็บประจุข้นึ อยกู่ ับขนาดพน้ื ท่ีผวิ ของแผ่นโลหะทั้งสอง แสดงดังรูปที่ 9.5

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหสั วิชา 20100-1005 วิชา งานไฟฟา้ และอเิ ลก็ ทรอนกิ สเ์ บื้องตน้ ท-ป-น 1-3-2

ชอ่ื หน่วย..ตวั เกบ็ ประจุ.............................................................................................

(ก) ขนาดพนื้ ที่ผิวแผน่ โลหะท้ังสองมากความจุสูง (ข) ขนาดพน้ื ท่ีผิวแผ่นโลหะท้ังสองนอ้ ยความจตุ ่า

รูปท่ี 9.5 ค่าความจุของตัวเก็บประจุข้นึ อยู่กับขนาดพืน้ ที่ผิวแผ่นโลหะท้ังสอง
9.2.3 ชนดิ วัสดุที่ใช้ทาฉนวนคนั่ กลางแผ่นโลหะแตกต่างกัน

วัสดุต่างชนิดกันมีคุณสมบัติในการเป็นฉนวนต่อประจุไฟฟ้าแตกต่างกัน เม่ือนา มาใช้งานเป็น
ฉนวนค่ันกลางแผ่นโลหะ ย่อมมีผลต่อค่าความจุท่ีเกิดขึ้นในตัวเก็บประจุแตกต่างกันไป การทดสอบทาได้โดยนา
แผ่นโลหะทงั้ สองแผ่นของตัวเก็บประจวุ างห่างกัน ในระยะคงที่ค่าหน่งึ นาฉนวนที่แตกต่างกันมาเป็นฉนวนค่ันกลาง
แผ่นโลหะท้ังสอง โดยเปรียบเทียบกับฉนวนที่เป็นอากาศ ซ่ึงมีค่าคงตัวความเป็นฉนวน (DielectricConstant;k)
เท่ากับ 1 ใช้ฉนวนชนิดต่างๆ ท่ีมีค่าคงตัวความเป็นฉนวนแตกต่างกันไปมาทาการเปรียบเทียบค่าความจุที่เกิดข้ึน
พบว่าฉนวนที่มีค่าคงตัวความเป็นฉนวนสูง จะสามารถเก็บประจุไว้ได้มากกว่าการใช้ฉนวนที่มีค่าคงตัวความเป็น
ฉนวนตา่ คา่ คงตวั ความเป็นฉนวนของวสั ดชุ นดิ ตา่ งๆ แสดงไดด้ งั ตารางที่ 9.1

ตารางท่ี 9.1 แสดงค่าคงตวั ความเป็นฉนวนของวสั ดุต่างชนิดกัน

ชนิดวสั ดุ คา่ คงตัวความเป็นฉนวน (k)

สญุ ญากาศ, อากาศ 1
เทฟลอน 2 – 2.3
2.2 – 2.36
โพลโี พรไพลนี 2.4 – 2.7
โพลีสไตรนี 2.8 – 3.0
โพลคี าร์บอเนต 3 – 3.3
โพลีเอสเตอร์ (ไมลาร์) 3.3 – 3.5
กระดาษ
โพลีไวนลิ คลอไรด์ (PVC) 4.5
ไฟเบอร์ 5.0
4.5 – 7.5
ไมกา้ 7
ยาง 11
แทนทาลัมออกไซด์ 80 – 6,000
เซรามกิ

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหสั วชิ า 20100-1005 วชิ า งานไฟฟ้าและอเิ ล็กทรอนกิ ส์เบ้อื งตน้ ท-ป-น 1-3-2

ช่อื หน่วย..ตัวเกบ็ ประจุ.............................................................................................

ตัวเก็บประจุทผ่ี ลติ ขนึ้ มาใช้งานจะใชค้ ณุ สมบตั ิทีแ่ ตกตา่ งกนั ทัง้ 3 ประการดงั กล่าว นา ไปใชใ้ นการผลติ ทาให้ตวั เก็บประจุทม่ี ีใช้
งานมีความหลากหลาย ทัง้ ชนดิ ตวั เก็บประจุ ขนาดคา่ ความจุ และการนาไปใชง้ าน ชอ่ื เรยี กตวั เก็บประจุถูกเรียกแตกต่างกนั
ออกไปตามลกั ษณะของโครงสรา้ ง และชนิดของฉนวนที่ใช้แตกต่างกันไป โดยแบ่งออกตามคณุ ลกั ษณะการทางานของตัวเก็บประจุ
แบ่งออกได้เป็น ตวั เกบ็ ประจุแบบคา่ คงที่ (FixedCapacitor) และตวั เกบ็ ประจแุ บบเปล่ียนแปลงค่าได้ (VariableCapacitor)

9.3 ตวั เก็บประจแุ บบค่าคงที่
ตวั เก็บประจุแบบคา่ คงท่ี เปน็ ตวั เก็บประจุทมี่ คี ่าความจภุ ายในตัวคงท่ีตายตัว ไม่สามารถเปล่ยี นแปลงคา่ ได้ ถูกผลิตออกมา

ใช้งานมากมายหลายขนาด หลายชนิด แตล่ ะชนิดผลติ ขึ้นมาจากวสั ดุท่ีใช้เป็นฉนวนแตกตา่ งกันออกไป ทาใหช้ อ่ื ทีใ่ ช้เรยี กชนดิ ตวั
เกบ็ ประจุแตกตา่ งกนั โดยเรยี กช่ือตวั เกบ็ ประจุตามชอื่ ของวัสดุทใ่ี ช้เปน็ ฉนวน แบง่ ออกได้ดังนี้

1. ตวั เก็บประจชุ นิดกระดาษ (PaperCapacitor)
2. ตัวเกบ็ ประจุชนดิ เซรามิก (CeramicCapacitor)
3. ตวั เกบ็ ประจชุ นดิ ไมก้า (MicaCapacitor)
4. ตวั เกบ็ ประจุชนิดฟลิ ม์ พลาสติก (PlasticFilmCapacitor)
5. ตัวเก็บประจุชนิดอเิ ลก็ โตรไลตกิ (ElectrolyticCapacitor)
6. ตัวเกบ็ ประจุชนิดแทนทาลมั (TantalumCapacitor)
9.3.1 ตัวเกบ็ ประจุชนดิ กระดาษ
ตวั เก็บประจุชนิดกระดาษ เป็นตวั เก็บประจุทใี่ ชฉ้ นวนคัน่ กลางแผน่ โลหะทั้งสองทาจากกระดาษแผ่นบางที่
เคลอื บด้วยนา้ ยาฉนวน นา้ ยาทใี่ ช้เคลอื บกระดาษ เชน่ น้ามนั (Oil) หรือขผี้ ึ้ง (Beeswax) เปน็ ตน้ นามามว้ นเปน็ กอ้ นกลม
ทรงกระบอก ขาลวดตัวนาถูกต่อออกมาใช้งานจากแผ่นโลหะบางด้านละขา ต่อออกมาเปน็ ขาตัวเกบ็ ประจุ ตวั ถังตวั เกบ็ ประจุชนิด
นห้ี ุ้มด้วยกระดาษแขง็ พลาสตกิ หรือโลหะอะลมู เิ นียม นิยมนาไปใชง้ านในดา้ นแรงดนั ไฟสูง และแรงดนั ไฟสลับทค่ี วามถต่ี า่
เช่น ใช้เปน็ ตัวช่วยในการเรม่ิ หมุนของมอเตอรไ์ ฟฟา้ และใชใ้ นวงจรเครอื่ งเสยี ง เปน็ ต้น ลักษณะตวั เก็บประจุชนดิ กระดาษ แสดงดัง
รปู ที่ 9.6

(ก) ชนิดกระดาษเคลือบข้ีผ้งึ (ข) ชนดิ กระดาษเคลือบน้ามัน

รปู ที่ 9.6 ตวั เก็บประจชุ นิดกระดาษ

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหัสวชิ า 20100-1005 วชิ า งานไฟฟา้ และอเิ ล็กทรอนกิ สเ์ บ้ืองตน้ ท-ป-น 1-3-2

ช่อื หน่วย..ตวั เก็บประจุ.............................................................................................

9.3.2 ตวั เก็บประจชุ นิดเซรามกิ
ตวั เก็บประจุชนิดเซรามิก เป็นตัวเก็บประจุที่ใช้ฉนวนค่ันกลางแผ่นโลหะท้ังสองเป็นวัสดุประเภทเซรามกิ เซรา

มิกทามาจากดินเหนียวผสมด้วยสารแบเรียมไททาเนต(BariumTitanate) มาจากการผสมกันของสารแบเรียมคาร์บอเนต
(BariumCarbonate) และไททาเนียมไดออกไซด์ (TitaniumDioxide) นาไปเผาท่ีความร้อนสูง ทาให้ได้เซรามิกท่ีมีค่าคงตัวความ
เป็นฉนวนสูงมากออกมา แผ่นโลหะตวั นาจะใช้เงินเคลือบบนผิวเซรามกิ ทาให้ตัวเก็บประจุชนดิ นี้มีค่าความจุสูงขึ้นแต่มีขนาดเล็ก
ลง นอกจากน้ันยังสามารถเพ่ิมค่าความจุได้ โดยใช้แผ่นโลหะซ้อนกันหลายช้ันมีฉนวนเซรามิกขวางซ้ อนหลายชั้น (Multilayer
Ceramic) ตัวเก็บประจุชนิดนี้มคี ่าผิดพลาดต่าประมาณ 1 % ผวิ ด้านนอกห้มุ ดว้ ยพลาสติกหรือซิลิโคน นิยมนาไปใช้งานในวงจร
กาจัดสัญญาณรบกวน และวงจรกรองสัญญาณความถี่สูงลงกราวด์ ไม่นิยมใช้ในวงจรทางานกับสัญญาณชนิดแอนะลอก (Analog
Signal) เพราะจะทาใหส้ ัญญาณเกดิ ความผดิ เพย้ี น ลักษณะตัวเกบ็ ประจชุ นิดเซรามิก แสดงดังรปู ที่ 9.7

แบบขา แบบแปะติด SMD

(ก) ชนดิ ชั้นเดียว (ข) ชนิดหลายชั้น
9.3.3ตัวเก็บประจชุ นิดไมก้า
รูปท่ี 9.7 ตัวเก็บประจชุ นิดเซรามกิ

ตัวเก็บประจุชนิดไมกา้ เป็นตวั เก็บประจุท่ใี ช้แผน่ โลหะ
บางหลายๆ แผ่นวางซ้อนกัน แต่ละแผ่นโลหะบางถูกค่ันด้วยฉนวน
ไมก้า ต่อเช่ือมแผ่นโลหะออกเป็น 2 ชุด พร้อมต่อขาด้วยลวด
ตัวนาออกมาใช้งาน แผ่นโลหะที่ใช้ผลิตตัวเก็บประจุชนิดไมก้า
แบ่งออกได้เป็น 2 แบบ คือ แผ่นโลหะบางแบบอะลูมิเนียม
(AluminumFoil) แ ล ะ แ ผ่ น โ ล ห ะ บ า ง แ บ บ ฟิ ล์ ม เงิ น
(SilverFilmsFoil) ไมก้าจัดเป็นฉนวนมีคุณภาพดี ทาให้ตัวเก็บ
ประจุชนดิ น้ีสามารถสร้างใหท้ นแรงดันได้สงู ขึน้ มีความคงที่
รปู ท่ี 9.8 ตัวเก็บประจชุ นิดไมก้า
ต่ออุณหภมู ดิ ี นิยมนาไปใชง้ านในวงจรเกี่ยวข้องกับแรงดันไฟสูง ใช้ในวงจรกรองความถีส่ ูง และในวงจรตอบสนองความถี่ ลกั ษณะตัว
เกบ็ ประจุชนิดไมก้า แสดงดังรปู ที่ 9.8

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหสั วิชา 20100-1005 วิชา งานไฟฟ้าและอิเลก็ ทรอนิกส์เบอื้ งตน้ ท-ป-น 1-3-2

ช่ือหน่วย..ตวั เกบ็ ประจุ.............................................................................................

9.3.4ตวั เก็บประจชุ นดิ ฟิลม์ พลาสติก
ตัวเก็บประจุชนิดฟิล์มพลาสติก เป็นตัวเก็บประจุที่ใช้ฉนวนคั่นกลางแผ่นโลหะทั้งสองเป็นวัสดุประเภท

พลาสติกแผ่นบาง ซึ่งมีหลายชนิดแตกต่างกัน มีโครงสร้างคล้ายกับตัวเก็บประจุชนิดกระดาษ เพียงแต่เปลี่ยนฉนวนเป็นฟิล์ม
พลาสติกชนิดต่างๆ ฟิล์มพลาสตกิ ท่นี ามา ใช้ทาฉนวน ทามาจากวัสดหุ ลายประเภทเชน่ โพลเี อสเตอร์ (Polyester) เรียกได้อกี ชื่อวา่ ไม
ล่าร์ (Mylar) โพลีโพรพิลีน (Polypropylene) โพลีสไตรีน (Polystyrene) โพลีคาร์บอเนต (Polycarbonate)และเมตัลไลซ์พลาสติก
(MetalizedPlastic) เป็นต้น การเรยี กช่ือตวั เกบ็ ประจุชนิดฟิลม์ พลาสตกิ มกั เรียกช่อื ตามชนดิ ฉนวนพลาสตกิ ทีใ่ ชผ้ ลติ ตัวเกบ็ ประจุ

ทตี่ วั เกบ็ ประจชุ นิดฟิล์มพลาสตกิ จะนยิ มพมิ พต์ วั อักษรย่อภาษาอังกฤษติดกนั 2 – 3 ตัว กากับไวท้ ส่ี ่วนใดส่วน
หนง่ึ บนตัวถังตัวเกบ็ ประจุ เพอื่ แสดงถึงชนิดของฉนวนพลาสตกิ ทใี่ ชผ้ ลติ อกั ษรท่บี อกไว้มหี ลายคา่ มีความหมายดังน้ี

PP, KP = โพลีโพรพิลีน
KT = โพลเี อสเตอร์ (ไมลา่ ร์)
KC =โพลคี าร์บอเนต
KS = โพลสี ไตรนี
MK = เมตลั ไลซพ์ ลาสติก
MKP = เมตลั ไลซโ์ พลโี พรพลิ นี
MKT = เมตลั ไลซโ์ พลเี อสเตอร์
MKC = เมตัลไลซโ์ พลคี าร์บอเนต
MKS = เมตลั ไลซโ์ พลสี ไตรนี
ฯลฯ
ตัวเก็บประจุชนิดฟิล์มพลาสติก ถูกผลิตข้ึนมาใช้งานมากมายหลายชนิด หลายรปู แบบ เพราะด้วยคุณสมบัติ

ของฉนวนที่ดีกว่ากระดาษมาก ทาให้สามารถผลิตตวั เก็บประจใุ ห้มีค่าความจุสงู ข้ึนได้ มีอายุการใช้งานยาวนานขึ้น ค่าอุณหภมู มิ ผี ล
ตอ่ การเปลี่ยนแปลงค่าความจุนอ้ ยลง การนาไปใช้งาน นิยมนาไปใชใ้ นวงจรท่ตี ้องการความเทยี่ งตรงสูง มีความแนน่ อนสูง ใช้งานได้
ดีในย่านความถีส่ งู ลกั ษณะตัวเกบ็ ประจชุ นิดฟลิ ์มพลาสตกิ ชนดิ ต่างๆ แสดงดงั รปู ท่ี 9.9

(ก) ชนิดฟลิ ม์ โพลเี อสเตอร์ (ข) ชนดิ เมตลั ไลซ์โพลีเอสเตอร์

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหสั วชิ า 20100-1005 วชิ า งานไฟฟ้าและอเิ ล็กทรอนิกสเ์ บือ้ งต้น ท-ป-น 1-3-2

ชอ่ื หน่วย..ตัวเก็บประจุ.............................................................................................

(ค) ชนิดฟลิ ม์ โพลโี พรพิลีน (ง) ชนดิ เมตัลไลซ์โพลีโพรพลิ ีน

(จ) ชนิดฟลิ ม์ โพลสี ไตรีน (ฉ) ชนดิ เมตลั ไลซ์โพลสี ไตรนี

(ช) ชนดิ ฟลิ ์มโพลีคาร์บอเนต (ซ) ชนดิ เมตลั ไลซโ์ พลีคารบ์ อเนต

(ฌ) ชนดิ SMD เมตลั ไลซ์โพลเี อสไทลนี
รปู ท่ี 9.9 ตัวเก็บประจุชนิดฟิล์มพลาสตกิ

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหัสวชิ า 20100-1005 วชิ า งานไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์เบ้อื งต้น ท-ป-น 1-3-2

ช่อื หน่วย..ตวั เก็บประจุ.............................................................................................
9.3.6 ตัวเก็บประจุชนิดแทนทาลัม

ตัวเกบ็ ประจชุ นดิ แทนทาลมั ก็คือตัวเก็บประจุชนิดอเิ ลก็ โตรไลติกนั่นเอง ที่ถกู พัฒนาขึ้นมาใช้งาน
เพื่อแก้ข้อเสียของตัวเก็บประจุชนิดอิเล็กโตรไลติก ท่ีใช้สารอิเล็กโตรไลต์เป็นชนิดน้า มาใช้สารอิเล็กโตรไลต์เป็น
ของแข็งแทน และทาให้ตัวเก็บประจุมีขนาดท่ีเล็กลงแต่มีค่าความจุสูงมากข้ึน โครงสร้างของตัวเก็บประจุชนิด
แทนทาลมั ประกอบดว้ ยแผน่ โลหะบางของแทนทาลัม เคลือบแผ่นโลหะแทนทาลัมดว้ ยฉนวนทมี่ ีค่าคงตัวไดอเิ ล็ก
ตริกสูง เช่น พวกสนิมแทนทาลัม (TantalumOxide) และเคลือบด้วยสารอิเล็กโตรไลต์ ทามาจากโพลีเมอร์สารก่ึง
ตัวนา (Semiconducting Polymer) เพื่อค่ันกลางแผ่นโลหะแทนทาลัมอีกช้ัน ขาลวดตัวนาถูกต่อออกมาจากแผ่น
โลหะแทนทาลัม ผวิ ด้านนอกสดุ ของตัวเก็บประจุถกู เคลือบด้วยสารประเภทพลาสติก ตัวเก็บประจุชนดิ แทนทาลัม
แสดงดังรูปท่ี 9.11

(ก) แบบขา (ข) แบบแปะติด SMD

รูปที่ 9.11 ตวั เก็บประจุแทนทาลมั
ตัวเก็บประจุชนิดแทนทาลัม นิยมนาไปใช้งานประเภทวงจรกรองความถ่ีต่า วงจรส่งผ่านสัญญาณ
เปน็ ตัวเก็บประจุท่ีไม่ไวต่ออณุ หภูมิ และมีคา่ คณุ สมบัตริ ะหว่างค่าความจุตอ่ อุณหภมู ิต่ากว่าตัวเก็บประจชุ นดิ อิเล็ก
ทรอไลติกแบบอ่ืน งานที่ไม่เหมาะกับการนาตัวเก็บประจุชนิดแทนทาลัมไปใช้งาน ได้แก่ วงจรตั้งเวลาท่ีใช้ RC
ระบบกระตุ้นการทางาน และวงจรเลอ่ื นเฟสสัญญาณ เน่ืองจากตัวเกบ็ ประจชุ นิดน้ีมีคณุ สมบตั ิของสารไดอิเล็กตริกไว
ต่อการดูดกลืนประจุไฟฟ้าสูง ซง่ึ เม่ือตวั เก็บประจุถูกคายประจอุ อกมาหมดจนเป็นศูนย์แลว้ ก็ตาม ฉนวนยังคงมีประจุ
ไฟฟา้ หลงเหลืออยู่ ทาให้การกาหนดเวลาของการทางานมีความไม่แนน่ อน
ข้อดีของตัวเก็บประจุชนิดแทนทาลัม คือ มีค่าความจสุ ูงในขนาดเล็กลง ขณะนาไปใช้งานไมเ่ กิด
กระแสร่ัวไหล ทนต่ออณุ หภมู แิ ละความช้นื ไดด้ ี มีความทนทานในการใช้งาน
ขอ้ เสียของตัวเก็บประจุชนดิ แทนทาลมั คือ มีอัตราทนแรงดันต่า

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหัสวิชา 20100-1005 วิชา งานไฟฟา้ และอเิ ล็กทรอนิกส์เบ้ืองต้น ท-ป-น 1-3-2

ชอื่ หน่วย..ตัวเกบ็ ประจุ.............................................................................................

9.4 ตวั เกบ็ ประจแุ บบเปลีย่ นแปลงค่าได้
ตัวเก็บประจแุ บบเปลี่ยนแปลงคา่ ได้ เป็นตวั เก็บประจุทค่ี า่ ความจสุ ามารถปรับเปล่ียนค่าให้เพ่ิมขึ้นหรอื ลดลงได้ โครงสรา้ ง

ตัวเก็บประจุชนิดนี้ประกอบด้วยแผ่นโลหะวางซ้อนกันแบ่งออก เป็น 2 ชุด ชุดแผ่นโลหะคงท่ี (StatorPlate) แผ่นโลหะถูกยึดติด
คงท่ีตายตัว และชุดแผ่นโลหะเคล่ือนที่ (RotorPlate) แผ่นโลหะชุดน้ีถูกยึดบนแกนท่ีสามารถปรับหมุนเคล่ือนท่ีได้ โดยใช้ฉนวน
คั่นกลางแผ่นโลหะทั้ง 2 ชดุ ไว้ ฉนวนที่ใช้แตกต่างกันหลายชนดิ เช่น อากาศ แผ่นไมกา้ หรือแผ่นพลาสติก เป็นต้น ตัวเก็บประจุ
แบบเปลย่ี นแปลงคา่ ได้ แสดงดงั รูปท่ี 9.12

แบบแกนอากาศ แบบแกนพลาสติก

(ก) โครงสร้าง (ข) สญั ลกั ษณ์

รปู ที่ 9.12 ตวั เกบ็ ประจุแบบเปลยี่ นแปลงค่าได้
ค่าความจุของตัวเก็บประจุแบบนี้ ข้ึนอยู่กับการปรับหมุนชุดโลหะเคล่ือนที่ ถ้าชุดโลหะเคล่ือนท่ีซ้อนทับชุดโลหะคงที่
ทั้งหมด ตัวเก็บประจุจะมีค่าความจุสูงสุด เม่ือค่อยๆ ปรับแกนปรับหมุนให้ชุดโลหะเคล่ือนที่เคลื่อนห่างออกจากชุดโลหะคงท่ี ค่า
ความจุของตัวเกบ็ ประจุจะคอ่ ยๆ ลดลง และเมอ่ื ชุดโลหะเคลอื่ นท่ีแยกออกจากชดุ โลหะคงทีห่ มด ค่าความจขุ องตวั เก็บประจุจะมีคา่
ต่าสุด ตัวเก็บประจุแบบน้ีนิยมเรียกว่า ตัวเก็บประจุวาริเอเบิล (Variable Capacitor) การใช้งานจะถูกใช้ในย่านความถี่สูง เช่น
วงจร LC ปรับหาคล่นื สถานวี ิทยุ สถานโี ทรทศั น์ และสถานีส่อื สารยา่ นอื่นๆ เปน็ ต้น ลักษณะตวั เก็บประจแุ บบน้อี าจมชี ุด (Gang)
ปรบั เปลี่ยนค่าชุดเดียว หรือมีชุดปรับเปล่ียนค่าหลายชุดภายในตัวเก็บประจุตัวเดียว ชุดตัวเก็บประจุแบบเปลี่ยนแปลงค่าได้แบบ
ต่างๆ แสดงดังรปู ท่ี 9.13

โครงสรา้ ง สัญลกั ษณ์ โครงสรา้ ง สญั ลกั ษณ์

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหัสวิชา 20100-1005 วิชา งานไฟฟา้ และอิเล็กทรอนกิ ส์เบ้อื งต้น ท-ป-น 1-3-2

ชื่อหน่วย..ตัวเกบ็ ประจุ.............................................................................................

ตัวเก็บประจุแบบเปลี่ยนแปลงค่าได้ นอกจากเป็นแบบวาริเอเบิลแล้ว ยังมีตัวเก็บประจุแบบเปล่ียนแปลงค่าได้อีก
ลักษณะหนึง่ ที่มขี นาดเล็กลง มีค่าความจตุ ่าๆ มีแผ่นโลหะคงที่และแผ่นโลหะเคล่ือนท่ีประกอบรว่ มกันอย่างน้อยอยา่ ง
ละ 1 แผ่น หรือมากกว่า นิยมเรียกว่า ตัวเก็บประจุ ทริมเมอร์ (TrimmerCapacitor) ฉนวนที่ใช้ค่ันกลางแผ่น
โลหะใช้แผน่ ไมก้า หรอื แผน่ พลาสติกตัวเกบ็ ประจทุ รมิ เมอร์ แสดงดังรปู ท่ี 9.14

(ก) โครงสร้าง (ข) สัญลกั ษณ์

รปู ที่ 9.14 ตัวเกบ็ ประจทุ รมิ เมอร์
9.5 หนว่ ยความจุและคา่ ทนแรงดนั

ตัวเก็บประจุท่ีผลิตออกมาใช้งานมีหลายแบบ หลายขนาด นาไปใช้งานแตกต่างกันหลายหน้าที่ และใช้ใน
วงจรท่ีมีค่าแรงดันแตกต่างกันไป เน่ืองจากตัวเก็บประจุทาหน้าท่ีเก็บประจุแรงดันไว้ภายในตัว การจะเก็บประจุให้ได้
ค่าตามกาหนดมากน้อยแตกต่างกัน จาเป็นต้องเลือกค่าใช้งานท่ีแตกต่างกัน เพื่อให้ได้ค่าที่ถูกต้องเหมาะสม สิ่งสาคัญ
ท่ีจะนาตัวเก็บประจุมาใช้งาน จะต้องทราบค่าท่ีแสดงไว้บนตัวเก็บประจุตามความต้องการ ค่าสาคัญที่ถูกกากับไว้
ข้างตัวถังตัวเก็บประจุมีอย่างน้อย 2 ค่า ได้แก่ ค่าความจุของตัวเก็บประจุ และค่าทนแรงดันใช้งานได้ของตัวเก็บ
ประจุ นอกจากน้ันยังอาจบอกค่าความผิดพลาดของตวั เก็บประจุ รวมถึงบอกคา่ ย่านอุณหภูมิที่ทางานไดไ้ ว้ด้วย ค่า
ความจุและค่าทนแรงดันหากใช้ไม่เหมาะสมต่อการทางาน จะส่งผลต่อการทางานท่ีไม่ถูกต้อง หรือทาให้ตัวเก็บ
ประจุชารุดเสียหายได้ รวมถึงส่งผลต่อการทางานของเครื่องมือ เครื่องใช้ และอุปกรณ์ท่ีเกี่ยวข้องเกิดความ
ผดิ ปกติ หรอื อาจชารุดเสยี หายได้

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหสั วิชา 20100-1005 วิชา งานไฟฟา้ และอิเลก็ ทรอนกิ ส์เบ้ืองตน้ ท-ป-น 1-3-2

ช่ือหน่วย..ตัวเก็บประจุ.............................................................................................

9.5.1 หน่วยความจตุ วั เก็บประจุ

ตัวเก็บประจุท่ีผลิตมาใช้งานมีมากมาย ค่าความจุที่ผลิตขึ้นมาใช้งานแตกต่างกันไป ตั้งแต่ค่าต่าไปถึงค่าสูง

ความจขุ องตัวเก็บประจุตามปกติมหี น่วยเป็นฟารดั (Farad;F) ซ่ึงเป็นหนว่ ยที่ใหญ่เกินไป เพราะค่าความจทุ ่ีผลิตออกมาใช้งานมีค่า

ตา่ กวา่ ฟารัด จงึ จาเปน็ ตอ้ งแตกหนว่ ยค่าความจอุ อกใหเ้ ป็นหนว่ ยเล็กลง แบง่ ออกเป็น หน่วยไมโครฟารัด (Microfarad;F) นาโนฟา

รัด (Nanofarad;nF) และ พิโคฟารัด (Picofarad;pF) หนว่ ยใชง้ านทัง้ หมด เขียนคา่ ความสมั พันธก์ ันไดด้ ังน้ี

1 ฟารดั (F) =1,000,000 ไมโครฟารดั (F) =1x106F

=1,000,000,000 นาโนฟารดั (nF) =1x109nF

=1,000,000,000,000 พโิ คฟารัด (pF) =1x1012pF

1 ไมโครฟารดั (F) =1x10-6F=1x103nF =1x106pF

1 นาโนฟารัด (nF) =1x10-9F=1x10-3F =1x103pF

1 พิโคฟารดั (pF) =1x10-12F =1x10-6F =1x10-3nF

ตัวอยา่ งท่ี 9.1 จงแปลงหนว่ ยค่าความจตุ อ่ ไปน้ใี ห้ถูกต้อง

(ก) 47,000nF ให้เปน็ หนว่ ย F (ข) 330,000 pF ใหเ้ ปน็ หน่วย nF

(ค) 6.8 x10-9F ให้เปน็ หนว่ ย pF (ง) 22 x10-5F ใหเ้ ป็นหน่วย F

(จ) 0.15 F ให้เปน็ หนว่ ย nF

วธิ ที า

(ก) 47,000nF = 47,000x 1 F =47F
1,000
1
(ข) 330,000 pF =330,000x 1,000 nF = 330 nF

(ค) 6.8 x10-9F = 6.8 x10-9x1012pF = 6.8 x103pF =6,800pF

(ง) 22 x10-5F = 22 x10-5x106F = 220 F

(จ) 0.15F =0.15 x1,000nF = 150 nF ตอบ

9.5.2 คา่ ทนแรงดันตวั เก็บประจุ

คา่ ทนแรงดันของตวั เก็บประจุ เป็นสว่ นท่สี าคัญอีกค่าหน่ึงของตัวเก็บประจุ ช่วยบอกถึงค่าการทนแรงดันของตัว

เก็บประจุตัวน้ันว่าทนได้มากน้อยเท่าไร การนาตัวเก็บประจุไปใช้งานจาเป็นต้องคานึงถึงค่าความสามารถในการทนแรงดันของตัวเก็บ

ประจุตัวนั้น เพราะค่าแรงดันท่ีแสดงไว้ เป็นการแสดงให้ทราบว่าตัวเก็บประจุตัวน้ัน สามารถนาไปใช้กับแรงดันได้มากท่ีสุดเท่าไร

แรงดันท่ีจา่ ยมาให้ตวั เกบ็ ประจุ จะตอ้ งมคี ่าไม่เกินกว่าค่าทนแรงดันที่แสดงไว้ หากคา่ แรงดันที่ปอ้ นให้มากเกนิ กว่าค่าทนแรงดนั ที่

แสดงไว้ ตัวเก็บประจุตวั นนั้ จะชารดุ เสียหายทันที หมดสภาพการเปน็ ตวั เก็บประจุ

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหัสวชิ า 20100-1005 วชิ า งานไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกสเ์ บือ้ งตน้ ท-ป-น 1-3-2

ชอื่ หน่วย..ตัวเก็บประจุ.............................................................................................

การแสดงค่าทนแรงดันของตวั เก็บประจุจะบอกหน่วยไว้เปน็ โวลต์ (V) ถูกแสดงคา่ แรงดันไวใ้ นลกั ษณะแตกตา่ งกันไป เชน่ แสดงคา่
แรงดันไฟตรง (DCVoltage;VDC) แสดงค่าแรงดันทางาน (WorkingVoltage;WV) หรอื แสดงคา่ แรงดันทดสอบ
(TestingVoltage;TV) เป็นตน้ คา่ เหลา่ นีเ้ ป็นคา่ ทนแรงดนั สงู สดุ ของตวั เก็บประจุตัวนนั้ การเลอื กตวั เกบ็ ประจมุ าใชง้ าน ตอ้ งเลอื ก
คา่ ทนแรงดนั ของตวั เกบ็ ประจใุ ห้มากกว่าค่าแรงดันทีใ่ ช้งานจรงิ เสมอ ไมค่ วรน้อยกวา่ 40 % เชน่ นาตัวเก็บประจุไปใช้งานกบั แรงดนั
6 VDC ควรเลอื กตวั เกบ็ ประจทุ นแรงดันได้ไมน่ อ้ ยกว่า 10 VDC มาใชง้ าน เพ่อื ความปลอดภยั ของตัวเกบ็ ประจุ และส่งผลต่อความ
ทนทานในการใชง้ านมากขนึ้

กรณีทีค่ า่ ทนแรงดนั ของตวั เกบ็ ประจุบอกค่าไว้เป็นแรงดันไฟตรง (VDC) เมือ่ นา ไปใชง้ านกับแรงดันไฟสลบั (VAC)
จะตอ้ งเพ่มิ คา่ ทนแรงดันให้มากขึ้นอยา่ งน้อย 50 % เชน่ นาตัวเกบ็ ประจุไปใชง้ านกับแรงดันไฟสลับ 100 VAC ควรเลือกตวั เกบ็ ประจุ
ทนแรงดนั ไฟตรงได้ไม่นอ้ ยกว่า 200 VDC มาใชง้ าน เพราะแรงดนั ไฟสลับที่ 100 VAC จะมคี า่ แรงดันไฟสลบั สูงสดุ ทจ่ี า่ ยเข้ามาถงึ 141
VAC ดงั นัน้ การเลือกค่าทนแรงดันของตวั เก็บประจมุ าใชง้ านมสี ่วนสาคญั ต่อการทางานของวงจร ซ่งึ จะส่งผลตอ่ การทางานที่ถูกตอ้ ง
และทาให้วงจรมคี วามทนทานในการทางานมากขนึ้

9.6 การอา่ นค่าความจุตัวเก็บประจุ
ตัวเกบ็ ประจทุ ี่ผลติ มาใชง้ านแตล่ ะตวั มีคณุ สมบตั ใิ นการทางานแตกต่างกัน ท้ังค่าความจุ ค่าทนแรงดัน และค่าความ

ผิดพลาดของความจุ จึงจาเป็นตอ้ งแสดงคา่ เหล่านก้ี ากับไวท้ ตี่ ัวถัง เพื่อใหผ้ ใู้ ช้งานสามารถเลือกใช้งานได้ถกู ตอ้ ง เหมาะสม การ
บอกคา่ เหลา่ นส้ี ามารถบอกคา่ ไดห้ ลายรปู แบบ เชน่ บอกค่าออกมาโดยตรง และบอกคา่ ในรปู รหสั ตวั เลขตวั อักษร เปน็ ต้น

9.6.1 บอกค่าออกมาโดยตรง

ตวั เก็บประจทุ บ่ี อกคา่ ออกมาโดยตรง จะพิมพค์ ่าความจุอ่านไดโ้ ดยตรงคา่ น้ันไวท้ ่ีตัวถงั ตัวเก็บประจุ คา่ ความจุ
ทบ่ี อกไวน้ ิยมบอกคา่ ในหน่วย พโิ คฟารัด (pF) และไมโครฟารัด (F) ซึง่ จะมีหน่วยกากับไวห้ รอื ไม่มกี ไ็ ด้ ข้นึ อยกู่ ับพืน้ ท่ีไว้บอกค่า
ของตวั เก็บประจุแตล่ ะตวั ตัวเกบ็ ประจขุ นาดเลก็ ท่ีมคี ่าความจตุ ่าๆ ไมน่ ยิ มแสดงหน่วยไว้ การจะทราบว่าตวั เก็บประจุขนาดเล็ก
เชน่ ชนิดเซรามกิ หรือชนดิ ฟลิ ม์ พลาสติกต่างๆ นิยมบอกคา่ ไว้ในหนว่ ย pF หรอื F ใหส้ งั เกตจากตวั เลขท่บี อกไว้ ถา้ ตัวเลขที่
บอกไว้มคี ่าตัง้ แตเ่ ลข 1 ขน้ึ ไป เชน่ 1, 1.2, 3.3, 10, 18, 33, 56, 120 และ 680 เปน็ ตน้ จะมหี นว่ ยเป็น pF และถ้าตัวเลขท่ีบอกไว้
มคี ่าน้อยกว่าเลข 1 ลงมา เช่น 0.01, 0.022, 0.047, 0.12, 0.39, 0.68 และ 0.82 เป็นต้น จะมีหนว่ ยเปน็ F ส่วนตวั เกบ็ ประจุชนิดอิ
เลก็ โตรไลตกิ แบบแปะตดิ SMD ท่มี ขี นาดเลก็ นยิ มบอกค่าไม่บอกหนว่ ยไว้เช่นกนั ปกติบอกค่าไว้ในหนว่ ย F เพราะมคี ่าความจุ
สูง การอา่ นค่าต้องพิจารณาใหร้ อบคอบ

เปอรเ์ ซน็ ตค์ า่ ผดิ พลาดของความจุ นิยมบอกค่าไวเ้ ป็น 2 แบบ คอื แบบบอกค่าเป็นเปอรเ์ ซ็นต์ผดิ พลาดโดยตรง
เช่น  1%,  2%,  10% และ  20% เปน็ ต้น อีกแบบหน่ึงบอกค่าเปน็ ตัวอกั ษรภาษาองั กฤษ เช่น A, B, C,D,E,F,G,J,L และ
M เปน็ ต้น ตวั อกั ษรแตล่ ะตวั มีค่าความผดิ พลาดแสดงดงั ตารางท่ี 9.2

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหัสวิชา 20100-1005 วิชา งานไฟฟ้าและอิเลก็ ทรอนกิ ส์เบ้อื งต้น ท-ป-น 1-3-2

ชื่อหน่วย..ตัวเกบ็ ประจุ.............................................................................................

ตารางท่ี 9.2 ตัวอักษรแสดงคา่ เปอร์เซ็นต์ความผดิ พลาดของความจุ

ตวั อกั ษร คา่ ความผิดพลาด (%) ตัวอกั ษร ค่าความผิดพลาด (%)
A H
B  0.05 pF J 3%
C  1 pF K  5%
D  0.25 pF L 10%
E  0.5 pF M 15%
F  0.5% N  20%
G 1% Z 30%
 2% –20 ถึง +80%

ตัวอยา่ งท่ี 9.2 จงอ่านคา่ ความจุของตัวเกบ็ ประจทุ ี่บอกคา่ ไวโ้ ดยตรงตามคา่ ต่อไปน้ี

= ความจุ 0.1F ทนแรงดนั ได้ 63 VDC
= ทนแรงดนั ได้ 450 V ความจุ 470 F

= ทนแรงดนั ได้ 3 kV ความจุ 470 pF ค่าผดิ พลาด K=10%

= ความจุ 10F ทนแรงดนั ได้ 35V

ความจุ 0.33F ทนแรงดันได้ 250VAC ย่านอุณหภูมิที่ทางานได้ -
= 40 ถงึ +110oC

= ความจุ 0.5F ค่าผิดพลาด =5% ทนแรงดันได้ 450VAC ใช้กับ
ความถ่ี 50 / 60 เฮิรตซ์ (Hz)

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหสั วิชา 20100-1005 วชิ า งานไฟฟ้าและอเิ ลก็ ทรอนิกส์เบือ้ งตน้ ท-ป-น 1-3-2

ชอื่ หน่วย..ตัวเกบ็ ประจุ.............................................................................................

9.6.2 บอกคา่ ในรูปรหัสตัวเลขตวั อกั ษร

ตัวเก็บประจุบางแบบตัวเลขและตัวอักษรที่กากับไว้บนตัวเก็บประจุ บอกค่าไว้ในรูปรหัส ไม่
สามารถอ่านค่าออกมาได้โดยตรง การอ่านค่าจาเป็นต้องแปลงรหัสให้กลับมาเป็นค่าความจุเสียก่อน จึงสามารถ
อ่านค่าออกมาได้ รหัสค่าความจมุ ักเป็นตวั เลข 3 ตวั เขียนเรียงกันไป และอาจตามด้วยตวั อักษร 1 ตัว เพ่ือแสดง
ค่าความผดิ พลาดของความจุ ตวั เลขท่ีแสดงไวต้ อ้ งไม่เปน็ ทศนิยม ไมข่ ้ึนตน้ ดว้ ยเลขศนู ย์

การอ่านค่ารหัสความจุ อ่านจากตัวเลขซ้ายมือไปขวามือ ตัวเลข 2 ตัวแรกด้าน ซ้ายอ่านค่า
ออกมาได้โดยตรง ตัวเลขตัวท่ี 3 แสดงจานวนเลขศูนย์ท่ีต้องเติมเข้าไป อ่านค่าความจุออกมาเป็นหน่วย pF ส่วนตัว
อักษรทีแ่ สดงค่าไวเ้ ปน็ ค่าความผดิ พลาดของความจุ สามารถใชค้ ่าในตารางที่ 9.2 มาใชอ้ ่านคา่

ตวั อยา่ งที่ 9.3 จงอ่านค่าความจขุ องตัวเก็บประจุท่บี อกคา่ ไว้ดว้ ยรหัสตามค่าต่อไปน้ี

155K/250V = ความจุ 15  100,000 pF= 1,500,000 pF

= 250 V = 1,500,000 F= 1.5 F
1,000,000
2=5 K = -+10%
1=1 5 = 00,000 ค่าผดิ พลาด K=  10%

ทนแรงดันได้ 250 V

ความจุ 10 x 10,000 pF = 100,000 pF

= = 100,000 x 1 nF = 100 nF = 0.1F
1,000

ความจุ 47  100 pF = 4,700 pF
= ทนแรงดันได้ 1kV

2A15J = ความจุ 15 pF, ค่าผดิ พลาด J=5%

ความจุ 20 100 pF =2,000 pF
= ค่าผิดพลาด M=20%, ทนแรงดันได้ 12kV

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหัสวชิ า 20100-1005 วชิ า งานไฟฟ้าและอิเล็กทรอนกิ สเ์ บอื้ งต้น ท-ป-น 1-3-2

ช่อื หน่วย..ตวั เกบ็ ประจุ.............................................................................................

ความจุ 10 100,000 pF = 1,000,000 pF

= = 1,000,000 F = 1 F
1,000,000

ค่าผดิ พลาด K=  10%,ทนแรงดนั ได้ 250 V

9.7 การต่อตวั เก็บประจุ

การต่อตัวเก็บประจุ คือการนาตัวเก็บประจุมาต่อรวมกัน เพื่อปรับเปล่ียนค่าความจุให้ได้ตามต้องการ การต่อตัวเก็บ

ประจุแบ่งออกได้เป็น 3 แบบ คือ ต่อแบบอนุกรม ต่อแบบขนาน และต่อแบบผสม การต่อตัวเก็บประจุแต่ละแบบมีผลทาให้ค่า

ความจุผลรวมท่ไี ดอ้ อกมาเกดิ การเปล่ียนแปลงไป สามารถกาหนดคา่ หรือเลอื กค่าได้ตามต้องการ

9.7.1 การตอ่ ตัวเกบ็ ประจุแบบอนุกรม

การต่อตัวเก็บประจุแบบอนุกรม (SeriesCapacitor) เป็นการต่อตัวเก็บประจุเข้าด้วยกันแบบเรียงลาดับ

ต่อเนื่องกันไป ในลักษณะท้ายของตัวเก็บประจุตัวแรกต่อเข้าหัวตัวเก็บประจุตัวท่ีสอง และท้ายของตัวเก็บประจุตัวท่ีสองต่อเข้าหัวตัว

เกบ็ ประจตุ ัวทสี่ าม ต่อเช่นน้ีเรอ่ื ยไป การตอ่ วงจรตวั เก็บประจุแบบอนกุ รม แสดงดงั รูปที่ 9.15

C1 C2 C3 C4

C1 C2 C3 C4

(ก) รปู วงจร (ข) สญั ลักษณว์ งจร

รปู ที่ 9.15 การตอ่ ตวั เกบ็ ประจุแบบอนกุ รม
การต่อตัวเก็บประจุแบบน้ี ทาให้ค่าความจุรวมของวงจรลดลง ได้ค่าความจุรวมในวงจรน้อยกว่าค่าความจุของตัวเก็บ
ประจตุ วั ท่มี คี ่าน้อยที่สดุ ในวงจร การต่อตัวเก็บประจแุ บบอนกุ รม เขียนสมการได้ดังน้ี

1 = 1 + 1 + 1 + 1 + .... .....(9-1)
CT C1 C2 C3 C4

เมอ่ื CT = ความจุรวมของวงจร หน่วย F
C1,C2,C3,C4 = ความจุของตัวเก็บประจุตัวที่ 1, 2, 3 และ 4 ตามลาดบั หนว่ ย F

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหัสวิชา 20100-1005 วชิ า งานไฟฟ้าและอเิ ล็กทรอนกิ สเ์ บื้องต้น ท-ป-น 1-3-2

ช่อื หน่วย..ตัวเก็บประจุ.............................................................................................
ตวั อยา่ งท่ี 9.4จงหาค่าความจุรวมของวงจรตามรปู ที่ 9.16

วิธีทา

C1 C2 C3 จากสูตร 1 = 1 + 1 + 1
10F 12F 15F CT C1 C2 C3
1 1 1 1
แทนคา่ CT = 10F + 12F + 15F

1 = 18 + 15 + 12 = 45
180F 180F
รูปท่ี 9.16 วงจรตวั เกบ็ ประจุแบบอนกุ รม CT
180F
 CT = 45 = 4 Fตอบ

9.7.2 การต่อตัวเกบ็ ประจุแบบขนาน
การต่อตัวเก็บประจุแบบขนาน (ParallelCapacitor) เป็นการตอ่ ตัวเก็บประจุแต่ละตัวในลกั ษณะคร่อมขนาน

ร่วมกันทุกตัว มีจุดร่วมกัน 2 จุด คือจุดรวมขาแต่ละด้านของตัวเก็บประจุแต่ละตัว กรณีที่เป็นตัวเก็บประจุชนิดมีขั้ว ให้ต่อ
ขวั้ บวก (+) ทงั้ หมดรวมเขา้ ด้วยกัน และต่อขั้วลบ (–) ท้ังหมดรวมเข้าดว้ ยกนั ลกั ษณะการต่อวงจร แสดงดังรูปท่ี 9.17

C1
C1 C2
C2 C3
C3 C4

C4 (ข) สัญลักษณ์วงจร

ก) รูปวงจร

รูปท่ี 9.17 การต่อตวั เก็บประจุแบบขนาน
การต่อตัวเก็บประจแุ บบน้ี ทาให้ค่าความจุรวมของวงจรเพ่ิมข้ึนตามจานวนตัวเก็บประจุท่ีนามาต่อเพ่ิม การหา
ค่าความจรุ วมในวงจรแบบขนาน สามารถเขยี นเปน็ สมการได้ดงั น้ี

CT=C1+C2+C3+C4 + .... .....(9-2)

เมอ่ื CT = ความจุรวมของวงจร หนว่ ย F
C1,C2,C3,C4 = ความจขุ องตัวเกบ็ ประจตุ ัวท่ี 1, 2, 3 และ 4 ตามลาดับ หนว่ ย F

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหสั วชิ า 20100-1005 วชิ า งานไฟฟ้าและอเิ ล็กทรอนิกส์เบ้ืองตน้ ท-ป-น 1-3-2

ช่ือหน่วย..ตัวเกบ็ ประจุ.............................................................................................

ตวั อยา่ งที่ 9.5 จงหาค่าความจรุ วมของวงจรตามรปู ที่ 9.18

วิธที า

C1 = 10 F จากสตู ร CT =C1+C2+C3

C2 = 12 F แทนค่า CT =10 F+12 F+18 F
 CT =40 F ตอบ

C3 = 18 F

รปู ที่ 9.18 วงจรตัวเกบ็ ประจุแบบขนาน

9.7.3 การตอ่ ตวั เกบ็ ประจแุ บบผสม

การต่อตัวเก็บประจุแบบผสม (CompoundCapacitor) เป็นการต่อตัวเก็บประจุผสมรวมกัน
ระหว่างการต่อแบบอนุกรมและการต่อแบบขนานอยู่ในวงจรเดียวกัน การต่อตวั เก็บประจุแบบผสมไมม่ ีวงจรตายตัว
สามารถเปลี่ยนแปลงไปตามลักษณะการต่อวงจรท่ีต้องการ การหาค่าความจุรวมของวงจร ให้ใช้วิธีหาแบบอนุกรม
และวิธีหาแบบขนานร่วมกัน โดยพิจารณาการต่อทีละส่วน ลักษณะการต่อวงจรตัวเก็บประจุแบบผสมลักษณะหน่ึง
แสดงดังรปู ท่ี 9.19

C1 C2 C3 C1 C2 C3
C4 C5 C4 C5

(ก) รปู วงจร (ข) สญั ลักษณ์วงจร

รปู ท่ี 9.19 การต่อตัวเกบ็ ประจแุ บบผสม

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหัสวชิ า 20100-1005 วิชา งานไฟฟ้าและอิเลก็ ทรอนิกสเ์ บ้ืองตน้ ท-ป-น 1-3-2

ชอ่ื หน่วย..ตัวเกบ็ ประจุ.............................................................................................

ตวั อยา่ งที่ 9.6 จงหาค่าความจุรวมของวงจรตามรปู ที่ 9.20

วิธที า

C1 = 10 F C2 = 12 F C3 = 15 F สูตรอนุกรม 1 = 1 + 1 + 1
C123 C1 C2 C3
1 1 1 1
C4 = 12 F C5 = 12 F แทนคา่ C123 = 10F + 12F + 15F

1 = 18 + 15 + 12 = 45
180F 180F
รปู ที่ 9.20 วงจรตัวเกบ็ ประจุแบบผสม C123
180F
 C123 = 45 = 4 F

สตู รอนกุ รม 1 = 1 + 1
C45 C4 C5
1 1 1
แทนคา่ C45 = 12F + 12F
1
C45 = 1+1 = 2
12F 12F

 C45 = 12F = 6 F
2
สตู รขนาน CT =C123+C45

แทนค่า CT =4 F+6 F

 CT = 10 F ตอบ

9.8 บทสรปุ

ตวั เกบ็ ประจุ เป็นอุปกรณ์ท่สี ามารถเก็บประจุแรงดันไว้ภายในตวั ได้ โครงสร้างของตัวเก็บประจุประกอบด้วยแผน่ โลหะ

บาง 2 แผน่ วางขนานชดิ กนั มีฉนวนไฟฟา้ ค่ันกลาง การประจุแรงดันทาได้โดยจ่ายแหล่งจ่ายแรงดันไฟตรงให้ตัวเก็บประจุ ตวั เก็บ

ประจุจะเก็บแรงดันไวไ้ ด้

คา่ ความจุของตัวเก็บประจเุ ปลี่ยนแปลงไปได้ ขึ้นอยกู่ ับส่วนประกอบ 3 ส่วน คอื ระยะ ห่างของแผน่ โลหะท้ังสอง ขนาด

พ้ืนท่ีผิวของแผ่นโลหะ และชนดิ ของวสั ดทุ ีใ่ ชท้ าฉนวนค่ันกลางแผ่นโลหะ ทาให้ตวั เก็บประจุท่ีผลติ ขนึ้ มาใช้งานมคี ่าความจุแตกตา่ ง

กนั ไป

ชนิดตัวเก็บประจุ แบ่งตามลักษณะการใช้งานมี 2 แบบ คือ แบบค่าคงท่ีแบ่งตามฉนวนท่ีใช้ผลิต เช่น ชนิดกระดาษ

ชนิดเซรามกิ ชนิดไมก้า ชนิดพลาสติก ชนิดอิเล็กโตรไลติก และชนิดแทนทาลัม เป็นต้น และแบบปรบั ค่าได้ เช่น ชนิดวารเิ อเบิล

และชนดิ ทรมิ เมอร์ เป็นตน้

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหัสวิชา 20100-1005 วชิ า งานไฟฟ้าและอเิ ลก็ ทรอนิกส์เบอ้ื งตน้ ท-ป-น 1-3-2

ช่อื หน่วย..ตวั เก็บประจุ.............................................................................................

แบบทดสอบบทท่ี 9
เร่อื ง ตวั เกบ็ ประจุ
วัตถปุ ระสงค์ เพื่อประเมินความรู้ของนักศึกษาเกี่ยวกบั เรื่อง ตัวเกบ็ ประจุ
เขยี นเครื่องหมายกากบาท (X) ลงในขอ้ ท่ีถูกตอ้ งทสี่ ุด

1. ตัวเกบ็ ประจุมคี ุณสมบัตใิ นการทางานอย่างไร
ก. ใหก้ าเนิดประจุไฟฟา้ ออกมา ข. ทาหน้าท่ผี ลติ ประจุไฟฟ้าข้ึนมา
ค. ทาหนา้ ท่เี ก็บประจไุ ฟฟ้าไว้ภายในตวั ง. ทาหน้าทรี่ กั ษาระดบั ประจุไฟฟา้ ให้คงท่ี

2. คา่ ความจขุ องตัวเก็บประจุจะเพม่ิ ข้นึ ตามคุณสมบัติในข้อใด
ก. เพ่มิ พน้ื ทีแ่ ผ่นโลหะทง้ั สองใหม้ ากขึ้น
ข. วางแนวแผน่ โลหะท้ังสองให้ขนานกัน
ค. เพม่ิ ระยะหา่ งระหว่างแผน่ โลหะทัง้ สองให้มากขนึ้
ง. ใชฉ้ นวนค่นั กลางแผน่ โลหะทง้ั สองมีคา่ คงตวั ความเปน็ ฉนวนตา่

3. ฉนวนชนดิ ใดมีค่าคงตัวความเปน็ ฉนวนดีทสี่ ดุ ข. เซรามิก
ก. ยาง ง. สญุ ญากาศ
ค. กระดาษ

4. ตัวเกบ็ ประจุแบบคา่ คงท่ีชนดิ ใดทผ่ี ลิตมาใชง้ านให้ค่าความจไุ ด้สงู ทส่ี ดุ

ก. เซรามกิ ข. แทนทาลมั

ค. ฟลิ ์มพลาสติก ง. อเิ ลก็ โตรไลติก

5. ตัวเกบ็ ประจุชนดิ ใดท่ีมโี ครงสรา้ งและคณุ สมบตั เิ ช่นเดยี วกบั ตัวเก็บประจชุ นดิ อเิ ล็กโตรไลติก

ก. ไมกา้ ข. เซรามิก

ค. แทนทาลัม ง. ฟลิ ์มพลาสติก

พส.12

ใบความรู้ (Information Sheets)

รหสั วิชา 20100-1005 วชิ า งานไฟฟ้าและอเิ ลก็ ทรอนกิ สเ์ บอ้ื งต้น ท-ป-น 1-3-2

ชอ่ื หน่วย..ตัวเกบ็ ประจุ.............................................................................................
แบบทดสอบบทท่ี 9
เร่ือง ตวั เกบ็ ประจุ

วตั ถปุ ระสงค์ เพ่ือประเมนิ ความร้ขู องนักศึกษาเก่ียวกบั เร่ือง ตวั เก็บประจุ
เขียนเครอื่ งหมายกากบาท (X) ลงในข้อทถ่ี ูกตอ้ งท่ีสดุ

6. ตัวเก็บประจแุ บบปรับเปล่ียนค่าได้ การปรบั ค่าลกั ษณะใดให้ค่าความจนุ ้อยทส่ี ดุ
ก. แผน่ โลหะ 2 ชดุ วางชดิ ปรบั แยกกันหมด
ข. แผน่ โลหะ 2 ชุดวางหา่ งปรบั แยกกนั หมด
ค. แผ่นโลหะ 2 ชดุ วางชดิ ปรบั ซ้อนทับกันหมด
ง. แผ่นโลหะ 2 ชุดวางห่างปรบั ซอ้ นทบั กันหมด

7. ตวั เก็บประจุแบบไมล่ารค์ ือตัวเก็บประจุชนิดใด

ก. โพลสี ไตรนี ข. โพลโี พรพลิ ีน

ค. โพลเี อสเตอร์ ง. โพลีคาร์บอเนต

8. ตวั เกบ็ ประจุตามรูปข้อใดบอกไว้ถูกต้อง
ก. ชนิดเซรามิก ความจุ 25 F ข. ชนดิ เซรามกิ ความจุ 2.2 F
ค. ชนดิ แทนทาลมั ความจุ 25 F ง. ชนิดแทนทาลมั ความจุ 2.2 

9. คา่ ความจุ 56 10-8F ตรงกับข้อใด ข. 560 nF
ก. 56,000 pF ง. 560F

ค. 5,600nF

10. ตัวเก็บประจุบอกค่าไว้ดังนี้ 470 F, 500 VDC เม่ือนาไปใช้กับแรงดันไฟสลับ จะใช้แรงดัน ไฟสลับได้สูงสุด

เทา่ ไร

ก. 250 VAC ข. 500 VAC

ค. 750 VAC ง. 1,000 VAC

พส.13

ใบงาน (Job Sheets)

รหสั วชิ า 20100-1005 วชิ า งานไฟฟ้าและอิเลก็ ทรอนกิ ส์เบื้องตน้ ท-ป-น 1-3-2

ชอื่ หน่วย..ตวั เกบ็ ประจุ.............................................................................................

เร่ือง.............การตรวจสอบตัวเก็บประจุ……………….........จานวนชัว่ โมงสอน...........................

จดุ ประสงค์การเรยี นรู้ รายการเรียนรู้

- จดุ ประสงคเ์ ชิงพฤติกรรม 1.ตวั เก็บประจุค่า 0.068F, 0.1F, 0.47F, 0.68F,

1. ตัง้ ยา่ นวัดมัลติมเิ ตอร์ใช้วัดตวั เกบ็ ประจุได้ถกู ต้อง 1F,4.7F, 10F, 22F,47F, 100F, 470F,
เหมาะสม
2. แสดงการใช้โอหม์ มิเตอรว์ ัดตัวเกบ็ ประจุค่าต่างๆ ได้ 1,000F และ 2,200F (หรือค่าใกลเ้ คยี ง) ค่าละ1 ตวั
3. มรี ะเบียบวนิ ยั ในการทางาน 2. มลั ติมิเตอรช์ นิดเข็มช้ี 1 เครื่อง
3. แผงประกอบวงจรและสายต่อวงจร 1 ชดุ

- ลาดบั ขนั้ การทางาน ข้อควรระวัง

1. ตงั้ มลั ตมิ เิ ตอร์ไปท่ยี า่ นวัดโอห์ม 10k ปรบั แต่งโอห์ม .......................................................................................

มิเตอร์ให้พร้อมใชง้ าน .......................................................................................

2. นาโอห์มมิเตอร์ไปวัดตัวเก็บประจุค่าความจุต่า ชนิด มอบงาน
ไม่แสดงขวั้ บวก – ลบ วัด 2 คร้ังโดยสลับขวั้ สายวัด การ .......................................................................................
วดั แสดงดังรูปที่ 9.1
.......................................................................................

วัดผล/ประเมินผล

1.ประเมนิ ผลจาความต้งั ใจในการปฏบิ ตั ิงาน

2.ประเมินผลจากงานท่ีได้รบั มอบหมาย

พส.13

ใบงาน (Job Sheets)

รหัสวิชา 20100-1005 วชิ า งานไฟฟ้าและอิเล็กทรอนกิ สเ์ บื้องต้น ท-ป-น 1-3-2

ช่ือหน่วย..ตัวเกบ็ ประจุ.............................................................................................

เร่อื ง.............การตรวจสอบตัวเกบ็ ประจุ……………….........จานวนชว่ั โมงสอน...............................

(ก) การวดั ครัง้ ที่ 1 (ข) การวดั ครั้งท่ี 2

รปู ท่ี 9.1 การวดั ตัวเกบ็ ประจุไม่แสดงข้วั บวก – ลบด้วยโอหม์ มเิ ตอร์

3. ขณะวดั ตัวเกบ็ ประจุหา้ มจบั ปลายขวั้ วดั ของโอห์มมเิ ตอร์ 2 เสน้ ด้วยมือ 2 ขา้ ง เพราะจะทาใหก้ ารวดั ค่า
เกิดความผิดพลาด

4. วัดตัวเก็บประจุทีละค่าตามลาดับ อ่านค่าความต้านทานขณะท่ีเข็มมิเตอร์กระดิกข้ึนสูงสุด ตามค่า
ความจุที่กาหนดไว้ในตารางที่ 9.1 ทุกค่า บันทึกค่าที่อ่านได้ลงในช่องวัดคร้ังท่ี 1 เข็มมิเตอร์สูงสุด และบันทึกผล
เขม็ มิเตอร์บา่ ยเบนขณะวดั (ไม่ขึ้น, ขึน้ – ตก, ขึน้ ค้าง) ดว้ ยการทาเครือ่ งหมาย 

5. สลับข้ัวสายวัดและวัดตัวเกบ็ ประจุอีกครัง้ บนั ทึกค่าท่ีอา่ นไดล้ งในช่องวดั คร้ังที่ 2 เข็มมิเตอร์สูงสุด และ
บนั ทึกผลเข็มมเิ ตอรบ์ ่ายเบนขณะวดั (ไมข่ น้ึ , ข้นึ – ตก, ขน้ึ ค้าง) ด้วยการทาเคร่ืองหมาย 

พส.13

ใบงาน (Job Sheets)

รหสั วิชา 20100-1005 วิชา งานไฟฟา้ และอเิ ล็กทรอนิกส์เบอื้ งต้น ท-ป-น 1-3-2

ชื่อหน่วย..ตัวเกบ็ ประจุ.............................................................................................

เรอ่ื ง.............การตรวจสอบตัวเกบ็ ประจุ……………….........จานวนช่ัวโมงสอน...........................

ตารางที่ 9.1 การวดั ค่าความต้านทานและสภาพของตวั เก็บประจุ

ยา่ น ความจุ วัดคร้ังที่ 1 ผลเข็มมิเตอรบ์ ่ายเบน วัดครั้งท่ี 2 ผลเข็มมเิ ตอร์บ่ายเบน
ต้งั วัด ตวั เก็บประจุ เขม็ มเิ ตอร์ ไมข่ ึ้น ขน้ึ -ตก ขน้ึ คา้ ง
ไม่ขึ้น ขึน้ -ตก ขน้ึ ค้าง เข็มมิเตอร์
(F) สงู สดุ () สงู สุด()

0.068

10k 0.1
0.47

0.68

1

1k 4.7
10

22

47

10 100

470

1 1,000
2,200

1. ปรับเปลี่ยนย่านวัดโอห์มมิเตอร์ไปที่ย่าน 1k, 10, 1 ตามลาดับ ตามค่าตัวเก็บประจุท่ีกาหนดให้ใน
ตารางท่ี 9.1 พร้อมท้ังปรับแต่งโอห์มมิเตอร์ให้พร้อมใช้งานทุกย่านวัด ก่อนวัดทดสอบ ทดลองซ้าตาม
ขน้ั ตอนที่ 2 – 5 อกี ครั้ง

พส.13

ใบงาน (Job Sheets)

รหัสวชิ า 20100-1005 วิชา งานไฟฟา้ และอเิ ล็กทรอนกิ สเ์ บ้อื งต้น ท-ป-น 1-3-2

ช่อื หน่วย..ตวั เก็บประจุ.............................................................................................

เรอื่ ง.............การตรวจสอบตัวเกบ็ ประจุ……………….........จานวนชัว่ โมงสอน...........................

สรุปผลการทดลอง
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………............
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................... ......................
.....................................................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................................

คาถามและการวเิ คราะห์
1. สภาวะท่ีเข็มมิเตอร์กระดิกบ่ายเบนขึ้นแล้วตก ขณะทาการวัดค่าตัวเก็บประจุ ด้วยโอห์มมิเตอร์ เกิดจาก
สาเหตุใด ทาไมถงึ เป็นเช่นนัน้
............................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................... ............
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................... ...........................................
....................................................................................................................................................................

พส.9

แผนการจัดการเรียนรู้ หน่วยท่.ี .....9.....

รหสั วชิ า 20100-1005 วชิ า งานไฟฟ้าและอเิ ลก็ ทรอนิกส์เบ้อื งตน้ เวลารวม..72...ชม.

ช่ือหน่วย............................................ตัวเกบ็ ประจุ........................................

สปั ดาห์....12.../18

เรื่อง..............................................ตวั เก็บประจุ............................................. จานวน.......4..ชม.

1. สาระสาคญั
ประจไุ ฟฟา้ และศักยไ์ ฟฟา้ มคี วามสัมพันธแ์ ละเกย่ี วขอ้ งกนั ประจไุ ฟฟา้ คือข้ัวของไฟฟ้ามี2ขั้ว คือข้วั บวก

และข้ัวลบ ส่วนศักย์ไฟฟ้าคือปริมาณไฟฟ้าที่แสดงออกมาขณะเกิดความไม่สมดุลของประจุไฟฟ้ามี 2ค่า คือ ศักย์
บวกและศักย์ลบ ประจุไฟฟ้าหรือศักย์ไฟฟ้า มีข้ัวเหมือนกันจะผลักกัน ประจุไฟฟ้าหรือศักย์ไฟฟ้ามีข้ัวต่างกันจะดูด
กัน

ตัวเก็บประจุหรือคาปาซิเตอร์ เป็นอุปกรณ์ทางไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ท่ีมีคุณสมบัติสามารถประจุ
แรงดัน และคายประจุแรงดันได้ โครงสร้างของตัวเก็บประจุประกอบด้วยแผ่นโลหะบาง 2แผ่น วางขนานชิดกัน มี
ฉนวนไฟฟ้าที่เรยี กวา่ ไดอเิ ลก็ ตริกวางคัน่ กลาง การประจแุ รงดนั ทาได้โดยจา่ ยแหล่งจา่ ยแรงดันไฟตรงให้ตัวเก็บประจุ
ตวั เก็บประจจุ ะประจแุ รงดันไวใ้ นตวั ได้
2. สมรรถนะประจาหน่วย

1.สามารถอ่านค่าตัวเกบ็ ประจุและต่อใช้งานตัวเก็บประจุได้อยา่ งถูกต้อง
3. จดุ ประสงค์การเรยี นรู้

1.บอกโครงสร้างตัวเก็บประจุได้
2.อธบิ ายการเปลี่ยนแปลงคา่ ความจุได้
3.บอกชนดิ ของตัวเก็บประจแุ บบค่าตงท่ีได้
4.บอกชนดิ ของตัวเก็บประจแุ บบเปล่ียนแปลงคา่ ได้
5.อธบิ ายหนว่ ยความจุและคา่ ทนแรงดันได้
6.แสดงวิธกี ารอ่านคา่ ความจุของตวั เกบ็ ประจุได้
7.คานวณคา่ การตอ่ ตวั เกบ็ ประจุได้
4. สาระการเรยี นรู้
1.โครงสร้างตัวเก็บประจุ
2.ค่าความจขุ องตัวเก็บประจุ
3.ตวั เก็บประจุแบบคา่ คงท่ี
4.ตวั เกบ็ ประจแุ บบเปลย่ี นแปลงคา่ ได้
5.หน่วยความจแุ ละค่าทนแรงดนั
6.การอา่ นค่าความจตุ ัวเก็บประจุ
7.การต่อตวั เกบ็ ประจุ
8.บทสรุป