200 THE 8th HABIT Sûå tûúng thuöc å la yâ áthûc vï á ìthûc tï å ërùng mo ç i thû å átrong cuöåc söëng àïìu coáquan hïå vúái nhau, àùåc biïåt àöëi vúái caác töíchûc va á âcac tê á p thï å íàang muön chinh phu ë c va å âgiûäàûúcå khach ha á ng, nha â âcung cêp, va ë âcaãcac cö á íàöng. Khi Matt, con rïí töi, dûå tuyïín vaâo trûúâng y, ngûúâi ta “trùæc nghiïåm” y àûác anh chaâng rùçng: “Anh seä choån ai trong baác sô sau àêy: möåt baác sô phêîu thuêåt trung thûåc nhûng keám chuyïn mön hay möåt baác sô phêîu thuêåt gioãi chuyïn mön nhûng laåi thiïëu trung thûåc?”. Con rïítöi traã lúâi rùçng: “Àiïìu àoá coân tuây. Nïëu cêìn phêîu thuêåt, töi seä tòm àïën baác sô gioãi chuyïn mön. Coân nïëu àïíhoãi coá cêìn phaãi phêîu thuêåt hay khöng, thò töi seä tòm àïën baác sô trung thûåc”. Têt nhiïn ca ë ã hai tñnh cach va á ânùng lûc àï å u cê ì n thiï ì të nhûng viïc ta å ch riïng chu á ng se á ätao ra sû å å khiïm khuyï ë t. ë Àoálaâlyádo vò sao àïí caãi thiïån bêët kyâmöåt möëi quan hïånao, ba â n pha å i bù ã t àê æ u tû ì âban thên mònh; ba ã n cê å n pha ì iã thay àöi ba í n thên trûú ã c tiïn. á NÏU GÛÚNG COÁNGHÔA LAÂSÖNG THEO Ë 7 THOI QUEN ÀÏ Á ÍTHANH ÀA Â TÅ 7 Thoái Quen Àïí Thaânh Àaåt nïu ra nhûäng àiïìu cöët yïëu àïí trúã thaânh möåt con ngûúâi maånh meä, toaân diïån vaâ hoâa húåp, vaâ àïí taåo möåt têåp thïí tûúng höîdûåa trïn nïìn taãng tön troång lêîn nhau. Àoá laâ nhûäng nguyïn tùæc vïìnhên caách. Dûúái àêy laâtoám tùæt nhûäng neát chñnh:
201 THOI QUEN THÛ Á 8Á 7 Thoái Quen ÀïíThaânh Àaåt Thoi quen 1 – Luön chu á ãàöngå Luön chuã àöng va å â khöng chó dûng la â i úå ã viïc àûa ra å sang kiï á n. No ë á laâ sûå cöng nhên rù å ng chu ç ng ta co á á trachá nhiïm vï å ì nhûng sû ä å lûa cho å n cu å a mònh va ã â chung ta co á á quyïìn tûå do lûåa choån dûåa vaâo caác nguyïn tùæc vaâ giaá trõ hún laâ dûa va å o têm tra â ng hay àiï å ìu kiïn bïn ngoa å i.â Nhûng ngûú ä i luön chu â ã àöng la å â nhûng ha ä t nhên cu å a sû ã å thay àöi, ho í å khöng chõu lam na â n nhên, bõ àö å ng àö å i pho ë á hay àöílöi cho ngûú î i kha â c. á Thoi quen 2 – Bù á t àê æ u bù ì ng mu ç c àñch àu å ngá Cac ca á ánhên, gia àònh, têp thï å í vaâtöí chûc àõnh hònh á tûúng lai cua ho ã å bùng ca ç ch trûú á c hï á t hònh tha ë nh tê â mì nhòn cho möt kï å ëhoach, du å âlún hay nho á ãàöi vú ë i mö á t ca å á nhên hay giûa ca ä c ca á ánhên vúi nhau. Ho á åkhöng söng nga ë yâ nay qua nga â y kha â c theo kiï á u khöng co í ámöt mu å c àñch ro å ä rang trong àê â u ma ì â hoå luön nhên diï å n va å â cam kït tuên ë theo cac nguyïn tù á c, ca æ c mö á i quan hï ë å vaânhûng mu ä c tiïu å quan troång nhêt àö ë ëi vúái hoå. Thoi quen 3 – Ûu tiïn cho àiï á u quan tro ì ng nhê å të Ûu tiïn cho àiïu quan tro ì ng nhê å t nghôa la ë töâ chû í c va á â thûc hiï å n nhû å ng viï ä c àûú å c cho la å â quan trong nhê å t. Du ë â trong bêt cû ë á hoan ca â nh na ã o, ba â n vê å n luön sö î ng va ë â lamâ theo cac nguyïn tù á c ma æ â ban coi tro å ng nhê å t, chû ë á khöng
202 THE 8th HABIT phai cha ã y theo ca å c cöng viï á c khê å n cê í p àö ë t xuê å t va ë âsûc e á pá nhêt thú ë i quanh ba â n. å Thoi quen 4 – Tû duy cu á ng thù â ngæ Tû duy cung thù â ng la æ âmöt khuön khö å í cua tra ã i tim va á â khöi oë c nhù á m tòm kiï ç m lú ë i ñch chung va å âsûå tön trong lê å nî nhau trong moåi tûúng taác. Àoálaâlöëi tû duy röång vaâtaåo cú höi chû å ákhöng phai tû duy he ã p mang tñnh ca å nh tranh àö å ië khang. Ào á ákhöng phai la ã âlöi tû duy ñch ky ë ã(Thùng – Thua) æ hay löi tû duy nhu nhûú ë c (Thua – Thù å ng). Ào æ pha á i la ã löâ ië tû duy dûúi go á c àö á å “chung ta” chû á ákhöng phai “töi’. ã Thoi quen 5 – Hiï á u ngûú í i trûú â c, ngûú á i hiï â u mònh sau í Khi lùng nghe ngûú æ i kha â c vú á i y á á àõnh àïí hiïu ro í ähoå chû khöng pha á i vú ã i mu á c àñch àï å àö í i àa ë p, chu á ng ta se á bù ä tæ àêìu möåt cuöåc giao tiïëp àñch thûåc vaâ xêy dûång àûúåc möëi quan hï. Khi ào å á chung ta se á äcoánhiïu cú hö ì i àï å ítrao àöií cöng khai vaâ hiïu nhau mö í t ca å ch tû á å nhiïn vaâ dïîdangâ hún. Àïí hiïu àûú í c ngûú å i kha â c, pha á i co ã ásûå cên nhùc; àï æ í ngûúi kha â c hiï á u mònh, cê í n co ì á sûå dung ca ä m. Tñnh hiï ã uå quaãphuåthuöåc vaâo sûå cên bùçng vaâkïët húåp caãhai mùåt naây. Thoi quen 6 – Àö á ng têm hiï ì p lû å cå Sûå àöng têm hiï ì p lû å c chñnh la å â cach thû á á ba – khöng phai theo ca ã ch cu á a töi, cu ã ng khöng pha ä i theo ca ã ch cu á a ba ã n, å maâlaâtheo cach tö á t hún ca ë ch cu á a töi va ã âcua ba ã n. Àêy la å âkïtë quaãcua sû ã åtön trong, àa å nh gia á cá ao, thêm chñ hoan nghïnh å
203 THOI QUEN THÛ Á 8Á y kiï á n kha ë c biï á t cu å a ngûú ã i kha â c. á Àöng têm hiï ì p lû å cå hûúngá àïën viïåc giaãi quyïët vêën àïì, nùæm lêëy cú höåi vaâxûãlyásûåkhaác biït. Ào å álaâmöt hònh thû å c hú á p ta å c sa á ng ta á o 1 + 1 = 3, 11, å 111… hoùc hún thï å ë nûa. ä Àöng têm hiï ì p lû å c å cung la ä â chòa khoáa àïí coá àûúåc möåt têåp thïí hay möåt töí chûác coá hiïåu quaã. Möåt têåp thïíchung sûác laâmöåt têåp thïíhöîtrúålêîn nhau àûúåc töí chûác sao cho àiïím maånh cuãa ngûúâi naây buâàùæp cho àiïm yï í u cu ë a ngûú ã i kha â c. Bù á ng ca ç ch ào á ában se å äcoátêpå thïí töi ûu sû ë c ma á nh va å â lam cho àiï â m yï í u cu ë a ca ã á nhên khöng anh hûú ã ng àï ã n tê ë p thï å .í Thoi quen 7 – Ma á i giu â a ba ä n thên ã Mai giu â a ba ä n thên la ã âkhöng ngûng àö â i mú í i ba á n thên ã úã bön mù ë t cu å a cuö ã c sö å ng: thï ë í chêt, tònh ca ë m, trñ tuï ã å vaâ tinh thên. Àêy la ì âthoi quen giu á p gia tùng kha á ãnùng àïícoá thïísöng theo tê ë t ca ë ãcac tho á i quen kha á c cu á a sû ã å thanh àa â t.å Ba thoái quen àêìu tiïn coáthïítoám tùæt bùçng cuåm tûâsau: hûa va á â giûälúi hû â a. á Khaã nùng àûa ra lúi hû â a la á âtñnh luön chuã àöng (Tho å i quen 1). Nö á åi dung cua lú ã âi hûa la á â Thoiá quen 2, vaâgiûälúi hû â a la á âThoi quen 3. á Chó coá57% söënhên viïn àûúåc hoãi yákiïën àöìng yá cho rùçng töíchûác cuãa hoå luön luön laâm àuáng nhûäng gò àaähûáa. Ba thoi quen tiï á p theo mang tñnh tê ë p thï å í vaâ coá thïí àûúåc toám tùæt bùçng cuåm tûâsau: àïínhiïu ngûú ì i tham gia tòm â giaãi phaáp vaâ giaãi quyïët vêën àïì. Àiïìu naây àoâi hoãi sûå tön
204 THE 8th HABIT trong lê å n nhau (Tho î i quen 4), hiï á u biï í t lê ë n nhau (Tho î iá quen 5), va àö â ng têm hiï ì p lû å c (Tho å i quen 6). Riïng Tho á iá quen 7, mai giu â a ba ä n thên, giu ã p la á m tùng kha â ãnùng cuaã ban trong bö å n mù ë t cu å a cuö ã c sö å ng: thï ë í xac, trñ tuï á , têm å hön va ì â tinh thên. No ì á lam mú â i la á i phê å m chê í t va ë â sûå an toan ca â ánhên (cac Tho á i quen 1, 2, 3) va á âlam mú â i la á i tinh å thên va ì âtñnh chêt hö ë îtrúå lên nhau cu î a tê ã p thï å . í Dûúái àêy laâ biïíu àöì mö taã caác nguyïn tùæc vaâ mö thûác cua 7 tho ã i quen (xem ba á ng 3): ã NHÛNG NGUYÏN TÙ Ä C HIÏ Æ N DIÏ å N TRONG 7 THO å I QUEN Á Chung ta ha á y xem ky ä ätûng nguyïn tù â c na æ y. Nhû àa â ä noi ú á ã trïn, ban cê å n lûu y ì á ba àùc àiï å m: í thûá nhêt,ë cacá nguyïn tùc na æ y mang tñnh â phöí quat (universal) á – coánghôa CAC NGUYÏN TÙ Á C VA Æ ÂMÖ THÛC HIÏ Á N DIÏ Å N Å TRONG 7 THOI QUEN Á Thoi quen á Luön chuãàöngå Bùt àê æ u bù ì ng mu ç c àñch àu å ngá Ûu tiïn cho àiïu quan tro ì ngå nhêët Tû duy cung thù â ngæ Hiïu ngûú í i trûú â c, ngûú á i hiï â uí mònh sau Àöng têm hiï ì p lû å cå Mai giu â a ba ä n thên ã Tinh thên tra ì ch nhiï á m/ Chu å ãàöngå hanh àö â ngå Têm nhòn/ Ca ì c gia á átrõ Chñnh trûc / Thû å c hiï å nå Tön trong lê å n nhau/ Lú î i ñch chung å Hiïu biï í t lê ë n nhau î Húp ta å c sa á ng ta á oå Àöi mú í iá Tûå quyït àõnh ë Hai lên Kiï ì n ta ë o/ Tê å p trung å Ûu tiïn / Hanh àö â ngå Sûå phong phuácua ca ã ác giaãi phaáp Cên nhùcæ Dung ca ä mã Coi trong sû å å khac biï á t cu å a nhau ã Con ngûúi hoa â n thiï â nå Nguyïn tùcæ Mö thûcá 1 2 3 4 5 6 7 Bang 3 ã
205 THOI QUEN THÛ Á 8Á laâchung vûú á t ra kho å i ra ã o ca â n vùn ho ã a va á âhiïn diï å n trong å moi tön gia å o chñnh thû á c cu á a thï ã giú ë i va á trong nhû â ng triï ä të lyávônh hùng; ç thûáhai, chung á khöng coátuöi (timeless) í – tûcá khöng bao giúâ thay àöi ; va í â thûá ba, chung tû á å thên laâsûå thêt å hiïn nhiïn (self-evident). í Laâm thïë naâo chuáng ta biïët àûúåc àiïìu àoá laâ hiïín nhiïn? Àoá laâ bùng ca ç ch tòm ly á á leä àïí phan ba ã c chu á ng, á nhûng töi tin rùng ba ç n khöng thï å ílam àûú â c àiï å u ào ì . Àö á ië vúi ca á c nguyïn tù á c hiï æ n diï å n trong 7 tho å i quen thò ba á nå khöng thïí nao pha â n ba ã c àûú á c tê å m quan tro ì ng cu å a tinh ã thên tra ì ch nhiï á m hay sû å å chuãàöng, sö å ng co ë ámuc àñch, sû å å liïm chñnh, tön trong, hiï å u biï í t lê ë n nhau, àö î ng têm hiï ì på lûc hay khöng ngû å ng àö â i mú í i… 7 tho á i quen na á y la â â nhûng nguyïn tù ä c vï æ tñnh ca ì ch cho biï á t ë ban la å ai, ba â n la å mâ gò. Chung àem àï á n cho ba ë n sû å åtñn nhiïm, quyï å n lû ì c, tinh å thên va ì ânïn ta ì ng ky ã änùng àïíban ta å o àûú å c a å nh hûú ã ng cu ã aã mònh trong töíchûc, gia àònh, cö á ng àö å ng va ì âxaähöi; chu å ngá laâàiïìu cöët loäi cuãa vai troâthûánhêët trong böën vai troâ cuãa lanh àa ä o - nïu gûúng. Bö å n vai tro ë âcua la ã nh àa ä o khi ào å áchó con la â âban se å älam gò â trong cûúng võ ngûúi la â nh àa ä o àï å í cöí vuängûúi kha â c tòm ra tiï á ng no ë i cu á a ho ã å (xem hònh 8.4). Nhiïu tö ì íchûc àa á ähuên luyï ë n nhên viïn cu å a mònh xêy ã dûng 7 Tho å i quen. Nhiï á u ngûú ì i nhê â n thê å y 7 Tho ë i quen á nay rê â t co ë áñch trong cöng viïc, nï å u cú cê ë u va ë âhïåthöng cu ë aã töí chûc cö á ívu, hö ä îtrúå cho 7 thoi quen na á y. Nhûng bú â i vò ã trong nhiïu trûú ì ng hú â p, vùn ho å a tin cê á y thê å p va ë â cac cú á cêu va ë hï â thö å ng thiï ë u liïn kï ë t àa ë khöng u ä ng hö ã viï å c triï å ní
206 THE 8th HABIT khai vaâtheo àuöi chu í ng, nïn nhiï á u ngûú ì i ài àï â n kï ë t luê ë nå rùng 7 Tho ç i quen na á y khöng thû â c sû å hiï å u qua å trong cöng ã viïc. Mö hònh 4 vai tro å â cua la ã nh àa ä o ta å o ra khuön khö å í thñch húp va å âhûu ñch cho viï ä c vê å n du å ng va å âphat huy tö á t 7ë Thoi quen trong cöng viï á c cu å ng nhû trong gia àònh. Thû ä cå ra, chung töi nhê á n thê å y rù ë ng, chó khi ngûú ç i ta a â p du á ng 7 å Thoi quen na á y - nghôa la â ho â söå ng vò no ë – thò ho á mú å i thû á cå sûå hiïu chu í ng. Chó ho á c ly å á thuyït, ma ë â khöng thûc ha å nhâ thò chûa thûc sû å åhiïu ro í äcac nguyïn tù á c ào æ . Mö hònh 4 vai á troâlanh àa ä o se å ätaåo ra möåt sûác söëng múái cho 7 Thoái quen vaâ chung àûú á c xem la å â coátêm quan tro ì ng chiï å n lûú ë åc àöië vúi tö á íchûc thay vò chó la á âmöt chûúng trònh àa å o ta â o ngù å næ han hê å p dê ë n na î o ào â ámaâthöi. (THÏÍXAÁC) LIÏN KÏËT T RAO QUYÏÌN (TRÑ TUÏå) (TÊM HÖÌN) (TINH THÊÌN) ÀÕNH HÛÚNÁ G NÏU GÛÚNG Sûå tin cêåy Sûå tin cêåy Sûå tin cêåy Thoái quen 1-7 4 VAI TROÂCUÃA LAÄNH ÀAÅO Hònh 8.4
207 THOI QUEN THÛ Á 8Á CAÁC MÖ THÛÁC CUÃA 7 THOÁI QUEN Möi tho î i quen khöng chó àa á i diï å n cho mö å t nguyïn å tùæc, maâ con cho mö â åt mö thûác, möåt löi tû duy (xem la ë iå bang 3). ã Xem xet ky á hún ca ä c Tho á i quen 1, 2 va á 3 àûú â c thï å hiï í nå trong cuåm tûâ“Hûáa vaâgiûälúâi hûáa”, chuáng ta seähiïíu àûúåc mö thûc ài ke á m theo tû â ng tho â i quen na á y. Tho â i quen 1 - á Luön chuã àöngå - laâ mö thûác vïìsûå tûå quyïët àõnh cuãa baãn thên hún laâdo di truyïn hay ta ì c àö á ng cu å a xa ã ähöi, ngoa å iå canh – no ã i rù á ng töi co ç áthïí vaâseäthûc hiï å n lú å i hû â a. Ào á álaâ sûc ma á nh cu å a sû ã å lûa cho å n. Tho å i quen 2 - á Bùæt àêìu bùçng muc àñch àu å ngá - laâmö thûc cho rù á ng tê ç t ca ë ã moi thû å átrïn thï gian na ë y àï â u àûú ì c kiï å n ta ë o hai lê å n. Trûú ì c tiïn la á kiï â në tao tinh thê å n, va ì âsau àoákiïn ta ë o vê å t chê å t; ào ë áchñnh laânöiå dung cua lú ã i hû â a – töi xem xe á t ca á ã hai mùt cu å a lú ã i hû â a, á àiïìu töi hûáa vaâàiïìu töi thûåc hiïån. Àoálaâsûác maånh cua sû ã å têp trung. Tho å i quen 3 – á Ûu tiïn cho àiïu quan tro ì ng nhê å të - laâ mö thûc vï á ìsûå ûu tiïn, hanh àö â ng va å âthi hanh – co â á nghôa laâtöi coákhaãnùng vaâtrach nhiï á m àï å íthûc hiï å n lú å iâ hûáa àoá. Cac Tho á i quen 4, 5 va á â 6 – Tû duy cung thù â ng; hiï æ uí ngûúi trûú â c, ngûú á i hiï â u mònh sau; àö í ng têm hiï ì p lû å cå – laâ nhûng mö thû ä c vï á ì sûå röng mú å ã trong möi quan hï ë å vúái moi ngûú å i trong sû â å tön trong, hiï å u biï í t lê ë n nhau (cên î bùçng giûäa sûå cên nhùæc vaâ loâng duäng caãm) vaâ trong viïåc coi trong sû å åkhac biï á t cu å a nhau. Ào ã áchñnh laâlinh hön cu ì aã möt tê å p thï å íhöîtrúå lên nhau. î
208 THE 8th HABIT Thoi quen 7 la á â mö thûc vï á ì sûå hoan thiï â n khöng å ngûng cu â a con ngûú ã i; no â á thïí hiïn ú å ã sûå giao du á c, re å nâ luyïån vaâtaái xaác nhêån àiïìu maângûúâi Nhêåt goåi laâKaizen (Cai tiï ã n khöng ngû ë ng). â Àêy laâlyádo tai sao ca å c sú àö á ìhònh tron àûú â c minh ho å a trong cuö å n sa ë ch na á y la â i khöng pha å iã laâ vong tro â n khe â p kñn, ma á â laâ vong tro â n hú â ã coá mui tïn ä hûúng lïn trïn a á m chó sû á å cai thiï ã n khöng ngû å ng trong â möi lônh vû î c cu å a bö ã n sû ë å lûa cho å n. å CÖNG CUÅ NÏU GÛÚNG – PHÛÚNG PHAÁP LÊÅP KÏËHOAÅCH CAÁNHÊN Do viïc nïu gûúng luön ài trûú å c va á âlaâbiïu hiï í n chu å ã yïu trong ba vai tro ë â con la â i, nïn viï å c trûú å c tiïn ba á n cê å nì lam la â âtêp hú å p ca å c ha á nh àö â ng la å i vú å i nhau àï á ítao ra TIÏU å ÀIÏM (FOCUS) trong cuö Í c sö å ng cu ë a ba ã n. å Àún giaãn laâ baån phaãi quyïët àõnh àiïìu gò laâ quan troång nhêët àöëi vúái baån. Àiïìu gò coá giaá trõ nhêët àöëi vúái ban? Tê å m nhòn trong cuö ì c sö å ng cu ë a ba ã n la å âgò? Cöng viïcå cua ba ã n ta å i nha å úâ ã cûúng võ laângûúi cha, ngûú â i me â , öng, å ba, chu â , ba á c, anh, chõ, con trai, con ga á i la á âgò? Nhûng cöng ä viïc ba å n muö å n phu ë c vu å å cho cöng àö å ng, nha ì â thú, ha â ngâ xom la á ng giï á ng va ì ânhûng ngûú ä i kha â c khi ho á å cên giu ì p àú á ä laâgò? Tònh trang sû å c kho á e cu ã a ba ã n pha å i nhû thï ã ënao? Ba â nå seälam gò àï â í giûä gòn vaâ nêng cao sûc kho á e cu ã a mònh? ã Nhiïu ngûú ì i no â ái sûác khoe la ã â vöën quyá nhêt va ë ârùng nï ç uë khöng coásûc kho á e thò mo ã i cu å a ca ã i kha ã c trú á ãnïn vö nghôa. Thïëcon trñ tuï â , sû å åtrûúng tha ã nh, sû â åphat triï á n cu í a ba ã n thò å
209 THOI QUEN THÛ Á 8Á sao? Chuáng quan troång àöëi vúái baån àïën mûác naâo? Cöng viïc cu å a ba ã n thò sao? Ta å i nùng thû â c sû å å cua ba ã n la å âgò? Banå say mï àiïu gò? Nhu cê ì u lú ì n nhê á t cu ë a tö ã íchûc cu á a ba ã n, va å â trïn thõ trûúng la â â gò? Lûúng têm àang thöi thuc ba á n cê å nì coáhanh àö â ng àö å i vú ë i dû á aå n na á o, sa â ng kiï á n na ë o? Ba â n se å ä lam thï â ë nao àï â í tao ra sû å å khac biï á t trong cöng viï å c cu å aã mònh? Ban se å äàïílai di sa å n gò cho thï ã ëhïåsau? Cöng cuå giuáp têåp trung vaâo vai troâàêìu tiïn laâphûúng phap lê á p kï å ë hoach ca å á nhên. Trûúc tiïn ba á n viï å t ra giê ë yë hoùc trïn ma å y vi tñnh àiï á u gò quan tro ì ng nhê å t àö ë i vú ë iá ban. Sau ào å áxac lê á p ûu tiïn trong qua å átrònh lêp kï å ëhoachå àïí coáthïítaåo sûå cên bùçng giûäa nhu cêìu cua cú cê ã ëu vaâkyã luêt cu å ng nhû sû ä å thoai ma ã i trong thû á c hiï å n. No å i ngù á næ goån, àoálaâtiïu àiïím vaâsûå thûåc hiïån. Coánhiïu ca ì ch tiï á p cê ë n kha å c nhau àï á íxêy dûng va å âduy trò kïëhoach ca å ánhên. Àiïm mê í u chö ë t cu ë a phûúng pha ã pá lêåp kïë hoach la å â phaãi àam ba ã o cho ngûú ã i thû â åc hiïån têåp trung vao mu â c tiïu àûú å c ho å å ûu tiïn nhêt. ë Viïc tö å í chûc va á â lêp kï å ë hoach co å á hiïu qua å ã coá ba tiïu chuên nhû sau: í hai ho â a vú â i cuö á c sö å ng ha ë ng nga â y cu â a ba ã n; cú å àöång, dïîtiïëp cêån; vaâcoátñnh caánhên hoa, á tûác phuâhúåp vúái yïu cêìu cuå thïícuãa tûâng ngûúâi. Coámöåt quy trònh àún giaãn àïíàaánh giaáxem àiïìu maâ baån têåp trung vaâo coá àuáng laâ àiïìu quan troång nhêët àöëi vúái baån hay khöng. Xem xeát sú àöì hònh thaáp sau àêy, chuáng ta thêëy rùçng taåi àaáy hay nïìn taãng cuãa noá laâ viïåc nhêån diïån sûámïånh vaâ caác giaátrõ. Elvis Presley noái rùçng:
210 THE 8th HABIT “Giaá trõ cuäng giöëng nhû dêëu vên tay, khöng ngûúâi naâo giöëng ngûúâi naâo, nhûng ai cuäng àïí laåi dêëu vên tay khi chaåm vaâo vêåt gò àoá”. Caác giaá trõ naây cêìn gùæn chùåt vaâo caác nguyïn tùæc àïí cuöåc söëng cuãa baån coá àûúåc möåt cöët loäi bïìn vûäng, vaâ nöåi têm cuãa baån coá àûúåc sûå an toaân, sûå chó dêîn, sûåsaáng suöët vaâsûác maånh. Bñ quyïët úãàêy laâbaån cêìn phaãi viïët ra baãn tuyïn böësûámïånh caánhên noái lïn àiïìu gò laâquan troång nhêët àöëi vúái baån. Nhúâbaãn tuyïn böësûá mïånh maâbaån xaác àõnh àûúåc caác ûu tiïn cho haânh àöång cuãa mònh. Tiïëp theo, àiïìu quan troång laâbaån cêìn phaãi xaác àõnh àûúåc nhûäng vai troâ quan troång nhêët cuãa mònh (chùèng haån, vai troâ thaânh viïn trong gia àònh, taåi nhaâ thúâ hay Hònh 8.5 Nhên diï å n sû å ámïnh va å âcac gia á átrõ Xac lê á p mu å c tiïu å Lêp kï å ëhoach å hang tuê â nì Lêp å kïëhoach å hang nga â yâ
211 THOI QUEN THÛ Á 8Á trong cöång àöìng, vai troâ laâ möåt ngûúâi baån, ngûúâi meå/cha, ngûúâi laänh àaåo), vaâ àùåt ra caác muåc tiïu tuêìn, thaáng, nùm phuâhúåp vúái caác vai troâmaâbaån àaäxaác àõnh cho cuöåc àúâi mònh. Mûc àö á å thûá ba trong mö hònh kim tûå thap la á â lêp kï å ë hoach tuê å n. Tû ì âkïëhoach tuê å n ba ì n se å älêp ra kï å ëhoach ha å ngâ ngay cu â a mònh. ã HOI & ÀA Ã PÁ HOI: Viï Ã c cê å n co ì ángûúi àa â ng tin cê á y trong tö å íchûc àï á í àùt niï å m tin va ì o ho â nhû öng no å i la á àiï â u rê ì t àu ë ng, nhûng á öng seälam gò nï â u öng gù ë p kha å ch ha á ng la â m du å ng va å âàöië xûãtïå vúi nhên viïn ma á âöng tin cêy?å ÀAP: Á Tûâboãkhach ha á ng ào â ! Töi biï á t mö ë t tö å íchûc rê á t nö ë ií tiïng àa ë äviït thû gû ë i cho kha ã ch ha á ng, khi ho â å àaäcoá bùngç chûng ro á ärang vï â ìviïc nhû å ng kha ä ch ha á ng na â y thûú â ng xuyïn â ngûúc àa å i nhên viïn cu ä a ho ã . Trong thû ho å å noi ro á ärùng ho ç å khöng muön tiï ë p tu ë c hú å p ta å c vú á i nhû á ng kha ä ch ha á ng na â yâ nûa. Tê ä t nhiïn, gia ë i pha ã p tö á t hún nû ë a la ä âtòm con àûúng thû â á ba thöng qua sûå trao àöi thñch hú í p – va å âhùn nhiïn trûú è cá tiïn chung ta cê á n pha ì i lù ã ng nghe y æ ákiïn cu ë a ho ã . å
212 Chûúng 9 TIÏËNG NOÁI VAÂ TÖC ÀÖ Ë ÅCUA NIÏ Ã M TIN Ì Àûúc tin cê å y la å âphên thûú ì ng lú ã n hún á àûúc yïu thûúng. å GEORGE MACDONALD
213 THOI QUEN THÛ Á 8Á ÖS GNË HT OE ÀÖNÅ G LÛCÅ SANÁ G TAOÅ SÖËNG THEO LÏÌTHOÁI CUÄ Tûâ trong ra ngoaâi TÒM RA TIÏËNG NOÁI CUÃA BAÃN THÊN ÀAÁNH MÊËT TIÏËNG NOÁI CUÃA BAÃN THÊN Tûâ ngoaâi vaâo trong Cöí vuä ngûúâi khaác tòm ra tiïëng noái cuãa hoå Sûå lûåa choån Caác nguyïn tùæc Böën nùng lûåc Con ngûúâi hoaân thiïån Con ngûúâi khiïëm khuyïët (THÏ XÍ ÁCA ) T nñ h kyã ul tå ê Sûå àam mï (TRÑ TUÏ)å (TÊM HÖÌN) (TINH THÊÌN) TÊMÌ NHÒN Lûúng têm P( Q) Sû bå uö gn ã aht Têëm gûúng xaähöåi ( QI ) (EQ) (SQ) Nanå nhên chuãnghôa Caái töi T( HÏ XÍ A ) ÁC THIÏUË SÛ ÀÅ Å ÖB GNÌ Ö Sûå àam mï (TRÑ TUÏ)å (TÊM HÖÌN) (TINH THÊÌN) Khöng coátêmì nhòn/ G ai átrõ chung THIÏËU SÛÅ TIN CÊÅY (THÏ XÍ ÁCA ) L ÏI N K TË Ï TRAO QUYÏÌN (TRÑ TUÏ)å (TÊM HÖÌN) (TINH THÊÌN) À NÕ H HÛÚNÁ G NÏU GÛÚNG Sûå tin cêyå Sûå t ni cêyå Sûå tin cêåy L ÏI N K TË Ï À NÕ H H ÛÚNÁ G TRAO QUYÏÌN Sûå t ni cêyå S å û nit yå êc NÏU GÛÚNG Haäy laâ ngûúâi cêìm laái Àûúåc tñn nhiïåm: Tñnh caách vaâ Nùng lûåc Xêy dûång niïìm tin Sûå tin cêåy ÃN Á CÚ BA Â THIÏN PHU ÁN QUA ÄNG MO NHÛ Hònh 9.1
214 THE 8th HABIT Khi chung ta tòm ca á ch mú á ã röng a å nh hûú ã ng cu ã aã mònh vaâcöí vuängûúi kha â c tòm ra tiï á ng no ë i cu á a ho ã å (nïn nhúá rùng ç cöí vuäcoánghôa laâtruyïn sinh khñ cho ngûú ì i kha â c) la á â chung ta bûú á ác vaâo möåt thïëgiúái cuãa caác möëi quan hïå. Xêy dûng nhû å ng mö ä i quan hï ë å vûng chù ä c khöng nhû æ ng ào ä iâ hoi pha ã i co ã ánïn ta ì ng tñnh ca ã ch vï á ìan toan nö â i têm, sû å å datå dao trong tònh ca â m va ã âsûc ma á nh tinh thê å n ca ì ánhên, nhû töi àaänïu úã Phên 1 cu ì a cuö ã n sa ë ch na á y, ma â â con ào â i ho â iã chung ta pha á i re ã n luyï â n ca å c KY á Ä NÙNG (SKILLS) múiá trong giao tiïëp giûäa ngûúâi vúái ngûúâi giuáp chuáng ta coá thïí àûúng àêu vú ì i nhû á äng thaách thûc ma á â chuáng ta gùåp phaãi vúi ngûú á i kha â c. Hai chûúng tiï á p theo àêy se ë änoi vï á ì viïcå ren luyï â n nhû å ng ky ä änùng nay. â Hêu hï ì t mo ë i cöng trònh trïn thï å ë giúi na á y àï â u àûú ì cå thûc hiï å n thöng qua ca å c mö á i quan hï ë å giûa con ngûú ä i vú â iá nhau vaâàûúc thû å c hiï å n bïn trong ca å c tö á íchûc. Nhûng sû á å giao tiïp na ë y se â ära sao nïu khöng co ë ásûå tin cêy lê å n nhau, î bêt kï ë í nhûng giao tiï ä p ào ë á chñnh xac va á â roärang? Ào â á laâ àiïu khöng thï ì . Ba í n se å ä phai luön tòm kiï ã m nhû ë ng y ä á nghôa thûc co å n ê â n giê í u, nhû ë ng y ä áàöìchûa àûúc bö å c lö å åqua giao tiïp ào ë . Va á âtêt nhiïn, mö ë i quan hï ë å thiïu sû ë å tin cêyå lên nhau la î âmöt mö å i quan hï ë å yïu ke ë m. á
215 THOI QUEN THÛ Á 8Á TÖËC ÀÖÅ CUÃA NIÏÌM TIN Nhû vêy, giao tiï å p co ë ásûå tin cêy ú å ãmûác àöå cao seänhû thïënao? Ào â álaâmöt viï å c dï å îdang, khöng tö â n nhiï ë u cöng ì sûc va á âcoáthïílam àûú â c ngay. Co å n nï â u co ë ásûåtin cêy úå ãmûcá àöå cao nhûng ban mù å c sai lê æ m thò sao? Khöng vê ì n àï ë ìgò vò ngûúi ta àa â ähiïu ro í äban. Ho å åseänoi: “Khöng sao ca á , töi ã hiïu anh ma í !”, hoù â c: “Ha å y quïn àiï ä u ào ì á ài. Töi hiïu y í á anh!”. Coále, xe ä t úá ãmöt khña ca å nh na å o ào â , ào á álaâlyádo taiå sao trai tim la á i quan tro å ng hún bö å å nao. Ngûú ä âi ta coáthïí bõ bai na å o, nhûng nï ä u tra ë i tim co á n àê â p thò ho å å vên co î nâ söng, co ë n khi tim àa â ängûng hoa â t àö å ng, thò chù å c chù æ n ho æ å àaächït.ë Con trai töi, Sean, noái rùçng: “Khöng gò nhanh bùçng töëc àöå cuãa niïìm tin”. Noá ài nhanh hún bêët kyâ thûá gò maâbaån coáthïí nghô ra. Noánhanh hún caãtöëc àöå internet, vò khi coániïìm tin, moåi löîi lêìm seäàûúåc tha thûá vaâ boãqua. Sûå tin cêåy laâ chêët keo gùæn kïët trong cuöåc söëng. Noá gùæn kïët caác töí chûác, caác nïìn vùn hoáa vaâ caác möëi quan hïå vúái nhau. Àiïìu khöi haâi laâtöëc àöå hònh thaânh niïìm tin trïn thûåc tïë laåi rêët chêåm. Àöëi vúái con ngûúâi, nhanh laâ chêåm vaâ chêåm laåi laâ nhanh (fast is slow and slow is fast). QUYÏÌN LÛÅC TINH THÊÌN VAÂTÖËC ÀÖÅ CUÃA NIÏÌM TIN Niïìm tin bïìn vûäng vaâo möëi quan hïå laâ thûá khöng thïígiaãmaåo vaânoáhiïëm khi coáàûúåc chó nhúâmöåt lêìn cöë
216 THE 8th HABIT gùæng duy nhêët. Noá phaãi laâ kïët quaã cuãa nhûäng haânh àöång xuêët phaát tûâlûúng têm vaâtraái tim àûúåc thûåc hiïån thûúâng xuyïn. Trong cuöën 7 Thoái Quen Àïí Thaânh Àaåt, töi coá àûa ra möåt êín duå cho niïìm tin goåi laâ Taâi khoaãn tònh caãm. Noácuäng àûúåc xem nhû möåt taâi khoaãn gûãi taåi ngên haâng - núi baån gûãi tiïìn vaâo hay ruát tiïìn ra - chó coá khaác laâ trong trûúâng húåp naây, baån gûãi vaâo hay ruát ra nhûäng khoaãn tònh caãm trong caác möëi quan hïå nhùçm xêy dûång hoùåc phaáhoaåi möëi quan hïå àoá. Baãng dûúái àêy liïåt kï 10 khoaãn tònh caãm gûãi vaâo vaâ ruát ra trong möëi quan hïå vúái ngûúâi khaác, maâtheo kinh nghiïåm cuãa töi chuáng coá aãnh hûúãng quan troång àïën mûác àöå cuãa niïìm tin. Baãng naây liïåt kï nhûäng hy sinh cêìn coávaânhûäng nguyïn tùæc chûáa àûång trong möîi khoaãn tònh caãm gûãi vaâo (baãng 4). Àiïìu quan troång laâ chuáng ta phaãi nhêån ra rùçng caác lyá do àïí 10 khoaãn kyá gûãi vaâo taâi khoaãn tònh caãm taåo àûúåc loâng tin laâ vò chuáng chûáa àûång caác nguyïn tùæc troång yïëu trong möëi quan hïå giûäa ngûúâi vúái ngûúâi. Khi baån nghiïn cûáu tûâng khoaãn kyágûãi naây, baån seäthêëy àùåc àiïím chung cuãa chuáng laâchuãàöång haânh àöång cuâng vúái yáchñ vaâquyïët têm. Baån àïí yáseäthêëy rùçng têët caã10 khoaãn kyá gûãi naây àïìu nùçm trong khaãnùng thûåc hiïån cuãa baån. Do chuáng àïìu dûåa trïn nïìn taãng laâ caác nguyïn tùæc, nïn chuáng seätaåo ra sûác maånh tinh thêìn hay loâng tin. Àiïím chung thûáhai cuãa caác khoaãn kyá gûãi tònh caãm theo töi laâ sûå vö tû vaâ khiïm nhûúâng. Àoá laâ viïåc biïët tûå
217 THOI QUEN THÛ Á 8Á haå mònh trûúác ngûúâi khaác, tuên thuã nguyïn tùæc vò sûå nghiïåp cao caã. Àoá laâ nhêån thûác rùçng cuöåc söëng naây khöng chó thuöåc vïì “töi” hoùåc “cuãa töi”; noái theo triïët gia Martin Buber thò cuöåc söëng naây cuãa “baån vaâ töi” – nghôa laâcoáloâng tön troång sêu sùæc vïìgiaátrõ vaâtiïìm nùng cuãa moåi ngûúâi. CAC KHOA Á N TÒNH CA à M à GIA TÙNG Hiïu ngûú í i trûú â cá Giûälúi hû â aá Chên thêt, cú å i mú ã ã Tûãtï, lõch thiï ë på Tû duy cung thù â ngæ hoùc khöng giao kï å të Xac àõnh ro á äcac ky á âvongå Khöng noi sau lûng á Biït nhê ë n lö å i lê î mì Tiïp nhê ë n thöng tin å phan hö ã i, va ì âàûa ra thöng àiïp “Töi” å Tha thûá Ngûúi hiï â u mònh trûú í cá Khöng giûälúi hû â aá Dung thu â ãàoan löi ke å oá Xêu tñnh, thö lö ë î Tû duy Thùng/ Thua æ hoùc Thua/ Thù å ngæ Vi pham ca å c ky á âvongå Phan bö ã i, hai mù å tå Kiïu cùng, tûå phu,å ngaåo maån Khöng chõu nhên thöng å tin phan hö ã i va ì âàûa ra thöng àiïp “Anh” å Àïítêm, khöng boãqua Sûå nön nong, ca á i töi, á yáàöìriïng Têm trang, tònh ca å m, ã cam xu ã c, thú á i gian. â Cai töi, tñnh kiïu nga á o, å quyïn kiï ì m soa í tá Ñch ky, thú ã i gian, nï â p nghô ë cu, rê ä p khuön, àõnh kiï å në Suy nghô “Thùng nghôa la æ â àanh ba á i ke å ãkhac”á Löi giao tiï ë p bú ë å àúä Möt sö å ëthoi xê á u, lê ë y lo ë ngâ ngûúi kha â cá Cai töi, tho á i kiïu cùng, á ngao ma å n, thú å i gian. â Cai töi, tñnh kiïu cùng, á ngao ma å n, lö å i giao tiï ë pë kiïu àö í i pho ë á Tñnh kiïu cùng, tûå phuå Sûå hiïu biï í t lê ë n nhau î Chñnh trûc/ Ha å nh àö â ngå Têm nhòn/ Gia ì átrõ, Liïm chñnh/ Hanh àö â ng, Hiï å u biï í t lê ë n nhau. î Têm nhòn/ Gia ì átrõ, Chñnh trûc/ Ha å nh àö â ng. å Tön trong lê å n nhau/ vò lú î i ñch å chung. Tön trong lê å n nhau/ vò lú î i ñch å chung. Hiïu biï í t lê ë n nhau, î húp ta å c sa á ng ta á o, àö å i mú í i.á Têm nhòn/ Gia ì átrõ, Chñnh trûc/ Ha å nh àö â ng. å Têm nhòn/ Gia ì átrõ, Chñnh trûc/ Ha å nh àö â ngå Hiïu biï í t lê ë n nhau î Têm nhòn/ Gia ì átrõ, Liïm chñnh/ Hanh àö â ngå CAC KHOA Á N TÒNH CA à Mà GIAM ÀI à NHÛNG ÀIÏ Ä U CÊ Ì N GA Ì T BO Å Ã NGUYÏN TÙC NÏ Æ N TA Ì NGà Bang 4 ã SÛC MA Á NH TINH THÊ Å N VA Ì ÂTÖC ÀÖ Ë Å CUA NIÏ Ã M TIN Ì
218 THE 8th HABIT Sûc ma á nh tinh thê å n, lo ì ng tin va â âsûå gùn bo æ á coáthïí bõ xoi mo á n dê â n theo thú ì i gian nï â u khöng àûú ë c bö å ísung liïn tuc nhû å ng khoa ä n tònh ca ã m va ã o ca â c mö á i quan hï ë , àù å c biï å tå laâ àöëi vúái nhûäng ngûúâi maâ chuáng ta cuâng söëng vaâ laâm viïåc lêu daâi. Sûác maånh tinh thêìn: àoálaâ viïåc thûåc hiïån möåt caách coánguyïn tùæc quyïìn tûå do lûåa choån vaâ noá luön àoâi hoãi sûå hy sinh. Àiïm chung thû í ába cua khoa ã n ky ã á gûi tònh ca ã m, cu ã ngä nhû moi thû å áquyágiaákhac trong cuö á c sö å ng, la ë âsûå hy sinh. ÚÃàêy, ban cê å n hiï ì u rù í ng hy sinh la ç âsûåtûâboãmöt àiï å u, mö ì tå viïc gò ào å thê á m chñ rê å t tö ë t àe ë p àï å nhê í n lê å y ca ë i tö á t àe ë p hún. å HAÄY HIÏÍU NGÛÚÂI TRÛÚÁC Taåi sao khoaãn kyá gûãi àêìu tiïn laåi laâ hiïíu ngûúâi trûúác? Lyá do rêt àún gia ë n. Ba ã n khöng biï å t àûú ë c khoa å n ky ã á gûiã tònh cam àö ã i vú ë i ngûú á i kha â c la á â gò cho àïn khi ba ë n hiï å uí àûúc khung tham chiï å u cu ë a ho ã . Co å á thïí àöi vú ë i ba á n la å â khoan gû ã i co ã ágiaátrõ cao, nhûng àöi vú ë i ngûú á i kha â c la á i co å á giaátrõ thêëp. Coáthïí coálúâi hûáa àöëi vúái baån laâquan troång nhûng àöi vú ë i ngûú á i kha â c la á i khöng quan tro å ng. Ca å ch thï á í hiïn cu å a ba ã n vï å ì sûå chên thêt, lo å ng tö â t, sû ë å cúi mú ã , lõch ã thiïp co å áthïíàûúc ngûú å i kha â c ca á m nhê ã n hoa å n toa â n kha â cá dûúi go á c nhòn vùn ho á a hay lùng kñnh ca á ánhên cua ho ã .å
219 THOI QUEN THÛ Á 8Á Trong khi cac nguyïn tù á c chñnh cu æ a mö ã i khoa î n ky ã ágûiã vao ta â i khoa â n tònh ca ã m la ã ânhû nhau, nhûng àï aí p du á ngå noávao thû â c tï å , ba ë n pha å i hiï ã u àûú í c khung tham chiï å u cu ë aã ngûúi kha â c. á HÛÁA VAÂGIÛÄLÚÂI HÛÁA Khöng coágò lam mê â t lo ë ng tin nhanh cho â ng bù á ng mö ç tå lúi hû â a khöng àûú á c thû å c hiï å n. Ngûú å c la å i, khöng co å ágò xêy dûng va å â cung cö ã ë loâng tin vûng chù ä æc bùçng viïc giû å äàungá lúâi hûáa. Àûa ra lúi hû â a la á âviïc rê å t dï ë îdang. No â áthûúng nhanh â chong la á m ha â i lo â ng ngûú â i kha â c, àù á c biï å t khi ho å åàang chõu sûác eáp, hay lo lùæng àiïìu gò àoámaâhoå cêìn àïën sûå giuáp àúä cua ba ã n. Khi lú å i hû â a cu á a ba ã n la å m ho â å hai lo â ng, ho â åseäyïu mïn ba ë n. Va å â chung ta, ai cu á ng muö ä n àûú ë c ngûú å i kha â cá yïu mïn. ë Àiïu gò chu ì ng ta àang khao kha á t nhê á t chñnh la ë âàiïuì chung ta dï á îtin nhêt. Tê ë t ca ë ãnhûng ai bõ löi ke ä o va á o nhû â ngä cam kïët vaâcaác húåp àöìng tiïìm êín sûå lûâa gaåt chùèng qua laâ vò hoå quaáham muöën àaåt àûúåc nhûäng gò hoå kyâvoång àïën nöi ho î å dïîdang tin va â o bê â t cû ë álúi gia â i thñch, cêu chuyï ã n, å hoùåc lúâi hûáa naâo tûâphña bïn kia. Hoå àïíngoaâi tai vaâbêët chêp mo ë i thöng tin tiïu cû å c va å âtiïp tu ë c duy trò niï å m tin ì muâquang cu á a mònh. ã Song, giûälúâi hûáa laåi laâ viïåc rêët khoá. Noá thûúâng àoâi hoi mö ã t qua å á trònh hy sinh àêy kho ì á khùn – àùc biï å t khi å
220 THE 8th HABIT nguön ca ì m hû ã ng àûa ra lú á i hû â a qua ài hay khi tònh hònh á thûc tï å ë trúã nïn khoá khùn hún hay hoan ca â nh thay àö ã ií ngoaâi dûå àoaán. Töi àaären luyï â n cho mònh tho å i quen khöng bao giú á â duâng àïën tûâhûa he á nå , trûânhûng lu ä c töi àa á ähoan toa â n sù â né saâng traãgiaácho viïåc thûåc hiïån lúâi hûáa àoá, àùåc biït àö å ëi vúái con cai töi. Chu á ng thûú á ng yïu cê â u töi pha ì i no ã i “bö á ëhûa”á àïíchung yïn têm rù á ng dê ç u thï î ënao töi cu â ng se ä äthûc hiï å n. å Tuy nhiïn, nhiïu lê ì n töi no ì i “Bö á ëseäcö” hoù ë c “Ào å álaâàiïuì böë muön la ë m”, “Bö â ë hy vong”, nhûng ro å ärang la â â chungá khöng hai lo â ng. Chó co â á cêu “Böë hûa”á múi la á m chu â ng ha á iâ long; bú â i chu ã ng biï á t, mö ë t khi àa å ähûa, töi se á äcam kït thû ë cå hiïn àï å n cu ë ng. â Thónh thoang, cu ã ng co ä ánhûng tònh huö ä ng nù ë m ngoa ç iâ dûå tñnh, töi yïu cêu con ca ì i thöng ca á m cho mònh va ã â cho töi rut la á i lú å i hû â a. Thûú á ng thò chu â ng thöng ca á m va ã âtha löiî cho töi. Nhûng nhûng àû ä a nho á ãhún lai khöng hiï å u, mù í cå duâ chung no á i rù á ng chu ç ng thöng ca á m cho qua, nhûng ã trong thêm têm, chung vê á n khöng ha î i lo â ng. Vò thï â ëtöi cöë thûc hiï å n mo å i lú å i hû â a cu á ãa mònh trûâtrûúng hú â åp bêt àù ë æc dô khöng thïíthay àöi àûú í c gò. Trong nhû å ng trûú ä ng hú â på nhû thï, töi àa ë nh chõu àï â íniïm tin cu ì a chu ã ng núi töi bõ á sûát meãvaâsau àoácöëgùæng moåi caách àïíhaân gùæn laåi. LOÂNG TRUNG THÛÅC VAÂSÛÅ CHÑNH TRÛÅC Huên luyï ë n viïn bo å ng rö á íhuyïn thoa ì i Rick Pitino àa å ä diïn àa î t nguyïn tù å c vï æ ìlong trung thû â c mö å t ca å ch àún gia á nã
221 THOI QUEN THÛ Á 8Á nhûng sêu sùc nhû sau: æ “Lúi no â i dö á i la ë m vê â n àï ë ìcua hiï ã n ta å iå trúã thanh vê â n na ë n cu å a tûúng lai; lú ã i no â i thê á t biï å n vê ë n àï ë ìcuaã hiïn ta å i tha å nh viï â c àa å äàûúc gia å i quyï ã t trong qua ë á khû”. á Töi nhúá coá lên cu ì ng la â m viï â c vú å i mö á t nha å â thêu xêy ì dûng, mö å t ngûú å i thù â ng thù è n va æ bö â c trû å c àï å n mû ë c kho á tin á duâ laâ vïì nhûng vê ä n àï ë ì khoá khùn àang gùp pha å i, hay vï ã ì sai sot anh ta gêy ra àö á i vú ë i dû á aå n cu á a chu ã ng töi. Anh ta á chõu hoan toa â n tra â ch nhiï á m vï å ìnhûng sai so ä t ào á . Anh ta á àûa cho chung töi ca á c dû á å toan ta á i chñnh àê â y àu ì ã vaânhêtë quan theo ca á c phûúng a á n ma á âchung töi muö á n lû ë a cho å n ú å ã moi giai àoa å n xêy dû å ng, la å m cho chu â ng töi hoa á n toa â n tin â tûúng va ã âtin cêy anh ta. Viï å c anh ta coi sû å å chñnh trûc cu å aã mònh vaâ möi quan hï ë å vúi chu á ng töi quan tro á ng hún sô å diïn ca å ánhên va yâ ámuön tû ë å nhiïn muön che giê ë u lö ë i lê î mì cuãa mònh àaätaåo àûúåc loâng tin vaâ möëi quan hïå gùæn boá giûa anh ta va ä chu â ng töi. Va á sûâ tin cê å y na å y àa â giu ä p anh ta á àaåt àûúåc kïët quaãtöët àeåp trong kinh doanh. Khöng ai coáthïímang hai böå mùåt, möåt vúái mònh, möåt vúái ngûúâi khaác, àûúåc lêu daâi maâ khöng bõ “lêåt mùåt naå”. NATHANIEL HAWTHORNE
222 THE 8th HABIT TÛÃTÏËVAÂLÕCH THIÏåP Àöi vú ë i con ngûú á i, àöi khi nhû â ng àiï ä u nho ì ãnhùt la å i la å â chuyïn lú å n. Va á o mö â t buö å i ho í c cuö å i kho ë a, mö á t sinh viïn å àïn gù ë p töi va å âsau khi khen ngúi kho å a ho á c, anh ta no å i:á “Thûa Tiïn sô Covey, öng qua ë ãlaâmöt chuyïn gia vï å ìquan hïå con ngûúi, nhûng öng àêu co â ábiït tïn töi, àu ë ng khöng?”. á Anh ta noi àu á ng. Töi ca á ãm thêëy böëi röëi vaâ cöë gùæng tûå kiïm chï ì ëban thên. Ba ã n thê å y àê ë y, khi mö ë i quan hï ë å chûa vûng chù ä c va æ âchûa coácung mu â c àñch thò kï å t qua ë ãcua mö ã ië quan hïå àoá chûa àuã hiïåu lûåc, àùåc biïåt àöëi vúái nhûäng ngûúâi caãm thêy thiï ë ëu an toaân vaâ hay sô diïån. Àiïu ào ì á hoan toa â n kha â c vú á i àö á ìvêt vò chu å ng vö tri vö gia á c, nhûng á con ngûúi hoa â n toa â n kha â c. Àö á ì vêt khöng co å á cam xu ã cá nhûng con ngûúi thò co â , kï á í caã nhûng ngûú ä i ma â nh me å ä nhêt, cû ë ng rù á n nhê æ t hay cê ë p cao nhê ë t. Sû ë å lõch thiïp va å âtûã tïëduâlaâhanh àö â ng nho å ãnhêt nhûng co ë áthïíàem lai hiï å uå quaãlún lao. Àiï á u na ì y thuö â c vï å ìsûc ma á nh tònh ca å m (EQ ã – Emotional Quotient). Mùt kha å c, ngûú á i ta thûú â ng thöng qua cû â ã chó bïn ngoai, ca â c ky á äthuêt å giaãvúâtûãtïëàïíbiïët hoå coáàang bõ ngûúâi khac mua chuö á c löi ke å o hay khöng. á Long tö â t, sû ë å lõch thiïp va å âsûå tön trong thû å c sû å å phaiã xuêt pha ë t tû á âsûå chên thêt, nguö å n gö ì c cu ë a sû ã c ma á nh tinh å thêìn (SQ – Spiritual Quotient). Töi thûúng tro â âchuyïn vú å i ca á c con cu á a töi va ã âcac sinh á viïn úãtrûúng rù â ng nï ç u chu ë áng hoåc vaâsûãduång böën cum tû å â
223 THOI QUEN THÛ Á 8Á sau (töng cö í ng co å á10 tûâtiïng Anh) mö ë t ca å ch tha á nh thê â tå vaâ thûúng xuyïn, chù â c chù æ n chu æ ng se á äàat àûú å c mo å i ca å iá mònh muön trong hê ë u hï ì t ca ë c trûú á ng hú â p: å Möåt tûâ: “Laâm ún” (Please) Hai tûâ: “Cam ún” (Thank you) á Ba tûâ: “Töi yïu/quyábaån” (I love you) Bön tû ë : “Töi co â á thïí giup ba á n àiï å u gò khöng?” (How ì may I help?) Trong khi, töi cung tin rù ä ng, ngûú ç i lú â n thê á t ra chó la å â treãcon nhiïu tuö ì i.í TÛ DUY CUÂNG THÙÆNG HOÙÅC KHÖNG GIAO KÏËT Tû duy Thùng/Thua (Win/Lose) la æ â giaã àõnh cú banã cuãa hêìu hïët moåi cuöåc thûúng lûúång vaâgiaãi quyïët vêën àïì. Noábùt nguö æ n tû ì ânïëp nghô vïìsûå “quyáhiïm” trong xa ë ähöi,å nghôa laânïu ngûú ë i kha â c ca á ng chiï â n thù ë ng hay gia æ nh àûú â cå kït qua ë ãthò phên co ì n la â i cu å a ta se ã äcang ñt ài. Mu â c tiïu àï å í coáàûúc ca å i mònh muö á n - thûú ë ng co â ánghôa laâphai la ã m thï â ë nao àï â íkhöng chï ë ëhay chiïm ûu thï ë ëàöi vú ë i ke á ãkhac àï á íhoå nhûúng la â i cho mònh ca å ng nhiï â u ca ì ng tö â t. Nhiï ë u ngûú ì iâ coân duâng caách naây àïígiaãi quyïët bêët àöìng vúái ngûúâi khaác, kïí caãtrong gia àònh. Hai bïn seäàêu tranh vú ë i nhau cho á àïn khi mö ë t bïn chõu thua hoù å c hai bïn tho å a hiï ã p vú å iá nhau. Töi àaätûâng giaãng daåy cho nhiïìu ngûúâi vïì yátûúãng xoa bo á ã nïp nghô Thù ë ng/Thua bù æ ng tû duy cu ç âng thùngæ (Win/Win).
224 THE 8th HABIT Noáàoâi hoãi baån phaãi coásûå duäng caãm, trñ lûåc döìi daâo vaânùng lûåc saáng taåo àïíkhöng giaãi quyïët vêën àïìbùçng sûå thoãa hiïåp duâvúái bïn naâo. Töi cuäng daåy rùçng chòa khoáa tiïëp theo laâphaãi bùæt àêìu bùng gia ç i pha ã p khöng giao kï á t. Thû ë c tï å ëlaâchó khi nao ba â nå coágiai pha ã p khöng giao kï á ët, nghôa laâbaån sùén sang tû â âboã viïc giao kï å t, hai bïn àö ë ng y ì vï á sûì kha å c biï á t cu å a nhau thò ã khi àoában mú å i ca á m thê ã y khöng cê ë n löi ke ì o, gêy sû á c e á p, á hay àe doa ngûú å i kha â c àï á íhoå nghe theo cach cu á a ba ã n. å Ban cê å n àï ì yí árùng sû ç c ma á nh cu å a tû duy cu ã ng thù â ngæ hoùåc khöng giao kïët naây xuêët phaát tûâ yá muöën coásûå hy sinh – tam ga å c la á i ào å i ho â i cu ã a mònh àï ã íhiïu ro í ängûúi kha â cá muöën gò nhêët vaâtaåi sao, qua àoábaån múái coáthïícuâng laâm viïåc vúái hoå àïítòm ra giaãi phaáp múái àêìy saáng taåo vaâmang àïn cho ca ë ãhai phña lúi ñch chung. å LAÂM ROÄCAÁC KYÂVOÅNG Thûc ra, la å m ro â ä cac ky á â vong la å â kït hú ë p tê å t ca ë ã cacá khoan ky ã ágûi kha ã c trong ta á i khoa â n tònh ca ã m cu ã a ba ã n; bú å iã vò àïílaâm roänoá, àùc biï å t vï å ì caác vai troâ vaâmuåc àñch, àoâi hoi pha ã i co ã ásûåhiïu biï í t va ë âtön trong lê å n nhau sêu sù î c. Àï æ í lam àûú â c àiï å u na ì y, cê â n pha ì i thöng ca ã m va ã âtön troång lêîn nhau. Nïu ba ë n tòm hiï å u ky í ätêt ca ë ãcac trûú á ng hú â p sû å t me á ,ã tan vúäcac mö á i quan hï ë åthò ban se å äthêy rù ë ng nguyïn nhên ç laâdo sûåmú höìhay sûåphaávúäcaác kyâvoång xung quanh vai troâvaâmuc tiïu cu å a ca ã c bïn trong mö á i quan hï ë å ào.á
225 THOI QUEN THÛ Á 8Á KHÖNG CHÓ TRÑCH HAY PHÏ BÒNH NGÛÚÂI VÙÆNG MÙÅT Tön trong nhû å ng ngûú ä i khöng co â á mùt va å o mö â t thú å iâ àiïm na í o ào â álaâ viïc kho å áthûc hiï å n nhê å t trong tê ë t ca ë ã cacá khoan gû ã i trong ta ã i khoa â n tònh ca ã m cu ã a ba ã n. Àêy la å âphepá thûã cao nhêt vï ë ì caãtñnh cach lê á n mû î c àö á å gùn kï æ t cu ë a ca ã cá möëi quan hïå. Àiïìu naây àùåc biïåt àuáng khi ngûúâi ta tuå têåp ban ta â n va á â noi xê á u sau lûng ngûú ë i kha â c. Trong nhû á ngä trûúng hú â p nhû thï å , ba ë n nïn to å ãra khach quan: “Töi thê á yë chuyïn ào å á khac”, hoù á c: “Theo kinh nghiï å m cu å a töi thò ã viïc ào å ákhac”, hoù á c: “Co å áthïíban no å i àu á ng; vê á y chu å ng ta á nïn gùp trû å c tiï å p anh ê ë y/chõ ê ë y àï ë ílam ro â äviïc ào å ”. á Lam nhû vê â y, ba å n cho mo å i ngûú å i thê â y rù ë ng sû ç å liïm chñnh laâsûå tön trong va å â trung thanh khöng nhû â ng vú ä iá nhûng ngûú ä i co â ámùt ma å âcaãnhûäng ngûúâi vùæng mùåt. Duâhoå coáthûa nhê â n àiï å u ào ì áhay khöng thò trong thêm têm cuaã nhûng ngûú ä i co â ámùt, ho å åseäkhöng khoi khen ngú ã i va å âkñnh trong ba å n. Ho å åseähiïu rù í ng ba ç n thên ho ã å cung se ä äàûúc ba å nå coi trong nhû vê å y khi ho å å vùng mù æ t. Ngûú å c la å i, nï å u ba ë nå khöng coi trong sû å å liïm chñnh, ban cu å ng tham gia va â oâ viïc no å i xê á u sau lûng ngûú ë i kha â c, thò nhû á ng ngûú ä i co â ámùtå seäkhöng khoi nghô rù ã ng trong nhû ç ng hoa ä n ca â nh tûúng ã tû, ba å n cu å ng co ä áthïínoi xê á u sau lûng ho ë .å BIÏËT NHÊÅN LÖÎI Möt trong nhû å ng hònh thû ä c nhê á n lö å i co î á sûc thuyï á të phuc nhê å t la ë âhoc ca å ch no á i: “Töi sai rö á i, töi xin lö ì i”, hoù î c: å “Vò ñch kyã nïn töi àaähanh àö â ng qua å á àang va á â àaä xem
226 THE 8th HABIT thûúng ba â n...” – va å âsau àoá hay sö ä ng theo àu ë ng nhû lú á iâ noi ào á . Töi àa á ächûng kiï á n nhû ë ng mö ä i quan hï ë å bõ tan vúä trong nhiïu nùm nhûng àa ì äàûúc ha å n gù â n trong mö æ t thú å iâ gian ngùn. Ào æ álaânhúâvao sû â å nhên lö å i chên tha î nh va â âsêu sùc. Nï æ u ba ë n tro å t no á ái möt cêu gò ào å ámöåt cach vö y á átrong möt tònh huö å ng àang chõu sû ë c e á p na á o ào â , thò khi xin lö á iî ban nïn gia å i thñch vò sao ba ã n àa å ävö yálam tö â n thûúng ho í å vaâcho hoå biït rù ë ng ba ç n khöng co å yá ánhû àaänoi. Co á n nï â uë ban àa å äcö yë á noi nhû vê á y, thò viï å c nhê å n lö å i ào î i ho â i ba ã nå phai thay àö ã i suy nghô va í thû â c sû å hö å i hê ë n thò ba å n mú å i co á á thïínoi á “Töi xin löi, töi àa î änoi va á â hanh àö â ng sai va å âtöi àang cöë gùng sû æ a chû ã a sai lê ä m cu ì a mònh”. ã CHO VAÂNHÊÅN PHAÃN HÖÌI Nhûng sinh viïn gê ä n gu ì i nhê ä t vú ë i töi trong nhû á ngä nùm töi con àû â ng trïn gia á ng àûú ã ng la â ânhûng ngûú ä i nhê â nå àûúc thöng tin pha å n hö ã i tû ì töi nhiï â u nhê ì t. Rê ë t nhiï ë u lê ì nì töi noi: á “Em coáthïí lam tö â t hún thï ë . Thê ë y khöng bo ì ã qua àêu, em àûng ba â o chû â a. Em pha ä i tra ã ã giaácho viïc na å y”â . Nhiïu sinh viïn têm sû ì å vúi töi rù á ng viï ç c bù å t ho æ å phaiã coátrach nhiï á m – pha å i chõu hê ã u qua å ãdo hanh àö â ng cu å a ho ã å gêy ra chñnh laâbûúc ngoù á t lú å n thay àö á i cuö í c àú å i cu â a ho ã å duâluc ào á áhoå cam thê ã y vö cu ë ng kho â áchõu. Viïc cho ngûú å i kha â c nhû á ng thöng tin pha ä n hö ã iì “nghõch hûúng” la á âmöt trong nhû å ng giao tiï ä p kho ë á khùn nhêt. Nhûng ào ë ácung chñnh la ä âviïc la å m cê â n thiï ì t nhê ë t. Rê ë të nhiïu ngûú ì i co â á nhûng àiï ä m yï í u nghiïm tro ë ng ma å â hoå
227 THOI QUEN THÛ Á 8Á khöng sao biït àûú ë c àï å í khùc phu æ c vò khöng ai pha å n hö ã iì cho hoåbiïët. Ngûúâi ta quaálo súålaâm raån nûát caác möëi quan hïå hoùc sú å aå nh hûú ã ng xê ã u àï ë n tûúng lai sû ë å nghiïp cu å aã mònh nïn thûúng tra â nh “àö á i àê ë u” vú ì i cê á p trïn cu ë a ho ã . å Nhûng ngûú ä i co â quyï á n lû ì c cê å n ta ì o àiï å u kiï ì n cho viï å cå àûa ra vaâ tiïp nhê ë n thöng tin pha å n hö ã i. Khi ba ì n nhê å nå àûúc thöng tin pha å n hö ã i, ba ì n cê å n pha ì i cöng khai nhû ã ngä thöng tin àoá, vaâbaây toãsûå biïët ún nhûäng ngûúâi àaäcung cêp thöng tin du ë âthöng tin phan hö ã i ào ì ácoáhai chùng nû å a. ä Nïu ba ë n khöng to å ãthai àö á å cöng khai nhû thï, thò ngûú ë iâ ta seähiïu rù í ng viï ç c cung cê å p thöng tin pha ë n hö ã i “nghõch ì hûúáng” laâbiïíu hiïån cuãa sûå bêët trung vaâbêët phuåc tuâng. Têt ca ë ã chung ta àï á u cê ì n àï ì n nhû ë ng thöng tin pha ä nã höi, àù ì c biï å t vï å ì àiïm yï í u cu ë a chñnh mònh ma ã â ban thên ã khöng nhòn thêy – hay nhû ë ng àiï ä m yï í u ma ë â chung ta ra á sûác baão vïå. THA THÛÁ Tûác giêån laâmöåt loaåi a-xñt gêy haåi cho chiïëc bònh àang chûáa àûång noánhiïìu hún bêët cûáchiïëc bònh naâo khaác maâ noáseäàöívaâo. MAHATMA GANDHI Sûå tha thûáàñch thûc bao gö å m viï ì c quïn ài, cho qua å vaâhûúng tú á i tûúng lai. Co á álên àang ài cöng ta ì c, töi nhê á nå
228 THE 8th HABIT àûúåc àiïån thoaåi cuãa möåt ngûúâi quaãn lyánoái anh ta muöën tûâ chûc vò cê á p trïn trû ë c tiï å p chó trñch anh ta. Töi yïu cê ë uì anh ta àûng vö â i quyï å t àõnh cho àï ë n khi gù ë p töi. Anh ta å noi: “Töi go á i cho öng khöng pha å i àï ã íhoi yã ákiïn. Töi se ë ätûâ chûc”. Töi nhê á n ra trûú å c ào á átöi àaäkhöng lùng nghe anh æ ta, nïn bêy giúâtöi phai cö ã ëgùng sû æ a chû ã a cho àiï ä u ào ì . Thï á ë laâ anh ta àûúåc dõp truát bêìu têm sûå vaâkïímoåi chuyïån, tûâ sûå kïu ca phan na â n trong cöng viï â c àï å n ca ë ãnhûng chuyï ä nå khoáchõu vïìngûúi vú â å cua mònh. Khi töi thû ã c sû å ålùng nghe æ thò cún giên cu å a anh ta nguöi dê ã n va ì â anh ta àöng y ì á gùpå töi ngay sau khi töi trúãvï.ì Khi töi trúãvï, anh ta àûa vú ì åàïn gù ë åp töi tai vùn pho å ngâ trong sûå mûng rú â . Nhûng ngay khi bù ä t àê æ u no ì i chuyï á nå thò cún tûc giê á n la å i bu å ng pha â t. Töi kiïn trò lù á ng nghe cho æ àïn khi ho ë å trên tônh va ë â cúi mú ã ãhún. Thïëröi töi no ì i cho á hoå roävïìkhoang ca ã ch giû á a kñch thñch va ä âphan û ã ng va á â caiá hai lú å n nhê á t khöng pha ë i do ngûú ã i kha â c gêy ra cho mònh á maâdo phan û ã ng cu á a mònh àö ã i vú ë i sû á å kñch thñch ào.á Sau ào ho á trú å nïn cú ã i mú ã hún va ã töi be â n nhê â n ma ë nhå möt lê å n nû ì a vï ä sûì c ma á nh cu å a sû ã lûå a cho å n va å ho â nïn xem å xet kha á ãnùng xin cêp trïn tha thû ë á vïìsûå tûc giê á n cu å a anh ã ta. Anh ta phan û ã ng la á i: “Öng ba å o sao? Öng no ã i ngûú á c thò å co. Khöng pha á i chu ã ng töi xin anh ta tha thû á ámaâlaâchñnh anh ta cên pha ì i la ã m thï â !”. ë Nùng lûúng tiïu cû å c tiï å p tu ë c bõ phung phñ cho àï å në khi hoånhên ra rù å ng chù ç ng co è ásûåkñch thñch bïn ngoai na â oâ coá thïí lam ha â i àï å n mònh, nï ë u khöng co ë ásûå àöng y ì á cuaã
229 THOI QUEN THÛ Á 8Á chñnh hoå vaâ hoå laâsan phê ã m cu í a chñnh quyï ã t àõnh cu ë aã mònh – chûákhöng phai la ã âsan phê ã m cu í a hoa ã n ca â nh bïn ã ngoai. Cuö â i cu ë ng anh ta cu â ng àö ä ng y ì á rùng se ç äsuy nghô thïm vïìvên àï ë ìnay. Sau ào â áanh ta goi àiï å n cho töi va å ânoái rùng anh ta àa ç änhên ra sû å å àung àù á n cu æ a nguyïn tù ã c ma æ â chung töi àa á äthao luê ã n vú å i nhau va á âchêp nhê ë n no å . Sau ào á á anh àïn gù ë p cê å p trïn va ë xin àûú â c tha thû å , va á cê â p trïn cu ë aã anh àaärêt xu ë c àö á ng trûú å c cû á ãchó nay va â âsau àoáchñnh öng êy cu ë ng àñch thên xin lö ä i anh, cuö î i cu ë ng mö â i quan hï ë å giûäa hoå trúãlaåi töët àeåp. Sûå tha thûáseächêëm dûát chuöîi haânh àöång traãàuäa lêîn nhau, búãi ngûúâi quyïët têm “tha thûá” - ngoaâi tònh yïu thûúng - coân sùén saâng nhêån caã nhûäng hêåu quaãmaâ ngûúâi khaác àaägêy ra cho hoå. Tha thûá, vò thïë, luön luön song haânh cuâng àûác hy sinh. DAG HAMMARSKJOLD LÚÂI KÏËT VÏÌXÊY DÛÅNG LOÂNG TIN Phêìn lúán sûå têp trung cu å ãa töi úãchûúng naây laânoi vï á ì nhûng àiï ä u chu ì ng ta co á thï á thû í c hiï å n mö å t ca å ch co á yá thû á cá àïíxêy dûng sû å å tin cêy (trust) trong ca å c mö á i quan hï ë å. Nhûng ban cê å n nhú ì árùng, trust (tin cê ç y) cu å ng la ä âmötå àöång tûâ. Nhû töi àaäbùæt àêìu Phêìn 2 cuãa cuöën saách naây
230 THE 8th HABIT bùçng cêu chuyïån vïì thúâi kyâ àêìu cuãa giai àoaån trûúãng thanh, khi co â ngûú á i pha â t hiï á n rù å ng tiï ç m nùng cu ì a töi lú ã ná hún nhiïu so vú ì i nhû á ng gò töi tû ä ånhên ra. Öng ê å y àa ë änhòn thêu con ngûú ë i töi, ca â ãtrai tim, khö á i oë c lê á n têm hö î n töi ì àïínhên ra nhû å ng ha ä t mê å m co ì n thö ra â p chûa àûú á c pha å tá triïn trong töi; va í â öng biït rù ë ng ào ç á chñnh laâ núi chûaá àûng nhû å ng sû ä c ma á nh dê å n àï î n sû ë å thanh cöng tiï â m ta ì ngâ maâmöi con ngûú î i chu â ng ta àï á u co ì .á Vò thïëöng êy àa ë äàùt niï å m tin va ì o töi, àö â ng thú ì i cho â töi trach nhiï á m va å ânghôa vuå vûút xa kinh nghiï å m va å ânùng lûc theo nhê å n thû å c cu á a töi. Öng ê ã y àa ë ätrao cho töi niïmì tin, maâ chûa coá thûã thach va á â kiïm chû í ng vï á ì nùng lûc. å Öng êëy chó coáloâng tin úãtöi, kyâvoång töi seävûúåt qua àûúåc thaách thûác, vaâàaäàöëi xûãvúái töi àuáng nhû vêåy. Àoálaâmöåt hanh àö â ng xuê å t pha ë t tû á â niïm tin thû ì c sû å . Nhûng chñnh å niïm tin ào ì á àaälam tùng niï â m tin va ì â têm nhòn cu ì a töi ã khiïn tû ë âàoátöi àûúc thöi thu å ác, cöívuäàïívûún túi nhû á äng gò cao àep nhê å t trong con ngûú ë i töi. â Nhaâ thú Goethe tûâng noái: “Àöëi xûã vúái möåt ngûúâi àung vú á i ngûú á i ào â , thò anh ta vê á n la î â con ngûúi nhû vê â y, å àöi xû ë ãvúi mö á t ngûú å i nhû anh ta co â áthïítrúãthanh va â âphaiã trúãthanh thò anh ta se â ätrúãthanh con ngûú â i nhû thï â ëào”. á Niïìm tin seäbiïën thaânh haânh àöång khi baån noái cho ngûúâi khaác biïët roägiaátrõ vaâtiïìm nùng cuãa hoå àïíthöi thuác hoå tûå nhêån thêëy chuáng trong chñnh ban thên mònh. ã
231 THOI QUEN THÛ Á 8Á HOÃI & ÀAÁP HOI: La à m thï â ë nao àï â í thay àöi tha í i àö á å cua mònh? ã Chùng co è á gò nguy hai cho mö å t tö å í chûc hún la á â nhûngä thai àö á å tiïu cûc. Öng xû å ãlyávên àï ë ìnay nhû thï â ënao? â Àap: á Töi xin traãlúi cêu ho â i na ã y ú â ãba mûc àö á .å Thûánhêt,ë úãmûc àö á å caánhên, hay nïu gûúng la ä m mö â tå ngûúi co â áthai àö á åtñch cûc - luön tra å nh xa nhû á ng tho ä i xê á u tai ë hai nhû chó trñch, so bò, ganh àua, tranh gia å nh. No â i mö á tå cach nghiïm tu á c, khöng gò ma á nh me å ähún viïc sö å ng va ë âlamâ viïc bïn ca å nh ngûú å i chó àûú â ng chû â ákhöng phai ngûú ã i pha â ná xet; ngûú á i nïu gûúng, chû â ákhöng phai ngûú ã i chó trñch. â Thûá hai, haäy daânh möåt ñt thúâi gian àïí xêy dûång möëi quan hïå vúái ngûúâi toãra coáthaái àöå tiïu cûåc. Thaái àöå tiïu cûc thûú å ng la â triï â u chû å ng cu á a sû ã bê å t öë n àang diï í n ra bïn î trong. Con ngûúi cê â n co ì ásûå cam thöng cu ã a ngûú ã i kha â c. á Cöëgùæng hiïíu ngûúâi khaác laâmöåt biïån phaáp giuáp baån tòm ra göc rï ë îcua vê ã n àï ë ìchûákhöng phai chó dû ã ng la â i úå ãnhûngä lúâi ta thaán vïìkïët quaãxaãy ra. Thû ba, á àöi khi co nhû á ng lû ä c chi phö å i kha ë c ma á nh me å ä hún sûånïu gûúng hay möi quan hï ë å cua ba ã n. Àöi khi ba å nå chó cên móm cûú ì i àï â í khöng bõ am a á nh bú ã i tha ã i àö á å tiïu cûc. Àiï å u ào ì ácoátac du á ng khöng la å m cho tho â i xê á u di cùn. ë Nïn nhúárùng khi ba ç n xêy dû å ng cuö å c sö å ng tònh ca ë m cu ã aã mònh dûåa vaâo àiïím yïëu cuãa ngûúâi khaác, kïícaãthaái àöåtiïu cûc cu å a ho ã , ba å n se å ätûå lam mònh bê â t lû ë c va å â kñch thñch ngûúi kha â c tiï á p tu ë c pha å t triï á n tho í i xê á u ào ë . Ba á n khöng thï å í
232 THE 8th HABIT laâm thay àöíi moåi thûá; baån khöng thïí laâm thay àöíi ngûúâi khac; ba á n chó co å áthïíthay àöi ba í n thên mònh. Tuy nhiïn ã töi nhên thê å y khi ngûú ë i ta àûú â c pha å t triï á n ky í änùng hay nùng lûc phu å âhúp vú å i nùng khiï á u cu ë a ho ã å thò thai àö á å cuaã hoå àöi vú ë i ba á n thên hay ngûú ã i kha â c co á áthïíthay àöi theo í hûúng tñch cû á c. å HOI : Lú Ã i khuyïn co â ágiaátrõ nhêt vï ë ìsûåkhñch lï, thu å cá àêíy laâgò? ÀAPÁ : Trûúc tiïn, ha á y nïu gûúng tö ä t cho mo ë i ngûú å i va â â sau àoákhùng àõnh niï è m tin vï ì ìgiaátrõ vaâtiïm nùng cu ì a ho ã å àïí hoå tûå nhên ra ca å c gia á á trõ vaâ tiïm nùng ào ì úá ã chñnh mònh. Khöng chó bùng lú ç i no â i ma á âbùng ha ç nh àö â ng va å âsûå khñch lï. Chu å ng ta cê á n hiï ì u rù í ng ca ç ãàöng cú bïn trong lê å nî àöng cú bïn ngoa å i àï â u quan tro ì ng. Ngo å n lû å a bïn trong ã con ngûúi cu â ng giö ä ng nhû mö ë t que diïm: àï å í phat lû á a, ã trûúc tiïn no á ácên co ì ásûå ma sat tû á âbïn ngoai. â HOI: Trong thï Ã ëgiúi internet nga á y nay, núi ngûú â i ta â coáthïí khöng cên àö ì i mù ë t trû å c tiï å p vú ë i nhau, vê á y la å mâ thïë nao àï â í töi ûu ho ë a ca á c cöng nghï á å múi ma á â khöng lam mê â t ài yï ë u tö ë ë con ngûúi thû â c tï å ë tai núi la å m viï â c, å àöng thú ì i àa â m ba ã o àûú ã c kha å ãnùng nêng cao hiïu qua å ã do tiïn bö ë å cua cöng nghï ã å mang lai?å ÀAP: Á Theo àanh gia á áchuãquan cua töi thò du ã âcöng viïcå coátrònh àöå kyäthuêt cao àï å n mê ë y, cuö ë i cu ë ng vê â n cê î n tú ì iá
233 THOI QUEN THÛ Á 8Á ban tay va â âkhöi oë c cu á a con ngûú ã i. Mö â i khi ba î n xêy dû å ngå möt mö å i quan hï ë , ba å n co å á thïí tû duy vaâ hanh àö â ång coá hiïu qua å . Cöng nghï ã å giup ba á n la å m viï â c hiï å u qua å ã hún, nhûng noákhöng thïíthay thïëàûúc mö å i quan hï ë å giûa con ä ngûúi vú â i nhau. Ba á n cê å n nhú ì rù á ng àö ç i vú ë i con ngûú á i, àöi â khi nhanh laâ chêm, å vaâchêm la å i la å â nhanh. Kyäthuêt, cu å ngä nhû cú thïícon ngûúi, la â âmöt anh àê å y tú ì átöt nhûng la ë i la å â öng chuãtöi.ì
234 Chûúng 10 NHÛÄNG TIÏËNG NOÁI KÏT HÚ Ë P – ÀI TÒM Å PHÛÚNG AÁN THÛÁBA Ngûúi la â nh àa ä o khöng àûú å c la å ng tra ã nh, trò hoa á n, ä hoùc tû å âchöi xung àö ë t ma å âphai xem ào ã álaâ nhûng cú hö ä i.å WARREN BENNIS
235 THOI QUEN THÛ Á 8Á ÖS GNË HT OE ÀÖNÅ G LÛCÅ SANÁ G TAOÅ SÖËNG THEO LÏÌTHOÁI CUÄ Tûâ trong ra ngoaâi TÒM RA TIÏËNG NOÁI CUÃA BAÃN THÊN ÀAÁNH MÊËT TIÏËNG NOÁI CUÃA BAÃN THÊN Tûâ ngoaâi vaâo trong Cöí vuä ngûúâi khaác tòm ra tiïëng noái cuãa hoå Sûå lûåa choån Caác nguyïn tùæc Böën nùng lûåc Con ngûúâi hoaân thiïån Con ngûúâi khiïëm khuyïët (THÏ XÍ ÁCA ) T nñ h kyã ul tå ê Sûå àam mï (TRÑ TUÏ)å (TÊM HÖÌN) (TINH THÊÌN) TÊMÌ NHÒN Lûúng têm P( Q) Sû bå uö gn ã aht Têëm gûúng xaähöåi ( QI ) (EQ) (SQ) Nanå nhên chuãnghôa Caái töi T( HÏ XÍ A ) ÁC THIÏUË SÛ ÀÅ Å ÖB GNÌ Ö Sûå àam mï (TRÑ TUÏ)å (TÊM HÖÌN) (TINH THÊÌN) Khöng coátêmì nhòn/ G ai átrõ chung THIÏËU SÛÅ TIN CÊÅY (THÏ XÍ ÁCA ) L ÏI N K TË Ï TRAO QUYÏÌN (TRÑ TUÏ)å (TÊM HÖÌN) (TINH THÊÌN) À NÕ H HÛÚNÁ G NÏU GÛÚNG Sûå tin cêyå Sûå t ni cêyå Sûå tin cêåy L ÏI N K TË Ï À NÕ H H ÛÚNÁ G TRAO QUYÏÌN Sûå t ni cêyå S å û nit yå êc NÏU GÛÚNG Haäy laâ ngûúâi cêìm laái Àûúåc tñn nhiïåm: Tñnh caách vaâ Nùng lûåc Sûå tin cêåy Tòm kiïëm phûúng aán thûá ba Xêy dûång niïìm tin ÃN Á CÚ BA Â THIÏN PHU ÁN QUA ÄNG MO NHÛ Hònh 10.1
236 THE 8th HABIT Töi tin rùng mö ç t trong nhû å ng vê ä n àï ë ì khoá khùn vaâ thach thû á c nhê á t trong cuö ë c sö å ng ta ë i núi la å m viï â c, trong å gia àònh hay bêt cû ë ánúi àêu laâlam ca â ch na á o àï â íxûãlyáxung àöåt – laâm caách naâo àïí xûãlyásûå khaác biïåt giûäa con ngûúâi vúi nhau. Ha á y thû ä ãnghô vïìnhûng tha ä ch thû á c cu á a ba ã n va å â xem töi àùt vê å n àï ë ìàung hay khöng? Àiï á ìu gò seäxay ra nï ã uë ban co å á tñnh cach va á â nùng lûc àï å í giai quyï ã t sû ë å khac biï á tå trïn cú súãàöng têm hiï ì p lû å c àï å ítòm ra cac gia á ãi phap tö á ët hún nhûng gia ä i pha ã p do ca á c bïn àûa ra? Kha á nùng co ã thï á í àûa ra nhûäng giaãi phaáp, sûå húåp taác saáng taåo àûúåc dûåa trïn nïn ta ì ng cu ã a quyï ã n lû ì c tinh thê å n ú ì ãmûc àö á å caánhên vaâsûå tin cêy lê å n nhau trong ca î c mö á i quan hï ë .å Coá lên töi àûú ì c nghe cha å u ga á i cu á a Gandhi, Arun ã Gandhi, chia seãcam tûú ã ng sêu sù ã c vï æ ìngûúi öng vô àa â i cu å ãa mònh. Têt ca ë ãnhûng ngûú ä i tham dû â å cuöc no å i chuyï á n àï å uì coáchung cam gia ã c ngûú á ng mö ä å vaâthûc tónh. á Thêt trú å átrïu vò nïu khöng tö ë n ta ì i chu å ãnghôa phên biïåt chung tö ã c va å â àõnh kiïn thò co ë á leä chung ta àa á ä khöng coá Gandhi. Öng àaäcoá thïí chó laâ möt luê å t sû tha å nh cöng va â â kiïm àûú ë c nhiï å ìu tiïìn. Nhûng vò coásûå àõnh kiïën tai Nam å Phi, nïn öng àaä bõ laâm nhuc ngay tuê å n àê ì ìu tiïn bûúcá chên àïn xû ë ásúãnay. Öng bõ ne â m ra kho á i xe lû ã a vò ma ã u da â cua mònh va ã â chñnh àiïu ào ì á àaäkhiïn öng ca ë m thê ã ëy nhucå nhaäàïën nöîi öng ngöìi suåp xuöëng sên ga suöët àïm vaâ tûå hoi mònh pha ã ãi lam gò àï â í giaânh laåi cöng lyá. Phaãn ûáng àêìu
237 THOI QUEN THÛ Á 8Á tiïn cua öng la ã â tûc giê á n. Öng tû å c giê á n àï å n mû ë c àõnh àö á ië mùt trû å c diï å n àï å í àoi cöng ly â . Öng àõnh chö á ng la ë i ke å ã àaä lam nhu â c öng bù å ng ba ç o lû å c. Nhûng öng àa å äkõp kiïm chï ì ë vaâ tûå nhuã laâm nhû thïë laâ khöng àuáng. Noáseäkhöng àem lai cöng ly å cho öng. No á co á thï á laí m öng ca â m thê ã y dï ë chõu î tûc thú á i, nhûng se â äkhöng àem lai cöng ly å .á Cach pha á n û ã ng thû á á hai cua öng la ã yâ á àõnh quay trúã vïì Ên Àö Ë å àïí söng vú ë i àö á ng ba ì o cu â a mònh trong danh dû ã .å Nhûng röi öng cu ì ng tû ä â bo yã á àõnh nay. Öng nghô: “Mònh â khöng thïí trön tra ë nh vê á n àï ë ì cua mònh. Mònh pha ã i úã ã lai va å â àöi mù ë t vú å i vê á n àï ë ”. Va ì ângay thúi khù â c ào æ , ca á ch pha á n û ã ngá thûá ba xuêt hiï ë n trong àê å u öng - àê ì u tranh bê ë t ba ë o àö å ng. å Tûâ ào, öng àa á äphat triï á n triï í t ly ë á phi bao lû å c va å â thûc ha å nhâ triït ly ë na á y trong suö â t cuö ë c àú å i mònh cu â ng nhû trong cuö ä cå àêu tranh gia ë nh cöng ly â á tai Nam Phi. Öng àa å äsöng ú ë ã àêtë nûúc na á y 22 nùm, sau ào â átrúãvï Êì n Àö Ë å àïílanh àa ä o phong å trao àê â u tranh gia ë i pho ã ng dên tö á c cu å a àê ã t nûú ë c öng. á Giaãi phaáp thûá ba khöng phaãi laâ giaãi phaáp cuãa töi, cung khöng pha ä i cu ã a ba ã n – ào å álaâgiai pha ã p á cua chu ã ng ta á . Àoá khöng phaãi laâsûå thoãa hiïåp giûäa phûúng aán cuãa baån vaâ phûúng aán cuãa töi. Giaãi phaáp thûá ba naây töët hún sûå thoa hiï ã p ào å árêt nhiï ë u. Ào ì áchñnh laâcai ma á âPhêåt giao go á iå laâ Trung àao – con àûú å ng nù â m giû ç a cao hún hai con ä àûúng bïn ca â nh, giö å ng nhû àónh cu ë a mö ã t tam gia å c vê á y. å Giaãi phaáp thûába laâ giaãi phaáp töët hún so vúái caác giaãi phaáp do caác bïn àïì xûúáng. Noálaâsaãn phêím cuãa möåt nöî lûc sa å ng ta á o khöng ngû å ng àù â t cêu ho å i àï ã ítòm ra cêu traãlúiâ xac àa á ng. Sû á å kït hú ë p nö å îlûc cu å a hai hoù ã c nhiï å u ngûú ì iâ
238 THE 8th HABIT xuêët phaát tûâsûå cúãi múã, tûâ yámuöën thûåc sûå lùæng nghe lêîn nhau àïícung nhau tòm ra gia â i pha ã p ca á c bïn cu á ng co â álúi.å Theo Gandhi, giaãi phaáp thûá ba bùæt àêìu trûúác hïët tûâ ban thên mònh. Ba ã n co å á nhên ra sû å å tûúng tac giû á a cuö ä cå àêu tranh nö ë i têm cu å a Gandhi va ã â cac mö á i quan hï ë å cuaã öng vúi ngûú á i kha â c? Gandhi àa á äphai àê ã u tranh rê ë t nhiï ë uì vúi ba á n thên mònh trûú ã c khi öng co á á thïí xûã lyá àûúc ca å cá thach thû á c tû á ânhûng mö ä i quan hï ë å bïn ngoai.â NHÛÄNG KYÄNÙNG TÒM KIÏËM GIAÃI PHAÁP THÛÁBA Ky nùng quan tro ä ng nhê å t trong cuö ë c sö å ng chñnh la ë ky â ä nùng giao tiïp. Vï ë ì cú ban co ã á bön hònh thû ë c giao tiï á p: ë nghe, noái, àoåc vaâ viïët. Hêìu hïët moåi ngûúâi sûã duång tûâ 2/3 àïn 3/4 thú ë i gian cu â a mònh ngoa ã i thú â i gian ngu â ãàïíthûcå hiïn bö å n hònh thû ë c giao tiï á p na ë y. Trong bö â n hònh thû ë cá giao tiïp thò ë lùng nghe æ chiïm 40% - 50% thú ë i gian giao â tiïp cu ë a chu ã ng ta - àêy la á âhònh thûc giao tiï á p chu ë ng ta ñt á àûúc àa å o ta â o nhê å t nhûng trïn thû ë c tï å ëlai la å âhònh thûc vö á cung quan tro â ng. Hê å u hï ì t chu ë ng ta àï á u tra ì i qua nhiï ã uì nùm àïíhoc ca å ch no á i, ca á ch ào á c va å âcach viï á t. Nhûng chó co ë á khöng àïn 5% trong chu ë ng ta la á â àaä àûúc huê å n luyï ë nå chñnh thûc vï á ìkyänùng lùng nghe tû æ âhai tuên trú ì ãlïn. Chó coá17% nhên viïn àûúåc hoãi cho rùçng vêën àïì giao tiïëp trong töíchûác cuãa hoå àûúåc thûåc hiïån möåt caách thûåc sûå cúãi múã, thùèng thùæn vaâtrïn tinh thêìn tön troång lêîn nhau.
239 THOI QUEN THÛ Á 8Á Hêu hï ì t mo ë i ngûú å i nghô rù â ng ho ç å biït ca ë ch lù á ng nghe æ nhûng thûc ra ho å åmúi chó lù á ng nghe trong pha æ m vi khung å tham chiïu cu ë a chñnh mònh. Trong sö ã ënùm mûc àö á å lùngæ nghe theo baãng phên cêëp dûúái àêy: phúát lúâ, giaã vúâlùæng nghe, lùng nghe co æ álûa cho å n, lù å ng nghe chùm chu æ ávaâlùngæ nghe thêu hiï ë u – chó co í mû á c àö á cao nhê å t, lù ë ng nghe thê æ uë hiïu, mú í i àûú á c thû å c hiï å n theo khung tham chiï å u cu ë aã ngûúi kha â c. Lù á ng nghe thû æ c sû å å coánghôa laâvûút ra ngoa å iâ pham vi kinh nghiï å m sö å ng, khung tham chiï ë u, hï ë å thöngë cac gia á átrõ, lõch sû, xu hûú ã ng pha á n xe á t cu á a ba ã n thên àï ã íàùtå mònh vao khung tham chiï â u cu ë a ngûú ã i kha â c hay ca á chá nhòn cua ngûú ã i kha â c. Ào á laá lùâ ng nghe thê æ u hiï ë u. Thû í c ra, å noácon cao hún ca â ãcai go á i la å âkyänùng. Hònh 10.2 1. Phút lú á â 2. Giaãvúâlùng nghe æ 3. Lùng nghe co æ áchon lo å cå 4. Lùng nghe chùm chu æ á 5. Lùng nghe thê æ u hiï ë uí Theo khung tham chiïu ë cua ngûú ã i kha â cá Theo khung tham chiïu ë cua ba ã n thên ã BAÃNG PHÊN CÊËP MÛÁC ÀÖÅ LÙÆNG NGHE
240 THE 8th HABIT Àïíhiïu ro í ähún têm quan tro ì ng cu å a ca ã c ky á änùng giao tiïp, xin mú ë i ba â n tham gia va å o thñ nghiï â m sau. å Ban tòm thïm mö å t ngûú å i nû â a cu ä ng tham gia vú â i mònh á thûc hiï å n thñ nghiï å m na å y. Trûú â c hï á t,ë baån nhòn vao hònh â 10.3 trïn trong möt giêy. Sau ào å , ba á n thöi khöng nhòn å nûa (àiï ä u quan tro ì ång laâbaån khöng àûúåc nhòn tröm) va å â àïìnghõ ngûúi cu â ng tham gia vú â i ba á n nhòn va å o hònh 10.4 â (trang 243). Cuöi cu ë ng, ca â ãhai ngûúi cu â ng nhòn va â o hònh â 10.8 (trang 247). Bêy giúâ chung ta tiï á p tu ë c, hai ba å n nhòn å thêy gò ú ë ãhònh sau cung? Co â áphai ào ã álaâhònh möt phu å å nûä treãhay laâhònh möt nha å c sô chúi ke å n sa â c-xö? á Trong hai ngûúi, ai àu â ng ai sai? á Hònh 10.3
241 THOI QUEN THÛ Á 8Á Ban ha å y trao àö ä i vú í i ngûú á i cu â ng tham gia xem ho â å nhòn thêy gò. Ba ë n cê å n lù ì ng nghe va æ â cöëgùng hiï æ u anh ê í y/ë cö êy. Sau khi ba ë n àa å ähiïu àûú í åc yáanh êy/cö ê ë y, ba ë n ha å yä giai thñch vï ã ìcach nhòn cu á a ba ã n cho anh ê å y/cö ê ë y. ë Àiïu gò la ì m cho bû â c hònh cu á a hai ngûú ã i trú â ãnïn khacá nhau? Hay nhòn la ä i tû å ng hònh ve â ämaâmöi ngûú î i àa â änhòn möt ca å ch àö á c lê å p. Ba å n nghô thï å ë nao nï â u ba ë n biï å t rù ë ngç hònh veäàêu tiïn ma ì ângûúi ào â ánhòn laâhònh úãtrang khac. á Àiïu ào ì á coágiup ba á n hiï å u ro í ähún tai sao ho å å nhòn thêy ú ë ã hònh thûáhai laângûúi chúi ke â n sa â c-xö. Tê á t nhiïn la ë ânhû thï. Khi töi thû ë c hiï å n thñ nghiï å m na å y trûú â c mö á t lú å p ho á c, å möåt nûãa lúáp àûúåc xem trûúác hònh möåt phuå nûätreã, möåt nûa co ã n la â i xem hònh nghï å åsô chúi ken sa â c-xö. Khi töi cho á caãlúp cu á ng xem hònh thû â ába thò möt nû å a no ã i hònh ào á álaâ hònh phuå nû, mö ä t nû å a no ã i la á âhònh nghïåsô ken sa â c-xö. Ca á ã lúp cu á ng xem chung mö â t hònh nhûng y å á kiïn àûa ra la ë iå hoan toa â n kha â c nhau. Ta á i sao? Bú å i vò ho ã å bõ am a á nh bú ã iã cach nhòn trûú á c ào á ácua ho ã .å Tû duy saáng taåo àoâi hoãi phaãi phaávúänhûäng khuön mêîu àaäàûúåc xaác lêåp àïínhòn sûå vêåt theo cach kha á c.á EDWARD DE BONO, M.D Taác giaãcuöën “Lateral Thinking – Tû duy Àún chiïìu”
242 THE 8th HABIT Tûâ thñ nghiïm na å y co â á thïí rut ra bö á n ba ë i ho â c quan å troång sau àêy: 1. Ban cê å n pha ì i cú ã i mú ã ã vaâ lùng nghe mö æ t ca å ch chên á thanh ngûú â i kha â c nï á u ba ë n muö å n hiï ë u àûú í c ho å ånhòn thêyë gò vaâtai sao ho å å lai co å á cach nhòn thï á ëgiúi nhû vê á y – ào å álaâ nïn ta ì ng àï ã ítòm kiïm ë giai pha ã p thû á á ba. 2. Nhûng sû ä å vêt ba å n àa å ätrai nghiï ã m trûú å c àêy khi á àûúc thï å íhiïn bù å ng nhû ç ng thöng tin mú ä i se á älam me â o mo á á cach nhòn cu á a ba ã n vï å ìnhûng thöng tin ào ä . Nï á u nhû viï ë cå huên luyï ë n trong mö å t giêy co å áthïílam cho ngûú â i ta nhòn â möt tha å nh hai, thò ba â n ha å y hònh dung xem viï ä c huê å në luyïn ca å ã cuöc àú å i se â ächo kït qua ë ãnhû thïënao? Ngûú â i ta â coáthïí nhòn vao mö â t àö å i tûú ë ng nhûng khi gia å i thñch thò ã coáthïícoánhûng nhòn nhê ä n hoa å n toa â n àö â c lê å p vú å i nhau. á Ngûúâi ta giaãi nghôa vaâhaânh àöång dûåa vaâo thïëgiúái quan cua ho ã . Nïn nhú å árùng àa phê ç n chu ì ng ta khöng nhòn cuö á cå söng theo nhû no ë vö á n co ë ma á laâ theo ca â m nhê ã n chu å quan ã cua chu ã ng ta. Nhû á ng nhê ä n thû å c kha á c nhau cu á a mö ã i ngûú î iâ àaäàûúc hònh tha å nh tû â âlêu trûúc khi ho á å àat àï å n sû ë å àöngì têm hiïp lû å c vú å i nhau. Do ào á ácöng viïc quan tro å ng nhê å të cên àûú ì c thû å c hiï å n la å âgiao tiïp nhû thï ë ënao àï â ícoásûåthêuë hiïu lê í n nhau. î 3. Khöng phai chó co ã ámöt ca å ch duy nhê á t àï ë ígiai thñch ã möt àiï å u gò ào ì . Tha á ch thû á c la á âlam thï â ënao àï â ícoáàûúc tê å mì nhòn chung têp hú å p àûú å c tê å t ca ë ãcach nhòn kha á c nhau mö á tå cach chñnh xa á c va á âtrung thûc nhê å t. Ai àu ë ng ai sai khi mö á iî ngûúi co â ácach ly á ágiai hoa ã n toa â n kha â c nhau trûú á c cu á ng mö â tå
243 THOI QUEN THÛ Á 8Á vên àï ë ? Ai àu ì ng ai sai khi ba á n va å âvú/chö å ng ba ì n bê å t àö ë ngì yá kiïn vú ë i nhau? Nï á u ba ë n dû å a va å o uy quyï â n, thò ba ì n se å ä cho rùng chó co ç ámöt y å ákiïn la ë âàung. Ba á n ca å ng gù â n ca æ i töi á vao nhê â n thû å c cu á a ba ã n thò àê å u o ì c cu á a ba ã n ca å ng thïm cû â ngá nhùc va æ âphan û ã ng cu á a ba ã n ca å ng ke â m linh hoa á t.å 4. Hêìu hïët caác giao tiïëp bõ àöívúälaâhêåu quaã cuãa ngûä nghôa (semantics) - cach ma á ângûúi ta àõnh nghôa tû â ângû.ä Trong trûúng hú â p na å y thò sû â å thêu hiï ë u lê í n nhau se î äloaiå boãàûúåc nhûäng trúãngaåi trong giao tiïëp vïìmùåt ngûänghôa. Tai sao? Bú å i vò khi ba ã n thû å c sû å å lùng nghe àï æ í thêu hiï ë uí ngûúi kha â c, ba á n se å äxem tûângûächó laâmöt cöng cu å å giao kïtë tûúng trûng cho mö å t khña ca å nh na å o ào â á vï yì ánghôa. Àiïuì quan trong la å â hiïu ro í äàûúc y å á nghôa ên sau cöng cu í å chûá khöng phai tranh ca ã i nhau vï ä ìbiïu tûú í ng cu å a no ã .á Hònh 10.4
244 THE 8th HABIT HAI BÛÚÁC TÒM KIÏËM GIAÃI PHAÁP THÛÁBA Quy trònh tòm kiïm ë giai pha ã p thû á ába vïìcú baãn göìm coá hai bûúc. (Xem hònh 10.5). Trïn thû á c tï å , chñnh qua ë átrònh tòm kiïm hai bûú ë c na á y se â cho thöng tin pha ä n hö ã i va ì giu â pá xêy dûng niï å m tin (sû ì c ma á nh tinh thê å n) thu ì c àê á y sû í å tòm kiïm. ë Àiïìu quan troång laâbaån cêìn phaãi lûu yárùçng thûátûå cuãa hai bûúc na á y co â áthïíthay àöi. Co í áluc ba á n co å áthïíkhúi àê ã uì bùng bûú ç c thû á nhê á t; co ë luá c bûú á c thû á hai. Àöi khi ba á n chó å giao tiïp mö ë t ca å ch tû á å nhiïn vaâ cöë gùng lù æ ng nghe ngûú æ iâ khac xem ta á i sao ngûú å i kia la â i khöng àö å ng quan àiï ì m vú í ái mònh. Sau àoá ban yïu cê å u ngûú ì i kha â c lù á ng nghe y æ á kiïnë cuãa baån vaâtûâàoábaån coáthïísuy ra ngûúâi khaác coámuöën HAI BÛÚÁC ÀI ÀÏËN SÛÅ ÀÖNG TÊM HIÏ Ì ÅP LÛÅC Ban co å áquyït têm tòm gia ë i pha ã p á töët hún so vúi gia á i pha ã p ma á âmöi bïn àa î ä àûa ra hay khöng? Ban co å áàöng y ì áquy ûúc chung sau àêy: á Khöng ai àûúc àûa ra quan àiï å mí riïng cho àïn khi quan àiï ë m cu í a ã bïn kia àûúc chñnh mònh ta å n tha á nh. â Hònh 10.5 (GIAI PHA Ã P THÛ Á ÁBA)
245 THOI QUEN THÛ Á 8Á tòm kiïm gia ë i pha ã p thû á ába hay khöng. Àöi khi ban co å áthïí tiïn ha ë nh àan xen ca â ãhai bûúc na á y tu â y theo hoa â n ca â nh cu ã å thïí. Àiïìu cöët loäi laâ baån phaãi coásûå phaán xeát saáng suöët, àung àù á æn, chuãàöång vaâsang ta á o vê å ån dung linh hoa å t hai å bûúác naây. MÖÅT SÖËKINH NGHIÏåM TÒM KIÏËM GIAÃI PHAÁP THÛÁBA Trong nhiïu nùm qua, töi tñch lu ì y àûú ä c nhû å ng kinh ä nghiïm chuyïn mön àê å y thu ì á võ tûâ viïc tham gia la å mâ trung gian hoa gia â i giû ã a ca ä c bïn chö á ng àö ë i nhau rê ë t quyï ë të liït - nhú å â thûc hiï å n hai bûú å c tòm kiï á m ë giai pha ã p thû á á ba nay. Ba â n co å áthïíxem cac phûúng thû á c giao tiï á p qua ba ë ngã dûúi àêy: (Xem hònh 10.6) á Hònh 10.6 Thuâàõch (1 + 1 = -1, -10, -100) Chöng àö ë ië (1 + 1 = 0,5) Thoa hiï ã på (1 + 1 = 1,5) Àöng têm hiï ì p lû å c – Gia å i pha ã pá thûába (1 + 1 = 3, 10, 100) Tao bûú å c ngoù á tå Xûãlyávuå viïcå Chöng àö ë ië NHÛNG PHÛÚNG THÛ Ä C GIAO TIÏ Á PË
246 THE 8th HABIT Hêìu hïët moåi sûå tûúng taác giûäa con ngûúâi vúái nhau thûúng kï â t thu ë c bù á ng kï ç t cu ë c la å âsûå thoa hiï ã p, thù å ng/thua æ hay thua/thùng. Nhûng æ giai pha ã p thû á á ba duâ vïìthûåc chêtë hay chó úãsûåtön trong va å âhiïu biï í t lê ë n nhau ma î âkhöng coá möåt vùn baãn thoãa thuêån naâo laânhûäng biïu hiï í n cu å ãa sûå chuyïn biï í n nhû mö ë t bûú å c ngoù á t. Nghôa la å , con ngûú â i co â á thay àöi, ho í åseätrúãnïn cúi mú ã ãhún trong suy nghô vaâtònh cam, ho ã å biït suy nghô va ë âlùng nghe, ho æ å nhòn sûå vêt theo å cach nhòn mú á i va á âàiïu quan tro ì ng nhê å t la ë â coásûå chuyïní biïn bïn trong ho ë . Biï å u àö í ìsau àêy minh hoa sû å å tûúng phaãn giûäa caác giaãi phaáp mang tñnh vuå viïåc vaâ giaãi phaáp tao bûú å c ngoù á t. (Xem hònh 10.7) å Hònh 10.7 Thua - Thùng/ Thù æ ng - Thua æ Thoa hiï ã på Hiïu biï í t lê ë n nhau î (Khöng coáthoa thuê ã n chñnh thû å c) á Thùng - Thua / Thua - Thù æ ngæ (Ngay ca â ng hiï â u va í âquan têm lên nhau) î Thoa hiï ã p trong tû å ng vê â n àï ë ì (Àöng têm hiï ì p lû å c trong ca å c mö á i quan hï ë )å Àöng têm hiï ì p lû å c trong tû å ngâ vên àï ë ì& caãtrong möi quan hï ë å Sûå chuyïn biï í n ë mang tñnh bûúc ngoù á tå Giai quyï ã t sû ë å vuå CAC LOA Á I GIA Å I PHA Ã PÁ
247 THOI QUEN THÛ Á 8Á Töi tin rùng hê ç u hï ì t mo ë i tranh chê å p àï ë u co ì áthïíàûúcå giaãi quyïët möåt caách töët àeåp thöng qua löëi giao tiïëp àöìng têm hiïp lû å c cu å ãa giai pha ã p thû á ába. Viïc kiï å n tu å ng hay “luê å tå phap” chó nïn sû á ã dung nhû gia å i pha ã p cuö á i cu ë ng, chû â á khöng phai la ã âgiai pha ã p àê á u tiïn. ì Hònh 10.8
248 THE 8th HABIT HOÃI & ÀAÁP HOI: Vo à ng àú â i hoa â t àö å ng cu å a ca ã c tö á í chûc quan á trong nhû thï å ë nao va â â liïu co å á giai pha ã p thû á á ba trûúc sû á å chêm dû ë t hay suy ta á n cu â a ca ã c tö á í chûc na á y hay khöng? â ÀAÁP: Töi cho rùçng coáböën “Tam giaác Bermuda” dêîn àïën sûå suy taân, thaãm hoåa vaâ kïët thuác cuãa möåt töí chûác. Trûúâng húåp thûánhêët xuêët hiïån úãgiai àoaån yátûúãng, tûác laâ khi möåt yátûúãng töët àeåp bõ chön vuâi búãi thaái àöå tiïu cûåc, möëi nghi ngúâvaânöîi súå haäi. Trûúâng húåp thûáhai xuêët hiïån úã giai àoaån triïín khai hoaåt àöång, khi yátûúãng töët khöng àûúåc thûåc hiïån möåt caách àuáng àùæn vaâ triïåt àïí. Àêy laâ giai àoaån maâ hêìu hïët caác töí chûác múái ra àúâi àïìu phaãi àöëi mùåt vaâ tyã lïå thêët baåi lïn àïën 90% trong hai nùm àêìu tiïn. Nhiïìu trûúâng húåp coáthïí thêëy roäraâng cú höåi chñn muöìi diïîn ra ngay trûúác mùæt vaâ chó cêìn nheå nhaâng nùæm lêëy, nhûng laåi bõ boã qua. Àiïìu àoá cho thêëy coá möåt khoaãng caách rêët lúán giûäa yá tûúãng vô àaåi vaâ viïåc biïën yá tûúãng àoá thaânh hiïån thûåc. Trûúâng húåp thûá ba xuêët hiïån trong giai àoaån quaãn lyá, khi saãn xuêët àûúåc múã röång nhûng vêîn khöng sao loaåi boã àûúåc sûå rêåp khuön, sao cheáp mö hònh cuä. Trûúâng húåp thûátû xuêët hiïån trong giai àoaån coásûå thay àöíi, khi töí chûác cêìn àöíi múái àïí thñch ûáng vúái nhûäng thay àöíi trïn thõ trûúâng hoùåc vúái nhûäng cú höåi múái nhûng hoå laåi bõ sa lêìy vaâo böå maáy quaãn lyá quan liïu cuãa chñnh mònh, vaâo nhûäng quy àõnh vaâluêåt lïå cûáng nhùæc laâm hoå mêët khaãnùng dûå àoaán vaâàaáp ûáng nhu cêìu cuãa khaách haâng.
249 THOI QUEN THÛ Á 8Á Àöi ngu å äquan ly ã átöt cê ë n pha ì i co ã ánhûng con ngûú ä i co â á phêím chêët àaáp ûáng àûúåc àoâi hoãi cuãa têët caãböën giai àoaån nay. Ba â n cê å n co ì á möt ngûú å i gio â i kinh doanh (àûa ra y ã á tûúãng), möåt ngûúâi gioãi san xuê ã të, möåt ngûúâi gioãi quan ly ã ávaâ möåt ngûúâi gioãi töíchûc nhên sû á ;å nhûäng ngûúâi naây seägiuáp tao ra chuê å n mû í c vï å ì sûå tön trong lê å n nhau rö î i sau ào ì á hònh thanh mö â t àö å i ngu å tûúng hö ä nhau, co î àu á sûã c ma á nhå àïítûå àöíi múái nhùçm chuyïín hoáa töíchûác vaâo nhûäng vongâ àúâi múái. HOI: Ã Khi phaãi xûã lyá vêën àïì saáp nhêåp hay mua laåi cöng ty, öng seälaâm gò àïíliïn kïët caác nhên viïn tûâcaác cöng ty khaác nhau tûâng laâm viïåc trong möi trûúâng vùn hoáa khaác nhau? Liïåu coá möåt nuát bêëm giaãi phaáp thûá ba kyâ diïu co å á thïí giup àa á t àûú å c sû å å tûúng thuöc å (interdependence) trong möt cöng ty toa å n cê â u? ì ÀAP: Ly Á ádo hêu hï ì t ca ë ác vuåsaáp nhêåp vaâmua lai cöng å ty thûúng khöng hiï â u qua å ãlaâbúi vò ngûú ã âi ta cöëtònh cûúngä ep qua á átrònh ào. Viï á c na å y cu â ng giö ä ng nhû nö ë îlûc kï å t hú ë på cac gien co á á DNA(1) khöng àöng nhê ì t vú ë i hy vo á ng ta å o ra å möåt têåp húåp caác caáthïí hoâa húåp. Àiïìu naây àoâi hoãi phaãi coáthúi gian, cöng sû â c, sû á å kiïn nhên cu î a ca ã c bïn àï á ícungâ nhau tòm ra giai pha ã p thû á ába. Àiïìu töi muöën chia seã laâ caác baån cêìn phaãi coá sûå giao tiïëp cúãi múã, tön troång lêîn nhau vaânhòn nhêån giaátrõ cuãa (1) DNA – Deoxyribo Nucleic Acid: laâmöåt axñt nucleic chûáa thöng tin di truyïìn.