การพัฒนาหลักสูตร รุ่งทิวา อุดร

230
เป็นต้น รวมทั้งบุคคลท่ีมีความต้องการใช้สารสนเทศจากการประเมิน เช่น นักวิจัย ผู้บริหารระดับสูง
เปน็ ต้น

3. เกณฑ์ความคุมค่า (Prudential Criteria) เป็นหลักการท่ีกาหนดไว้เพื่อให้การประเมิน
หลักสูตรมีประสิทธิภาพและเกิดประโยชน์สูงสุด ซึ่งความมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล หมายถึง
การประเมินหลักสูตรต้องใช้ทรัพยากรน้อยที่สุด แต่ได้ผลการประเมินที่มีประโยชน์สูงสุด นาไปสู่การ
ปรับปรุงและเปล่ยี นแปลงหลกั สูตรใหม้ คี ณุ ภาพมากขึน้

การประเมินหลักสูตรมีคุณภาพ สามารถทาให้ผู้ท่ีเกี่ยวข้องกับหลักสูตรสามารถนาผลการ
ประเมินไปใชใ้ นการตัดสนิ ใจเก่ยี วกบั การปรับปรุงและเปลี่ยนแปลงหลกั สูตรได้อยา่ งมปี ระสิทธิภาพใน
ทานองกลับกัน หากการประเมินหลักสูตรไม่มีคุณภาพ จะส่งผลทาให้การตัดสินใจมีความผิดพลาด
เกดิ ขึ้นได้

บทสรปุ

ในการประเมินหลักสูตรนั้น ควรประเมินในประเด็นสาคัญคือ การประเมินเอกสาร
หลักสูตร การประเมินการนาหลักสูตรไปใช้ การประเมินผลที่เกิดข้ึนกับนักเรียนซึ่งหมายถึง
การประเมินผลสัมฤทธ์ิทางการเรียน คุณลักษณะผู้เรียนและพฤติกรรมของผู้เรียนท่ีเปล่ียนแปลงไป
และการประเมินระบบหลักสูตรเป็นการประเมินความสัมพันธ์กันขององค์ประกอบต่างๆ ท่ีมีอยู่ใน
ระบบและกระบวนการของหลักสูตร ส่วนระยะเวลาในการประเมินหลักสูตรนักพัฒนาหลักสูตรได้
เสนอไว้เป็น 4 ระยะ คือการประเมินหลักสูตรก่อนนาหลักสตู รไปใช้ การประเมินระหว่างดาเนนิ การ
ใช้หลักสูตร การประเมินหลังการใช้หลักสูตร และการประเมินหลักสูตรท้ังระบบ การประเมินในแต่
ละระยะน้ันมีรูปแบบการประเมินหลักสูตรท่ีไม่เหมือนกัน ซึ่งนักพัฒนาหลักสูตรต้องเลือกใช้รูปแบบ
การประเมินท่ีเหมาะสมกับระยะการประเมินนั้นๆ ในบทนี้ได้เสนอรูปแบบการประเมินหลักสูตรของ
นักพัฒนาหลักสูตรไว้ 5 รูปแบบคือ รูปแบบการประเมินของไทเลอร์ แฮมมอนด์ และ ครอนบัค
ซึ่งท้ังสามแนวคิดน้ีเป็นรูปแบบการประเมินหลักสูตรที่เน้นการนาเอาเป้าประสงค์ วัตถุประสงค์ของ
หลักสูตรมาเป็นประเด็นในการประเมิน รูปแบบประเมินของโรเบริท์ สเตท เป็นรูปแบบการประเมนิ
หลักสูตรท่ีเน้นการใช้เกณฑ์เป็นหลัก การประเมินกระบวนการต่างๆ ท่ีช่วยในการดาเนินการใช้
หลักสูตรให้บรรลุวัตถุประสงค์ เป็นไปตามเกณฑ์ที่กาหนดไว้หรือไม่ ส่วนรูปแบบการประเมิน
หลักสูตรของแดเนียล สตัฟเฟิลบีม เป็นรูปแบบการประเมินที่เน้นการตรวจสอบเปรียบเทียบข้อมูล
ท่ีเกิดจากการดาเนินงานหรือปฏิบัติงานจริงของการใช้หลักสูตรกับเกณฑ์มาตรฐานท่ีกาหนดไว้ก่อน
ผลการประเมินหลักสูตรจะมีความน่าเช่ือเพียงใด อยู่ที่เกณฑ์สาหรับการใช้พิจารณาตัดสินใจการ
ประเมินหลักสตู รซงึ่ ประกอบด้วย 1) เกณฑค์ วามเป็นวิทยาศาสตร์ (Scientific Criteria) ซงึ่ เน้นความ
ถูกต้องและเชื่อถือได้ของการประเมินหลักสูตร 2) เกณฑ์การนาไปปฏิบัติได้จริง (Practical Criteria)
เน้นหลักการท่ีกาหนดไว้เพื่อให้การประเมินหลักสูตรมีความเป็นไปได้จริงในระดับการปฏิบัติ และ
3) เกณฑ์ความคุ้มค่า (Prudential Criteria) เป็นหลักการท่ีกาหนดไว้เพื่อให้การประเมินหลักสูตร
มีประสิทธิภาพและเกิดประโยชน์สงู สุด

231

คาถามทบทวน

1. จงสรปุ ความหมายของการประเมนิ หลักสตู รตามแนวคดิ ของตนเอง
2. จงอธบิ ายจุดมุง่ หมายของการประเมนิ หลักสตู ร
3. จงเขียนอธิบายลกั ษณะสาคญั ของการประเมนิ หลกั สตู รตามแนวคดิ ตนเอง
4. จงเขียนอธิบายระยะเวลาในการประเมินหลักสูตรพร้อมระบุวัตถุประสงค์ในแต่ละ
ระยะใหเ้ หน็
5. จงยกตัวอย่างวธิ กี ารประเมนิ หลักสตู รในระยะของการนาหลักสูตรไปใชต้ ามท่ีตนเข้าใจ
6. จงเขยี นผังกราฟฟิกรปู แบบการประเมนิ หลักสูตรที่ตนเองสนใจอย่างน้อย 3 รปู แบบ
7. จงเขียนเปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างรูปแบบการประเมินหลักสูตรของไทเลอร์
กบั ของโรเบิร์ท สเตค
8. จงเขยี นสรุปเกณฑ์การประเมนิ คุณภาพหลกั สตู รพร้อมยกตัวอย่างประกอบ
9. จงยกตวั อยา่ งวธิ ีการและเคร่อื งมือท่ใี ช้ในการประเมินหลักสูตรหลักการใชห้ ลักสูตร
10. หากนักศึกษาได้รับหน้าท่ีให้ทาการประเมินหลักสูตรแกนกลางการศึกษา พุทธศักราช
2551 ในรายวิชาหน้าท่ีพลเมือง กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม นักศึกษาจะ
เลอื กรูปแบบการประเมินหลกั สูตรของใครพร้อมให้เหตุผลและอธบิ ายขัน้ ตอนการประเมิน

232

เอกสารอางองิ

ใจทิพย์ เชอื้ รตั นพงษ์. (2539). การพั นาหลกั สูตร : หลกั การและแนวปฏิบตั ิ. กรงุ เทพมหานคร :
ภาควิชาบริหารการศึกษา คณะคุรุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ธารง บวั ศรี. (2531). ทฤ ีหลกั สตู ร : การออกแบบและพั นา. กรงุ เทพมหานคร :
เอราวณั การพิพม.์

บญุ ชม ศรสี ะอาด. (2546). การพั นาหลักสูตรและการวิจยั เก่ียวกับหลักสูตร. กรงุ เทพมหานคร :
สุวรี ยิ าสาสน์.

มารุต พัฒผล (2556). การประเมนิ หลักสูตรเพื่อการเรียนรูและพั นา. พิมพ์ครง้ั ท่ี 2
กรงุ เทพมหานคร : จรลั สนทิ วงศ์การพมิ พ์ จากดั .

รุจิร์ ภู่สาระ. (2545). การพั นาหลกั สตู ร : ตามแนวปฏริ ูปการ ก า = Curriculum
Development : Education Reform. กรงุ เทพมหานคร : บริษัทบคุ๊ พอยท์ จากัด.
. (2546). การพั นาหลักสตู ร : ตามแนวปฏิรปู การ ก า = Curriculum
Development : Education Reform. พิมพ์ครง้ั ท่ี 2 กรุงเทพมหานคร :
บริษทั บุค๊ พอยท์ จากัด.

วชิ ยั ดสิ สระ. (2535). การพั นาหลกั สูตรและการสอน. กรงุ เทพมหานคร : สุวีริยาสาสน.์
วชิ ยั วงษ์ใหญ่. (2523). พั นาหลักสูตรและการสอน. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์รุ่งเรืองธรรม.

. (2537). กระบวนการพั นาหลักสตู รและการเรยี นการสอน ภาคปฏบิ ัติ.
กรงุ เทพมหานคร : สวุ รี ิยาสาสน.์
. (2554). การพั นาหลกั สตู รระดับอดุ ม ก า. พิมพ์คร้ังที่ 2 กรงุ เทพมหานคร :
บริษัท อาร์ แอนด์ ปร้ินท์ จากดั
ศศิธร ขันตธิ รางกรู .(2554). หลกั สตู รและการพั นาหลกั สูตร. เลย : มหาวิทยาลัยราชภฏั เลย.
โครงการจัดทาตาราและงานวิจัยเฉลิมพระเกยี รติ 84 พรรษา พระบาทสมเดจ็
พระเจ้าอยหู่ วั มหาวิทยาลัยราชภัฏกลุ่มภาคตะวันออกเฉียงเหนอื .
สงดั อุทรานนั ท์. (2532). พนื้ านและการพั นาหลักสูตร. พิมพ์คร้งั ท่ี 3 กรงุ เทพมหานคร :
มติ รสยาม
สมหวัง พิธยิ านวุ ัฒน์, (2540). รวบรวมบทความทางการประเมินโครงการ. พิมพค์ ร้ังท่ี 5
กรุงเทพมหานคร : สานกั พิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
. (2541). วิธวี ทิ ยาการประเมนิ ทางการ ก า. กรงุ เทพมหานคร : สานกั พมิ พแ์ ห่ง
จฬุ าลงกรณ์มหาวทิ ยาลยั .
อญั ชลี สารรัตนะ.(2547). เอกสารคาสอน วชิ า 211722 : การประเมนิ หลกั สูตร (Curriculum
Evaluation).ขอนแกน่ : สาขาวชิ าหลกั สูตรและการสอน คณะศกึ ษาศาสตร์
มหาวทิ ยาลัยขอนแก่น.
Beauchamp,G.A (1975). Curriculum Thoery. 3th ed. Illinois. F.E. Peacook. Publisher.

233

Bloom , B.S. (1972). Taxonomy of Education Objective Handbook 1 : Cognitive
Domain. New York : David Mckay Company Inc.

Gagne, R.W. (1967). “Curriculum Research and the Promotion of Learning” in Area
Monograph Series on Curriculum Evaluation. No.1, Perspective of Curriculum
Evaluation, Chicago : Rand Mcnally & Co.

Marsh, Collin. And Willis, George (1995). Curriculum Alternative Approaches,
Ongoing Issues. New York : Simon & Schuster Company.

McNeil, John D. (1981). Curriculum : A Comprehensive Introduction. Boston :
Little, Brown and Company.

Pratt, (1980). Curriculum : Design and Development. New York : Harcourt, Brace
Jovanovich.

Taba, Hilda. (1962). Curriculum Development : Theory and Practice. New York :
Harcourt, Brace And World.

Tyler,R.W. (1950). Basic Principles of Curriculum and Instruction : Syllabus for
Education 305. Chicago : University Chicago Press.
. (1986). Evaluation Acting Program. Boston Allyn and Bacon’

Werdelin, I.(1977). “The Feasibility of an Education Plan” in Manual of Education
Planning : Evaluation. Linkoping, School of Education, Department of
Education Linkoping University.

แผนบรหิ ารการสอนประจาบทท่ี 8
หลกั สตู ทอ้ งถนิ่ และหลกั สตู รองิ มาตรฐาน

วัตถปุ ระสงค์เชงิ พฤตกิ รรม

หลงั ศึกษาบทเรียนนีแ้ ลว้ นักศกึ ษาควรมีความสามารถ ดงั น้ี
1. วิเคราะห์และระบุความสาคญั ของหลักสตู รทอ้ งถิ่นได้
2. วิเคราะหแ์ ละสรปุ ความหมายของหลกั สูตรทอ้ งถน่ิ ตามแนวคิดของนักการศกึ ษาได้
3. อธิบายองค์ประกอบสาคญั ของหลกั สูตรทอ้ งถนิ่ ได้
4. อธิบายแนวทางการจดั ทาหลักสตู รทอ้ งถ่นิ ได้
5. สรุปข้ันตอนการพฒั นาหลกั สูตรทอ้ งถิ่นได้
6. วิเคราะห์และระบุความสาคัญของหลักสูตรอิงมาตรฐานได้
7. วิเคราะห์และสรปุ ความหมายของหลกั สูตรอิงมาตรฐานได้
8. อธิบายความสาคัญของมาตรฐานการเรยี นร้ทู ่ีมีผลตอ่ บุคคลทเี่ ก่ียวข้องกับหลักสตู รได้
9. อธบิ ายความสัมพนั ธ์แตล่ ะองค์ประกอบของหลักสูตรอิงมาตรฐานได้
10. สรปุ ข้นั ตอนการพฒั นาหลักสูตรองิ มาตรฐานได้
11. ทางานร่วมกับผอู้ น่ื ไดแ้ ละมีความรบั ผดิ ชอบต่องานทไี่ ด้รับมอบหมาย

เน้ือหา

การพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่น
ความสาคัญของหลักสตู รท้องถ่นิ
ความหมายของหลักสูตรทอ้ งถ่นิ
องคป์ ระกอบของหลกั สตู รทอ้ งถ่นิ
แนวทางการจดั ทาหลักสตู รท้องถิ่น
ขัน้ ตอนการพัฒนาหลกั สูตรทอ้ งถนิ่

การพฒั นาหลักสตู รองิ มาตรฐาน
ความสาคัญของหลกั สูตรอิงมาตรฐาน
ความหมายของหลักสตู รองิ มาตรฐาน
องคป์ ระกอบของหลักสูตรอิงมาตรฐาน
ขนั้ ตอนการพฒั นาหลกั สูตรองิ มาตรฐาน

วธิ กี ารสอน

1. วธิ ีสอน
1.1 วธิ สี อนแบบอภปิ ราย
1.2 วิธีสอนแบบบรรยาย

236
1.3 วธิ ีสอนแบบกลุ่มเรียนรู้
2. เทคนคิ การสอน
2.1 การใชค้ าถาม
2.2 กระบวนการกลุม่
2.3 การเรียนรผู้ า่ นของจริง
3. กจิ กรรมการเรียนการสอน
ข้นั นา
3.1 ผู้สอนชวนผู้เรียนสนทนาเกี่ยวกับระดับหลักสูตรท่ีเคยเรียนผ่านมาในบทท่ี 1
หรือจากประสบการณ์ที่ผเู้ รยี นไดเ้ คยเรยี นรู้
3.2 ผู้สอนเช่ือมโยงเน้ือหากับบทเรียน พร้อมแจ้งจุดประสงค์การเรียนรู้ เน้ือสาระ
กิจกรรมการเรียนรแู้ ละชิ้นงานทจ่ี ะเกดิ ข้นึ ในการเรียนรู้ครงั้ นด้ี ว้ ย Microsoft Power Point
ขั้นสอน
3.3 นักศึกษาดูวิดีทัศน์ “ถอดรหัสหลักสูตร ตอน หลักสูตรท้องถิ่น” แล้วร่วมกัน
อภิปรายเก่ียวกับตัวอย่างการได้มาซ่ึงหลักสูตรท้องถ่ิน ความสาคัญของหลักสูตรท้องถิ่น ขั้นตอนการ
พัฒนาหลกั สตู รท้องถ่นิ
3.4 นักศึกษาเข้ากลุ่มๆ ละ 3 คน ร่วมกันสรุปเขียนแผนภูมิลงในกระดาษปรุ๊ฟ โดย
นาเสนอประเด็นต่อไปน้ี

3.4.1 ความสาคญั ของหลักสูตรทอ้ งถน่ิ
3.4.2 แนวทางการจัดทาหลักสูตรท้องถ่นิ
3.4.3 ข้ันตอนการพัฒนาหลักสูตรท้องถิน่
3.5 ผู้สอนบรรยายเก่ียวกับ“ความหมาย ความสาคัญ องค์ประกอบหลักสูตร
ท้องถิ่นและข้ันตอนการพัฒนาหลักสูตรท้องถ่ิน ด้วย Microsoft Power Point และนาเสนอตัวอย่าง
“หลักสตู รทอ้ งถิน่ ” พร้อมซกั ถาม
3.6 นักศึกษาตรวจสอบความถูกต้องการสรุปสาระต่างๆ ในแผนภูมิก่อนนาไปติดหน้า
ชัน้ เรียน
3.7 ผู้สอนนาเสนอ “มาตรฐานการเรียนรู้กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์”
ของหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพ้ืนฐาน พุทธศักราช 2551 ให้นักศึกษาวิเคราะห์ว่า “มาตรฐาน
การเรยี นรู้” บอกอะไรแก่ “ครผู ู้สอน” “ผู้ปกครอง” และ “นักเรียน”
3.8 ผู้สอนและนักศึกษาร่วมกันอภิปรายเกี่ยวกับความหมาย และความสาคัญของ
หลักสูตรอิงมาตรฐาน
3.9 นักศึกษาจัดกลุ่มใหม่ตามความสนใจ กลุ่มละ 3-4 คน ให้ศึกษา 1) องค์ประกอบ
ของหลักสูตรอิงมาตรฐาน 2) ความสัมพันธ์แต่ละองค์ประกอบของหลักสูตรอิงมาตรฐาน และ
3) ข้ันตอนการพัฒนาหลักสูตรอิงมาตรฐาน โดยให้นาเสนอผลการศึกษาตามวิธีการหรือรูปแบบ
ท่กี ลุ่มสนใจ
3.10 กลุ่มนาเสนองาน สมาชิกในห้องร่วมกันอภิปรายซักถามในเชิงวิเคราะห์ ผู้สอน
เติมเต็มความรู้

237

3.11 ผู้เรียนแต่ละคนสรุปรายละเอียดเติมเต็มเกี่ยวกับ การพัฒนาหลักสูตร
อิงมาตรฐานตามทต่ี นเองเขา้ ใจเขยี นลงสมดุ บนั ทกึ

ขน้ั สรุป
3.12 ผู้สอนสรุปประเด็นสาคัญของการพัฒนาหลักสูตรท้องถ่ินและการพัฒนาหลักสูตร
องิ มาตรฐานด้วย Microsoft Power Point พร้อมซกั ถาม
3.13 นกั ศกึ ษาร่วมแลกเปลยี่ นเรียนรู้โดยชมผลงานท่เี พ่อื นนาเสนอหนา้ ชัน้
3.14 นกั ศกึ ษาตอบคาถามท้ายบท และบันทึกการเรยี นรู้ (Learning Log)

สือ่ การเรียนการสอน

1. Microsoft Power Point การพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นและการพัฒนาหลักสูตรอิง
มาตรฐาน

2. เอกสารประกอบการสอนการพฒั นาหลักสตู ร
3. หลกั สูตรทอ้ งถ่นิ
4. วิดีทัศน์ “ถอดรหัสหลักสูตร ตอนหลักสูตรท้องถ่ิน” (ท่ีมา สานักวิชาการและมาตรฐาน
การศึกษา)
5. Internet และ Website ทางการศกึ ษา

การวดั และประเมินผล

หลังศึกษาบทเรียนนี้แลว้ นักศกึ ษาควรมีความสามารถ ดงั น้ี

พฤติกรรม วธิ ีการ เครอ่ื งมือ เกณฑ์การผา่ น
1. วิเคราะหแ์ ละระบุความสาคัญของ แบบสังเกต พฤติกรรมการ
หลกั สูตรท้องถ่นิ ได้ สงั เกต พฤติกรรม/ แสดงออกท้ังการ
2. วิเคราะห์และสรปุ ความหมายของ การตอบ แบบประเมนิ ตอบคาถาม /
หลักสตู รท้องถิน่ ตามแนวคดิ ของนกั คาถาม ช้นิ งาน การร่วม
การศกึ ษาได้ และอภปิ ราย/ อภิปราย/การ
3. อธบิ ายองคป์ ระกอบสาคัญของ ตรวจช้ินงาน/ ทางานกลมุ่ ผ่าน
หลกั สูตรท้องถิ่นได้ บนั ทกึ การ เกณฑร์ ้อยละ 80
4. อธบิ ายแนวทางการจัดทาหลักสตู ร เรียนรู้ ชิน้ งานท่ีทา
ทอ้ งถน่ิ ได้ (Learning สอดคลอ้ งกบั
5. สรปุ ข้นั ตอนการพัฒนาหลักสตู ร Log) วัตถปุ ระสงค์
ท้องถนิ่ ได้ ครอบคลุมเน้อื หา
6. วิเคราะห์และระบุความสาคัญของ
หลกั สตู รอิงมาตรฐานได้

238

พฤติกรรม วธิ ีการ เครื่องมอื เกณฑ์การผ่าน
7. วเิ คราะหแ์ ละสรุปความหมายของ เสนอความ
หลกั สตู รอิงมาตรฐานได้ สงั เกต คดิ เห็น
8. อธบิ ายความสาคัญของมาตรฐาน การตอบ ชดั เจน
การเรียนรทู้ ม่ี ีผลต่อบุคคลทเ่ี กี่ยวขอ้ ง คาถาม สง่ งานตรงเวลา
กับหลักสตู รได้ และอภิปราย/ ผา่ นรอ้ ยละ 80
9. อธบิ ายความสัมพนั ธ์แตล่ ะ ตรวจช้ินงาน/
องคป์ ระกอบของหลกั สูตรอิงมาตรฐาน บนั ทกึ
ได้ การเรยี นรู้
10. สรุปขน้ั ตอนการพัฒนาหลักสูตรองิ (Learning
มาตรฐานได้ Log)
11. ทางานรว่ มกับผู้อ่นื ได้และมีความ
รบั ผดิ ชอบตอ่ งานที่ไดร้ บั มอบหมาย

บทท่ี 8
การพฒั นาหลกั สูตรทอ้ งถิ่นและหลกั สตู รองิ มาตรฐาน

หลักสูตรแกนกลางของชาติเป็นเครอื่ งที่ใช้ในการพัฒนาของคนในประเทศ โดยมีมาตรฐาน
การเรียนรู้เป็นเป้าหมายในการพัฒนาคุณภาพผู้เรียน เพื่อให้ทุกส่วนที่เก่ียวข้องนาไปปรับใช้ให้
สอดคล้องกับสภาพสังคม ชุมชนของท้องถ่ิน โดยการจัดทากรอบสาระการเรียนรู้ท้องถ่ินหรือเรียกวา่
หลักสูตรท้องถ่นิ เพอ่ื ให้ผ้เู รียนไดเ้ รียนรจู้ ากบริบทสภาพจริ งของสังคมชุมชมตนเอง แต่อยภู่ ายใตก้ รอบ
มาตรฐานคณุ ภาพผ้เู รยี นอนั เปน็ เป้าหมายของประเทศเป็นสาคัญ ฉะน้ันเพือ่ ผูท้ ี่เกยี่ วขอ้ งในการพัฒนา
หลักสตู รในระดับท้องถน่ิ ควรทาความเข้าใจแนวทาง วิธีการพฒั นาหลักสตู รให้ได้มาตรฐาน ในบทนี้จึง
ไดก้ ล่าวถึงการพัฒนาหลักสูตรท้องถน่ิ และหลกั สูตรอิงมาตรฐาน

การพฒั นาหลักสตู รทอ้ งถน่ิ

1. ความสาคัญของหลกั สูตรท้องถ่นิ
ถงึ แม้ว่ามกี ารพัฒนาหลกั สตู รแกนกลางของชาติ ซึ่งเป็นหลกั สตู รแม่บททสี่ ถานศึกษานาไป

เป็นแนวทางในจัดทาหลักสูตรสถานศึกษา ซ่ึงหลักสูตรสถานศึกษาจะต้องเป็นหลักสูตรท่ีตอบสนอง
ความต้องการและความจาเป็นของท้องถิ่นในปัจจุบันนับว่ามีความจาเป็นอย่างย่ิง เน่ืองจาก
พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 มาตราท่ี 27 ได้กาหนดให้สถานศึกษาข้ันพ้ืนฐานมี
หน้าท่ีพัฒนาหลกั สูตรในสว่ นทเ่ี กีย่ วกับสภาพปญั หาในชุมชนและสังคม ภูมปิ ัญญาท้องถิน่ คณุ ลกั ษณะ
อันพึงประสงค์เพื่อเป็นสมาชิกท่ีดีของครอบครัว ชุมชน สังคม และประเทศชาติ เพ่ือให้
ผู้เรยี นรเู้ รือ่ งของท้องถ่ินของตนเอง ไดร้ ู้จกั ตนเอง มีจุดยนื ของตนเอง และรักถิ่นฐานของตนเองไม่ละ
ทิ้งท้องถน่ิ ของตนไปทามาหากนิ ท่ีอื่น ดังนนั้ การพัฒนาหลักสตู รท้องถิ่นเพ่ือปลูกฝังความรักในท้องถิ่น
จึงมีความสาคัญย่ิง เหตุผลและความจาเป็นดังนี้ (ใจทิพย์ เช้ือรัตนพงษ์, 2539 ; สุนันทา สุนทร
ประเสรฐิ , 2544 อา้ งใน ฆนัส ธาตุทอง, 2550)

1. หลักสูตรแกนกลางหรือหลักสูตรแม่บทได้กาหนดจุดหมาย เนื้อหาสาระ และกิจกรรม
อย่างกว้างๆ เพื่อให้ทุกคนได้เรียนรู้คล้ายคลึงกันทาให้กระบวนการเรียนการสอนมุ่งเน้ือหาสาระและ
ประสบการณ์ท่ีเป็นหลักการทั่วๆ ไป ไม่สามารถประมวลรายละเอียดเกี่ยวกับสาระความรู้ตาม
สภาพแวดล้อมสังคม เศรษฐกิจ ปัญหาและความต้องการของท้องถิ่นในแต่ละแห่งได้ท้ังหมด จึงต้อง
พัฒนาหลักสตู รระดบั ทอ้ งถน่ิ เพื่อตอบสนองความต้องการของท้องถ่ินไดม้ ากทีส่ ุด

2. การเปล่ียนแปลงอย่างรวดเร็วทางด้านเศรษฐกิจ การเมือง และด้านวิทยาศาสตร์และ
เทคโนโลยีมีผลกระทบโดยตรงต่อทรรศนะและการดาเนินชีวิตของคนไทยทั้งในเมืองและชนบท
จึงต้องมีหลักสูตรระดับท้องถิ่นเพ่ือปรับสภาพของผู้เรียนให้สามารถรับกับการเปลี่ยนแปลงใน
ด้านต่างๆ ดังกล่าว โดยเฉพาะผลกระทบท่ีเกิดข้ึนกับภูมิลาเนาท้องถ่ินของตน เพ่ือให้ผู้เรียนสามารถ
นาความรแู้ ละประสบการณ์ไปพฒั นาตน ครอบครวั และท้องถ่นิ ตลอดจนดาเนินชวี ิตอย่ใู นท้องถิ่นของ
ตนอย่างเปน็ สขุ

240

3. การเรียนรู้ที่ดีควรจะเรียนรู้จากส่ิงที่ใกล้ตัวไปยังส่ิงที่ไกลตัวเพราะเป็นกระบวน
การเรียนรู้ท่ีผเู้ รียนสามารถดูดซับได้รวดเร็วกวา่ ดังน้ันจึงควรมีหลักสตู รระดบั ท้องถ่ินเพ่ือให้ผู้เรียนได้
เรียนรู้ชีวิตจริงตามสภาพ เศรษฐกิจ สังคมของท้องถิ่นตนแทนที่จะเรียนรู้ไกลตัว ซึ่งทาให้ผู้เรียนไม่
รู้จักตนเอง ไมร่ ูจ้ ักชวี ติ ไม่เขา้ ใจและไม่มคี วามรูส้ ึกทดี่ ีตอ่ สังคมและสิ่งแวดล้อมรอบตวั เอง นอกจากน้ี
การพฒั นาหลกั สตู รระดบั ท้องถ่นิ จะชว่ ยปลูกฝังใหผ้ ู้เรียนมีความรักและความผูกพัน รวมทง้ั ภาคภูมิใจ
ในทอ้ งถน่ิ ของตน

4. ทรัพยากรท้องถ่ินโดยเฉพาะภูมิปัญญาท้องถิ่นหรือภูมิปัญญาชาวบ้านในชนบทของ
ไทยมีอยู่มากมายและมีค่าบ่งบอกถึงความเจริญมาเป็นเวลานาน หลักสูตรแม่บทหรือหลักสูตร
แกนกลางไม่สามารถนาเอาทรัพยากรท้องถ่ินดังกล่าวมาใช้ประโยชน์ได้ แต่หลักสูตรระดับท้องถ่ิน
สามารถบรู ณาการเอาทรัพยากรท้องถนิ่ และภมู ิปัญญาชาวบ้านท้ังหลายมาใช้ในการเรียนการสอน ไม่
ว่าดา้ นอาชพี หตั ถกรรม เกษตรกรรม ดนตรี การแสดง วรรณกรรม ขนบธรรมเนียมประเพณี ซ่ึงมผี ล
ทาให้ผู้เรียนได้รู้จักท้องถ่ินของตน เกิดความรักความผูกพันกับท้องถ่ินของตน และสามารถใช้
ทรพั ยากรท้องถนิ่ ในการประกอบอาชีพได้

5. การตอบสนองต่อพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ ฉบับพุทธศักราช 2542 มาตรา
27 คณะกรรมการการศึกษาข้ันพ้ืนฐานเป็นผู้กาหนดหลักสูตรแกนกลางและการศกึ ษาข้นั พน้ื ฐาน เพ่ือ
ความเป็นไทย ความเป็นพลเมืองดีของชาติ การดารงชีวิตและการประกอบอาชีพตลอดจนเพื่อ
การศึกษาตอ่

6. การตอบสนองต่อสภาพในชุมชนและสังคม สถานศึกษาขั้นพ้ืนฐานมีหน้าท่ีจัดทาสาระ
ของหลักสูตรข้ึนมาใช้เอง ในส่วนเก่ียวข้องกับสภาพปัญหาของชุมชน ภูมิปัญญาท้องถ่ินและ
คุณลักษณะอันพึงประสงค์ โดยให้สอดคล้องกับบริบทของแต่ละท้องถิ่นเพื่อเป็นสมาชิกที่ดีของ
ครอบครวั ชุมชน สงั คมและประเทศชาติ

7. การตอบสนองต่อการปฏิรูปหลักสูตรตามพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พุทธศักราช
2524 มุ่งเน้นปฏิรูปหลักสูตรให้เหมาะสมกับท้องถ่ินและเปิดโอกาสให้ท้องถ่ินได้เข้ามามีส่วนในการ
พัฒนาหลักสูตร เพื่อให้การจัดการศึกษาสอดคล้องกับวิถีชีวิต การประกอบอาชีพซ่ึงจะช่วยให้ผู้เรียน
สามารถดารงชีวิตอยู่ในท้องถ่ินอย่างมีความสุข สามารถดารงไว้ซึ่งการปกครองระบอบประชาธิปไตย
ศิลปวัฒนธรรม ขนบธรรมเนยี มประเพณแี ละส่งิ แวดล้อม

จากท่ีกล่าวมาข้างต้นสรุปได้ว่า หลักสูตรท้องถิ่นมีความสาคัญเน่ืองจากแต่ละท้องถ่ิน
มีสภาพ ปัญหา และความต้องการท่ีแตกต่างกัน การนาหลักสูตรแม่บทของชาติมาใช้โดยตรงไม่ได้
มีลักษณะมาตรฐานกลางที่กาหนดให้พัฒนามาตรฐานคุณภาพคนของประเทศซึ่งอาจไม่สอดคลอ้ งกับ
บรบิ ทของชมุ ชนน้นั ๆ ทอ้ งถ่นิ จงึ มคี วามจาเปน็ ตอ้ งกาหนดหลกั สูตรเองเพ่ือเปดิ โอกาสให้ผูใ้ ชห้ ลักสูตร
มีส่วนร่วมในการพัฒนาหลักสูตร ทั้งเพ่ือการตอบสนองต่อการปฏิรูปหลักสูตรตามพระราชบัญญัติ
การศกึ ษาแหง่ ชาติ พุทธศกั ราช 2542

2. ความหมายของหลกั สูตรท้องถิน่
หลักสูตรท้องถ่ิน เป็นหลักสูตรที่มีความสอดคล้องกับสภาพปัญหาและความต้องการของ

ชุมชนท่ีจะต้องใช้หลักสูตรน้ันๆ นอกจากนี้ชุมชนและบุคคลได้มีส่วนร่วมในการพัฒนาหลักสูตรด้วย

241
ดังน้ัน หลักสูตรท้องถิ่นจะก่อให้เกิดผลทางปฏิบัติและอานวยประโยชน์ท่ีแท้จริง ต่อท้องถ่ินที่มีส่วน
เกยี่ วขอ้ ง มนี กั การศึกษาให้ความหมายหลักสูตรทอ้ งถ่ิน ดงั น้ี

สงัด อุทรานันท์ (2532 : 311-312) กล่าวถึงหลกั สูตรท้องถ่ินว่าเป็นหลักสูตรท่ีสรา้ งข้นึ ให้
สอดคล้องกับสภาพปัญหาและสนองความต้องการของสังคมที่ใช้หลักสูตรนั้นๆ โดยการเปิดโอกาสให้
ผู้ใชห้ ลกั สตู รไดม้ สี ่วนรว่ มในการพฒั นาหลักสตู รได้

ใจทิพย์ เช้ือรัตนพงษ์ (2539 : 107) ให้ความหมายหลักสูตรท้องถิ่น หมายถึง
มวลประสบการณ์ที่สถานศึกษาหรือหน่วยงานและบุคคลในท้องถิ่นจัดให้แก่ผู้เรียนตามสภาพและ
ความต้องการของท้องถ่ินน้ันๆ

มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช. (2545 : 86) ให้ความหมายหลักสูตรท้องถ่ินว่าเป็นการ
นาหลักสูตรแกนแม่บทระดับชาติที่พัฒนาจากส่วนกลางมาปรับขยายเพ่ิมเติมหรือสร้างหลักสูตรย่อย
ขึ้นใหม่ เพ่ือให้เกิดความเหมาะสมกับสภาพชีวิตความเป็นอยู่ของผู้เรียนและอนุรักษ์วัฒนธรรม
เอกลกั ษณ์ความเป็นทอ้ งถ่นิ นน้ั ๆ ไว้

ฆนัท ธาตุทอง (2550 : 151 ) ให้ความหมายหลักสตู รท้องถิ่น หมายถึง หลักสูตรท่ีท้องถ่ิน
สร้างข้ึนเอง หรือการพัฒนาจากหลักสูตรแกนกลาง โดยการปรับขยาย เพิ่ม หรือสร้างหลักสูตรย่อย
ข้ึนใหม่ โดยมีเน้ือหาสาระสอดคล้องกับสภาพและความต้องการของแต่ละท้องถ่ิน เพื่อให้ผู้เรียนได้มี
โอกาสเรียนรู้เรื่องราวของตน เรียนรู้อาชีพ สภาพเศรษฐกิจ สังคม ขนบธรรมเนียมประเพณี วฒั นธรรมใน
ท้องถนิ่ เพ่อื นาไปแก้ปัญหา พฒั นาชีวติ ของตนเองครอบครวั และทอ้ งถ่นิ ได้

ชัยวัฒน์ สุทธ์รัตน์ (2556 : 186) ให้ความหมาย หลักสูตรท้องถิ่น ว่าเป็นหลักสูตรท่ีสร้าง
ขน้ึ ใหส้ อดคล้อกับสภาพชวี ิตความเป็นอยู่ของผู้เรยี น วัฒนธรรม เอกลักษณ์ความเป็นท้องถิ่น รวมทั้ง
ปัญหาและคามต้องการของสังคมที่ใชห้ ลักสตู รน้ันๆ โดยการเปดิ โอกาสให้ผู้ใช้หลักสูตรได้มีส่วนร่วมใน
การพฒั นาหลกั สตู ร

โบแชมป์ (Beauchamp, 1981) กล่าวว่า การพัฒนาหลักสูตรระดับท้องถิ่นน้ันควรให้ผู้ใช้
หลักสูตรได้มีส่วนร่วมในการพัฒนาหลักสูตรและได้เสนอแนวคิดเก่ียวกับทฤษฎีอาณาเขต (Area)
ท่ีเหมาะสมของหลักสูตรว่าควรจะอยู่ที่โรงเรียนแต่ละแห่ง ทั้งน้ี เน่ืองจากชุมชนแต่ละแห่งจะมีสภาพ
ปัญหา และความต้องการแตกต่างกันและการพัฒนาหลักสูตรควรเปิดโอกาสให้ครูได้พัฒนาหลักสูตร
ข้ึนใช้เองโดยสะดวกด้วย หลักสูตรท้องถิ่นเป็นการขยายและปรับปรุงหลักสูตรระดับชาติ คือคาว่า
“การขยาย”หมายถึง การนาเอาทง้ั จดุ หมายและเนื้อหามาขยายความ คอื ขยายออกจากนามธรรมให้
เป็นรูปธรรม ขยายเนื้อหาเพิ่มข้ึนมีรายละเอียดที่ครูจะนาไปใช้สอนได้ ส่วนการ“ปรับ”ก็คือ
การนาเอาจุดหมายและเนื้อหาวิชามาปรับให้สอดคล้องกับสภาพสังคมภูมิศาสตร์และความต้องการ
ของประชาชนในแตล่ ะเขต

สรุปว่าหลักสูตรท้องถิ่นเป็นหลักสูตรท่ีสถานศึกษาหรือหน่วยงานในท้องถิ่น สร้างข้ึนอาจ
แบ่งได้ 2 กล่มุ คอื 1) หลักสูตรองิ หลกั สตู รแม่บท อาจเป็นการขยายหรอื ปรับจากหลักสูตรแม่บทเรื่อง
หลักสูตรแกนกลางของชาติ และ 2) หลักสูตรที่อิงสภาพปัญหาและการตอบสนองต่อความต้องการ
ของท้องถิ่น ท้ังน้ีหลักสูตรท้องถ่ินสร้างขึ้นมาเพ่ือให้ผู้เรียนได้เรียนรู้เน้ือสาระหรือประสบการณ์
ท่ีสอดคล้องกับสภาพชีวิตจริงของผู้เรียน รวมถึงประสบการณ์เกิดจากความต้องการของชุมชน เพื่อ
เปิดโอกาสให้ผู้เรยี นได้เรียนรู้ความเปน็ เอกลกั ษณะความเปน็ ทอ้ งถนิ่

242

3. องค์ประกอบของหลกั สูตรทอ้ งถ่ิน
สานักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา (2553 : 23 -24) ได้กล่าวถึงระบบการศึกษาใน

ปัจจุบันมีการกระจายอานาจให้ท้องถ่ินและสถานศึกษามีบทบาทในการพัฒนาหลักสูตรในส่วนที่
สอดคล้องกับสภาพและความต้องการของท้องถ่ิน ดังน้ี สานักงานเขตพื้นที่การศึกษาจะต้องเป็น
ตวั กลางในการประสานความรว่ มมือกับโรงเรียนและชุมชนในการรว่ มกันคดิ และจัดทากรอบหลักสูตร
ระดับท้องถิ่น เพ่ือให้สถานศึกษาภายในเขตพ้ืนที่ใช้เป็นแนวทางในการจัดการเรียนการสอนในเร่ืองที่
เกยี่ วขอ้ งกบั ท้องถิน่ ในแง่มุมต่าง ทง้ั ดา้ นเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม เป็นตน้ เพอ่ื ใหผ้ ู้เรียนได้มีโอกาส
ได้เรียนรู้เร่ืองราวของชุมชน ท้องถ่ิน เพื่อให้เกิดความผูกพันกับท้องถิ่น มีความภาคภูมิใจในการเป็น
สมาชิกของชุมชน เพ่ือให้การจัดทาหลักสูตรท้องถ่ินไปในทิศทางเดียวกัน จึงได้เสนอองค์ประกอบ
สาคัญของหลกั สตู รทอ้ งถิ่น 3 ประการ ดังน้ี

1. เป้าหมายและจุดเน้น เขตพื้นที่การศึกษาหรือหน่วยงานระดับท้องถิ่น เป็นหน่วยงาน
สาคัญท่ีจะช่วยขับเคลื่อนการจัดการศึกษาของสถานศึกษาภายในเขตหรือท้องถิ่น เพื่อให้สามารถ
พัฒนาผู้เรียนให้บรรลุคุณภาพตามมาตรฐานการเรียนรู้ตามหลักสูตรแกนกลางแล ะผู้เรียนได้มีโอกาส
เรียนรู้ในเรอ่ื งเก่ียวกับชมุ ชน ท้องถ่ิน ในการจัดการศึกษาให้บรรลุผลดงั กล่าว เขตพ้ืนท่ีการศึกษาอาจ
กาหนดเป้าหมายและจุดเน้นท่ีต้องการให้เด่นชัดเป็นการเฉพาะ เพื่อให้สถานศึกษาได้เล็งเห็นทิศทาง
ในการพัฒนาการศึกษาในท้องถ่ิน เช่น การพัฒนาด้านการอ่านออกเขียนได้ การคิดวิเคราะห์ เป็นตน้
เป็นเปา้ หมายและจุดเน้นนน้ั ควรกาหนดเปน็ คุณภาพที่ต้องการให้เกิดข้ึนในตวั ผ้เู รียนมคิ วรกาหนดใน
ส่งิ ทีก่ อ่ ใหเ้ กดิ ขอ้ จากดั ต่อการจดั การเรียนการสอนในระดับสถานศึกษา

2. สาระการเรียนรู้ท้องถิ่น เป็นส่วนที่ให้ข้อมูลเก่ียวกับหัวข้อหรือประเด็นท่ีผู้เรียนใน
ท้องถิ่นควรเรียนรู้หรือได้รับการปลูกฝัง ในฐานะท่ีเป็นสมาชิกของชุมชนนั้น เพื่อให้เกิดความรัก
ความภาคภูมิใจ และต้องการมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์สภาพแวดล้อม ภูมิปัญญาท้องถิ่น สภาพแวดล้อม
ในท้องถิ่น การกาหนดสาระการเรียนรู้ท้องถิ่นควรกาหนดในขอบเขตประเด็นสาคัญ พร้อมท้ังมี
คาอธบิ ายประกอบในแต่ละประเดน็ พอสังเขปเพื่อครผู สู้ อนใชเ้ ปน็ แนวทางในการจดั ให้ผู้เรยี นไดเ้ รียนรู้
ในเรื่องเกี่ยวกับท้องถ่ิน เช่น ประวัติศาสตร์ความเป็นมาของท้องถิ่น สภาพภูมิอากาศ ภูมิประเทศ
เศรษฐกิจ สังคม วิถีชีวิต ศิลปะ วัฒนธรรม ประเพณี ภูมิปัญญาท้องถิ่น สภาพปัญหา และเหตุการณ์
สาคญั ในชมุ ชนและสังคมนนั้ ๆ รวมทัง้ ข้อมลู แนวโน้มการพัฒนาท้องถ่ิน เป็นตน้

การจัดทาสาระการเรียนรู้ท้องถิ่นอาจได้จากการวิเคราะห์ รวบรวมข้อมูลจากแหล่ง
ต่าง ๆเช่น วิเคราะห์มาตรฐานการเรียนรู้และตัวชี้วัดของกลุ่มสาระการเรียนรู้ท้ัง 8 กลุ่มสาระ
การเรียนรู้ตามหลักสูตรแกนกลาง ในส่วนที่เกี่ยวข้องกับชุมชนและท้องถ่ิน รวมทั้งข้อมูลจาก
การศึกษา สารวจสภาพปัญหา การเปลี่ยนแปลงต่างๆ ที่เกิดข้ึนในสังคม ชุมชน เพ่ือนามาสังเคราะห์
จดั เป็นหมวดหมู่เพื่อสถานศึกษาใชเ้ ป็นแนวทางในการจดั การเรียนรู้ตอ่ ไป

3. การประเมินคุณภาพการศึกษาระดับท้องถ่ิน การประเมินคุณภาพผู้เรียน และ
การรายงานผลการศกึ ษาระดับท้องถนิ่ เปน็ กลไกสาคัญในการควบคุมคุณภาพการศึกษา เพ่ือเป็นการ
ตรวจสอบว่าคุณภาพผู้เรียนตามหลักสูตรแกนกลางตลอดจนเป้าหมายและจุดเน้น ซึ่งกาหนดเป็น
คุณภาพผู้เรียนในพื้นท่ีน้ันบรรลุผลหรือไม่เพียงใด และมีอะไรจะต้องปรับปรุงพัฒนาต่อไป ดังน้ัน
ควรมีการระบุเกี่ยวกับการประเมินคุณภาพผู้เรียนไวใ้ นกรอบหลักสูตรระดับท้องถ่ิน ให้โรงเรียนตา่ งๆ

243

ได้รับทราบข้อมูลว่าเขตพ้ืนท่ีการศึกษาจะจัดการประเมินคุณภาพในกลุ่มสาระการเรียนรู้ใดบ้าง
ระดับชั้นใดบ้างและประเมินเมื่อไร ด้วยวิธีการหรือเคร่ืองมืออะไร มีเกณฑ์การประเมินเป็นอย่างไร
และโรงเรยี นทีม่ ผี ลกาประเมนิ ไม่ถึงเกณฑท์ ี่กาหนดจะต้องดาเนนิ การอยา่ งไร เปน็ ตน้

4. แนวทางการจดั ทาหลกั สูตรทอ้ งถน่ิ
การพัฒนาหลักสูตรตามความต้องการของท้องถ่นิ นนั้ สถานศึกษาสามารถดาเนินการได้ใน

ไดใ้ น 5 ลักษณะ คอื (กรมวิชาการ, 2540 : 26 )
1. การปรับกิจกรรมการเรียนการสอนหรือจัดกิจกรรมเสริม การพัฒนาหลักสูตรลักษณะ

ท้องถิ่นสามารถกระทาได้กับทุกกลุ่มวิชาในทุกระดับชัน้ โดยปรับปรงุ จากหลักสตู รแกนกลางโดยไม่ทา
ให้จุดประสงค์ของหลักสูตรเปล่ียนแปลง ก่อนลงมือพัฒนาหลักสูตรให้สอดคล้องกับสภาพและความ
ต้องการของท้องถิ่น นักพัฒนาหลักสูตรจะต้องวิเคราะห์ภาระงานสอน โดยศึกษาจากคาอธิบาย
รายวิชาทีก่ าหนดเพ่ือที่จะได้ทราบว่าในแตล่ ะเน้ือหา รายวชิ าควรมีการพัฒนาให้สอดคล้องกับท้องถ่ิน
ได้อยา่ งไร คาอธบิ ายรายวชิ าทก่ี าหนดไว้ในหลกั สูตรจะประกอบด้วยส่วนต่างๆ คอื

1.1 กิจกรรม ได้แก่ ส่วนท่ีระบุถึงแนวการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนที่ต้องจัด
ใหแ้ ก่ผูเ้ รียน สงั เกตได้จากคาว่า ศึกษา คน้ ควา้ ทดลอง สารวจ ฝึกปฏบิ ัติ วเิ คราะห์ อภปิ ราย

1.2 เน้ือหา ได้แก่ ส่วนที่ระบุถึงหัวข้อหรือขอบข่ายของเน้ือหาท่ีจะนามาให้ผู้เรียน
เรียนรหู้ รอื ฝึกฝนเพื่อใหบ้ รรลตุ ามจดุ ประสงค์

1.3 จุดประสงค์ ได้แก่ ส่วนท่ีระบุพฤติกรรมท่ีต้องการให้เกิดข้ึนกับผู้เรียนหลังจาก
ท่ีได้เรียนรู้หรือฝึกทักษะตามที่ได้ระบุไปแล้วในส่วนท่ี 1 และ 2 พฤติกรรมที่ต้องการให้เกิดน้ีจะต้อง
ประกอบด้วยส่วนทเี่ ปน็ ความรู้ ทกั ษะ เจตคติ และกระบวนการ

2. การปรับรายละเอียดของเนื้อหา กาพัฒนาหลักสูตรด้วยการปรับรายละเอียดของ
เน้ือหานี้ มีวิธีการเช่นเดียวกับการพัฒนาหลักสูตรด้วยการปรับกิจกรรมการเรียนการสอนหรือจัด
กิจกรรมเสริม กล่าวคือ เม่ือท้องถิ่นวิเคราะห์พบว่า แนวปฏิบัติในการพัฒนาเพื่อบรรลุถึงเป้าหมาย
ที่ระบุไว้ในจุดประสงค์การเรียนรู้ของรายวิชาในหลักสูตรแล้ว นอกจากจะปรับกิจกรรมการเรียน
การสอนให้สอดคล้องกับท้องถิ่นแล้ว ในการพิจารณากาหนดรายละเอียดที่จะนามาให้เรียนรู้หรือ
ฝึกทักษะ เพื่อให้เกิดความรู้หรือทักษะตามจุดประสงค์ที่ระบุไว้ ท้องถิ่นสามารถพิจารณาปรับ
รายละเอยี ดของเนื้อหาใหส้ อดคล้องกับสภาพได้ โดยการนาเนื้อหาทเี่ ก่ียวข้องกับท้องถนิ่ ของตนมาให้
ผู้เรียนได้ศึกษาหรือฝึกทักษะ ทั้งนี้ เพราะว่าคาอธิบายรายวิชาของกลุ่มประสบการณ์หรือรายวิชา
ต่างๆ ที่มีอยู่ในหลักสูตรซ่ึงระบุเนื้อหาท่ีเรียนไว้กว้างๆ โดยกาหนดให้ขอบข่ายหรือหัวข้อต่างๆ
ไว้เพื่อให้ท้องถ่ินสามารถกาหนดรายละเอียดเนื้อหาให้สอดคล้องกับสภาพของท้องถ่ินได้ด้วยการเพ่ิม
หรือปรับได้ตามความเหมาะสมการพัฒนาหลักสูตรลักษณะนี้ท้องถิ่นสามารถกระทาได้กับทุกกลุ่ม
ประสบการณ์หรือรายวิชา และสามารถจะดาเนินการได้เอง โดยรายละเอียดต่างๆ ที่พัฒนานี้จะ
ปรากฏในแผนการสอน

3. การปรับปรุงหรือเลือกใช้สอ่ื การเรยี นการสอน การพัฒนาหลกั สตู รของท้องถ่ินดว้ ยการ
ปรบั ปรุงและเลือกส่อื การเรยี นน้ี เป็นกระบวนการพัฒนาทต่ี ่อเน่อื งมาจากการที่ท้องถิน่ ไดล้ งมือพัฒนา
หลักสูตรตามลักษณะท่ี 1 และ 2 มาแล้ว กล่าวคือ เม่ือท้องถิ่นปรับกิจกรรมการเรียนการสอน และ

244

ปรับรายละเอียดของเน้ือหา เพื่อให้สอดคล้องกับสภาพและความต้องการแล้ว สื่อการเรียนการสอน
ที่มีอยู่โดยทั่วไปก็อาจไม่สอดคล้องกับกิจกรรมและเนื้อหาท่ีพัฒนาไป จึงมีความจาเป็นอย่างยิ่งที่
จะตอ้ งมีการปรบั ปรุงและเลือกใช้ให้เหมาะสมสอดคลอ้ งกนั สอื่ การเรียนการสอนท่ีท้องถน่ิ สามารถจะ
พัฒนาเพอื่ นามาใช้ประกอบในการจัดการเรยี นการสอนประกอบดว้ ยหนงั สอื เรียน แบบฝึกหัด หนังสอื
เสริมประสบการณ์ คู่มือครู คู่มือการเรียนการสอน นอกจากนี้ ยังมีส่ืออ่ืนๆ ที่ท้องถ่ินจะนามาใช้
ประกอบในการจัดกิจกรรมเรียนการสอนได้อีก เช่น ส่ือท่ีเป็นวัสดุอุปกรณ์ สื่ออิเล็กทรอนิกส์ เป็นต้น
ในการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นในลักษณะนี้ ผลท่ีได้จะเป็นการจัดหารวบรวมสื่อต่างๆ ท่ีมีอยู่แล้ว
รวมทั้งการสารวจแหลง่ สื่อสาหรับนามาใชป้ ระกอบการจดั กจิ กรรมการเรยี นการสอน เพ่อื ให้ผ้เู รียนได้
ศกึ ษาค้นควา้ เพิม่ เติม ซ่ึงท้องถน่ิ จะระบุรายละเอียดการใช้และรายชื่อส่อื ลงในแผนการสอนที่จดั ทา

4. การจัดทาสื่อการเรียนการสอนข้ึนใหม่ ในกรณีท่ีผลของการศึกษาวิเคราะห์
ความต้องการของท้องถน่ิ พบว่า ในแนวปฏิบัติเพอ่ื การพฒั นานน้ั มีความจาเปน็ ต้องพฒั นาสื่อการเรียน
ต่างๆ ขึ้นใหม่ท้องถ่ินสามารถจะดาเนินการได้และเพื่อจะให้สื่อท่ีจะพัฒนาขึ้นมานี้มีคุณภาพใน
การดาเนินงานควรกระทาในรูปของคณะทางาน โดยต้องมีกระบวนการวิเคราะห์จุดประสงค์ของ
หลักสูตร ขอบเขตเน้ือหาสาระ คาบเวลาเรียน ตลอดจนวิเคราะห์ความรู้ความสามารถของผู้เรียน
จากนั้นจงึ มาวางแผนในการจดั ทาส่ือการเรยี น สรา้ งสื่อการเรยี น นาสอื่ การเรยี นทีไ่ ดไ้ ปทดลองใช้ แล้ว
จึงทาการปรับปรุงส่ือการเรียนน้ันให้สมบูรณ์ เพื่อให้ได้ส่ือการสอนท่ีมีคุณภาพและเป็นประโยชน์ต่อ
การเรียนรู้อย่างแทจ้ รงิ

5. การจัดทาคาอธิบายรายวชิ าเพิ่มเตมิ การพัฒนาหลักสตู รลกั ษณะน้ี เป็นการจัดทาวิชา
หรือรายวิชาข้นึ ใหม่หลงั จากท่ศี ึกษาแล้ว พบวา่ ส่ิงทค่ี วรจะมีการพฒั นานน้ั ไมม่ ปี รากฏอยูใ่ นหลักสูตร
ของกลุ่มประสบการณ์หรือรายวิชาหรือกลุ่มวิชาใดๆ ในหลักสูตรแม่บทการพัฒนาหลักสูตรโดยการ
จัดทารายวชิ าขน้ึ ใหมน่ ี้ ทอ้ งถิ่นควรดาเนินการในรูปคณะทางาน โดยมีขัน้ ตอนในการจัดทา คอื ศึกษา
จุดมุ่งหมายของหลักสูตร กาหนดจุดมุ่งหมายของหลักสูตรกาหนดเนื้อหาและคาบเวลาเรียน จัดทา
เอกสารชี้แจงรายละเอียดของรายวชิ าที่จดั ทาข้นึ ใหม่ และเสนอขออนุมัตใิ ช้หลักสตู รเป็นลาดบั สดุ ทา้ ย

5. ข้นั ตอนการพัฒนาหลักสูตรทอ้ งถน่ิ
การพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นสามารถดาเนินการได้ท้ังในระดับโรงเรียน กลุ่มโรงเรียน

ระดับอาเภอ ระดบั จังหวัด และระดบั เขตพ้นื ทีก่ ารศกึ ษา โดยดาเนนิ การตามข้นั ตอนดังน้ี (ชยั วฒั น์
สทุ ธิรตั น,์ 2556 : 121-123)

ขัน้ ที่ 1 จัดตั้งคณะทางานเพ่ือจัดทาหลักสูตร โดยผู้บริหารโรงเรียนคัดเลือกครู
ศึกษานิเทศก์ นกั วิชาการในท้องถ่นิ ตลอดจนผูน้ าชุมชนและปราชญช์ าวบ้านในท้องถิ่นนั้นๆ มาเป็น
คณะทางานเพ่อื รา่ งหลกั สูตรทอ้ งถ่ิน

ข้ันที่ 2 ศึกษาและวิเคราะห์ข้อมูลพ้ืนฐาน คณะทางานต้องทาการศึกษาสภาพและ
ความต้องการของท้องถ่ินเพ่ือให้หลักสูตรน้ันๆ เกิดประโยชน์ต่อท้องถ่ินอย่างแท้จริง โดยรวบรวม
ข้อมูลจากคนในท้องถิ่นด้วยวิธีการสัมภาษณ์ การสังเกต เป็นต้น สารวจความต้องการของผู้เรียน
เพ่ือให้หลักสูตรมีความสอดคล้องกับศักยภาพความต้องการของผู้เรียน ศึกษาองค์ประกอบต่างๆ
ของหลักสูตรการศึกษาข้ันพ้ืนฐานเพื่อพิจารณาว่ามีส่วนใดบ้างที่ท้องถิ่นสามารถเข้ามามีส่วนร่วมได้

245
นอกจากนี้ยังต้องวิเคราะห์ศักยภาพของโรงเรียนด้วยว่ามีจุดอ่อนอะไรบ้าง เพ่ือนาไปปรับปรุงให้
โรงเรียนมคี วามพรอ้ มมากทส่ี ุดและสามารถนาหลกั สตู รท้องถ่ินไปใชไ้ ดอ้ ย่างเกดิ ประสิทธภิ าพ

ขนั้ ที่ 3 กาหนดจุดมุ่งหมายของหลักสูตร คณะทางานจะต้องศึกษาสภาพปัญหาและ
ความต้องการของท้องถิ่นและผู้เรียน จากนั้นกาหนดจุดประสงค์ท่ีต้องการให้เกิดข้ึนแก่ผู้เรียนเมื่อ
เรียนจบรายวิชานัน้ ๆ ทีส่ าคัญคอื จะต้องเปน็ จดุ ม่งุ หมายท่สี ามารถเปน็ ไปได้จรงิ ในทางปฏิบตั ิ

ข้นั ท่ี 4 กาหนดเน้ือหา เป็นการนาจุดมุ่งหมายของหลักสูตรในข้ันท่ี 3 มาวิเคราะห์และ
กาหนดเนื้อหาสาระของรายวิชาอย่างกว้าง ๆ ให้สอดคล้องกับจุดประสงค์ของรายวิชานั้นๆ จากนั้น
จึงแยกออกเป็นเนื้อหาย่อย ซ่ึงในส่วนน้ีสามารถปรับเน้ือหาให้เหมาะสมกับสภาพของแต่ละท้องถ่ิน
และผู้เรยี นได้ ตลอดจนมีความตอ่ เน่ืองกับรายวชิ าในขนั้ ตน้ และรายวิชาตา่ งๆ

ขั้นท่ี 5 กาหนดกิจกรรม พิจารณาจากจุดประสงค์แต่ละข้อ การกาหนดกิจกรรมไม่
ควรมากหรือน้อยเกินไป เน้นทักษะกระบวนการ เปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้ทากิจกรรม โดยมีครูเป็น
ผ้ปู ระสานกิจกรรมและชี้แนะแก่ผ้เู รยี น

ขน้ั ท่ี 6 กาหนดคาบการเรียน ถ้ารายวิชาท่ีจัดทาได้กาหนดให้เป็นวิชาบังคับเลือก
คาบเวลาเรยี นทีก่ าหนดจะต้องเป็นไปตามที่ระบุไวใ้ นโครงสร้างของหลกั สูตร ถ้าเป็นรายวชิ าเลอื กเสรี
สามารถกาหนดตามความเหมาะสมกับจุดประสงค์และเน้ือหาท่ีกาหนดให้เรียนแต่ความสัมพันธ์กับ
โครงสร้างของกลุ่มวิชาท่ีเป็นอยู่เดิมดว้ ย ในกรณีที่เน้ือหามากอาจจัดทาเป็นหลายวชิ า และอาจมีได้
ทง้ั ภาคทฤษฎีและภาคปฏบิ ัติ

ขั้นท่ี 7 กาหนดเกณฑ์การวัดและประเมินผล คณะท่ีทางานควรกาหนดเกณฑ์การวัด
และประเมินผลในรายวิชาที่ทาข้ึนใหม่เพ่ือผู้นาหลักสูตรไปใช้จะได้วัดและประเมินผลได้ตรงตาม
เจตนารมณ์ของหลักสูตร สิ่งที่ควรระบุคือรายวิชาท่ีสร้างข้ึนจะมีการวัดและประเมินผลแบบใด
ก่อนเรียน ระหว่างเรียน/หรือเม่ือจบหลักสูตร ใช้วิธีการ เคร่ืองมือและเกณฑ์ใดในการวัดและ
ประเมินผล

ขั้นท่ี 8 จัดทาเอกสารหลักสูตร หลังจากจัดทาหลักสูตรท้องถ่ินในรายวิชาใหม่แล้วควร
จะต้องจัดทาเอกสารหลักสูตร เช่น แผนการสอน คู่มือครู หนังสืออ่านเพ่ิมเติม และเอกสาร
ประกอบการเรยี นการสอนตา่ งๆ เปน็ ต้น เพ่อื ใหผ้ ้ใู ช้หลกั สูตรสามารถนาไปใชอ้ ย่างมีประสิทธภิ าพ

ขั้นท่ี 9 ตรวจสอบคุณภาพและทดลองใช้หลักสูตร คณะทางานควรจะพิจารณาร่วมกัน
หรือให้ผู้เช่ียวชาญตรวจสอบว่าองค์ประกอบต่างๆ ของหลักสูตร เช่น จุดมุ่งหมายของหลักสูตร
เนื้อหา กิจกรรม การวัดประเมินผล และองค์ประกอบอื่นๆ ของหลักสูตรมีความสอดคล้องกันหรือไม่
อย่างไร วัสดุหลักสูตร เช่น คู่มือการใช้มีความชัดเจนเพียงใดหากพบข้อบกพร่องหรือปัญหาจะทา
การแก้ไขก่อน จากนั้นคณะทางานจึงคัดเลือกกลุ่มตัวอย่างที่จะนามาทดลองและกาหนดวิธีการ
ประเมินผล เพื่อพิจารณาว่าหลักสูตรท้องถ่ินท่ีสร้างข้ึนมาใหม่และสื่อการเรียนการสอนต่างๆ
สามารถนาไปปฏิบัติจริงได้หรืออย่างไร ในการทดลองใช้หลักสตู รคณะทางานจะต้องเตรียมครูผสู้ อน
ให้เข้าใจเก่ียวกับหลักสูตรและการใช้หลักสูตรเสียก่อน จากนั้นจึงทดลองให้ครูนาไปใช้ในช้ันเรียน
โดยมีการนิเทศติดตามผลการใช้หลักสูตร นาข้อมูลท่ีได้มาวิเคราะห์แล้วนาไปปรับปรุงหลักสูตรให้มี
คณุ ภาพมากย่ิงข้นึ ก่อนนาไปใชจ้ รงิ ตอ่ ไป

246

ข้ันที่ 10 เสนอขออนุมัติใช้หลักสูตร เม่ือตรวจสอบคุณภาพและแก้ไขหลักสูตรท้องถ่ิน
ท่สี ร้างข้ึนเรยี บร้อยแลว้ จะตอ้ งนาหลกั สตู รท่ีสรา้ งข้นึ ใหม่เสนอต่อผูม้ อี านาจในการอนุมัตใิ ชห้ ลักสูตร

ข้ันท่ี 11 นาหลักสูตรไปใช้ โดยคณะทางานจะต้องทาการวางแผนการใช้หลักสูตรโดย
เตรียมการอบรมครูเก่ียวกับวิธีการใช้หลักสูตร ควรจัดในรูปการประชุมเชิงปฏิบัติการและเม่ือการ
ประชุมส้ินสุดลงแล้ว ผู้บริหารหรือผู้ได้รับมอบหมายจะต้องนิเทศติดตามผลของการใช้หลักสูตรของ
ครูด้วย เพ่ือใหก้ ารสอนเป็นไปตามจุดมุง่ หมายของหลักสตู รและขอ้ กาหนดตา่ ง ๆ ในหลกั สูตร

ข้ันที่ 12 ประเมินผลหลักสูตร หลังจากครูนาหลักสูตรไปใช้ในโรงเรียนระยะหนึ่งแล้ว
โรงเรียนควรจัดให้มีการพิจารณาถึงคุณคา่ ของหลักสูตรว่าเปน็ อย่างไร ให้ผลตรงตามจุดมงุ่ หมายของ
หลักสูตรทก่ี าหนดไว้หรือไม่ ต้องปรบั ปรุงแกไ้ ขในสว่ นใด หรือควรจะยกเลกิ หลักสตู รน้นั ไป

กล่าวโดยสรุปแล้วการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นควรดาเนินการให้ครบทุกขั้นตอน ซึ่งมี
ขั้นตอนหลักๆ คือ การจัดตั้งคณะกรรมการพัฒนาหลักสูตร การศึกษาข้อมูลพื้นฐานการกาหนด
องค์ประกอบของหลักสูตรที่ประกอบด้วย จุดมุ่งหมาย เน้ือหา กิจกรรมการเรียนการสอนและการวดั
ประเมินผล หลังจากนั้นจึงดาเนินการจัดทาเอกสารหลักสูตรและคู่มือการใช้หลักสูตรแล้วนาไปให้
ผู้เชีย่ วชาญช่วยตรวจสอบคุณภาพ นามาปรับปรุงอีกคร้ังแล้วจึงนาไปทดลองใช้อาจมีการปรบั ปรุงอีก
ครั้ง แล้วจึงนามาขออนุมัติใช้หลักสูตรกับผู้มีอานาจในการอนุมัติหลังจากนั้นจึงนาหลักสูตรไปใช้
และมกี ารตดิ ตามการใช้หลักสตู รอย่างต่อเน่ืองเพื่อนาผลมาปรับปรงุ พฒั นาหลักสูตรใหท้ ันสมยั อยู่เสมอ

การพฒั นาหลักสตู รองิ มาตรฐาน

1. ความสาคญั ของหลักสตู รองิ มาตรฐาน
เพื่อเป็นหลักประกันว่าเยาวชนของชาติจะได้รับการพัฒนาอย่างมีคุณภาพเท่าเทียมกัน

ส่วนกลางจึงได้กาหนดมาตรฐานการเรียนรู้ข้ึน เพ่ือเป็นเกณฑ์กลางที่ใช้ในการเทียบเคียง ตรวจสอบ
คุณภาพการจัดการศึกษาของสถานศึกษาแต่ละแห่ง มาตรฐานการเรียนรู้เป็นเกณฑ์คุณภาพสาคัญ
ท่ีบ่งชี้ถึงระดับความรู้ความสามารถท่ีต้องการให้เกิดแก่ผู้เรียน เพราะมาตรฐานการเรียนรู้จะบอกถึง
ส่ิงที่คาดหวังหรือจุดหมายไว้อย่างชัดเจน ว่าอะไรคือส่ิงท่ีต้องการให้นักเรียนทุกคนรู้และปฏิบัติได้ใน
ระดับการศึกษาขั้นพ้ืนฐาน ทั้งนี้เพ่ือให้เกิดความม่ันใจว่าไม่ว่านักเรียนจะจบการศึกษาจากที่ใด
จากโรงเรียนขนาดเล็ก หรือโรงเรียนขนาดใหญ่ ไม่ว่าจะจบจากโรงเรียนที่อยู่ในเมือง หรือในชนบท
หรือมุมใดของประเทศ จะได้รับการพัฒนาให้มีความรู้ความสามารถอย่างทัดเทียมกัน ด้วยเหตุนี้
มาตรฐานการเรียนรู้จึงเป็นตัวจักรสาคัญในการขับเคลื่อนพัฒนาการศึกษา โดยจะส่งผลต่อการศึกษา
ในทกุ ระดับท้ังระดับชาติ ท้องถิน่ โรงเรยี น และการเรียนการสอนในชั้นเรียน โดยมผี ู้ที่เกีย่ วข้องหลาย
ฝ่ายทัง้ นกั เรยี น ผูป้ กครอง ครู และชมุ ชน (สานักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา, 2553 : 3)

ผู้เรียน มาตรฐานช่วยให้ผู้เรียนทราบถึงส่ิงที่คาดหวังจากการเรียนของเขา ว่าเขาจะต้อง
ทาอะไรบ้างเพ่ือให้ถึงมาตรฐานที่กาหนด นอกจากนั้นมาตรฐานยังเป็นส่ิงท้าทายช่วยให้ผู้เรียน
พัฒนาการเรียนของตนเอง และชว่ ยทาใหเ้ กดิ ความเทา่ เทยี มกันในการเรียนรู้

247

ครู มาตรฐานเป็นกรอบทิศทางช่วยครูในการสร้างหลักสูตร ออกแบบการเรียนการสอน
และการประเมินผล ทาให้ครูทราบว่าอะไรเป็นส่ิงสาคัญท่ีนักเรียนควรรู้และปฏิบัติได้ ทาให้การสอน
ของครูมเี ปา้ หมายท่ีชัดเจนขน้ึ

ผู้ปกครอง มาตรฐานช่วยให้การสื่อสารระหว่างโรงเรียนและผู้ปกครองเกิดความเข้าใจท่ี
ชัดเจนตรงกัน โรงเรียนและผู้ปกครองพูดภาษาเดียวกันเก่ียวกับเรื่องหลักสูตร กระบวนการเรียน
การสอน มาตรฐานยังเป็นสื่อกลางท่ีท้าทายให้ผู้ปกครอง และผู้ที่เกี่ยวข้องเข้ามามีส่วนร่วมใน
การวางแผนการศึกษาเพ่อื พัฒนาลกู หลานของตนให้ไดค้ ุณภาพตามเกณฑท์ ี่กาหนดนน้ั

ชุมชน และสถานศึกษา มาตรฐานเป็นเสมือนความคาดหวงั ทางการศึกษาที่ทุกฝ่ายกาหนด
ไวร้ ว่ มกนั ช่วยให้นกั การศึกษาและผู้ท่เี ก่ียวขอ้ งกับการศึกษาในระดบั ท้องถ่นิ เขตพื้นท่ีการศกึ ษา และ
โรงเรียนมีเป้าหมายท่ีชัดเจน และนานวัตกรรมใหม่ ๆ มาใช้ในการพัฒนาหลักสูตร กาหนดเนื้อหา
การเรียนการสอน และการประเมินผล เพื่อนาพาผเู้ รยี นไปสู่มาตรฐานนั้น

2. ความหมายหลักสูตรองิ มาตรฐาน
มาตรฐานเป็นการกาหนดสิ่งท่ีคาดหวังไว้อย่างชัดเจน ผู้เรียนมองเห็นเป้าหมายว่าเขาต้อง

เรียนรู้อะไรให้ได้ เพ่ืออะไร ครู พ่อแม่ ผู้ปกครองรู้ว่าผู้เรียนต้องรู้และสามารถทาอะไรได้ในระดับใด
สังคม หน่วยงานท่ีรับเด็กเข้าทางานรู้ว่าเด็กแต่ละวัยรู้อะไรและทาอะไรได้ ดังนั้นครูผู้พัฒนาและใช้
หลักสูตรอิงมาตรฐานจึงต้องคานึงถึงสิ่งท่ีคาดหวังเหล่านี้ด้วย หลักสูตรอิงมาตรฐานต้องยึดมาตรฐาน
เป็นหลักในทุกกระบวนการ ซึง่ นักการศกึ ษาไดใ้ หค้ วามหมายของหลักสตู รอิงมาตรฐานไว้ดังนี้

สานักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา (2547 : 4 ) ให้ความหมายของหลักสูตรอิงมาตรฐาน
คือ หลักสูตรที่มีมาตรฐานการเรียนรู้เป็นเป้าหมายหรือเป็นกรอบทิศทางในการกาหนดเนื้อหา ทักษะ
กระบวนการ การจัดกิจกรรมการเรียนการสอน และประเมินผลเพื่อพัฒนาผู้เรียนให้มีความรู้
ความสามารถบรรลุตามมาตรฐานที่กาหนด

ไตรรงค์ เจนการ (2548 : 23) ใหค้ วามหมายของหลักสตู รองิ มาตรฐาน (Standard Based
Curriculum) คือ หลกั สูตรทอ่ี ยบู่ นพ้นื ฐานของมาตรฐานทางดา้ นเนื้อหา (Content Standards) หรือ
ส่ิงที่ผู้เรียนควรรู้และสามารถทาได้ บางคร้ังเรียกว่ามาตรฐานหลักสูตร (Curriculum Standard) ใน
นิยามนี้จึงสรุปได้เป็น 3 ประการ คือ มาตรฐานที่มุ่งเน้นในสิ่งที่ผู้เรียนต้องทาได้ มาตรฐานเฉพาะซึ่ง
อยู่บนพ้ืนฐานของเนื้อหาวิชาที่โรงเรียนกาหนด และมาตรฐานท่ีถูกกาหนดเป็นช่วงๆ ระหว่างระดับ
ปฐมวยั – มัธยมศกึ ษาตอนปลาย

รุ่งนภา นุตราวงศ์ (2552 : 15 ) ให้ความหมายของหลักสูตรอิงมาตรฐานคือหลักสูตรที่
มุ่งจัดการเรียนการสอนเพ่ือพัฒนาคุณภาพการศึกษาไปสู่เป้าหมายท่ีกาหนด ผู้เรียนบรรลุมาตรฐาน
เนอ้ื หาเกีย่ วกับองคค์ วามรู้ทสี่ าคัญ (Essential Knowledge) ทักษะ (Skills) และพฒั นาการดา้ นจติ ใจ
และความนึกคิด (Habits of Mind) และมาตรฐานการปฏิบัติเก่ียวกับคุณภาพและระดับ(Degree) ท่ี
ผเู้ รียนต้องรหู้ รือทาสิ่งนั้นได้

จากความหมายของหลักสูตรอิงมาตรฐานท่ีได้กล่าวมาท้ังหมดสรุปได้ว่าหลักสูตรอิงมาตรฐาน
หมายถึงหลักสูตรที่มีมาตรฐานการเรียนรู้เป็นเป้าหมายหรือเป็นกรอบทิศทางในการกาหนดเนื้อหา
ทักษะกระบวนการ การจัดกิจกรรมการเรียนการสอนและประเมินผลเพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียนให้

248

บรรลุมาตรฐานเนื้อหาเกี่ยวกับองค์ความรู้ที่สาคัญ (Essential Knowledge) ทักษะ (Skills) และ
พัฒนาการด้านจิตใจและความนึกคิด (Habits of Mind) และมาตรฐานการปฏิบัติเก่ียวกับคุณภาพ
และระดบั (Degree) ทผ่ี เู้ รียนต้องร้หู รือทาตามที่มาตรฐานกาหนด

3. องคป์ ระกอบของหลักสูตรอิงมาตรฐาน
หลักสูตรอิงมาตรฐานเป็นหลักสูตรท่ีมีมาตรฐานเป็นเป้าหมายและเป็นกรอบทิศทางใน

การพัฒนาคุณภาพผู้เรียนให้มีความรู้ความสามารถและทักษะตามมาตรฐานกาหนดดังน้ัน องค์ประกอบ
ของหลกั สตู รจึงมีความสาคัญ นกั การศึกษากล่าวถงึ องค์ประกอบของหลกั สตู รอิงมาตรฐานไว้ดงั นี้

สานักวชิ าการและมาตรฐานการศกึ ษา (2547) ; ไตรรงค์ เจนการ (2548) ; ดักลาส และจดู ี้
(Douglas and Judy, 1966 ) กล่าววา่ หลกั สตู รองิ มาตรฐานมอี งคป์ ระกอบสาคญั สอดคล้องกนั ดงั น้ี

1. วิสัยทัศน์ ภารกิจ เป้าหมาย สะท้อนว่าโรงเรียนมีภารกิจหลักท่ีพัฒนานักเรียนไปสู่
มาตรฐานการเรียนรู้ท่ีกาหนดไว้ในระดับชาติ ส่วนจุดเน้นอื่นๆ ซ่ึงรวมถึงคุณลักษณะท่ีพึงประสงค์
ท่ีโรงเรียนต้องการเน้น เป็นสิ่งที่เสริมเพ่ิมเติมตามความเหมาะสม สอดคล้องกับบริบทและความ
ตอ้ งการของผู้เรยี นและชมุ ชน

2. โครงสร้างหลักสูตร มีองค์ประกอบที่สาคัญ ได้แก่ กลุ่มสาระการเรียนรู้ขอบข่ายสาระ
หลกั เวลาเรยี น (ช่วั โมง/หน่วยกติ ) กิจกรรมพัฒนาผู้เรยี น เกณฑ์การจบหลกั สตู รหรอื การผ่านชว่ งช้ัน

3. คาอธิบายรายวิชา (โครงสร้างรายวิชา) ระบุมาตรฐานช่วงช้ันท่ีต้องการพัฒนาผู้เรียน
เพ่ือประโยชน์ในการจัดการเรียนการสอน การประเมินผล การรายงานผลและการเทียบโอนเนื้อหา
สาระหลกั วิธกี ารประเมนิ ผลและเวลาเรยี น คาอธิบายรายวชิ าอิงมาตรฐานพจิ ารณาจากคาสาคัญของ
มาตรฐานการเรียนรู้ช่วงช้ันซ่ึงจะพบเน้ือหาสาระ ทักษะกระบวนการ และคุณลักษณะท่ีต้องการให้
ผู้เรียนบรรลุ คาสาคัญของเนื้อหาสาระบ่งบอกให้ทราบว่าผู้เรียนจะต้องเรียนรู้เน้ือหาสาระใดบ้าง
ส่วนคาสาคัญในลักษณะของทักษะกระบวนการมุ่งเน้นการฝึกปฏิบัติรวมท้ังคุณลักษณะที่ต้องการ
ปลูกฝังให้เกิดแก่ผู้เรียนเพ่ือให้บรรลุมาตรฐานที่กาหนด คาอธิบายรายวิชาประกอบด้วยช่ือรายวิชา
กลุ่มสาระการเรียนรู้ ระดับชั้น รหัสวิชา จานวนเวลา หรือจานวนหน่วยกิต สาระสาคัญโดยสังเขป
และมาตรฐานการเรยี นรู้ชว่ งช้ันท่เี ก่ยี วขอ้ ง

4. หน่วยการเรียนรู้ เป็นขั้นตอนท่ีสาคัญที่สุดในการจัดทาหลักสูตรอิงมาตรฐานเพราะ
เป็นส่วนที่นามาตรฐานไปสู่การปฏิบัติในการเรียนการสอนอย่างแท้จริง ผู้เรียนจะบรรลุมาตรฐาน
หรือไม่อย่างไรก็อยู่ในข้ันตอนน้ี ดังนั้นการพัฒนาผู้เรียนให้มีคุณภาพได้มาตรฐานอย่างแท้จริง
ทุกองค์ประกอบของหน่วยการเรียนรู้ต้องเชื่อมโยงกับมาตรฐานการเรียนรู้ ครูต้องเข้าใจและสามารถ
วเิ คราะห์ไดว้ ่าสิ่งท่ีต้องการใหน้ ักเรยี นรู้และปฏิบัติไดใ้ นมาตรฐานน้นั ๆ คืออะไร นกั วชิ าการหลายท่าน
ไดก้ ล่าวถึงองค์ประกอบของหนว่ ยการเรยี นรู้แบบอิงมาตรฐานไว้ ดงั น้ี

ดักลาส และจูด้ี (Douglas and Judy, 1966 : 28 ) กล่าวว่า หน่วยการเรียนแบบ
อิงมาตรฐานจะมุ่งเน้นมาตรฐานที่เป็นเป้าหมายของหน่วยการเรียนเป็นสาคัญ จึงช่วยให้เกิดความ
มน่ั ใจวา่ เมื่อเรียนจบหน่วยน้ันแล้วผู้เรยี นทกุ คนจะมีความร้แู ละทักษะตามมาตรฐานเปา้ หมายซง่ึ หน่วย
การเรยี นแบบอิงมาตรฐานประกอบดว้ ย 7 องคป์ ระกอบคือ

1. หัวเรอื่ งหรือประเดน็ คาถามของหน่วยการเรยี น

249

2. มาตรฐานการเรียนรู้สาหรับการสอนและการประเมินในหน่วยการเรียน
3. กจิ กรรมการเรยี นการสอน
4. ชิ้นงานหรือภาระงานทีผ่ ูเ้ รียนปฏิบัติซ่งึ ใชใ้ นการประเมินการเรียน
5. เกณฑ์การประเมนิ ที่สร้างขึน้ ตามมาตรฐานการเรยี นรู้ที่เป็นเป้าหมาย
6. การให้คะแนน ใชส้ าหรับการประเมินและส่อื สารให้ผูอ้ น่ื รเู้ ก่ยี วกบั ผลการเรียน
7. ผลงานตวั อย่างท่ีสะสมรวบรวมอยา่ งตอ่ เนือ่ งเป็นเวลานานพอสมควร
เพ่ือเป็นตัวอย่างแก่ผู้เรียนได้เห็นว่าผลงานท่ีได้มาตรฐานมีลักษณะอย่างไรและสามารถใช้ผลงานเป็น
แนวทางในการประเมินและปรับปรุงหน่วยการเรียน องค์ประกอบทั้ง 7 ประการในหน่วยการเรียน
แบบอิงมาตรฐานมีความสัมพันธ์เช่ือมโยงกันโดยตลอด องค์ประกอบตัวหน่ึงจะส่งผลถึงองค์ประกอบ
ตัวอนื่ ๆ ตอ่ เนอื่ งเป็นลูกโซ่
สรุปได้ว่า องค์ประกอบของหลักสูตรอิงมาตรฐานมิได้แตกต่างจากหลักสูตรโดยทั่วๆ ไป
กล่าวคือมีหลักการ จุดมุ่งหมาย โครงสร้างหลักสูตร แนวดาเนินการและหลักเกณฑ์การใช้หลักสูตร
แต่มีข้อแตกต่างที่ชัดเจนคือหลักสูตรอิงมาตรฐานจะยึดมาตรฐานเป็นหลักในการออกแบบโครงสร้าง
หลักสูตร การกาหนดรายวิชา การออกแบบหน่วยการเรียนรู้ ตลอดจนการจัดทาแผนการจัดการ
เรียนรู้ รวมทงั้ การออกแบบการประเมินผล ทุกกระบวนการพฒั นาหลักสูตรอิงมาตรฐานยึดมาตรฐาน
เป็นหลกั แตกตา่ งจากหลกั สูตรอน่ื ๆ ที่อิงกจิ กรรมเป็นหลกั จากองค์ประกอบของหลักสตู รอิงมาตรฐาน
4. ขน้ั ตอนการพัฒนาหลักสูตรอิงมาตรฐาน
การสร้างและพัฒนาหลักสูตรอิงมาตรฐานอย่างเป็นระบบเช่ือมโยงต่อกันทุกองค์ประกอบ
ของหลักสูตรมีจุดเร่ิมต้นและเป้าหมายที่มาตรฐานการเรียนรู้ท่ีชัดเจน มีนักการศึกษากล่าวไว้ดังน้ี
ไตรรงค์ เจนการ (2548 : 24 - 26) กล่าวถึงระบบการสร้างและพัฒนาหลักสูตรอิงมาตรฐานว่าเป็น
ระบบท่มี คี วามเชือ่ มโยงต่อเนื่องไม่ขาดสายของแตล่ ะองคป์ ระกอบภายในท่ีทาตามมาตรฐานท่ีกาหนด
ไว้ มีจุดเร่ิมต้นและเป้าหมายท่ีชัดเจน การคิดเชิงระบบในการสร้างหลักสูตรอิงมาตรฐาน มีขั้นตอน
ดงั น้ี
ข้นั ตอนท่ี 1 ทาความเข้าใจอย่างลึกซึ้งเก่ียวกับมาตรฐานการศึกษาทั้ง 8 กลุ่มสาระซึ่งมี
มาตรฐานการเรียนรู้ ตัวชี้วัดในช่วงชนั้ ต่าง ๆ ของทุกกลุ่มสาระให้ผู้เรียนรู้จริงทาได้จริงตามมาตรฐาน
การเรียนรู้ทุกมาตรฐาน
ข้นั ตอนท่ี 2 นามาตรฐานการเรียนรู้ทั้งหมดในช่วงช้ันมากาหนดหน่วยการเรียนรู้หรือ
แผนการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนและการประเมินผลที่อิงมาตรฐานการเรียนรู้ ดังน้ันหน่วย
การเรียนรู้แต่ละหนว่ ยประกอบด้วยมาตรฐานการเรียนรู้ หลักฐานที่ยืนยันได้วา่ ผ้เู รียนร้จู รงิ ทาได้จริง
ตามมาตรฐานการเรียนรู้ซึ่งอาจเป็นการสอบ ผลงานหรือการกระทาแนวทางการให้คะแนน
เชิงคุณภาพ (Rubrics) เพ่ือใช้ประเมินหลักฐานผลงานหรือการกระทาอันประกอบด้วยเกณฑ์ ระดับ
คะแนน คาอธิบายคุณภาพของงานตัวอย่างผลงานและกิจกรรมการเรียนรู้ท่ีผู้เรียนสาคัญท่ีสุด
จากกิจกรรมเร่งเร้าความอยากรู้อยากเห็นของผู้เรียน กระตุ้นให้ผู้เรียนอยากเรียนรู้ ตามด้วยกิจกรรม
พฒั นาและกจิ กรรมสรา้ งสรรค์ผลงาน นาหนว่ ยการเรียนรู้หลายๆ หน่วยมารวบรวมจดั เป็นรายวิชา

250
ขนั้ ตอนท่ี 3 จัดทาคาอธิบายรายวิชา รายวิชาหนึ่ง ๆ ประกอบด้วยหน่วยการเรียนรู้ท่ีมี
มาตรฐานการเรียนรู้ที่อิงมาตรฐาน คาอธิบายรายวิชาเขียนครอบคลุมมาตรฐานการเรียนรู้และมี
มาตรฐานการเรียนรู้ปรากฏในคาอธิบายรายวิชา นารายวิชามาจัดเป็นโครงสร้างหลักสูตรโดยพิจารณา
มาตรฐานการเรยี นรปู้ ระกอบ
ขน้ั ตอนที่ 4 การออกแบบการรายงานผลการเรียนรู้ เป็นรายงานที่แสดงถึงความก้าวหน้า
ของผู้เรียนตามมาตรฐานการเรียนรู้ ต้องเป็นรายงานที่ระบุมาตรฐานการเรียนรู้และระดับผล
การเรียนรขู้ องผเู้ รยี นว่าความรู้ความสามารถในมาตรฐานนัน้ ๆ อยใู่ นระดับใด
ข้ันตอนที่ 5 การให้เกรดและการตัดสินผลการเรียน มีการกาหนดไว้ชัดเจนว่ารายวิชานี้
ประกอบด้วยหน่วยการเรียนรู้ก่ีหน่วย ผู้เรียนถูกประเมินด้วยวิธีการใด ใช้เคร่ืองมืออะไร น้าหนัก
ความสาคัญแต่ละส่วน ส่วนละเท่าใด เกณฑ์กาหนดการให้คะแนนเป็นอย่างไร ส่ิงเหล่าน้ีต้องกาหนด
ไวก้ ่อน มีการเรียนการสอนการคิดเชงิ ระบบการสร้างหลักสูตรองิ มาตรฐานท่เี น้นผู้เรียนสาคัญทีส่ ุดเร่ิม
จากมาตรฐานการเรียนรู้ ไปสู่การกาหนดคาอธิบายรายวิชา หน่วยการเรียนรู้ การรายงานผล
อิงมาตรฐาน การตัดเกรดและการตัดสินผลเพ่ือสู่เป้าหมายสูงสุดผู้เรียนทุกคนรู้จริงทาได้จริงตาม
มาตรฐานการเรียนรู้ท่ีกาหนดในหลักสูตรสานักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา (2547 : 4) กล่าวว่า
การสร้างและพัฒนาหลักสูตรอิงมาตรฐานมีลักษณะสาคัญคือทุกองค์ประกอบของหลักสูตรต้อง
เชื่อมโยงกับมาตรฐานการเรียนรู้ หน่วยการเรียนรู้เป็นหัวใจของหลักสูตร การจัดการเรียนรู้ในแต่ละ
หน่วยการเรียนรู้ ต้องนาพาผู้เรียนให้บรรลุมาตรฐานที่ระบุในหน่วยการเรียนรู้นั้นๆ การวัดและ
ประเมินผลช้ินงาน/ภาระงานที่กาหนดในหน่วยการเรียนรู้ ควรเป็นการประเมินการปฏิบัติหรือการ
แสดงความสามารถของผู้เรียน (Performance Assessment) ชิ้นงานหรือภาระงานท่ีกาหนดให้
นักเรียนปฏิบัติ ควรเช่ือมโยงมาตรฐาน 2-3 มาตรฐานมีความยืดหยนุ่ ในกระบวนการและขั้นตอนการ
จัดทาหน่วยการเรียนรู้อาจเริ่มต้นจากการวิเคราะห์มาตรฐานการเรียนรู้หรืออาจเร่ิมจากความสนใจ
ของนกั เรยี นหรือสภาพปัญหาของชมุ ชนก็ได้
รุ่งนภา นุตราวงศ์ (2552 : 17) กล่าวว่าการสร้างและพัฒนาหลักสูตรอิงมาตรฐานต้องมี
ความเช่ือมโยงของมาตรฐานการเรียนรู้ระดับชาติ มาตรฐานการเรียนรู้ของมลรัฐและท้องถ่ินไปสู่
เป้าหมาย การเรียนการสอนของผู้เรียนและครูได้อย่างชัดเจน นั่นคือกิจกรรมการเรียนการสอนและ
หน่วยการเรียนเชื่อมโยงและสอดคล้องกับมาตรฐานการเรียนรู้มลรัฐ หลักสูตรท้องถ่ินและหลักสูตร
สถานศึกษาทั้งน้ีสนองความสนใจความต้องการของผู้เรียนและชุมชนด้วย หลักสูตรและการประเมิน
ระดับท้องถิ่นและสถานศึกษาสะท้อนถึงมาตรฐานที่กาหนดในกรอบหลักสูตรมลรัฐ กรอบหลักสูตร
มลรัฐเชื่อมโยงและสะท้อนถึงสิ่งท่ีพึงประสงค์ในมาตรฐานการเรียนรู้ระดับชาติและยังกล่าวอีกว่า
การสร้างและพัฒนาหลักสูตรอิงมาตรฐานมีจุดเร่ิมต้นที่แตกต่างกันไปอาจเร่ิมจากหน่วยการเรียนท่ีมี
อยู่แล้วหรือเรมิ่ จากความสนใจคาถามหรือข้อสงสัยของผู้เรียน บางทีอาจเร่ิมจากมาตรฐานการเรียนรู้
หรือกรอบหลักสูตรของมลรัฐซึ่งการเริ่มต้นออกแบบหลักสูตรแต่ละวิธีที่กล่าวมีทั้งข้อดีและข้อจากัด
คือการเร่ิมจากหน่วยการเรียนรู้ที่มีอยู่แล้วในหนังสือเรียนหรือส่ือต่างๆ มีข้อดีคือช่วยอานวยความ
สะดวกแก่ครูเพราะครูสามารถออกแบบหลักสูตรและการประเมินผลจากส่ือที่ตนมีความคุ้นเคยอยู่
แล้ว ข้อจากัดคือค่อนข้างยุ่งยากที่จะกาหนดกิจกรรมการเรียนการสอนหรือวิธีประเมินที่พอใจ
การเรมิ่ จากประเด็นคาถาม เหตกุ ารณ์สาคญั ขอ้ โต้แย้งมขี ้อดคี ือดึงดดู ความสนใจของผูเ้ รียน ข้อจากัด

251

คือไม่สอดคล้องกับสาระของหลักสูตรท้องถิ่นหรือหลักสูตรสถานศึกษา และผู้เรียนมีความรู้ไม่เพียง
พอที่จะตั้งประเด็นคาถามท่ีสาคัญ การเร่ิมต้นสร้างหน่วยการเรียนจากตัวมาตรฐานเองมีข้อดีคือเกิด
การพัฒนาการของกิจกรรมการเรียนการสอนและการประเมิน และเป็นหลักประกันการจัดการเรียน
การสอนให้ได้มาตรฐาน ข้อจากัดคือครูเหน็ ว่าเป็นการเพิ่มภาระทต่ี ้องสรา้ งหนว่ ยการเรียนข้นึ เองและ
อาจไม่สอดคล้องกับคาถามข้อสงสัยของผู้เรียนจากระบบการสร้างและพัฒนาหลักสูตรอิงมาตรฐาน
ที่ได้กล่าวมาท้ังหมดสรุปได้ว่าระบบการสร้างและพัฒนาหลักสูตรอิงมาตรฐาน ต้องมีความเช่ือมโยง
ต่อเนื่องไม่ขาดสายของแต่ละองค์ประกอบกับมาตรฐานการเรียนรู้ หน่วยการเรียนรู้เป็นหัวใจของ
หลักสูตร การจัดการเรียนรู้ในแต่ละหน่วยการเรียนรู้ ต้องนาพาผู้เรียนให้บรรลุมาตรฐานที่ระบุใน
หนว่ ยการเรยี นรู้น้นั ๆ ว่าผเู้ รยี นรจู้ รงิ ทาได้จริงและอยูใ่ นระดบั ใด

บทสรุป

หลักสูตรท้องถิ่นเป็นหลักสูตรท่ีสร้างข้ึนให้สอดคล้องกับสภาพปัญหาและสนองความ
ต้องการของสังคมที่ใช้หลักสูตรนั้น โดยการเปิดโอกาสให้ผู้ใช้หลักสูตรได้มีส่วนร่วมในการพัฒนา
หลักสูตรได้ ซึ่งหมายถึงโรงเรียน ชุมชน รวมถึงหน่วยงานการท่ีจัดการศึกษาในระดับท้องถ่ิน
มีบทบาทหนา้ ที่ในการจัดทา การจัดทาหลกั สตู รท้องถิ่นสามารถจัดได้ในลักษณะของการปรบั กจิ กรรม
การเรียนการสอน จัดทาเป็นรายวิชาเพ่ิมเติม หรือปรับรายละเอียดของเนื้อหาโดยเพ่ิมหรือ
ลดรายละเอียดจากหลักสูตรแกนกลาง รวมถึงปรับปรุงหรือเลือกใช้สื่อการเรียนการสอนให้เหมาะสม
กับท้องถ่ิน ทั้งนี้เพื่อให้ผู้เรียนรู้เร่ืองของท้องถ่ินของตนเอง ได้รู้จักตนเอง มีจุดยืนของตนเอง
ภาคภูมิใจในท้องถ่ินและรักถิ่นฐานของตนเอง ส่วนหลักสูตรอิงมาตรฐานเป็นหลักสูตรที่มีมาตรฐาน
การเรียนรู้เป็นเป้าหมายหรือเป็นกรอบทิศทางในการกาหนดเน้ือหา ทักษะกระบวนการ การจัด
กิจกรรมการเรียนการสอน และประเมินผล เพื่อให้ผู้เรียนมองเห็นเป้าหมายว่าเขาต้องเรยี นรอู้ ะไรให้
ได้ เพื่ออะไร ครู พ่อแม่ ผู้ปกครองรู้ว่าผู้เรียนต้องรู้และสามารถทาอะไรได้ในระดับใด สังคม
หน่วยงานท่ีรับเด็กเข้าทางานรู้ว่าเด็กแต่ละวัยรู้อะไรและทาอะไรได้ ระบบการสร้างและพัฒนา
หลักสูตรอิงมาตรฐานต้องมีความเชื่อมโยงต่อเน่ืองไม่ขาดสายของแต่ละองค์ประกอบกับมาตรฐาน
การเรียนรู้ หน่วยการเรียนรู้เป็นหัวใจของหลักสูตร ฉะน้ันการสร้างและพัฒนาหลักสูตรอิงมาตรฐาน
ต้องมีความเช่ือมโยงของมาตรฐานการเรียนรู้ระดับชาติ มาตรฐานการเรียนรู้ท้องถิ่นและมาตรฐาน
การเรียนรู้สถานศึกษาไปสู่เป้าหมายการเรียนการสอนเพ่ือพัฒนาคุณภาพตามมาตรฐานการเรียนรู้
อนั เดียวกัน

252

คาถามทบทวน

1. จงอธิบายความหมายและความสาคัญของหลกั สูตรทอ้ งถน่ิ
2. จงเขียนสรปุ แนวทางการจัดทาหลกั สูตรท้องถ่นิ
3. จงอธิบายองค์ประกอบสาคัญของหลักสตู รท้องถ่ินพร้อมยกตวั อย่างประกอบ
4. จงอธิบายขั้นตอนการพฒั นาหลักสูตรทอ้ งถนิ่
5. จงยกตวั อยา่ งหลกั สูตรท้องถ่นิ ที่นักศกึ ษาเคยมปี ระสบการณ์อยา่ งน้อย 2 หลักสูตร
6. จงอธบิ ายความสาคัญของหลกั สูตรอิงมาตรฐานตอ่ การพฒั นาคุณภาพผู้เรียน
7. จงอธบิ ายความสาคญั ของมาตรฐานการเรยี นรู้ท่ีมผี ลตอ่ ผสู้ อนและนกั เรียน
8. จงอธบิ ายความสมั พันธ์แต่ละองค์ประกอบของหลักสูตรอิงมาตรฐาน
9. จงเขยี นผังกราฟฟกิ เก่ียวกับขน้ั ตอนการพฒั นาหลักสูตรอิงมาตรฐาน
10. จงอธิบายความเชื่อมโยงระหว่างหลักสูตรท้องถ่ินและหลักสูตรอิงมาตรฐานกับหลักสูตร
แกนกลางการศึกษาชาตมิ าพอสงั เขป

253

เอกสารอ้างอิง

กรมวชิ าการ.(2540). ชุดการเขียนแผนการสอนให้สอดคล้องกบั ความต้องการของทอ้ งถน่ิ .
พมิ พ์ครงั้ 2 กรงุ เทพมหานคร : โรงพมิ พ์คุรสุ ภา.

ฆนัท ธาตุทอง. (2550). การพฒั นาหลักสูตรทอ้ งถ่ิน (Curriculum Development for Local).
กรุงเทพมหานคร : เพชรเกษมการพิมพ์.

ใจทพิ ย์ เชื้อรตั นพงษ.์ (2539). การพฒั นาหลกั สตู ร: หลักการและแนวปฏบิ ตั ิ. ภาควชิ าบรหิ าร
การศกึ ษา คณะคุรุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวทิ ยาลยั .

ชยั วัฒน์ สุทธริ ัตน.์ (2556). การพัฒนาหลักสตู ร ทฤษฎสี ูก่ ารปฏิบตั ิ. กรงุ เทพมหานคร :วพี รนิ ท์.
ไตรรงค์ เจนการ. (2548). การวดั และประเมนิ ผลอิงมาตรฐานการเรยี นร้คู วบค่กู บั การจดั การเรยี น

การสอนท่เี นน้ ผู้เรยี นเปน็ สาคัญ. กรุงเทพมหานคร : หา้ งหนุ้ สว่ นจากดั มาร์ค เอ็ม
พร้นิ ต้งิ .
มหาวิทยาลยั สโุ ขทัยธรรมาธริ าช. (2545). ประมวลสาระชุดวิชา การประเมินหลักสตู รและการเรียน
การสอน หน่วยที่ 1-5. นนทบุรี : สานกั พิมพ์มหาวทิ ยาลยั สโุ ขทยั ธรรมาธริ าช.
ร่งุ นภา นุตราวงศ.์ (2552). “หลกั สูตรอิงมาตรฐาน การพัฒนาส่คู ุณภาพ”, วารสารวชิ าการ.
ฉบับที่ 4 (ตลุ าคม-ธันวาคม), 60.
สงดั อทุ รานันท์. (2532). พ้ืนฐานและการพัฒนาหลกั สูตร. พมิ พ์คร้งั ที่ 3 กรุงเทพมหานคร :
มติ รสยาม
สานักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา. (2547).รายงานการวจิ ัยโครงการวิจัยเชิงทดลอง
กระบวนการสรางหลักสูตรสถานศึกษาแบบอิงมาตรฐาน.กรุงเทพมหานคร :
โรงพมิ พองคการรบั สงสินคาและพัสดภุ ณั ฑ์ (ร.ส.พ.).
. (2553). แนวทางการบริหารจัดการหลักสตู ร ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษา
ข้นั พืน้ ฐาน พทุ ธศักราช 2551. กรุงเทพมหานคร : โรงพมิ พ์ชมุ ชนสหกรณก์ ารเกษตร
แหง่ ประเทศไทย จากดั . สานักคณะกรรมการการศึกษาข้ันพ้ืนฐาน กระทรวงศกึ ษาธกิ าร.
Beauchamp,G.A (1981). Curriculum Thoery. 4th ed. Illinois. F.E. Peacook. Pulblisher
Douglas E. Harris and Judy F. Carr. (1966). How to Use Standards in the
Classroom. Alexandria, Virginia : ASCD.

แผนบรหิ ารการสอนประจาบทท่ี 9
หลักสตู รแกนกลางการศึกษาข้ันพนื้ ฐาน พทุ ธศักราช 2551

วตั ถปุ ระสงคเ์ ชิงพฤตกิ รรม

หลังศึกษาบทเรยี นนแ้ี ลว้ นักศึกษาควรมีความสามารถ ดงั น้ี
1. วิเคราะห์และระบุเหตุผลความจาเป็นในการเปล่ียนแปลงหลักสูตร และแนวปฏิบัติ
เก่ียวกบั หลักสตู รแกนกลางการศกึ ษาขั้นพื้นฐาน พุทธศกั ราช 2551ได้
2. วิเคราะห์ความเช่ือมโยง ความสัมพันธ์ระหว่าง วิสัยทัศน์ หลักการ จุดหมาย สมรรถนะ
สาคัญของผู้เรียน และคุณลักษณะอันพึงประสงค์ของหลักสูตรแกนกลางการศึกษาข้ันพ้ืนฐาน
พทุ ธศักราช 2551ได้
3. วิเคราะห์และเขียนอธิบายการจัดเวลาเรียนและโครงสร้างเวลาเรียนของหลักสูตร
แกนกลางการศึกษาข้ันพ้ืนฐาน พทุ ธศักราช 2551ได้
4. อธิบายและเชื่อมโยงความสัมพันธ์มาตรฐานการเรียนรู้ ตัวชี้วัด และสาระการเรียนรู้
หลกั สูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพนื้ ฐาน พุทธศักราช 2551ได้
5. อธิบายขอบขา่ ยการจดั กจิ กรรมพัฒนาผ้เู รียนได้
6. อธบิ ายการจดั โครงสรา้ งเวลาเรียนกิจกรรมพฒั นาผูเ้ รยี นท้ัง 3 ระดับได้ถกู ต้อง
7. อธิบายหลักการ และวธิ กี ารการวดั และการประเมินผลการเรยี นรูต้ ามหลกั สูตร
แกนกลางการศึกษาขน้ั พ้นื ฐาน พทุ ธศักราช 2551ได้
8. อธิบายหลักการการเทียบโอนผลการเรียนตามแนวทางของหลักสูตรแกนกลางการศึกษา
ข้นั พืน้ ฐาน พุทธศกั ราช 2551ได้
9. อธบิ ายเก่ยี วกับการบริหารจัดการหลกั สูตรแกนกลางการศึกษาขัน้ พ้ืนฐาน พุทธศักราช
2551 และการจัดการศึกษาสาหรับกลุม่ เป้าหมายเฉพาะได้
10. ทางานร่วมกับผ้อู ่นื ไดแ้ ละมคี วามรบั ผดิ ชอบต่องานที่ไดร้ บั มอบหมาย

เนอ้ื หา

ความนา
วิสัยทัศน์
หลักการ
จุดหมาย
สมรรถนะสาคัญของผูเ้ รียน
คณุ ลักษณะอนั พึงประสงค์
มาตรฐานการเรียนรู้
ตัวชว้ี ดั
สาระการเรยี นรู้

256
สาระและมาตรฐานการเรียนรู้
กิจกรรมพฒั นาผเู้ รยี น
ระดับการศกึ ษา
การจดั เวลาเรียน
โครงสรา้ งเวลาเรียน
การจดั การศึกษาสาหรบั กลุ่มเปา้ หมายเฉพาะ
การจดั การเรียนรู้
สื่อการเรียนรู้
การวัดและประเมินผลการเรยี นรู้
เกณฑ์การวดั และประเมนิ ผลการเรยี น
เอกสารหลักฐานการศึกษา
การเทยี บโอนผลการเรียน
การบริหารจดั การหลักสูตร

วิธีการสอน

1. วธิ ีสอน
1.1 วิธีสอนแบบอภปิ ราย
1.2 วิธสี อนแบบบรรยาย
1.3 วธิ สี อนแบบกลุ่มเรยี นรู้

2. เทคนคิ การสอน
2.1 การใชค้ าถาม
2.2 กระบวนการกลุ่ม
2.3 การเรยี นรผู้ า่ นวดิ ที ัศน์ /ของจริง

3. กิจกรรมการเรยี นการสอน
ขนั้ นา
3.1 ผู้สอนชวนผู้เรียนสนทนาเกี่ยวกับประสบการณ์การเรียนรู้ของผู้เรียนที่ผ่านมา

ต้ังแต่อนุบาลจนถึงปัจจุบันผ่านมาแล้วกี่หลักสูตรอะไรบ้าง แต่ละหลักสูตรต่างกันอย่างไรให้แสดง
ความคดิ เห็น

3.2 ผู้สอนเชื่อมโยงเนื้อหากับบทเรียน พร้อมแจ้งจุดประสงค์การเรียนรู้ เน้ือหา
สาระ กิจกรรมการเรียนรแู้ ละชิน้ งานทจ่ี ะเกิดขึน้ ในการเรียนร้คู ร้ังนดี้ ้วย Microsoft Power Point

ขั้นสอน
3.3 นักศึกษาทุกคนศึกษาองค์ประกอบ “หลักสูตรแกนกลางการศึกษาข้ันพื้นฐาน
พทุ ธศกั ราช 2551” และสรปุ ลงในสมดุ บันทกึ เพือ่ ให้เหน็ ภาพรวมของหลกั สูตร
3.4 ผู้สอนบรรยายเก่ียวกับ“หลักสูตรแกนกลางการศึกษาข้ันพื้นฐาน พุทธศักราช
2551” ด้วย Microsoft Power Point ทีล่ ะองค์ประกอบ พรอ้ มซักถาม

257
3.5 นกั ศึกษาเข้ากลุ่มตามความสนใจ กลุ่มละ 3-4 คน เลอื กศึกษาเชิงวิเคราะห์ประเด็น
ต่อไปนี้ พร้อมยกตัวอย่างประกอบ (กรณีมีตัวอย่าง) โดยให้เลือกวิธีการหรือรูปแบบนาเสนอตามที่
กลุ่มถนดั

กลุ่มท่ี 1 ศึกษาความเชื่อมโยง ความสัมพันธ์ระหว่าง วิสัยทัศน์ หลักการ
จุดหมายสมรรถนะสาคัญของผู้เรยี น และคุณลกั ษณะอนั พึงประสงค์ของหลักสูตรแกนกลางการศึกษา
ขั้นพน้ื ฐาน พุทธศักราช 2551

กลุ่มท่ี 2 ศึกษาการจัดเวลาเรียนและโครงสร้างเวลาเรียนของหลักสูตรแกนกลาง
การศกึ ษาขน้ั พน้ื ฐาน พทุ ธศกั ราช 2551

กลมุ่ ที่ 3 ศึกษาความสัมพันธ์เชื่อมโยง มาตรฐานการเรียนรู้ ตัวชี้วัด และ
สาระการเรียนร้หู ลกั สูตรแกนกลางการศกึ ษาข้นั พ้ืนฐาน พุทธศักราช 2551

กลมุ่ ท่ี 4 ศึกษาขอบข่ายการจดั กจิ กรรมพัฒนาผู้เรียน
กลมุ่ ท่ี 5 ศกึ ษาการจัดโครงสรา้ งเวลาเรยี นกิจกรรมพัฒนาผ้เู รยี นท้ัง 3 ระดบั
กลมุ่ ที่ 6 ศกึ ษาหลักการ และวิธีการการวัดและการประเมินผลการเรียนร้ตู าม
หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขนั้ พนื้ ฐาน พทุ ธศกั ราช 2551
กลมุ่ ที่ 7 ศึกษาหลักการการเทียบโอนผลการเรียนตามทางของหลักสูตร
แกนกลางการศกึ ษาข้นั พ้ืนฐาน พุทธศกั ราช 2551
กลุ่มท่ี 8 ศึกษาการบริหารจัดการหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน
พุทธศักราช 2551 และการจดั การศึกษาสาหรบั กลมุ่ เปา้ หมายเฉพาะ
3.6 กลุ่มนาเสนองาน สมาชิกในห้องร่วมกันอภิปรายซักถามในเชิงวิเคราะห์ ผู้สอน
เติมเต็มความรู้
3.7 ผู้เรียนแต่ละคนสรุปรายละเอียดเติมเต็มเก่ียวกับองค์ประกอบของหลักสูตร
แกนกลางการศึกษาข้ันพื้นฐานพุทธศักราช 2551 ตามที่เขียนไว้สมุดบันทึกพร้อมวิเคราะห์ความสัมพันธ์
เช่ือมโยง
ขน้ั สรุป
3.8 ผู้สอนสรุปประเด็นสาคัญของหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพ้ืนฐานพุทธศักราช
2551 ด้วย Microsoft Power Point พร้อมซักถาม
3.9 ผู้เรียนชมวิดีทัศน์ “ถอดรหัสหลักสูตร” (เป็นการสรุปภาพรวมของการขับเคลื่อน
หลกั สูตรแกนกลางการศกึ ษาข้ันพื้นฐาน พทุ ธศกั ราช 2551)
3.10 นกั ศึกษาตอบคาถามทา้ ยบท และบันทกึ การเรียนรู้ (Learning Log)

สอื่ การเรยี นการสอน

1. Microsoft Power Point แนวคดิ แนวปฏิบัตหิ ลกั สูตรแกนกลางการศึกษาขัน้ พ้ืนฐาน
พุทธศกั ราช 2551

2. เอกสารประกอบการสอนการพัฒนาหลักสตู ร
3. หลกั สูตรแกนกลางการศึกษาขนั้ พน้ื ฐาน พุทธศกั ราช 2551
4. วดิ ีทัศน์ “ถอดรหัสหลักสตู ร” (ทมี่ า สานักวชิ าการและมาตรฐานการศึกษา )

258

5. Internet และ Website ทางการศึกษา

การวัดและประเมนิ ผล

หลังศกึ ษาบทเรียนน้แี ล้ว นักศึกษาควรมีความสามารถ ดงั นี้

พฤตกิ รรม วิธีการ เครอ่ื งมอื เกณฑก์ ารผ่าน
1. วิเคราะหแ์ ละระบเุ หตุผลความจาเปน็ สังเกต แบบสังเกต
ในการเปลยี่ นแปลงหลกั สูตร และแนว การตอบคาถาม พฤติกรรม/ พฤติกรรมการ
ปฏิบตั ิเกี่ยวกบั หลกั สูตรแกนกลาง และอภิปราย/ แบบประเมนิ แสดงออกท้ังการ
การศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 ตรวจชน้ิ งาน/ ชน้ิ งาน ตอบคาถาม /การ
ได้ บนั ทึกการเรียนรู้ รว่ มอภิปราย/
2. วเิ คราะห์ความเช่อื มโยง (Learning Log) การทางานกลุม่
ความสมั พันธ์ระหว่าง วิสัยทศั น์ ผ่านเกณฑร์ ้อยละ
หลักการ จุดหมาย สมรรถนะสาคญั ของ 80
ผเู้ รียน และคณุ ลักษณะอนั พึงประสงค์ ชน้ิ งานทท่ี า
ของหลักสตู รแกนกลางการศึกษาขั้น สอดคล้องกบั
พ้นื ฐาน พุทธศักราช 2551ได้ วัตถปุ ระสงค์
3. วเิ คราะหแ์ ละเขยี นอธิบายการจดั ครอบคลุมเนื้อหา
เวลาเรียนและโครงสรา้ งเวลาเรยี นของ เสนอความ
หลักสตู รแกนกลางการศึกษาข้ันพน้ื ฐาน คดิ เห็น
พุทธศกั ราช 2551 ได้ ชัดเจน
4. อธิบายและเช่อื มโยงความสมั พันธ์ ส่งงานตรงเวลา
มาตรฐานการเรยี นรู้ ตัวชีว้ ดั และสาระ ผ่านร้อยละ 80
การเรียนรู้หลกั สตู รแกนกลางการศึกษา
ข้ันพืน้ ฐาน พุทธศกั ราช 2551 ได้
5. อธบิ ายขอบขา่ ยการจัดกจิ กรรม
พฒั นาผูเ้ รยี นได้
6. อธิบายการจัดโครงสรา้ งเวลาเรียน
กิจกรรมพัฒนาผเู้ รยี นทง้ั 3 ระดับได้
ถูกต้อง
7. อธบิ ายหลกั การ และวธิ ีการการวดั
และการประเมินผลการเรียนร้ตู าม
หลกั สตู รแกนกลางการศึกษาข้นั พืน้ ฐาน
พทุ ธศกั ราช 2551 ได้

259

พฤตกิ รรม วธิ ีการ เครอื่ งมอื เกณฑก์ ารผา่ น
8. อธิบายหลักการการเทยี บโอนผล สังเกต แบบสงั เกต
การเรยี นตามแนวทางของหลักสูตร การตอบคาถาม พฤติกรรม/
แกนกลางการศึกษาขน้ั พื้นฐาน และอภปิ ราย/ แบบประเมิน
พทุ ธศกั ราช 2551ได้ ตรวจชิ้นงาน/ ชน้ิ งาน
9. อธิบายเก่ยี วกับการบริหารจัดการ บนั ทกึ การเรยี นรู้
หลักสตู รแกนกลางการศึกษาขนั้ พ้ืนฐาน (Learning Log)
พทุ ธศกั ราช 2551และการจัด
การศึกษาสาหรบั กลมุ่ เปา้ หมายเฉพาะ
ได้
10. ทางานรว่ มกบั ผู้อ่ืนได้และมีความ
รับผิดชอบต่องานท่ไี ดร้ ับมอบหมาย



บทที่ 9
หลกั สตู รแกนกลางการศึกษาขั้นพ้นื ฐาน พทุ ธศักราช 2551

หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 เป็นหลักสูตรแกนกลางของ
ชาติ ท่ีกระทรวงศึกษาเป็นผู้ดาเนินการจัดทาและประกาศให้โรงเรียนหรือสถานศึกษาทุกสังกัดที่จัด
การศึกษาระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานนาไปใช้ในการกาหนดหลักสูตระดับสถานศึกษา หลักสูตร
แกนกลางของชาตฉิ บบั น้ใี ช้แนวคิดหลกั สูตรองิ มาตรฐาน (Standards – Based Curriculum) ซ่งึ เป็น
หลักสูตรที่กาหนดมาตรฐานการเรียนรู้เป็นเป้าหมายในการพัฒนาคุณภาพผู้เรียนของประเทศ ซ่ึงมี
องค์ประกอบและรายละเอยี ดดังน้ี (กระทรวงศึกษาธกิ าร , 2553 : 1 – 35)

ความนา

กระทรวงศึกษาธิการได้ประกาศใช้หลักสูตรการศึกษาข้ันพื้นฐาน พุทธศักราช 2544
ให้เป็นหลักสูตรแกนกลางของประเทศ โดยกาหนดจุดหมาย และมาตรฐานการเรียนรู้เป็นเป้าหมาย
และกรอบทิศทางในการพัฒนาคุณภาพผู้เรียนให้เป็นคนดี มีปัญญา มีคุณภาพชีวิตที่ดีและมี
ขีดความสามารถในการแข่งขันในเวทีระดับโลก (กระทรวงศึกษาธิการ, 2544) พร้อมกันนี้ได้ปรับ
กระบวนการพัฒนาหลักสูตรให้มีความสอดคล้องกับเจตนารมณ์แห่งพระราชบัญญัติการศึกษา
แห่งชาติ พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพ่ิมเติม (ฉบับท่ี 2) พ.ศ. 2545 ที่มุ่งเน้นการกระจายอานาจทาง
การศึกษาให้ท้องถิ่นและสถานศึกษาได้มีบทบาทและมีส่วนร่วมในการพัฒนาหลักสูตร เพื่อให้
สอดคล้องกับสภาพ และความต้องการของทอ้ งถิ่น (สานักนายกรฐั มนตร,ี 2542)

จากการวิจัย และติดตามประเมินผลการใช้หลักสูตรในช่วงระยะ 6 ปีที่ผ่านมา (สานัก
วิชาการและมาตรฐานการศึกษา, 2546 ก., 2546 ข., 2548 ก., 2548 ข.; สานักงานเลขาธิการสภา
การศึกษา, 2547; สานกั ผตู้ รวจราชการและติดตามประเมินผล, 2548; สุวิมล ว่องวาณิช และ นงลักษณ์
วิรัชชัย, 2547; Nutravong, 2002; Kittisunthorn, 2003) พบว่า หลักสูตรการศึกษาข้ันพ้ืนฐาน
พุทธศักราช 2544 มีจุดดีหลายประการ เช่น ช่วยส่งเสริมการกระจายอานาจทางการศึกษาทาให้
ท้ องถ่ิน แ ล ะส ถ าน ศึ กษ ามีส่ วน ร่ ว มแล ะมีบ ท บ าท ส าคั ญ ใน การพั ฒ น าห ลั กสู ต ร ให้ ส อด คล้ องกั บ
ความต้องการของท้องถิ่น และมีแนวคิดและหลักการในการส่งเสริมการพัฒนาผู้เรียนแบบองค์รวม
อย่างชัดเจน อย่างไรก็ตาม ผลการศึกษาดังกล่าวยังได้สะท้อนให้เห็นถึงประเด็นท่ีเป็นปัญหาและ
ความไม่ชัดเจนของหลกั สูตรหลายประการท้ังในส่วนของเอกสารหลกั สูตร กระบวนการนาหลักสูตรสู่
การปฏิบัติ และผลผลิตที่เกิดจากการใช้หลักสูตร ได้แก่ ปัญหาความสับสนของผู้ปฏิบัติในระดับ
สถานศึกษาในการพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษา สถานศึกษาส่วนใหญ่กาหนดสาระและผลการเรียนรู้ท่ี
คาดหวังไว้มาก ทาให้เกิดปัญหาหลักสูตรแน่น การวัดและประเมินผลไม่สะท้อนมาตรฐาน ส่งผลต่อ
ปญั หาการจัดทาเอกสารหลักฐานทางการศึกษาและการเทียบโอนผลการเรียน รวมท้ังปัญหาคุณภาพ
ของผูเ้ รยี นในดา้ นความรู้ ทกั ษะ ความสามารถและคณุ ลกั ษณะท่ีพึงประสงค์อันยังไม่เปน็ ท่นี ่าพอใจ

262
นอกจากนั้นแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับท่ี 10 (พ.ศ. 2550 – 2554)
ได้ช้ีให้เห็นถึงความจาเป็นในการปรับเปล่ียนจุดเน้นในการพัฒนาคุณภาพคนในสังคมไทยให้
มีคุณธรรม และมีความรอบรู้อย่างเท่าทัน ให้มีความพร้อมท้ังด้านร่างกาย สติปัญญา อารมณ์ และ
ศีลธรรม สามารถก้าวทันการเปล่ยี นแปลงเพ่ือนาไปสู่สังคมฐานความร้ไู ด้อย่างมั่นคง แนวการพัฒนา
คนดังกล่าวมุ่งเตรียมเด็กและเยาวชนให้มีพ้ืนฐานจิตใจที่ดีงาม มีจิตสาธารณะ พร้อมทั้งมีสมรรถนะ
ทักษะและความรู้พื้นฐานท่ีจาเป็นในการดารงชีวิต อันจะส่งผลต่อการพัฒนาประเทศแบบย่ังยืน
(สภาพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ, 2549) ซึ่งแนวทางดังกล่าวสอดคล้องกับนโยบายของ
กระทรวงศึกษาธิการในการพัฒนาเยาวชนของชาติเข้าสู่โลกยุคศตวรรษที่ 21 โดยมุ่งส่งเสริมผู้เรียน
มีคุณธรรม รักความเปน็ ไทย ให้มที ักษะการคิดวเิ คราะห์ สร้างสรรค์ มที ักษะด้านเทคโนโลยี สามารถ
ทางานร่วมกับผู้อ่ืน และสามารถอยู่ร่วมกับผู้อ่ืนในสังคมโลกได้อย่างสันติ (กระทรวงศึกษาธิการ,
2551)
จากข้อค้นพบในการศึกษาวิจัยและติดตามผลการใช้หลักสูตรการศึกษาข้ันพื้ นฐาน
พุทธศักราช 2544 ที่ผ่านมา ประกอบกับข้อมูลจากแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับท่ี
10 เก่ียวกับแนวทางการพัฒนาคนในสังคมไทย และจุดเน้นของกระทรวงศึกษาธิการในการพัฒนา
เยาวชนสู่ศตวรรษท่ี 21 จึงเกิดการทบทวนหลักสูตรการศึกษาขั้นพ้ืนฐาน พุทธศักราช 2544
เพ่ือนาไปสู่การพัฒนาหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพ้ืนฐาน พุทธศักราช 2551 ท่ีมีความเหมาะสม
ชัดเจน ทั้งเป้าหมายของหลักสูตรในการพัฒนาคุณภาพผู้เรียน และกระบวนการนาหลักสูตรไปสู่
การปฏิบัติในระดับเขตพื้นที่การศึกษาและสถานศึกษา โดยได้มีการกาหนดวิสัยทัศน์ จุดหมาย
สมรรถนะสาคัญของผู้เรียน คุณลักษณะอันพึงประสงค์ มาตรฐานการเรียนรู้และตัวช้ีวัดที่ชัดเจน
เพื่อใช้เป็นทิศทางในการจัดทาหลักสูตร การเรียนการสอนในแต่ละระดับ นอกจากนั้นได้กาหนด
โครงสร้างเวลาเรียนขั้นต่าของแต่ละกลุ่มสาระการเรียนรู้ในแต่ละช้ันปีไว้ในหลักสูตรแกนกลาง และ
เปิดโอกาสให้สถานศึกษาเพ่ิมเติมเวลาเรียนได้ตามความพร้อมและจุดเน้น อีกท้ังได้ปรับกระบวนการ
วัดและประเมินผลผู้เรียน เกณฑ์การจบการศึกษาแต่ละระดับ และเอกสารแสดงหลักฐานทาง
การศึกษาให้มีความสอดคล้องกับมาตรฐานการเรียนรู้ และมีความชัดเจนต่อการนาไปปฏิบัติ
เอกสารหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพ้ืนฐาน พุทธศักราช 2551 นี้ จัดทาขึ้นสาหรับ
ท้องถิ่นและสถานศึกษาไดน้ าไปใช้เป็นกรอบและทิศทางในการจัดทาหลกั สูตรสถานศึกษา และจัดการ
เรียนการสอนเพ่ือพัฒนาเด็กและเยาวชนไทยทุกคนในระดับการศึกษาข้ันพ้ืนฐานให้มีคุณภาพ
ดา้ นความรู้ และทกั ษะท่ีจาเป็นสาหรับการดารงชีวิตในสังคมท่ีมกี ารเปลีย่ นแปลง และแสวงหาความรู้
เพอ่ื พฒั นาตนเองอยา่ งต่อเนอ่ื งตลอดชีวติ
มาตรฐานการเรียนรู้และตัวชี้วัดท่ีกาหนดไว้ในเอกสารนี้ ช่วยทาให้หน่วยงานท่ีเก่ียวข้อง
ในทุกระดับเห็นผลคาดหวังท่ีต้องการในการพัฒนาการเรียนรู้ของผู้เรียนท่ีชัดเจนตลอดแนว ซึ่งจะ
สามารถช่วยให้หน่วยงานที่เก่ียวข้องในระดับท้องถ่ินและสถานศึกษาร่วมกันพัฒนาหลักสูตรได้อย่าง
ม่ันใจ ทาให้การจัดทาหลักสูตรในระดับสถานศึกษามีคุณภาพและมีความเป็นเอกภาพย่ิงขึ้น อีกทั้ง
ยังช่วยให้เกิดความชัดเจนเร่ืองการวัดและประเมินผลการเรียนรู้ และช่วยแก้ปัญหาการเทียบโอน
ระหว่างสถานศึกษา ดังน้ันในการพัฒนาหลกั สูตรในทุกระดับตัง้ แต่ระดับชาติจนกระทั่งถึงสถานศึกษา
จะต้องสะท้อนคุณภาพตามมาตรฐานการเรียนรู้และตัวชี้วัดที่กาหนดไว้ในหลักสูตรแกนกลาง

263
การศึกษาขั้นพื้นฐาน รวมทั้งเป็นกรอบทิศทางในการจัดการศึกษาทุกรูปแบบ และครอบคลุมผู้เรียน
ทกุ กล่มุ เป้าหมายในระดับการศึกษาข้นั พื้นฐาน

การจัดหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐานจะประสบความสาเร็จตามเป้าหมายท่ีคาดหวังได้
ทุกฝ่ายท่ีเก่ียวข้องทั้งระดับชาติ ชุมชน ครอบครัว และบุคคลต้องร่วมรับผิดชอบ โดยร่วมกันทางาน
อย่างเป็นระบบ และต่อเน่ือง ในการวางแผน ดาเนินการ ส่งเสริมสนับสนุน ตรวจสอบ ตลอดจน
ปรับปรุงแก้ไข เพ่ือพฒั นาเยาวชนของชาติไปสคู่ ณุ ภาพตามมาตรฐานการเรียนรู้ท่ีกาหนดไว้

วสิ ยั ทศั น์

หลกั สูตรแกนกลางการศึกษาข้ันพื้นฐาน มุ่งพัฒนาผู้เรียนทุกคน ซึ่งเป็นกาลังของชาติให้เป็น
มนุษย์ท่ีมีความสมดุลท้ังด้านร่างกาย ความรู้ คุณธรรม มีจิตสานึกในความเป็นพลเมืองไทยและเป็น
พลโลก ยึดมั่นในการปกครองตามระบอบประชาธปิ ไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข มีความรู้และ
ทักษะพื้นฐาน รวมท้ัง เจตคติ ท่ีจาเป็นต่อการศึกษาต่อการประกอบอาชีพและการศึกษาตลอดชีวิต
โดยมุ่งเน้นผู้เรยี นเป็นสาคัญบนพ้ืนฐานความเช่ือว่า ทกุ คนสามารถเรียนรแู้ ละพัฒนาตนเองได้เต็มตาม
ศักยภาพ

หลักการ

หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขน้ั พ้ืนฐาน มหี ลักการทส่ี าคัญ ดงั น้ี
1. เป็นหลักสูตรการศึกษาเพ่ือความเป็นเอกภาพของชาติ มีจุดหมายและมาตรฐาน
การเรียนรู้ เป็นเป้าหมายสาหรับพัฒนาเด็กและเยาวชนให้มีความรู้ ทักษะ เจตคติ และคุณธรรม
บนพืน้ ฐานของความเปน็ ไทยควบคกู่ บั ความเปน็ สากล
2. เป็นหลักสูตรการศึกษาเพ่ือปวงชน ท่ีประชาชนทุกคนมีโอกาสได้รับการศึกษาอย่างเสมอ
ภาค และมีคณุ ภาพ
3. เป็นหลักสูตรการศึกษาที่สนองการกระจายอานาจ ให้สังคมมีส่วนร่วมในการจัด
การศกึ ษาใหส้ อดคล้องกบั สภาพและความตอ้ งการของทอ้ งถ่นิ
4. เป็นหลักสูตรการศึกษาที่มีโครงสร้างยืดหยุ่นทั้งด้านสาระการเรียนรู้ เวลาและการจัด
การเรยี นรู้
5. เปน็ หลกั สตู รการศึกษาทเ่ี น้นผเู้ รียนเป็นสาคัญ
6. เป็นหลักสูตรการศึกษาสาหรับการศึกษาในระบบ นอกระบบ และตามอัธยาศัย
ครอบคลุมทกุ กลุ่มเป้าหมาย สามารถเทียบโอนผลการเรยี นรู้ และประสบการณ์

จดุ หมาย

หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขน้ั พื้นฐาน มุ่งพัฒนาผู้เรียนให้เป็นคนดี มีปัญญา มีความสุข
มีศักยภาพในการศึกษาต่อ และประกอบอาชีพ จึงกาหนดเป็นจุดหมายเพื่อให้เกิดกับผู้เรียน เม่ือจบ
การศึกษาขัน้ พ้ืนฐาน ดงั นี้

264
1. มีคุณธรรม จริยธรรม และค่านิยมที่พึงประสงค์ เห็นคุณค่าของตนเอง มีวินัยและ
ปฏิบัติตนตามหลักธรรมของพระพุทธศาสนา หรือศาสนาที่ตนนับถือ ยึดหลักปรัชญาของเศรษฐกิจ
พอเพยี ง
2. มีความรู้ ความสามารถในการสื่อสาร การคิด การแก้ปัญหา การใช้เทคโนโลยี และ
มที ักษะชวี ติ
3. มีสขุ ภาพกายและสขุ ภาพจติ ท่ดี ี มีสุขนิสัย และรกั การออกกาลังกาย
4. มีความรักชาติ มีจิตสานึกในความเป็นพลเมืองไทยและพลโลก ยึดมั่นในวิถีชีวิตและ
การปกครองตามระบอบประชาธปิ ไตยอนั มพี ระมหากษัตริย์ทรงเปน็ ประมุข
5. มีจิตสานึกในการอนุรักษ์วัฒนธรรมและภูมิปัญญาไทย การอนุรักษ์และพัฒนา
สิ่งแวดล้อม มีจิตสาธารณะที่มุ่งทาประโยชน์และสร้างสิ่งท่ีดีงามในสังคม และอยู่ร่วมกันในสังคม
อย่างมีความสขุ

สมรรถนะสาคัญของผูเ้ รียน

หลักสูตรแกนกลางการศึกษาข้ันพ้ืนฐาน มุ่งเน้นพัฒนาผู้เรียนให้มีคุณภาพตามมาตรฐาน
การเรยี นรู้กาหนดน้ัน จะชว่ ยใหผ้ เู้ รยี นเกิดสมรรถนะสาคัญ 5 ประการ ดงั นี้

1. ความสามารถในการสื่อสาร เป็นความสามารถในการรับและส่งสาร มีวัฒนธรรมใน
การใช้ภาษาถ่ายทอดความคิด ความรู้ความเข้าใจ ความรู้สึก และทัศนะของตนเองเพ่ือแลกเปล่ียน
ขอ้ มูลข่าวสารและประสบการณ์อันจะเป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาตนเองและสังคม รวมท้ังการเจรจา
ต่อรองเพ่ือขจัดและลดปัญหาความขัดแย้งต่างๆ การเลือกรับหรือไม่รับข้อมูลข่าวสารด้วยหลักเหตุผล
และความถูกต้อง ตลอดจนการเลือกใช้วิธีการสื่อสาร ที่มีประสิทธิภาพโดยคานึงถึงผลกระทบท่ีมีต่อ
ตนเองและสังคม

2. ความสามารถในการคิด เป็นความสามารถในการคิดวิเคราะห์ การคิดสังเคราะห์
การคิด อย่างสร้างสรรค์ การคิดอย่างมีวิจารณญาณ และการคิดเป็นระบบ เพื่อนาไปสู่การสร้าง
องค์ความรู้หรือสารสนเทศเพ่ือการตดั สนิ ใจเกย่ี วกับตนเองและสังคมได้อยา่ งเหมาะสม

3. ความสามารถในการแก้ปญั หา เป็นความสามารถในการแก้ปัญหาและอปุ สรรคตา่ งๆ
ที่เผชิญได้อย่างถูกต้องเหมาะสมบนพื้นฐานของหลักเหตุผล คุณธรรมและข้อมูลสารสนเทศ เข้าใจ
ความสัมพันธ์และการเปล่ียนแปลงของเหตุการณ์ต่าง ๆ ในสังคม แสวงหาความรู้ ประยุกต์ความร้มู า
ใช้ในการป้องกันและแก้ไขปัญหา และมีการตัดสินใจที่มีประสิทธิภาพโดยคานึงถึงผลกระทบทีเ่ กิดขึ้น
ต่อตนเอง สงั คมและส่ิงแวดล้อม

4. ความสามารถในการใชท้ ักษะชวี ิต เปน็ ความสามารถในการนากระบวนการต่างๆ ไปใช้
ในการดาเนินชีวิตประจาวัน การเรียนรู้ด้วยตนเอง การเรียนรู้อย่างต่อเน่ือง การทางาน และการอยู่
ร่วมกันในสังคมด้วยการสร้างเสริมความสัมพันธ์อันดีระหว่างบุคคล การจัดการปัญหาและความขัดแย้ง
ต่างๆ อย่างเหมาะสม การปรับตัวให้ทันกับการเปล่ียนแปลงของสังคมและสภาพแวดล้อม และการ
ร้จู ักหลกี เลยี่ งพฤตกิ รรมไมพ่ ึงประสงคท์ ี่สง่ ผลกระทบต่อตนเองและผ้อู น่ื

265
5. ความสามารถในการใช้เทคโนโลยี เป็นความสามารถในการเลือก และใช้ เทคโนโลยี
ด้านต่าง ๆ และมีทักษะกระบวนการทางเทคโนโลยี เพื่อการพัฒนาตนเองและสังคม ในด้านการเรียนรู้
การสือ่ สาร การทางาน การแก้ปัญหาอย่างสร้างสรรค์ ถกู ตอ้ ง เหมาะสม และมคี ณุ ธรรม

คณุ ลกั ษณะอันพงึ ประสงค์

หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน มุ่งพัฒนาผู้เรียนให้มีคุณลักษณะอันพึงประสงค์
เพอ่ื ใหส้ ามารถอยรู่ ว่ มกบั ผู้อน่ื ในสงั คมได้อยา่ งมีความสขุ ในฐานะเป็นพลเมืองไทยและพลโลก ดังน้ี

1. รักชาติ ศาสน์ กษตั ริย์
2. ซ่อื สัตยส์ จุ รติ
3. มีวินยั
4. ใฝเ่ รียนรู้
5. อยู่อยา่ งพอเพยี ง
6. มุ่งม่นั ในการทางาน
7. รักความเปน็ ไทย
8. มจี ิตสาธารณะ

มาตรฐานการเรียนรู้

การพัฒนาผู้เรียนให้เกิดความสมดุล ต้องคานึงถึงหลักพัฒนาการทางสมองและพหุปัญญา
หลกั สตู รแกนกลางการศึกษาข้ันพ้นื ฐาน จงึ กาหนดใหผ้ ้เู รียนเรียนรู้ 8 กลุ่มสาระการเรยี นรู้ ดังนี้

1. ภาษาไทย
2. คณติ ศาสตร์
3. วทิ ยาศาสตร์
4. สงั คมศกึ ษา ศาสนา และวฒั นธรรม
5. สุขศึกษาและพลศึกษา
6. ศิลปะ
7. การงานอาชพี และเทคโนโลยี
8. ภาษาต่างประเทศ
ในแต่ละกลุ่มสาระการเรียนรู้ได้กาหนดมาตรฐานการเรียนรู้เป็นเป้าหมายสาคัญของ
การพัฒนาคุณภาพผู้เรียน มาตรฐานการเรียนรู้ระบุสิ่งที่ผู้เรียนพึงรู้ ปฏิบัติได้ มีคุณธรรมจริยธรรม
และค่านิยมท่ีพึงประสงค์เมื่อจบการศึกษาข้ันพื้นฐาน นอกจากน้ันมาตรฐานการเรียนรู้ยังเป็นกลไก
สาคัญในการขับเคล่ือนพัฒนาการศึกษาท้ังระบบ เพราะมาตรฐานการเรียนรู้จะสะท้อนให้ทราบว่า
ต้องการอะไร จะสอนอย่างไร และประเมินอย่างไร รวมท้ังเป็นเครื่องมือในการตรวจสอบเพ่ือ
การประกันคุณภาพการศึกษาโดยใช้ระบบการประเมินคุณภาพภายในและการประเมินคุณภาพ
ภายนอก ซึ่งรวมถึงการทดสอบระดับเขตพื้นท่ีการศึกษา และการทดสอบระดับชาติ ระบบ
การตรวจสอบเพ่ือประกันคณุ ภาพดงั กล่าวเปน็ สง่ิ สาคญั ทีช่ ว่ ยสะท้อนภาพการจัดการศกึ ษาวา่ สามารถ
พัฒนาผูเ้ รียนใหม้ ีคุณภาพตามท่มี าตรฐานการเรียนร้กู าหนดเพยี งใด

266

ตวั ช้วี ดั

ตัวช้ีวัดระบุส่ิงที่นักเรยี นพึงรู้และปฏิบัติได้ รวมท้ังคุณลักษณะของผู้เรียนในแต่ละระดับชั้น
ซึ่งสะท้อนถึงมาตรฐานการเรียนรู้ มีความเฉพาะเจาะจงและมีความเป็นรูปธรรม นาไปใช้ในการกาหนด
เนื้อหา จัดทาหน่วยการเรยี นรู้ จัดการเรียนการสอน และเป็นเกณฑ์สาคัญสาหรับการวัดประเมินผลเพ่ือ
ตรวจสอบคุณภาพผู้เรียนตวั ช้ีวัดช้ันปี เป็นเป้าหมายในการพัฒนาผ้เู รียนแต่ละช้ันปีในระดับการศึกษา
ภาคบังคบั (ประถมศึกษาปีท่ี 1 – มัธยมศกึ ษาปีที่ 3)

ตวั ช้ีวัดช่วงช้ัน เป็นเป้าหมายในการพัฒนาผเู้ รยี นในระดับมัธยมศกึ ษาตอนปลาย (มัธยมศึกษา
ปีท่ี 4- 6)

หลกั สูตรได้มีการกาหนดรหัสกากบั มาตรฐานการเรียนรู้และตวั ช้ีวัด เพ่ือความเขา้ ใจและให้
สือ่ สารตรงกนั ดงั นี้

ว 1.1 ป.1/1 กล่มุ สาระการเรยี นรวู้ ทิ ยาศาสตร์
ว สาระท่ี 1 มาตรฐานขอ้ ท่ี 1
1.1 ตัวชวี้ ัดชนั้ ประถมศึกษาปที ี่ 1 ขอ้ ที่ 1
ป.1/1 กล่มุ สาระการเรียนรภู้ าษาต่างประเทศ
ต 2.2 ม.4-5/2 สาระที่ 2 มาตรฐานข้อท่ี 2
ต ตวั ชีว้ ัดชน้ั มัธยมศกึ ษาตอนปลาย ข้อที่ 2
2.2
ม.4-5/2

สาระการเรยี นรู้

สาระการเรียนรู้ ประกอบด้วย องค์ความรู้ ทักษะหรือกระบวนการเรยี นรู้ และคณุ ลักษณะ
อันพึงประสงค์ ซึง่ กาหนดให้ผู้เรียนทุกคนในระดบั การศกึ ษาขนั้ พนื้ ฐานจาเปน็ ต้องเรียนรู้ โดยแบ่งเป็น
8 กลมุ่ สาระการเรียนรู้ ดงั นี้

267

ภาษาไทย : ความรู้ ทักษะ คณติ ศาสตร์ : การนาความรู้ วทิ ยาศาสตร์ : การนา
และวฒั นธรรมการใชภ้ าษา ทักษะและกระบวนการทาง ความรแู้ ละกระบวนการทาง
เพอื่ การส่อื สาร ความชนื่ ชม คณิตศาสตร์ไปใช้ใน การ วทิ ยาศาสตรไ์ ปใชใ้ น
การเห็นคณุ คา่ ภูมิปัญญาไทย แกป้ ญั หา การดาเนินชวี ิต และ การศกึ ษา ค้นควา้ หาความรู้
และภูมิใจในภาษาประจาชาติ ศกึ ษาตอ่ การมเี หตุมผี ลมีเจตคติ และแก้ปัญหาอย่างเปน็ ระบบ
ภาษาตา่ งประเทศ : ที่ดีต่อคณติ ศาสตร์ พัฒนาการ การคดิ อย่างเป็นเหตุเป็นผล
ความร้ทู ักษะ เจตคติ และ คดิ อย่างเปน็ ระบบและ คิดวเิ คราะห์ คิดสร้างสรรค์
วฒั นธรรม การใช้ สร้างสรรค์ และจิตวิทยาศาสตร์
ภาษาต่างประเทศในการ
ส่ือสาร การแสวงหาความรู้ องค์ความรู้ ทักษะสาคัญ สังคมศึกษา ศาสนาและ
และการประกอบอาชพี และคุณลักษณะใน วัฒนธรรม : การอยู่รว่ มกันใน
สงั คมไทยและสังคมโลกอย่าง
หลกั สตู รแกนกลางการศึกษา สนั ติสุข การเป็นพลเมืองดี
ข้ันพื้นฐาน ศรัทธาในหลกั ธรรมของ
ศาสนา การเหน็ คุณคา่ ของ
ทรัพยากรและส่งิ แวดล้อม
ความรักชาติ และภมู ิใจใน
ความเป็นไทย

การงานอาชีพและ ศิลปะ : ความร้แู ละทกั ษะ สขุ ศึกษาและพลศึกษา : ความรู้
เทคโนโลยี : ความรู้ ทักษะ ในการคดิ ริเร่ิม ทกั ษะและเจตคติในการสร้าง
และเจตคติในการทางาน จนิ ตนาการ สร้างสรรค์ เสรมิ สุขภาพพลานามยั ของตนเอง
การจัดการการดารงชีวติ งานศลิ ปะ สุนทรยี ภาพ และผู้อื่น การป้องกนั และปฏบิ ตั ิ
การประกอบอาชพี และ และการเหน็ คณุ ค่าทาง ต่อส่งิ ต่างๆ ที่มีผลตอ่ สุขภาพอย่าง
การใชเ้ ทคโนโลยี ศิลปะ ถกู วธิ แี ละทักษะในการดาเนนิ ชีวิต

268

ความสัมพนั ธ์ของการพฒั นาคุณภาพผู้เรียนตามหลกั สูตรแกนกลางการศึกษาข้นั พืน้ ฐาน

วสิ ัยทศั น์

หลักสตู รแกนกลางการศกึ ษาขัน้ พ้ืนฐาน มุ่งพฒั นาผู้เรยี นทกุ คน ซงึ่ เป็นกาลงั ของชาติใหเ้ ป็นมนุษย์ทม่ี ีความสมดลุ
ท้ังด้านร่างกาย ความรู้ คณุ ธรรม มจี ติ สานึกในความเป็นพลเมืองไทยและเป็นพลโลก ยดึ มัน่ ในการปกครองตามระบอบ
ประชาธิปไตยอันมีพระมหากษตั ริย์ทรงเป็นประมุข มีความรูแ้ ละทักษะพน้ื ฐาน รวมทั้ง เจตคติ ท่ีจาเป็นตอ่ การศึกษาตอ่
การประกอบอาชพี และการศึกษาตลอดชวี ิต โดยมุง่ เนน้ ผูเ้ รยี นเปน็ สาคญั บนพนื้ ฐานความเชือ่ ว่า ทกุ คนสามารถเรยี นรู้
และพัฒนาตนเองได้เตม็ ตามศกั ยภาพ

จุดหมาย

1. มคี ุณธรรม จรยิ ธรรม และคา่ นยิ มทีพ่ งึ ประสงค์ เห็นคณุ คา่ ของตนเอง มีวินยั และปฏิบตั ติ นตาม
หลกั ธรรมของพระพทุ ธศาสนา หรอื ศาสนาทตี่ นนบั ถือ ยดึ หลกั ปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง

2. มีความรูอ้ นั เปน็ สากลและมีความสามารถในการสอ่ื สาร การคิด การแกป้ ัญหา การใช้เทคโนโลยีและ
มีทักษะชวี ิต

3. มสี ุขภาพกายและสุขภาพจติ ทดี่ ี มสี ุขนิสัย และรกั การออกกาลังกาย
4. มีความรกั ชาติ มจี ติ สานึกในความเป็นพลเมอื งไทยและพลโลก ยดึ มน่ั ในวิถชี ีวิตและการปกครอง
ในระบอบประชาธิปไตยอนั มพี ระมหากษตั ริยท์ รงเปน็ ประมุข
5. มีจติ สานึกในการอนรุ กั ษ์วัฒนธรรมและภูมิปญั ญาไทย การอนรุ กั ษ์และพัฒนาสง่ิ แวดลอ้ มมี
จิตสาธารณะทม่ี งุ่ ทาประโยชน์และสรา้ งสงิ่ ที่ดีงามในสงั คม และอย่รู ่วมกนั ในสงั คมอยา่ งมคี วามสุข

สมรรถนะสาคญั ของผู้เรียน คณุ ลักษณะอนั พงึ ประสงค์
1. ความสามารถในการสอ่ื สาร
2. ความสามารถในการคดิ 1. รักชาติ ศาสน์ กษตั ริย์
3. ความสามารถในการแก้ปญั หา 2. ซือ่ สตั ย์สุจรติ
4. ความสามารถในการใช้ทกั ษะชีวติ 3. มวี นิ ัย
5. ความสามารถในการใช้เทคโนโลยี 4. ใฝ่เรียนรู้
5. อยู่อยา่ งพอเพยี ง 6. มุง่ มั่นในการทางาน
7. รักความเปน็ ไทย 8. มีจิตสาธารณะ

มาตรฐานการเรียนร้แู ละตัวชวี้ ัด 8 กล่มุ สาระการเรียนรู้ กจิ กรรมพฒั นาผเู้ รยี น
1. ภาษาไทย 2. คณติ ศาสตร์ 3. วทิ ยาศาสตร์
4. สงั คมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม 5. สขุ ศึกษาและพลศกึ ษา 1. กจิ กรรมแนะแนว
6. ศิลปะ 7. การงานอาชพี และเทคโนโลยี 8. ภาษาตา่ งประเทศ 2.กิจกรรมนักเรียน
3. กจิ กรรมเพ่อื สงั คมและ
สาธารณประโยชน์

คณุ ภาพของผูเ้ รียนระดับการศกึ ษาขัน้ พ้ืนฐาน

269

สาระและมาตรฐานการเรียนรู้

หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐานกาหนดมาตรฐานการเรียนรู้ใน 8 กลุ่มสาระการเรียนรู้
จานวน 67 มาตรฐาน ดงั น้ี

ภาษาไทย
สาระที่ 1 การอ่าน
มาตรฐาน ท 1.1 ใช้กระบวนการอ่านสร้างความรู้และความคิดเพ่ือนาไปใช้ตัดสินใจ
แกป้ ัญหาในการดาเนนิ ชวี ติ และมีนสิ ยั รักการอา่ น
สาระท่ี 2 การเขยี น
มาตรฐาน ท 2.1 ใช้กระบวนการเขียน เขียนส่ือสาร เขียนเรียงความ ย่อความ และ
เขียนเรื่องราวในรูปแบบต่างๆ เขียนรายงานข้อมูลสารสนเทศและรายงานการศึกษาค้นคว้าอย่างมี
ประสิทธภิ าพ
สาระที่ 3 การฟัง การดู และการพดู
มาตรฐาน ท 3.1 สามารถเลือกฟังและดูอย่างมีวิจารณญาณ และพูดแสดงความรู้ ความคิด
ความรสู้ ึกในโอกาสตา่ งๆ อย่างมวี ิจารณญาณ และสรา้ งสรรค์
สาระที่ 4 หลกั การใชภ้ าษาไทย
มาตรฐาน ท 4.1 เขา้ ใจธรรมชาตขิ องภาษาและหลักภาษาไทย การเปลี่ยนแปลงของภาษา
และพลงั ของภาษา ภูมปิ ัญญาทางภาษา และรกั ษา ภาษาไทยไวเ้ ป็นสมบตั ขิ องชาติ
สาระท่ี 5 วรรณคดีและวรรณกรรม
มาตรฐาน ท 5.1 เข้าใจและแสดงความคิดเห็น วิจารณ์วรรณคดี และวรรณกรรมไทยอย่าง
เหน็ คุณคา่ และนามาประยกุ ตใ์ ช้ในชีวิตจริง
คณิตศาสตร์
สาระท่ี 1 จานวนและการดาเนินการ
มาตรฐาน ค 1.1 เขา้ ใจถงึ ความหลากหลายของการแสดงจานวนและการใช้จานวนในชีวิตจริง
มาตรฐาน ค 1.2 เข้าใจถึงผลที่เกิดข้ึนจากการดาเนินการของจานวนและความสัมพันธ์
ระหว่างการดาเนนิ การต่างๆ และใชก้ ารดาเนนิ การในการแกป้ ัญหา
มาตรฐาน ค 1.3 ใชก้ ารประมาณคา่ ในการคานวณและแก้ปัญหา
มาตรฐาน ค 1.4 เขา้ ใจระบบจานวนและนาสมบัตเิ กย่ี วกับจานวนไปใช้
สาระที่ 2 การวัด
มาตรฐาน ค 2.1 เข้าใจพืน้ ฐานเกี่ยวกับการวดั วดั และคาดคะเนขนาดของสง่ิ ที่ต้องการวัด
มาตรฐาน ค 2.2 แก้ปญั หาเกีย่ วกับการวัด
สาระท่ี 3 เรขาคณิต
มาตรฐาน ค 3.1 อธิบายและวิเคราะห์รูปเรขาคณิตสองมิตแิ ละสามมิติ
มาตรฐาน ค 3.2 ใช้การนึกภาพ (Visualization) ใช้เหตุผลเก่ียวกับปริภูมิ (Spatial
Reasoning) และใชแ้ บบจาลองทางเรขาคณิต (Geometric Model) ในการแกป้ ัญหา
สาระที่ 4 พชี คณิต
มาตรฐาน ค 4.1 เข้าใจและวิเคราะห์แบบรปู (Pattern) ความสมั พนั ธ์ และฟงั ก์ชัน

270
มาตรฐาน ค 4.2 ใช้นิพจน์ สมการ อสมการ กราฟ และตัวแบบเชิงคณ ิตศาสตร์
(Mathematical Model) อืน่ ๆ แทนสถานการณต์ ่างๆ ตลอดจนแปลความหมายและนาไปใช้แก้ปัญหา
สาระที่ 5 การวิเคราะห์ข้อมูลและความน่าจะเป็น
มาตรฐาน ค 5.1 เขา้ ใจและใชว้ ิธกี ารทางสถิติในการวิเคราะหข์ ้อมูล
มาตรฐาน ค 5.2 ใช้วิธีการทางสถิติและความรู้เกี่ยวกับความน่าจะเป็นในการคาดการณ์
ได้อยา่ งสมเหตสุ มผล
มาตรฐาน ค 5.3 ใช้ความรู้เก่ียวกับสถิติและความน่าจะเป็นช่วยในการตัดสินใจและ
แกป้ ญั หา
สาระท่ี 6 ทกั ษะและกระบวนการทางคณิตศาสตร์
มาตรฐาน ค 6.1 มีความสามารถในการแก้ปัญหา การให้เหตุผล การสื่อสาร การส่ือ
ความหมายทางคณิตศาสตร์ และการนาเสนอ การเชื่อมโยงความรู้ต่างๆ ทางคณิตศาสตร์และเช่ือมโยง
คณิตศาสตรก์ บั ศาสตร์อ่นื ๆ และมีความคดิ ริเรมิ่ สรา้ งสรรค์
วิทยาศาสตร์
สาระท่ี 1 สิ่งมีชวี ิตกับกระบวนการดารงชีวติ
มาตรฐาน ว 1.1 เข้าใจหน่วยพื้นฐานของส่งิ มีชวี ิต ความสัมพันธ์ของโครงสร้าง และหน้าที่
ของระบบต่างๆ ของสิ่งมีชีวิตท่ีทางานสัมพันธ์กัน มีกระบวนการสืบเสาะหาความรู้สื่อสารส่ิงที่เรียนรู้
และนาความรูไ้ ปใช้ในการดารงชีวติ ของตนเองและดูแลสิง่ มีชวี ติ
มาตรฐาน ว 1.2 เข้าใจกระบวนการและความสาคัญของการถ่ายทอดลักษณะทาง
พันธุกรรมวิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิต ความหลากหลายทางชีวภาพ การใช้เทคโนโลยีชีวภาพที่มี
ผลกระทบต่อมนุษย์และสิ่งแวดล้อม มีกระบวนการสืบเสาะหาความรู้และจิตวิทยาศาสตร์ ส่ือสาร
สิง่ ทเี่ รียนรู้ และนาความรู้ไปใชป้ ระโยชน์
สาระท่ี 2 ชวี ิตกับสิง่ แวดล้อม
มาตรฐาน ว 2.1 เข้าใจสิ่งแวดล้อมในท้องถิ่น ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งแวดล้อมกับ
ส่ิงมีชีวิตความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตต่างๆ ในระบบนิเวศ มีกระบวนการสืบเสาะหาความรู้และ
จิตวทิ ยาศาสตรส์ อื่ สารส่งิ ท่ีเรยี นรู้และนาความร้ไู ปใช้ประโยชน์
มาตรฐาน ว 2.2 เข้าใจความสาคัญของทรัพยากรธรรมชาติ การใช้ทรัพยากรธรรมชาติใน
ระดับท้องถน่ิ ประเทศ และโลกนาความรู้ไปใช้ในในการจัดการทรพั ยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อมใน
ท้องถ่นิ อย่างยงั่ ยืน
สาระท่ี 3 สารและสมบัติของสาร
มาตรฐาน ว 3.1 เข้าใจสมบัติของสาร ความสัมพันธ์ระหว่างสมบัติของสารกับโครงสร้าง
และแรงยึดเหน่ียวระหว่างอนุภาค มีกระบวนการสืบเสาะ หาความรู้และจิตวิทยาศาสตร์สื่อสารสิ่งที่
เรียนรูน้ าความรู้ไปใช้ประโยชน์
มาตรฐาน ว 3.2 เข้าใจหลักการและธรรมชาติของการเปลี่ยนแปลงสถานะของสาร
การเกิดสารละลาย การเกิดปฏิกิริยา มีกระบวนการสืบเสาะ หาความรู้และจิตวิทยาศาสตร์ สื่อสารสิ่งท่ี
เรียนรู้ และนาความรไู้ ปใช้ประโยชน์

271
สาระท่ี 4 แรงและการเคลื่อนที่
มาตรฐาน ว 4.1 เข้าใจธรรมชาติของแรงแม่เหล็กไฟฟ้า แรงโน้มถ่วง และแรงนิวเคลียร์
มีกระบวนการสืบเสาะหาความรู้ ส่ือสารส่ิงท่ีเรียนรู้และนาความรู้ไปใช้ประโยชน์อย่างถูกต้องและ
มีคุณธรรม
มาตรฐาน ว 4.2 เข้าใจลักษณะการเคลื่อนท่ีแบบต่างๆ ของวัตถุในธรรมชาติมีกระบวนการ
สืบเสาะหาความรู้และจติ วิทยาศาสตร์ สื่อสารส่ิงทเี่ รียนรแู้ ละนาความรู้ไปใช้ประโยชน์
สาระที่ 5 พลังงาน
มาตรฐาน ว 5.1 เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างพลังงานกับการดารงชีวิต การเปลี่ยนรูป
พลังงาน ปฏิสัมพันธ์ระหว่างสารและพลังงาน ผลของการใช้พลังงานต่อชีวิตและสิ่งแวดล้อมมี
กระบวน การสืบเสาะหาความรู้ ส่อื สารสิง่ ท่เี รียนรแู้ ละ นาความรู้ไปใช้ประโยชน์
สาระที่ 6 กระบวนการเปลี่ยนแปลงของโลก
มาตรฐาน ว 6.1 เข้าใจกระบวนการต่างๆ ที่เกิดข้ึนบนผิวโลกและภายในโลก ความสัมพันธ์
ของกระบวนการต่างๆ ที่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ ภูมิประเทศ และสัณฐานของโลก
มกี ระบวนการสืบเสาะหาความรู้และจิตวิทยาศาสตร์ ส่อื สารสิง่ ที่เรียนรแู้ ละนาความรู้ไปใช้ประโยชน์
สาระที่ 7 ดาราศาสตร์และอวกาศ
มาตรฐาน ว 7.1 เข้าใจวิวัฒนาการของระบบสุริยะ กาแล็กซีและเอกภพการปฏิสัมพันธ์
ภายในระบบสุริยะและผลต่อส่ิงมีชีวิตบนโลก มีกระบวนการสืบเสาะ หาความรู้และจิตวิทยาศาสตร์
การส่อื สารส่ิงทีเ่ รยี นรแู้ ละนาความรูไ้ ปใช้ประโยชน์
มาตรฐาน ว 7.2 เข้าใจความสาคัญของเทคโนโลยีอวกาศที่นามาใช้ในการสารวจอวกาศ
และทรัพยากรธรรมชาติ ด้านการเกษตรและการส่ือสาร มีกระบวนการสืบเสาะหาความรู้และ
จิตวิทยาศาสตร์ สื่อสารส่ิงท่ีเรียนรู้และนาความรู้ไปใช้ประโยชน์อย่างมีคุณธรรมต่อชีวิตและ
ส่งิ แวดลอ้ ม
สาระที่ 8 ธรรมชาติของวทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี
มาตรฐาน ว 8.1 ใช้กระบวนการทางวิทยาศาสตร์และจิตวิทยาศาสตร์ในการสืบเสาะหา
ความรู้ การแก้ปัญหา รู้ว่าปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่เกิดข้ึนส่วนใหญ่มีรูปแบบท่ีแน่นอน สามารถ
อธิบายและตรวจสอบได้ ภายใต้ข้อมูลและเครื่องมือที่มีอยู่ในช่วงเวลานั้นๆ เข้าใจว่า วิทยาศาสตร์
เทคโนโลยี สงั คม และสง่ิ แวดลอ้ มมคี วามเก่ียวข้องสมั พันธ์กัน
สงั คมศกึ ษา ศาสนาและวฒั นธรรม
สาระที่ 1 ศาสนา ศีลธรรม จริยธรรม
มาตรฐาน ส 1.1 รู้และเข้าใจประวัติ ความสาคัญ ศาสดา หลักธรรมของพระพุทธศาสนา
หรือศาสนาที่ตนนับถือและศาสนาอื่น มีศรัทธาที่ถูกต้อง ยึดมั่น และปฏิบัติตามหลักธรรม เพ่ืออยู่
รว่ มกันอยา่ งสันตสิ ุข
มาตรฐาน ส 1.2 เข้าใจ ตระหนักและปฏิบัติตนเป็นศาสนิกชนที่ดี และธารงรักษา
พระพทุ ธศาสนาหรอื ศาสนาทตี่ นนับถือ

272
สาระท่ี 2 หน้าท่ีพลเมือง วัฒนธรรม และการดาเนินชวี ติ ในสงั คม
มาตรฐาน ส 2.1เข้าใจและปฏิบัติตนตามหน้าท่ีของการเป็นพลเมืองดี มีค่านิยมท่ีดีงาม
และธารงรักษาประเพณีและวัฒนธรรมไทย ดารงชีวิตอยู่ร่วมกันในสังคมไทย และสังคมโลกอย่าง
สันตสิ ขุ
มาตรฐาน ส 2.2เข้าใจระบบการเมืองการปกครองในสังคมปัจจุบัน ยึดม่ัน ศรัทธา และ
ธารงรกั ษาไว้ซึง่ การปกครองระบอบประชาธิปไตยอนั มพี ระมหากษตั รยิ ท์ รงเปน็ ประมุข
สาระท่ี 3 เศรษฐศาสตร์
มาตรฐาน ส 3.1 เข้าใจและสามารถบริหารจัดการทรัพยากรในการผลิตและการบริโภค
การใช้ทรัพยากรท่ีมีอยู่จากัดได้อย่างมีประสิทธิภาพและคุ้มค่า รวมท้ังเข้าใจหลักการของเศรษฐกิจ
พอเพียง เพือ่ การดารงชีวิตอย่างมดี ุลยภาพ
มาตรฐาน ส 3.2 เข้าใจระบบ และสถาบันทางเศรษฐกิจต่างๆ ความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจ
และความจาเปน็ ของการรว่ มมอื กันทางเศรษฐกจิ ในสังคมโลก
สาระท่ี 4 ประวัติศาสตร์
มาตรฐาน ส 4.1 เข้าใจความหมาย ความสาคัญของเวลาและยุคสมัยทางประวัติศาสตร์
สามารถใชว้ ิธกี ารทาง ประวัติศาสตรม์ าวเิ คราะหเ์ หตุการณ์ต่างๆ อย่างเปน็ ระบบ
มาตรฐาน ส 4.2 เข้าใจพัฒนาการของมนุษยชาติจากอดีตจนถึงปัจจุบัน ในด้าน
ความสัมพันธ์และการเปล่ียนแปลงของเหตุการณ์อย่างต่อเนื่อง ตระหนักถึงความสาคัญและสามารถ
วเิ คราะห์ผลกระทบทเ่ี กดิ ขน้ึ
มาตรฐาน ส 4.3 เข้าใจความเป็นมาของชาติไทย วัฒนธรรม ภูมิปัญญาไทย มีความรัก
ความภูมใิ จและธารงความเป็นไทย
สาระที่ 5 ภูมศิ าสตร์
มาตรฐาน ส 5.1 เข้าใจลักษณะของโลกทางกายภาพ และความสัมพันธ์ของสรรพส่ิงซ่ึงมี
ผล ตอ่ กันและกันในระบบของธรรมชาติ ใช้แผนท่ีและเคร่อื งมือทางภูมิศาสตร์ ในการค้นหาวิเคราะห์
สรปุ และใชข้ อ้ มูลภมู สิ ารสนเทศอยา่ งมปี ระสิทธภิ าพ
มาตรฐาน ส 5.2 เข้าใจปฏิสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสภาพแวดล้อมทางกายภาพที่
ก่อให้เกิดการสร้างสรรค์วัฒนธรรม มีจิตสานึก และมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ ทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม
เพื่อการพฒั นาท่ียัง่ ยนื
สขุ ศึกษาและพลศกึ ษา
สาระท่ี 1 การเจริญเติบโตและพฒั นาการของมนษุ ย์
มาตรฐาน พ 1.1 เข้าใจธรรมชาติของการเจรญิ เติบโตและพฒั นาการของมนุษย์
สาระท่ี 2 ชวี ติ และครอบครวั
มาตรฐาน พ 2.1 เข้าใจและเห็นคุณค่าตนเอง ครอบครัว เพศศึกษา และมีทักษะในการ
ดาเนนิ ชวี ติ
สาระท่ี 3 การเคลือ่ นไหว การออกกาลงั กาย การเล่นเกม กฬี าไทย และกฬี าสากล
มาตรฐาน พ 3.1 เข้าใจ มที ักษะในการเคล่อื นไหว กจิ กรรมทางกาย การเลน่ เกม และกีฬา

273
มาตรฐาน พ 3.2 รักการออกกาลังกาย การเล่นเกม และการเล่นกีฬา ปฏิบัติเป็นประจา
อยา่ งสม่าเสมอ มีวินัย เคารพสทิ ธิ กฎ กติกา มีน้าใจนกั กีฬา มีจิตวิญญาณในการแข่งขัน และชื่นชม
ในสุนทรยี ภาพของการกฬี า
สาระท่ี 4 การสรา้ งเสรมิ สุขภาพ สมรรถภาพและการป้องกันโรค
มาตรฐาน พ 4.1 เห็นคุณค่าและมีทักษะในการสร้างเสริมสุขภาพ การดารงสุขภาพ
การปอ้ งกนั โรคและการสรา้ งเสริมสมรรถภาพเพื่อสุขภาพ
สาระท่ี 5 ความปลอดภยั ในชวี ติ
มาตรฐาน พ 5.1 ป้องกันและหลีกเล่ียงปัจจัยเส่ียง พฤติกรรมเสี่ยงต่อสุขภาพ อุบัติเหตุ
การใช้ยาสารเสพตดิ และความรุนแรง
ศิลปะ
สาระท่ี 1 ทัศนศิลป์
มาตรฐาน ศ 1.1 สร้างสรรค์งานทัศนศิลป์ตามจินตนาการ และความคิดสร้างสรรค์ วิเคราะห์
วิพากษ์ วิจารณ์คุณค่างานทัศนศิลป์ ถ่ายทอดความรู้สึก ความคิดต่องานศิลปะอย่างอิสระ ช่ืนชม
และประยุกตใ์ ชใ้ นชวี ติ ประจาวนั
มาตรฐาน ศ 1.2 เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างทัศนศิลป์ ประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรม
เห็นคณุ ค่างานทศั นศลิ ป์ทเี่ ปน็ มรดกทางวฒั นธรรม ภมู ปิ ญั ญาท้องถ่นิ ภูมิปัญญาไทยและสากล
สาระที่ 2 ดนตรี
มาตรฐาน ศ 2.1 เข้าใจและแสดงออกทางดนตรีอย่างสร้างสรรค์ วิเคราะห์ วิพากษ์วิจารณ์
คณุ ค่าดนตรี ถ่ายทอดความร้สู ึก ความคิดต่อดนตรีอย่างอิสระ ชืน่ ชม และประยุกต์ใช้ในชวี ิตประจาวัน
มาตรฐาน ศ 2.2 เข้าใจความสัมพันธ์ระหวา่ งดนตรี ประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรม เห็นคุณค่า
ของดนตรีท่ีเป็นมรดกทางวฒั นธรรม ภูมิปญั ญาทอ้ งถ่นิ ภูมิปญั ญาไทยและสากล
สาระที่ 3 นาฏศิลป์
มาตรฐาน ศ 3.1 เข้าใจ และแสดงออกทางนาฏศิลป์อย่างสร้างสรรค์ วิเคราะห์ วิพากษ์
วจิ ารณ์คณุ คา่ นาฏศิลป์ ถา่ ยทอดความรู้สึก ความคดิ อยา่ งอิสระ ชนื่ ชม และประยุกต์ใช้ในชีวติ ประจาวนั
มาตรฐาน ศ 3.2 เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างนาฏศิลป์ ประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม
เห็นคุณค่า ของนาฏศลิ ปท์ ี่เป็นมรดกทางวัฒนธรรม ภมู ิปญั ญาทอ้ งถนิ่ ภูมิปญั ญาไทยและสากล
การงานอาชพี และเทคโนโลยี
สาระที่ 1 การดารงชีวติ และครอบครวั
มาตรฐาน ง 1.1 เข้าใจการทางาน มีความคิดสร้างสรรค์ มีทักษะกระบวนการทางาน ทักษะ
การจัดการ ทักษะกระบวนการแก้ปัญหา ทักษะการทางานร่วมกัน และทักษะการแสวงหาความรู้
มีคุณธรรม และลักษณะนิสัยในการทางาน มีจิตสานึกในการใช้พลังงาน ทรัพยากร และส่ิงแวดล้อม
เพ่ือการดารงชีวติ และครอบครัว

274
สาระที่ 2 การออกแบบและเทคโนโลยี
มาตรฐาน ง 2.1 เข้าใจเทคโนโลยีและกระบวนการเทคโนโลยี ออกแบบและสร้างส่ิงของ
เคร่อื งใช้หรือวิธีการ ตามกระบวนการเทคโนโลยอี ย่างมีความคดิ สร้างสรรค์ เลือกใช้เทคโนโลยีในทาง
สร้างสรรคต์ อ่ ชวี ิต สงั คม สง่ิ แวดลอ้ ม และมี สว่ นร่วมในการจัดการเทคโนโลยีทยี่ ่ังยืน
สาระท่ี 3 เทคโนโลยีสารสนเทศและการสือ่ สาร
มาตรฐาน ง 3.1 เข้าใจ เห็นคุณค่า และใช้กระบวนการเทคโนโลยีสารสนเทศในการสืบค้น
ข้อมูลการเรียนรู้ การสื่อสาร การแก้ปัญหาการทางาน และอาชีพอย่างมีประสิทธิภาพประสิทธิผล และมี
คุณธรรม
สาระที่ 4 การอาชพี
มาตรฐาน ง 4.1 เข้าใจ มีทักษะที่จาเป็น มีประสบการณ์ เห็นแนวทางในงานอาชีพใช้
เทคโนโลยเี พ่อื พฒั นาอาชพี มีคณุ ธรรม และมเี จตคติท่ีดตี ่ออาชีพ
ภาษาต่างประเทศ
สาระท่ี 1 ภาษาเพ่ือการส่ือสาร
มาตรฐาน ต 1.1 เข้าใจและตีความเรื่องท่ีฟังและอ่านจากส่ือประเภทต่างๆ และแสดง
ความคดิ เห็นอย่างมีเหตผุ ล
มาตรฐาน ต 1.2 มีทักษะการส่ือสารทางภาษาในการแลกเปล่ียนข้อมูลข่าวสาร แสดง
ความร้สู ึกและความคดิ เหน็ อยา่ งมีประสิทธภิ าพ
มาตรฐาน ต 1.3 นาเสนอข้อมูลข่าวสาร ความคิดรวบยอด และความคิดเห็นในเรื่อง
ต่างๆ โดยการพูดและการเขยี น
สาระท่ี 2 ภาษาและวัฒนธรรม
มาตรฐาน ต 2.1 เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างภาษากับวัฒนธรรมของเจ้าของภาษา และ
นาไปใชไ้ ด้อย่างเหมาะสมกับกาลเทศะ
มาตรฐาน ต 2.2 เข้าใจความเหมือนและความแตกต่างระหว่างภาษาและวัฒนธรรมของ
เจา้ ของภาษากับภาษาและวัฒนธรรมไทย และนามาใชอ้ ยา่ งถกู ต้องและเหมาะสม
สาระที่ 3 ภาษากับความสมั พันธ์กับกลมุ่ สาระการเรยี นรู้อน่ื
มาตรฐาน ต 3.1 ใช้ภาษาต่างประเทศในการเช่ือมโยงความรู้กับกลุ่มสาระการเรียนรู้อื่น และ
เปน็ พื้นฐานในการ พฒั นา แสวงหาความรู้ และเปิดโลกทัศน์ของตน
สาระที่ 4 ภาษากบั ความสัมพนั ธก์ บั ชมุ ชนและโลก
มาตรฐาน ต 4.1 ใช้ภาษาต่างประเทศในสถานการณ์ต่างๆ ท้ังในสถานศึกษา ชุมชน และ
สังคม
มาตรฐาน ต 4.2 ใช้ภาษาต่างประเทศเป็นเคร่ืองมือพื้นฐานในการศึกษาต่อการประกอบ
อาชพี และการแลกเปลี่ยนเรียนรู้กบั สังคมโลก

275

กิจกรรมพัฒนาผ้เู รียน

กจิ กรรมพฒั นาผู้เรยี น มุ่งให้ผเู้ รยี นได้พัฒนาตนเองตามศักยภาพ พัฒนาอย่างรอบด้านเพื่อ
ความเป็นมนุษย์ท่ีสมบูรณ์ ทั้งร่างกาย สติปัญญา อารมณ์ และสังคม เสริมสร้างให้เป็นผู้มีศีลธรรม
จริยธรรม มีระเบียบวินัย ปลูกฝังและสร้างจิตสานึกของการทาประโยชน์เพื่อสังคม สามารถจัด
การตนเองได้ และอยู่รว่ มกับผอู้ ื่นอย่างมคี วามสขุ กิจกรรมพฒั นาผ้เู รยี น แบ่งเปน็ 3 ลกั ษณะ ดังน้ี

1. กจิ กรรมแนะแนว
เป็นกิจกรรมท่ีส่งเสริมและพัฒนาผู้เรียนให้รู้จักตนเอง รู้รักษ์ส่ิงแวดล้อม สามารถคิด

ตัดสินใจ คิดแก้ปัญหา กาหนดเป้าหมาย วางแผนชีวิตท้ังด้านการเรียน และอาชีพ สามารถปรับตน
ไดอ้ ย่างเหมาะสม นอกจากนี้ยังชว่ ยใหค้ รูรจู้ กั และเข้าใจนักเรยี น ท้งั ยงั เป็นกิจกรรมทีช่ ่วยเหลือและให้
คาปรึกษาแก่ผู้ปกครองในการมสี ่วนรว่ มพฒั นาผ้เู รียน

2. กิจกรรมนักเรยี น
เป็นกิจกรรมท่ีมุ่งพัฒนาความมีระเบียบวินัย ความเป็นผู้นาผู้ตามที่ดี ความรับผิดชอบ

การทางานร่วมกัน การรู้จักแก้ปัญหา การตัดสินใจที่เหมาะสม ความมีเหตุผล การช่วยเหลือแบ่งปันกัน
เอ้อื อาทร และสมานฉันท์ โดยจัดให้สอดคลอ้ งกับความสามารถ ความถนัด และความสนใจของผ้เู รียน
ให้ได้ปฏิบตั ิด้วยตนเองในทุกขั้นตอน ได้แก่ การศึกษาวิเคราะห์วางแผน ปฏิบัติตามแผน ประเมินและ
ปรับปรุงการทางาน เน้นการทางานร่วมกันเป็นกลุ่ม ตามความเหมาะสมและสอดคล้องกับวุฒิภาวะ
ของผเู้ รียน บรบิ ทของสถานศึกษาและท้องถน่ิ กิจกรรมนักเรยี นประกอบดว้ ย

2.1 กิจกรรมลกู เสือ เนตรนารี ยุวกาชาด ผ้บู าเพ็ญประโยชน์ และนกั ศึกษาวชิ าทหาร
2.2 กจิ กรรมชุมนมุ ชมรม
3. กจิ กรรมเพ่ือสงั คมและสาธารณประโยชน์
เป็นกิจกรรมท่ีส่งเสริมให้ผู้เรียนบาเพ็ญตนให้เป็นประโยชน์ต่อสังคม ชุมชน และ
ท้องถ่ินตามความสนใจในลักษณะอาสาสมัคร เพ่ือแสดงถึงความรับผิดชอบ ความดีงาม ความเสยี สละ
ต่อสังคม มจี ิตสาธารณะ เช่น กิจกรรมอาสาพฒั นาต่างๆ กจิ กรรมสรา้ งสรรคส์ ังคม

ระดบั การศึกษา

หลกั สตู รแกนกลางการศึกษาข้ันพน้ื ฐาน จดั เป็น 3 ระดับ ดงั นี้
1. ระดับประถมศึกษา (ช้นั ประถมศึกษาปที ่ี 1 – 6)

การศึกษาระดับนี้เป็นช่วงแรกของการศึกษาภาคบังคับ มุ่งเน้นทักษะพ้ืนฐานด้านการ
อา่ น การเขียน การคิดคานวณ ทักษะการคิดพื้นฐาน การติดต่อสื่อสาร กระบวนการเรียนรู้ทางสังคม
และพื้นฐานความเป็นมนุษย์ การพัฒนาคุณภาพชีวิตอย่างสมบูรณ์และสมดุลท้ังในด้านร่างกาย
สติปญั ญา อารมณ์ สงั คม และวฒั นธรรม โดยเน้นจัดการเรยี นรู้แบบบูรณาการ

2. ระดับมธั ยมศกึ ษาตอนตน้ (ชั้นมัธยมศึกษาปที ี่ 1 – 3)
เป็นช่วงสุดท้ายของการศึกษาภาคบังคับ มุ่งเน้นให้ผู้เรียนได้สารวจความถนัดและ

ความสนใจของตนเอง ส่งเสริมการพัฒนาบคุ ลิกภาพส่วนตน มีทักษะในการคิดวิจารณญาณ คิดสร้างสรรค์
และคิดแก้ปัญหา มีทักษะในการดาเนินชีวิต มีทักษะการใช้เทคโนโลยีเพ่ือเป็นเครื่องมือในการเรียนรู้

276
มีความรับผิดชอบต่อสังคม มีความสมดุลท้ังด้านความรู้ ความคิด ความดีงาม และมีความภูมิใจใน
ความเป็นไทย ตลอดจนใช้เป็นพ้ืนฐานในการประกอบอาชพี หรอื การศึกษาต่อ

3. ระดบั มธั ยมศึกษาตอนปลาย (ชน้ั มธั ยมศึกษาปที ่ี 4 – 6)
การศึกษาระดับน้ีเน้นการเพ่ิมพูนความรู้และทักษะเฉพาะด้าน สนองตอบความสามารถ

ความถนัด และความสนใจของผู้เรียนแต่ละคนทั้งด้านวิชาการและวิชาชีพ มีทักษะในการใช้วิทยา
การและเทคโนโลยี ทักษะกระบวนการคิดข้ันสูง สามารถนาความรู้ไปประยุกต์ใช้ให้เกิดประโยชน์ใน
การศึกษาต่อและการประกอบอาชีพ มุ่งพัฒนาตนและประเทศตามบทบาทของตน สามารถเป็นผู้นา
และผใู้ หบ้ ริการชุมชนในด้านตา่ งๆ

การจัดเวลาเรยี น

หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพ้ืนฐาน ได้กาหนดกรอบโครงสร้างเวลาเรียนขั้นต่าสาหรับ
กลุ่มสาระการเรียนรู้ 8 กลุ่ม และกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน ซ่ึงสถานศึกษาสามารถเพ่ิมเติมได้ตามความพร้อม
และจุดเนน้ โดยสามารถปรับใหเ้ หมาะสมตามบริบทของสถานศึกษาและสภาพของผ้เู รียน ดงั นี้

1. ระดับชั้นประถมศึกษา (ช้ันประถมศึกษาปีที่ 1 – 6) ให้จัดเวลาเรียนเป็นรายปี โดยมี
เวลาเรียนวนั ละ ไม่เกนิ 5 ช่ัวโมง

2. ระดับช้ันมัธยมศึกษาตอนต้น (ชั้นมัธยมศึกษาปีท่ี 1 – 3) ให้จัดเวลาเรียนเป็นรายภาค
มีเวลาเรียนวันละไม่เกิน 6 ชั่วโมง คิดน้าหนักของรายวิชาท่ีเรียนเป็นหน่วยกิต ใช้เกณฑ์ 40 ช่ัวโมงต่อ
ภาคเรยี นมีคา่ นา้ หนักวชิ า เทา่ กบั 1 หน่วยกิต (นก.)

3. ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย (ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 - 6) ให้จัดเวลาเรียนเป็นรายภาค
มีเวลาเรียน วันละไม่น้อยกว่า 6 ช่ัวโมง คิดน้าหนักของรายวิชาท่ีเรียนเป็นหน่วยกิต ใช้เกณฑ์
40 ชั่วโมงตอ่ ภาคเรยี น มคี า่ นา้ หนกั วชิ า เท่ากบั 1 หนว่ ยกติ (นก.)

โครงสร้างเวลาเรยี น

หลักสูตรแกนกลางการศึกษาข้ันพ้นื ฐาน กาหนดกรอบโครงสร้างเวลาเรยี น ดังตารางที่

277

ตารางที่ 11 โครงสรา้ งเวลาเรยี น

กลุ่มสาระการเรียนรู้/ เวลาเรียน ระดับมธั ยมศึกษา
กิจกรรม ตอนปลาย
ระดบั ประถมศกึ ษา ระดบั มธั ยมศกึ ษาตอนต้น

*กล่มุ สาระการเรียนรู้ ป.1 ป.2 ป.3 ป.4 ป.5 ป.6 ม.1 ม.2 ม.3 ม. 4-5

ภาษาไทย 200 200 200 160 160 160 120 120 120 240
(3นก.) (3นก.) (3นก.) (6นก.)
200 200 200 160 160 160 120 120 120 240
คณติ ศาสตร์ (3นก.) (3นก.) (3นก.) (6นก.)

วิทยาศาสตร์ 80 80 80 80 80 80 120 120 120 240
(3นก.) (3นก.) (3นก.) (6นก.)
สงั คมศกึ ษา ศาสนา 120 120 120 120 120 120 160 160 160 320

และวัฒนธรรม (4นก.) (4นก.) (4นก.) (4นก.)
* ประวตั ศิ าสตร์ 40 40 40 40 40 40 40 40 40 80

* ศาสนา ศีลธรรม (1นก.) (1นก.) (1นก.) (1นก.)

จริยธรรม *หนา้ ที่
พลเมอื งวัฒนธรรมและ 120 120 120 240

การดาเนินชวี ิตใน 80 80 80 80 80 80 (3นก.) (3นก.) (3นก.) (3นก.)
สังคม
*เศรษฐศาสตร์
*ภมู ิศาสตร์
สขุ ศึกษา 80 80 80 80 80 80 80 80 80 120

และพลศกึ ษา (2นก.) (2นก.) (2นก.) (3นก.)
ศลิ ปะ 80 80 80 80 80 80 80 80 80 120

(2นก.) (2นก.) (2นก.) (3นก.)
การงานอาชีพและ 40 40 40 40 40 40 80 80 80 120

เทคโนโลยี (2นก.) (2นก.) (2นก.) (3นก.)
ภาษาต่างประเทศ 40 40 40 40 40 40 120 120 120 240

รวมเวลาเรียน (3นก.) (3นก.) (3นก.) (3นก.)
840 840 840 840 840 840 880 880 880 1,640

(พื้นฐาน) (22นก. (22นก.) (22นก. (41นก.)
))
*กิจกรรมพัฒนา 120 120 120 120 120 120 120 120 120 360

ผูเ้ รียน
*รายวิชา/กจิ กรรมท่ี
สถานศึกษาจัด ปลี ะน้อยกวา่
เพม่ิ เติมตามความ ปลี ะไมเ่ กิน 40 ชัว่ โมง ปีละไม่เกนิ 200 ชัว่ โมง 1,600 ชัว่ โมง

พร้อมและจุดเน้น รวม3 ปี ไม่น้อย

รวมเวลาเรียนท้งั หมด ไม่เกนิ 1,000 ชั่วโมง ไม่เกิน 1,000 ชว่ั โมง กวา่ 3,600
ช่ัวโมง

278

การกาหนดโครงสร้างเวลาเรียนพื้นฐาน และเพ่ิมเตมิ สถานศกึ ษาสามารถดาเนินการดังนี้
ระดับประถมศึกษา สามารถปรับเวลาเรียนพื้นฐานของแต่ละกลมุ่ สาระการเรียนรู้ ได้ตาม

ความเหมาะสม ทั้งนี้ ต้องมีเวลาเรียนรวมตามที่กาหนดไว้ในโครงสร้างเวลาเรียนพ้ืนฐาน และผู้เรียน
ตอ้ งมีคุณภาพตามมาตรฐานการเรยี นรแู้ ละตัวชีว้ ดั ทก่ี าหนด

ระดับมัธยมศึกษา ต้องจัดโครงสร้างเวลาเรียนพ้ืนฐานให้เป็นไปตามท่ีกาหนดและสอดคล้อง
กบั เกณฑก์ ารจบหลกั สตู ร

สาหรับเวลาเรียนเพ่ิมเติม ทั้งในระดับประถมศึกษาและมัธยมศึกษา ให้จัดเป็นรายวิชา
เพิ่มเตมิ หรอื กิจกรรมพัฒนาผ้เู รียน โดยพิจารณาใหส้ อดคล้องกบั ความพร้อม จุดเน้นของสถานศึกษา
และเกณฑ์การจบหลักสูตร เฉพาะระดับช้ันประถมศึกษาปีที่ 1-3 สถานศึกษาอาจจัดให้เป็นเวลา
สาหรบั สาระการเรียนรพู้ ื้นฐานในกลุ่มสาระการเรียนรภู้ าษาไทยและกล่มุ สาระการเรียนรู้คณติ ศาสตร์

กิจกรรมพัฒนาผู้เรียนท่ีกาหนดไว้ในชั้นประถมศึกษาปีท่ี 1 ถึงมัธยมศึกษาปีท่ี 3 ปีละ
120 ช่ัวโมง และช้ันมัธยมศึกษาปีท่ี 4-6 จานวน 360 ช่ัวโมงน้ัน เป็นเวลาสาหรับปฏิบัติกิจกรรม
แนะแนวกิจกรรมนักเรียน และกิจกรรมเพ่ือสังคมและสาธารณะประโยชน์ ในส่วนกิจกรรมเพ่ือสังคม
และสาธารณะประโยชนใ์ หส้ ถานศกึ ษาจัดสรรเวลาให้ผู้เรยี นได้ปฏบิ ตั ิกจิ กรรม ดังน้ี

ระดบั ประถมศึกษา (ป.1-6) รวม 6 ปี จานวน 60 ช่วั โมง
ระดบั มธั ยมศกึ ษาตอนตน้ (ม.1-3) รวม 3 ปี จานวน 45 ชั่วโมง
ระดับมธั ยมศึกษาตอนปลาย (ม.4-6) รวม 3 ปี จานวน 60 ชว่ั โมง

การจัดการศึกษาสาหรับกลมุ่ เป้าหมายเฉพาะ

การจัดการศึกษาบางประเภทสาหรับกลุ่มเป้าหมายเฉพาะ เช่น การศึกษาเฉพาะทาง
การศึกษาสาหรับผู้มีความสามารถพิเศษ การศึกษาทางเลือก การศึกษาหรับผู้ด้อยโอกาส การศึกษา
ตามอัธยาศัย สามารถนาหลักสูตรแกนกลางการศึกษาข้ันพื้นฐานไปปรับใช้ได้ตามความเหมาะสม
กับสภาพและบริบทของแต่ละกลุ่มเป้าหมาย โดยให้มีคุณภาพตามมาตรฐานท่ีกาหนด ทั้งนี้ให้เป็นไป
ตามหลักเกณฑ์และวิธกี ารท่กี ระทรวงศึกษาธกิ ารกาหนด

การจดั การเรยี นรู้

การจัดการเรียนรู้เป็นกระบวนการสาคัญในการนาหลักสูตรสู่การปฏิบัติ หลักสูตร
แกนกลางการศึกษาข้ันพื้นฐาน เป็นหลักสูตรท่ีมีมาตรฐานการเรียนรู้ สมรรถนะสาคัญและ
คุณลักษณะอนั พึงประสงค์ของผเู้ รียน เปน็ เป้าหมายสาหรับพัฒนาเด็กและเยาวชน

ในการพัฒนาผู้เรียนให้มีคุณสมบัติตามเป้าหมายหลักสูตร ผู้สอนพยายามคัดสรร
กระบวนการเรียนรู้ จัดการเรียนรู้โดยช่วยให้ผู้เรียนเรียนรู้ผ่านสาระที่กาหนดไว้ในหลักสูตร 8 กลุ่ม
สาระการเรียนรู้ รวมทั้งปลูกฝังเสริมสร้างคุณลักษณะอันพึงประสงค์ พัฒนาทักษะต่างๆ อันเป็น
สมรรถนะสาคญั ใหผ้ ้เู รยี นบรรลตุ ามเปา้ หมาย

279
1. หลกั การจัดการเรยี นรู้

การจัดการเรียนรู้เพ่ือให้ผู้เรียนมีความรู้ความสามารถตามมาตรฐานการเรียนรู้
สมรรถนะสาคัญ และคุณลักษณะอันพึงประสงค์ตามที่กาหนดไว้ในหลักสูตรแกนกลางการศึกษา
ข้ันพ้ืนฐานโดยยึดหลักว่า ผู้เรียนมีความสาคัญที่สุด เชื่อว่าทุกคนมีความสามารถเรียนรู้และพัฒนา
ตนเองได้ ยึดประโยชน์ท่ีเกิดกับผู้เรียน กระบวนการจัดการเรียนรู้ต้องส่งเสริมให้ผู้เรียน สามารถ
พัฒนาตามธรรมชาติและเต็มตามศักยภาพ คานึงถึงความแตกต่างระหว่างบุคคลและพัฒนาการทาง
สมอง เน้นใหค้ วามสาคญั ทงั้ ความรู้ และคณุ ธรรม

2. กระบวนการเรียนรู้
การจัดการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสาคัญ ผู้เรียนจะต้องอาศัยกระบวนการเรียนรู้

ท่ีหลากหลาย เปน็ เคร่ืองมือท่ีจะนาพาตนเองไปสู่เป้าหมายของหลกั สูตร กระบวนการเรยี นรู้ทีจ่ าเป็น
สาหรับผู้เรียน อาทิ กระบวนการเรียนรู้แบบบูรณาการ กระบวนการสร้างความรู้ กระบวนการคิด
กระบวนการทางสังคม กระบวนการเผชิญสถานการณ์และแก้ปัญหา กระบวนการเรียนรจู้ ากประสบการณ์
จริง กระบวนการปฏิบัติ ลงมือทาจริง กระบวนการจัดการ กระบวนการวิจัย กระบวนการเรียนรู้
การเรียนรูข้ องตนเอง กระบวนการพฒั นาลักษณะนิสัย

กระบวนการเหล่าน้ีเป็นแนวทางในการจัดการเรียนรู้ที่ผู้เรียนควรได้รับการฝึกฝน
พัฒนา เพราะจะสามารถช่วยให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ได้ดี บรรลุเป้าหมายของหลักสูตร ดงั น้ัน ผู้สอน
จึงจาเป็นต้องศึกษาทาความเข้าใจในกระบวนการเรียนรู้ต่างๆ เพ่ือให้สามารถเลือกใช้ในการจัด
กระบวนการเรยี นรู้ไดอ้ ยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพ

3. การออกแบบการจดั การเรยี นรู้
ผู้สอนต้องศึกษาหลักสูตรสถานศึกษาให้เข้าใจถึงมาตรฐานการเรียนรู้ ตัวช้ีวัด สมรรถนะ

สาคัญของผู้เรียน คุณลักษณะอันพึงประสงค์ และสาระการเรียนรู้ที่เหมาะสมกับผู้เรียน แล้วจึง
พจิ ารณาออกแบบการจัดการเรยี นรู้โดยเลือกใช้วิธีสอนและเทคนิคการสอน สื่อ/แหล่งเรียนรู้ การวัด
และประเมินผล เพอ่ื ใหผ้ เู้ รยี นไดพ้ ัฒนาเตม็ ตามศกั ยภาพและบรรลตุ ามเปา้ หมายที่กาหนด

4. บทบาทของผ้สู อนและผเู้ รียน
การจัดการเรียนรู้เพ่ือให้ผู้เรียนมีคุณภาพตามเป้าหมายของหลักสูตร ทั้งผู้สอนและ

ผู้เรียนควรมบี ทบาท ดงั น้ี
4.1 บทบาทของผู้สอน
4.1.1 ศกึ ษาวเิ คราะห์ผู้เรยี นเป็นรายบุคคล แลว้ นาข้อมลู มาใชใ้ นการวางแผน

การจัดการเรยี นรู้ ทีท่ ้าทายความสามารถของผ้เู รยี น
4.1.2 กาหนดเป้าหมายท่ีต้องการให้เกิดข้ึนกับผู้เรียน ด้านความรู้และทักษะ

กระบวนการ ท่เี ป็นความคดิ รวบยอด หลักการ และความสัมพนั ธ์ รวมทงั้ คณุ ลักษณะอันพึงประสงค์
4.1.3 ออกแบบการเรียนรู้และจัดการเรียนรู้ท่ีตอบสนองความแตกต่าง

ระหว่างบคุ คลและพัฒนาการทางสมอง เพอ่ื นาผูเ้ รยี นไปสู่เปา้ หมาย
4.1.4 จัดบรรยากาศท่เี อ้ือตอ่ การเรยี นรู้ และดูแลชว่ ยเหลอื ผเู้ รยี นใหเ้ กิดการ

เรียนรู้

280
4.1.5 จัดเตรียมและเลือกใช้ส่ือให้เหมาะสมกับกิจกรรม นาภูมิปัญญาท้องถ่ิน
เทคโนโลยีท่ีเหมาะสมมาประยกุ ตใ์ ช้ในการจดั การเรียนการสอน
4.1.6 ประเมินความก้าวหน้าของผู้เรียนด้วยวิธีการที่หลากหลาย เหมาะสม
กับธรรมชาตขิ องวชิ าและระดบั พฒั นาการของผ้เู รยี น
4.1.7 วิเคราะห์ผลการประเมินมาใช้ในการซ่อมเสริมและพัฒนาผู้เรียน
รวมท้ังปรบั ปรงุ การจดั การเรยี นการสอนของตนเอง
4.2 บทบาทของผู้เรยี น
4.2.1 กาหนดเปา้ หมาย วางแผน และรบั ผดิ ชอบการเรียนรู้ของตนเอง
4.2.2 เสาะแสวงหาความรู้ เข้าถึงแหล่งการเรียนรู้ วิเคราะห์ สังเคราะห์
ข้อความรูต้ งั้ คาถาม คิดหาคาตอบหรอื หาแนวแกป้ ัญหาด้วยวิธีการตา่ ง ๆ
4.2.3 ลงมือปฏิบัติจริง สรุปสิ่งท่ีได้เรียนรู้ด้วยตนเอง และนาความรู้ไป
ประยุกตใ์ ชใ้ นสถานการณต์ ่างๆ
4.2.4 มปี ฏสิ ัมพันธ์ ทางาน ทากจิ กรรมรว่ มกับกลุม่ และครู
4.2.5 ประเมินและพัฒนากระบวนการเรียนรู้ของตนเองอยา่ งตอ่ เน่ือง

สอ่ื การเรียนรู้

สื่อการเรียนรู้เป็นเครื่องมือส่งเสริมสนับสนุนการจัดการกระบวนการเรียนรู้ ให้ผู้เรียน
เข้าถงึ ความรู้ ทักษะกระบวนการ และคุณลักษณะตามมาตรฐานของหลักสตู รได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ส่ือการเรียนรู้มีหลากหลายประเภท ทั้งสื่อธรรมชาติ ส่ือส่ิงพิมพ์ ส่ือเทคโนโลยี และเครือข่าย
การเรยี นรูต้ ่างๆ ท่มี ีในท้องถนิ่ การเลอื กใช้สอ่ื ควรเลอื กให้มีความเหมาะสมระดับพัฒนาการ และลีลา
การเรยี นรู้ท่ีหลากหลายของผเู้ รียน

การจัดหาสื่อการเรียนรู้ ผู้เรียนและผู้สอนสามารถจัดทาและพัฒนาข้ึนเอง หรือปรับปรุง
เลือกใช้อย่างมีคุณภาพจากส่ือต่างๆ ที่มีอยู่รอบตวั เพอ่ื นามาใช้ประกอบในการจัดการเรียนรู้ที่สามารถ
ส่งเสริมและส่ือสารให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ โดยสถานศึกษาควรจัดให้มีอย่างพอเพียง เพื่อพัฒนาให้
ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้อย่างแท้จริง สถานศึกษา เขตพื้นท่ีการศึกษา หน่วยงานท่ีเก่ียวข้องและ
ผู้มีหนา้ ท่จี ดั การศกึ ษาข้นั พ้ืนฐาน ควรดาเนนิ การดงั น้ี

1. จัดให้มีแหล่งการเรียนรู้ ศูนย์สื่อการเรียนรู้ ระบบสารสนเทศการเรียนรู้ และ
เครือข่ายการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพทั้งในสถานศึกษาและในชุมชน เพ่ือการศึกษาค้นคว้าและ
การแลกเปลยี่ นประสบการณ์การเรียนรู้ ระหวา่ งสถานศึกษา ทอ้ งถน่ิ ชมุ ชน สังคมโลก

2. จัดทาและจัดหาส่ือการเรียนรู้สาหรับการศึกษาค้นคว้าของผู้เรียน เสริมความรู้ให้
ผู้สอน รวมท้ังจดั หาสิ่งท่มี อี ย่ใู นทอ้ งถิ่นมาประยุกต์ใช้เปน็ ส่ือการเรียนรู้

3. เลอื กและใช้ส่อื การเรียนรู้ทม่ี ีคุณภาพ มคี วามเหมาะสม มีความหลากหลาย สอดคลอ้ ง
กับวิธกี ารเรยี นรู้ ธรรมชาตขิ องสาระการเรียนรู้ และความแตกตา่ งระหว่างบุคคลของผู้เรยี น

4. ประเมนิ คณุ ภาพของสอื่ การเรยี นรู้ทเี่ ลือกใช้อย่างเปน็ ระบบ
5. ศึกษาค้นคว้า วิจัย เพ่ือพัฒนาสื่อการเรียนรู้ให้สอดคล้องกับกระบวนการเรียนรู้ของ
ผเู้ รยี น

281
6. จดั ใหม้ ีการกากับ ตดิ ตาม ประเมินคุณภาพและประสิทธิภาพเกย่ี วกับสื่อและการใชส้ ื่อ
การเรียนรูเ้ ป็นระยะๆ และสม่าเสมอ
ในการจัดทา การเลือกใช้ และการประเมินคุณภาพส่ือการเรียนรู้ที่ใช้ในสถานศึกษา
ควรคานึงถึงหลักการสาคัญของสื่อการเรียนรู้ เช่น ความสอดคล้องกับหลักสูตร วัตถุประสงค์
การเรียนรู้ การออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้ การจัดประสบการณ์ให้ผู้เรียน เน้ือหามีความถูกต้อง
และทันสมัย ไม่กระทบความมั่นคงของชาติ ไม่ขัดต่อศีลธรรม มีการใช้ภาษาท่ีถูกต้อง รูปแบบ
การนาเสนอทเ่ี ขา้ ใจง่าย และน่าสนใจ

การวัดและประเมนิ ผลการเรยี นรู้

การวัดและประเมินผลการเรียนรู้ของผู้เรียนต้องอยู่บนหลักการพื้นฐานสองประการคือ
การประเมินเพอ่ื พฒั นาผ้เู รียนและเพื่อตัดสินผลการเรยี น ในการพัฒนาคุณภาพการเรียนร้ขู องผู้เรียน
ให้ประสบผลสาเร็จนั้น ผู้เรียนจะต้องได้รับการพัฒนาและประเมินตามตัวชี้วัดเพื่อให้บรรลุตาม
มาตรฐานการเรียนรู้ สะท้อนสมรรถนะสาคัญ และคุณลักษณะอันพึงประสงค์ของผู้เรียนซึ่งเป็น
เป้าหมายหลักในการวัดและประเมินผลการเรียนรู้ในทุกระดับไม่ว่าจะเป็นระดับชั้นเรียน ระดับ
สถานศึกษา ระดับเขตพ้ืนที่การศึกษา และระดับชาติ การวัดและประเมินผลการเรียนรู้
เป็นกระบวนการพัฒนาคุณภาพผู้เรียนโดยใช้ผลการประเมินเป็นข้อมูลและสารสนเทศที่แสดง
พัฒนาการ ความก้าวหน้า และความสาเร็จทางการเรียนของผู้เรียน ตลอดจนข้อมูลที่เป็นประโยชน์
ต่อการส่งเสริมให้ผู้เรียนเกิดการพัฒนาและเรียนรู้อย่างเต็มตามศักยภาพการวัดและประเมินผล
การเรียนรู้ แบ่งออกเป็น 4 ระดับ ได้แก่ ระดับช้ันเรียน ระดับสถานศึกษา ระดับเขตพื้นที่การศึกษา
และระดับชาติ มรี ายละเอียด ดังนี้

1. การประเมินระดับช้ันเรียน เป็นการวัดและประเมินผลที่อยู่ในกระบวนการจัด
การเรียนรู้ ผู้สอนดาเนินการเป็นปกติและสม่าเสมอ ในการจัดการเรียนการสอน ใช้เทคนิค
การประเมินอย่างหลากหลาย เช่น การซักถาม การสังเกต การตรวจการบ้าน การประเมินโครงงาน
การประเมินชน้ิ งาน/ ภาระงาน แฟ้มสะสมงาน การใช้แบบทดสอบ ฯลฯ โดยผู้สอนเป็นผ้ปู ระเมินเอง
หรือเปิดโอกาสให้ผู้เรียนประเมินตนเอง เพ่ือนประเมินเพื่อน ผู้ปกครองร่วมประเมิน ในกรณีท่ีไม่ผ่าน
ตัวชี้วัดให้มีการสอนซ่อมเสริมการประเมินระดับชั้นเรียนเป็นการตรวจสอบว่า ผู้เรียนมีพัฒนาการ
ความก้าวหน้าในการเรียนรู้ อันเป็นผลมาจากการจดั กิจกรรมการเรียนการสอนหรือไม่ และมากน้อย
เพียงใด มีส่งิ ทจ่ี ะต้องไดร้ ับการพัฒนาปรับปรุงและส่งเสรมิ ในด้านใด นอกจากนีย้ ังเป็นข้อมูลให้ผสู้ อน
ใช้ปรับปรุงการเรยี นการสอนของตนดว้ ย ทั้งนี้โดยสอดคลอ้ งกบั มาตรฐานการเรียนร้แู ละตัวช้วี ัด

2. การประเมินระดับสถานศึกษา เป็นการประเมินที่สถานศึกษาดาเนินการเพ่ือตัดสิน
ผลการเรียนของผู้เรียนเป็นรายปี/รายภาค ผลการประเมินการอ่าน คิดวิเคราะห์และเขียน
คุณลักษณะอันพึงประสงค์ และกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน นอกจากนี้เพ่ือให้ได้ข้อมูลเก่ียวกับการจัด
การศึกษาของสถานศึกษา ว่าส่งผลต่อการเรียนรู้ของผู้เรยี นตามเป้าหมายหรอื ไม่ ผ้เู รียนมจี ุดพฒั นาใน
ด้านใด รวมท้ังสามารถนาผลการเรียนของผู้เรียนในสถานศึกษาเปรียบเทียบกับเกณฑ์ระดับชาติ
ผลการประเมินระดับสถานศึกษาจะเป็นข้อมูลและสารสนเทศเพ่ือการปรับปรุงนโยบาย หลักสูตร
โครงการ หรือวิธกี ารจัดการเรียนการสอน ตลอดจนเพ่ือการจัดทาแผนพัฒนาคุณภาพการศึกษาของ