Coáleätêm nhòn quan tro ì ng nhê å t la ë âcoáàûúc mö å t yå áthûcá vïìban nga ã , mö ä t yå áthûc vï á ìsöëphên cu å a ba ã n thên, y ã áthûc vï á ì sûámïnh va å âvai troâàöc nhê å t cu ë a àú ã i mònh, y â áthûc vï á ìmucå àñch va yâ ánghôa cua cuö ã c sö å ng. Khi ba ë n muö å n kiï ë m tra tê í mì nhòn caánhên cua mònh thò trûú ã c hï á t ha ë y tû ä å hoi: Tê ã m nhòn ì cua töi co ã á gùn liï æ n vú ì i tiï á ng no ë i, sû á c lû á c va å â tai nùng àö â cå nhêt cu ë a töi hay khöng? Tê ã m nhòn co ì á cho töi yá thûc vï á ì “thiïn hûúng theo àuö á i mö í t sû å å nghiïp xû å ng àa á ng”? Àï á ícoá àûúc y å áthûc ào á , ba á n pha å i biï ã t suy ngê ë m va î â àùt ra nhû å ngä cêu hoi co ã áchiïu sêu va ì âthïíhiïn sû å c tûú á ng tûú ã ng ma å nh me å .ä Khi chung ta no á i vï á ì têm nhòn, àiï ì u quan tro ì ng la å â khöng chó chu yá á vao tê â m nhòn vï ì ì nhûng àiï ä u co ì á thïí “úã àêu ào” ma á â con chu â yá á àïn tê ë m nhòn ma ì â chung ta nhê á nå thêy ú ë ã ngûúi kha â c, nhû á ng tiï ä m nùng chûa àûú ì c nhê å n ra å núi ho. Tê å m nhòn co ì yá á nghôa röng lú å n hún viï á c chó la å mâ àûúc mö å t va å i àiï â u gò, hay hoa ì n tha â nh mö â t nhiï å m vu å å naoâ ào, no á álaâsûå kham pha á ávaâmúãröng ca å ch nhòn cu á a chu ã ng ta á àöi vú ë i ngûú á i kha â c, khù á ng àõnh ho è , tin tûú å ng ho ã å vaâgiupá hoå kham pha á ánhûng tiï ä m nùng cu ì a chñnh ho ã å – nghôa laâ giup ho á å tòm ra tiïng no ë i cu á a ba ã n thên ho ã .å Ban nêng töi. Töi nêng ba å n. Va å âchung ta cu á ngâ àûúc nêng lïn. å Caách ngön Giaáo phaái QUAKER 100 THE 8th HABIT
Coámöt sû å c ma á nh to lú å n trong viï á c nhòn nhê å n ngûú å iâ khac mö á t ca å ch ta á ch biï á t vú å i ha á nh vi cu â a ho ã , khi la å m àiï â uì àoálaâchung ta àa á äkhùng àõnh gia è átrõ cú ban va ã âvö àiïu kiï ì nå cua ho ã . Khi nhê å n ra va å â thûa nhê â n tiï å m nùng cu ì a ngûú ã iâ khac la á â chung ta àûa cho ho á å chiïc gûúng soi àï ë íhoå nhòn thêy nhû ë ng gò àe ä p nhê å t núi ba ë n thên mònh. Ca ã ch khù á ngè àõnh nay khöng chó giu â p pha á t huy nhû á ng phê ä m chê í t tö ë të nhêt cu ë a ho ã ma å coâ n tra â nh cho chu á ng ta kho á i co ã pha á n û ã ngá trûúc nhû á ng ha ä nh vi khöng mong muö â n. Khi mö ë t ngûú å iâ hanh xû â úã ãmûc àö á å thêp hún tiï ë m nùng thò tha ì i àö á å vaâsûå khùng àõnh cu è a chu ã ng ta se á ä“noi” cho ho á å biït rù ë ng: “Anh ç coáthïílam tö â t hún thï ë !”. ë Trong möt chuyï å n ài nûú ë c ngoa á i ca â ch àêy nhiï á u nùm, ì töi àûúc giú å i thiï á u vú å i mö á t thanh niïn khoa å ng mûú ã i ta â má tuöi. Cê í u ê å y àa ë ägùp pha å i nhû ã ng thû ä ãthach lú á n trong àú á i,â trong àoácoácaãma tuy va á âbia rûúu. Qua cuö å c no å i chuyï á n, å töi nhên ra rù å ng mù ç c du å â cêu ê å y àang cö ë ë gùng tû æ â boãthoiá xêu va ë âàang tòm hûúng ài àu á ng àù á n, song cê æ u vê å n chûa tû î å tin ú ba ã n thên. Töi cu ã ng nhê ä n thê å y cê ë u la å mö â t thanh niïn å àùc biï å t, co å ásûc ma á nh va å âtiïm nùng thû ì c sû å . Àiï å u ào ì áthïí hiïn ro å äqua net mù á t va å âtinh thên cu ì a cê ã u. Trûú å c khi chia á tay, töi nhòn thùng va è o mù â t cê æ u ê å y va ë ânoi rù á ng töi tin sau ç nay cê â u se å ätrúãthanh mö â t ngûú å i co â aá nh hûú ã ng lú ã n trong xa á ä höi va å â rùng ú ç ã cêu co å á nhûng mo ä n qua á â thiïn phuá cungâ nhûng tiï ä m nùng àù ì c biï å t.å Gên 20 nùm sau, cha ì ng thanh niïn ê â y trú ë ãthanh mö â tå trong söënhûng ngûú ä i tre â ãtuöi co í ánùng lûc va å âàêy hû ì a he á nå nhêët maâtöi tûâng biïët. Cêåu êëy coámöåt gia àònh tuyïåt vúâi 101 THOI QUEN THÛ Á 8Á
vaârêt tha ë nh cöng trong nghï â ìnghiïp. Mö å t ngûú å i ba â n cu å aã töi gêìn àêy àaä gùåp cêåu êëy. Trong cuöåc troâ chuyïån vúái baån töi, anh chang àa â änhùc la æ i cêu chuyï å n ma å âtöi àaäkïítrïn. Anh noi: “Anh khöng thï á íbiït àûú ë c cuö å c tro å âchuyïn ngù å næ nguãi àoáàaäcoátaác àöng lú å n nhû thï á ënaâo àïën cuöåc àúâi töi. Khi àûúc nghe öng ê å y no ë i töi la á â ngûúi co â á nhûng tiï ä mì nùng vûút xa nhû å ng gò töi co ä áthïítûúng tûú ã ng, y å ánghô àoá àaäàong la å i trong töi. No å áàaätaåo ra sûå khac biï á åt cho cuöcå àúâi töi”. Xêy dûng tho å i quen khù á ng àõnh nhû è ng àiï ä u tö ì t àe ë på cua ngûú ã i kha â c, thûú á ng xuyïn va â â chên thanh truyï â n cho ì hoå niïm tin cu ì a ba ã n va å o ho â å laâàiïu vö cu ì ng quan tro â ng – å àùc biï å t la å âàöi vú ë i tre á ãvõ thanh niïn àang pha â i tra ã i qua giai ã àoan hònh tha å nh nhên ca â ch. Àêy la á â möt sû å å àêu tû nho ì ã nhûng àem lai nhû å ng kï ä t qua ë ãto lún khöng thï á ítin àûúc. å Möt lê å n nû ì a ha ä y nhú ä á lai nhû å ng ta ä c àö á ng ky å â diïu khi å chung ta àûú á c ai ào å á àùt niï å m tin va ì o chu â ng ta (vï á ì tiïmì nùng cua chu ã ng ta) nhû á ng khi chu ä ng ta khöng tin va á o ba â nã thên mònh. TÑNH KYÃLUÊTÅ Tñnh kyã luêt å cung quan tro ä ng khöng ke å m tê á m nhòn va ì â àûng ha á ng thû â áhai trong têp hú å p na å y. Tñnh ky â ãluêt tûú å ngå trûng cho sûåkiïn ta ë o lê å n thû ì áhai. Àoálaâviïc ta å o ra kï å t qua ë ,ã laâ hy sinh nhûng thû ä á khac àï á í thûc hiï å n bù å ng àûú ç c tê å mì nhòn. Tñnh kyãluêt la å âhiïn thên cu å a sû ã c ma á nh y å áchñ, Peter Drucker cho rùng nhiï ç m vu å å àêu tiïn cu ì a ca ã c nha á âquan ly ã á 102 THE 8th HABIT
laâàõnh nghôa thûc ta å i. Ky å ãluêt giu å p àõnh nghôa thû á c ta å i va å â chêp nhê ë n no å ; ào á álaâquyït têm chê ë p nhê ë n chû å ákhöng phaiã phuãàõnh thûc ta å i. No å áthûa nhê â n nhû å ng sû ä å thêt trê å n tru ì iå cua hiï ã n thû å c. å Khi sûå tûúi tùn cu æ a ba ã n va å o buö â i ban mai àûú í cå thay thïëbùng sû ç å mït mo å i lu ã c giû á a trûa, khi cú ä bùp ba æ n run rê å y vò cùng thù í ng thò ca è c bê á c thang å dûúng nhû cao hún va â â keo da á i vö tê â n. Va å âröi, àö ì tå nhiïn ban ca å m thê ã y chù ë ng co è ágò suön seãtheo yábanå caã– àoáchñnh laâluc ba á n khöng nïn do dû å å thïm möt giêy na å o nû â a. ä DAG HAMMARSKJOLD Lanh àa ä o la å â khaãnùng biïn tê ë m nhòn tha ì nh â hiïn thû å c.å WARREN BENNIS Khöng coá têm nhòn va ì â hy vong thò viï å c chê å p nhê ë nå hiïn thû å c co å áthïíthêt cha å n na á n va ã âkhöng coá gò hûng thu á .á Hanh phu å c àöi khi cu á ng àûú ä c àõnh nghôa la å kha â nùng ga ã cá lai nhû å ng y ä ámuön nhê ë t thú ë i vò nhû â ng mu ä c tiïu lêu da å i. Sû â å hy sinh caánhên laâquaátrònh gat bo å ãnhûng thu ä ávui hiïn ta å iå vò nhûng àiï ä u tö ì t àe ë p hún trong tûúng lai chñnh la å â nöiå dung cua tñnh ky ã ãluêt.å 103 THOI QUEN THÛ Á 8Á
Hêu hï ì t chu ë ng ta àï á u xem ky ì ã luêt la å â sûå mêt tû ë å do. “Nhûng sû ä å bùt buö æ c se å ägiït chï ë t tñnh tû ë å nguyïn”. Pha å mâ nhûng viï ä c “cê å n pha ì i” thò khöng chû ã a àû á ng tû å å do. “Töi muön la ë m nhû â ng gò töi muö ä n. Ào ë á múi la á âsûå tûå do, chûá khöng phai nghôa vu ã ”. å Thûc ra, àiï å u ngûú ì c la å i mú å i àu á ng. Chó nhû á ng ngûú ä iâ söng co ë ákyãluêt mú å i la á ânhûng ngûú ä i thê â t sû å å tûå do. Nhûngä ngûúi vö ky â ãluêt mú å i la á ânö lïå cua têm tñnh bê ã t thûú ë ng, cu â aã sûå them kha â t va á âàam mï. Ban co å ábiït chúi àa ë n dûúng cê â m khöng? Khöng! Töi ì khöng coá sûå tûå do àïí chúi àan dûúng cê â m. Bú ì i vò töi ã khöng bao giúâkhep mònh va á o ky â ãluêt. Töi thñch tu å åtêp vú å iá ban be å âhún laângöi luyï ì n tû å ng ngo â n àa á n theo y â ámuön cu ë aã cha meå hay giao viïn da á y àa å n. â Thïëcon sû â å tûå do tha thûávaâxin àûúc tha thû å áthò sao? Sûå tûå do yïu thûúng vö àiïu kiï ì n la å â ngûúi chó dê â n chû î á khöng phai ngûú ã i pha â n xe á t – mö á t tê å m gûúng chû ë ákhöng phai la ã â ngûúi chó trñch. Àiï â u ào ì á co yá á nghôa gò? Ban thû å ã nghô vïìtñnh kyãluêt trong nhû å ng trûú ä ng hú â p na å y xem sao. â Nhaâsû pham lú å n Horace Mann á (1) tûng no â i: “Thê á t vö å ñch nïu ngûú ë i ta no â i vï á ìhanh phu å c ma á âkhöng bao giúâbuöcå tñnh böc àö ë ng pha ì i tuên thu ã ã kyã luêt. Nhû å ng ai khöng ä muön hy sinh hiï ë n ta å i vò mö å t tûúng lai tö å t àe ë p hún, hoù å cå hy sinh caánhên vò sûånghiïp chung, la å ângûúi chó co â áthïínoiá vïìhanh phu å c giö á ng nhû ngûú ë i mu â ânoi vï á ìmau sù â c vê æ y”. å 104 THE 8th HABIT (1) Horace Mann (1796 – 1859): Nhaâsû phaåm, nhaâchñnh trõ nöíi tiïëng ngûúâi Myä thïëkyãXIX.
Töi thûc sû å å tin rùng tñnh ky ç ã luêt chñnh la å â àùc tñnh å chung cua tê ã t ca ë ã nhûng ngûú ä i tha â nh àa â t. Töi rê å t ngûú ë ngä möåthanh qua â ãcua nha ã âquan ly ã ábao hiï ã m Albert E. N. Gray, í ngûúi àa â ädanh ca â ãàúi mònh àï â íkham pha á ára mêu sö î ëchung cua sû ã åthanh cöng. Cuö â i cu ë ng, öng àa â äài àïn mö ë t kï å t luê ë nå àún gian nhûng rê ã t sêu sù ë c, rù æ ng mù ç c du å âsûålam viï â c chùm å chó, sû may mù å n va æ sûâ khe å o le á o trong ca á c mö á i quan hï ë àï å uì rêt quan tro ë ng nhûng ngûú å i tha â nh àa â t thûú å ng co â á “thoiá quen lam nhû â ng viï ä c ma å ângûúi thê â t ba ë i khöng thñch la å m”. â Nhûng ngûú ä i tha â nh àa â t thû å c ra khöng nhê å t thiï ë t pha ë i thñch ã lam nhû â ng viï ä c ào å , nhûng sû á å khöng thñch cua ho ã å bõ khuêtë phuc bú å i sû ã c ma á nh hûú å ng tú á i mu á c àñch. å SÛÅÀAM MÏ Sûå àam mï xuêt pha ë t tû á âtêm hön va ì âlaâbiïu hiï í n cu å a sû ã å lac quan, niï å m hû ì ng thu á , sû á å gùn kï æ t tònh ca ë m va ã â longâ quyït têm. Sû ë å àam mï nhû möt ngo å n lû å a la ã m bu â ng cha â yá nghõ lûc. Sû å å hùng hai nhiï á t tònh bù å t nguö æ n tû ì âsûc ma á nhå lûa cho å n hún la å âtûâhoan ca â nh. Nhû ã ng ngûú ä i nhiï â t tònh tin å rùng ca ç ch tö á t nhê ë t àï ë íbiït àûú ë c tûúng lai la å âphai ta ã o ra no å .á Thûc ra, nhiï å t tònh la å âmöt nhu cê å u tinh thê ì n, no ì álam cho â ngûúi ta trú â ãthanh mö â t bö å å phên cu å a gia ã i pha ã p chû á ákhöng phai mö ã t bö å å phên cu å a ca ã m gia ã c vö vo á ng va å âbêt lû ë c. å Triït gia Aristotle no ë i rù á ng: “Khi ta ç i nùng cu â a con ã ngûúi va â ânhu cêu cu ì a thï ã ëgian gùp nhau thò thiïn hûú å ngá cua ba ã n xuê å t hiï ë n”. Chu å ng ta cu á ng co ä áthïínoi: “Ào á álaânúi sinh ra sûå àam mï cua ba ã n, núi bù å t nguö æ n tiï ì ng no ë i cu á aã 105 THOI QUEN THÛ Á 8Á
ban” hay cu å ng co ä áthïíhiïu núi ào í álam tùng sû â c sö á ng va ë âcho ban thïm nghõ lû å c. Ào å álaânguön nhiïn liï ì u cho tê å m nhòn ì vaâtñnh kyãluêt. No å áluön úãbïn ban trong khi mo å i thû å ákhacá coáthïíbõ mêt ài mö ë t nga å y na â o ào â . Mö á t võ ba å c sô ho á i mö ã tå ngûúi rù â ng anh ta la ç m viï â c bao nhiïu giú å âtrong möt tuê å n. ì Cêu traãlúi la â : “Töi khöng àï â yí . Thï á ëtrong möt tuê å n ba ì c sô á hñt thúã bao nhiïu giú?”. Thê â t vê å y, khi cuö å c sö å ng, cöng ë viïc, vui chúi gia å i trñ va ã âtònh yïu àïu xoay quanh cu ì ng mö â tå thû, thò ào á álaâluc ba á n àang co å ániïm àam mï lú ì n! á Chòa khoa àï á ítao niï å m àam mï trong cuö ì c sö å ng la ë âtòm ra nhûng ta ä i nùng àö â c àa å o va á âvai troâriïng cung nhû mu ä cå àñch cua ba ã n trong cuö å c àú å i na â y. Àiï â u quan tro ì ng la å â cênì phai hiï ã u ro í äban thên trûú ã c khi ba á n quyï å t àõnh la ë m àiï â uì mònh muön. Triï ë t ho ë c Hy La å p no å i rù á ng: “Biï ç t mònh, kiï ë mí soat mònh va á â cöng hiï ë n hï ë t mònh” la ë âmöt àu å c kï á t àê ë y sû ì å tinh tï. Ta ë i nùng, sû â ámïnh hoù å c vai tro å â cua mö ã t ngûú å i la â â do khúi gúi, pha å t hiï á n ra chû å ákhöng phai do ta ã o ra. å Coámöt quan niï å m sai lê å m phö ì íbiïn cho rù ë ng ky ç änùng cua mö ã t ngûú å i chñnh la â âtai nùng cu â a ngûú ã i ào â . Thû á c ra ky å ä nùng khöng phai la ã â tai nùng. Ngûú â c la å i, ta å i nùng la â i ào å iâ hoi pha ã i co ã á kyänùng. Ngûúi ta co â á thïí coá cac ky á änùng vaâ kiïn thû ë c trong ca á c lônh vû á c ma å âhoå khöng hïì coá chut ta á iâ nùng nao. Nï â u mö ë t ngûú å i co â ámöt cöng viï å c ào å i ho â i nhû ã ngä kyänùng maâkhöng cên àï ì n ta ë i nùng thò chù â c chù æ n tö æ íchûcá dung ho â å seäkhöng bao giúâ coáthïí khai thac àûú á c sû å å àam mï cung nhû tiï ä ng no ë i cu á a ho ã . Ho å å coáthïíseächó giaãvúâlamâ viïc va å âdo àoálai cê å n co ì ángûúi gia â m sa á t va á âàöc thu ë c ho á .å 106 THE 8th HABIT
Nïëu baån thuï àûúåc ngûúâi laâm maâcöng viïåc baån giao phu hú â p vú å i sû á àam mï cu å a ho ã thò ba å n khöng cê å n bê ì t cû ë á ai giaám saát hoå caã. Hoåseätûåkiïím soaát baãn thên töët hún bêët kyângûúâi giaám saát naâo. Nhiïåt huyïët vaâàöång cú thuác àêíy hoå xuêt pha ë t tû á âbïn trong chûákhöng phai tû ã âbïn ngoai.â Haäy thûãnhúálaåi nhûäng lêìn baån say mï möåt dûå aán nao ào â á, coáàiïìu gò àoávö cuâng hêëp dêîn vaâcuöën huát baån maånh meä àïn nö ë i ba î n kho å á coá thïí suy nghô vïì bêt cû ë á cai gò kha á c. á Liïu khi ê å y ba ë n co å á cên ngûú ì i kha â c qua á n ly ã áhay giam sa á tá ban khöng? Tê å t nhiïn la ë â khöng. Khi êy y ë á nghô cên co ì á ngûúâi khaác daåy baão baån khi naâo cêìn phaãi laâm viïåc vaâlaâm viïc nhû thï å ënao se â älaâmöt sû å åsó nhuc lú å n. á Khi ban co å áthïícöng hiï ë n hï ë t mònh vò cöng viï ë c, àö å ngì thúi kï â t hú ë p àûú å c nhu cê å u vú ì ái tai nùng, sû â å àam mï cuaã baån thò luác bêëy giúâsûác maånh tiïìm taâng cuãa baån seäàûúåc giaãi phoáng. LÛÚNG TÊM Hay cö ä ëgiûämai trong biï ä n lû í a vö tê ã n mö å t tia nho å ã – Àoáchñnh laâlûúng têm. GEORGE WASHINGTON Ngay tûâàêìu cuöën saách naây, têìm quan troång àùåc biïåt cuãa lûúng têm àaäàûúåc noái àïën rêët nhiïìu. Coávö söëbùçng chûng cho thê á y lûúng têm, mö ë t yå áthûc vï á ìàao ly å , ngo á n lû å aã 107 THOI QUEN THÛ Á 8Á
rûc cha å y tû á âbïn trong laâmöt hiï å n tûú å ng co å átñnh phöíquat.á Ban chê ã t tinh thê ë n hay àa ì o ly å ánay cu â a con ngûú ã i khöng â lïå thuöc va å o tön gia â o, vùn ho á a, àõa ly á , quö á c tõch hoù ë cå chung tö ã c. Tuy nhiïn, mo å i gia å o ly á á chñnh yïu cu ë a ca ã c tön á giaáo trïn thïë giúái àïìu àöìng nhêët vúái nhau úã àiïím caác nguyïn tùc hay gia æ átrõ cú ban. ã Triït gia Immanuel Kant ë (1) noi: “Töi khöng ngû á ngâ kinh ngac bú å i hai àiï ã u na ì y: ào â álaâ vuätruå bao la trïn àêuì töi vaânguyïn tùc àa æ o ly å ásêu thùm bïn trong töi”. Lûúng è têm la nhû â ng quy tù ä c àa æ o ly å tiï á m ê ì n trong lo í ng chu â áng ta. Noálaâsûå kïët húåp giûäa quy tùæc àaåo àûác vaâhaânh vi. Cuäng nhû töi, nhiïu ngûú ì i tin rù â ng lûúng têm chñnh la ç â tiïngë noi cu á a Thûú ã ng àï å ëtruyïn cho nhû ì ng àû ä a con cu á a mònh. ã Nhûng ngûú ä i kha â c co á á thïí khöng chia seã niïm tin na ì y, â nhûng hoå vên thû î a nhê â n rù å ng con ngûú ç i co â ámöt y å áthûcá bêm sinh vï í ìsûå cöng bùng, cöng ly ç , yá áthûc bê á m sinh vï í ìcaiá àung va á âcai sai, ca á i tö á t va ë âcai xê á u, ca ë i co á áñch vaâcai vö ñch, á caái laâm àeåp vaâ caái huãy hoaåi, caái thêåt vaâ caái giaã. Chuáng ta phaãi thûâa nhêån möåt àiïìu rùçng vùn hoáa biïn y ë áthûác àaoå àûc cú ba á n na ã y tha â nh nhû â ng tu ä c lï å å vaâtïn goi kha å c nhau, á nhûng sûå diïn gia î i na ã y khöng phu â ã àõnh yánghôa cú banã giûäa caái àuáng vaâcaái sai. Khi töi lam viï â åc tai nhiï å ìu quöëc gia vúi nhû á ng tön gia ä áo vaâvùn hoa kha á c nhau, töi nhê á n thê å y lûúng têm phö ë íquatá naây luön àûúåc böåc löå úãkhùæp núi. Thûåc sûå coámöåt têåp húåp 108 THE 8th HABIT (1) Immanuel Kant (1724 – 1804): Triïët gia ngûúâi Àûác. Öng àûúåc xem laâmöåt trong nhûäng nhaâtû tûúãng lúán nhêët cuãa chêu Êu thúâi cêån àaåi.
cac gia á átrõ, yáthûc vï á ìsûå cöng bùng, lûúng thiï ç n, tön tro å ngå vaâcöng hiï ë n vûú ë t lïn trïn mo å i nï å n vùn ho ì a – mö á t ca å i gò á àoávônh cûãu, vûúåt trïn moåi thúâi àaåi vaâlaâmöåt sûåthêåt hiïín nhiïn. Noá cung hiï ä n nhiïn nhû sû í å thêt rù å ng sû ç å tin cêyå àoâi hoãi sûå àaáng tin cêåy (trust requires trustworthiness). LÛÚNG TÊM VAÂCAI TÖI Á Lûúng têm laâtiïng no ë i nho á ãyïn võ trong nöi têm. No å á tônh lùng, bònh yïn. Co å n ca â i töi thò ta á n ba â o, chuyïn å quyïìn vaâàöåc taâi. Caái töi chó quan têm àïën sûå töìn taåi, sûå vui thuá vaâsûå thùng tiïn cu ë a riïng mònh ma ã â khöng cênì biït àï ë n ngûú ë i kha â c, no á i ca á ch kha á c no á á nuöi tham vongå möt ca å ch ñch ky á . Ca ã i töi nhòn nhê á n va å âàanh gia á á cac mö á ië quan hïå dûúái goác àöå cuãa möåt möëi àe doåa, nhû möåt àûáa treã phên chia nhûng ngûú ä i quanh no â á thanh hai loa â i:å “nhûng ngûú ä i dï â î mïn” va ë â “nhûng ngûú ä i àa â ng ghe á t”. á Ngûúåc laåi, lûúng têm vûâa múãröång vûâa nêng cai töi lïn á cao, hûúng àï á n nhê ë n thû å c lú á n hún cu á a tê ã p thï å , cö í ngå àöng, va ì nhû â ng gia ä trõ tö á t àe ë p hún. Lûúng têm nhòn cuö å cå söëng dûúái goác àöå phuåc vuå vaâcöëng hiïën, vò sûå an toaân vaâ sûå thoa ma ã n cu ä a ngûú ã i kha â c. á Cai töi co á á thïí phat huy ta á c du á ng khi àûúng àê å u vú ì iá khung hoa ã ng nhûng khöng co ã ásûå sang suö á t àï ë í àanh gia á á mûc àö á å nghiïm trong cu å a khu ã ng hoa ã ng hay sû ã å àe doa. å Lûúng têm coásûåsang suö á t va ë yâ áthûc àûú á c vï å ìmûc àö á å cuaã möi àe do ë a. Lûúng têm chû å a àû á ng ca å ã möt kho ta å ng ca â cá phan û ã ng. No á coá sûá kiïn nhê å n va î sa â ng suö á t àï ë quyï í t àõnh ë 109 THOI QUEN THÛ Á 8Á
nïn lam gò, la â m khi na â o va â ânhû thïënao. Lûúng têm la â âmötå quaátrònh liïn tuc trong cuö å c sö å ng cu ë a chu ã ng ta. No á ácoákhaã nùng thñch nghi vúi nhû á ng tònh huö ä ng phû ë c ta á p nhê å t.ë Cai töi khöng biï á t nghó ngúi. No ë ásuc sa å o trong tû å ngâ ngoc nga á ch nho á ã nhêt. No ë á lam gia â m sû ã c ma á nh va å â kòm ham nùng lû ä c cu å a ba ã n. Lûúng têm thò kha å c, no á ácoi trongå moi ngûú å i mö â t ca å ch sêu sù á æc vaâ nhên thê å y tiï ë ìm nùng tûå chu úã ã con ngûúi. Lûúng têm la â m tùng thïm sû â c ma á nhå cho con ngûúi. No â áphan a ã nh gia á átrõ cua con ngûú ã i, àö â ngì thúi khù â ng àõnh sû è c ma á nh va å âsûå tûå do lûa cho å n cu å a ho ã å àïí tûâ àoá xuêët hiïån baãn tñnh tûå kiïím soaát vöën coá maâ khöng cêìn sûå ap àù á t tû å âtrïn xuöng hay tû ë âbïn ngoaâi vaâo. Cai töi bõ àe do á a bú å i nhû ã ng thöng tin pha ä n hö ã i tiïu cû ì cå vaânoátrûâng phaåt ngûúâi àûa tin. Noá giaãi maämoåi dûäliïåu thöng qua ban nùng sinh tö ã n. No ì á khöng ngûng kiï â mí duyït thöng tin va å âphuãàõnh phên lú ì n hiï á n thû å c. Lûúng å têm thò lai coi tro å ng nhû å ng thöng tin pha ä n hö ã i va ì âluön cöë gùng phên biï æ t va å âtòm ra sûå thêt. No å ákhöng súå thöng tin vaâ coákhaãnùng lyá giai chñnh xa ã c àiï á u gò àang xa ì y ra. No ã á khöng cên pha ì i kiï ã m duyï í t thöng tin va å ânoáluön múãcûaã tiïp nhê ë n nhê å n thû å c vï á ìthûc ta å i tû å âmoi hûú å ng. á Cai töi co á ácai nhòn thiï á n cê í n, no å ályágiai mo ã i thû å átrong cuöc sö å ng qua nhê ë n thû å c chu á ã quan. Lûúng têm laâ mötå nhaâsinh thai ho á c xa å ähöi, no å álùng nghe va æ âcam nhê ã n toa å nâ thïíhïåthöng rö ë i sau ào ì áàem anh sa á ng àï á n cho thï ë íxac con á ngûúi, no â á coákhaãnùng múãröng ca å i töi àï á ínhên thû å c thï á ë giúi chñnh xa á c hún. á 110 THE 8th HABIT
NHÛNG HIÏ Ä U BIÏ Í T SÊU HÚN VÏ Ë ÌLÛÚNG TÊM Lûúng têm laâsûå hy sinh – tûc sû á å phuc tu å ng cu â a ba ã nã ngaä(self) hay cai töi (ego) vò mu á c àñch, sû å å nghiïp hoù å cå nguyïn tùc cao ca æ ã hún. Hún nûa, sû ä å hy sinh thûc sû å å coá nghôa laâsûå tûâboãmöt àiï å u tö ì t àe ë p àï å íàat àûú å c mö å t àiï å uì töt àe ë p hún. Nhûng trong têm trñ cu å a ngûú ã i hy sinh, ho â å khöng xem àoálaâsûå hy sinh maâ chó coángûúi ngoa â i cuö â cå múi nhê á n ra àiï å u ào ì .á Sûå hy sinh coá nhiïu hònh thû ì c kha á c nhau nhû no á á àûúc thï å í hiïn ú å ã bön mù ë t cu å a cuö ã c sö å ng: sû ë å hy sinh vêtå chêt va ë â kinh tïë (thïí xac); sû á å trau döi trñ o ì c, sû á å röng mú å ,ã ham hiïu biï í t va ë âtûåtrûng pha â t ba å n thên vï ã ìàõnh kiïn cu ë aã mònh (trñ tuïå); sûåbaây toãloâng tön troång vaâyïu thûúng àöëi vúái moåi ngûúâi (têm höìn); vaâsûå bùæt buöåc yá muöën nhêët thúi pha â i phu ã c tu å ng y â á chñ hûúng àï á n mu ë c àñch cao ca å ã hún (tinh thên). ì Möt triï å t ly ë ámúi, mö á t lö å i sö ë ng mú ë i khöng pha á i la ã â thûátûå nhiïn maâco. No á áàoi ho â i pha ã i tra ã ãgiaáàùtæ vaâchung ta chó co á áthïíthêt sû å å súãhûu no ä ábùng sû ç å kiïn trò vaânöîlûc lú å n. á FYODOR DOSTOEVSKY Lûúng têm cho chung ta biï á t rù ë ng mu ç c àñch va å â phûúng tiïn khöng ta å ch rú á i nhau va â âmuc àñch thûú å ng co â á 111 THOI QUEN THÛ Á 8Á
trûúc phûúng tiï á n. Immanuel Kant tû å ng no â i rù á ng phûúng ç tiïn du å ng àï â íàat àûú å c mu å c àñch cu å ng quan tro ä ng khöng å kem mu á c àñch. Machiavelli å (1) thò noi ngûú á c la å i rù å ng mu ç cå àñch biïn minh cho phûúng tiï å n. å Haäy xem xeát 7 àiïìu sau àêy maâ theo giaáo huêën cuãa Gandhi, seähuy hoa ã i chu å ng ta. Nï á u nghiïn cû ë u ky á ä7 àiïuì nay, ba â n se å änhòn thêy rê ë t ro ë ärang mö â i àiï î u trong sö ì ënayâ tûúng trûng cho å möt kï å t thu ë cá àûúåc hoaân têët bùçng nhûngä phûúng tiïn å vö nguyïn tùc hay vö gia æ átrõ. * Giau co â ákhöng cên la ì m viï â c. å * Vui thuábêt chê ë p lûúng têm. ë * Kiïn thû ë c bê á t cê ë n nhên ca ì ch. á * Kinh doanh vö àao àû å c. á * Khoa hoc phi nhên vùn. å * Thúâphung khöng dêng hiï å n. ë * Chñnh trõ vö nguyïn tùc. æ Nïu ba ë n àa å t àûú å c mö å t mu å c àñch àa å ng khen ngú á i bù å ngç phûúng tiïn sai tra å i thò cuö á i cu ë ng mu â c àñch ào å á seähoaá thanh tro bu â i trong ba å n tay ba â n. å Trong kinh doanh, ban biï å t ai la ë â ngûúi trung thû â c, å giûälúi hû â a va á âhoan tha â nh cam kï â t vú ë i ba á n. Ba å n cu å ng biï ä të chñnh xac ai la á ângûúi gian lê â n, dö å i tra ë , va á âbêt lûúng. Ngay ë caã khi ban ky å á húp àö å ng hú ì p pha å p vú á i nhû á ng ngûú ä i bê â të 112 THE 8th HABIT (1) Niccoli di Bernardo dei Machiavelli (1469 – 1527): Nhaâ triïët hoåc chñnh trõ, nhaângoaåi giao, nhaåc sô, nhaâthú, nhaâbiïn kõch ngûúâi YÁthúâi Phuåc hûng.
lûúng, thò liïu ba å n co å átin rùng ho ç å seäthûc hiï å n àu å ng hú á på àöng va ì âcam kït se ë äàûúc thû å c hiï å n? å Chñnh lûúng têm noi cho chu á ng ta biï á t gia ë átrõ cua ca ã ã muc àñch lê å n phûúng tiï î n va å âcho chung ta biï á t bù ë ng ca ç chá nao ma â â chung khöng ta á ch rú á i nhau. Co â n ca â i töi no á i vú á iá chung ta rù á ng mu ç c àñch biï å n minh cho phûúng tiï å n, ma å â khöng nhên thê å y rù ë ng mö ç t mu å c àñch tö å t àe ë p khöng bao å giúâ coáthïíàaåt àûúåc bùçng nhûäng phûúng tiïån xêëu xa. Duâ nhòn chung coá veã nhû ban àa å äàat àûú å c bù å ng ca ç ch ào á ,á nhûng seäcoánhûng hê ä u qua å ã khöng thïí nao lûú â ng trûú â cá àûúåc ài keâm vaâ cuöëi cuâng noáseähuãy hoaåi kïët quaãàaäàaåt àûúc. Vñ du å , ba å n co å áthïíla het con ca á i mònh àï á íbùt chu æ ngá lau don nha å â cûa, va ã ânïu mu ë c àñch cu å a ba ã n la å âàïí coánhaâ sach thò ba å n xem nhû àa å äàat àûú å c. Nhûng töi cam àoan å vúi ba á n rù å ng ca ç ch cû xû á ã nhû thïë khöng nhûng co ä aá nhã hûúng tiïu cû ã c àï å n mö ë i quan hï ë vú å i con ca á i, ma á nha â cûâ aã cung kho ä ámaâsach se å äkhi vùng mù æ t ba å n. å Trñ khön thïíhiïn qua viï å c ba å n theo àuö å i nhû í ngä muc àñch tö å t àe ë p nhê å t bù ë ng nhû ç ng phûúng tiï ä n å töt àe ë p nhê å t.ë FRANCES HUTCHESON Lûúng têm laâm thay àöíi sêu sùæc têìm nhòn, tñnh kyã luêåt vaâ sûå àam mï bùçng caách àûa chuáng ta vaâo thïë giúái cuãa caác möëi quan hïå. Noá chuyïín chuáng ta tûâ giai àoaån àöåc lêåp 113 THOI QUEN THÛ Á 8Á
(independence) sang giai àoan tûúng thuö å c (interdependence). å Khi àiïìu naây xaãy ra, têët caãmoåi thûáxung quanh baån àïìu seä thay àöíi. Baån nhêån ra rùçng mònh cêìn phaãi chia seã têìm nhòn vaâ caác giaá trõ trûúác khi nhûäng ngûúâi xung quanh baån sùén loâng chêëp nhêån nhûäng cêëu truác vaâhïå thöëng kyã luêåt àûúåc thïí chïë hoáa trong caác giaá trõ àoá. Têìm nhòn àûúåc chia seãseätaåo ra tñnh kyãluêåt vaâtrêåt tûå möåt caách vö àiïìu kiïån. Lûúng têm thûúâng giaãi thñch cho baån nguyïn nhên (why), têìm nhòn xaác àõnh àiïìu baån àang cöë gùæng àaåt àûúåc laâ gò (what), kyã luêåt cho baån biïët laâm thïë naâo (how) àïí àaåt àûúåc àiïìu àoá, vaâ àam mï thïí hiïån sûác maånh caãm xuác àùçng sau nhûäng nguyïn nhên, viïåc gò vaâ nhû thïënaâo. Lûúng têm biïn àam mï tha ë nh sû â å àöng ca ì m. ã Noálam cho â chuáng ta biït ca ë ách quan têm giup àú á ängûúâi khaác, möåt sûå kïët húåp giûäa thöng caãm vaâ àöìng caãm, núi nöîi àau cuãa möåt ngûúâi àûúåc xoa dõu búãi möåt ngûúâi khaác. Sûå àöìng cam la ã âmöåt biïíu hiïån tûúng thuöåc cuãa sûå àam mï. Tom tù á t Phê æ n 1 ì TÒM RA TIÏËNG NOÁI CUÃA BAÃN THÊN Trûúc khi kï á t thu ë c phê á n no ì i vï á ì viïc å Tòm ra tiïng no ë iá cua ba ã n thên ã , chung ta ha á y xem la ä i nhû å ng àiï ä m chñnh. í Chung ta àï á u biï ì t rù ë ng co ç á möt khoa å ng ca ã ch àa á ngá buön giû ì a viï ä c co å átiïm nùng lú ì n va á â khaã nùng thûc hiï å nå àûúåc àiïìu gò àoálúán lao, coá yánghôa trong cuöåc söëng – giûäa viïc y å áthûc àûú á c nhû å ng kho ä ákhùn vaâthûãthach lú á n trong á 114 THE 8th HABIT
cöng viïåc, súã hûu àûú ä c sû å c ma á nh nö å i têm va å â quyïn lû ì åc tinh thên àï ì ívûút qua nhû å ng kho ä ákhùn thûãthach ào á .á Möåt lêìn nûäa xin giúái thiïåu àïën baån möåt caách tû duy àún gian vï ã ì cuöc sö å ng: mö ë t con ngûú å i hoa â n thiï â n (thï å í xac, trñ tuï á , têm hö å n va ì âtinh thên) la ì â ngûúi co â á bön nhu ë cêìu cú baãn (söëng, hoåc têåp, yïu thûúng vaâàïílaåi di saãn) vaâ bön nùng lû ë c (thï å íchêt, trñ tuï ë , tònh ca å m va ã âtinh thên) vú ì iá bön hònh thû ë c thï á íhiïn cao nhê å t (tñnh ky ë ãluêt, tê å m nhòn, ì sûåàam mï, lûúng têm). Têët caãnhûäng yïëu töënaây laâsûåthïí hiïn bö å n khña ca ë nh cu å a tiï ã ng no ë i cu á a ba ã n (nhu cê å u, ta ì iâ nùng, àam mï vaâlûúng têm). ÚÃ Chûúng 1, töi noi rù á ng ç tiïng no ë i á (xem hònh 5.4) nùçm taåi vuâng giao nhau giûäa tai nùng â (nhûäng moán quaâ thiïn phuá vaâ sûc ma á nh cu å a ba ã n), å àam mï (nhûng gò ä truyïn cho ba ì n nghõ lû å c, hû å ng thu á , àö á ng cú va å â nguönì cam hû ã ng mö á t ca å ch tû á å nhiïn), nhu cêu ì (nhûng thû ä á maâ thïëgiúái naây cên ba ì n mang la å åi) vaâlûúng têm (tiïëng noái nöiå têm cho baån biïët àiïìu àuáng vaâthuác àêíy baån haânh àöång). 115 THOI QUEN THÛ Á 8Á 4 nhu cêuì Söngë Hoc tê å på Yïu thûúng Àïílai di sa å nã 4 nùng lûc å Nùng lûc thï å íchêtë (PQ) Nùng lûc trñ tuï å å (IQ) Nùng lûc tònh ca å mã (EQ) Nùng lûc tinh thê å n ì (SQ) 4 thuöc tñnh å Tñnh kyãluêtå Têm nhòn ì Sûå àam mï Lûúng têm Tiïng no ë iá Nhu cêu ì (Tòm cach àa á p û á ng nhu cê á u) ì Tai nùng â (Têp trung co å ákyãluêt)å Àam mï (Thñch lam viï â c) å Lûúng têm (Lam àiï â u àu ì ng) á Con ngûúi â hoan thiï â nå Thïíxacá Trñ tuïå Têm hönì Tinh thênì Bang 1 ã
Töi cung àa ä no ä i rù á ng khi ba ç n la å m viï â c (viï å c chuyïn mön, å hoat àö å ng xa å hö ä i hay gia àònh) ma å biï â t ca ë ách phaát huy taiâ nùng vaâlong say mï cu â a mònh – xuê ã t pha ë t tû á ânhu cêu cê ì nì thiït cu ë a xa ã ähöi va å âlûúng têm thuc àê á y ba í n thû å c hiï å n thò å khi àoá ban se å äcoá tiïng no ë i, thiïn hûú á ng va á â chuên mû í cå àao àû å c cu á a riïng mònh. ã Coá leäban àa å änhên ra sû å å giöng nhau giû ë a bö ä n khña ë canh cu å a tiï ã ng no ë i va á â bön thuö ë c tñnh la å nh àa ä o ca å ánhên: têm nhòn, ky ì ã luêt, àam mï å vaâ lûúng têm (xem hònh 5.5). Àam mï vaâ lûúng têm laâ hai trong söë nhûng thuê ä t ngû å ä “song sinh” vúi nhau. Hai thuê á t ngû å äcon la â i la å âtai nùng â vaâ nhu cêuì thò luön ài kem vú â i á kyã luêt å vaâtêm nhòn ì . Thûc ra, å nïu ba ë n di dú å i vo â ng tro â n “lûúng têm” (àûú â c tö àê å m àï å í biïu hiï í n vai tro å â trung têm) úã hònh 5.4 vao võ trñ trung â têm, thò ban cu å ng se ä äcoámöt mö hònh giö å ng nhau. ë 116 THE 8th HABIT TAI NÙNG Â LÛÚNG TÊM NHU CÊUÌ NIÏM Ì ÀAM MÏ TIÏËNG NOÁI yánghôa àöåc nhêët vïì hònh aãnh caánhên Hònh 5.4
Bön khña ca ë nh cu å a ã tiïng no ë i á àûúc minh ho å a rê å t sinh ë àöng qua cêu chuyï å n cu å a Muhammad Yunus ã (1). Öng àaä tòm ra tiïng no ë i cu á a mònh bù ã ng ca ç ch na á o? Trûú â c tiïn öng á nhên thû å c rù á ng co ç ámöt å nhu cêu ì àang tön ta ì i. Tiï å ng no ë i cu á aã lûúng têm àaäthöi thuc öng ha á nh àö â ng va å âdo sûåtûúng húpå giûa ä tai nùng â vúi á nhu cêuì vaâàam mï, öng buöc å tai nùng â cuaã mònh phai tòm ra gia ã i pha ã p. Chñnh nhu cê á u la ì m na â y sinh ã têm nhòn va ì âtêm nhòn la ì m tùng gê â p bö ë i kha å ãnùng cua con ã ngûúi (hoù â c tö å íchûc) trong viï á c tiï å p tu ë c àa å p û á ng nhu cê á uì va thöi thu â c ngûú á i kha â c tòm ra tiï á ng no ë i cu á a ho ã . Trûú å c khi á 117 THOI QUEN THÛ Á 8Á (1) Muhammad Yunus (1940 - ): Tiïën sô kinh tïë hoåc, ngûúâi saáng lêåp Ngên haâng Grameen Bank vaâo nùm 1983, möåt mö hònh ngên haâng chuyïn cung cêëp tñn duång nhoã cho ngûúâi ngheâo úã Bangladesh, ngaây nay àaäàûúåc nhên röång ra khùæp thïëgiúái. Öng nhêån Giaãi Nobel Hoâa Bònh nùm 2006. (THÏÍXAÁC) TÑNH KYÃ LUÊÅT S ÛÅ ÀAM MÏ (TRÑ TUÏå) (TÊM HÖÌN) (TINH THÊÌN) TÊMÌ NHÒN Lûúng têm SÖËNG MÖÅT CUÖÅC ÀÚÂI MAÅNH MEÄ Hònh 5.5
kït thu ë c Phê á n I na ì y, töi muö â n chuyï ë n àï í n ba ë n mö å t lú å iâ cam kït va ë âàûa ra möt thû å ãthach, ào á ála: Nï â u ba ë n sû å ãdungå bön sû ë c ma á nh na å y – ta â i nùng, nhu cê â u, àam mï va ì âlûúng têm – vao bê â t cû ë ávai troânao cu â a ba ã n trong cuö å c sö å ng, thò ë chùc chù æ n ba æ n se å ätòm àûúc tiï å ng no ë i cu á a mònh trong vai ã troâào. Thû á ãthach àún gia á n da ã nh cho ba â n la å : cho â n ra hai å hoùc ba vai tro å âchñnh cua ba ã n trong cuö å c sö å ng va ë âàöi vú ë iá möi vai tro î , ha â y tû ä å hoi mònh bö ã n cêu ho ë i sau: ã 1. Töi coá nhên thê å y mö ë t å nhu cêuì bûc ba á ch na á o hay â khöng (trong gia àònh, cöng àö å ng, tö ì í chûc núi töi á àang lam viï â c)? å 2. Töi coámöt å tai nùng â àñch thûc na å o hay khöng, àï â ínïuë àûúc ûå ng du á ng se å äàap û á ng àûú á c nhu cê å u ào ì ?á 3. Liïu cú hö å i àa å p û á ng nhu cê á u ào ì á coá gùn liï æ n vú ì i á àam mï cua töi hay khöng? ã 4. Lûúng têm coáthöi thuc töi ha á nh àö â ng va å â gùn bo æ á vúiá cöng viïc ào å áhay khöng? Nïu tê ë t ca ë ã cac cêu tra á ãlúi cu â a ba ã n la å â “Co” va á ânïu ba ë nå sùn sa é ng ta â o tho å i quen lê á p kï å hoa ë ch ha å nh àö â ng va å bù â t tay æ thûc hiï å n thò töi àoan chù å c rù æ ng ba ç n se å ätòm ra tiïng no ë iá àñch thûc cu å a mònh trong cuö ã c sö å ng – mö ë t cuö å c sö å ng co ë yá á nghôa sêu sùc vú æ i sû á å man nguyï ä n va å âthanh cöng lú â n lao. á 118 THE 8th HABIT
HOÃI VAÂÀAÁP HOI: Liï Ã u ca å ch tiï á p cê ë n theo lö å i ë lanh àa ä o ba å n thên ã nay co â áthïí giup töi gia á i quyï ã t àûú ë c mö å t mu å c tiïu na å oâ àoácua mònh nhû gia ã m cên hay co ã áàûúc thên hònh cên å àöi khöng? ë ÀAP: Á Coá leä ban, cu å ng giö ä ng nhû nhiï ë u ngûú ì i, àa â ä nhiïu lê ì n quyï ì t têm tê ë p luyï å n àï å í coámöt thên hònh cên å àöëi vaâtûâng àaåt àûúåc möåt söë kïët quaãnhêët àõnh. Cú baãn maânoi thò viï á c ba å n muö å n co ë ámöt thên hònh cên àö å i àö ë ngì nghôa vúi viï á c ba å n muö å n thay thï ë ëphên mú ì ätrong cú thïí mònh bùng nhû ç ng cú bù ä p, nhûng àiï æ u na ì y co â á thïí lamâ tùng troång lûúång cuãa baån búãi vò cú bùæp thûúâng nùång gêëp àöi mú. Tuy nhiïn, nhiï ä m vu å å cú ban cu ã a ba ã n la å â coámötå thên hònh cên àöi va ë âtrúãnïn khoe ma ã nh, de å o dai. Ào ã álaâ xet vï á ìtêm nhòn ì . Conâ tñnh kyãluêt å laâgò? Àoáchñnh laâchïëàöå luyïn tê å p nghiïm ngù å t, chï å àö ë ùn uö å ng hú ë p ly å , nghó ngúi á vaâhan chï å ëstress. Sûå àam mï thïíhiïn chiï å u sêu cu ì a tònh ã cam, sû ã å cam kït va ë âsûå thuc àê á y tònh ca í m. Co ã n â lûúng têm giup chu á ng ta àa á t àûú å c tònh tra å ng tö å t nhê ë ët cuãa sûc kho á eã àïí coá thïísöng lêu hún, giu ë p gia àònh àûú á c nhiï å u hún, ì nuöi day con ca å i tö á t hún, hoù ë c chó àún gia å n àï ã í coá camã giac dï á îchõu hún. Ban cu å ng se ä änhên thê å y rù ë ng nï ç u àö ë ngå cú thuc àê á y chó tû í âbïn ngoai nhû àï â ítröng àep hún, thay å àöi theo tra í o lûu nhê â t thú ë i... thò nhû â ng àö ä ng cú nhû thï å ë thûúng dï â î tan lu â i vò chu å ng khöng àu á ã manh cho mö å tå quyït têm tö ë ng lû í c. Trûú å c khi ba á n quyï å t àõnh ùn kiïng àï ë í 119 THOI QUEN THÛ Á 8Á
giam cên, ba ã n ha å y tû ä å khuyïn mònh rùng: “Sû ç åthem ùn cu â aã mònh chó laâmöt ca å m gia ã c va á âviïc cûú å ng la ä i no å áseägiup ba á ãn thên giam cên. Hún nû ã a, chù ä ng co è ámon ùn na á o ngon hún â cam gia ã c co á ámöt thên hònh thon tha å . Ngoa ã i ra, mònh co â nâ chûng to á ãàûúc ba å n lônh cu ã a mònh nû ã a”. ä Àiïìu thûúâng thêëy laâ ngûúâi ta dïî naãn loâng vúái kïë hoach gia å m cên àê ã y kho ì ákhùn vaâboãcuöc chó sau va å i nga â yâ hoùc thê å m chñ chó trong vo å ng va â i giú â . Nhiï â u ngûú ì i pha â nâ nan: “Chó ta â i töi vö ky å luê ã t”. Theo töi thò vê å n àï ë lúì n nhê á të khöng phai la ã â kyãluêt, ma å âlaâ chung ta chûa àê á ìu tû àungá vaâàuãcho têm nhòn. Chu ì ng ta cu á ng chûa kï ä t nö ë i àûú ë c vú å iá nhûng gia ä á trõ sêu sùc nhê æ t cu ë a ba ã n thên va ã â cac àö á ng cú å thuác àêíy (lûúng têm), vúái nhûäng àiïìu coá yá nghôa quan trong nhê å t àö ë i vú ë i chu á ng ta. á HOI: Thï Ã ë con viï â c tòm viï å c la å m thò sao? â ÀAP: Á Phên àê ë u gia ë m cên vï ã ìcùn ban chó la ã âmöt nö å îlûcå àöåc lêp, riïng le å . Co ã n viï â c tòm àûú å åc viïc la å âm laåi laâ möåt quaá trònh nöî lûc co å á tñnh tûúng hö úî ã mûc cao va á â phuå thuöc va å o mû â c àö á å phat huy a á nh hûú ã ng cu ã a ba ã n thên àï ã ën ngûúi kha â c. á Chung ta thû á ã nghô xem lam ca â ch na á o àï â í tòm àûúcå viïåc laâm maâbaån yïu thñch bùçng caách dûåa vaâo böën thuöåc tñnh cua a ã nh hûú ã ng ca ã ánhên: têm nhòn, ky ì ãluêt, àam mï å vaâlûúng têm. Àiïìu then chöt la ë âphaãi aáp duång triït àï å í caã 120 THE 8th HABIT
böën mùåt naây. Nïëu baån boãqua bêët kyâmöåt mùåt naâo, baån seägùp nhiï å u kho ì á khùn trong viïc tòm àûú å c viï å c la å m ma â â mònh yïu thñch, maânïu co ë átòm àûúc thò cu å ng khöng ke ä oá daâi àûúåc àiïìu baån àaäcam kïët vaâàûúåc yïu cêìu. Gia sûã thõ trûú ã ng viï â c la å m àang trong tònh tra â ng cung å lún hún cê á u va ì âhêu hï ì t ca ë c cöng ty àï á u àang sa tha ì i dê ã nì nhên viïn cua mònh – àù ã c biï å t trong nga å nh cöng nghiï â på vaâtai tha å nh phö â ënúi ban muö å ën àïn la ë m viï â åc. Vêåy laâm thïë naâo àïíbaån tòm àûúåc cöng viïåc baån muöën? Trûúác nhêët, àïí coá àûúåc têìm nhòn, baån phaãi nöîlûåc tòm hiïíu xem cöng viïåc àoáàoâi hoãi úãbaån nhûäng gò cuäng nhû tòm hiïíu cöng ty maâ baån muöën àûúåc tuyïín duång. Baån phaãi tòm hiïíu thõ trûúâng àïíbiïët àûúåc àöëi thuã caånh tranh cuãa cöng ty àoá, röìi baån tòm hiïíu nhu cêìu vaâ yá muöën cuãa khaách haâng, àùåc àiïím cuäng nhû xu hûúáng cuãa ngaânh cöng nghiïåp maâ baån àõnh tham gia. Noái caách khaác, baån phaãi traã giaá nhiïìu thûá àïí hiïíu àûúåc nhûäng thaách thûác vaâ vêën àïì cuãa cöng ty baån muöën gia nhêåp àang phaãi àöëi mùåt. Kïëtiïp, ha ë y nhê ä n diï å n niï å m àam mï cu ì a ba ã n nù å m ú ç ã àêu, coánghôa laâliïu cöng viï å c na å y co â áphan a ã nh hï á t àûú ë cå tai nùng, nùng khiï â u, mö ë i quan têm, nùng lû ë c va å ky â nùng ä cua ba ã n khöng? Nï å u co ë , liï á u lûúng têm cu å a ba ã n co å á cho rùçng àêy laâ cöng viïåc xûáng àaáng àïí baån gùæn boálêu daâi? Vaâban co å áhònh dung àûúc ba å n thên mònh se ã älam viï â c ra å sao trong möi trûúâng laâm viïåc naây? 121 THOI QUEN THÛ Á 8Á
Chó sau khi àaäthûc hiï å n tê å t ca ë ãcac bûú á c chuê á n bõ na í y, â ban mú å i sù á n sa é ng cho cuö â c pho å ng vê ã n tòm viï ë c – khöng å phai vú ã i tû ca á ch la á â möt ga å nh nù á ng trong tûúng lai cho å cöng ty àang tuyïn du í ng ma å â vúi tû ca á ách ngûúâi àem àïën giaãi phaáp cho caác vêën àïìmaâhoå àang gùåp phaãi. Ban cê å n thï ì íhiïn mònh co å ásûå am hiïu va í âcoákhaãnùng giaãi quyïët nhûäng vêën àïìquan troång nhêët maâ cöng ty àoá àang phai àö ã i mù ë t hún ca å ãnhûng û ä ng viïn kha á c. Nï á u cê ë n, ì ban ha å y àï ä ìnghõ thûãviïc mö å t thú å i gian, thê â m chñ khöng å nhên lûúng, cho àï å n khi ba ë n thuyï å t phu ë c àûú å c ho å å rùngç ban la å âgiai pha ã áp töt hún cho nhû ë äng vên àï ë ìcuãa hoåso vúái bêt ky ë ûâ ng cû á ã viïn nao ho â å àang tòm kiïm, hay nhû ë ngä ngûúâi hoå àaäthuï, àún giaãn chó vò baån laâmöåt ngûúi biï â ët laänh àaåo. Haäy chuã àöång khúãi xûúáng têët caã àïí àaåt àûúåc nhûäng kït qua ë ã töt. Ba ë ån haäy tûå tin àöëi mùåt vúái moåi tònh huöng. Ba ë n biï å t ha ë nh àö â ng va å â coá thïí chûng minh ba á nå khöng dai dö å t trong ha å nh àö â ng cu å a mònh. Ba ã n rê å t tónh ë tao. Ba á n rê å t nha ë y ca å m. Ba ã n co å ásûå àöng ca ì m va ã â biït tön ë trong ngûú å i kha â c. á Ban thû å c hiï å n quy trònh tòm viï å c la å m mö â t ca å ch co á á nguyïn tùæc. ÚÃàêy khöng coásûå cûúâng àiïåu, lûa ga â åt, duådöî, gian lên, hai mù å t hay ha å å thêp ngûú ë i kha â c. Ba á n chó tê å på trung vao ca â c nhu cê á u cu ì a tö ã í chûc, nhû á ng àiï ä u ho ì å quan têm, nhûng vê ä n àï ë ì hoå gùp pha å i, va ã â cac nhu cê á u, mö ì ië quan têm vaânhûng vê ä n àï ë ì cua kha ã ch ha á ng cu â a ho ã . Ha å yä thïíhiïn chñnh mònh theo nguyïn tù å c ào æ .á 122 THE 8th HABIT
Bêt ky ë â möt ai co å á cach tiï á p cê ë n nhû thï å ë àïu se ì ä gêy àûúc sû å å chu yá á núi nhaâtuyïn du í ng va å âtrong hêu hï ì t ca ë cá trûúng hú â p, ho å åseägianh àûú â c cöng viï å c nhú å âàaäcoánhûngä chuên bõ co í áchiïu sêu, nö ì îlûc mö å t ca å ch co á ákyãluêt va å âchêpë nhên tra å ãgia.á Töi luön àûa ra lúi khuyïn na â y trong nhû â ng nùm qua, ä cho rêt nhiï ë u ngûú ì i. Mö â t ty å ã lïå nhoã trong söë àoá àaälamâ theo lúi khuyïn cu â a töi va ã âhêu nhû tê ì t ca ë ãhoåàïu àa ì äthanhâ cöng trong viïc tòm àûú å c cöng viï å c ma å â mònh yïu thñch. Töi cung thûú ä ng khuyïn ho â å nïn tòm àoc cuö å n ë Chiïc du ë â cua ba ã n ma å u gò? (What Color Is Your Parachute?) â cuaã Richard Bolles àïígiup ho á å hiïu ro í ähún vïìquy trònh nay. â HOI: La à m thï â ë nao àï â í coá àûúc sû å å cên bùng trong ç cuöc sö å ng? ë ÀAÁP: Hïët cuöåc nghiïn cûáu naây àïën cuöåc thùm doâ khaác àïìu chó cho thêëy möåt trong nhûäng thaách thûác lúán nhêët maâ chuáng ta thûúâng gùåp laâsûå mêët cên bùçng trong cuöåc söëng. Ngûúâi ta thûúâng têåp trung quaá nhiïìu vaâo cöng viïåc vaâ nhûäng hoaåt àöång cêëp baách khaác àïën nöîi laâm ngú, hay töìi tïå hún laâ quïn ài caác möëi quan hïå vaâ nhûäng hoaåt àöång thûåc sûå quan troång àöëi vúái hoå. Cuöëi cuâng hoå trúã thaânh nö lïå cuãa nhûäng cöng viïåc bêån röån nhêët thúâi. 123 THOI QUEN THÛ Á 8Á
Àïíminh hoa, xin dê å n ra àêy cêu chuyï î n vï å ìgiai pha ã pá cuãa möåt ngûúâi àaäbõ cuöën vaâo voâng xoaáy cuãa nhûäng cöng viïc bê å n rö å n nhê å t thú ë i na â y, do chñnh anh ta kï â ílai:å Töi coámöi quan hï ë å àùc biï å t tö å t àe ë p vú å i me á å mònh. Meå con töi àaätûng cu â ng nhau vûú â t qua biï å t bao sû ë å kiïn quan tro å ngå trong àúi töi. Mù â c du å ârêt yïu me ë å vaâmuön da ë nh thú â i gian cho â baânhiïu hún, nhûng co ì ámöt thú å i gian töi bõ cuö â n va ë o cöng viï â cå hoat àö å ng xa å ähöi va å â àúi sö â ng gia àònh riïng cu ë a mònh. Cuö ã cå söng cu ë a töi rê ã t bê ë n rö å n, àöi khi nhiï å u tuê ì n tröi qua ma ì â töi khöng goi àûú å c mö å t cuö å c àiï å n thoa å i na å o cho me â , du å chó àï â no í iá vai cêu ho â i thùm sû ã c kho á e. Àöi khi töi thu xï ã p àûú ë c khoa å ngã thúi gian ngù â n ngu æ i àï ã í vïì thùm ba, nhûng rö â i töi la ì i ài ngay å vò nhûng chuyï ä n cê å p ba ë ch na á o ào â . Va á âcûáthï, ca ë c cuö á c tiï å p xu ë cá giûa töi va ä âmeå mònh gên nhû ñt dê ì n. ì Meå töi khöng bao giúâàoâi hoãi töi phaãi vïìthùm baâthûúâng xuyïn, nhûng töi vêîn caãm thêëy khöng vui vò chuyïån naây. Töi biïët rùçng cuöåc söëng cuãa töi seä bõ àaão löån nïëu töi khöng thûúâng xuyïn vïì thùm meå. Thêåt may, vúå töi àaäàûa ra möåt saáng kiïën. Cö êëy lêåp ra möåt thúâi gian biïíu àïí möîi tuêìn töi phaãi vïì thùm meå möåt lêìn; nhû vêåy laâ veån caã àöi àûúâng, gia àònh riïng cuãa töi vaâ viïåc thùm nom meå. Chuáng töi quyïët àõnh choån töëi thûá tû haâng tuêìn, thúâi gian naây vúå töi lo viïåc nhaâ, coân töi ài thùm meå. Giú àêy me â töi biï å t rù ë ng mö ç i tuê î n töi se ì àï ä n thùm ba ë mö â tå lên va ì o mö â t buö å i tö í i nhê ë t àõnh. Töi se ë äkhöng con pha â i rúi va ã oâ tònh trang vö å i va å äthùm baâ röi ài vò vûú ì ng vñu cöng viï á c nhû å 124 THE 8th HABIT
trûúc. Nï á u me ë å töi muön ra ngoa ë i, chu â ng töi co á áthïí vûa ài da â oå vûa chuyï â n tro å trong cöng viïn; hoù â c co å luá c me á töi nê å u cho töi ë ùn. Àöi khi töi cung àûa me ä å ài mua sùm, du æ âphai ài xa nhûng ã töi nhên thê å y ba ë ârêt vui. Du ë â lam gò, cêu chuyï â n giû å a me ä å con töi cung luön xoay quanh nhû ä ng chuyï ä n vï å ì gia àònh, vïì tònh hònh thúi sû â å vaâ vïìnhûng ky ä ã niïm xûa. å Möi buö î i tö í i ú ë ã bïn meå mònh laâkhoang thú ã i gian bònh yïn â vaâ dïîchõu trong cuöc sö å ng bê ë n rö å n cu å a töi. Töi no ã i vú á i vú á å töi rùng ào ç álaâsang kiï á n hay nhê ë t va ë ânoáàaägiup töi rê á t nhiï ë u. ì Coá leä con àûúâng töt nhê ë ët àïí àem laåi sûå cên bùçng trong cuöc sö å ng chñnh la ë â mai ê á m gia àònh. Gia àònh ë chñnh laâ hònh thûc àê á u tiïn va ì â cên thiï ì t nhê ë t cho sû ë å trûúng tha ã nh cu â a ca ã ánhên, àoálaâ cú súã cho sûå àong go á pá lún nhê á t cho xa ë ähöi.å Töi tin vaâo àiïìu maâmöåt nhaâlaänh àaåo saáng suöët tûâng noi, rù á ng viï ç c quan tro å ng nhê å t ma ë âban cê å n la ì m trïn thï â ë gian nay nù â m trong bö ç n bû ë c tûú á ng ngöi nha â â cua ba ã n. å David O. McKay(1) noi rù á ng: “Chù ç ng co è áthanh cöng na â oâ coáthïíbuâàùp àûú æ c cho sû å å thêt ba ë i trong chñnh gia àònh å mònh”. Niïm tin cu ì a töi vï ã ìtêm quan tro ì ng cu å a gia àònh ã rêët sêu sùæc vaâ maånh meä, vaâ noá àaä dêîn dùæt túái viïët ra cuöën Bay tho ã i quen àï á co í mö á t gia àònh ha å nh phu å c (The 7 Habits of á Highly Effective Families). 125 THOI QUEN THÛ Á 8Á (1) David O. McKay (1873 -1970): Chuã tõch Höåi thaánh Ky-tö Ngaây Sau (The Church of Jesus of Latter-day Saints).
126 THE 8th HABIT Viïc la å m cha me â å laâtrach nhiï á m la å nh àa ä o quan tro å ngå nhêt trong cuö ë c sö å ng, vò niï ë m vui va ì ha â nh phu å c úá mû ã c cao á nhêt xuê ë t pha ë t tû á âtrong tra å ch ào á . Khi sû á ålanh àa ä o àñch thû å cå – tûc tê á m nhòn, ky ì ã luêt, àam mï va å â lûúng têm - khöng àûúc thï å íhiïn qua vai tro å âlam cha me â , thò ào å áseälaânguönì göc cho nhû ë ng àau khö ä ívaâthêt vo ë ng sù å p sû æ a diï ã n ra. î Àiïu la ì m töi rê â t àö ë i nga î c nhiïn la å â lam thï â ë nao ma â â möt va å i thay àö â i nho í ãtrong bön thuö ë c tñnh (tê å m nhòn, ky ì ã luêt, àam mï, lûúng têm) la å i co å áthïí dên àï î n nhû ë ng kï ä të quaãlún lao nhû vê á y. Töi tin rù å ng tê ç t ca ë ã chung ta se á äcamã thêëy vûâa ngaåc nhiïn vûâa thêët voång khi möåt ngaây nao ào â á trong tûúng lai, chung ta nhê á n ra rù å ng chó cê ç n mö ì t sû å å àiïu chónh nho nho ì ãthò coáleäkït qua ë ãbêy giú ë âàaätöt hún ë rêt nhiï ë u. Tê ì m nhòn va ì âsûå vên du å ng ca å c nguyïn tù á c ào æ á cung la ä phe â p thû á töã t nhê ë t cho sû ë laå nh àa ä o. Nï å u nhû mö ë tå phên cu ì a tê ã m nhòn la ì âmuön cho vùn ho ë a gia àònh àûú á cå truyïn la ì i tû å âthïë hïå nay qua thï â ë hïå khac, thò co á á leäriïng àiïu na ì y cu â ng àa ä älam cho chu â ng ta ca á m thê ã y cuö ë c sö å ngë co yá á nghôa vaâ tran àê â y niï ì m vui. Nï ì ëu khöng àat àûú å cå àiïu ào ì , chu á ng ta co á á thïí cam thê ã y rù ë ng du ç â thanh cöng â àïn mê ë y trong ca ë c lônh vû á c kha å c thò nhû á ng tha ä nh cöng ê â yë cuäng khöng bao giúâàuãàïíbuâàùæp cho sûå thêët baåi naây. Töi thûúng nghô vï â ì nhûng lú ä i no â i sù á c sa æ o cu ã a John ã Greenleaf Whittier: “Trong têt ca ë ãnhûng lú ä i àa â ng buö á n tû ì â cûa miï ã ng va å â ngoi bu â t thò lú á i àa â ng buö á n nhê ì t la ë â “Giaá nhû…”. Tuy nhiïn, ban àû å ng vö â i thê å t vo ë ng, ai ào å áàaänoiá rùng: “Khöng bao giú ç âlaâquaámuön àï å íbùt àê æ u la ì i mo å i thû å ”. á
PHÊ Ì N 2 CÖ Í VUÄ NGÛÚ Â I KHA Á C TÒM RA TIÏNG NO Ë I Á CU Ã A HOÅ
Chûúng 6 CÖÍ VUÄNGÛÚÂI KHAÁC TÒM RA TIÏËNG NOÁI CUA HO Ã Å LAÂTHACHÁ THÛÁC LÚÁN ÀÖËI VÚÁI NGÛÚÂI LAÄNH ÀAÅO Vao mö â t lu å c na á o ào â átrong cuöc sö å ng cu ë a ã möi ngûú î i, ngo â n lû å a nhiï ã t tònh cu å a chu ã ng ta se á ä bõ tan lu â i. Nhûng rö å i no ì ácoáthïílai bu å ng cha â y á búi cuö ã c gù å p vú å i mö á t ngûú å i na â o ào â . Chu á ng ta á phai biï ã t ún nhû ë ng ngûú ä i àa â änhen lai ngo å n lû å aã trong têm hön ta. ì - ALBERT SCHWEITZER 129
Khi con tre â , töi co ã á dõp gùp mö å t nha å â lanh àa ä o, å ngûúâi àaäàïílaåi aãnh hûúãng sêu sùæc àïën caãquaäng àúâi coân lai cu å a töi. Trûú ã c ào á átöi quyït àõnh ta ë m nghó ho å c àï å ítham gia möt cöng viï å c tònh nguyï å n. Töi àûú å c mú å i sang Anh va â â sau khi àïn ào ë áàûúc hún bö å n tha ë ng, võ chu á ãtõch töí chûcá noå àïën gùåp töi vaâ baão: “Töi coá möåt cöng viïåc múái cho anh, töi muön anh ài khù ë p àê æ t nûú ë c na á y àï â íhuên luyï ë nå cho cac nha á â lanh àa ä o àõa phûúng”. Lú å i àï â ì nghõ thûc sû å å laâm töi bêët ngúâ. Töi laâ ai maâ lai ài huê å n luyï ë n ca å c nha á â lanh àa ä o lú å n tuö á i hún töi gê í p hai, ba lê ë n? Nhê ì n ra sû å å do dû cuå a töi, öng ê ã y nhòn thù ë ng va è o mù â t töi va æ no â ái: “Töi rêtë tin tûúng ú ã ã anh. Anh seälam àûú â c. Töi se å äàûa cho anh nhûng ta ä i liï â u cê å n thiï ì t àï ë í giup anh chuê á n bõ tö í t ba ë âi giang cho ca ã c võ la á nh àa ä o na å y va â â giup ho á å chia seãnhûngä kinh nghiïm tö å t cho nhau”. ë Chñnh niïm tin cu ì a öng va ã o töi, kha â ãnùng nhòn thêyë úã con ngûúi töi nhiï â u hún chñnh töi nhê ì n ra mònh, y å á muön giao cho töi tra ë ch nhiï á m àa å ämúã khoa cho tiï á mì nùng ên giê í u trong töi. Töi àa ë änhên nhiï å m vu å åào, la á m hï â të sûc mònh va á â töi àaäphat huy tö á i àa sû ë c ma á nh vï å ìthïíxac, á trñ tuï, tònh ca å m va ã âtinh thên. Töi àa ì älún lïn va á ânhên thê å yë ngûúi kha â c cu á ng lú ä n lïn. Töi nhê á n ra nhû å ng nguyïn tù ä cæ cú ban vï ã ìlanh àa ä o. Àï å n khi trú ë ãvïìnûúc, töi àa á äphat hiï á nå ra möt cöng viï å c ma å â caãàúi na â y töi muö â n da ë nh tro â n cho å 130 THE 8th HABIT
no: gia á i pho ã ng tiï á m nùng cu ì a con ngûú ã i. Töi àa â ätòm àûúcå “tiïng no ë i” cu á a ba ã n thên mònh. Va ã âchñnh võ lanh àa ä o cu å aã töi, àaäcöívuätöi tòm ra no.á Töi nhên ra rù å ng khöng pha ç i chó co ã á möt mònh töi å nhên àûú å c lú å i cö â í vuätinh thên tû ì âöng. Sûå àöng viïn cu å aã öng àöi vú ë i ngûú á i kha â c, kha á ã nùng àoan kï â t chu ë ng töi á theo cung mö â t hûú å ng cu á a öng, ca ã ch thû á c truyï á n cho ì chung töi sû á c ma á nh va å ânguön lû ì c bù å ng sû ç å tin cêy va å âtrao quyïìn cua öng àa ã ätrúãthaânh tiïu chuêín trong toaân böå töí chûc cu á a chu ã ng töi. Chu á ng töi bù á t àê æ u thû ì c hiï å n vai tro å â lanh àa ä o va å phu â c vu å ngûú å i kha â c theo cu á ng mö â t ca å ch nhû á thïëvaânhûäng kïët quaãchuáng töi àaåt àûúåc rêët nöíi bêåt. Tûâàoátöi hiïu rù í ng nhû ç ng nguyïn tù ä c chó àûú æ ng cho â sûå lanh àa ä o cu å a öng àï ã u la ì ânhûng nguyïn tù ä c chung cho æ sûå lanh àa ä o tha å nh cöng cu â a mo ã i tö å í chûc, bê á t kï ë í chûc vu á å vaâcêp bê ë c cu å a ngûú ã i la â nh àa ä o. Kinh nghiï å m cu å a töi trong ã giang da ã y, tû vê å n, trong la ë nh àa ä o doanh nghiï å p, trûú å ngâ àai ho å c, ca å c tö á í chûc tû á å nguyïn, nha å âthúâvaâàùc biï å t nhê å të laâ trong gia àònh mònh, àaäday töi rù å ng a ç nh hûú ã ng cu ã aã lanh àa ä o àûú å c chi phö å i bú ë i ca ã c nguyïn tù á c. Khi ba æ n tuên å theo nhûng nguyïn tù ä c ào æ á thò anh hûú ã ng va ã â quyïn lû ì cå tinh thên trong ba ì n se å ätùng lïn; vaâthûúng thò khi ào â , ba á nå seäàûúc trao cho nhû å ng quyï ä n ha ì n to lú å n hún. á LAÄNH ÀAÅO LAÂGÒ? Noi mö á t ca å ch àún gia á n, ã lanh àa ä o la å â giao tiïp hiï ë u qua å ã vúi ngûú á i kha â c nhù á m giu ç p ho á å nhên ra gia å átrõ vaâtiïm nùng cu ì aã 131 THOI QUEN THÛ Á 8Á
chñnh ho. Ào å á chñnh laâàiïu cö ì t lo ë i cu ä a phûúng pha ã p la á nhä àao ta å o a å nh hûú ã ng va ã âsûå bïn vû ì ng trong tö ä íchûc. á Vai troâ quan trong nhê å t cu ë a öng ba ã , cha me â å laâ giao tiïp bù ë ng ca ç ng nhiï â u ca ì ch ca á ng tö â t àï ë íkhúi gúåi vaâlaâm böåc löå kho tang gia â á trõ vaâ tiïm nùng cu ì a con ca ã i, cha á u chù á tæ mònh... möt ca å ch ro á ärang àï â í chung thû á c sû å å tin vao àiï â uì àoá vaâ dûåa vaâo niïìm tin àoá àïí àõnh hûúáng haânh àöång. Nïu tû tûú ë ng na ã y àûú â c thê å m nhuê ë n trong nï ì n vùn ho ì aá cua chu ã ng ta, trong xa á ähöi cu å a chu ã ng ta thò ta á c àö á ng cu å aã noáàïn nï ë n vùn minh thï ì ë giúi se á älaâtuyïåt diïu va å â vö têån àïën mûc kho á ámaâtûúãng tûúång ra àûúåc. Laänh àaåo laâgiao tiïëp hiïåu quaãvúái ngûúâi khaác àïí giup ho á å nhên ra gia å átrõ vaâtiïm nùng cu ì a chñnh ho ã . å Tiïp theo àêy, chu ë ng ta se á ätòm hiïu sêu hún phûúng í tiïn phö å íbiïn va ë âliïn tuc nhê å t trong viï ë c chó ra gia å átrõ vaâ tiïm nùng cu ì a tû ã ng ca â ánhên: Töíchûcá . TÖÍCHÛÁC LAÂGÒ? Khi chung ta chuyï á n sang Phê í n 2 cu ì a Tho ã i quen thû á á 8 – Cöí vuängûúi kha â c tòm ra tiï á ng no ë i cu á a ho ã å – thò chung ta á àaäài sêu vao lônh vû â c la å nh àa ä o. Xin nhù å c la æ i, töi khöng å noi vï á ìlanh àa ä o nhû mö å t chû å c vu á å chñnh thûc ma á âlaâlanhä àao nhû mö å t ca å ách lûa cho å ån löi ûë áng xûãvúi ngûú á âi khac àï á í giup ho á å nhên ra gia å á trõ vaâ tiïm nùng cu ì a ba ã n thên mö ã tå cach ro á ärang. Töi muö â n nhê ë n ma ë nh bö å n àiï ë m sau: í 132 THE 8th HABIT
1. Vïìcùn ban, tö ã íchûc la á âmöt å möi quan hï ë å coámuc àñch å (tiïng no ë iá cuãa töíchûác àoá). Muåc àñch àoálaânhùçm àaáp ûáng nhu cêu cu ì a mö ã t (chu å ã doanh nghiïp), hai ngûú å i (mö â tå cuöc hön nhên) hoù å c cu å a nhiï ã u ngûú ì i (cö â í àöng trong cöng ty cöíphên). ì 2. Hêìu hïët moåi ngûúâi àïìu thuöåc vïìmöåt töí chûác, xeát úãmöt khña ca å nh na å o ào â .á 3. Hêu hï ì t nhû ë ng cöng trònh vô àa ä i, nhû å ng tha ä nh tû â uå lún lao trïn thï á ëgiúi na á y àï â u àûú ì c tiï å n ha ë nh tû â âbïn trong vaâthöng qua cac tö á íchûc. á 4. Thaách thûác lúán nhêët trong caác töí chûác, kïí caã caác gia àònh laâ viïåc xaác lêåp vaâ vêån haânh noá sao cho tûâng thaânh viïn àïìu caãm nhêån àûúåc nhûäng giaá trõ vaâ tiïìm nùng quan troång cuãa mònh cuäng nhû àoáng goáp taâi nùng bùçng niïìm àam mï lúán nhêët cuãa hoå. Noái caách khaác, tiïëng noái cuãa hoå nhùçm àaåt àûúåc muåc àñch vaânhûäng ûu tiïn cao nhêët cuãa töíchûác dûåa vaâo caác nguyïn tùæc. Chuáng ta coá thïí goåi àêy laâ Sûå Thaách thûác trong Laänh àaåo (Leadership Challenge). Noái ngùæn goån, möåt töí chûác do caác caá nhên húåp thaânh vaâ hoå coá möëi quan hïå vaâ cuâng chia seã möåt muåc àñch. Àïën àêy, hy voång rùçng baån coá thïí thêëy têìm aãnh hûúãng maånh meäcuãa töí chûác àïën möîi ngûúâi chuáng ta nhû thïënaâo. 133 THOI QUEN THÛ Á 8Á
QUAÃN LYÁHAY LAÄNH ÀAÅO? Trong vai nùm trú â ã lai àêy, co å á hang trùm quyï â n sa í chá vaâhaâng ngaân baâi baáo noái vïìnghïå thuêåt laänh àaåo. Àiïìu nay chû â ng to á ãrùng àï ç ìtai na â y co â yá ánghôa quan trong nhû å thïë naâo. Laänh àaåo quaã thûåc laâ möåt nghïå thuêåt taåo àiïìu kiïn (enabling art). Mu å c àñch cu å a trûú ã ng ho â c la å âgiao du á cå con ngûúi tû â â tuöi mê í m non, nhûng nï ì u chu ë ng ta la á nhä àao mö å åt cach yï á ëu kem, chu á ng ta se á taä åo ra möåt thïë hïå yïëu kem. Mu á c àñch cu å a y tï ã ëlaâchùm soc sû á c kho á e cö ã ng àö å ng, ì nhûng nïu chu ë ng ta la á nh àa ä o ke å m, nï á n y tï ì ëseäqueâquùtå va sûâ c kho á e cö ã ng àö å ng se ì sa su ä t. Chu á ng ta co á thï á kï í ra vö í söë vñ duå cho thêy la ë nh àa ä o la å ânghïå thuêt cao nhê å t trong ë têët caã cac nghï á å thuêt, àún gia å n bú ã i vò no ã á taåo àiïìu kiïnå tiïn àï ì ì cho cac nghï á å thuêt va å â nganh nghï â ì khac hoa á tå àöng. Àiï å u na ì y àù â c biï å t àu å ng trong “tö á í chûc” gia àònh á cua chu ã ng ta. á Töi àaädanh ca â ãàúi mònh cho viï â c nghiïn cû å u, gia á ngã daåy vaâ viïët vïì àïì taâi laänh àaåo vaâ quaãn lyá. Thûåc ra, möåt phên cöng viï ì c chuê å n bõ cu í a töi àï ã íviït cuö ë n sa ë ch na á y la â â àiïm la í i ca å c ly á áthuyït no ë i vï á ìlanh àa ä o trong thï å ëkyã20. Tûâ caác taâi liïåu noái vïì lyá thuyïët laänh àaåo, chuáng töi àaä têåp húåp nhûäng phaát biïíu cuãa caác taác giaãhaâng àêìu noái vïì sûå khaác biïåt giûäa laänh àaåo vaâquaãn lyá. Dûúái àêy laâbaãng so sanh (Ba á ng 2). ã 134 THE 8th HABIT
Bang tê ã p hú å p ca å c y á ákiïn no ë i trïn àa á äcung cö ã ëniïm tin ì cua töi rù ã ng ca ç ã quan ly ã á vaâ lanh àa ä o å àïu quan tro ì ng nhû å nhau vaâthêt khiï å m khuyï ë t nï ë u thiï ë u mö ë t trong hai. å Caánhên töi cung co ä ánhûng lu ä c àa á äquaáchuátrong àï å në lanh àa ä o ma å â xem nheå têìm quan trong cu å ãa quaãn lyá. Töi cho rùng sú ç ãdô coáàiïu na ì y la â âdo hêu hï ì t ca ë c tö á í chûc, kï á í caã cac gia àònh bõ qua á n ly ã áquaá chùåt maâlai thiï å ëu sûå laänh àao. Chñnh lö å îhöng na í y àa â ätrúãthanh àö â ng lû å c thu å c àê á yí 135 THOI QUEN THÛ Á 8Á LAÄNH ÀAÅO “Nhaâlanh àa ä o la å ângûúi chó ra viï â c àu å ng.” á “Lanh àa ä o la å âbùt kõp vú æ i sû á å thay àöi.”í “Lanh àa ä o liïn quan àï å n qua ë átrònh tû duy bêc cao va å yâ áthûc vï á ìsûå vên àö å ng...” å “Nhaâ lanh àa ä o quan têm tú å i nhû á ng gò co ä á yánghôa àöi vú ë i con ngûú á i.”â “Nhaâlanh àa ä o la å âkiïn tru ë c sû...” á “Lanh àa ä o tê å p trung va å o viï â c hònh tha å nhâ möt tê å m nhòn chung.” ì “Nhaâquan ly ã álaângûúi la â m àu â ng viï á c.” å “Quan ly ã á la ûâ ng pho á á vúi mo á i vê å n àï ë ìphûcá tap na å y sinh.” ã “Quan ly ã á liïn quan àïn viï ë c xû å ã lyá cöng viïc, duy trò trê å t tû å å vaâkiïm soa í t tö á íchûc.” á “Nhaâ quan ly ã á quan têm lam thï â ë nao àï â í thûc hiï å n àûú å c cöng viï å c.” å “Nhaâquan ly ã álaâthúåxêy dûng.” å “Quan ly ã álaâban thiï ã t kï ë ëcöng viïc, la å âàiïuì hanh va â âkiïm soa í t...” á QUAÃN LYÁ - WARREN BENNIS - JOHN KOTTER - KOUZES VAÂPOSNER - ABRAHAM ZALEZNIK - JOHN MARIOTTI - GEORGE WEATHERSBY Bang 2 ã
töi thûc hiï å n ca å c cöng trònh nghiïn cû á u va á âkhiïn töi tê ë på trung àao sêu ca â c nguyïn tù á c cu æ a la ã nh àa ä o. Tuy nhiïn, töi å luön tûå nhùc nhú æ ãmònh vïìtêm quan tro ì ng cu å a qua ã n ly ã .á Thûc ra cöng ty cu å a töi tû ã ng hoa â t àö å ng khöng co å álai cho ä àïn khi töi trao quyï ë n qua ì n ly ã á cho con trai töi, Sean Covey, vaâ möt nho å m ngûú á i kha â c co á á nùng lûc co å á thïí buâ àùp cho sû æ å yïu ke ë m trong qua á n ly ã ácua töi. Ba ã n khöng thï å í nao la â nh àa ä o ha å ng tö â n kho, lûu lûú ì ng tiï å n mù ì t hoù å c chi å phñ, maâban chó co å áthïíquan ly ã á chung. Ta á i sao? Bú å i vò sû ã å vêt khöng co å ákhaãnùng tûå do lûa cho å n. Chó co å ácon ngûúiâ múi co á á khaã nùng ào. Vò thï á , ba ë n å laänh àaoå (trao quyïìn) con ngûúi, nhûng ba â n å quan ly ã á sûå vêåt. Sau àêy laâ danh sach nhû á ng àö ä i tûú ë ng cê å n co ì ásûå quan ly ã á(xem hònh 6.1): Viïc àiï å m la í i ca å c ta á i liï â u trïn àa å änhùc nhú æ ã töi mötå cach sêu sù á c vï æ ìviïc ca å c nha á âtû tûúng lú ã n va á âcac nha á âgiaoá 136 THE 8th HABIT Hònh 6.1 NHÛNG SÛ Ä Å VÊT KHÖNG CO Å ÁKHAÃNÙNG TÛÅ DO LÛA CHO Å NÅ Tiïn ba ì c Cê å ëu truác Cac nguö á n vê ì t liï å u å Chi phñ Hïå thöng Ca ë c phûúng tiï á nå Thöng tin Quy trònh Cac loa á i cöng cu å å Thúi gian Ha â ng tö â n kho ì ÀÖI KHI... “Con ngûúi” cu â ng muö ä n àûú ë c qua å n ly ã ádûúi sû á å lanh àa ä o cu å a chñnh ã mònh (nhiïu nha ì âchuyïn mön vaâcac nha á âsan xuê ã t kha ë c). á NHÛÄNG ÀÖËI TÛÚÅNG CÊÌN COÁSÛÅ QUAÃN LYÁ (KIÏÍM SOAÁT)
duc àa å äco aá nh hûú ã ng sêu sù ã c àï æ n töi nhû thï ë ënao trong â nhûng nùm qua va ä â töi luön biït ún ho ë . Nhûng sû å å traiã nghiïåm vaâviïåc giaãng daåy cuäng àûa töi àïën kïët luêån rùçng chòa khoa àï á íhiïu àûú í c ha å nh vi cu â a tö ã í chûc khöng pha á iã la nghiïn cû â u ha á nh vi cu â a ba ã n thên tö ã chû í c ma á laâ nghiïn â cûu va á â hiïu àûú í c ba å n chê ã t cu ë a con ngûú ã i trong tö â í chûcá ào. Bú á i vò, mö ã t khi ba å n hiï å u àûú í c nhû å ng yï ä u tö ë ë cú banã cua ba ã n chê ã t con ngûú ë i thò ba â n se å änùm trong tay chiï æ cë chòa khoa àï á ímúãra tiïm nùng bïn trong mö ì i ca î ánhên vaâ töí chûc. Àêy chñnh la á â lyá do vò sao mö thûc con ngûú á iâ hoan thiï â n vö å n àûú ë c biï å u hiï í n bù å ng thï ç íxac, trñ tuï á , têm å hön va ì âtinh thên la ì i co å áliïn hïå chùt che å äàïn viï ë c hiï å u ro í ä cac tö á íchûc, cu á ng nhû ca ä c ca á ánhên. Noi àu á ng ra, khöng co á á caái goåi laâ hanh vi tö â í chûc (organizational behavior) á maâ chó coáhanh vi ca â ánhên (individual behavior), àûúåc têåp húåp laåi trong cac tö á íchûc. á Ban co å á thïí hoi “Thï ã ë thò sao? Têt ca ë ã nhûng ly ä á thuyïtë nay co â á quan hïå gò àïn nhû ë ng tha ä ch thû á c ma á â töi àang phaãi àöëi mùåt hùçng ngaây? Taåi sao töi cêìn phaãi nùæm roätöí chûc àï á ícoáthï í giai quyï ã t tö ë t hún nhû ë ng vê ä n àï ë ìcua töi?”. ã Cêu traãlúi àún gia â n va ã ârêt ro ë ärang: ào â álaâvò chung co á á liïn quan chùt che å ävúi nhau. Tê á t ca ë ãchung ta àï á u sö ì ng va ë â lam viï â c trong mö å åt töí chûc na á âo ào, gö á m ca ì ã töí chûác gia àònh. Chung ta cê á n co ì áböi ca ë nh ã àïíhiïu ro í äban thên mònh. ã Nhû töi àaänoái, moåi töí chûác, kïí caãtöí chûác töët nhêët àïìu khöng traánh khoãi nhûäng vêën àïì cêìn xûã lyá haâng ngaây, thaáng, quyá, nùm. Töi àaä laâm viïåc vúái haâng ngaân töí 137 THOI QUEN THÛ Á 8Á
chûác khaác nhau. Thêåm chñ nhûäng töí chûác maâ töi àaánh giaácao nhêët cuäng phaãi vêåt löån vúái vêën àïìnaây hay rùæc röëi noå úãmöåt mûác àöå naâo àoá. Àiïìu thuávõ laâhêìu hïët nhûäng vêën àïì maâ hoå gùåp phaãi àïìu tûúng tûå nhau. Chùæc chùæn phaãi laâ nhûäng àiïím chung naâo àoá vïì tñnh caách con ngûúâi vaâ tònh huöëng coá liïn quan trûåc tiïëp àïën nhûäng vêën àïì hoå gùåp phaãi. Khi chuáng ta ài àïën têån cuâng cuãa vêën àïìthò seätòm ra àûúåc cùn nguyïn. Peter Drucker noái thïënaây: Têt nhiïn co ë á sûå khac nhau vï á ì quan trõ giû ã a ca ä c tö á í chûác nhûng xeát cho cuâng thò sûá mïånh quyïët àõnh chiïën lûúåc vaâchiïën lûúåc quyïët àõnh cêëu truác. Tuy nhiïn, nhûngä sûå khac nhau giû á a viï ä c qua å n ly ã á möt chuö å i ca î c cû á a ha ã ngâ baán leã vaâ quaãn lyá möåt giaáo phêån laâ khöng nhiïìu nhû suy nghô cua cû ã a ha ã ng trûú â ng va ã â võ giam mu á c. å Nhûäng ngûúâi quaãn lyá caác töí chûác naây àïìu mêët thúâi gian nhû nhau vao viï â c xû å ã lyá cac vê á n àï ë ì con ngûúi, ma â â àiïu cö ì t lo ë i la ä â vên àï ë ì cua con ngûú ã i thò ú â ã àêu cung vê ä åy. Bêt kï ë íban àang qua å n ly ã ámöt cöng ty phê å n mï ì m, mö ì tå bïånh viïån, möåt ngên haâng, hoùåc möåt töí chûác hûúáng àaåo sinh thò sûå khac biï á t chó chiï å m khoa ë ng 10% cöng viï ã cå cua ba ã n. 10% na å y la â do sû â mï á nh cu å thï å cu í a tö ã chû í c, vùn á hoáa, lõch sûã, ngön ngûäcuãa töíchûác yïu cêìu phai àa ã åt àûúåc, 90% coân laåi coá thïí hoaán àöíi cho nhau. Muc àñch cu å a töi trong Phê ã n 2 - cö ì ívuängûúi kha â c tòm á ra tiïng no ë i cu á a ho ã å- laâgiup ba á n kha å m pha á álam ca â ch na á o, â qua laâm viïåc vaâ phêën àêëu giaãi quyïët àûúåc nhûäng thaách thûc àï á ísau àoá coáthïílam tùng a â nh hûú ã ng cu ã a ba ã n thên ã 138 THE 8th HABIT
vaâ töí chûác cuãa baån - bêët kïí àoá laâ àöåi nhoám, böå phêån, phong ban hoù â c toa å n thï â ítöíchûc, kï á ícaãgia àònh cua ba ã n. å Chung ta ha á y bù ä t àê æ u bù ì ng ca ç ch xem xe á t tñnh chê á t hai ë mùt cu å a nhû ã ng vê ä n àï ë ìmaâ chung ta gù á p pha å i. Trûú ã c khi á bùt àê æ u, ba ì ån cên lê ì y la ë åi tinh thên àï ì í àu sûã c nù á æm bùt tñnh æ chêt phû ë c ta á p cu å a ca ã c tha á ch thû á c trong mö á t tö å í chûc. Àï á í lam viï â c ào å , ba á n cê å n ào ì c hai àoa å n trñch dê å n sau. Trñch î dên thû î ánhêt la ë â cua Albert Einstein: ã “Chung ta khöng thï á í nao vûú â t qua àûú å c nhû å ng tha ä ch thû á c gù á p pha å i bù ã ng mû ç c àö á å tû duy giöng nhû khi chu ë ng ta ta á o ra chu å ng” á . Ban àa å äbiït mö ë thûc mú á i vï á ìban tñnh cu ã a con ngûú ã i, mö thû â c con ngûú á iâ hoan thiï â n bao gö å m thï ì í xac, trñ tuï á , têm hö å n va ì â tinh thên. Ba ì n àa å äbiït rù ë ng mö thû ç c na á y tûúng pha â n vú ã i mö á thûác kiïm soa í át “sûå vêt” trong Thú å âi àaåi Cöng nghiïp. Ba å nå cên co ì á möt ca å ch nhòn àu á ng àù á n vï æ ì “con ngûúi hoa â nâ thiïån” àïí coá thïí hiïíu vaâ giaãi quyïët àûúåc nhûäng vêën àïì coá thïíphat sinh trong tö á íchûc cu á a mònh. ã Trñch dên thû î hai la á cuâ a Oliver Wendell Holmes: ã “Töi chùng hï è ìbên têm àï å n nhû ë ng thû ä áàún gian trïn bï ã ìmùt cu å a sû ã å phûc ta á p; nhûng töi se å ähït sû ë c quan têm àï á n ca ë i àún gia á n nù ã mç trong cöt lo ë i cu ä a sû ã å phûc ta á p ào å ”á . Àiïu na ì y co â ánghôa laâbanå khöng thïínao gia â i quyï ã t àûú ë c nhû å ng vê ä n àï ë ìthach thû á cá chó bùng ca ç ch a á p du á ng nhû å ng gia ä i pha ã p chû á a cha ä y nhê å të thúi hoù â c bù å ng nhû ç ng khê ä u hiï í u hay lú å i àö â ng viïn tinh å thên àún gia ì n. Chu ã ng ta cê á n pha ì i hiï ã u ro í äban chê ã t va ë âgöcë rïîcuãa nhûäng vêën àïìgùåp phaãi trong töíchûác àïítûâàoánùæm roäcac quy luê á t chi phö å i ca ë ch gia á i quyï ã t vê ë n àï ë ìbùçng cachá 139 THOI QUEN THÛ Á 8Á
kït hú ë p chù å t che å ätêm thïë vaâkyänùng múi va á o trong tñnh â cach cu á a mònh. Töi tin rù ã ng nï ç u ba ë n co å áàûúc àiï å u ào ì , sû á cá manh cu å a ba ã n se å äàûúc tùng thïm nhú å â sûå liïn kït giû ë aä KIÏN THÛ Ë C, THA Á I ÀÖ Á Å vaâKYÄNÙNG – laâba nhên töëcuaã THOÁI QUEN – tûâàoábaån seäàuãsûác àûúng àêìu vúái nhûäng thach thû á c mú á i trong thï á ë giúi mú á i na á y. Ba â n se å äcoá àûúcå Thoi quen thû á á 8, thoái quen giuáp baån giaãi phoáng nùng lûåc tiïm ê ì n cu í a con ngûú ã i.â NHÛÄNG BIÏËN ÀÖÍI CHÊËN ÀÖÅNG ÀÕA CÊÌU Khi chung ta chuyï á n sang nghiïn cû í u sêu hún vï á ì nhûng tha ä ch thû á c ma á âcac tö á íchûc gù á p pha å i, ba ã n nïn àiï å mí lai 7 biï å n àö ë i tû í ng la â m chê â n àö ë ng àõa cê å u, àù ì c trûng cho å Thúi àa â i Lao àö å ng Tri thû å c mú á i. Trong ào á ában se å ätòm thêyë böi ca ë nh núi ba ã n àang la å m viï â c va å ânhûng tha ä ch thû á c àö á ië vúi ca á ánhên ban. å • Toan cê â u ho ì a vï á ìkinh tïëvaâcöng nghï:å Nhûng cöng nghï ä å múái àang laâm biïën àöíi hêìu hïët caác thõ trûúâng quöëc gia, khu vûc va å âàõa phûúng thanh thõ trûú â ng toa â n cê â uì khöng coábiïn giúi.á • Sûå nöi lïn cu í a ma ã ng kï å t nö ë i toa ë n cê â u: ì Trong cuön ë Nöí tung thanh tû â ng ma â nh (Blown to Bits) ã , tac gia á ãEvans vaâ Wurster cho rùng: “Nhû ç ng kïnh liïn la ä c ha å n he å p cû å ngá nhùc va æ àún àö â c àa å tûä ng gù â n kï æ t con ngûú ë i cu â ng nhû ä cac cöng ty vú á i nhau àa á ätrúãnïn löi thú î i chó trong thú â iâ gian rêt ngù ë n. Va æ â keo theo ào á , ca á c cê á u tru ë c kinh á doanh tao ra hoù å c sû å ãdung nhû å ng kïnh liïn la ä c nhû å 140 THE 8th HABIT
thïë cung trú ä ãnïn löi thú î i. No â i ngù á n go æ n, chê å t keo àa ë ä tûng gù â n kï æ t tê ë t ca ë ãhoat àö å ång kinh tïëcua chu ã ng ta vú á iá nhau àang bõ tan chay nhanh cho ã ng dûú á i sû á c no á ngá cuãa sûå kïët nöi toa ë ân cêìu. Àiïìu naây coánghôa laâlêìn àêìu tiïn trong lõch sû, ã dong cha â y thöng tin ã bõ tach rú á i kho â iã dong cha â y cu ã a vê ã t chê å t hû ë u hònh ä ”. • Sûå dên chuãhoa vï á ìthöng tin/cac ky á âvong: å Khöng ai coáthïí kiïím soaát àûúåc maång Internet. Àêy laâ möåt àaåi dûúng bao la chûa àû á ng hù å ng ha ç âsa söënhûng thay àö ä i lú í án nhoã vúi quy mö toa á n cê â u. Lê ì n àê ì u tiïn trong lõch sû ì ã loai ngûú â i, tiï â ng no ë i thû á c cu å a con ngûú ã i trong ha â ngâ triïu cuö å c àa å m thoa â i khöng bõ giú å i ha á n hay ca å n trú ã ã búi bê ã t ky ë â biïn giúi na á o. Thöng tin theo thú â i gian â thûc se å äthuc àê á y ca í c ky á âvong va å yâ áchñ cua xa ã ähöi àï å íröiì cuöi cu ë ng àiï â u na ì y thu â c àê á y y í á chñ chñnh trõ co aá nhã hûúãng àïën têët caãmoåi ngûúâi. • Canh tranh gia tùng theo cê å p sö ë ë nhên: Internet vaâ kyä thuêåt vïå tinh biïën têët caãmoåi ngûúâi coánöëi maång trúã thanh nhû â ng àö ä i thu ë ã canh tranh toa å n cê â u. Ca ì c tö á í chûc buö á c pha å i khöng ngû ã ng tòm ra nhû â ng ca ä ch thû á cá töt hún àï ë í canh tranh vú å i chi phñ nhên cöng thê á pë hún, chi phñ nguyïn vêt liï å u thê å p hún, tö ë c àö ë åàöi mú í iá cöng nghïå cao hún, nùng suêt cao hún va ë âchêt lûú ë ngå töt hún. Sû ë c e á p cu á a tû ã å do kinh doanh vaâ canh tranh å thuc àê á y viï í c tùng cûú å ng chê â t lûú ë ång saãn phêím, haå giaá thanh, àê â y nhanh tö í c àö ë å san xuê ã t va ë â sûå linh hoatå nhùm àa ç p û á ng yïu cê á u kha ì ch ha á ng. Khöng ai co â áthïí 141 THOI QUEN THÛ Á 8Á
àõnh ra chuên mû í c àï å ícanh tranh vú å i ca á c àö á i thu ë ãcuaã mònh hay thêm chñ àõnh ra ca å i mònh cho la á âhoan ha â o. ã • Hoat àö å ng sa å ng ta á o ra cu å a ca ã i vê ã t chê å t chuyï ë ín tûâ tû banã taâi chñnh (financial capital) sang tû baãn tri thûác (intellectual capital) vaâtû ban xa ã ähöi (social capital): å Xu hûúng ta á o ra cu å a ca ã i àa ã ächuyïn tû í âtiïn ba ì c sang con å ngûúi, tû â âtû ban ta ã i chñnh sang kha â i niï á m tö å ng hú í p tû å baãn con ngûúâi (human capital), bao göìm caã tû baãn tri thûc va á âtû ban xa ã ähöi trïn mo å i phûúng diï å n. Hún å hai phên ba gia ì á trõ gia tùng cua ca ã c sa á n phê ã m nga í yâ nay laâtûâlao àöång trñ oc. Hai mûúi nùm trûú á ác àêy, tyã lïå nay khöng àï â n mö ë t phê å n ba. ì • Lam viï â c àö å c lê å p: å Con ngûúi nga â y nay co â ánhiïu thöng ì tin hún, co yá áthûc hún, co á ánhiïu quyï ì n lû ì a cho å n va å â nhiïu cú hö ì i hún bao giú å âhït. Thõ trûú ë ng tuyï â n du í ngå lao àöng àang chuyï å n sang thõ trûú í ng la â m viï â c àö å cå lêåp vaâ ngûúâi ta ngaây caâng yáthûác àûúåc khaã nùng lûåa chon cu å a mònh. Nhû ã ng ngûú ä i lao àö â ng tri thû å c sù á né sang chö â ng la ë i nö å îlûc cu å a cú chï ã ëquan ly ã áàanh ma á äsöë lïn ca nhên ho á . Ho å nga å y ca â ng quyï â t têm tû ë mònh xêy å dûng thûúng hiï å u cho riïng mònh. å • Sûå biïn àö ë i khöng ngû í ng: â Chung ta àang sö á ng trong ë möt möi trûú å ng khöng ngû â ng thay àö â i. Trong möi í trûúng biï â n àö ë ng na å y, mö â i ca î ánhên phai co ã ánet riïng á àïíàõnh hûúng cho ha á nh àö â ng. Ho å åphai tû ã åmònh hiïuí àûúc mu å c àñch va å âcac nguyïn tù á c chu æ ãàao cu å a tê ã p thï å í hay cua tö ã í chûc. Nï á u ba ë n cû å á luön tòm cach qua á n ly ã á 142 THE 8th HABIT
ho, thê å m chñ ho å åseäkhöng nghe ban. Tiï å ng ö ë n, sû ì åàön àöc, sû ë å khên cê í p cu ë a nhû ã ng tha ä ch thû á c va á â muc tiïu å maâhoå phaãi àöëi mùåt àaätrúãnïn quaáàuãàöëi vúái hoå. NHÛÄNG CÙN BÏåNH MAÄN TÑNH VAÂCÊËP TÑNH Töí chûc, cu á ng nhû cú thï ä í con ngûúi, thûú â ng co â á hai loai bï å nh: ma å n tñnh va ä cê â p tñnh. ë Man tñnh ä co nghôa la á êmâ ó vaâkeo da á i. â Cêp tñnh ë coánghôa laâàau àúán bêët ngúâ vaâ coá thïí haå guc tö å í chûc mö á t ca å ch nhanh cho á ng. Viï á c xû å ã lyá nhûng cùn bï ä nh cê å p tñnh co ë á thïí che lêp cùn bï ë nh ma å nä tñnh vön êm ó bïn trong. ë Nhiïìu nùm trûúác àêy töi gùåp möåt trûúâng húåp thuá võ coáthïíminh chûng rê á t ro ë äàiïu na ì y. Mö â t ngûú å i ba â n cu å a töi ã laâm trûúãng phoâng phêîu thuêåt taåi möåt bïånh viïån úã Detroit vaâlaâchuyïn gia vïìtim mach. Töi àï å ìnghõ anh êyë cho phep töi àï á n thùm bï ë nh viï å n mö å t nga å y àï â í xem cacá bac sô thû á c hiï å n ca å c ca phê á u thuê î t nhû thï å na ë o. Nhû â ng gò ä diïn ra sau ào î thê á t kinh hoa å ng. Trong mö â t ca phê å u thuê î tå do ban töi tiï å n ha ë nh, anh àa â äthay ba mach ma å u cu á a bï ã nhå nhên. Khi anh hoan tê â t, töi ho ë i: “Ta ã i sao anh pha å i thay ã thïë cac ma á ch ma å u ào á ? Ta á i sao anh khöng sû å a chû ã a ca ä cá maåch maáu àoá?”. Anh êy gia ë i thñch cho töi bù ã ng thû ç ángön ngûädïîhiïuí nhêt co ë áthï: “Ú í Ãgiai àoan àê å u thò töi co ì áthïílam nhû anh â noi, nhûng qua thú á i gian, nhû â ng ma ä ng ba ã m àûú á c hònh å thanh bïn trong tha â nh àö â ng ma å ch (xú cû å ng àö á ng ma å ch) å vaâcuöi cu ë ng no â áseälam tù â c nghe æ n ma ä ch ma å u”. á 143 THOI QUEN THÛ Á 8Á
“Giúâthò anh àaäthay thïëcaãba mach ma å u ào á ”, töi ho á i,ã “vêy bï å nh nhên se å öä n chû í ?”. Ba á n töi àa å p: “Stephen a á , ào â á laâ cùn bïnh ma å n tñnh. No ä á xuêt hiï ë n khù å p trong cú thï æ í anh ta”. Röi anh nù ì m ba æ n tay (co â ámang gùng tay) cua töi ã àùt lïn ma å ch ma å u cu á a bï ã nh nhên. Töi co å áthïí cam nhê ã nå àûúc nhû å ng ma ä ch ma å u bõ xú cû á ng. “Nhûng lûu y á árùng”, ç ban töi tiï å p, “bï ë nh nhên na å y la â âmöåt ngûúi luyï â ån têåp sûác khoe thûú ã ng xuyïn, chñnh vò thï â ma ë cú thï â anh ê í y àa ë taä oå ra àûúåc möåt söë lûúång tuêìn hoaân maáu böísung àïí cung cêp thïm lûú ë ng oxy cho cú bù å p, nhûng ba ma æ ch ma å u na á yâ khöng àûúc cung cê å p bö ë ísung vò noáàaäbõ tùc nghe æ n. Bï ä nhå nhên vên co î áthïíbõ cún àau tim hoùc àö å t quy å å nïu anh ê ë yë bõ àöng mau. Anh ê á y àa ë äbõ bïnh tim ma å n tñnh”. ä Tuy vêy, khöng pha å i mo ã i trûú å ng hú â p ma å n tñnh àï ä u co ì á nhûng triï ä u chû å ng cê á p tñnh. Trûú ë c khi nhû á ng triï ä u chû å ngá cêp tñnh àê ë u tiïn xuê ì t hiï ë n, nhû å ng cùn bï ä nh nhû ung thû å chùng ha è n co å á thïí lan truyïn ra khù ì p cú thï æ í vaâ nïu nhû ë khöng phat hiï á n kõp thò mo å i thû å áàïu la ì âquaámuön. Viï å cå ban khöng nhê å n thê å y nhû ë ng triï ä u chû å ng bïn ngoa á iâ khöng coánghôa laâban khöng co å ácùn bïnh êm ó bïn trong. å Àöi khi ngûúi ta pha â t hiï á n mònh bõ àau tim khi cú thï å í àöt ngö å t bõ cùng thù å ng. Ho è å khöng nhên ra mònh bõ àau å tim cho àïn khi tònh tra ë ng cùng thù å ng la è m bö â c lö å å nhûngä triïu chû å ng cê á p tñnh. ë Àiïu na ì y cu â ng hoa ä n toa â n àu â ng cho ca á c tö á í chûc. Ba á nå coá thïí gùp nhû å ng tö ä í chûc co á á nhûng vê ä n àï ë ì man tñnh ä nghiïm trong nhûng khöng thê å y co ë á nhûng triï ä u chû å ngá 144 THE 8th HABIT
cêp tñnh bú ë i vò mö ã t sö å ë töí chûc chûa hï á ì tham gia canhå tranh úãmûc àö á å gay gùt trong thõ trûú æ ng toa â n cê â u; nhû ì ngä töíchûc na á y chó mú â i ca á nh tranh ta å i àõa phûúng hay trong å möt thõ trûú å ng àûú â c ba å o hö ã . Ho å coå thï á tha í nh cöng vï â taì âi chñnh, àöi khi rêt tha ë nh cöng trong nhiï â u trûú ì ng hú â p, å nhûng thanh cöng ào â áchó laâtûúng àöi. Sû ë å canh tranh co å á thïítrúãnïn gay gùt hún. Ào æ álaâlyádo maâchung ta cê á n pha ì iã thûc hiï å n sû å å thay àöi.í DÛÅ ÀOAÁN BÖËN CÙN BÏåNH MAÄN TÑNH CUÃA TÖÍCHÛÁC VAÂNHÛÄNG TRIÏåU CHÛÁNG CÊËP TÑNH CUÃA CHUÁNG Sûc ma á nh cu å a mö ã t mö thû å c àu á ng àù á n la æ úâ ã khaãnùng giai thñch va ã âdûå àoan. Vê á y nï å u mö thû ë c con ngûú á i hoa â nâ thiïn vï å ìban chê ã t la ë âchñnh xac, thò no á áseächo ban mö å t kha å ã nùng khac thûú á ng àï â ígiai thñch, dû ã åàoan hay “chê á n àoa í n” á nhûng vê ä n àï ë ìlún nhê á t trong cuö ë c sö å ng cu ë ng nhû trong tö ä í chûc cu á a ba ã n. No å á khöng nhûng giu ä p ba á n nhê å n ra triï å uå chûng cê á p tñnh cu ë a vê ã n àï ë ìmöt ca å ch ro á ärang hún ma â â conâ giup ba á n nhê å n ra cùn nguyïn cu å a cùn bï ã nh ma å n tñnh àang ä êm ó bïn trong ban. Khi ào å ában co å áthïídung mö thû â c na á yâ àïígiai quyï ã t nhû ë ng vê ä n àï ë ìcua mònh, mú ã ãröng a å nh hûú ã ngã cua ba ã n àö å i vú ë i nhû á ng gò àang diï ä n ra xung quanh nhù î mç xêy dûng tö å íchûc hay tê á p thï å íthanh àa â t, àa å ng tin cê á y. Mö å tå töí chûc co á ánùng lûc la å âtöí chûc khöng ngû á ng â têp trung å vaâ hoan tha â nh ca â c ûu tiïn cao nhê á t cu ë a no ã .á Àoálaâlyádo taåi sao baån seäthûúâng xuyïn gùåp mö thûác nay ú â têã t ca ë ca ã c phê á n co ì n la â i trong quyï å n sa í ch (xem hònh á 145 THOI QUEN THÛ Á 8Á
6.2). Töi chó àûa thïm nhûng tû ä â ngûävaâ cum tû å â múi àï á í phan a ã nh û á ng du á ng mú å i cu á a bö ã n lônh vû ë c lû å a cho å n - thï å í xac, trñ tuï á , têm hö å n va ì âtinh thên. Trong trûú ì ng hú â p ào å á ban se å änhên thê å y rù ë ng mö thû ç c con ngûú á i hoa â n thiï â n se å ä cho ban kha å ã nùng nhên ra nhû å ng vê ä n àï ë ì man tñnh hay ä cêp tñnh mö ë i khi tö î í chûc xem nhe á å trñ tuï, thï å í xac, têm á hön hay tinh thê ì n cu ì a ca ã c nhên viïn. á Trûúc hï á t ë chung ta ha á y bù ä t àê æ u vú ì i á tinh thên ì tai trung å têm cua sú àö ã . Nï ì u tinh thê ë n, hay lûúng têm, thûú ì ngâ xuyïn bõ xem nheå trong töí chûc thò àiï á u gò se ì äxay ra? Ba ã nå nghô gò vïìcac mö á i quan hï ë å khi möt ngûú å i bõ àö â i xû ë ãtïå hay chñnh ban thên ho ã å hanh àö â ng tra å i vú á i lûúng têm cu á aã mònh? Ào coá pha á i la ã sûâ àa å nh á mêt niï ë m tin? ì Thiïu tin cê ë y la å â 146 THE 8th HABIT TRÑ TUÏÅ THÏÍXAÁC TÊM HÖÌN TINH THÊÌN MÖ HÒNH CON NGÛÚÂI / TÖÍ CHÛÁC HOAÂN THIÏÅN Hònh 6.2
cùn bïnh ma å n tñnh àê ä u tiïn ma ì âtêt ca ë ã cac tö á í chûc thûú á ngâ gùp pha å i. Thï ã ëcon nhû â ng biï ä u hiï í n cê å p tñnh cu ë a cùn bï ã nhå nay la â â gò? Nhûng tö ä í chûc thiï á u sû ë å tin cêy lê å n nhau hoa î tå àöng trong mö å t thõ trûú å ng ca â nh tranh gay gù å t se æ äböc lö å åàêyì rêy nhû î ng triï ä u chû å ng cê á p tñnh, àê ë y àau àú ì n nhû: no á i xê á uë sau lûng, àêu àa ë , àö á í löi cho nhau, chö î ng àö ë i nhau, giê ë uë thöng tin, giao tiïp thê ë n tro å ng va å âàêu o ì c ba á o thu ã .ã Thûáhai, hêu qua å ãcua cùn bï ã nh ma å n tñnh la ä âgò khi banå xem nheå trñ tuïå hay têm nhòn cu ì a mö ã t tö å í chûc? Ba á n se å ä khöng coá àûúc tê å m nhòn chung hay hï ì å thöng gia ë á trõ chung. Trong hoan ca â nh ào ã átriïu chû å ng la á âgò? Ban se å änhên thê å yë ngûúi ta ha â nh àö â ng riïng le å , viï ã c ai nê å y la ë m, hay du â ngâ thuã àoan va å â nhiïu tiïu chuê ì n khöng nhê í t qua ë n khi ra á quyït àõnh. Ba ë n se å änhên thê å y mö ë t nï å n vùn ho ì a cöng ty á mú hö, mú ì ânhat va å âhön àö î n. å Thûá ba, cùn bïnh na å o se â äxuêt hiï ë n trong mö å t tö å í chûcá khi töí chûc ào á á xem nheå tñnh kyã luêt bïn trong no å ? Se á ä khöng coásûå liïn kït ë hoùc ky å ãluêt trong cê å u tru ë c, hï á å thöngë cac quy trònh va á â nïn vùn ho ì a cu á a tö ã í chûc. Khi ca á c nha á â quan ly ã á coá mö thûc khöng àu á ng vï á ì ban chê ã t cu ë a con ã ngûúi, ho â åseäthiït kï ë ëra cac hï á å thöng, nhû hï ë å thöng thöng ë tin, tuyïn du í ng, àa å o ta â o, sû å ãdung, àï å ìbat, khen thûú å ng ma ã â khöng hïì khai thac àûú á c triï å t àï å í tai nùng tiï â m ê ì n cu í aã nguön nhên lû ì c. Khi ào å á cac ca á á nhên, àöi nho å m, pho á ngâ ban vaâcaãtöíchûc se á äkhöng gùn bo æ ávúi sû á ámïnh, gia å átrõ vaâ chiïn lûú ë c chung. Àiï å u na ì y la â m cho tö â íchûc thiï á u sû ë å liïn kït vú ë i thõ trûú á ng, vú â i kha á ch ha á ng va â âvúi ca á c nha á âcung cêp. ë 147 THOI QUEN THÛ Á 8Á
Möåt töíchûác àûúåc liïn kïët chùåt cheäseägùåt haái àûúåc kïët quaãtöët nhêët. ARTHUR W. JONES Thû tû, á àiïu gò se ì xa ä y ra khi ba ã n khöng quan têm àï å në khña canh têm hö å n cu ì a con ngûú ã i? Àiï â u gò se ì äxay ra khi ã töíchûc thiï á u niï ë m àam mï va ì ânhiït tònh la å m viï â c, nhên å viïn khöng gùn bo æ á vúi cöng viï á c hay mu å c tiïu cu å a tö ã í chûác? Hêåu quaãtêët yïëu laâmoåi ngûúâi seärúi vaâo tònh traång bêt lû ë c. Vùn ho å a cu á a tö ã í chûc ào á á laâsûå ngai ngu å ng, e de â .â Con triï â u chû å ng cê á p tñnh la ë âgò? Àoálaâlam viï â c ngoa å i giú â â àïí giaãi quyïët viïåc vùåt vaänh, mú tûúãng hao huyï ä ìn, chaná chûúng, lê â n tra í nh, tû á c giê á n, sú å åhai, thú ä âú, vö cam va ã âmiïnî cûúng tuên lï ä nh. å Ban co å nhê á n ra kha å nùng pha ã n àoa á n va á gia â i thñch cu ã aã mö thûc na á y? Nï â u ba ë n xem nhe å å thïíxac, trñ tuï á , têm hö å nì hay tinh thên cu ì a con ngûú ã i thò lu â c ào á ában se å ätûånhên lê å yë bön cùn bï ë nh ma å n tñnh trong tö ä í chûc cu á a mònh, ào ã á la:â thiïu sû ë å tin cêy, khöng co å á têm nhòn chung va ì â giaá trõ chung, thiïu sû ë å àöng bö ì ,å vaâthiïu sû ë å trao quyïn ì (xem hònh 6.3). Hêu qua å ãchung cua nhû ã ng cùn bï ä nh ma å n tñnh va ä âcacá triïu chû å ng cu á a chu ã ng trong mö á t tö å í chûc la á ânöi àau cê î pë tñnh do thêt ba ë i trïn thûúng trûú å ng, thiï â u hu ë t tiï å n mù ì t,å chêt lûú ë ng sa å n phê ã m, dõch vu í åkem, chi phñ cao, thiï á u linh ë hoat, chê å m cha å p va å âvùn hoa àö á ílöi cho nhau thay thï î ëcho vùn hoa chõu tra á ch nhiï á m. å 148 THE 8th HABIT
PHAÃN ÛÁNG CUÃA THÚÂI ÀAÅI CÖNG NGHIÏåP Phan û ã ng cu á a Thú ã i àa â i Cöng nghiï å p àö å i vú ë i bö á n cùn ë bïnh ma å n tñnh na ä y la â âgò? Möt tö å í chûc thiï á u sû ë å tin cêy va å â khöng coá quyïn lû ì cå 149 THOI QUEN THÛ Á 8Á (THÏÍXAÁC) THIÏËU SÛÅ ÀÖÌN G BÖÅ THIÏ UË SÛÅ TRAO QUYÏÌN (TRÑ TUÏå) (TÊM HÖÌN) (TINH THÊÌN) KHÖNG COÁTÊMÌ NHÒN/ GIAÁTRÕ CHUNG THIÏËU SÛÅ TIN CÊÅY CAC TRIÏ Á U CHÛ Å NG CU Á A NHÛ Ã NG CÙN BÏ Ä NH MA Å N TÑNH Ä CÚN ÀAU CÊP TÑNH Ë Hònh 6.3 Mú hö,ì viïc ai nê å yë lam, thu â ã àoan, be å â phai, hö á n loa î nå Caånh tranh cuåc böå, yã laåi vaâo ngûúâi khaác, àao àû å c gia á , rö ã i loa ë nå hang ngu â ä Noi xê á u sau lûng, àê ë uë àaá nöi bö å , pho å ng thu â ,ã khöng chia seãthöng tin Chêt lûú ë ng thê å p, ë chi phñ tùng, thiïu linh hoa ë t, chê å m cha å på Thêt ba ë i trïn thûúng trûú å ngâ Thiïu hu ë åt tiïìn mùtå AÁc caãm, laâm viïåc riïng, mú möång haäo huyïìn, chaán nan, trö ã n tra ë nh, tû á cá giên, sú å å haiä