รายงานประจำปี 2565

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 138 การดำเนินงานป้องกันและควบคุมโรคไม่ติดต่อ บทนำ กลุ่มโรคไม่ติดต่อ NCDs (Non-Communicable Diseases) โรคไม่ติดต่อเรื้อรังเป็นปัญหาสุขภาพ อันดับหนึ่งของโลกและของประเทศไทย และเป็นสาเหตุของ การเสียชีวิตมากกว่าร้อยละ 70 ของการเสียชีวิต ทั้งหมด ทั้งนี้สถานการณ์โรคเบาหวานและความดันโลหิตสูง มีแนวโน้มสูงขึ้น ซึ่งกลุ่มโรคไม่ติดต่อนั้นเป็นโรคที่ เกิดจากนิสัยหรือพฤติกรรมการดำเนินชีวิตของเรา ซึ่งโรคกลุ่มนี้จะค่อย ๆ สะสมอาการ มีการดำเนินของโรคไป อย่างช้า ๆ และค่อยทวีความรุนแรง และเมื่อมีอาการของโรคแล้วจะเกิดการเรื้อรังของโรคตามมาด้วย โรค NCDs คืออะไร : โรคไม่ติดต่อ หรือที่เราเรียกว่าโรค NCDs ซึ่งย่อมาจาก Non-Communicable Diseases เป็นกลุ่มโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง ซึ่งโรคต่าง ๆ เหล่านี้ไม่สามารถแพร่กระจายจากคนสู่คนได้ ไม่ใช่โรคติดต่อ แต่เป็นโรคที่เกิดจากพฤติกรรมการการใช้ชีวิต ดังนั้นโรคกลุ่ม NCDs บางครั้งก็อาจจะเรียกว่า โรคที่เราทำขึ้น มาเองพฤติกรรมเสี ่ยงในการใช้ชีวิตที่เป็นสาเหตุของการป่วยโรค NCDs ชอบรับประทานอาหารไขมันสูง แป้ง น้ำตาล มากเกินความจำเป็น รับประทานอาหารรสเค็มจัด รับประทานผักและผลไม้น้อย กิจกรรมในแต่ละวันน้อย ไม่เพียงพอ ทำงานนั่งโต๊ะตลอดทั้งวัน ไม่ได้ออกกำลังกาย สูบบุหรี่เป็นประจำ ดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ มีความเครียดสะสม ไม่สามารจัดการความเครียดของตนเองได้ โรคกลุ่ม NCDs มีโรคอะไรบ้าง : โรคในกลุ่ม NCDs เป็นโรคที่เกิดจากนิสัยหรือพฤติกรรมการดำเนิน ชีวิต การกิน การนอน การพักผ ่อน การออกกำลังกาย และการทำงานต ่าง ๆ ดังนั้นโรคในกลุ ่มนี้จึงได้แก่ โรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง โรคหลอดเลือดหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง โรคไตเรื้อรัง โรคไขมันในเลือดสูง โรคมะเร็ง โรคทางพันธุกรรม โรคตับแข็ง และโรคสมองเสื่อม (อัลไซเมอร์) เป็นต้น ในกลุ่มโรค NCDs ที่พบมากในคนไทย ได้แก่ โรคความดันโลหิตสูง โรคเบาหวาน โรคหลอดเลือด หัวใจตีบตัน โรคหลอดเลือดสมอง โรคถุงลมโป่งพอง โรคมะเร็ง และโรคอ้วนลงพุง - โรคความดันโลหิตสูง เป็นโรคที่วัดระดับความดันโลหิตได้มากกว่าหรือเท่ากับ 140/90 mmHg - โรคเบาหวาน เป็นโรคเรื้อรังอีกโรคหนึ่ง เสี่ยงทำให้เกิดโรคหลอดเลือดหัวใจตีบ อัมพฤกษ์ อัมพาต ภาวะไตวายได้ - โรคหลอดเลือดหัวใจตีบตัน ทำให้เกิดกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดได้ ซึ่งอาจจะไม ่มีอาการเตือน มาก่อน พอมีอาการอาจทำให้มีอาการรุนแรง เสี่ยงต่อการเสียชีวิตได้ - โรคหลอดเลือดสมอง ถือว ่าเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับต้นๆของคนไทย โดยมักจะพบใน กลุ่มคนอายุมากกว่า 45 ปี และมักมีโรคร่วม เช่น โรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง พฤติกรรม การสูบบุหรี่จัด อาการที่ต้องสังเกต เช่น แขนขาอ่อนแรง ชาครึ่งซีก ปวดศีรษะเฉียบพลัน วูบแบบเฉียบพลัน - โรคอ้วนลงพุง ผู้ที่มีปัญหาอ้วนลงพุง มักจะมีความผิดปกติอื่น ๆ ร่วมด้วย เช่น ความดันโลหิตสูง น้ำตาลในเลือดสูง ไขมันในเลือดสูง ซึ่งเสี่ยงต่อการเป็นโรคเรื้อรังอื่น ๆ ตามมาได้

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 139 อ้วน-ผอม ประเมินอย่างไร : การคำนวณค่าดัชนีมวลกาย จะทำให้เราทราบถึงรูปร่างและสัดส่วน ว่าเป็นอย่างไร และหากมีค่าดัชนีมวลกายที่ไม่เหมาะสมก็จะมีความเสี่ยงต่อการเกิดโรคได้ โดยสามารถแปลผลค่า BMI ได้ดังนี้ - ค่า BMI < 18.5 แสดงถึง อยู่ในเกณฑ์น้ำหนักน้อยหรือผอม - ค่า BMI 18.5 - 22.90 แสดงถึง อยู่ในเกณฑ์ปกติ - ค่า BMI 23 - 24.90 แสดงถึง น้ำหนักเกิน - ค่า BMI 25 - 29.90 แสดงถึง โรคอ้วนระดับที่ 1 - ค่า BMI 30 ขึ้นไป แสดงถึง โรคอ้วนระดับที่ 2 ห่างไกลโรค NCDs ด้วย 3 อ 2 ส อาหาร : รับประทานอาหารรสชาติพอดี ไม่หวาน ไม่เค็ม ไม่มัน เลือกปรุงอาการด้วย ต้ม ตุ๋น นึ่ง อบ รับประทานผัก ผลไม้ที่รสไม่หวาน เนื้อสัตว์ไม่ติดมัน ในปริมาณที่ร่างกายต้องการต่อวัน อารมณ์ : ลดความเครียด หาวิธีผ่อนคลายความเครียด เช่น พักผ่อนให้เพียงพอ พูดคุยพบปะเพื่อน อ่านหนังสือ เล่นกีฬา ท่องเที่ยว ออกกำลังกาย : เพิ่มการเคลื่อนไหวร่างกาย เช่นการขึ้นลงบันได แทนการใช้ลิฟต์ การออกกำลังกาย เพื่อให้ได้ความแข็งแรงของหัวใจและหลอดเลือด คือการออกกำลังกายแบบแอโรบิกระดับปานกลาง 150 นาที ต่อสัปดาห์ หรืออย่างน้อย 30 นาที/วัน 5 วันต่อสัปดาห์ เช่นการเดิน การวิ่ง การปั่นจักรยาน ส : ลดดื่มสุรา หลีกเลี่ยงการดื่มหรือจำกัดปริมาณแอลกอฮอล์ที่จะดื่ม ส : งดสูบบุหรี่ สถานการณ์โรคไม่ติดต่อจังหวัดราชบุรี ปี 2565 โรคเบาหวาน จังหวัดราชบุรี มีอัตราผู้ป่วยเบาหวานต่อแสนประชากร ตั้งแต่ปี 2562 - 2565 จาก 7,029.35, 7,253.68, 7562.87 และ 7788.13 ตามลำดับ (จากข้อมูล HDC 31 ธ.ค. 2565) พบว่าอัตราผู้ป่วย โรคเบาหวานเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ในระดับอำเภอพบมากที่สุดได้แก่ อำเภอวัดเพลง, อำเภอโพธาราม และอำเภอ ดำเนินสะดวก (9,576.08, 8,557.85 และ 8,177.03 เรียงตามลำดับ) ส ่วนอัตราผู้ป ่วยเบาหวานรายใหม ่จาก กลุ่มเสี่ยงเบาหวาน ตั้งแต่ปี 2562, 2563 และ 2564 ผลงานเพิ่มขึ้นเล็กน้อย 2.36, 2.38 และ 2.02 ไม่ผ่านเกณฑ์ ที่กำหนดไว้ (เกณฑ์ปี 2564 น้อยกว่าเท่ากับร้อยละ 1.85) ในปี 2565 (1 ตุลาคม 2564 - 15 กรกฎาคม 2565) ผลงานการคัดกรองโรคเบาหวานในประชากรอายุ 35 ปีขึ้นไป ที่ยังไม่ป่วยด้วยโรคเบาหวานจำนวน 363,366 คน ได้รับการคัดกรอง จำนวน 329,144 คน คิดเป็นร้อยละ 90.58 พบกลุ ่มสงสัยป ่วยจำนวน 1,007 คน คิดเป็น ร้อยละ 0.31 ซึ่งจัดแผนติดตามกลุ่มสงสัยป่วยเบาหวาน ให้ได้รับการตรวจยืนยันวินิจฉัยโรคเบาหวานโดยการส่งตรวจ ระดับพลาสมากลูโคสหลังอดอาหารมากกว ่า 8 ชั ่วโมง(FPG)ทางห้องปฏิบัติการ ในสถานบริการสาธารณสุข ทางห้องปฏิบัติการโรงพยาบาลแม่ข่าย โรคความดันโลหิตสูง จังหวัดราชบุรี มีอัตราผู้ป ่วยความดันโลหิตสูงต ่อแสนประชากร ตั้งแต ่ปี 2562 - 2565 จาก 16,354.81, 16,859.75, 17,430.15 และ 17,665.57 ตามลำดับ (จากข้อมูล HDC 31 ธ.ค. 2565) พบว่าอัตราผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ในระดับอำเภอพบมากที่สุดได้แก่ อำเภอวัด เพลง, อำเภอดำเนินสะดวก และอำเภอเมือง (25,551.8, 20,300.7 และ 18,367 เรียงตามลำดับ) ส่วนอัตราผู้ป่วย

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 140 ความดันโลหิตสูงรายใหม่จากกลุ่มเสี่ยงโรคความดันโลหิตสูง ตั้งแต่ปี2562, 2563 และ 2564 ผลงานเพิ่มขึ้น เล็กน้อย 5.26, 5.36 และ 6.20 ในปี 2565 ผลงานการคัดกรองโรคความดันโลหิตสูงในประชากรอายุ 35 ปีขึ้นไป ที่ยังไม่ป่วยด้วยโรคความดันโลหิตสูง จำนวน 301,879 คน ได้รับการคัดกรอง จำนวน 273,216 คน คิดเป็นร้อยละ 90.51 พบ กลุ่มสงสัยป่วยจำนวน 5,738 คน คิดเป็นร้อยละ 2.1 ซึ่งจัดแผนติดตามกลุ่มสงสัยป่วยโรคความดัน โลหิตสูง ให้ได้รับการวัดความดันโลหิตที่บ้านซ้ำ ตามแนวทางการวัดความดันโลหิตที่บ้าน ภายใน 3 - 6 เดือน วัตถุประสงค์ในการดำเนินงาน 1. เพื่อควบคุมโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (โรคเบาหวาน, โรคความดันโลหิตสูง, โรคไขมันในหลอดเลือด, โรคหลอดเลือดสมอง และโรคหัวใจและหลอดเลือด) 2. เพื่อให้ประชาชนได้รับการคัดกรองตรวจสุขภาพ และรับทราบผลการตรวจสุขภาพโดยจำแนกเป็น กลุ่มปกติกลุ่มเสี่ยง และกลุ่มสงสัยป่วย 3. เพื่อให้ความรู้แก่ประชาชนในการจัดการปัจจัยเสี่ยงที่เป็นสาเหตุของโรคไม่ติดต่อ 4. เพื่อส่งเสริมให้ประชาชนปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเสี่ยงต่อการเป็นโรคไม่ติดต่อ เป้าหมายในการดำเนินงาน 1. ผู้รับผิดชอบงานด้านป้องกันควบคุมโรคไม่ติดต่อในหน่วยบริการทุกระดับ รพศ., รพท., รพช., สสอ., รพ.สต. ในจังหวัดราชบุรี ครอบคลุมทั้ง 10 อำเภอ 2. ประชาชนกลุ่มปกติกลุ่มเสี่ยง กลุ่มสงสัยป่วย และกลุ่มป่วย โรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง และโรคอ้วน ในจังหวัดราชบุรี ครอบคลุมทั้ง 10 อำเภอ วิธีการดำเนินงาน 1. กำหนดกรอบแนวทางการดำเนินงานการพัฒนาการป้องกันควบคุมโรคไม่ติดต่อ ปี 2565 เป้าหมาย : การป้องกันโรคและลดปัจจัยเสี่ยงด้านสุขภาพ 2. ประกาศมาตรการการคัดกรองและการตรวจติดตามภาวะสุขภาพตามกลุ่มวัย ประเด็นการกำกับติดตาม กลุ่มวัยทำงาน : (NCD : DM-HT) ➢ การตรวจติดตามยืนยันวินิจฉัยกลุ่มสงสัยป่วย โรคเบาหวาน มากกว่าร้อยละ 67 ➢ การตรวจติดตามยืนยันวินิจฉัยกลุ่มสงสัยป่วยโรคความดันโลหิตสูง มากกว่าร้อยละ 80 ➢ ร้อยละชุมชนผ่านเกณฑ์การดำเนินงาน “ชุมชนวิถีใหม่ห่างไกล NCDs”

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 141 มาตรการที่สำคัญ 1. การคัดกรองค้นหากลุ่มเสี่ยง/ภาวะแทรกซ้อน - คัดกรอง DM, HT ในกลุ่มประชาชนทั่วไป - คัดกรองภาวะแทรกซ้อนทาง ตา ไต (CKD)ตีบ (CVD) เท้า ในผู้ป่วย DM HT 2. กลุ่มเสี่ยง/กลุ่มสงสัยป่วยได้รับการจัดการปรับพฤติกรรมและเข้าถึงบริการ ดังนี้ - Pre DM และ BMI มากกว ่า 25 ได้รับคำแนะนำการป้องกันความเสี ่ยงและการปรับเปลี ่ยน พฤติกรรมเป้าหมายลดน้ำหนักและเพิ่มการเคลื่อนไหว ติดตาม 1, 2, 3 เดือน และ FPG - Pre HT เป้าหมายลดเกลือ-ไขมัน หยุดบุหรี่ เพิ่มผัก เพิ่มการเคลื่อนไหว และไม่เครียด ติดตาม BP 1, 2, 3 เดือน - ผู้ป ่วย DM HT ได้รับการปรับเปลี ่ยนพฤติกรรม ได้รับยาตามมาตรการรักษา คัดกรอง ภาวะแทรกซ้อน ทาง ตา ไต ตีบเท้า มีการติดตามประเมินผล - CKD stage3 ขึ้นไปได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิด กิจกรรมสำคัญ ได้แก่ ประเมินภาวะไตเสื่อมเป็น ระยะ ประเมินพฤติกรรมความพร้อมต่อการเปลี่ยนแปลง (Stage of change) ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเสี่ยงและ สร้างทักษะในการจัดการตนเอง จัดบริการดูแล รักษา ผู้ป ่วยโรค CKD ตามมาตรฐาน ด้วยทีมสหวิชาชีพ ตาม Service plan - ประเมิน CVD Risk ในผู้ป่วย DM HT และจัดบริการตามความเสี่ยง ผู้ที่มีความเสี่ยงตั้งแต่ 30% (CVD Risk ≥ 30%) ได้รับการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มข้น และได้รับการดูแลรักษาด้วยยาตามข้อบ่งชี้ 3. ลดพฤติกรรมเสี่ยง ในกลุ่มประชากร/สถานที่ทำงาน/สถานประกอบการ การดำเนินงานเชิงรุก สร้างเสริมสุขภาพ และป้องกันปัจจัยเสี่ยง/โรค โดยดำเนินการผ่านตำบลจัดการสุขภาพมี อสม. อสค. เป็นผู้นำ การจัดการสุขภาพ กิจกรรมสำคัญ ประกอบด้วย การสื ่อสาร/รณรงค์ เพื ่อสร้างกระแส การสื ่อสารเตือนภัย กำหนดมาตรการ สังคม /ข้อตกลงร่วม การสร้างสภาพแวดล้อม เช่น การจัดกิจกรรมและสถานที่ออกกำลังกาย 4. ระบบบริหารจัดการ การป้องกันควบคุมโรคและลดปัจจัยเสี่ยงด้านสุขภาพ โดยชุมชนเป็นฐานที่มี การดำเนินการเพื ่อจัดการโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง ในกลุ่มปกติ กลุ่มเสี่ยง และกลุ่มสงสัยป่วยต่อโรคเบาหวานและ ความดันโลหิตสูง แบบมีส่วนร่วมจากภาคี เครือข่ายหลายภาคส่วน ประกอบด้วย ภาคท้องถิ่น ภาคสาธารณสุข และภาคประชาชน เช่น องค์กรปกครอง ส่วนท้องถิ่น โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล อาสาสมัครสาธารณสุข ชุมชน/หมู่บ้าน และอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง โดยใช้กรอบแนวทางการป้องกันควบคุมโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง โดยใช้ชุมชนเป็น ฐาน (CBI NCDs) 5 ขั้นตอน ผนวกกับการใช้กลย ุทธ์การสร้างเสริมส ุขภาพตามกฎบัตรออตตาวา (Ottawa charter for health promotion) ทั้ง 5 ประเด็น ได้แก่ การสร้างมาตรการชุมชน/นโยบายสาธารณะ เพื่อสุขภาพแบบมีส่วนร่วม, การสร้างสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาพ, การสร้างความเข้มแข็งของชุมชน, การพัฒนา ทักษะส่วนบุคคล, และการปรับระบบบริการสุขภาพ ซึ่งจะส่งผลต่อความต่อเนื่องและยั่งยืน - รพศ. รพท. รพช. ผ่านเกณฑ์การประเมิน คลินิก NCD คุณภาพ 100 % และบูรณาการกับคลินิก ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมต่าง ๆ เพื่อเพิ่มคุณภาพบริการ

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 142 ส่วนที่ 1 การประเมินกระบวนการพัฒนาคุณภาพ NCD Clinic Plus แนวทางการประเมิน 6 องค์ประกอบ ดังนี้ - องค์ประกอบที่ 1 ทิศทาง และนโยบาย - องค์ประกอบที่ 2 ระบบสารสนเทศ - องค์ประกอบที่ 3 การปรับระบบ และกระบวนการบริการ - องค์ประกอบที่ 4 ระบบสนับสนุนการจัดการตนเอง - องค์ประกอบที่ 5 ระบบสนับสนุนการตัดสินใจ - องค์ประกอบที่ 6 การจัดบริการเชื่อมโยงชุมชน การค้นหาความเสี่ยง และประเมินโอกาสเสี่ยงให้แก่กลุ่มเสี่ยงและกลุ่มป่วย กลุ่มเสี่ยง กลุ่มป่วย 1) ประเมินปัจจัยเสี่ยง ได้แก่ ภาวะน้ำหนักเกินและอ้วน, แบบแผนการออกกำลังกาย, การสูบบุหรี่ (5A), ปัญหาการดื่ม สุรา (AUDIT), แบบแผนการ บริโภค, ความเครียด (ST5) 2) ค้นหาปัจจัยกำหนดต่อ โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง ของผู้รับบริการ (ถ้ามี) 1) ประเมินปัจจัยเสี่ยง ได้แก่ ภาวะน้ำหนักเกินและอ้วน, แบบแผนการออก กำลังกาย, การสูบบุหรี่ (5A), ปัญหาการดื่มสุรา (AUDIT), แบบแผนการ บริโภค, ความเครียด (ST5), โรคซึมเศร้า (2Q, 9Q), สุขภาพช่องปาก 2) ประเมินโอกาสเสี่ยงต่อการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือด (CVD Risk) 3) ประเมินโอกาสเสี่ยงต่อโรคไตเรื้อรัง 4) คัดกรองภาวะแทรกซ้อนตา ไต เท้า ในผู้ป่วยโรคเบาหวาน 5) ประเมิน Target Organ Damage (TOD) ในผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง 5. ระบบข้อมูล - ศูนย์ข้อมูลประชากรเป้าหมาย กลุ ่มเสี ่ยง ปัจจัยเสี ่ยง ข้อมูลป ่วย/ตาย ระดับรพ.สต. อำเภอ จังหวัด และระดับเขต - ข้อมูลชี้เป้ากลุ่มป่วย กลุ่มเสี่ยงเพื่อใช้ประกอบการดำเนินงานลดโรค NCDs - การเฝ้าระวังติดตามการดำเนินงานในระดับ รพ.สต., อำเภอ, จังหวัด และเขต

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 143 ผลการดำเนินงาน 1. ประชากร 35 ปีขึ้นไป ได้รับการคัดกรอง และเสี่ยงต่อโรคความดันโลหิตสูง เป้าหมาย ≥ร้อยละ 90 2. ประชากร 35 ปีขึ้นไป ได้รับการคัดกรอง และเสี่ยงต่อโรคเบาหวาน เป้าหมาย ≥ร้อยละ 90 อำเภอ เป้าหมาย คัดกรอง ร้อยละ ผลการคัดกรอง ปกติ ร้อยละ เสี่ยง ร้อยละ สงสัยป่วย ร้อยละ เมืองราชบุรี 68,758 59,174 86.06 52,451 88.64 4,864 8.22 1,715 2.9 จอมบึง 21,952 20,628 93.97 19,103 92.61 857 4.15 571 2.77 สวนผึ้ง 9,905 9,254 93.43 8,567 92.58 411 4.44 234 2.53 ดำเนินสะดวก 29,242 27,466 93.93 26,883 97.88 477 1.74 85 0.31 บ้านโป่ง 66,189 59,276 89.56 57,914 97.7 1,000 1.69 289 0.49 บางแพ 18,924 18,086 95.57 16,714 92.41 607 3.36 717 3.96 โพธาราม 51,274 46,742 91.16 43,942 94.01 1,751 3.75 949 2.03 ปากท่อ 43,154 38,928 90.21 36,861 94.69 1,089 2.80 888 2.28 วัดเพลง 3,622 3,411 94.17 2,369 69.45 761 22.31 267 7.83 บ้านคา 6,945 6,696 96.41 6,159 91.98 402 6 127 1.9 เจ็ดเสมียน 8,120 7,814 96.23 7,081 90.62 662 8.47 61 0.78 จังหวัดราชบุรี 299,676 270,660 90.32 251,853 93.05 12,648 4.67 5,563 2.06 เขต 1,784,157 1,567,092 87.83 1,441,772 92 90,546 5.78 30,899 1.97 ประเทศ 19,488,229 16,712,584 85.76 16,712,125 87.36 1,347,202 8.06 687,156 4.11 อำเภอ เป้าหมาย คัดกรอง ร้อยละ ผลการคัดกรอง ปกติ ร้อยละ เสี่ยง ร้อยละ สงสัยป่วย ร้อยละ เมืองราชบุรี 83,345 72,364 86.82 63,835 88.21 8,105 11.2 197 0.27 จอมบึง 26,359 24,961 94.7 23,715 95.01 943 3.78 51 0.2 สวนผึ้ง 11,584 10,757 92.86 9,763 90.76 825 7.67 33 0.31 ดำเนินสะดวก 37,148 35,107 94.51 28,147 80.17 6,904 19.67 26 0.07 บ้านโป่ง 77,460 70,066 90.45 68,105 97.2 1,791 2.56 102 0.15 บางแพ 22,039 21,121 95.83 20,493 97.03 584 2.77 13 0.06 โพธาราม 49,815 44,174 88.68 42,415 96.02 1,119 2.53 102 0.23 ปากท่อ 28,469 24,878 87.39 23,003 92.46 1,563 6.28 227 0.91 วัดเพลง 4,846 4,593 94.78 3,753 81.71 789 17.18 25 0.54 บ้านคา 8,697 8,209 94.39 7,679 93.54 403 4.91 28 0.34 เจ็ดเสมียน 10,180 9,235 90.72 8,124 87.97 1,058 11.46 13 0.14 จังหวัดราชบุรี 359,942 325,465 90.42 299,032 91.88 24,084 7.4 817 0.25 เขต 2,111,756 1,836,189 86.95 1,653,782 90.07 164,705 8.97 6,000 0.33 ประเทศ 22,595,196 19,297,989 85.41 16,712,125 86.6 2,306,796 11.95 146,015 0.76

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 144 3. ร้อยละการตรวจติดตามยืนยันวินิจฉัยกลุ่มสงสัยป่วยโรคความดันโลหิตสูง เป้าหมาย ≥ร้อยละ 80 อำเภอ รวมทั้งปีงบประมาณ จำนวนกลุ่มสงสัยป่วย โรคความดันโลหิตสูง (คน) [B] ได้รับการติดตาม เพื่อการวินิจฉัย ไม่นับซ้ำ(คน) [A] ร้อยละ [A/B]x100 ได้รับการติดตาม โดยทำ HBPM (คน) [A1] ร้อยละ [A1/B]x100 ได้รับการติดตาม โดยทำ OBPM( คน) [A2] ร้อยละ [A2/B]x100 เมือง 1,833 1474 80.41 846 46.15 1,066.00 58.16 จอมบึง 588 550 93.54 532 90.48 316 53.74 สวนผึ้ง 233 225 96.57 169 72.53 177 75.97 ดำเนินฯ 141 133 94.33 120 85.11 133 94.33 บ้านโป่ง 283 273 96.47 266 93.99 228 80.57 บางแพ 749 715 95.46 696 92.92 233 31.11 โพธาราม 901 755 83.80 710 78.80 285 31.63 ปากท่อ 682 666 97.65 366 53.67 651 95.45 วัดเพลง 271 250 92.25 232 85.61 148 54.61 บ้านคา 140 134 95.71 130 92.86 107 76.43 เจ็ดเสมียน 217 209 96.31 209 96.31 69 31.80 จังหวัด 6,038 5,384 89.17 4,276 70.82 3,413 56.53 เขต 33,440 30,235 90.42 22,199 66.38 23,226 69.46 ประเทศ 773,936 707,973 91.48 475,440 61.43 582,202 75.23 4. ร้อยละการตรวจติดตามยืนยันวินิจฉัยกลุ่มสงสัยป่วยโรคเบาหวาน เป้าหมาย ≥ร้อยละ 67 อำเภอ/เขต/ ประเทศ B หมายถึง จำนวนประชากร อายุ 35 ปี ขึ้นไป ในเขตรับผิดชอบ ที่ได้รับการคัดกรองโรคเบาหวาน และเป็น กลุ่มสงสัยป่วย โรคเบาหวาน A หมายถึง จำนวนประชากรสงสัยป่วยโรคเบาหวานอายุ 35 ปี ขึ้นไป ในเขตรับผิดชอบได้รับการตรวจยืนยันโดยการตรวจระดับ พลาสมากลูโคสหลังอดอาหารมากกว่า 8 ชั่วโมง (FPG) ทางห้องปฏิบัติการ ในสถานบริการสาธารณสุข ภายในปีงบประมาณ 180 วัน % เมือง 197 157 79.7 จอมบึง 91 79 86.81 สวนผึ้ง 39 38 97.44 ดำเนิน 30 25 83.33 บ้านโป่ง 104 95 91.35 บางแพ 14 14 100 โพธาราม 121 110 90.91 ปากท่อ 273 144 52.75 วัดเพลง 36 31 86.11 บ้านคา 38 34 89.47 เจ็ดเสมียน 13 10 76.92 จังหวัด 956 737 77.09 เขต 7,740 5,087 65.72 ประเทศ 183,504 129,753 70.71

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 145 5. ร้อยละของผู้ป่วยเบาหวานที่ได้รับการตรวจภาวะแทรกซ้อนทางตา เป้าหมาย ≥ร้อยละ 60 6. ร้อยละของผู้ป่วยเบาหวานที่ได้รับการตรวจภาวะแทรกซ้อนทางตา เป้าหมาย ≥ร้อยละ 80 อำเภอ ผู้ป่วยที่อยู่ในเขตรับผิดชอบ Typearea 1, 3 จำนวนผู้ป่วย (B1) ได้รับการตรวจ (A1) % ผลปกติ ผลผิดปกติ เมืองราชบุรี 13,794 3,079 22.32 3,056 23 จอมบึง 3,471 2,282 65.74 2,279 3 สวนผึ้ง 1,377 520 37.76 506 14 ดำเนินสะดวก 5,953 2,550 42.84 2,376 174 บ้านโป่ง 11,057 3,537 31.99 3,533 4 บางแพ 3,060 832 27.19 768 64 โพธาราม 7,880 489 6.21 343 146 ปากท่อ 3,633 2,045 56.29 2,007 38 วัดเพลง 884 472 53.39 461 11 บ้านคา 1,058 229 21.64 222 7 เจ็ดเสมียน 1,923 431 22.41 183 248 จังหวัด 54,090 16,466 30.44 15,734 732 เขต 311,668 102,989 33.04 94,891 8,098 ประเทศ 3,326,303 1,516,958 45.60 1,457,763 59,195 อำเภอ ผู้ป่วยที่อยู่ในเขตรับผิดชอบ Typearea 1, 3 จำนวนผู้ป่วย (B1) ได้รับการตรวจ (A1) % ผลปกติ ผลผิดปกติ เมืองราชบุรี 13,794 4,924 36 4,075 1,020 จอมบึง 3,471 1,481 43 1,187 329 สวนผึ้ง 1,377 848 62 811 58 ดำเนินสะดวก 5,953 2,364 40 1,193 1,214 บ้านโป่ง 11,057 3,127 28 3,067 145 บางแพ 3,060 900 29 787 143 โพธาราม 7,880 1,933 24.53 1,699 792 ปากท่อ 3,633 2,011 55 1,725 292 วัดเพลง 884 526 60 480 68 บ้านคา 1,058 410 39 403 77 เจ็ดเสมียน 1,923 843 43.84 809 207 จังหวัด 54,090 19,367 35.81 16,236 4,345 เขต 311,668 106,213 34 88,980 19,442 ประเทศ 3,326,315 1,280,842 38.51 1,084,114 243,075

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 146 7. ร้อยละของผู้ป ่วยเบาหวาน ความดันโลหิตสูงที ่ขึ้นทะเบียนได้รับการประเมินโอกาสเสี ่ยง ต่อโรคหัวใจและหลอดเลือด (CVD Risk) เป้าหมาย ≥ร้อยละ 90 หรือคัดกรองเพิ่มขึ้น 2.5 ต่อปี อำเภอ/เขต/ประเทศ B หมายถึง จำนวนผู้ป่วยเบาหวาน ความดันโลหิตสูง ที่ขึ้นทะเบียนและอยู่ ในพื้นที่รับผิดชอบ ที่ยังไม่ป่วยด้วย CVD A หมายถึง จำนวนผู้ป่วยเบาหวาน ความดันโลหิตสูง ที่ขึ้น ทะเบียนและอยู่ในพื้นที่รับผิดชอบที่ยังไม่ป่วยด้วย CVD ได้รับการ ประเมินโอกาสเสี่ยงต่อการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือด (CVD Risk) ร้อยละ เมืองราชบุรี 10,595 7,883 74.4 จอมบึง 3,350 2,993 89.34 สวนผึ้ง 1,329 1,206 90.74 ดำเนินสะดวก 5,114 4,217 82.46 บ้านโป่ง 8,008 5,318 66.41 บางแพ 1,997 1,611 80.67 โพธาราม 5,036 4,239 84.17 ปากท่อ 3,672 2,949 80.31 วัดเพลง 781 666 85.28 บ้านคา 1,046 886 84.7 เจ็ดเสมียน 1,341 1,081 80.61 จังหวัด 42,269 33,049 78.19 เขต 232,492 182,500 78.5 ประเทศ 2,527,118 2,005,389 79.35 8. ร้อยละของผู้ป่วยเบาหวานที่ได้รับการตรวจภาวะแทรกซ้อนทางเท้า เป้าหมาย ≥ร้อยละ 60 อำเภอ ผู้ป่วยที่อยู่ในเขตรับผิดชอบ Typearea 1,3 จำนวนผู้ป่วย (B1) ได้รับการตรวจ (A1) % ผลปกติ ผลผิดปกติ เมืองราชบุรี 13,794 5,285 38.31 5,258 27 จอมบึง 3,471 2,257 65.02 2,252 5 สวนผึ้ง 1,377 664 48.22 664 0 ดำเนินสะดวก 5,953 4,007 67.31 3,894 113 บ้านโป่ง 11,057 3,986 36.05 3,924 62 บางแพ 3,060 847 27.68 843 4 โพธาราม 7,880 6,103 77.45 6,058 45 ปากท่อ 3,633 2,118 58.3 2,023 95 วัดเพลง 884 447 50.57 447 0 บ้านคา 1,058 231 21.83 229 2 เจ็ดเสมียน 1923 1261 65.57 1232 29 จังหวัด 54,090 27,206 50.30 26,824 382 เขต 311,668 133,786 42.93 130,726 3,060 ประเทศ 3,326,303 1,650,126 49.61 1,586,426 63,700

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 147 9. อัตราป่วยรายใหม่ของโรคเบาหวานต่อแสนประชากร เป้าหมาย ลดลงจากปีที่ผ่านมา อำเภอ B หมายถึง จำนวนประชากรทะเบียน ราษฎร์ทั้งหมดทุกกล่มอายุ A หมายถึง จำนวนผู้ป่วยโรคเบาหวาน รายใหม่ในปีงบประมาณ อัตราต่อแสน (A/B)X100,000 2564 2565 2564 2565 2564 2565 เมืองราชบุรี 201,137 201,260 1,030 1,187 512.09 589.78 จอมบึง 64,660 64,948 369 368 570.68 566.61 สวนผึ้ง 53,896 54,200 161 227 298.72 418.82 ดำเนินสะดวก 91,645 90,968 544 474 593.59 521.06 บ้านโป่ง 171,962 171,514 1,183 1,304 687.94 760.29 บางแพ 44,533 44,373 308 383 691.62 863.14 โพธาราม 110,862 110,520 904 713 815.43 645.13 ปากท่อ 67,836 67,839 306 389 451.09 573.42 วัดเพลง 12,162 12,129 85 99 698.9 816.23 บ้านคา 25,286 25,300 95 109 375.7 430.83 เจ็ดเสมียน 25,333 25228 202 213 797.38 844.30 จังหวัด 869,312 868,279 5,187 5,466 596.68 629.52 เขต 5,139,712 5,333,538 29,173 32,655 567.6 612.26 ประเทศ 65,551,170 65,732,967 321,667 347,293 490.71 528.34 10. อัตราป่วยรายใหม่ของโรคความดันโลหิตสูงต่อแสนประชากร เป้าหมาย ลดลงจากปีที่ผ่านมา อำเภอ/เขต/ประเทศ B หมายถึง จำนวนประชากรทะเบียน ราษฎร์ทั้งหมดทุกกล่มอายุ A หมายถึง จำนวนผู้ป่วยโรคความดัน โลหิตสูง รายใหม่ในปีงบประมาณ อัตราต่อแสน (A/B)X100,000 2564 2565 2564 2565 2564 2565 เมืองราชบุรี 201,137 201,260 2,579 2,860 1,282.21 1,421.05 จอมบึง 64,660 64,948 934 970 1,444.48 1,493.5 สวนผึ้ง 53,896 54,200 520 619 964.82 1,142.07 ดำเนินสะดวก 91,645 90,968 1,615 912 1,762.23 1,002.55 บ้านโป่ง 171,962 171,514 2,205 2,863 1,282.26 1,669.25 บางแพ 44,533 44,373 916 826 2,056.9 1,861.49 โพธาราม 110,862 110,520 1,688 1,730 1,522.61 1,565.33 ปากท่อ 67,836 67,839 822 931 1,211.75 1,372.37 วัดเพลง 12,162 12,129 314 273 2,581.81 2,250.8 บ้านคา 25,286 25,300 337 350 1,332.75 1,383.4 เจ็ดเสมียน 25,333 25,228 478 435 1,886.87 1,724.27 จังหวัด 869,312 868,279 12,408 12,769 1,427.34 1,470.61 เขต 5,139,712 5,333,538 66,036 69,247 1,284.82 1,298.33 ประเทศ 65,083,814 65,732,967 737,338 716,811 1,132.91 1,090.49

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 148 11. ร้อยละของผู้ที่มีความดันโลหิต ≥ 180/110 มิลลิเมตรปรอท จากการคัดกรอง ได้รับการวินิจฉัย ปัญหา อุปสรรค ข้อเสนอแนะ และแนวทางการแก้ไข การดำเนินงานในชุมชน การแก้ไข สถานการณ์ระบาดของโรค COVID-19 ทำให้ชุมชนเร่ง ดำเนินการป้องกันควบคุมการแพร่ระบาดโรค COVID19 ส ่งผลกระทบต ่อการตรวจติดตามกลุ ่มสงสัยป ่วย โรคเบาหวาน และโรคความดันโลหิตสูงล่าช้า - ปรับวิธีการติดตามดังนี้ *กลุ่มสงสัยป่วยเบาหวาน จนท.ปฐมภูมิ ลงพื้นที่ สีเขียว เจาะเลือดส่งโรงพยาบาลโดยกลุ่มเป้าหมาย ไม่ต้องเดินทางไปที่โรงพยาบาลแม่ข่าย ผู้รับผิดชอบงาน NCD ไปปฏิบัติงานป้องกันควบคุมโรค COVID-19 ซ ึ ่งเป็นภ าวะฉ ุกเฉินท างสาธ ารณสุข ที ่กำหนดเป็นความสำคัญลำดับแรก ๆ จึงไม ่สามารถ ปฏิบัติงานได้ตามแผน ในระหว ่างที ่เป็นพื้นที ่สีแดงเฝ้าระวังติดตาม สถานการณ์ของกลุ ่มเป้าหมายในพื้นที ่ และเมื่อ เปลี่ยนเป็นสีเหลือง และเขียวให้ กลับมาปฏิบัติงาน ป้องกันควบคุมโรคไม ่ติดต ่อและสนับสนุนตามที่ ผู้รับผิดชอบร้องขอ ได้แก่ การขยายเวลาเก็บผลงาน, การประสานกับผู้ที่เกี่ยวข้อง เป็นต้น อำเภอ จำนวนผู้ที่มี ความดันโลหิต มากกว่า 180/110 มม.ปรอท ทั้งหมด (คน) A1 ร้อยละ [A/B]x100 จำนวนผู้ที่มีความดันโลหิตมากกว่า 180/110 มม.ปรอท ได้รับการวินิจฉัย ภายในวัน(คน) [A1] ร้อยละ [A1/B]x100 ภายใน 1-7 วัน (คน) [A2] ร้อยละ [A2/B]x100 ภายใน ปีงบประมาณ (คน) [A2] ร้อยละ [A2/B]x100 เมือง 74 10 13.51 1 1.35 1 1.35 8 10.81 จอมบึง 31 5 16.13 1 3.23 0 0 4 12.9 สวนผึ้ง 13 4 30.77 0 0 0 0 4 30.77 ดำเนิน 10 3 30 3 30 0 0 0 0 บ้านโป่ง 18 16 88.89 0 0 1 5.56 15 83.33 บางแพ 32 2 6.25 0 0 0 0 2 6.25 โพธาราม 53 2 3.77 0 0.00 0 0.00 2 3.77 ปากท่อ 43 8 18.6 1 2.33 2 4.65 5 11.63 วัดเพลง 6 2 33.33 0 0 1 16.67 1 16.67 บ้านคา 9 0 0 0 0 0 0 0 0 เจ็ดเสมียน 11 1 9.09 0 0.00 0 0.00 1 9.09 จังหวัด 300 53 17.67 6 2.00 5 1.67 42 14.00 เขต 1,727 329 19.05 39 2.26 56 3.24 234 13.55 ประเทศ 40,189 6,674 16.61 1,164 2.90 622 1.55 4,888 12.16

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 149 สรุปรายงานการสำรวจปริมาณโซเดียมในอาหารด้วยเครื่องวัดปริมาณโซเดียม (Salt Meter) จังหวัดราชบุรี พ.ศ. 2565 บทสรุปผู้บริหาร สืบเนื่องจากวิถีการดำรงชีวิตและพฤติกรรมการบริโภคอาหารของคนไทย นิยมรับประทานอาหาร นอกบ้าน และพึ่งพาอาหารสำเร็จรูปมากขึ้น อาหารสำเร็จที่วางจำหน่ายมักมีปริมาณโซเดียมสูง ทำให้ร่างกายได้รับ ปริมาณโซเดียมเกินความต้องการ จนเกิดโรคต่าง ๆ เช่น ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ โรคไต เป็นต้น ร้านอาหาร ร้านสะดวกซื้อ ตลาดนัด และ Street Food เป็นที่นิยมเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว เนื่องจากเป็นการสะดวกสบายให้แก่ ผู้บริโภคในยุคที่เปลี่ยนไปปัจจุบันนี้ กลุ ่มโรค NCDs (Noncommunicable Diseases หรือโรคไม ่ติดต ่อ) ยังคงเป็นปัญหาสุขภาพ อันดับหนึ่งของโลกทั้งในมิติของจำนวนการเสียชีวิตและภาระโรคโดยรวม โดยประเทศไทย มีอัตราการเสียชีวิตจาก กลุ่มโรคไม่ติดต่อยังคงเป็นปัญหาสุขภาพอันดับหนึ่งของประชาชนไทยทั้งในแง่ภาระโรคและอัตราการเสียชีวิต อัตราการเสียชีวิตก ่อนวัยอันควร (30 - 69 ปี) จากโรคไม ่ติดต ่อที ่สำคัญ ประกอบด้วย โรคหลอดเลือดสมอง, โรคหัวใจขาดเลือด, โรคเบาหวาน, ภาวะความดันโลหิตสูง และโรคทางเดินหายใจอุดกั้นเรื้อรัง มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ตั้งแต่ปีพ.ศ. 2557 ถึงปีพ.ศ. 2559 หลังจากนั้นมีแนวโน้มลดลงเล็กน้อยและคงที่ในปีพ.ศ. 2561 โดยโรคหลอด เลือดสมองมีอัตราการเสียชีวิตก่อนวัยอันควรสูงที่สุดเท่ากับ 44.3 รายต่อประชากรแสนคน และอัตราการเสียชีวิต ก่อนวัยอันควรด้วยโรคหลอดเลือดสมองในผู้ชายสูงกว่าเพศหญิง การขับเคลื่อนการดำเนินงานเฝ้าระวังและลดการบริโภคเกลือและโซเดียมจังหวัดราชบุรี เพื่อพัฒนา กลยุทธ์การลดการบริโภคเกลือและโซเดียมระดับจังหวัดแบบการมีส ่วนร ่วมของเครือข ่ายภาคส ่วนต ่าง ๆ (Comprehensive Approach) ประกอบด้วยมาตรการสำคัญได้แก่ การสำรวจปริมาณโซเดียมในอาหารด้วย เครื่องวัดปริมาณโซเดียม (Salt Meter) การจัดทำข้อมูลสำหรับการเฝ้าระวังและการติดตาม การปรับลดปริมาณ โซเดียมในอาหาร การสร้างความรู้และความตระหนักถึงความเสี่ยงอันตรายต่อสุขภาพสำหรับประชาชน และ นโยบายการจัดสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อการสร้างสุขภาพดี จัดทำแผนบูรณาการแนวทางการดำเนินงานตามมาตรการ ลดเกลือและโซเดียม สำหรับองค์กร 4 Setting (ร้านอาหาร สถานที ่ทำงาน สถานประกอบการ ชุมชน) ตามยุทธศาสตร์การลดการบริโภคเกลือและโซเดียมในประเทศไทย พ.ศ. 2559 - 2568 “SALTS” ยุทธศาสตร์ ลดเค็ม-ลดโรคให้แก ่อำเภอต ่าง ๆ S (Stakeholder Network) การสร้าง พัฒนา และขยายภาคีเครือข ่าย ความร ่วมมือ A (Awareness) การเพิ ่มความรู้ความตระหนัก และเสริมทักษะให้ประชาชน ชุมชน ผู้ผลิต/ ผู้ประกอบการ บุคลากรวิชาชีพที ่เกี ่ยวข้อง และผู้กำหนดนโยบาย L (Legislation and Environmental Reform) การปรับเปลี่ยนสิ่งแวดล้อมเพื่อให้เกิดการผลิต ปรับปรุง เปลี่ยนแปลง และเกิดผลิตภัณฑ์ที่มีโซเดียมต่ำ รวมทั้งเพิ่มทางเลือกและช่องทางการเข้าถึงอาหารที่ปริมาณโซเดียมต่ำ T (Technology and Innovation) การพัฒนางานวิจัยและองค์ความรู้ และการนำสู่การปฏิบัติS (Surveillance, Monitoring and Evaluation) การพัฒนาระบบเฝ้าระวัง ติดตาม และประเมินผล

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 150 บทนำ ประเทศไทยมีทรัพยากรธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์จนสามารถเป็นผลิตอาหารเลี้ยงคนทั้งในและนอก ประเทศได้ในอันดับต้น ๆ ของโลก แต ่กลับประสบปัญหาทุพโภชนาการ ทั้งการขาดสารอาหารและการได้รับ สารอาหารเกินความต้องการของร่างกาย เป้าหมายของการผลิตอาหารในปัจจุบันจึงต้องพัฒนาไปสู่การผลิตอาหาร ที่เหมาะสมกับพฤติกรรมการบริโภคและวิถีชีวิตที ่เปลี ่ยนไป จากสถิติทั่วโลกและประเทศไทย พบว่า ปัจจุบัน มีการบริโภคอาหารที่มีรสเค็มเพิ่มมากขึ้น โดยพบว่าการได้รับปริมาณเกลือโซเดียมเฉลี่ยต่อคนสูงกว่าค่าปริมาณ เกลือโซเดียมที่กำหนดให้ควรได้รับเกลือไม ่เกินวันละ 1 ช้อนชา หรือมีโซเดียมไม ่เกินวันละ 2,000 มิลลิกรัม แต่ค่าเฉลี่ยของคนไทย คือ บริโภคเกลือประมาณวันละ 2 ช้อนชา ได้รับโซเดียมต่อวันมากกว่า 4,000มิลลิกรัม โดยยังไม่รวมโซเดียมจากอาหารอื่น ๆ การได้รับโซเดียมที่มากกว่าปริมาณที่แนะนำจะทำให้เกิดปัญหาทางสุขภาพ ตามมา การเกิดโรคไม่ติดต่อเรื้อรังที่สำคัญคือพฤติกรรมการบริโภคอาหารที่ไม่เหมาะสมทำให้ร่างกายได้รับ สารอาหารบางอย่างมากเกินความต้องการ โดยหลักฐานทางวิชาการในปัจจุบันนี้ยืนยันว่าการบริโภคเกลือโซเดียม มากเกินความต้องการมีความสัมพันธ์ต่อการเกิดโรคความดันโลหิตสูง โรคไต และโรคหลอดเลือดสมอง และเพิ่ม ความรุนแรงของโรคเบาหวาน จากการสำรวจปริมาณเกลือและโซเดียมที่คนไทยบริโภค ในปี พ.ศ. 2563 พบว่า คนไทยบริโภคเกลือและโซเดียมเฉลี่ย วันละ 3,635.6 มิลลิกรัม ทั้งนี้พบว่าประชาชนภาคกลางบริโภคเกลือและ โซเดียมมากถึงวันละ 3,315.8 มิลลิกรัม ซึ่งถือว่าเกินกว่าที่องค์การอนามัยโลกกำหนด คือไม่เกินวันละ 2,000 มิลลิกรัมหรือ 1 ช้อนชา ทั้งนี้ส่วนใหญ่ได้รับโซเดียมจากการเติมเครื่องปรุงรสประกอบอาหารมากถึงร้อยละ 71 โดยแหล่งโซเดียมที่ครัวเรือนคนไทยนิยมใช้กันมาก 5 ลำดับแรก คือ น้ำปลา ซีอิ๊วขาว เกลือ กะปิ และซอสหอย นางรม จากสถานการณ์ความรุนแรงและภาระโรคจากโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง และปัญหาการบริโภคเกลือและ โซเดียม องค์การอนามัยโลกจึงได้กำหนดให้การลดการบริโภคเกลือและโซเดียมเป็น 1 ใน 9 เป้าหมายใน การควบคุมปัญหาหาโรคไม ่ติดต ่อเรื้อรัง โดยกำหนดให้ลดการบริโภคเกลือและโซเดียมลงร้อยละ 30 ภายใน พ.ศ. 2568 เพื่อลดภาระโรคและลดค ่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาลทั้งในระดับบุคคล ครอบครัว และประเทศ “โครงการขับเคลื ่อนการดำเนินงานเฝ้าระวังและลดการบริโภคเกลือและโซเดียม” เกิดขึ้นเนื ่องจากปัญหา โรคไม ่ติดต ่อเรื้อรังเป็นปัญหาสุขภาพที ่สำคัญระดับโลกและระดับประเทศซึ ่งนับวันจะทวีความรุนแรงขึ้น เป็นสาเหตุหลักของการเสียชีวิตก่อนวัยอันควร เช่นเดียวกับจังหวัดราชบุรีที่พบว่ามีผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง 17,430 ราย, โรคหัวใจและหลอดเลือด 3,233 ราย, โรคหลอดเลือดสมอง 2,138 ราย และโรคไตวาย 5,360 ราย วิธีการสำรวจ 1. สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 5 จังหวัดราชบุรี ประสานงานและจัดทำหนังสือขอความร่วมมือ มายังสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดราชบุรี เพื่อจัดเก็บข้อมูลตัวอย่างอาหารไม่น้อยกว่า 5,000 ตัวอย่าง 2. สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 5 ราชบุรี, ศูนย์อนามัยที่ 5 ราชบุรี, สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด ราชบุรี โดยกองโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค จัดประชุมเพื่อชี้แจงแนวทางการดำเนินงานและพัฒนาศักยภาพ เจ้าหน้าที่สาธารณสุข ผ่านระบบออนไลน์ ให้หน่วยบริการสุขภาพในจังหวัดราชบุรีที่เป็นผู้เก็บรวบรวมข้อมูล

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 151 ตัวอย ่างอาหารกลุ ่มเป้าหมายได้แก ่ นักโภชนาการ, Case managerโรงพยาบาล, Project manager และ ผู้รับผิดชอบชุมชนวิถีใหม่ห่างไกล NCD ครอบคลุมทั้ง 10 อำเภอ 2.1 การสอบเทียบเครื่องมือ (Calibrate) ก่อนนำไปใช้งาน 2.2 วิธีการวัดปริมาณโซเดียมในอาหารด้วยเครื่องวัดความเค็ม (Salt Meter) 2.3 การติดตั้ง Application สำหรับการบันทึกข้อมูลลง Smartphone 2.4 การบันทึกข้อมูลตัวอย่างอาหารและผลการตรวจความเค็มด้วย Mobile: Thai Salt Survey Mobile 2.5 กำหนดให้ใช้เครื ่องวัดความเค็ม (Salt Meter) ที ่ได้รับการสนับสนุนจากกรมควบคุมโรค สำหรับตรวจวัดปริมาณโซเดียมคลอไรด์ในอาหารเท่านั้น 3.ช ่องทางการกำกับติดตามข้อมูลการสำรวจ กำหนดให้ติดตามความก้าวหน้าผ ่านเว็บไซต์ https://ncdsaltsurvey.in.th/websalt ผลการสำรวจ สารบัญตาราง ตารางที่ 1 จำนวนและร้อยละตัวอย่างได้รับการตรวจปริมาณโซเดียมจำแนกตาม รูปแบบการผลิต รายอำเภอ จังหวัดราชบุรี พ.ศ. 2565 ตารางที่ 2 จำนวนและร้อยละตัวอย่างได้รับการตรวจปริมาณโซเดียมจำแนกตาม แหล่งที่มาของอาหาร รายอำเภอ จังหวัดราชบุรี พ.ศ. 2565 ตารางที่ 3 จำนวนและร้อยละตัวอย่างได้รับการตรวจปริมาณโซเดียมจำแนกตาม กลุ่มอาหาร รายอำเภอ จังหวัดราชบุรี พ.ศ. 2565 ตารางที่ 4 จำนวนและร้อยละตัวอย่างอาหารตามระดับปริมาณโซเดียมและ รูปแบบการผลิต จังหวัดราชบุรี พ.ศ. 2565 ตารางที่ 5 จำนวนและร้อยละตัวอย่างอาหารตามระดับปริมาณโซเดียมและ แหล่งที่มาของอาหาร จังหวัดราชบุรี พ.ศ. 2565 ตารางที่ 6 จำนวนและร้อยละตัวอย่างอาหารตามระดับปริมาณโซเดียมและ กลุ่มอาหาร จังหวัดราชบุรี พ.ศ. 2565 ตารางที่ 7 ค่าเฉลี่ยปริมาณโซเดียม (มิลลิกรัม) ในอาหารตัวอย่าง จำแนกตาม รูปแบบการผลิต จังหวัดราชบุรี พ.ศ. 2565 ตารางที่ 8 ค่าเฉลี่ยปริมาณโซเดียม (มิลลิกรัม) ในอาหารตัวอย่าง จำแนกตาม แหล่งที่มาของอาหาร จังหวัดราชบุรี พ.ศ. 2565 ตารางที่ 9 ค่าเฉลี่ยปริมาณโซเดียม (มิลลิกรัม) ในอาหารตัวอย่าง จำแนกตาม กลุ่มอาหาร จังหวัดราชบุรี พ.ศ. 2565

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 152 ตารางที่ 1 จำนวนและร้อยละตัวอย่างได้รับการตรวจปริมาณโซเดียมจำแนกตามรูปแบบการผลิต รายอำเภอ จังหวัดราชบุรี พ.ศ. 2565 อำเภอ อาหารปรุงเองที่บ้าน n (%) อาหารปรุงเองที่อื่น ๆ n (%) ซื้อ /ได้รับอาหารปรุงสำเร็จ n (%) รวม n (%) จอมบึง 233 (79.79) 14 (4.79) 45 (15.41) 292 ดำเนินสะดวก 419 (50) 44 (5.25) 375 (44.75) 838 บางแพ 142 (69.95) 30 (14.78) 31 (15.27) 203 บ้านคา 143 (47.51) 88 (29.24) 70 (23.26) 301 บ้านโป่ง 180 (43.80) 86 (20.92) 145 (35.28) 411 ปากท่อ 172 (54.78) 33 (10.51) 109 (34.71) 314 โพธาราม 36 (80) 2 (4.44) 7 (15.56) 45 เมือง 325 (49.85) 30 (4.60) 297 (45.55) 652 วัดเพลง 26 (12.94) 2 (1.0) 173 (86.07) 201 สวนผึ้ง 259 (86.91) 5 (1.68) 34 (11.41) 298 รวม (%) 1,935 (54.43) 334 (9.40) 1,286 (36.17) 3,555 อธิบายตารางที่ 1 จากการสำรวจพบว่า ตัวอย่างอาหารที่ได้รับการตรวจปริมาณโซเดียม ส่วนใหญ่ เป็นอาหารปรุงเองที่บ้าน คิดเป็นร้อยละ 54.43 รองลงมาคืออาหารปรุงสำเร็จ ร้อยละ 36.17 และอาหารปรุงเอง จากที่อื่น ๆ ร้อยละ 9.40 ตามลำดับ

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 153 ตารางที่ 2 จำนวนและร้อยละตัวอย่างได้รับการตรวจปริมาณโซเดียมจำแนกตามแหล่งที่ได้มาของอาหาร รายอำเภอ จังหวัดราชบุรีพ.ศ. 2565 อำเภอ บ้าน หอพัก อพาตเมนต์ สถานที่พัก n (%) โรงเรียน สถานที่ ศึกษา มหาวิทยาลัย n (%) ร้านอาหาร /Food Center /ร้านอาหารใน ห้าง n (%) ร้านอาหาร ริมทาง Street Food n (%) ร้านอาหาร ในตลาด /แผงลอย ในตลาด n (%) ภัตตาคาร /โรงแรม n (%) รถเร่ /รถเข็น ขายอาหาร เคลื่อนที่ n (%) สถานที่อื่น ๆ n (%) รวม n (%) จอมบึง 148 (50.68) 2 (0.68) 83 (28.42) 16 (5.48) 33 (11.30) 1 (0.34) 9 (3.08) 292 ดำเนิน สะดวก 343 (40.93) 11 (1.26) 113 (12.91) 97 (11.09) 237 (27.09) 5 (0.57) 32 (3.66) 838 บางแพ 36 (17.73) 65 (31.71) 2 (0.98) 23 (11.22) 1 (0.49) 3 (1.46) 73 (35.61) 203 บ้านคา 108 (35.88) 84 (26.33) 33 (10.34) 65 (20.38) 1 (0.31) 2 (0.63) 8 (2.51) 301 บ้านโป่ง 117 (28.47) 67 (15.58) 63 (14.65) 78 (18.14) 4 (0.93) 82 (19.07) 411 ปากท่อ 150 (47.77) 2 (0.60) 45 (13.47) 27 (8.08) 44 (13.17) 1 (0.30) 5 (1.50) 40 (11.98) 314 โพธาราม 10 (22.22) 2 (4.35) 1 (2.17) 3 (6.52) 1 (2.17) 28 (60.87) 45 เมือง 213 (32.67) 78 (11.27) 83 (11.99) 46 (6.65) 147 (21.24) 19 (2.75) 66 (9.54) 652 วัดเพลง 23 (11.44) 38 (18.72) 4 (1.97) 129 (63.55) 1 (0.49) 6 (2.96) 201 สวนผึ้ง 272 (91.28) 3 (0.99) 4 (1.32) 6 (1.98) 3 (0.99) 10 (3.30) 298 รวม (%) 1,420 (39.94) 93 (2.50) 583 (15.68) 293 (0.08) 765 (20.57) 3 (0.08) 44 (1.18) 354 (0.10) 3,555 อธิบายตารางที่ 2 จากการสำรวจพบว่า แหล่งที่มาของตัวอย่างอาหาร จากบ้าน หอพัก อพาร์ต เมนท์ สถานที่พัก เป็นแหล่งอาหารที่ได้รับการตรวจปริมาณโซเดียมมากที่สุด ร้อยละ 39.94 รองลงมาคือตัวอย่าง อาหารจาก ร้านอาหารในตลาด/แผงลอยในตลาด ร้อยละ 20.57 และร้านอาหาร/Food Center/ร้านอาหารใน ห้าง เป็นแหล่งที่มาของตัวอย่างอาหารที่ได้รับการตรวจปริมาณโซเดียมมากที่สุดเป็นลำดับที่ 3 คิดเป็นร้อยละ 15.68 ส ่วนแหล ่งที ่มาของตัวอย ่างอาหารได้รับการตรวจปริมาณโซเดียมที ่เก็บตัวอย ่างอาหารน้อยที ่สุดคือ ภัตตาคาร/โรงแรม และร้านอาหารริมทาง Street Food โดยตัวอย่างอาหารจากทั้งสองแหล่ง คิดเป็นร้อยละ 0.08 อีกทั้งพบว ่าการเก็บตัวอย ่างอาหารเพื ่อตรวจปริมาณโซเดียมในบางอำเภอไม ่ครอบคลุมในแหล ่งอาหารจาก โรงเรียน สถานที่ศึกษา มหาวิทยาลัย และภัตตาคาร โรงแรม

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 154 ตารางที่ 3 จำนวนตัวอย่างได้รับการตรวจปริมาณโซเดียมจำแนกตามกลุ่มอาหาร รายอำเภอ จังหวัดราชบุรีพ.ศ. 2565 อำเภอ อาหาร ประเภท ต้ม n (%) อาหาร ประเภท ก๋วยเตี๋ยว n (%) อาหาร ประเภท ก๋วยจั๊บ n (%) อาหาร ประเภท ผัด n (%) อาหาร ประเภท แกงมี กะทิ ไม่ใส่ เครื่องแกง n (%) อาหาร ประเภท แกงมี กะทิใส่ เครื่องแกง n (%) อาหาร ประเภท แกงไม่มี กะทิใส่ เครื่อง แกง n (%) อาหาร ประเภท ต้มยำ n (%) อาหาร ประเภท ส้มตำ n (%) อาหาร ยำ /พล่า n (%) อาหาร ประเภท ลาบ n (%) อาหาร ประเภท น้ำพริก - เครื่อง จิ้ม n (%) อาหาร ประเภท อื่น ๆ n (%) รวม n (%) จอมบึง 66 (22.6) 31 (10.6) 9 (3.1) 25 (8.6) 3 (1.0) 21 (7.2) 32 (11.0) 12 (4.1) 10 (3.4) 5 (1.7) 4 (1.4) 13 (4.5) 61 (20.9) 292 ดำเนิน สะดวก 173 (20.6) 95 (11.3) 10 (1.2) 173 (20.6) 22 (2.6) 67 (8.0) 83 (9.9) 45 (5.4) 18 (2.1) 28 (3.3) 10 (1.2) 32 (3.8) 82 (9.8) 838 บางแพ 36 (17.7) 22 (10.8) 3 (1.5) 54 (26.6) 2 (1.0) 8 (3.9) 16 (7.9) 10 (4.9) 3 (1.5) 5 (2.5) 2 (1.0) 9 (4.4) 33 (16.3) 203 บ้านคา 28 (9.3) 53 (17.6) 2 (0.7) 51 (16.9) 8 (2.7) 21 (7.0) 23 (7.6) 19 (6.3) 17 (5.6) 16 (5.3) 9 (3.0) 23 (7.6) 31 (10.3) 301 บ้านโป่ง 77 (18.7) 41 (10.0) 4 (1.0) 111 (27.0) 6 (1.5) 51 (12.4) 59 (14.4) 15 (3.6) 1 (0.2) 6 (1.5) 4 (1.0) 20 (4.9) 16 (3.9) 411 ปากท่อ 52 (16.6) 35 (11.1) 6 (1.9) 57 (18.2) 5 (1.6) 33 (10.5) 30 (9.6) 12 (3.8) 8 (2.5) 4 (1.3) 4 (1.3) 11 (3.5) 57 (18.2) 314 โพ ธาราม 9 (20) 1 (2.2) 20 (44.4) 1 (2.2) 4 (8.9) 2 (4.4) 2 (4.4) 1 (2.2) 2 (4.4) 3 (6.7) 45 เมือง 121 (18.6) 107 (16.4) 3 (0.5) 96 (14.7) 10 (1.5) 48 (7.4) 54 (8.3) 28 (4.3) 11 (1.7) 13 (2.0) 9 (1.4) 34 (5.2) 118 (18.1) 652 วัดเพลง 52 (25.9) 30 (14.9) 4 (2.0) 28 (13.9) 9 (4.5) 37 (18.4) 26 (12.9) 3 (1.5) 7 (3.5) 2 (1.0) 3 (1.5) 201 สวนผึ้ง 47 (15.8) 9 (3.0) 64 (21.5) 8 (2.7) 19 (6.4) 35 (11.7) 11 (3.7) 1 (0.3) 13 (4.4) 6 (2.0) 39 (13.1) 46 (15.4) 298 รวม (%) 661 (18.6) 424 (11.9) 41 (1.2) 679 (19.1) 74 (2.1) 309 (8.7) 360 (10.1) 157 (4.4) 69 (1.9) 98 (2.8) 48 (1.4) 185 (5.2) 450 (12.7) 3,555 อธิบายตารางที่ 3 พบว่า ตัวอย่างอาหารที่ตรวจปริมาณโซเดียม 3,555 ตัวอย่าง จำแนกเป็นอาหาร 13 ประเภท โดยประเภทกลุ่มอาหารที่ได้รับการตรวจมากที่สุด คืออาหารประเภทผัด ร้อยละ 19.1 รองลงมาคือ อาหารประเภทต้ม ร้อยละ 18.6 และอาหารประเภทอื ่น ๆ ร้อยละ 12.7 ตามลำดับ ส ่วนประเภทอาหารที่ เก็บตัวอย่างตรวจปริมาณโซเดียมน้อยที่สุด 3 ลำดับ คืออาหารประเภทก๋วยจั๊บ ร้อยละ 1.2 อาหารประเภทลาบ ร้อยละ 1.4 และอาหารประเภทส้มตำ ร้อยละ 1.9 ตามลำดับ

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 155 การแบ ่งระดับโซเดียมคลอไรด์ในอาหารจากเครื ่องตรวจวัด Salt Meter มี 3 ระดับ ตาม ความเหมาะสมในการรับประทาน 1. ระดับปลอดภัย ระดับโซเดียมคลอไรด์ ต่ำกว่าหรือเท่ากับ 0.7 mg% หรือ มีปริมาณโซเดียมน้อย กว่า 275 มิลลิกรัม ในอาหาร 100 มิลลิลิตร 2. ระดับเริ่มเค็ม ระดับโซเดียมคลอไรด์ อยู ่ระหว ่าง 0.71 - 0.90 mg% หรือ มีปริมาณโซเดียม ระหว่าง 275 - 354 มิลลิกรัม ในอาหาร 100 มิลลิลิตร 3. ระดับเค็มมาก ระดับโซเดียมคลอไรด์ ตั้งแต่ 0.91 - 2.0 mg% หรือ มีปริมาณโซเดียมมากกว่า 354 มิลลิกรัม ในอาหาร 100 มิลลิลิตร ผลระดับปริมาณโซเดียมคลอไรด์ในอาหารประเภทต่าง ๆ พบดังนี้ ตารางที่ 4 จำนวนและร้อยละตัวอย่างอาหารตามระดับปริมาณโซเดียมและรูปแบบการผลิต จังหวัดราชบุรี พ.ศ. 2565 รูปแบบ การผลิต ระดับปลอดภัย n (%) ระดับเริ่มเค็ม n (%) ระดับเค็มมาก n (%) รวม n (%) ระดับ NaCl < = 0.7 mg% ระดับ NaCl 0.71 - 0.90 mg% ระดับ NaCl 0.91 - 1.50 mg% ระดับ NaCl 1.51 - 2.0 mg% อาหารปรุงเอง ที่บ้าน 885 (45.74) 379 (19.59) 421 (21.76) 250 (12.92) 1,935 อาหารปรุงเอง ที่อื่น ๆ 130 (38.92) 93 (27.84) 70 (20.96) 41 (12.28) 334 ซื้อ/ได้รับ อาหารปรุง สำเร็จ 463 (36.0) 262 (20.37) 330 (25.66) 231 (17.96) 1,286 รวม 1,478 (41.58) 734 (20.65) 821 (23.09) 522 (14.68) 3,555 อธิบายตารางที่ 4 1. อาหารปรุงเองที ่บ้าน จำนวน 1,935 ตัวอย ่าง มีระดับปริมาณโซเดียมอยู ่ในระดับปลอดภัย (NaCl < = 0.7 mg%) 885 ตัวอย ่าง คิดเป็นร้อยละ 45.74 มีระดับปริมาณโซเดียมอยู ่ในระดับเริ ่มเค็ม (NaCl 0.71 - 0.90 mg%) 379 ตัวอย่าง คิดเป็นร้อยละ 19.59 และมีระดับปริมาณโซเดียมอยู่ในระดับเค็มมาก 671 ตัวอย ่าง แบ ่งเป็น ระดับ NaCl 0.91 - 1.50 mg% จำนวน 421 ตัวอย ่าง คิดเป็นร้อยละ 21.76 และ ระดับ NaCl 1.51 - 2.0 mg% จำนวน 250 ตัวอย่าง คิดเป็นร้อยละ 12.92 2. อาหารปรุงเองที ่อื ่น ๆ จำนวน 334 ตัวอย ่าง มีระดับปริมาณโซเดียมอยู ่ในระดับปลอดภัย (NaCl < = 0.7 mg%) 130 ตัวอย ่าง คิดเป็นร้อยละ 38.92 มีระดับปริมาณโซเดียมอยู ่ในระดับเริ ่มเค็ม (NaCl 0.71 - 0.90 mg%) 93 ตัวอย่าง คิดเป็นร้อยละ 27.84 และมีระดับปริมาณโซเดียมอยู่ในระดับเค็มมาก 111 ตัวอย ่าง แบ ่งเป็น ระดับ NaCl 0.91 - 1.50 mg% จำนวน 70 ตัวอย ่าง คิดเป็นร้อยละ 20.96 และ ระดับ NaCl 1.51 - 2.0 mg% จำนวน 41 ตัวอย่าง คิดเป็นร้อยละ 12.28

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 156 3. ซื้อ /ได้รับอาหารปรุงสำเร็จ จำนวน 1,286 ตัวอย่าง มีระดับปริมาณโซเดียมอยู่ในระดับปลอดภัย (NaCl < = 0.7 mg%) 463 ตัวอย ่าง คิดเป็นร้อยละ 41.58 มีระดับปริมาณโซเดียมอยู ่ในระดับเริ ่มเค็ม (NaCl 0.71 - 0.90 mg%) 262 ตัวอย่าง คิดเป็นร้อยละ 20.37 และมีระดับปริมาณโซเดียมอยู่ในระดับเค็มมาก 561 ตัวอย ่าง แบ ่งเป็น ระดับ NaCl 0.91 - 1.50 mg% จำนวน 330 ตัวอย ่าง คิดเป็นร้อยละ 25.66 และ ระดับ NaCl 1.51 - 2.0 mg% จำนวน 231 ตัวอย่าง คิดเป็นร้อยละ 17.96 จากตารางที่ 4 พบว ่า ตัวอย ่างอาหารที ่ตรวจปริมาณโซเดียม จำนวน 3555 ตัวอย ่าง มีปริมาณ โซเดียมอยู่ในระดับปลอดภัย ร้อยละ 41.58 และตัวอย่างอาหารที่ตรวจโซเดียมพบอยู่ในระดับเค็มมาก มีจำนวน มากกว่าระดับเริ่มเค็ม ตารางที่ 5 จำนวนและร้อยละตัวอย่างอาหารตามระดับปริมาณโซเดียและแหล่งที่มาของอาหาร จังหวัดราชบุรี พ.ศ. 2565 แหล่งที่ได้มาของอาหาร ระดับปลอดภัย n (%) ระดับเริ่มเค็ม n (%) ระดับเค็มมาก n (%) รวม ระดับ NaCl n (%) <= 0.70 mg% ระดับ NaCl 0.71 - 0.90 mg% ระดับ NaCl 0.91 - 1.50 mg% ระดับ NaCl 1.51 - 2.0 mg% บ้าน หอพัก อพาตเมนท์ สถานที่พัก 656 (46.20) 247 (17.39) 313 (22.04) 204 (14.37) 1,420 โรงเรียน สถานที่ศึกษา มหาวิทยาลัย 35 (37.63) 25 (26.88) 23 (24.73) 10 (10.75) 93 ร้านอาหาร /Food Center /ร้านอาหาร ในห้าง 206 (35.33) 123 (21.10) 164 (28.13) 90 (15.44) 583 ร้านอาหารริมทาง Street Food 106 (36.18) 66 (22.53) 80 (27.30) 41 (13.99) 293 ร้านอาหารในตลาด /แผงลอยในตลาด 254 (33.20) 190 (24.84) 171 (22.35) 150 (19.61) 765 ภัตตาคาร /โรงแรม 2 (66.67) 1 (33.33) 3 รถเร่ /รถเข็นขายอาหาร เคลื่อนที่ 17 (38.64) 5 (11.36) 12 (27.27) 10 (22.73) 44 สถานที่อื่น ๆ 202 (57.06) 77 (21.75) 58 (16.38) 17 (4.80) 354 รวม 1,478 (40.31) 734 (20.02) 821 (22.39) 522 (14.24) 3,555

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 157 อธิบายตารางที่ 5 จากการสำรวจปริมาณโซเดียมในอาหาร พบอาหารที ่มีปริมาณโซเดียมอยู ่ใน ระดับปลอดภัย (NaCl 0 - 0.70 Mg%) จำนวน 1,478 ตัวอย่าง คิดเป็นร้อยละ 40.31 พบอาหารที่มีปริมาณ โซเดียมอยู่ในระดับเริ่มเค็ม (NaCl 0.71 -0.90 Mg%) จำนวน 734 ตัวอย่าง คิดเป็นร้อยละ 20.02 พบอาหารที่มี ปริมาณโซเดียมอยู่ในระดับเค็มมาก (NaCl 0.91 -1.50 Mg%) จำนวน 821 ตัวอย่าง คิดเป็นร้อยละ 22.36 และ พบอาหารที ่มีปริมาณโซเดียมอยู ่ในระดับเค็มมาก (NaCl 1.51 - 2.00 Mg%) จำนวน 522 ตัวอย ่าง คิดเป็น ร้อยละ 14.24 ของจำนวนตัวอย่างทั้งหมด ตารางที่6 จำนวนและร้อยละตัวอย่างอาหารตามระดับปริมาณโซเดียมและกลุ่มอาหาร จังหวัดราชบุรี พ.ศ. 2565 กลุ่มอาหาร ระดับปลอดภัย n (%) ระดับเริ่มเค็ม n (%) ระดับเค็มมาก n (%) รวม ระดับ NaCl n (%) <= 0.70 mg% ระดับ NaCl 0.71 - 0.90 mg% ระดับ NaCl 0.91 - 1.50 mg% ระดับ NaCl 1.51 - 2.0 mg% อาหารประเภทต้ม 249 (37.67) 151 (22.84) 166 (25.11) 95 (14.37) 661 อาหารประเภท ก๋วยเตี๋ยว 139 (32.78) 93 (21.93) 120 (28.30) 72 (16.98) 424 อาหารประเภทก๋วยจั๊บ 17 (41.46) 5 (12.20) 13 (31.71) 6 (14.63) 41 อาหารประเภทผัด 344 (50.66) 136 (20.03) 136 (20.03) 63 (9.28) 679 อาหารประเภทแกง มีกะทิไม่ใส่เครื่องแกง 33 (44.59) 20 (27.03) 15 (20.27) 6 (8.11) 74 อาหารประเภทแกง มีกะทิใส่เครื่องแกง 121 (39.16) 56 (18.12) 82 (26.54) 50 (16.18) 309 อาหารประเภทแกง ไม่มีกะทิใส่เครื่องแกง 106 (29.44) 80 (22.22) 89 (24.72) 85 (23.61) 360 อาหารประเภทต้มยำ 57 (36.31) 33 (21.02) 41 (26.11) 26 (16.56) 157 อาหารประเภทส้มตำ 26 (37.68) 23 (33.33) 14 (20.29) 6 (8.70) 69 อาหารยำ/พล่า 39 (39.80) 14 (14.29) 19 (19.39) 26 (26.53) 98 อาหารประเภทลาบ 20 (41.67) 9 (18.75) 10 (20.83) 9 (18.75) 48 อาหารประเภท น้ำพริก-เครื่องจิ้ม 80 (43.24) 37 (20.00) 41 (22.16) 27 (14.59) 185 อื่น ๆ 247 (54.89) 77 (17.11) 75 (16.67) 51 (11.33) 450 รวม 1,478 (41.58) 734 (20.65) 821 (23.09) 522 (14.68) 3,555

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 158 อธิบายตารางที ่ 6 จากการตรวจปริมาณโซเดียมในตัวอย ่างอาหาร จำนวน 3,555 ตัวอย ่าง จากอาหาร 13 ประเภท พบว่ามีระดับปริมาณโซเดียมอยู่ในระดับปลอดภัย ร้อยละ 41.58 ปริมาณโซเดียมอยู่ใน ระดับเริ่มเค็ม ร้อยละ 20.65 และปริมาณโซเดียมอยู่ในระดับเค็มมาก ร้อยละ 37.77 (NaCl 0.91 - 1.50 mg%) ร้อยละ 23.09 และ (NaCl 1.51 - 2.0 mg%) ร้อยละ 14.68 โดยกลุ่มอาหารที ่มีปริมาณโซเดียมอยู ่ในระดับ เค็มมาก ได้แก ่อาหารประเภทแกงไม ่มีกะทิใส ่เครื ่องแกง ร้อยละ 48.33 รองลงมาคืออาหารประเภทก๋วยจั๊บ ร้อยละ 46.34 และอาหารประเภทยำ/พล่า ร้อยละ 45.92 ตารางที่ 7 ค่าเฉลี่ยปริมาณโซเดียม (มิลลิกรัม) ในอาหารตัวอย่าง จำแนกตามรูปแบบการผลิต จังหวัดราชบุรี พ.ศ. 2565 รูปแบบการผลิต จำนวน ตัวอย่าง ค่าต่ำสุด (mg.) ค่าสูงสุด (mg.) ค่าเฉลี่ย (mg.) ค่าเบียนเบน มาตรฐาน (mg.) อาหารปรุงเองที่บ้าน 1,935 3.93 786 328.65 189.65 อาหารปรุงเองที่อื่น ๆ 334 11.79 778.14 350.84 175.61 ซื้อ /ได้รับอาหารปรุงสำเร็จ 1,286 3.93 786 370.89 195.96 หมายเหตุ 1. ระดับปลอดภัย ระดับโซเดียมคลอไรด์ต่ำกว่าหรือเท่ากับ 0.7 mg% หรือ มีปริมาณโซเดียมน้อยกว่า 275 มิลลิกรัม ในอาหาร 100 มิลลิลิตร 2. ระดับเริ่มเค็ม ระดับโซเดียมคลอไรด์อยู่ระหว่าง 0.71 - 0.90 mg% หรือ มีปริมาณโซเดียระหว่าง 275 - 354 มิลลิกรัม ในอาหาร 100 มิลลิลิตร 3. ระดับเค็มมาก ระดับโซเดียมคลอไรด์ตั้งแต่ 0.91 - 2.0 mg% หรือ มีปริมาณโซเดียมมากกว่า 354 มิลลิกรัม ในอาหาร 100 มิลลิลิตร อธิบาย จากการสำรวจปริมาณโซเดียมในอาหารตัวอย่าง 3,555 ตัวอย่าง แบ่งตามรูปแบบการผลิต 1. อาหารปรุงเองที่บ้าน จำนวน 1,935 ตัวอย่าง มีปริมาณโซเดียมเฉลี่ย 328.65 มิลลิกรัม 2. อาหารปรุงเองที่อื่น ๆ จำนวน 334 ตัวอย่าง มีปริมาณโซเดียมเฉลี่ย 350.84 มิลลิกรัม 3. ซื้อหรือได้รับอาหารปรุงสำเร็จ จำนวน 1,286 ตัวอย่าง มีปริมาณโซเดียมเฉลี่ย 370.89 มิลลิกรัม

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 159 ตารางที่ 8 ค่าเฉลี่ยปริมาณโซเดียม (มิลลิกรัม) ในอาหารตัวอย่าง จำแนกตามแหล่งที่มาของอาหาร จังหวัดราชบุรี พ.ศ. 2565 แหล่งที่ได้มาของอาหาร จำนวน ตัวอย่าง ค่าต่ำสุด ค่าสูงสุด ค่าเฉลี่ย ค่าเบียนเบน มาตรฐาน บ้าน หอพัก อพาตเมนท์ สถานที่พัก 1,420 3.93 786 337.52 194.74 โรงเรียน สถานที่ศึกษา มหาวิทยาลัย 93 51.09 766.35 334.55 186.73 ร้านอาหาร /Food Center /ร้านอาหารในห้าง 583 3.93 778.14 359.92 190.93 ร้านอาหารริมทาง Street Food 293 11.79 778.14 359.80 189.06 ร้านอาหารในตลาด /แผงลอยในตลาด 765 31.44 786 381.35 191.35 ภัตตาคาร /โรงแรม 3 58.95 322.26 179.47 133.06 รถเร่ /รถเข็นขายอาหารเคลื่อนที่ 44 7.86 746.7 387.73 208.15 สถานที่อื่น ๆ 354 39.3 770.28 268.66 155.17 หมายเหตุ 1. ระดับปลอดภัย ระดับโซเดียมคลอไรด์ต่ำกว่าหรือเท่ากับ 0.7 mg% หรือ มีปริมาณโซเดียมน้อยกว่า 275 มิลลิกรัม ในอาหาร 100 มิลลิลิตร 2. ระดับเริ่มเค็ม ระดับโซเดียมคลอไรด์อยู่ระหว่าง 0.71 - 0.90 mg% หรือ มีปริมาณโซเดียระหว่าง 275 - 354 มิลลิกรัม ในอาหาร 100 มิลลิลิตร 3. ระดับเค็มมาก ระดับโซเดียมคลอไรด์ตั้งแต่ 0.91 - 2.0 mg% หรือ มีปริมาณโซเดียมมากกว่า 354 มิลลิกรัม ในอาหาร 100 มิลลิลิตร อธิบาย จากการหาค่าเฉลี่ยปริมาณโซเดียมในอาหารตัวอย่าง จำแนกตามแหล่งที่มาของอาหาร พบ 3 อันดับแรกที่มีค่าเฉลี่ยปริมาณโซเดียมสูงที่สุดคือ 1. รถเร่/รถเข็นขายอาหารเคลื่อนที่ จำนวน 44 ตัวอย่าง ค่าเฉลี่ยปริมาณโซเดียม 387.73 มิลลิกรัม 2. ร้านอาหารในตลาด/แผงลอยในตลาด จำนวน 765 ตัวอย่าง ค่าเฉลี่ยปริมาณโซเดียม 381.35 มิลลิกรัม 3. ร้านอาหาร/Food Center/ร้านอาหารในห้าง จำนวน 583 ตัวอย ่าง ค ่าเฉลี ่ยปริมาณโซเดียม 359.92 มิลลิกรัม จะพบว่าแหล่งที่มาของตัวอย่างอาหารทั้ง 3 อันดับที่พบปริมาณโซเดียมสูง คือสถานที่จำหน่าย อาหารสำหรับผู้บริโภคทั้งสิ้น

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 160 ตารางที่ 9 ค่าเฉลี่ยปริมาณโซเดียม (มิลลิกรัม) ในอาหารตัวอย่าง จำแนกตามกลุ่มอาหาร จังหวัดราชบุรี พ.ศ. 2565 กลุ่มอาหาร จำนวน ตัวอย่าง ค่าต่ำสุด ค่าสูงสุด ค่าเฉลี่ย ค่าเบียนเบน มาตรฐาน อาหารประเภทต้ม 661 39.3 778.14 360.23 178.00 อาหารประเภทก๋วยเตี๋ยว 424 39.3 786.00 382.64 182.97 อาหารประเภทก๋วยจั๊บ 41 66.81 719.19 351.87 187.20 อาหารประเภทผัด 679 7.86 786 302.17 177.48 อาหารประเภทแกงมีกะทิไม่ใส่ เครื่องแกง 74 39.3 746.70 320.24 165.29 อาหารประเภทแกงมีกะทิไม่ใส่ เครื่องแกง 309 3.93 786.00 367.07 192.39 อาหารประเภทแกงไม่มีกะทิใส่ เครื่องแกง 360 47.16 786.00 405.78 198.04 อาหารประเภทต้มยำ 157 3.93 766.35 366.69 192.73 อาหารประเภทส้มตำ 69 39.3 766.35 328.52 170.15 อาหารยำ /พล่า 98 43.23 786.00 390.51 230.31 อาหารประเภทลาบ 48 39.3 766.35 348.21 217.99 อาหารประเภทน้ำพริก-เครื่องจิ้ม 185 7.86 778.14 340.21 203.16 อื่น ๆ 450 3.93 786.00 286.15 195.36 หมายเหตุ 1. ระดับปลอดภัย ระดับโซเดียมคลอไรด์ต่ำกว่าหรือเท่ากับ 0.7 mg% หรือ มีปริมาณโซเดียมน้อยกว่า 275 มิลลิกรัม ในอาหาร 100 มิลลิลิตร 2. ระดับเริ่มเค็ม ระดับโซเดียมคลอไรด์อยู่ระหว่าง 0.71 - 0.90 mg% หรือ มีปริมาณโซเดียระหว่าง 275 - 354 มิลลิกรัม ในอาหาร 100 มิลลิลิตร 3. ระดับเค็มมาก ระดับโซเดียมคลอไรด์ตั้งแต่ 0.91 - 2.0 mg% หรือ มีปริมาณโซเดียมมากกว่า 354 มิลลิกรัม ในอาหาร 100 มิลลิลิตร อธิบาย จากการหาค่าเฉลี่ยปริมาณโซเดียมในอาหารตัวอย่าง จำแนกตามกลุ่มอาหาร พบ 3 อันดับ แรกที่มีค่าเฉลี่ยปริมาณโซเดียมสูงที่สุดคือ 1. อาหารประเภทแกงไม่มีกะทิใส่เครื่องแกง จำนวนตัวอย่าง 360 ตัวอย่างค่าเฉลี่ยปริมาณโซเดียม 405.78 มิลลิกรัม 2. อาหารยำ/พล่า จำนวนตัวอย่าง 98 ตัวอย่าง ค่าเฉลี่ยปริมาณโซเดียม 390.51 มิลลิกรัม

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 161 3. อาหารประเภทก๋วยเตี๋ยว จำนวนตัวอย่าง 424 ตัวอย่างค่าเฉลี่ยปริมาณโซเดียม 382.64 มิลลิกรัม จะพบว่าตัวอย่างอาหารที่ได้จากทั้งสามอันดับมีปริมาณโซเดียมที่สูง หากมีการบริโภคในปริมาณมากและต่อเนื่อง อาจมีผลกระทบต่อสุขภาพได้ อภิปรายผล จังหวัดราชบุรี ดำเนินการสำรวจปริมาณโซเดียมในอาหารด้วยเครื ่องวัดปริมาณโซเดียม (Salt Meter) เก็บรวบรวมตัวอย่างอาหาร โดยเจ้าหน้าที่สาธารณสุขในสถานบริการในจังหวัด จำนวน 81 แห่งโดย ใช้เครื่องวัดความเค็ม (Salt Meter) ที่ได้รับการสนับสนุนจากกรมควบคุมโรค สำหรับวัดปริมาณ โซเดียมคลอไรด์ ในอาหาร และบันทึกข้อมูลตัวอย่างอาหารและผลการตรวจความเค็มด้วย Mobile: Thai Salt Survey ได้ข้อมูลที่ มีความสมบูรณ์จำนวน 3,555 ตัวอย่าง ผลการสำรวจปริมาณโซเดียมในอาหารจังหวัดราชบุรี โดยจัดสรรตัวอย ่างอาหารตาม Side รายอำเภอภายใต้สถานการณ์การแพร่ระบาดโควิด-19 พบว่าอำเภอดำเนินสะดวก มีการสำรวจปริมาณโซเดียม ในอาหารมากที่สุด 838 ตัวอย่าง รองลงมา คืออำเภอเมืองราชบุรี 652 ตัวอย่าง และอำเภอบ้านโป่ง 411 ตัวอย่าง ตามลำดับ ในอำเภอขนาดเล็ก พบว่าอำเภอปากท่อ, อำเภอบ้านคา, อำเภอสวนผึ้ง, อำเภอจอมบึง, อำเภอบางแพ และอำเภอวัดเพลง มีผลการสำรวจปริมาณโซเดียมในตัวอย่างอาหารได้ตามเป้าหมาย เมื่อมีการจำแนกตามตาม รูปแบบการผลิต แหล่งที่ได้มาของอาหาร และกลุ่มอาหาร พบรูปแบบการผลิต อาหารปรุงเองที่บ้าน มากที่สุด จำนวน 1935 ตัวอย่าง (ร้อยละ 54.43) รองลงมาคือ ซื้อ/ได้รับอาหารปรุงสำเร็จ จำนวน 1286 ตัวอย่าง (ร้อยละ 36.17) และอาหารปรุงเองที่อื่น ๆ จำนวน 334 ตัวอย่าง (ร้อยละ 9.40) หากจำแนกตามแหล่งที่ได้มาของอาหาร พบว่า แหล่งที่ได้มาของอาหารสูงสุด 3 อันดับแรกมามาจากบ้าน หอพัก อพาตเมนท์สถานที่พัก จำนวน 1420 ตัวอย่าง (ร้อยละ 39.94) รองลงมาคือ จากร้านอาหารในตลาด/แผงลอยในตลาด จำนวน 765 ตัวอย่าง (ร้อยละ 20.57) และจากร้านอาหาร/Food Center/ร้านอาหารในห้าง จำนวน 583 ตัวอย ่าง (ร้อยละ 15.68) ส่วนการจำแนกตามกลุ่มอาหาร พบว่าตัวอย่างอาหารที่ได้รับการตรวจหาปริมาณโซเดียมมากสุด 3 อันดับแรก ได้แก่ อาหาร ประเภทผัด จำนวน 679 ตัวอย่าง (ร้อยละ 19.1) รองลงมาคือ อาหารประเภทต้ม จำนวน 661 ตัวอย่าง (ร้อยละ 18.6) และอาหารประเภทอื่น ๆ จำนวน 450 ตัวอย่าง (ร้อยละ 12.7) ผลการวัดปริมาณโซเดียมในอาหาร จากเครื ่องตรวจวัด Salt Meter ตามความเหมาะสมใน การรับประทาน 3 ระดับได้แก่ การแบ่งระดับโซเดียมคลอไรด์ในอาหารจากเครื่องตรวจวัด Salt Meter มี 3 ระดับ ตามความเหมาะสมในการรับประทาน 1. ระดับปลอดภัย ระดับโซเดียมคลอไรด์ ต่ำกว่าหรือเท่ากับ 0.7 mg% หรือ มีปริมาณโซเดียมน้อยกว่า 275 มิลลิกรัม ในอาหาร 100 มิลลิลิตร 2. ระดับเริ ่มเค็ม ระดับโซเดียมคลอไรด์ อยู ่ระหว ่าง 0.71 - 0.90 mg% หรือ มีปริมาณโซเดียม ระหว่าง 275 - 354 มิลลิกรัม ในอาหาร 100 มิลลิลิตร 3. ระดับเค็มมาก ระดับโซเดียมคลอไรด์ ตั้งแต่ 0.91 - 2.0 mg% หรือ มีปริมาณโซเดียมมากกว่า 354 มิลลิกรัม ในอาหาร 100 มิลลิลิตร

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 162 จากการหาค่าเฉลี่ยปริมาณโซเดียมในอาหารตัวอย่าง จำแนกตามแหล่งที่มาของอาหาร พบ 3 อันดับ แรกที่มีค่าเฉลี่ยปริมาณโซเดียมสูงที่สุดคือ 1. รถเร่/รถเข็นขายอาหารเคลื่อนที่ จำนวน 44 ตัวอย่าง ค่าเฉลี่ยปริมาณโซเดียม 387.73 มิลลิกรัม 2. ร้านอาหารในตลาด/แผงลอยในตลาด จำนวน 765 ตัวอย่าง ค่าเฉลี่ยปริมาณโซเดียม 381.35 มิลลิกรัม 3.ร้านอาหาร/Food Center/ร้านอาหารในห้าง จำนวน 583 ตัวอย ่าง ค ่าเฉลี ่ยปริมาณโซเดียม 359.92 มิลลิกรัม จะพบว่าแหล่งที่มาของตัวอย่างอาหารทั้งสามอันดับที่พบปริมาณโซเดียมสูง คือสถานที่จำหน่าย อาหารสำหรับผู้บริโภคทั้งสิ้น การหาค ่าเฉลี ่ยปริมาณโซเดียมในอาหารตัวอย ่าง จำแนกตามกลุ ่มอาหาร พบ 3 อันดับแรก ที่มีค่าเฉลี่ยปริมาณโซเดียมสูงที่สุดคือ 1. อาหารประเภทแกงไม่มีกะทิใส่เครื่องแกง จำนวนตัวอย่าง 360 ตัวอย่างค่าเฉลี่ยปริมาณโซเดียม 405.78 มิลลิกรัม 2. อาหารยำ/พล่า จำนวนตัวอย่าง 98 ตัวอย่าง ค่าเฉลี่ยปริมาณโซเดียม 390.51 มิลลิกรัม 3. อาหารประเภทก๋วยเตี๋ยว จำนวนตัวอย่าง 424 ตัวอย่างค่าเฉลี่ยปริมาณโซเดียม 382.64 มิลลิกรัม จะพบว่าตัวอย่างอาหารที่ได้จากทั้งสามอันดับมีปริมาณโซเดียมที่สูง หากมีการบริโภคในปริมาณมากและต่อเนื่อง อาจมีผลกระทบต่อสุขภาพได้ สาเหตุการเกิดโรคไม ่ติดต ่อเรื้อรังมาจากพฤติกรรมการบริโภคที ่ไม ่เหมาะสม โดยเฉพาะ การบริโภคเกลือและโซเดียมเกิน 2,000 มิลลิกรัมต่อวัน ซึ่งเกินกว่าที่องค์การอนามัยโลกกำหนด ทำให้ประชาชน ในจังหวัดราชบุรีเจ็บป ่วยด้วยโรคไม ่ติดต ่อเรื้อรัง เป็นสาเหตุเสียชีวิตก ่อนวัยอันควร การขาดงาน การขาด ประสิทธิภาพขณะทำงาน เกิดความพิการ การสูญเสียโอกาสในการถูกจ้างงานเนื่องจากการเจ็บป่วย และยังรวมถึง ภาระค่าใช้จ่ายสำหรับการรักษาพยาบาลอีกด้วย ส่งผลกระทบทางเศรษฐกิจเป็นอย่างมาก สำนักงานสาธารณสุข จังหวัดราชบุรีจึงให้ความสำคัญ “โครงการขับเคลื่อนการดำเนินงานเฝ้าระวังและลดการบริโภคเกลือและโซเดียม จังหวัดราชบุรี” ในครั้งนี้ โดยให้ภาคีเครือข่าย ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ระดับจังหวัด ได้ตกลงร่วมมือ ดำเนินงานร่วมกัน ให้จังหวัดราชบุรีเป็น “จังหวัดลดการบริโภคเกลือและโซเดียมทุกชนิด” และ “มุ่งสู่จังหวัดต้นแบบลดเค็ม” ต่อไป โดยมุ่งเน้นการสร้างสิ ่งแวดล้อม กำหนดนโยบายสาธารณะ “เมนูชูสุขภาพ” ใน 4 Setting ได้แก่ ร้านอาหาร สถานที่ทำงาน สถานประกอบการ ชุมชน

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 163 คณะผู้จัดทำ 1. นายชาติชาย แจ่มจำรัส หน่วยงาน สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 5 ราชบุรี e-mail address: [email protected] 2. นายสิรวิชญ์ นเทวา หน่วยงาน สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 5 ราชบุรี e-mail address: [email protected] 3. นางสาวจีรนันท์ นิลบดี หน่วยงาน สาธารณสุขอำเภอโพธาราม จังหวัดราชบุรี e-mail address: [email protected] 4. นางสาววัชราภรณ์ วัชรเสถียร หน่วยงาน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านสิงห์จังหวัดราชบุรี e-mail address: [email protected] 5. นางสาวดวงเดือน ก้อนทอง หน่วยงาน สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดราชบุรี e-mail address: [email protected] หน่วยงานที่ร่วมดำเนินการเก็บข้อมูลในจังหวัดราชบุรี แบ่งตามรายอำเภอ ครอบคลุมทั้ง 10 อำเภอ 1. คปสอ.เมืองราชบุรี โรงพยาบาลศูนย์ราชบุรี โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหลุมดิน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านไร่ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลท่าราบ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลพงสวาย โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลคุ้งน้ำวน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลคุ้งกระถิน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลเขาแร้ง โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหนองกลางนา โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลดอนแร่ 2. คปสอ.บ้านโป่ง โรงพยาบาลบ้านโป่ง โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลดอนกระเบื้อง โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านตาผา ตำบลนครชุมน์ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านบางพังตำบลเบิกไพร โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านยาง ตำบลปากแรต โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหนองกลางด่าน ตำบลกรับใหญ่ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลเบิกไพร โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลปากแรต โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลสวนกล้วย โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหนองอ้อ 3. คปสอ.โพธาราม โรงพยาบาลโพธาราม 4. คปสอ.ดำเนินสะดวก โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลขุนพิทักษ์ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลดอนกรวย โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลดอนคลัง โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลดำเนินสะดวก โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลตาหลวง โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลท่านัด

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 164 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านคูหาสวรรค์ตำบลสี่หมื่น โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านปากคลอง ตำบลแพงพวย โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านรางห้าตำลึง ตำบลขุนพิทักษ์ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านไร่ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านศาลา ตำบลบ้านไร่ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหนองสลิด ตำบลดอนกรวย โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลประสาทสิทธิ์ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลแพงพวย โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลสี่หมื่น 5. คปสอ.จอมบึง โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลด่านทับตะโก โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านเขาปิ่นทอง ตำบลปากช่อง โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านเขาผึ้ง ตำบลปากช่อง โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านทุ่งแฝก ตำบลแก้มอ้น โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านเบิกไพร ตำบลเบิกไพร โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านรางเฆ่ ตำบลแก้มอ้น โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหนองนก ตำบลรางบัว โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหนองไผ่ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหุบพริก โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลเบิกไพร ตำบลด่านทับตะโก โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลปากช่อง โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลรางบัว สถานีอนามัยบ้านโกรกสิงขร ตำบลด่านทับตะโก 6. คปสอ.ปากท่อ โรงพยาบาลปากท่อ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลดอนทราย โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลทุ่งหลวง โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ่อกระดาน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านเขาดิน ตำบลหนองกระทุ่ม โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านไทยประจันต์ ตำบลยางหัก โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านนาคอก ตำบลอ่างหิน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านวังปลาช่อน ตำบลยางหัก โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหนองไร่ ตำบลทุ่งหลวง โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหนองวัวดำ ตำบลทุ่งหลวง โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหินสี ตำบลยางหัก โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลป่าไก่ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลยางหัก โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลวังมะนาว โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลวัดยางงาม โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลวันดาว โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหนองกระทุ่ม โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลห้วยยางโทน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลอ่างหิน

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 165 7. คปสอ.บางแพ โรงพยาบาลบางแพ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านดอนใหญ่ ตำบลดอนใหญ่ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหนองม่วง ตำบลวังเย็น 8. คปสอ.สวนผึ้ง โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลป่าหวาย 9. คปสอ.บ้านคา โรงพยาบาลบ้านคา โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านคา โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านโป่งเจ็ด ตำบลบ้านคา โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหนองพันจันทร์ 10. คปสอ.วัดเพลง โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านเวียงทุน (อุดมธรรมอุปถัมภ์) โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลเกาะศาลพระ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลจอมประทัด โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านปากสระ ตำบลจอมประทัด โรงพยาบาลวัดเพลง

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 166 ผลการดำเนินงานสุขภาพและจิตเวช บทนำ ตามที่กระทรวงสาธารณสุข ได้กำหนดแผนยุทธศาสตร์กระทรวงสาธารณสุขประจำปีงบประมาณ พ.ศ.2562 ภายใต้แผนยุทธศาสตร์ระดับชาติระยะ 20 ปี (ด้านสาธารณสุข) ถือเป็นกรอบแนวทางใน การขับเคลื่อนนโยบาบในการปฏิบัติของหน่วยงานในสังกัดกระทรวงสาธารณสุขในทุกระดับ กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุขได้กำหนด ให้ดำเนินงานตามแผนยุทธศาสตร์ ในส ่วน แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห ่งชาติ ฉบับที ่ 12 (พ.ศ. 2561 - 2565) ซึ ่งกลุ ่มงานควบคุมโรคไม ่ติดต่อ สุขภาพจิตและยาเสพติด สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดราชบุรี นำแนวทางมาปรับใช้ให้ การดำเนินงานด้าน สุขภาพจิตและจิเวช สำเร็จตามวัตถุประสงค์ และเกิดผลลัพธ์ตามตัวชี้วัดที่กำหนด เพื่อให้ประชาชนได้รับการดูแล รักษาเยียวยาด้านจิตใจ อย่างมีประสิทธิภาพ วัตถุประสงค์ในการดำเนินงาน เพื่อให้หน่วยงานในพื้นที่มีระบบการบริการสุขภาพจิตและจิตเวชอย่างครอบคลุม และบูรณาการ การดำเนินงานร่วมกับเครือข่ายในทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องในการป้องกันเฝ้าระวังปัญหารสุขภาพจิต การค้นหา กลุ่มเสี่ยง การดูแลรักษาและการติดตามอย่างต่อเนื่อง มีผลสัมฤทธิ์ที่ดี เป้าหมายในการดำเนินงาน 1. อัตราการฆ่าตัวตายสำเร็จ ไม่เกิน 8 ต่อแสนประชากร 2. ร้อยละของผู้พยายามฆ่าตัวตายไม่กลับมาทำร้ายตัวเองซ้ำในระยะเวลา 1 ปี มากกว่าหรือเท่ากับ 90 3. ร้อยละผู้ป่วยโรคซึมเศร้าเข้าถึงบริการสุขภาพจิต มากกว่าหรือเท่ากับ 74 วิธีการดำเนินงาน 1. จัดประชุมสร้างความเข้าใจและชี้แจงรายละเอียดตัวชี้วัด เพื่อวางแผนการดำเนินงานสุขภาพจิตให้ ได้ตามเป้าหมายและตัวชี้วัดที่กำหนด 2. ดำเนินงานตามแผนที่วางไว้ 3. ติดตาม การดำเนินงาน วิเคราะห์ข้อมูล 4. รายงานผลการดำเนินงาน

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 167 ผลการดำเนินงาน 1. อัตราการฆ่าตัวตายสำเร็จ 3.68 ต่อแสนประชากร 2. ร้อยละของผู้พยายามฆ่าตัวตายไม่กลับมาทำร้ายตัวเองซ้ำในระยะเวลา 1 ปี 98.69 3. ร้อยละผู้ป่วยโรคซึมเศร้าเข้าถึงบริการสุขภาพจิต 93.64 4.สนับสนุนการดำเนินงาน ของคณะทำงานป้องกันและแก้ไขปัญหาสุขภาพจิตในชุมชน จำนวน 10 อำเภอ 5. สนับสนุนการดำเนินงานเฝ้าระวังป้องกันและแก้ไขปัญหาสุขภาพจิตในโรงเรียน จำนวน 1 แห่ง 6.สนับสนุนการดำเนินงานเฝ้าระวังป้องกันและแก้ไขปัญหาสุขภาพจิตในสถานประกอบการจำนวน 1 แห่ง ปัญหา อุปสรรค ข้อเสนอแนะ และแนวทางแก้ไข - จากข้อมูลเชิงลึกพบว่าผู้ที่ฆ่าตัวตายสำเร็จ บางรายไม่พบสาเหตุการนำมาซึ่งการฆ่าตัวตายที่แน่ชัด และไม่พบสัญญาณบ่งบอกก่อนลงมือกระทำ จึงยากต่อการป้องกันเฝ้าระวังความเสี่ยง - ปัญหาที่พบจากการนำมาซึ ่งการตัดสินใจฆ่าตัวตาย มีหลากหลายด้าน ส่วนใหญ่คือปัญหาเรื ่อง ความสัมพันธ์เรื่องเศรษฐกิจ ภาระหนี้สิน ซึ่งหน่วยงานสาธารณสุขอาจต้องประสานหน่วยงานอื่นที่เกี่ยวข้องร่วม ดำเนินการ - กระบวนการส ่งต ่อผู้ป ่วยที ่ทำร้ายตัวเองในครั้งแรก ให้ได้รับการตรวจรักษากับแผนกจิตเวช ยังไม่ครอบคลุมทุกราย ทำให้ขาดการติดตามต่อเนื่อง และอาจเกิดการทำร้ายตนเองซ้ำ - ผู้ป่วยที่ขาดการติดต่อ เช่น ย้ายที่อยู่ เปลี่ยนหมายเลขโทรศัพท์ มีความเสี่ยงทำร้ายตนเองซ้ำ - ข้อมูลการเข้าถึงบริการผู้ป่วยโรคซึมเศร้า ที่ได้รับการรักษาในสถานพยาบาลเอกชน ไม่ได้ส่งต่อ หรือเชื่อมประสานข้อมูลกับสถานพยาบาลของรัฐ จึงทำให้ข้อมูลการเข้าถึงบริการไม่ครบถ้วน - การค้นหาผู้มีความเสี่ยงไม่ครอบคลุมทุกกลุ่มประชากร - กรณีผู้ป่วยรับยาต้านเศร้าในสถานพยาบาลที่ไม่มีจิตแพทย์ อาจทำให้การวินิจฉัยโรคไม่สัมพันธ์กับ อาการ หรือขาดการซักประวัติผู้ป่วยและครอบครัวอย่างละเอียด

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 168 ผลการดำเนินงานยาเสพติด บทนำ จากข้อมูลของสำนักงานป้องกันและปราบปรามยาเสพติดภาค 7 (ป.ป.ส.ภาค7) พบว ่า ในพื้นที่ จังหวัดราชบุรียังคงมีเครือข่ายกลุ่มผู้ค้ายาเสพติดที่ลักลอบนำเข้ายาบ้าและไอซ์จากภาคเหนือ โดยใช้จังหวัดราชบุรี เป็นจุดพักยาเสพติดเพื่อผ่านลงสู่จังหวัดชายแดนภาคใต้ และกระจายยาเสพติดไปยังจังหวัดข้างเคียง ยาเสพติด ที่แพร่ระบาดมากที่สุด ได้แก่ ยาบ้า ไอซ์ยังไม่พบว่ามีสถานการณ์การลักลอบนำเข้ายาเสพติดในพื้นที่บริเวณ ชายแดนติดกับประเทศเพื่อนบ้านแต่อย่างใด ส่วนใหญ่จะเป็นการจับกุมยาเสพติดจากพื้นที่ตอนในเท่านั้น วัตถุประสงค์ในการดำเนินงาน ผู้ป่วยยาเสพติดทุกระดับความรุนแรง ได้รับการคัดกรอง ประเมินและให้การบำบัดรักษาฟื้นฟูตาม เกณฑ์มาตรฐาน อย่างรอบด้านทั้งด้านกาย จิต สังคม และได้รับการติดตามดูแลช่วยเหลือต่อเนื่องอย่างน้อย 1 ปี หลังการบำบัดรักษา เพื่อให้ผู้ป่วยใช้ชีวิตร่วมกันในสังคมได้อย่างปกติสุข เป้าหมายในการดำเนินงาน เพื ่อให้ผู้ป ่วยที ่เข้าสู่กระบวนการบำบัดรักษา ได้รับการดูแลอย ่างมีคุณภาพอย ่างต ่อเนื ่องจนถึง การติดตาม วิธีการดำเนินงาน 1. การตั้งคณะกรรมการและกำหนดบทบาทหน้าที ่ความรับผิดชอบในระดับ รพ.สต./รพ./ระดับ จังหวัด และระดับเขตสุขภาพ 1.1 มีการแต่งตั้งคณะกรรมการดำเนินงานลดอันตรายจากยาเสพติด จังหวัดราชบุรี 1.2 มีการแต่งตั้งคณะอนุกรรมการยาเสพติดด้านต่าง ๆ ดังนี้ ซึ่งมีอำนาจหน้าที่และดำเนินการเพื่อ เสนอข้อปัญหาต่อคณะกรรมการอำนวยการจังหวัดราชบุรี - คณะอนุกรรมการด้านบริหารและการป้องกัน โดยมีรองผู้ว่าราชการจังหวัด (1) เป็นประธาน ศอ.ปสจ.ราชบุรี เป็นเลขานุการ - คณะอนุกรรมการด้านการข่าว (โต๊ะข่าว) โดยมีปลัดจังหวัด (2) เป็นประธาน ศอ.ปสจ.ราชบุรี เป็นเลขานุการ - คณะอนุกรรมการด้านการบำบัดรักษา โดยมีรองผู้ว ่าราชการจังหวัด (3) เป็นประธาน สสจ.ราชบุรี เป็นเลขานุการ - คณะอนุกรรมการด้านการปราบปราม โดยมีผู้บังคับการตำรวจภูธร เป็นประธานและหน่วยงาน ตำรวจ เป็นเลขานุการ

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 169 2. แผนและผลการพัฒนาระบบบริการที่ครอบคลุมในแต่ละด้าน ระบบบริการและการรับส่งต่อผู้ป่วยภายในจังหวัดและเขตสุขภาพ แนวทางการดำเนินงานของพื้นที ่จังหวัดราชบุรีด้านการบำบัดรักษาและการบูรณาการการ บำบัดรักษา ระบบสมัครใจ นโยบายด้านการบำบัดรักษาปรับระบบการบำบัดรักษาทั้งระบบ จากระบบสมัครใจ ระบบบังคับ และระบบต้องโทษ เป็นระบบสมัครใจ และระบบบำบัดตามคำสั่งศาล จังหวัดราชบุรีดำเนินการตามนโยบายของ รัฐบาล และ คสช. ผู้เสพ คือ ผู้ป่วย ให้การบำบัดรักษา ระบบสมัครใจ ตามมาตรฐานการบำบัดรักษา ผู้เสพ หรือ ครอบครองเพื ่อเสพจำนวนเล็กน้อย (ตามกฎกระทรวง) สามารถสมัครใจเข้ารับการบำบัดรักษาได้โดยไม ่ถูก ดำเนินคดี (Diversion) ดังนี้ 1) ด้านการค้นหา ตำรวจหรือฝ่ายปกครอง มีหน้าที่ในการค้นหา เมื่อพบผู้เสพ ให้จัดทำบันทึก ตามแบบ บ.๑๐๘-๒๕๕๗-๑ ,บ.๑๐๘-๒๕๕๗-๒ และ บ.๑๐๘-๒๕๕๗-๓ (กรณีพบของกลาง) ส่งให้ ศป.ปส.อ. กรณี ค้นหายามวิกาลหรือวันหยุด ให้นัดหมายผู้เสพผู้ติด ไปยัง ศป.ปส.อ. ในวันรุ่งขึ้นหรือวันทำการวันแรก พร้อมแบบ บันทึกดังกล่าว ศป.ปส.อ. รับตัวส่งศูนย์คัดกรองอำเภอ 2) การคัดกรอง โดยศูนย์คัดกรองอำเภอ ซึ่งโรงพยาบาลทุกแห่งเป็นหน่วยงานหลัก ทำหน้าที่ คัดกรองและประเมินความรุนแรงของการติด ภาวะความเสี ่ยงทางสุขภาพกายหรือสุขภาพจิต รวมถึงส ่งไป บำบัดรักษาที่สถานพยาบาล หรือสถานฟื้นฟูฯ ตามความเหมาะสม และจัดทำประวัติฯ โดยใช้แบบคัดกรองของ กระทรวงสาธารณสุข (V.๒) จำแนกประเภท และส่งเข้ารับการบำบัดในระบบที่เหมาะสม 3) การติดตาม ดำเนินการตามภารกิจที่กำหนดตามนโยบาย โดยกระทรวงสาธารณสุขติดตาม ในระบบสมัครใจ ผลการดำเนินงาน 1. พัฒนาศักยภาพและระบบบริการด้านการรักษายาเสพติด โดยมีผลงานดังนี้ 1.1 โรงพยาบาลทุกแห่ง (11 แห ่ง) ได้รับการพัฒนา และรับรองคุณภาพ (HA ยาเสพติด) ครบ ทุกแห ่ง 100% สถานบำบัดสังกัดอื ่น ๆ ได้รับการรับรอง HA ยาเสพติด คือ ศูนย์ฝึกอบรมเด็กและเยาวชน สถานพินิจคุ้มครองเด็กและเยาวชน 1.2 จัดตั้งศูนย์คัดกรองยาเสพติดได้จำนวน 163 แห่ง 1.3 ให้บริการ HARM Reduction ในโรงพยาบาลและ รพ.สต.ทุกแห่ง

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 170 2. ผลการดำเนินงานตามตัวชี้วัด ปี2564 (1 ตุลาคม พ.ศ. 2564 - 30 กันยายน พ.ศ. 2565) ร้อยละของผู้ป่วยที่เข้าสู่กระบวนการบำบัดรักษา ได้รับการดูแลอย่างมีคุณภาพอย่างต่อเนื่องจนถึง การติดตาม (Retention Rate) 58% โรงพยาบาล ผลการดำเนินงานปีงบประมาณ 2565 ระบบสมัครใจ จำนวนทั้งหมด ครบโปรแกรม ไม่ครบ โปรแกรม ติดตามดูแล ร้อยละ ราชบุรี 27 20 7 9 33.33 โพธาราม 18 10 8 10 55.56 สมเด็จพระยุพราชจอมบึง 7 7 0 7 100 ดำเนินสะดวก 17 17 0 16 94.12 บางแพ 1 1 0 1 100 บ้านโป่ง 20 18 2 16 80 บ้านคา 5 5 0 5 100 ปากท่อ 5 4 1 2 40 วัดเพลง 3 3 0 3 100 สวนผึ้ง 3 3 0 2 100 เจ็ดเสมียน 13 13 0 13 100 รวมทั้งหมด 125 106 19 91 72.80 ที่มา : ข้อมูลระบบ บสต. วันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2565 - 31 ธันวาคม พ.ศ. 2565 จากตาราง ในภาพรวมพบว่าจังหวัดราชบุรี ผ่านเกณฑ์ตัวชี้วัด เมื่อวิเคราะห์ผลการดำเนินงานราย โรงพยาบาลพบว่า ที่ต่ำกว่าเกณฑ์ ได้แก่ โรงพยาบาลศูนย์ราชบุรี โรงพยาบาลปากท่อ ส่วนโรงพยาบาลโพธาราม ส่วนโรงพยาบาลที่ผ่านเกณฑ์ ได้แก่ โรงพยาบาลดำเนินสะดวก โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชจอมบึง โรงพยาบาล บ้านโป่ง โรงพยาบาลบางแพ โรงพยาบาลบ้านคา โรงพยาบาลเจ็ดเสมียน โรงพยาบาลสวนผึ้ง และโรงพยาบาลวัดเพลง ผลงานการบำบัดรักษาผู้เสพ /ผู้ติดยาเสพติด จากรายงาน บสต. มีผู้เข้ารับการบำบัดรักษา 719 ราย ในระบบสมัครใจ 252 ราย (57.79% เมื่อเทียบกับเป้าหมาย) ในระบบบังคับ 467 ราย (31.55%) เมื่อเทียบกับ เป้าหมาย เป็นผู้เสพ 609 ราย (84.98%) ผู้ติด 82 ราย (11.13%) ผู้ใช้ 28 ราย (3.89%)

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 171 ผลการดำเนินงานด้านการบำบัดรักษาผู้ป่วยยาเสพติดในสถานพยาบาล สะสมรายเดือน ปีงบประมาณ 2565 ระบบ เป้าหมาย (ราย) ต.ค. 2564 พ.ย. 2564 ธ.ค. 2564 ม.ค. 2565 ก.พ. 2565 มี.ค. 2565 เม.ย. 2565 พ.ค. 2565 มิ.ย. 2565 ก.ค. 2565 ส.ค. 2565 ก.ย. 2565 สมัครใจ 462 0 0 4 10 20 39 40 94 136 193 218 252 บังคับบำบัด 1,480 30 95 194 220 308 360 407 466 466 467 465 467 รวม 1,942 30 95 198 230 328 399 447 560 602 657 685 719 ผลการดำเนินงานด้านการบำบัดรักษาผู้ป่วยยาเสพติดในสถานพยาบาล ปีงบประมาณ 2565 ระบบ ปี2563 ปี2564 ปี2565 เป้าหมาย ผลงาน ร้อยละ เป้าหมาย ผลงาน ร้อยละ เป้าหมาย ผลงาน ร้อยละ สมัครใจ 482 270 56.02 462 85 18.39 462 252 54.54 บังคับบำบัด 1,418 2,024 142.74 1,480 937 63.31 1,480 467 31.55 รวม 1,900 2,294 120.74 1,942 1,022 52.62 1,942 719 41.27 จำนวนผู้ป่วยยาเสพติดที่เข้ารับการบำบัดในสถานบริการสาธารณสุข ปี2565 จำแนกรายอำเภอและระบบ อำเภอ รวมผลงาน ระบบสมัครใจ /เป้าหมาย ส่งต่อจากบังคับบำบัด /เป้าหมาย เป้าหมาย ผลงาน ร้อยละ เป้าหมาย ผลงาน ร้อยละ เป้าหมาย ผลงาน ร้อยละ เมือง 490 138 28.16 90 86 95.55 400 52 13.00 โพธาราม 237 158 67.08 57 46 82.45 180 112 62.22 จอมบึง 120 47 39.16 40 13 32.50 80 34 42.50 ดำเนินฯ 150 49 42.00 50 22 72.00 100 27 27.00 บางแพ 120 68 56.66 40 6 15.00 80 62 77.50 บ้านโป่ง 525 92 17.52 80 26 32.50 445 66 14.83 บ้านคา 80 12 15.00 40 1 2.50 40 11 27.50 ปากท่อ 120 130 108.33 40 44 110.00 80 86 107.50 วัดเพลง 35 4 11.42 10 3 30.00 25 1 4.00 สวนผึ้ง 65 21 32.30 15 5 33.33 50 16 32.00 รวม 1,942 719 37.79 462 252 57.79 1,480 467 31.55

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 172 จากข้อมูลผู้ป่วยยาเสพติด ส่วนใหญ่อาศัยในพื้นที่เขตอำเภอโพธาราม อำเภอเมือง และอำเภอปากท่อ มากที่สุดตามลำดับ ผลการดำเนินงานด้านการบำบัดรักษาผู้ป่วยยาเสพติดในสถานพยาบาล ปี2563 – 2565 86 46 13 22 6 26 1 44 3 5 252 52 112 34 27 62 66 11 86 1 16 467 138 158 47 49 68 92 12 130 4 21 719 0 100 200 300 400 500 600 700 800 สมัครใจ บังคับบ าบัด รวม ระบบ ปี 2563 ปี 2564 ปี 2565 สมัครใจ 213 110 252 บังคับบำบัด 2,147 967 467 รวม 2,360 1,077 719

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 173 จำนวนผู้เข้ารับการบำบัดรักษาผู้ป่วยยาเสพติดในสถานพยาบาล ปี2563 - 2565 จำแนกรายอำเภอ เมื่อวิเคราะห์แนวโน้มการเข้ารับการบำบัดรักษาของผู้ป่วยยาเสพติดในสถานพยาบาลของหน่วยงาน สาธารณสุขระยะ 3 ปี พบว่า มีแนวโน้มลดลง ทั้งนี้อาจมาจากสถานการณ์การแพร่ระบาดของไวรัส COVID-19 ในปี2565 ทำให้การให้บริการบำบัดรักษาต้องชะลอการให้บริการลง 585 232 190 206 124 566 51 293 38 75 2360 198 316 125 91 62 106 13 129 10 27 1077 138 158 47 49 68 92 12 130 4 21 719 0 500 1000 1500 2000 2500 เมือง โพธาราม จอมบึง ด าเนิน บางแพ บ้านโป่ง บ้านคา ปากท่อ วัดเพลง สวนผึ้ง จังหวัด พ.ศ.2563 พ.ศ.2564 พ.ศ.2565 สถานพยาบาล ปี 2563 ปี 2564 ปี 2565 โรงพยาบาลราชบุรี 585 198 138 โรงพยาบาลโพธาราม 232 316 192 โรงพยาบาลจอมบึง 190 125 47 โรงพยาบาลดำเนินสะดวก 206 91 49 โรงพยาบาลบางแพ 124 62 68 โรงพยาบาลบ้านโป่ง 566 106 92 โรงพยาบาลบ้านคา 51 13 12 โรงพยาบาลปากท่อ 293 129 130 โรงพยาบาลวัดเพลง 38 10 4 โรงพยาบาลสวนผึ้ง 75 27 21 รวม 2,360 1,077 719

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 174 ข้อมูลส่วนบุคคลของผู้เข้ารับการบำบัดรักษา พบว่าเป็นเพศชายมากกว่าเพศหญิง และมีแนวโน้ม เพิ่มขึ้น ส่วนใหญ่อายุมากกว่า 39 ปี มากที่สุด รองลงมาคือระหว่างช่วงอายุ 35 - 39 ปี แนวโน้มผู้ใช้สารเสพติด มีช่วงอายุไม่เปลี่ยนแปลง ส่วนด้านอาชีพพบว่า ผู้ประกอบอาชีพรับจ้างมากที่สุด รองลงมาคือ ผู้ประกอบอาชีพ การเกษตร ร้อยละของผู้ป่วยยาเสพติดที่รับการรักษาในสถานพยาบาลสาธารณสุข ปี 2565 จำแนกตามเพศ ร้อยละของผู้ป่วยยาเสพติดที่รับการรักษาในสถานพยาบาลสาธารณสุข ปี 2563 - 2565 จำแนกตามเพศ จากข้อมูลพบว่าผู้ป่วยยาเสพติดส่วนใหญ่เป็นเพศชายมากกว่าเพศหญิง ซึ่งในเพศชายมีแนวโน้ม เพิ่มสูงขึ้นมากกว่าเพศหญิง 84.98 15.02 เพศ ชาย หญิง 87.20 83.38 84.98 12.80 16.62 15.02 0.00 10.00 20.00 30.00 40.00 50.00 60.00 70.00 80.00 90.00 100.00 พ.ศ.2563 พ.ศ.2564 พ.ศ.2565 ชาย หญิง

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 175 ร้อยละของผู้ป่วยยาเสพติดที่รับการรักษาในสถานพยาบาลสาธารณสุข ปี 2565 จำแนกตามช่วงอายุ ร้อยละของผู้ป่วยยาเสพติดที่รับการรักษาในสถานพยาบาลสาธารณสุข ปี 2563 - 2565 จำแนกตามช่วงอายุ จากข้อมูลพบว่า กลุ่มผู้ป่วยยาเสพติดอยู่ในช่วงอายุ มากกว่า 39 ปีมากที่สุดและมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น รองลงมาคือช่วงอายุ 35 - 39 ปี ส่วนกลุ่มอายุ 12 - 17 ปี มีจำนวนน้อยที่สุดและมีแนวโน้มลดลง 0.83 15.30 14.88 14.88 16.55 37.55 0 5 10 15 20 25 30 35 40 12-17 18-24 25-29 30-34 35-39 มากกว่า39 1.78 19.49 17.97 16.95 15.20 28.52 1.86 20.24 18.01 13.83 17.92 28.13 0.83 15.30 14.88 14.88 16.55 37.55 0 5 10 15 20 25 30 35 40 12-17 18-24 25-29 30-34 35-39 มากกว่า39 พ.ศ.2565 พ.ศ.2564 พ.ศ.2563

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 176 ร้อยละของผู้ป่วยยาเสพติดที่รับการรักษาในสถานพยาบาลสาธารณสุข ปี 2565 จำแนกตามอาชีพ ร้อยละของผู้ป่วยยาเสพติดที่รับการรักษาในสถานพยาบาลสาธารณสุข ปี 2563 - 2565 จำแนกตามอาชีพ จากข้อมูลพบว่าผู้ป่วยยาเสพติดส่วนใหญ่ประกอบอาชีพใช้แรงงานมากที่สุด และมีแนวโน้มลดลง รองลงมาคืออาชีพรับจ้าง และว่างงาน ซึ่งมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น 50.19 28.6 7.68 5.28 4.2 1.53 0.56 0.56 0.42 0.14 0.28 0 10 20 30 40 50 60 62.36 16.32 5.1 6.73 5.1 1.64 0.8 0.42 0.53 0 0.25 0.22 58.15 15.83 6.77 7.44 6.02 1.66 0.93 1.03 0.28 0.09 0.18 0 50.19 28.6 7.68 5.28 4.2 1.53 0.56 0.56 0.42 0.14 0.28 0 0 10 20 30 40 50 60 70 แรงงาน รับจ้าง ว่างงาน ค้าขาย เกษตรกรรม พนักงาน/โรงงาน นักเรียน คมนาคม ข้าราชการ รัฐวิสาหกิจ ทหารต ารวจ นักบวช พ.ศ.2565 พ.ศ.2564 พ.ศ.2563

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 177 ประเภทผู้ป่วยและการใช้สารเสพติด พบว่าผู้เข้ารับการบำบัดส่วนใหญ่เป็นผู้เสพประมาณ ร้อยละ 89.47 รองลงมาคือผู้ติดและผู้ใช้สารเสพติด ซึ ่งแนวโน้มสถานการณ์ไม ่เปลี ่ยนแปลง ส ่วนการใช้สารเสพติด ส่วนใหญ่เป็นยาบ้า ร้อยละ 93.87 รองลงมาคือเฮโรอีน 3.76 ร้อยละของผู้ป่วยยาเสพติดที่รับการรักษาในสถานพยาบาลสาธารณสุข ปี 2563 - 2565 จำแนกตามประเภท การคัดกรอง จากข้อมูลพบว่า ผู้ป่วยยาเสพติดส่วนใหญ่เป็นผู้เสพซึ่งมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นเล็กน้อย และผู้ใช้มีจำนวน เพิ่มขึ้นเล็กน้อย ส่วนประเภทผู้ติดมีแนวโน้มลดลง 84.98 11.13 3.89 ร้อยละประเภทผู้ป่วยยาเสพติด ผู้เสพ ผู้ติด ผู้ใช้ 80.93 75.49 84.98 17.2 21.45 11.13 1.86 3.06 3.89 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 พ.ศ.2563 พ.ศ.2564 พ.ศ.2565 ผู้เสพ ผู้ติด ผู้ใช้

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 178 ร้อยละของผู้ป ่วยยาเสพติดที่รับการรักษาในสถานพยาบาลสาธารณสุข ปี 2565 จำแนกตามประเภท การใช้สารเสพติด ร้อยละของผู้ป่วยยาเสพติดที่รับการรักษาในสถานพยาบาลสาธารณสุข ปี 2563 - 2565 จำแนกตามประเภท การใช้สารเสพติด 93.87 3.76 1.67 0.28 0.28 0.14 ประเภทสารเสพติด ยาบ้า เฮโรอิน กัญชา ไอซ์ อี สารระเหย ยาบ้า 76.10 3.14 3.56 3.6 0.08 0.08 88.02 1.11 5.57 3.53 1.49 0.09 93.74 3.76 1.67 0.28 0.28 0.14 0.00 10.00 20.00 30.00 40.00 50.00 60.00 70.00 80.00 90.00 100.00 ยาบ้า เฮโรอิน กัญชา ไอซ์ อี สารระเหย พ.ศ.2563 พ.ศ.2564 พ.ศ.2565

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 179 จากข้อมูลพบว ่า ผู้ป ่วยส ่วนใหญ ่ใช้สารเสพติดประเภทยาบ้ามากที ่สุดและมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้น รวมทั้งการใช้เฮโรอีนก็เพิ ่มมากขึ้น ส ่วนสารเสพติดประเภทกัญชามีแนวโน้มลดลง เนื ่องจากในปี2565 มีการประกาศให้กัญชาเป็นสารเสพติดที่ถูกกฎหมาย การติดตามและผลการหยุดเสพ พบว่าในปี 2566 มีผู้ป่วยระบบสมัครใจเลิกได้ร้อยละ 5.38 เสพซ้ำ ร้อยละ 1.79 ถูกจับระหว่างติดตามร้อยละ 0.45 ติดตามไม่ได้ร้อยละ 0.45 ผลงาน(เฉพาะระบบสมัครใจ) ปี2563 ปี2564 ปี2565 ร้อยละ ร้อยละ ร้อยละ เลิกได้/หยุดเสพ ระยะ 1 ปี 78.48 51.57 11.81 เสพซ้ำ 0.69 11.94 0.35 ถูกจับระหว่างติดตาม 2.08 0.62 0.17 ติดตามไม่ได้ 18.75 36.84 1.56 ผลการดำเนินงานตามตัวชี้วัด อัตราการคงอยู่ในระบบการบำบัดรักษา (กลุ่มผู้ติด) ในระยะ 1 ปี Retention Rate ผลงาน ปี2563 ปี 2564 ปี2565 ร้อยละ ร้อยละ ร้อยละ ร้อยละของผู้ติดยาเสพติดที่เข้าสู่กระบวนการบำบัดรักษา ได้รับการดูแล อย่างมีคุณภาพอย่างต่อเนื่อง จนถึงการติดตาม (Retention Rate) 55 55 58 ระบบสมัครใจ 65.20 65.42 74.39 ศาลส่งมาบำบัด ระบบบังคับบำบัด 52.13 49.71 24.35 ระบบต้องโทษ 53.43 48.19 รวมทุกระบบ 54.37 51.71 27.46

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 180 ผลการดำเนินงาน HARM REDUCTION ปี 2563 - 2565 ผลงาน ปี2562 ปี2563 ปี2564 ปี 2565 ราย/ครั้ง ราย/ครั้ง ราย/ครั้ง ราย/ครั้ง 1) การให้ความรู้เพื่อสร้างความเข้าใจ 2,997/11,653 2,270/9,920 680/2,370 659/2,619 2) ให้คำปรึกษา และตรวจการติดเชื้อ เอชไอวีโดยสมัครใจ (VCT) 23/23 0 0 18/18 3) สนับสนุนให้ใช้ถุงยางอนามัยเพื่อ ป้องกันโรคติดต่อ 1,064/1,154 1,336/1,396 673/709 905 /944 4) ตรวจคัดกรองโรควัณโรค 25/25 0 0 0 5) ตรวจคัดกรองโรคทางจิตเวช 1,089/2,943 1,220/3,342 122/142 135/269 หมายเหตุปี2564 แหล่งข้อมูล: ระบบ HDC กกกระทรวงสาธารณสุข ข้อมูลวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2562 - 30 กันยายน พ.ศ. 2565 มาตรการ/โครงการ/งบประมาณปี 2565 1. มาตรการการพัฒนาระบบการบำบัดรักษาผู้ป่วยยาเสพติด - โครงการอบรมพัฒนาศักยภาพบุคลากรในการดำเนินงานบำบัดรักษาผู้ป่วยยาเสพติดโดยใช้ชุมชน เป็นศูนย์กลาง (Community Base Treatment) จังหวัดราชบุรี - โครงการประชุมเครือข่ายผู้รับผิดชอบงานยาเสพติด 4 ครั้ง/ปี - โครงการอบรมพัฒนาศักยภาพการบำบัดและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดตามประมวลกฎหมาย ยาเสพติด จังหวัดราชบุรี - โครงการอบรมพัฒนาศักยภาพการบันทึกข้อมูลยาเสพติด (บสต.) จังหวัดราชบุรี - โครงการประชุมแลกเปลี่ยนเรียนรู้และศึกษาดูงานยาเสพติด - โครงการอบรมพัฒนาศักยภาพทีมผู้ปฏิบัติงานในศูนย์คัดกรอง (ครู ข.) จังหวัดราชบุรี - จัดสรรงบประมาณสนับสนุนหน่วยบริการทุกระดับ ตามที่ได้รับจัดสรรจากกระทรวงสาธารณสุข และวัสดุ ชุดตรวจปัสสาวะให้สำนักงานสาธารณสุขอำเภอเพื่อสนับสนุนการดำเนินงาน CBTx 2. มาตรการพัฒนาระบบมาตรฐานการให้บริการด้านยาเสพติด - พัฒนาโรงพยาบาลท ุกแห ่งให้ผ ่านการรับรองค ุณภาพสถานพยาบาลยาเสพติด (HA) (Re-accredit) รอบที่ 3 ในปี 2565 จำนวน 2 แห่งได้แก่ โรงพยาบาลเจ็ดเสมียน โรงพยาบาลบางแพ แต่เนื่องจาก สถานการณ์การแพร ่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรน ่า 2019 (COVID-19) จึงไม ่สามารถประเมินการรับรอง คุณภาพได้ 3. โครงการ - อบรมพัฒนาศักยภาพผู้บันทึกข้อมูลยาเสพติดของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง (สาธารณสุข/ปกครอง /ยุติธรรม) - อบรมพัฒนาศักยภาพบุคลากรในการดำเนินงานบำบัดรักษาผู้ป่วยยาเสพติดโดยใช้ชุมชนเป็น ศูนย์กลาง (Community Base Treatment)

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 181 สรุปงบประมาณปี 2565 งบประมาณเพื่อสนับสนุนงาน ตามแผนงานบูรณาการ (ยาเสพติด) ปีงบประมาณ 2564 แผนงาน บูรณาการป้องกัน ปราบปรามและบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด โครงการลดปัจจัยเสี่ยงทางสุขภาพด้านยาเสพติด แบบบูรณาการ (21002060082002000000) กิจกรรมที่1 : ให้บริการรักษาพยาบาลแลฟื้นฟูสภาพผู้ป่วยยาเสพติดในพื้นที่ (21002658756300000) จำนวน 2,147,300 บาท ก่อหนี้ 2,147,300 บาท คงเหลือ 0 บาท กิจกรรมที ่2 : ติดตามช ่วยเหลือผู้ผ ่านการบำบัดรักษายาเสพติด (21002651264200000) จำนวน 125,000 บาท ก่อหนี้ 70,500 บาท คงเหลือ 0 บาท ปัญหา อุปสรรค และข้อเสนอแนะ สาเหตุ การพัฒนา/แก้ไข 1. ผลการบำบัดรักษาในผู้ป่วยระบบสมัครใจยังไม่ได้ ตามเป้าหมาย 1. สรุปผลและติดตามผลการดำเนินงานให้ คณะอนุกรรมการด้านการบำบัดและคณะ กรรมการบริหารระดับจังหวัดทราบทุกเดือน 2. เสนอผู้ว่าราชการจังหวัดสั่งการตามแนวทาง คสช. 108 ให้นำส่งผู้ป่วยยาเสพติดให้รับการบำบัดรักษาใน หน่วยบริการสาธารณสุขเพิ่มขึ้น 2. คุณภาพข้อมูลยาเสพติดในระบบ บสต. ไม่ครบถ้วน และข้อมูลการเชื ่อมโยงระหว่างหน ่วยงานผิดพลาด เช่น คุมประพฤติส่งข้อมูลซ้ำ 1. จัดอบรมบุคลากรที่เกี่ยวข้องในทุกหน่วยบริการที่ ให้การบำบัดรักษา/ติดตามผู้ป่วยยาเสพติด 2. นำเสนอผลการดำเนินงานในที่ประชุม คณะกรรมการอำนวยการเพื่อติดตามผลทุกเดือน 3. ผู้ป่วยในระบบบังคับบำบัดไม่มารับการบำบัดรักษา ตามโปรแกรม/ขาดการรักษาไม ่ครบโปรแกรม จำนวนมาก ส่งผลต่อตัวชี้วัดการดำเนินงาน 1. เสนอคณะอนุกรรมการด้านการบำบัดทราบในทุก เดือน 2. ประสาน ตรวจสอบการดำเนินงานร่วมกับ สำนักงานคุมประพฤติจังหวัดราชบุรี ในการรับ-ส่ง ข้อมูลและกำหนดวิธีปฏิบัติ

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 182 ผลการดำเนินงานบุหรี่ และแอลกอฮอล์ บทนำ สถานการณ์การบริโภคยาสูบและเครื ่องดื ่มแอลกอฮอล์ของประชากรอายุ 15 ปีขึ้นไป พบว ่าใน ปี 2564 จังหวัดราชบุรีมีอัตราการบริโภคเครื ่องดื ่มแอลกอฮอล์ร้อยละ 24.8 (ค ่าเฉลี ่ยประเทศร้อยละ 28.0) พบการดื่มประจำในนักดื่มร้อยละ 51.7 เป็นผู้ดื่มหนัก 34.3 ดื่มแล้วขับร้อยละ 33.2 สถานที่พบการดื่มเครื่องดื่ม แอลกอฮอล์มากที่สุด คือ บ้านตนเอง /บ้านผู้อื่น ร้อยละ 86.5 และมีอัตราการบริโภคยาสูบร้อยละ 18.1 (ค่าเฉลี่ย ประเทศร้อยละ 17.4) โดยข้อมูลจากระบบ HDC พบว่าในปี 2565 พบการป่วยจากโรคที่เกิดจากการสูบบุหรี่ของ ประชากรอายุ 15 ปีขึ้นไป โรคที่พบมากที่สุดคือ ความดันโลหิตสูง ร้อยละ 25.69 รองลงมาคือ เบาหวาน ร้อยละ 10.23 ปอดอุดกั้นเรื้อรัง หลอดเลือดสมอง และมะเร็ง ตามลำดับ วัตถุประสงค์ในการดำเนินงาน 1. เพื ่อขับเคลื ่อนกลไกการดำเนินงานควบคุมการบริโภคยาสูบและเครื ่องดื ่มแอลกอฮอล์ระดับ จังหวัด อำเภอและชุมชน 2. เพื่อสนับสนุนการดำเนินงานสถานศึกษาปลอดบุหรี่และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์สร้างความตระหนัก เรื่องพิษภัยและรู้เท่าทันกลยุทธ์ทางการตลาดและป้องกันนักสูบ นักดื่มหน้าใหม่ 3. เพื่อลดการสูบบุหรี่ในที่สาธารณะ (ตลาดสด ร้านอาหาร สถานีขนส่ง ศาสนสถาน สถานที่ราชการ) 4. เพื่อสร้างสิ่งแวดล้อมปลอดบุหรี ่ แอลกอฮอล์ ลดแรงสนับสนุนการดื่ม เพื่อควบคุมการบริโภค ยาสูบและเครื่องดื่มแอลกอฮอล์โดยเฝ้าระวัง ตรวจเตือนและบังคับใช้กฎหมาย 5. เพื่อพัฒนามาตรฐานชุมชน ในการควบคุม ป้องกันการบริโภคยาสูบและเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เป้าหมายในการดำเนินงาน เพื่อป้องกันการเกิดนักสูบนักดื่มหน้าใหม่โยยเฉพาะในกลุ่มเด็กและเยาวชน พัฒนาระบบบริการและ เจ้าหน้าที ่สาธารณสุขให้ประชาชนที่มีปัญหาการบริโภคยาสูบและเครื่องดื ่มแอลกอฮอล์สามารถเข้าถึงระบบ การบำบัดรักษาได้ รวมทั้งการสร้างมาตรการและการบังคับใช้กฎหมายควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบและเครื ่องดื่ม แอลกอฮอล์ เพื่อควบคุม จำกัดการเข้าถึง ลดปัญหาสุขภาพ และผลกระทบทางสังคม วิธีการดำเนินงาน สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดราชบุรี สนับสนุนการดำเนินงานระดับจังหวัด ให้มีการขับเคลื่อนการ ดำเนินงานและสร้างความร ่วมมือในการดำเนินงานควบคุมการบริโภคยาสูบและเครื ่องดื ่มแอลกอฮอล์ตาม แนวทาง/มาตรการการดำเนินงานภายใต้

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 183 1. แผนยุทธศาสตร์ระดับชาติ 1.1 แผนปฏิบัติการด้านการควบคุมยาสูบแห่งชาติ ฉบับที่สาม พ.ศ. 2565 - 2570 ยุทธศาสตร์ที่ 1 : สร้างเสริมความเข้มแข็งและยกระดับขีดความสามารถการควบคุมยาสูบของประเทศ ยุทธศาสตร์ที่ 2 : ป้องกันมิให้เกิดผู้เสพยาสูบรายใหม่และเฝ้าระวังธุรกิจยาสูบ ยุทธศาสตร์ที่ 3 : บำบัดรักษาผู้เสพให้เลิกใช้ยาสูบ ยุทธศาสตร์ที่ 5 : ทำสิ่งแวดล้อมให้ปลอดควันบุหรี่ 1.2 แผนปฏิบัติการด้านการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ระยะที่ 2 พ.ศ. 2564 - 2570 กลยุทธ์ที่ 1 ควบคุมและจำกัดการเข้าถึง กลยุทธ์ที่ 2 ควบคุมพฤติกรรมการขับขี่หลังการดื่ม กลยุทธ์ที่ 3 บำบัดรักษา กลยุทธ์ที่ 4 ควบคุมการโฆษณา ส่งเสริมการขาย และการให้ทุนอุปถัมภ์ กลยุทธ์ที่ 5 ขึ้นราคาผ่านระบบภาษี กลยุทธ์ที่ 6 สร้างค่านิยมเพื่อลดการดื่ม กลยุทธ์ที่ 7 ระบบสนับสนุนและบริหารจัดการที่ดี 2. มาตรการเพื่อดำเนินการควบคุมการบริโภคยาสูบและเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ระดับจังหวัด มาตรการที่ 1 ขับเคลื่อนกลไกการดำเนินงานควบคุมยาสูบและเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ระดับจังหวัด มาตรการที่ 2 การบังคับใช้กฎหมาย และการดำเนินการสร้างสิ่งแวดล้อมปลอดบุหรี่สุรา มาตรการที่ 3 การป้องกันนักสูบนักดื่มหน้าใหม่ มาตรการที่ 4 การบำบัดรักษา/การช่วยเลิกสูบเลิกดื่ม มาตรการที่ 5 สร้างมาตรการทำให้ชุมชนปลอดบุหรี่และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ทั้งนี้ การสนับสนุนการดำเนินงานในระดับจังหวัดจะพิจารณาสนับสนุนให้สอดคล้องกับ ความรุนแรงของปัญหาและขนาดของพื้นที่ โดยสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดราชบุรีดำเนินการภายใต้มาตรการ ดำเนินงาน ดังนี้ มาตรการที่ 1 ขับเคลื่อนกลไกการดำเนินงานควบคุมยาสูบและเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ระดับจังหวัด 1) ประชุมคณะกรรมการควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบจังหวัด 2) ประชุมคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์จังหวัด 3) การติดตามประเมินผล/ลงพื้นที่ติดตามการดำเนินงาน 4) บทบาทของรองนายแพทย์สาธารณสุขจังหวัดในการเป็นผู้ทำหน้าที่ดูแล หนุนเสริม กำกับ ติดตาม และประเมินผลในกิจกรรมต่าง ๆ ของจังหวัด 5) ดึงความร ่วมมือจากหน ่วยงานต ่าง ๆ ของส ่วนกลางเข้ามาร ่วมขับเคลื ่อน เพื ่อให้เกิด ความร่วมมือการทำงานในระดับจังหวัดมีความเข้มแข็ง มาตรการที่ 2 การบังคับใช้กฎหมาย และการดำเนินการสร้างสิ ่งแวดล้อมปลอดบุหรี ่สุรา โดยบูรณาการการทำงานกับเครือข่ายต่าง ๆ ทั้งภาครัฐ และภาคประชาสังคมในพื้นที่ 1) จัดทำแผนการดำเนินงานด้านการบังคับใช้กฎหมายควบคุมยาสูบและเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ในพื้นที่ เพื่อสร้างสิ่งแวดล้อมปลอดควันบุหรี่และสุราตามที่กฎหมายกำหนด

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 184 2) จัดทำแผน กำหนดเป้าหมาย และดำเนินการสร้างสิ่งแวดล้อมปลอดบุหรี่ในทุกที่ที่กฎหมาย กำหนด โดยเน้นพื้นที ่เป้าหมายโครงการ ได้แก ่ ตลาด ร้านอาหาร สถานีขนส ่ง ศาสนสถาน สถานที ่ราชการ และที่บ้าน 3) บังคับใช้กฎหมายตามเรื่องร้องเรียน/ตามเทศกาล/ตามที่สถานที่ที่กฎหมายกำหนด ภายใต้ พระราชบัญญัติควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบ พ.ศ. 2560 หรือพระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 มาตรการที่ 3 การป้องกันนักสูบนักดื่มหน้าใหม่ 1) สนับสนุนการดำเนินงานตาม 7 มาตรการสถานศึกษาปลอดบุหรี ่รวมถึงการให้ความรู้ และถ่ายทอดกระบวนการเรียนรู้ เพื่อสร้างความตระหนัก จิตสำนึก ค่านิยมการไม่บริโภคผลิตภัณฑ์ยาสูบ บุหรี่ ไฟฟ้า รวมถึงส่งเสริมให้ รู้เท่าทันกลยุทธ์อุตสาหกรรมยาสูบในเด็ก เยาวชน และนักสูบหน้าใหม่ โดยมีการร่วม ทำงานกับสภาเด็กและเยาวชน (ผ่านระบบออนไลน์/ส่วนกลางส่งคลิปสนับสนุน) โดย 7 มาตรการมีดังนี้ มาตรการที่ 1 การกำหนดนโยบาย “สถานศึกษาปลอดบุหรี่”ของสถานศึกษา มาตรการที่ 2 การบริการจัดการในสถานศึกษาปลอดบุหรี่ มาตรการที่ 3 การจัดสภาพแวดล้อมเพื่อ “สถานศึกษาปลอดบุหรี่” มาตรการที่ 4 การสอดแทรกเรื่องบุหรี่ในการเรียนการสอนและกิจกรรมนอกหลักสูตร มาตรการที่ 5การมีส่วนร่วมของนักเรียนนักศึกษาในการขับเคลื่อนสถานศึกษาปลอดบุหรี่ มาตรการที่ 6 การดูแลช่วยเหลือนักเรียนนักศึกษาไม่ให้สูบบุหรี่ มาตรการที่ 7 การมีกิจกรรมร่วมกันระหว่างสถานศึกษากับชุมชน 2) การ (ร ่วม) ติดตาม การขับเคลื ่อนการดำเนินการสถานศึกษาตามเกณฑ์การประเมิน (เตรียมความพร้อมรับการประเมิน ปี 2566) 3) สนับสนุนให้สถานศึกษาดำเนินการตามมาตรการสถานศึกษาปลอดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ มาตรการที่ 4 การบำบัดรักษา/การช่วยเลิกสูบเลิกดื่ม 1) วิเคราะห์สถานการณ์ปัญหาในพื้นที่ กำหนดเป้าหมาย และจัดทำแผนการดำเนินงานเพื่อ คัดกรอง บำบัดรักษาผู้เสพยาสูบและผู้มีปัญหาการดื่มสุรา 2) พัฒนาศักยภาพบุคลากรสถานพยาบาลทุกระดับ เพื ่อเพิ ่มประสิทธิภาพการคัดกรอง ผู้ต้องการเลิกบุหรี่/สุราในชุมชน 3) พัฒนาระบบบริการเพื ่อกระตุ้นและเพิ ่มการคัดกรองผู้เสพยาสูบ/สุราในพื้นที ่ รวมถึง การส่งต่อเข้าสู่ระบบการบำบัดรักษา โดย o ตั้งคณะทำงานพัฒนาระบบบริการช่วยเลิกบุหรี่และสุราทั้งในระดับจังหวัด อำเภอ o จัดทำแผนปฏิบัติการพัฒนาระบบและจัดบริการช ่วยเลิกบุหรี ่และสุราระดับจังหวัด อำเภอ ในสถานบริการสาธารณสุขทุกระดับ ชุมชน รวมทั้งใน Setting อื่น ๆ ตามบริบท ของจังหวัด มาตรการที่ 5 สร้างมาตรการทำให้ชุมชนปลอดบุหรี่และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ 1) สร้างกระบวนการชุมชนปลอดบุหรี่และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ โดยกระบวนการมีส่วนร่วม ตามกระบวนการที่เหมาะสมในพื้นที่ 2) สร้างมาตรการสิ่งแวดล้อมปลอดควันบุหรี่ในชุมชน 3) ส่งเสริมให้บ้านปลอดบุหรี่ ผ่านกิจกรรมโครงการชุมชนปลอดบุหรี่และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 185 4) มีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ชุมชนปลอดบุหรี่และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ 5) ประสานการดำเนินงานควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในอำเภอที่มีนายอำเภอนักรณรงค์ งดเหล้า งดปัจจัยเสี่ยง 6) ประสาน สนับสนุนการดำเนินงานควบคุมยาสูบและเครื่องดื่มแอลกอฮอล์โดยอาสาสมัคร สาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) แกนนำชุมชน ฯลฯ 7) ประสานและบูรณาการดำเนินงานร่วมกับเครือข่ายองค์กรงดเหล้าภาคตะวันตก องค์กร งดเหล้าจังหวัดราชบุรี สมาพันธ์บุหรี่จังหวัดราชบุรี เครือข่ายสื่อมวลชน ผลการดำเนินงาน ผลการดำเนินการควบคุมการบริโภคยาสูบและเครื ่องดื ่มแอลกอฮอล์ จังหวัดราชบุรีตามตัวชี้วัด โครงการฯ มีผลการดำเนินงานดังนี้ 1. ร้อยละเรื่องร้องเรียนที่ได้รับการตรวจสอบภายใน 60 วัน นับจากวันได้รับเรื่อง (ออนไลน์และ ออฟไลน์) เป้าหมายร้อยละ 100/จังหวัด จังหวัดราชบุรีมีข้อร้องเรียนตั้งแต่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2564 - 30 กันยายน พ.ศ. 2565 จำนวน 5 เรื่อง ดำเนินการตรวจสอบแล้ว 5 เรื่อง (ร้อยละ 100) พบการกระทำผิด 5 เรื่อง ดำเนินการ ตักเตือน ประชาสัมพันธ์กฎหมายควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบและเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ให้ผู้ประกอบการทราบ 2.จำนวนคดีที่หน่วยงาน/ทีม/ชุดปฏิบัติการระดับพื้นที่ ดำเนินการทางคดีเมื่อพบการกระทำผิดตาม พรบ.ควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบ พ.ศ. 2560 และ พรบ.ควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 เป้าหมายไม่น้อย กว ่า 20 คดี จังหวัดราชบุรีมีผลการดำเนินการทางคดี1 ตุลาคม พ.ศ. 2564 - 30 กันยายน พ.ศ. 2565 จำนวน 16 คดี คิดเป็นร้อยละ 80 3. การคัดกรองและการบำบัดรักษาผู้มีพฤติกรรมดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ - ร้อยละของประชากรอายุ 15 ปีขึ้นไป ได้รับการคัดกรองพฤติกรรมการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เป้าหมายร้อยละ 45 จังหวัดราชบุรีมีผลการดำเนินการในปี 2565 ร้อยละ 42.79 (ต่ำกว่าเกณฑ์) - ร้อยละของผู้มีปัญหาการดื ่มเครื ่องดื ่มแอลกอฮอล์ระดับเสี ่ยงปานกลางและเสี ่ยงสูงได้รับ การบำบัดแบบสั้น เป้าหมายร้อยละ 10 จังหวัดราชบุรีมีผลการดำเนินการในปี 2565ร้อยละ 6.64 (ต่ำกว่าเกณฑ์)

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดราชบุรี กลุ่มงานควบคุมโรคไม่ติดต่อ สุขภาพจิต และยาเสพติด 186 รายงานประจำปี 2565 ผลการคัดกรองพฤติกรรมการดื่มสุราของประชากรจังหวัดราชบุรี อายุ 15 ปีขึ้นไป ปี 2562 – 2565 ปี จำนวน ประชากร อายุ 15 ปีขึ้นไป ได้รับการ คัดกรอง (1B6*) ร้อยละ คัดกรอง ไม่เคยดื่ม (1B600) เคยดื่ม สุรา แต่หยุด มาแล้ว 1 ปีขึ้นไป (1B601) ดื่มสุรา (1B602+ 1B603+ 1B604) ร้อยละ ดื่ม จำนวน ผู้ดื่มสุรา ความ เสี่ยงต่ำ (1B602) ร้อยละ Brief advice (1B610) จำนวน ผู้ดื่มสุรา ความ เสี่ยง ปาน กลาง (1B603) ร้อยละ Brief Coun selling (1B611) จำนวน ผู้ดื่มสุรา ความ เสี่ยงสูง (1B604) ร้อยละ Brief Coun selling (1B611) Refer (1B612) 2562 563,123 221,638 39.36 190,940 8,982 19,697 8.89 16,127 81.88 12,954 3,233 16.41 2,463 337 1.71 25 226 2563 569,333 222,979 39.16 194,539 5,311 20,795 9.33 18,521 89.06 16,182 1,447 6.96 453 827 3.98 23 726 2564 575,387 210,996 36.67 184,461 3,219 21,582 10.23 20,363 94.35 18,634 710 3.29 151 509 2.36 4 415 2565 588,910 252,003 42.79 219,008 6,808 23,893 9.48 22,115 92.56 15,832 718 3.01 115 1,060 4.44 3 461 2566 599,708 10,300 1.72 9,422 330 501 4.86 488 97.41 344 10 2 1 3 0.6 0 0

สำนักงานสาธ า รณสุขจังหวัดราชบุ รี กลุ่มงานควบคุมโ รคไม่ติดต่อ สุขภ าพจิต และย าเสพติด รายงานประจำปี 2565 187 4. การคัดกรองและการบำบัดรักษาผู้มีพฤติกรรมการสูบบุหรี่ - ร้อยละของประชากรอายุ 15 ปีขึ้นไป ได้รับการคัดกรองพฤติกรรมการสูบบุหรี ่ เป้าหมาย ร้อยละ 45 จังหวัดราชบุรีมีผลการดำเนินการในปี 2565 ร้อยละ 41.25 (ต่ำกว่าเกณฑ์) - ร้อยละของประชากรอายุ 15 ปีขึ้นไป ที่มีพฤติกรรมการสูบบุหรี่ได้รับการบำบัดรักษา เป้าหมาย ร้อยละ 50 จังหวัดราชบุรีมีผลการดำเนินการในปี 2565 ร้อยละ 80.55 (ผ่านเกณฑ์) - ร้อยละของผู้เข้ารับการบำบัดให้เลิกบุหรี่สามารถเลิกบุหรี่ได้สำเร็จอย่างน้อย 6 เดือน เป้าหมาย ร้อยละ 10 จังหวัดราชบุรีมีผลการดำเนินการในปี 2565 ร้อยละ 2.99 (ต่ำกว่าเกณฑ์) 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 2562 2563 2564 2565 2566 ได้รับการคัดกรอง จ านวนประชากร อายุ 15 ปีขึ้นไป