เครื่องมือประมงไทย_compressed

ข่่าย

Stationery gillnets

ชื่�อ่ ท้้องถิ่น�่ : การใช้ง้ าน ในส่ว่ นด้า้ นล่า่ งของเนื้อ้� อวน
จะนำำ�เชืือกไนลอนที่่�มีีขนาดแตกต่่าง
ข่่าย ข่่ายขึึง ตะคััด แน่่ง หลอม มองกาง กัันออกไปขึ้�้นกัับขนาดช่่องตาของ
มองยั้้�ง มองหยั่่ง� ดาง มองปลิิว กััด เนื้้�ออวนจำ�ำ นวน 1-2 เส้้น เรีียกว่่า
คร่่าวล่่าง และจะมีีตััวถ่่วงน้ำ�ำ�หนััก
ลักั ษณะเครื่อ่� งมืือ: เพื่่�อดึึงให้้เนื้้�อตึึงและจมไม่่ปลิิวไป
ตามน้ำ��ำ ซึ่่�งวััสดุุที่่�ใช้้ส่่วนใหญ่่จะเป็็น
เครื่�องมืือประมงประจำำ�ที่่�เป็็นรููปสี่่�เหลี่่�ยมผืืนผ้้า ตะกั่่�วซึ่่�งมีีหลายรููปทรง เช่่น วงกลม
ด้้วยเส้้นด้้ายหรืือเส้้นเอ็็น ซึ่่�งเนื้้�ออวนที่่�นิิยมใช้้ วงรีี ตะกั่่�วแผ่่นพัับติิดกัับคร่่าวล่่าง
ทำำ�จากเส้้นเอ็็นนำำ�ถัักรููปสี่่�เหลี่่�ยมข้้าวหลามตััด ขนาด และในแม่่น้ำ��ำ ชาวประมงจะใช้้หิิน
ช่่องตา และความยาวของข่่ายจะแตกต่่างในแต่่ละ แท่่งปููน หรืือวััสดุุที่่�มีีน้ำ�ำ�หนัักถ่่วง
พื้้�นที่่�และชนิิดปลาเป้้าหมายที่่�ชาวประมงต้้องการ บริิเวณปลายข่่ายของคร่่าวล่่างและ
วััสดุุที่่�นำ�ำ มาประกอบเพื่่�อทำำ�ข่่ายเป็็นเชืือกไนลอน ทิ้้�งไว้้ที่่�พื้้�นน้ำ��ำ เพื่่�อถ่่วงให้้ข่่ายไม่่ให้้ปลิิว
ที่่�มีีขนาดแตกต่่างกัันออกไปขึ้�้นกัับขนาดช่่องตา ไปตามกระแสน้ำ��ำ
ของเนื้้�ออวนจำ�ำ นวน 2-3 เส้้น โดยมััดในส่่วนข้้างบน
เนื้้�ออวนเรีียกว่่าคร่่าวบน ไม่่มีีทุ่่�นหรืือจะประกอบ
ทุ่�นลอยส่่วนมากทำ�ำ จากโฟม ฟองน้ำ�ำ�ขนาดเล็ก็ หรืือ
ผัักตบชวา เพื่่�อให้้เนื้้�ออวนลอยเมื่่�ออยู่�่ในน้ำ��ำ ขึ้้�นกัับ

เครื่อ� งมืือประมงของไทย 35

ขนาดตาอวน:  2-25 เซนติิเมตร ชนิิดสัตั ว์์น้ำ�ำ�ที่่จ� ับั ได้้:  ปลาทั่่�วไปเกืือบทุุกชนิิด
วิิธีีทำ�ำ การประมง: แหล่ง่ ทำำ�การประมง:

ข่่ายสามารถวางหรืือติดิ ตั้้ง� ในแหล่ง่ บริิเวณผิิวน้ำ�ำ� กลางน้ำ��ำ และพื้้�นท้้องน้ำ��ำ
น้ำ�ำ�ไหล และแหล่่งน้ำ��ำ นิ่่�ง โดยสามารถใช้้
บริิเวณผิิวน้ำ�ำ� กลางน้ำ�ำ� และพื้้�นท้้องน้ำ��ำ ผลจัับสัตั ว์น์ ้ำำ��:  -
ขึ้�้นกัับปลาเป้้าหมายที่่�ต้้องการจัับ
โดยการเพิ่่�มทุ่�นลอย หรืือเพิ่่�มน้ำ��ำ หนััก สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย
ถ่่วงให้้มากขึ้�้น ซึ่่�งในแม่่น้ำ��ำ ที่่�มีีน้ำ��ำ ไหล ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้เ้ ครื่�่องมือื :
นิิยมวางขนานไปแม่่น้ำ�ำ�เลีียบชายตลิ่่�ง
เพื่่�อป้้องกัันไม่่ให้้ข่่ายชำ�ำ รุุดเสีียหาย นิิยมใช้้ทำ�ำ การประมงตอนเย็็นและกู้�เก็็บข่่ายใน
จากเศษขยะ เศษไม้้ หรืือวััชพืืชที่่� ตอนเช้้า
ลอยตามน้ำ��ำ ส่ว่ นแหล่ง่ น้ำ�ำ�ที่น่� ิ่่ง� สามารถ
วางข่่ายในบริิเวณที่่�ไม่่ค่่อยมีีวััชพืืช และ ผลกระทบต่่อประชากรสัตั ว์์น้ำำ�� :  -
พบปลาอาศััยอยู่�่ หรืือมีีการเดิินทาง
ของปลา เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:  ตลอดทั้้�งปีี

ขนาดเครื่่�องมืือประมง: ผู้้�ทำ�ำ การประมง:  ทุกุ เพศทุุกวััย
การใช้เ้ รืือเพื่อ่� ทำำ�การประมง:
เนื้้�อข่่ายมีีความลึึก 1-6 เมตร
ความยาว 40-200 เมตร และระยะห่า่ ง ใช้้เรืือ เพื่่�อติิดตั้้�งเครื่�องมืือและเก็็บปลาขึ้้�นบนเรืือ
ระหว่่างทุ่�น 40-70 เซนติิเมตร
ราคาต้้นทุนุ เครื่�อ่ งมืือ:  500-2,500 บาท
เหยื่อ่� :  -
ประเภทของแหล่ง่ น้ำ��ำ :  แหล่่งน้ำ�ำ�ทั่่�วไป

จัังหวััด:  ทั่่�วประเทศ

v

36 เครื่�องมืือประมงของไทย

ข่่ายไล่่

Chasing gillnets

ชื่่อ� ท้อ้ งถิ่่น� :  มองไล่่ มองทุ่�ม วิิธีที ำำ�การประมง:
ลักั ษณะเครื่�่องมืือ:
ชาวประมงจะนำ�ำ ข่า่ ยวางล้อ้ มกอไม้้
ข่่ายลอยที่่�ดััดแปลงมาใช้้จัับปลาโดยการใช้้ ริิมน้ำ��ำ ตามเย๊๊าะ หรืือกองเศษไม้้ หรืือ
ไม้้กระทุ้ �งติิดห่่วงเหล็็กทำำ�ให้้เกิิดเสีียงเพื่่�อไล่่ปลาให้้ อาจวางขวางทางน้ำ��ำ เมื่่อ� กางข่่ายล้้อม
ไปติิดข่่าย สำำ�หรัับเครื่�องมืือกระทุ้�งมีีทั้้�งแบบทำ�ำ จาก เสร็็จแล้้วจะใช้้ไม้้หรืือเหล็็กกระทุ้ �งน้ำ�ำ�
ไม้้มีีลัักษณะเป็็นไม้้ยาวที่่�ปลายด้้านหนึ่่�งทำำ�เป็็น ซึ่่�งเป็็นเครื่�องมืือที่่�ชาวประมงทำ�ำ ขึ้้�น
ที่่�กระทุ้�งน้ำ��ำ ทรงกรวย ภายในคว้้านให้้กลวงเล็็กน้้อย เพื่่�อใช้้ไล่่ปลาให้้เข้้าไปติิดข่่าย จากนั้้�น
และปลายกรวยเจาะรููไว้้สำ�ำ หรัับเสีียบด้้ามไม้้ จะแล่่นเรืือไปรอบ ๆ ภายในบริิเวณที่่�
เพื่่อ� เป็น็ ที่จ่� ับั และแบบทำำ�จากห่ว่ งเหล็ก็ มีีลักั ษณะเป็น็ มีีข่่ายประมาณ 2 รอบ พร้้อมทั้้�งใช้้ไม้้
ไม้้ยาวที่่�ปลายด้้านหนึ่่�งทำ�ำ เป็็นที่่�กระทุ้�งน้ำ��ำ ประกอบ หรืือเหล็็กกระทุ้�งน้ำ�ำ� หรืือเคาะไม้้ หรืือ
ด้้วยห่่วงเหล็็กทรง กลมขนาดใหญ่่หนึ่่�งวง และมีีห่่วง วิิธีีการอื่่�น ๆ ที่่�ทำ�ำ ให้้เกิิดเสีียงดัังเพื่่�อ
เหล็็กขนาดเล็็กห้้อยคล้้องอยู่�่ในห่่วงใหญ่่จำ�ำ นวน ที่่�ปลาจะตกใจว่่ายออกจากที่่�ซ่่อน
4-8 ห่่วง แล้้วมาติิดตาข่่ายที่่�วางไว้้ โดยจะใช้้ไม้้
กระทุ้�งน้ำ�ำ�ไปเรื่�อย ๆ เมื่่�อสัังเกตว่่ามีี
ขนาดตาอวน:  4-6 เซนติิเมตร ปลามาติิดข่่ายมากพอ แล้้วจะทำำ�การ
เก็บ็ ข่่าย หรืือหากใช้้เวลานานแล้้วไม่่มีี
ปลามาติิดข่่ายแสดงว่่าบริิเวณนี้้�ไม่่มีี
ปลาก็จ็ ะเก็็บข่่ายแล้้วย้้ายไปที่่�ใหม่่

เครื่อ� งมืือประมงของไทย 37

ขนาดเครื่่�องมือื ประมง:

ขนาดความลึึกของเนื้้�อข่่ายตั้้�งแต่่ 1-6 เมตร
ความยาวที่่�ใช้้งาน 40-200 เมตร และมีีระยะระหว่่างทุ่�น
ประมาณ 40-70 เซนติิเมตร ไม้้กระทุ้�งมีีขนาด
ความกว้้างของฐานกรวยประมาณ 15-20 เซนติิเมตร
ความสููงจากฐานถึึงปลายกรวยประมาณ 20-25
เซนติิเมตร และด้้ามจัับมีีความยาว 55 เซนติิเมตร
เหล็็กกระทุ้�งมีีขนาดความยาว 30-50 เซนติิเมตร

เหยื่�่อ:  -
ชนิิดสััตว์น์ ้ำำ��ที่่�จัับได้:้

ปลาสร้้อยขาว ไส้้ตันั กระมังั ตะเพีียน ตะเพีียน
ทอง ซ่่า

ผลจัับสัตั ว์น์ ้ำ�ำ�:  3-5 กิิโลกรัมั
แหล่่งทำำ�การประมง:  กลางน้ำ�ำ�
สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย
ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้้เครื่�่องมือื :  กลางวััน
ผลกระทบต่อ่ ประชากรสััตว์น์ ้ำ�ำ� :

มีีประสิิทธิิภาพการจับั สููง

เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:  มกราคม-พฤษภาคม
ผู้้�ทำำ�การประมง:  เพศชาย (ผู้�ใหญ่่)
การใช้้เรืือเพื่่�อทำ�ำ การประมง:  ใช้้เรืือ
ราคาต้น้ ทุนุ เครื่�อ่ งมือื :  -
ประเภทของแหล่่งน้ำำ��:

แม่่น้ำ�ำ� อ่่างเก็็บน้ำ��ำ หนอง บึึง ทะเลสาบ

จังั หวััด:  ทั่่ว� ประเทศ

v

38 เครื่�องมืือประมงของไทย

ข่่ายไหล

Drifting gillnets

ชื่�อ่ ท้อ้ งถิ่�น่ : ขนาดตาอวน:

ข่่ายไหล ข่่ายลอย ไหลนาม มองลู่�่ มองพลร่่ม 2.5-30 เซนติิเมตร
มองไหล
วิิธีที ำำ�การประมง:
ลัักษณะเครื่�่องมือื :
จุุดเริ่ �มต้้นปล่่อยข่่ายและจุุดสุุดท้้าย
เนื้้�อข่่ายมีีสองชนิิดคืือ ข่่ายด้้ายจะผลิิตจาก สำ�ำ หรัับเก็็บข่่ายที่่�แน่่นอน การปล่่อย
เชืือกไนลอน และข่่ายเอ็็นผลิิตจาก สายเอ็็น เป็็น ข่่ายจะเริ่�มจากการโยนทุ่�น ปล่่อยไป
ข่่ า ย ที่่� เ รีี ย ก ชื่ � อ ต า ม ลัั ก ษ ณ ะ ก า ร ใ ช้้ ง า น คืื อ ป ล่่ อ ย ก่่อนแล้้วจึึงปล่่อยเนื้้�อข่่ายออกไป
ข่่ายขวาง ลำำ�น้ำ�ำ�ให้้ข่่ายไหลไปตามทิิศทางของกระแสน้ำ��ำ พร้้อมกัับประคองเรืือให้้ขวางลำำ�น้ำ�ำ�
ประกอบด้้วยส่่วนหลััก ๆ ได้้แก่่ ทุ่�นลอยทำำ�จาก ไปจนสุุดเชืือกอีีกด้้านซึ่่�ง ผููกติิดกัับเรืือ
ปล้้องไม้้ไผ่่ ขวดพลาสติิก กระป๋๋องน้ำ�ำ�มัันเครื่�อง หรืือถ้้าชาวประมงมีีความชำำ�นาญ
โฟม ฟองน้ำ��ำ ชนิิดแข็็ง หรืือทุ่�นโฟมขนาดใหญ่่ ในร่่องน้ำ�ำ�แล้้วอาจจะใส่่ทุ่ �นปล่่อยอีีกข้้าง
คร่่าวบน เนี้้�ออวน และคร่่าวล่่างประกอบกัับ ลููกตะกั่่ว� โดยไม่่ผููกติิดกัับเรืือให้้ข่่ายลอยไปตาม
หรืือลวดวงกลม หรืือหิินเจาะรูู อิิสระพอถึึงจุุดที่่�ต้้องเก็็บกู้้�ข่่ายก็็นำำ�
เรืือออกไปเก็็บกู้�ได้้ ข่่ายไหลสามารถ
ปรัับความลึึกตามความต้้องการได้้
หรืือขึ้้�นกัับกลุ่�มสััตว์์น้ำ��ำ ที่่�ต้้องการจัับ
แ ล ะ ส ภ า พ พื้้� น ท้้ อ ง น้ำ��ำ ใ น บ ริิ เ ว ณ
ที่่� ทำ�ำ ก า ร ไ ห ลข่่ า ย ซึ่่� ง ข่่ า ย ไ ห ล
ในบางพื้น้� ที่จ่� ะทำำ�ทุ่่�นลอยทำ�ำ ด้ว้ ยปล้อ้ ง
ไ ม้้ ไ ผ่่ จ ะ ส า ม า รถ ค ล า ย เ ชืื อ ก ที่่� พัั น
รอบทุ่�น ไม้้ไผ่่เพื่่�อปรัับระดัับความลึึก
ของมองได้้ อีีกวิิธีีหนึ่่�งของการใช้้งาน
มองไหลที่่�ชาวประมงเรีียกว่่า ไหลนาม
มองลู่�่ มองพลร่่ม ข่่ายชนิิดนี้้�จะใช้้
วิิธีีไหลไปตามน้ำ�ำ�เช่่นกััน โดยลัักษณะ
การไหลข่่ายจะใช้้ ชาวประมงสองคน
จัับทั้้�งสองด้้านของข่่ายโดยคนหนึ่่�งอยู่�่

เครื่�องมืือประมงของไทย 39

หััวเรืืออีีกคนอยู่�่ท้้ายเรืือแล้้วปล่่อย เหยื่่�อ:  -
ข่่ายไหลขวางตามลำำ�น้ำ�ำ�กัับเรืือไป ชนิิดสัตั ว์์น้ำำ�� ที่่�จับั ได้:้
เรื่�อย ๆ หากว่่ารู้้�สึึกว่่าปลาเข้้าติิดข่่าย
แล้้วก็็จะปิิดปากข่่ายด้้วยการปล่่อย ปลาทั่่�วไปทุุกชนิิด
วััสดุุถ่่วงจมให้้คร่่าวบน และล่่างปิิด
เข้้าหากััน หากมีีการไหลข่่ายในช่่วง ผลจับั สััตว์์น้ำำ��:  1-20 กิิโลกรัมั ต่่อวััน
เวลากลางคืืนจะติิดตะเกีียงเพื่่�อให้้ แหล่ง่ ทำำ�การประมง:
มองเห็็นได้้ชัดั เจนขึ้�้น
บริิเวณที่่�มีีน้ำ��ำ ไหล ความลึึก 5-20 เมตร (ผิิวน้ำ�ำ�
ขนาดเครื่่อ� งมืือประมง: กลางน้ำ�ำ� และพื้้�นท้้องน้ำ�ำ�)

เนื้้�อข่่ายมีีความยาว 60-700 เมตร สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย
ความลึึก 1-6 เมตร ทุ่�นลอยมีีขนาด ช่่วงเวลาที่่�ใช้้เครื่�อ่ งมืือ:
6 เซนติิเมตร ความยาว 15-30
เซนติิเมตร ตลอดวันั (ช่่วงเวลาที่่�ปลาอพยพ)

40 เครื่�องมืือประมงของไทย ผลกระทบต่อ่ ประชากรสัตั ว์์น้ำ�ำ�:

มีีประสิิทธิิภาพการจัับสููง

เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:

ตลอดทั้้�งปีี (นิิยมเดืือนมิิถุุนายน-ธัันวาคม)

ผู้�้ ทำ�ำ การประมง:

เพศชาย (ผู้�ใหญ่่ถึึงผู้้�สููงอายุุ)

การใช้เ้ รืือเพื่อ่� ทำำ�การประมง:  ใช้้เรืือ

ราคาต้น้ ทุนุ เครื่�่องมือื :  200-3,500 บาท

ประเภทของแหล่ง่ น้ำ��ำ :  แม่่น้ำ�ำ�
จังั หวัดั :

นนทบุุรีี ปทุุมธานีี พระนครศรีีอยุุธยา อ่่างทอง
สิิงห์์บุรุ ีี ชัยั นาท อุทุ ัยั ธานีี นครสวรรค์์ พิิจิิตร พิิษณุโุ ลก
อุุตรดิิตถ์์ เลย บึึงกาฬ นครพนม อุุบลราชธานีี
ศรีีสะเกษ สุรุ าษฎร์์ธานีี

v

ข่า่ ยหลายชั้้�น

Trammel nets

ชื่�อ่ ท้้องถิ่น่� :

มองถุุง มองซิ่่�ง มองซิ่่�งสองหน้้า มองสองคร่่าว
มองสองชั้�น มองสามชั้�น อวนสามชั้�น

ลักั ษณะเครื่อ�่ งมืือ:

เนื้้�ออวนมีีสองชนิิดคืือ ข่่ายด้้ายจะผลิิตจาก
เชืือกไนลอน และข่่ายเอ็น็ ผลิิตจากสายเอ็็น มีีลักั ษณะ
เป็็นรููปสี่่�เหลี่่�ยมผืืนผ้้าที่่�นิิยมใช้้เป็็นเส้้นเอ็็น ถัักรููป
สี่่�เหลี่่�ยมข้้าวหลามตััดจะประกอบด้้วยเนื้้�ออวนตั้้�งแต่่
2-3 ผืืน ขนาดช่่องตาและความยาวข่่ายแตกต่่างกััน
ในแต่่ละพื้้�นที่่�และขึ้�้นกัับชนิิดปลาเป้้าหมายที่่�ต้้องการ
เนื้้�อข่่ายผืืนที่่�อยู่�่ ชั้ �นแรกจะมีีขนาดช่่องตาใหญ่่สุุดแล้้ว
ค่อ่ ยเล็ก็ ลงตามลำ�ำ ดับั วัสั ดุทุ ี่น่� ำำ�มาประกอบเพื่่อ� ทำำ�ข่า่ ย
จะเป็็นเชืือกไนลอนที่่�มีีขนาดแตกต่่างกัันขึ้้�นกัับขนาด
ช่่องตาข่่ายและมััดอยู่�่ในส่่วนข้้างบนเนื้้�ออวนเรีียกว่่า
คร่่าวบน ไม่่มีีทุ่่�นจะประกอบทุ่�นลอย ส่่วนมากทำำ�จาก
โฟม ฟองน้ำ�ำ�ขนาดเล็็ก หรืือผัักตบชวา เพื่่�อให้้
เนื้้�ออวนลอย เมื่่�ออยู่�่ในน้ำ��ำ ขึ้้�นกัับการใช้้งาน ในส่่วน
ของเนื้้�ออวนด้้านล่่างจะนำำ�เชืือกไนลอนที่่�มีีขนาด
แตกต่่างกัันออกไปขึ้้�นกัับขนาดช่่องตาข่่ายเรีียกว่่า
คร่่าวล่่าง และจะมีีตััวถ่่วงน้ำ��ำ หนัักเพื่่�อดึึงให้้เนื้้�อข่่าย
ตึึงและจมไม่่ ปลิิวไปตามน้ำ�ำ� ซึ่่�งวััสดุุที่่�ใช้้ส่่วนใหญ่่
จะเป็น็ ตะกั่่�วมีีหลายรููปทรงเช่่น วงกลม วงรีี ตะกั่่�วแผ่่น
พับั ติิดกับั คร่่าวล่่าง

ขนาดตาอวน: ชั้�นที่่ห� นึ่่ง� 10-23 เซนติิเมตร

ชั้้�นที่่�สอง 6-12 เซนติิเมตร
ชั้้�นที่่�สาม 3-7 เซนติิเมตร
ขนาดตาจะใหญ่่กว่่าข่่ายลอย

เครื่�องมือื ประมงของไทย 41

วิิธีีทำำ�การประมง: ขนาดเครื่่อ� งมือื ประมง:

โดยชาวประมงจะปล่อ่ ยข่า่ ยลงจาก เนื้้�อข่่ายมีีความยาว 70-200 เมตร ความลึึก
ริิมฝั่่�งของแม่่น้ำ��ำ ขวางลำำ�น้ำ�ำ�ไปเรื่�อย ๆ 1-6 เมตร ทุ่�นลอยมีีขนาดเส้้นผ่่านศููนย์์กลาง
จนสุดุ ความยาว โดยจะให้ข้ ่า่ ยที่ม่� ีีขนาด 6 เซนติิเมตร ทุ่�นลอยยาว 15-30 เซนติิเมตร
ช่่องตาใหญ่่กว่่าอยู่�่ ชั้ �นนอกหรืือเป็็น
ชั้�นแรกที่่�ปลาจะผ่่าน หากขนาดปลา เหยื่�อ่ :  -
เล็็กกว่่าขนาด ตาข่่ายชั้�นแรกปลาก็็จะ ชนิิดสััตว์น์ ้ำำ�� ที่่�จัับได้:้   ปลาทั่่�วไปทุกุ ชนิิด
ผ่่านไปสู่�่ ตาข่่ายชั้�นที่่�สอง หากขนาด ผลจัับสััตว์น์ ้ำำ��:  1-20 กิิโลกรััม
ปลาใหญ่่กว่่าขนาดตาข่่ายชั้ �นที่่�สอง แหล่ง่ ทำ�ำ การประมง:
ปลาก็็จะติิดข่่าย
ในกรณีีของข่่ายสามชั้�นก็็ จะ บริิเวณที่่�มีีน้ำ��ำ ไหล ความลึึก 3-20 เมตร
เป็็นการทำำ�งานของข่่ายในลัักษณะ (ผิิวน้ำ��ำ กลางน้ำ�ำ� และพื้้�นท้้องน้ำ��ำ )
เดีียวกััน
สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย
42 เครื่อ� งมืือประมงของไทย ช่่วงเวลาที่่�ใช้้เครื่อ�่ งมือื :  ตลอดวันั

ผลกระทบต่อ่ ประชากรสััตว์น์ ้ำำ��:

มีีประสิิทธิิภาพการจับั สููง

เดืือนที่่�ใช้้งาน:  ตลอดทั้้�งปีี
ผู้้�ทำ�ำ การประมง:

เพศชาย (ผู้�ใหญ่่ถึึงผู้้�สููงอายุุ)

การใช้้เรืือเพื่อ่� ทำ�ำ การประมง:  ใช้้เรืือ
ราคาต้น้ ทุนุ เครื่่�องมืือ:

500-6,000 บาท

ประเภทของแหล่่งน้ำำ�� :  แม่่น้ำ�ำ�
จัังหวััด:

เชีียงราย เลย หนองคาย บึึงกาฬ นครพนม
มุกุ ดาหาร อำ�ำ นาจเจริิญ อุุบลราชธานีี ศรีีสะเกษ

v

เครื่อ� งมือื ประมงของไทย 43

ช้อ้ นขาคีมี

Dip net, Scissors push net

ชื่อ�่ ท้้องถิ่�่น: วิิธีที ำำ�การประมง:

ทั่่�ง ช้้อน อวนรุุน สามขา กะเซอ เครื่�องมืือที่่�ใช้้การออกแรงผลัักหรืือดััน (รุุน)
ช้้อนน้้อย เครื่�องมืือไปข้้างหน้้าประมาณ 5 เมตร หรืือเริ่�มรู้้�สึึก
ได้้ว่่าได้้สััตว์์น้ำ�ำ�ก็็ยกช้้อนขึ้�้นเหนืือน้ำ��ำ เพื่่�อจัับสััตว์์น้ำ��ำ
ลักั ษณะเครื่�อ่ งมืือ: กระทำำ�เช่่นนี้้�ไปเรื่�อย ๆ จนกว่่าจะได้้สััตว์์น้ำ��ำ ตาม
ที่่�ต้้องการ โดยใช้้ทำำ�การประมงบริิเวณริิมตลิ่่�งที่่�
ลัักษณะเป็็นรููปสามเหลี่่�ยมหน้้าจั่่�ว ในพื้้�นที่่ท� ี่่�ค่่อนข้้างเรีียบ
ทำ�ำ จากอวนไนลอน (อวนมุ้�งสีีฟ้้า)
หรืือด้้าย โดยเย็็บหรืือถัักเนื้้�ออวน ขนาดเครื่อ่� งมือื ประมง:
ติิดกัับไม้้ไผ่่สองอััน ผููกไขว้้กัันระหว่่าง
กึ่่ง� กลางเป็็นรููปขากรรไกร โดยบริิเวณ ช้้อนขาคีีม มีีขนาดความลึึกของถุุงอวน (ก้้นถุุง)
ด้้านล่่างของช้้อนจะนำ�ำ ไม้้ไผ่่หรืือท่่อ PVC 1.5-4.5 เซนติิเมตร และความกว้้าง 1.2-2.4
มาใส่เ่ พื่่อ� ให้ช้ ้อ้ นกางออก และส่ว่ นปลาย เซนติิเมตร และไม้้ไผ่่ 2 อััน มีีความยาวตั้้�งแต่่ 1.4-
ไม้้ไผ่่ด้้านบนเหลืือไว้้เป็น็ ด้้ามจัับ 4 เซนติิเมตร

ขนาดตาอวน: เหยื่อ�่ :  -
ชนิิดสััตว์์น้ำ��ำ ที่่�จับั ได้:้
0.2 เซนติิเมตร
2-3 เซนติิเมตร ปลาขนาดเล็ก็ ลููกปลา กุ้�งฝอย กุ้�งก้้ามกราม

44 เครื่อ� งมืือประมงของไทย ผลจับั สัตั ว์น์ ้ำ�ำ�:  5-10 กิิโลกรัมั
แหล่ง่ ทำ�ำ การประมง:

ริิมตลิ่่�ง ความลึึก 0.3-0.8 เมตร

สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย

ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้เ้ ครื่่อ� งมืือ:

กลางวััน ระยะเวลา 3-6 ชั่�วโมง

ผลกระทบต่อ่ ประชากรสัตั ว์น์ ้ำ��ำ :  -
เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:

ตลอดทั้้�งปีี (นิิยมใช้้เดืือนธัันวาคม-กุุมภาพันั ธ์์)

ผู้้�ทำ�ำ การประมง:

เพศชาย (ผู้�ใหญ่่ถึึงผู้้�สููงอายุุ)

การใช้้เรืือเพื่่�อทำ�ำ การประมง:

ไม่่ใช้้เรืือ

ราคาต้้นทุุนเครื่่�องมืือ:

100-500 บาท

ประเภทของแหล่่งน้ำ�ำ� :

อ่่างเก็็บน้ำ��ำ ขนาดใหญ่่

จัังหวััด:

เชีียงราย ลพบุุรีี สุุพรรณบุุรีี
ขอนแก่่น

v

เครื่�องมือื ประมงของไทย 45

ช้้อนสนั่่น�

Boat dip net, V-shaped push net
mounted on a boat

ชื่อ�่ ท้อ้ งถิ่�น่ : วิิธีีทำำ�การประมง:

ช้้อน ช้้อนรุุน ช้้อนคััด สอด ง่่าง เครื่�องมืือขนาดใหญ่่ที่่�ใช้้ร่่วมกัับเรืือโดยช้้อน
อวนรุุน จะมััดติิดกัับหััวเรืือ เมื่่�อกางช้้อนออกแล้้วจะใช้้เรืือ
ดัันให้้ช้้อนรุุนไปข้้างหน้้าเรื่�อย ๆ จากบริิเวณลึึก
ลัักษณะเครื่�อ่ งมืือ: เข้า้ หาหาดน้ำ��ำ ตื้น้� แล้ว้ ยกขึ้น�้ ในการทำำ�ประมงช้อ้ นสนั่่น�
ต้้องใช้้คน 1-2 คน ซึ่่�งคนหนึ่่�งจะขัับเรืือ ส่่วนอีีกคน
เครื่�องมืือที่่�มีีลัักษณะคล้้ายกัับ จะเป็็นคนช้้อนหรืือใช้้คนเดีียวเป็็นทั้้�งคนช้้อนและ
ช้้อนขาคีีม ประกอบด้้วยผืืนตาข่่าย คนขัับเรืือ โดยการยกช้้อนขึ้้�นลงต้้องใช้้น้ำ�ำ�หนัักตััว
ทำำ�จากอวน ไนลอนที่่�ขนาดใหญ่่กว่่า คนกดให้้ช้้อนยกขึ้�้นพ้้นน้ำ��ำ หรืือใช้้รอกและคานงััด
ช้้อนขาคีีม และส่่วนขาทำ�ำ จากไม้้ไผ่่ สำ�ำ หรับั ดึึงช้้อนขึ้้�น
ลำ�ำ ใหญ่่สองลำ�ำ โดยติิดตั้้�งไว้้บริิเวณ
หััวเรืือและอาจมีีเครื่ �องช่่วยผ่่อนแรง ขนาดเครื่่อ� งมือื ประมง:
ร่่วมด้้วย เช่่น รอกและคานงัดั สำ�ำ หรัับ
ดึึงช้้อนขึ้้�น ปากช้้อนกว้้าง 2.5-7 เมตร ความลึึกของเนื้้�ออวน
2.2-5 เมตร และไม้้ไผ่่ความยาว 3-8 เมตร
ขนาดตาอวน:

3-5 เซนติิเมตร

46 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

เหยื่�่อ:  - ผู้�้ ทำำ�การประมง:
ชนิิดสััตว์น์ ้ำำ�� ที่่�จัับได้้:
เพศชายและหญิิงทั่่ว� ไป
ปลาเค้้า กดเหลืือง กดคััง สวาย ดุกุ ไน โจก แค้้
การใช้เ้ รืือเพื่อ่� ทำำ�การประมง:
ผลจับั สัตั ว์์น้ำ��ำ :  0.5-3 กิิโลกรัมั
ใช้้เรืือ เพื่่�อทำำ�การประมงและเก็็บ
แหล่่งทำ�ำ การประมง:  ความลึึก 2-3 เมตร ปลาขึ้�้นบนเรืือ

สถานะทางกฎหมาย:  ผิิดกฎหมาย ราคาต้้นทุุนเครื่่�องมืือ:

ช่่วงเวลาที่่�ใช้เ้ ครื่�่องมืือ:  กลางวััน 500-1,000 บาท
ผลกระทบต่่อประชากรสัตั ว์น์ ้ำ��ำ :
ประเภทของแหล่ง่ น้ำ��ำ :
จับั สััตว์์น้ำ�ำ�ทุกุ ขนาด และมีีประสิิทธิิภาพการจับั สููง
แม่่น้ำ�ำ�
เดืือนที่่� ใช้้งาน:
จังั หวัดั :
ตลอดทั้้�งปีี (นิิยมเดืือนมกราคม-พฤษภาคม)
พิิษณุโุ ลก ชััยนาท อุุทัยั ธานีี พะเยา

v

เครื่อ� งมืือประมงของไทย 47

กระบอกจับั เขีียด

Bottle cylinder frogs trap

ชื่อ�่ ท้อ้ งถิ่�น่ : วิิธีที ำำ�การประมง:

กระบอกจับั เขีียด ใช้้ไฟส่่องสว่่างซึ่่�งจะสวมอยู่�่บนศีีรษะใช้้ส่่องส่่าย
ไปมาร่่วมกัับการฟัังเสีียงร้้องของเขีียดหรืือกบ
ลัักษณะเครื่่�องมืือ: โดยเมื่่�อแสงไฟกระทบกัับตััวเขีียดหรืือลููกตาของเขีียด
หรืือกบแล้้วชาวประมงจะเดิินเข้้าไปทัันทีีในระยะ
เครื่อ� งมืือสำ�ำ หรับั การจับั เขีียด และ ที่่�เหมาะสม จากนั้้�นใช้้ไฟส่่องเข้้าไปที่่�ตาของตััวเขีียด
ลููกกบที่่�ประดิิษฐ์์ขึ้�้นเอง ทำำ�จากขวด หรืือกบเพื่่�อให้้ตััวเขีียดหยุุดนิ่่�งกัับที่่�ก่่อน และ
พลาสติิกขนาด 1.25 ลิิตร โดยเจาะรูู ใช้้กระบอกจัับเขีียดครอบตััวเขีียดหรืือกบเอาไว้้
ขวดพลาสติิกบริิเวณกึ่่�งกลางขวด และเขย่่าไปมาเล็็กน้้อยเพื่่�อให้้เขีียดหรืือกบกระโดด
เพื่่�อใส่่ปากทางเข้้าสััตว์์น้ำ�ำ� (งา) จากพื้้�นเข้้าไปในขวด หากบริิเวณที่่�ใช้้ไฟส่่องกระทบ
มีีจำำ�นวน 1 ช่่อง ทำำ�จากปากขวด กัับตาเขีียดหรืือกบแล้้วแต่่ไม่่สามารถใช้้เครื่ �องมืือได้้
พลาสติิก และด้้ามจัับทำำ�จากไม้้ไผ่่ เพราะเขีียดหรืือกบมัักอยู่�่ในน้ำ��ำ แล้้วใช้้มืือในการ
อาจมีีการใช้้กาวหนัังไก่่พัันยึึดรอยต่่อ จัับแทน ซึ่่�งต้้องอาศััยความชำำ�นาญเพราะเขีียด
ระหว่่างด้้ามจับั หรืืองากัับตัวั กระบอก หรืือกบจะกระโดดหนีีได้้เร็็วในวัันที่่�มีีฝนตกปรอย ๆ
เขีียดหรืือกบจะออกมามากกว่่าปกติิ
ขนาดตาอวน:  -

48 เครื่�องมืือประมงของไทย

ขนาดเครื่อ่� งมือื ประมง: ราคาต้น้ ทุุนเครื่่�องมืือ:  10 บาท

กระบอกกว้้าง 7 เซนติิเมตร ยาว 23-25 ประเภทของแหล่่งน้ำำ�� :
เซนติิเมตร ปากทางเข้้าสััตว์์น้ำ��ำ ยาว 6.8 เซนติิเมตร
ปากกว้้าง 8.6 เซนติิเมตร และด้้านในของงากว้้าง ทุ่่�งนา ริิมตลิ่่�ง อ่่างเก็็บน้ำ��ำ
2.9 เซนติิเมตร และด้้ามจัับทำ�ำ จากไม้้ไผ่่ความยาว
1.8-2.6 เมตร จัังหวััด:

เหยื่�่อ:  - หนองคาย ขอนแก่่น
ชนิิดสััตว์์น้ำำ�� ที่่�จับั ได้้:  กบ เขีียด พระนครศรีีอยุธุ ยา
ผลจับั สัตั ว์น์ ้ำ�ำ�:  0.2-1 กิิโลกรััม
แหล่่งทำำ�การประมง:  ทุ่�งนาหรืือพื้้�นที่่โ� ล่่ง พื้้�นที่่ช� ื้้�นแฉะ v
สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย
ช่่วงเวลาที่่�ใช้เ้ ครื่อ�่ งมือื :  กลางคืืน
ผลกระทบต่อ่ ประชากรสัตั ว์น์ ้ำ��ำ :  -
เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:  พฤษภาคม-สิิงหาคม
ผู้้�ทำ�ำ การประมง:  เพศชาย (ผู้�ใหญ่่)
การใช้้เรืือเพื่่อ� ทำ�ำ การประมง:  ไม่่ใช้้เรืือ

เครื่�องมืือประมงของไทย 49

ลอบดัักกบ

Horizontal cylinder frogs trap

ชื่่�อท้อ้ งถิ่�่น: วิิธีีทำำ�การประมง:

แงบกบ โดยขุุดหลุุมให้้มีีความลึึกประมาณ 5-10
เซนติิเมตร แล้้วนำำ�เหยื่่อ� ใส่่หรืือทาที่่�งาของแงบ และ
ลักั ษณะเครื่่�องมือื : ส่่วนหนึ่่�งวางไว้้ในแงบ ซึ่่�งในขั้�นตอนการทาหรืือจัับ
เหยื่่�อไม่่ควรใช้้มืือจัับ อาจใช้้ไม้้คีีบหรืือสวมถุุง
เครื่�องมืือจัักสาน มีีรููปร่่างแบนพอง พลาสติิกก่่อน เนื่่�องจากหากกบได้้กลิ่่�นจะไม่่เข้้าไป
ตรงกลาง ลัักษณะคล้้ายกระเป๋๋า ตััวแงบ กิินเหยื่่�อ จากนั้้�นลููบดิินหน้้าแงบให้้เรีียบและ
ทำ�ำ จากไม้้ไผ่่สาน ด้้านหน้้ามีีลัักษณะ นำ�ำ หญ้้าวางทับั ด้้านบน เพื่่อ� อำำ�พรางลอบไว้้
เป็็นวงกลม ซึ่่�งเป็็นช่่องสำ�ำ หรัับใส่่งา
ไม้้ไผ่่ ส่่วนนี้้�จะสานให้้ไม้้ไผ่่ติิดกันั มีีทาง ขนาดเครื่่�องมือื ประมง:
เข้้าสััตว์์น้ำ��ำ (งา) จำ�ำ นวน 1 ช่่อง และ
มีีไม้้ขััดงาไว้้ป้้องกัันไม่่ให้้กบหลุุดออกมา ตััวลอบมีีความกว้้าง 15-20 เซนติิเมตร
ส่่วนท้้ายของลอบสานไม้้ไผ่่แบบโปร่่ง ความยาว 20-30 เซนติิเมตร ทางเข้้าสััตว์์น้ำ��ำ (งา)
เพื่่อ� ให้้สามารถมองเห็น็ ด้้านใน โดยจะ ขนาดเส้้นผ่่านศููนย์์กลาง 12 เซนติิเมตร
ใช้้ไม้้ไผ่่ขััดไว้้ป้้องกัันกบหนีีออกและ
สามารถเปิดิ ออกได้้เพื่่อ� นำ�ำ กบออก เหยื่่�อ:

ขนาดตาอวน:  - ปลา ลููกปลาหมอ ลููกปลานิิล เหยื่่�อหมััก
หรืือเนื้้�อสััตว์์ ผสมกับั ดิินใส่่ถุงุ หมักั ไว้้ 1 วััน

50 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

ชนิิดสััตว์์น้ำำ��ที่่จ� ัับได้:้ แหล่ง่ ทำำ�การประมง:

กบ ปลาขนาดเล็็ก บริิเวณท้้องนาที่่�มีีน้ำ��ำ ขัังเล็็กน้้อย
หรืือริมิ ตลิ่่ง� ที่ม่� ีีกอหญ้า้ พื้น้� ดินิ ค่อ่ นข้า้ ง
ผลจับั สััตว์น์ ้ำ��ำ : ชื้้�นเป็น็ ดิินโคลน

1-10 ตัวั สถานะทางกฎหมาย:

ถููกกฎหมาย

ช่่วงเวลาที่่�ใช้เ้ ครื่�อ่ งมืือ:

กลางคืืน

ผลกระทบต่่อประชากรสัตั ว์น์ ้ำ��ำ :

-

เดืือนที่่� ใช้้งาน:

กรกฎาคม-เมษายน

ผู้�้ ทำ�ำ การประมง:

เพศชาย ผู้�ใหญ่่

การใช้้เรืือเพื่อ่� ทำำ�การประมง:

ใช้้เรืือ

ราคาต้น้ ทุุนเครื่อ่� งมือื :

25-30 บาท

ประเภทของแหล่่งน้ำ��ำ :

อ่่างเก็บ็ น้ำ�ำ� ทุ่�งนา

จังั หวััด:

นครราชสีีมา อุบุ ลราชธานีี สกลนคร
ลพบุรุ ีี

v

เครื่�องมือื ประมงของไทย 51

จั่�นจับั กุ้�งก้า้ มกราม

Drop door collapsible trap
Giant freshwater prawn

ชื่่อ� ท้้องถิ่น�่ : วิิธีที ำำ�การประมง:

อีีงัับ ไอ้้งับั เครื่�องมืือที่่�จัับกุ้�งก้้ามกราม โดยใช้้เหยื่่�อล่่อใส่่
เข้้าไปในจั่่�น นำ�ำ จั่่�นใส่่เรืือไปวางบริิเวณพื้้�นน้ำ��ำ แล้้ว
ลักั ษณะเครื่อ�่ งมือื : ผููกกัับทุ่�นโฟมยาง เป็็นสััญลัักษณ์์เพื่่�อง่่ายต่่อ
การสัังเกต วางทิ้้�งไว้้และมาเก็็บจั่่น� ในตอนเช้้า
เครื่�องมืือประมงที่่�ทำ�ำ จากเหล็็กเส้้น
ดััดขึ้�้นรููปเป็น็ โครงสี่่�เหลี่่�ยมจัตั ุุรััส 2 ชิ้�น ขนาดเครื่�่องมือื ประมง:
ประกบกัันที่่�ส่่วนด้้านหนึ่่�ง (ด้้านหลััง)
มััดยึึดติิดด้้วยลวด หรืือเชืือกเพื่่�อ มีีขนาดเส้้นผ่่านศููนย์์กลาง 0.5 เซนติิเมตร
ทำำ�หน้้าที่่�เหมืือนบานพัับ โดยชิ้�นส่่วน ความกว้้างและความยาว 60 เซนติิเมตร โดยชิ้�นส่่วน
โครงเหล็ก็ ด้้านบนมีีลักั ษณะคล้้ายฝาชีี โครงเหล็ก็ ด้้านบนคล้้ายฝาชีีสููง 20 เซนติิเมตร และ
เพื่่อ� สำ�ำ หรับั กักั ขังั กุ้�งก้า้ มกรามที่เ่� ข้า้ มา ประกอบเสาโครงเหล็็กสููง 60 เซนติิเมตร
กิินเหยื่่�อ และประกอบเสาโครงเหล็็ก
เพื่่�อประกอบเป็็นกลไกสำ�ำ หรัับรั้�งเชืือก เหยื่่�อ:  เนื้้�อมะพร้้าวหนักั 20-30 กรัมั
ใส่่เหยื่่�อล่่อกุ้�งก้้ามกราม เย็็บติิดด้้วย
ตาข่า่ ยไนลอนและเชืือกไนลอนสำ�ำ หรับั ชนิิดสััตว์น์ ้ำำ��ที่่จ� ับั ได้้:  กุ้�งก้้ามกราม
มััดเหยื่่�อล่่อ โดยปลายด้้านหนึ่่�งเกี่่�ยว
เหยื่่�อเพื่่�อล่่อกุ้ �งก้้ามกรามไว้้บริิเวณ
ตรงกลางจั่่�น และโยงเชืือกไนลอนกัับ
เสาโครงเหล็็กสำ�ำ หรัับทำำ�เป็็น กลไก
เมื่่�อกุ้�งก้้ามกรามเข้้ามากิินเหยื่�อ และมััด
กัับชิ้ �นโครงเหล็็กชิ้ �นบนบริิเวณด้้านหน้้า
(ฝั่่�งตรงข้้ามกัับที่่�มััดโครงเหล็็กกัันไว้้
คล้้ายบานพับั ) ของโครงเหล็็กชิ้�นบน

ขนาดตาอวน:

3-5 เซนติิเมตร

52 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

ผลจัับสัตั ว์น์ ้ำำ��:  0.5-3 กิิโลกรัมั ผลกระทบต่อ่ ประชากรสััตว์์น้ำ�ำ� :  -
แหล่ง่ ทำำ�การประมง:
เดืือนที่่�ใช้้งาน:  มิิถุุนายน-กัันยายน
บริิเวณพื้้�นน้ำ��ำ ความลึึก 1-3 เมตร
ผู้้�ทำำ�การประมง:  เพศชาย
สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย การใช้้เรืือเพื่่�อทำ�ำ การประมง:
ช่่วงเวลาที่่�ใช้้เครื่่�องมือื :
ใช้เ้ รืือ เพื่่อ� วางเครื่อ� งมืือและเก็บ็ กุ้�ง
กลางคืืน ระยะเวลา 16 ชั่�วโมง ขึ้้�นบนเรืือ

ราคาต้้นทุุนเครื่�อ่ งมือื :

100-240 บาท

ประเภทของแหล่่งน้ำ�ำ� :

อ่่างเก็บ็ น้ำ��ำ ขนาดใหญ่่

จังั หวััด:

ลพบุุรีี สระบุุรีี นครราชสีีมา
ขอนแก่่น หนองบัวั ลำำ�ภูู อุุบลราชธานีี

v

เครื่�องมือื ประมงของไทย 53

จั่น� ดักั ปลา

Drop door trap

ชื่อ�่ ท้อ้ งถิ่่�น: ขนาดตาอวน:  -
วิิธีีทำ�ำ การประมง:
อีีงับั คุ้�ปปลา
นำ�ำ จั่่�นที่่�ได้้ทำำ�กลไกของฝาจั่่�นให้้อยู่�่ในสภาพ
ลัักษณะเครื่่�องมืือ: พร้้อมที่่�จะปิิดลงมาเมื่่�อมีีปลาเข้้าไปในจั่่�น นำ�ำ ไป
วางไว้้บริิเวณริิมตลิ่่�งหรืือพื้้�นน้ำ�ำ� นิิยมนำ�ำ ไปวางดัักไว้้
ลัักษณะเป็็นกล่่องสี่่�เหลี่่�ยมหรืือ บริิเวณที่่�มีีพุ่่�มไม้้หรืือรากไม้้ โดยวางไว้้และใช้้
ทรงกระบอก ทำ�ำ จากปี๊๊บ� แผ่น่ พลาสติกิ เหยื่่�อล่่อเกี่่�ยวกัับตะขอและเปิิดฝาจั่่�นทิ้้�งไว้้ เมื่่�อปลา
พีีวีีซีี หรืือท่่อพีีวีีซีี ด้้านหน้้ามีีฝาเปิิด ว่่ายเข้้ามาจะทำำ�ให้้เกิิดการเคลื่่�อนไหวของกลไก
และปิิด โดยมีีกลไกอยู่�่ ด้้านบนของ และส่่งผลให้้ฝาจั่่�นปิิด (งัับ) ตำ�ำ แหน่่งที่่�วางจั่่�นไว้้จะ
ตััวจั่่�น ภายในมีีตะขอสำำ�หรัับเกี่่�ยว มีีหลัักไม้้หรืือทุ่�นบอกตำ�ำ แหน่่ง โดยในบางพื้้�นที่่�
เหยื่่อ� ล่่อ เมื่่อ� ปลาเข้้ามากิินเหยื่่อ� กลไก มีีการผููกต่่อกัันเป็็นราว แล้้วใช้้เชืือกผููกระหว่่างราว
จะทำำ�ให้้ฝาดีีดตััวออกมาปิิดทางเข้้า กัับตััวจั่่�นวางลงไปบริิเวณพื้้�นน้ำ��ำ และวางห่่างกััน
อย่่างรวดเร็็ว และส่่วนด้้านท้้ายตััวจั่่�น เป็็นระยะ ๆ วางทิ้้�งไว้้ 1-2 วััน หากต้้องการดัักปลา
จะเจาะรูู เพื่่�อให้้มีีการถ่่ายเทน้ำ��ำ ต่่อจะเติิมเหยื่่อ� แล้้ววางกลัับไปที่่�เดิิม

54 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

ขนาดเครื่่อ� งมืือประมง:

ขนาดความกว้้าง 10-20 เซนติิเมตร ความยาว
25-50 เซนติิเมตร และความสููง 10-15 เซนติิเมตร
โดยฝาจั่่�นมีีความกว้้างและความยาวประมาณ
10-15 เซนติิเมตร

เหยื่อ�่ :  หอยเชอรี่่� ไส้้ไก่่ เนื้้�อปลาหรืือไก่่

ชนิิดสัตั ว์์น้ำ��ำ ที่่จ� ัับได้้:  ปลากดเหลืือง บู่�่ ช่่อน

ผลจับั สััตว์น์ ้ำ�ำ� :  1 - 3 กิิโลกรััม

แหล่่งทำ�ำ การประมง:  ความลึึก 1-3 เมตร

สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย
ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้้เครื่�่องมือื :

กลางคืืน 17.00 -06.00 น.

ผลกระทบต่่อประชากรสััตว์น์ ้ำ�ำ�:  -
เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:

ตลอดทั้้�งปีี นิิยมใช้้ในเดืือนสิิงหาคมและกันั ยายน

ผู้้�ทำำ�การประมง:

เพศชายและหญิิงทั่่ว� ไป

การใช้เ้ รืือเพื่อ่� ทำ�ำ การประมง:

มีีทั้้�งใช้้เรืือและไม่่ใช้้เรืือ

ราคาต้้นทุนุ เครื่�อ่ งมือื :  20-30 บาท
ประเภทของแหล่่งน้ำ��ำ :

แม่่น้ำ�ำ� อ่่างเก็็บน้ำ�ำ�ขนาดใหญ่่

จังั หวัดั :

พิิษณุโุ ลก นครราชสีีมา

v

เครื่อ� งมือื ประมงของไทย 55

จั่น� ดัักปลา

Drop door Trap

ชื่่�อท้อ้ งถิ่�่น: วิิธีที ำ�ำ การประมง:

จั่่�น จั่่�นไม้้ จั่่น� ลััง ไซลั่่น� นำำ�จั่่�นที่่�ได้้ทำ�ำ กลไกของประตููจั่่�นให้้อยู่�่ในสภาพ
พร้้อมที่่�จะลั่่�นลงมาเมื่่�อมีีปลาเข้้าไปในจั่่�น นำำ�ไป
ลัักษณะเครื่อ�่ งมือื : วางไว้้บริิเวณริิมฝั่�ง่ ของแหล่่งน้ำ�ำ� นิิยมนำำ�ไปวางดัักไว้้
บริิเวณที่่ค� ่่อนข้้างมีีพุ่่�มไม้้ รากไม้้ โดยวางไว้้ในพุ่�มไม้้
ทำ�ำ มาจากไม้เ้ นื้อ้� แข็ง็ นำำ�ไม้ก้ ระดาน ให้้ประตููของจั่�นพอดีีกัับระดัับน้ำ�ำ� และเปิิดประตููจั่่�นไว้้
มาตีีประกบกัันเป็็นกล่่องสี่่�เหลี่่�ยม เมื่่�อปลาว่่ายเข้้ามาจะทำ�ำ ให้้เชืือกเคลื่่�อนไหว และ
ผืืนผ้้า ข้้างหน้้ามีีประตููหรืือฝาเปิิด ส่่งผลให้้ประตููจั่่�นปิิด ตำำ�แหน่่งที่่ว� างจั่่�นไว้้จะมีีหลักั ไม้้
และปิดิ และมีีเชืือกคล้อ้ งระหว่า่ งไม้ข้ ัดั บอกตำ�ำ แหน่่ง ในขณะเดีียวกัันที่่�ตััวจั่่�นจะติิดทุ่�นไว้้
กัับประตููจั่่�น เมื่่�อปลาเข้้ามาโดนเชืือก กับั ประตููจั่่น� โดยปกติิแล้้วทุ่�นนี้้�จะอยู่�่ใต้้น้ำ��ำ แต่่เมื่่�อใด
ที่่�อยู่�่ ข้้างในประตููจะดีีดตััวออกมา ก็็ตามที่่�ปลาเข้้าไปในจั่่�นจะทำ�ำ ให้้ประตููจั่่�นปิิด ทุ่�นจะ
ปิิดทางเข้้า โดยทำ�ำ โครงไม้้เป็็นคาน โผล่่พ้้นน้ำ��ำ ทำ�ำ ให้้ชาวประมงทราบว่่ามีีปลาติิดจั่่�น
สำำ�หรัับเป็็นกลไกยึึดประตููจั่่�นให้้เปิิด เข้้าแล้้ว ใช้้ได้้ตลอดเวลาที่่�ต้้องการ โดยชาวประมง
ออกค้้างไว้้ เมื่่�อปลาว่่ายเข้้ามาในจั่่�น อาจลงไปเก็็บปลาวัันละสองครั้ �งในตอนเช้้าหรืือ
กระทบกัับสายเอ็็นหรืือเชืือกที่่�ผููกเป็็น ตอนเย็็น การลงไปเก็็บปลาเป็็นส่่วนหนึ่่�งของการ
กลไกไว้้ในจั่่�น แล้้วผููกเข้้ากัับก้้อนหิิน ตรวจสอบระดัับน้ำ�ำ� หากระดัับน้ำ�ำ�สููงเกิินไปก็็จะ
ที่่�เป็็นตััวถ่่วงน้ำ��ำ หนััก เมื่่�อเปิิดประตููจั่่�น เปลี่่�ยนที่่�วางใหม่่ เพื่่�อให้้ระดัับน้ำ��ำ พอดีีกัับประตููจั่่�น
ขึ้น�้ ค้า้ งไว้ท้ างด้า้ นนอกของตัวั จั่่น� กลไก และเพื่่อ� ป้้องกัันงููไม่่ให้้เข้้าไปอยู่�ใ่ นจั่่น�
ก็็จะหลุุดหรืือดีีดตััวออกทำำ�ให้้ก้้อนหิิน
ด้้ า น น อ ก ต ก ล ง ป ร ะ ตููจั่่� น เ มื่่� อ ไ ม่่ มีี
ก้้อนหิินถ่่วงน้ำ��ำ หนัักให้้ยกเปิิดขึ้้�นก็็จะ
หล่่นลงมาปิิดปากจั่่�นไว้้ทำ�ำ ให้้ปลา
ติิดอยู่�่ในจั่่�น เครื่�องมืือหาปลาชนิิดนี้้�
สร้้างขึ้�้นจากการเลีียนแบบพฤติิกรรม
การหาอยู่�่หากิินของพัันธุ์ �ปลาที่่�เมื่่�อ
ถึึงช่่วงวางไข่่ก็็จะหาที่่�เหมาะสมใน
การวางไข่่ และหลบภัยั

ขนาดตาอวน:  -

56 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

ขนาดเครื่่อ� งมืือประมง:

จั่่�นกว้้าง 15-30 เซนติิเมตร ยาว 35-65
เซนติิเมตร และสููง 30-40 เซนติิเมตร โดยประตููจั่่�น
กว้้าง 10-16 เซนติิเมตร ยาว 27-45 เซนติิเมตร
และหนา 3.5 เซนติิเมตร

เหยื่่�อ:  -
ชนิิดสัตั ว์น์ ้ำ�ำ�ที่่�จับั ได้:้

ปลาช่่อน ดุุก กดแก้้ว ชะโด นิิล ตะเพีียน ตะพาบน้ำ��ำ

ผลจัับสััตว์์น้ำ��ำ :  2 กิิโลกรััม
แหล่่งทำำ�การประมง:

บริิเวณริิมตลิ่่�ง ความลึึก 0.3-0.4 เมตร

สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย
ช่่วงเวลาที่่�ใช้้เครื่่อ� งมืือ:

กลางวันั -กลางคืืน ระยะเวลา 13 ชั่�วโมง

ผลกระทบต่่อประชากรสััตว์์น้ำ�ำ�:  -
เดืือนที่่� ใช้้งาน:

ตลอดทั้้�งปีี (นิิยมใช้้เดืือนสิิงหาคม-กัันยายน)

ผู้้�ทำ�ำ การประมง:  เพศชาย (ผู้�ใหญ่่)

การใช้เ้ รืือเพื่�อ่ ทำำ�การประมง:

ใช้้เรืือ/ ไม่่ใช้้เรืือ

ราคาต้้นทุุนเครื่�อ่ งมือื :  100-200 บาท
ประเภทของแหล่ง่ น้ำ�ำ�:  หนองน้ำ�ำ� บึึง
จังั หวััด:  ทั่่�วประเทศ

v

เครื่อ� งมืือประมงของไทย 57

ไซกุ้้�งฝอย

Horizontal cylinder bamboo shrimp trap

ชื่่�อท้้องถิ่�น่ :

ไซดักั กุ้�ง

ลัักษณะเครื่อ่� งมือื :

เครื่�องมืือประมงที่่�ใช้้ไม้้ไผ่่สานรููปร่่างเป็็นทรง
กระบอก ก้้นแหลม ลัักษณะคล้้ายไซดัักปลาแต่่
มีีขนาดทางเข้้าสััตว์์น้ำ�ำ�หรืืองาเล็็กกว่่า ด้้านปลายเปิิด
เป็็นช่่องสำำ�หรัับทางออกสััตว์์น้ำ�ำ� และส่่วนด้้านท้้าย
เรีียวสานปิิดตรงกลางไซค่่อนไปบริิเวณทางออก
สััตว์์น้ำ��ำ เป็็นช่่องสำำ�หรัับติิดงาแซง 2 อััน โดยหัันไป
คนละด้้านเพื่่�อให้้สัตั ว์์น้ำ�ำ�สามารถเข้้าได้้ทั้้�งสองทาง

ขนาดตาอวน:  -
วิิธีีทำ�ำ การประมง:

เครื่�องมืือประมงที่่�ใช้้ดัักกุ้�งบริิเวณริิมตลิ่่�งหรืือ
ในนาที่่�ระดัับน้ำ��ำ ไม่่ลึึก ช่่วงฤดููน้ำ��ำ ลดโดยวางไซขวาง
ช่่องทางน้ำ�ำ�ไหล ตรงปากไซจะใช้้ต้้นหญ้้าหรืือฟางอุุด
เพื่่�อไม่่ให้้กุ้ �งออกเมื่่�อวางไซแล้้วใช้้หญ้้าหรืือโคลน
กลบบางส่่วนเพื่่�อพรางให้้กุ้ �งเข้้าไปหลบในไซเหมืือน
หลบอยู่�่ ตามซอกไม้้

ขนาดเครื่อ่� งมือื ประมง:

ความยาวไซ 90-120 เซนติิเมตร ช่่องสำำ�หรัับ
ทางออกสัตั ว์์น้ำ��ำ มีีขนาดความกว้้าง 10-15 เซนติิเมตร
บริิเวณทางออกสััตว์์น้ำ�ำ�เป็็นช่่องสำำ�หรัับติิดงาแซง
ความยาว 15 เซนติิเมตร และความกว้้างงา 5
เซนติิเมตร

เหยื่�่อ:  -

58 เครื่�องมืือประมงของไทย

ชนิิดสัตั ว์์น้ำ�ำ�ที่่จ� ัับได้้:  กุ้�งฝอย
ผลจัับสัตั ว์์น้ำ�ำ� :  4-20 กิิโลกรััม
แหล่่งทำ�ำ การประมง:

ริิมตลิ่่ง� ความลึึก 0.15 เมตร

สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย
ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้้เครื่�อ่ งมือื :

กลางคืืน (เวลา 16.00-05.00 น.)

ผลกระทบต่่อประชากรสััตว์์น้ำำ�� :  -
เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:  ตลอดทั้้�งปีี
ผู้�้ ทำำ�การประมง:  เพศชายและหญิิง ทุุกวััย
การใช้เ้ รืือเพื่อ่� ทำำ�การประมง:  ไม่่ใช้้เรืือ
ราคาต้น้ ทุุนเครื่อ�่ งมือื :  250 บาท
ประเภทของแหล่ง่ น้ำ�ำ�:  ร่่องน้ำ��ำ ทุ่�งนา
จัังหวัดั :  ทั่่ว� ประเทศ

v

เครื่อ� งมือื ประมงของไทย 59

ไซกุ้้�งฝอย

Pipe shrimp trap

ชื่�อ่ ท้้องถิ่น�่ : วิิธีีทำ�ำ การประมง:

ไซดักั กุ้�ง เครื่อ� งมืือที่จ่� ับั กุ้�งฝอย โดยใช้เ้ หยื่่อ� ล่อ่ ปั้้น� เป็น็ ก้อ้ น
ใส่่เข้้าไปในไซ นำ�ำ ไซไปวางบริิเวณริิมตลิ่่ง� แล้้วใช้้เชืือก
ลัักษณะเครื่่�องมืือ: ไนลอน ผููกติิดกัับตััวไซเพื่่�อสำ�ำ หรัับหย่่อนและดึึงขึ้้�น
จากน้ำ�ำ� วางทิ้้�งไว้้ 1 คืืน แล้้วมาเก็บ็ กุ้�งฝอยที่่อ� ยู่�ใ่ นไซ
เครื่�องมืือที่่�มีีลัักษณะเป็็นทรง ตอนเช้้า หลัังจากนั้้�นชาวประมงจะเติิมเหยื่่�อลงไป
กระบอก ตััวไซทำำ�จากตาข่่ายพลาสติิก ในไซและวางไว้้ที่่เ� ดิิมเพื่่�อมาเก็็บกุ้�งฝอยในวันั ต่่อไป
PVC สีีดำ�ำ ส่่วนด้้านล่่างก้้นไซมีีโครง
ทำ�ำ จากท่่อ PVC และมีีทางเข้้าสััตว์์น้ำ�ำ� ขนาดเครื่อ�่ งมืือประมง:
(งา) จำ�ำ นวน 3 ช่่อง ทำำ�จากพลาสติิก
ทรงกรวย (วััสดุุเหลืือใช้้จากขนมปีีโป้้) ไซกุ้้�งฝอย มีีขนาดความสููง 34.5 เซนติิเมตร
ส่่วนด้้านบนเปิิดสำ�ำ หรัับใส่่เหยื่่�อและ ท่่อ PVC ขนาดเส้้นผ่่านศููนย์์กลาง 16.5 เซนติิเมตร
นำำ�กุ้้�งฝอยออกจากไซ มีีลัักษณะเป็็น (ท่่อ PVC 6 นิ้้�ว) หนา 1 เซนติิเมตร และมีีทางเข้้า
ช่่องเปิดิ ทรงกลม และมีีฝาปิิดแบบสวม สัตั ว์์น้ำ�ำ� (งา) อยู่�่ สููงจากก้้นไซ 3 เซนติิเมตร พลาสติิก
โดยโครงฝาปิดิ ทำำ�จากท่่อ PVC เย็บ็ ติิด ทรงกรวย (งา) ความยาว 5 เซนติิเมตร ปากงา
กัับตาข่่ายพลาสติิก PVC สีีดำำ� ผููกติิด มีีความกว้้าง 3.5 เซนติิเมตร และด้้านในของงากว้้าง
กัับตััวไซด้้วยเชืือกใช้้ประกอบกัับไม้้ไผ่่ 1 เซนติิเมตร ช่่องเปิิดทรงกลมกว้้าง 8.5 เซนติิเมตร
เหลาสำ�ำ หรัับใช้้ขััดให้้ฝาไซติิดกัับตััวไซ และมีีฝาปิิดแบบสวม โดยโครงฝาปิิดทำำ�จาก
ถุงุ เหยื่่อ� ทำ�ำ ด้ว้ ยถุงุ อวนไนลอน (อวนมุ้�ง ท่่อ PVC ขนาดเส้้นผ่่านศููนย์์กลาง 8.5 เซนติิเมตร
สีีฟ้้า) สำำ�หรัับใส่่เหยื่่�อและมััดใส่่ไว้้ในไซ
นำำ�หิินใส่่ในไซ จำ�ำ นวน 2-3 ก้้อน
เพื่่�อเป็็นวััสดุุถ่่วง แล้้วใช้้เชืือกไนลอน
ผููกติิดกัับตััวไซเพื่่�อสำ�ำ หรัับหย่่อนและ
ดึึงขึ้้�นจากน้ำ�ำ�

ขนาดตาอวน:

0.35 เซนติิเมตร

60 เครื่�องมืือประมงของไทย

(ท่่อ PVC 4 นิ้้�ว) หนา 1 เซนติิเมตร เย็บ็ ติิดกัับตาข่่าย
พลาสติิก PVC สีีดำ�ำ ความสููง 2.5 เซนติิเมตร
ไม้้ไผ่่เหลาขนาดเส้้นผ่่านศููนย์์กลาง 0.5 เซนติิเมตร
ความยาว 15 เซนติิเมตร สำ�ำ หรัับใช้้ขััดให้้ฝาไซ
ติิดกัับตััวไซ นำ�ำ หิินใส่่ในไซ แล้้วใช้้เชืือกไนลอน
ความยาว 250 เซนติิเมตร

เหยื่่อ� :  รำำ�และเนื้้�อสัตั ว์์ น้ำ�ำ�หนักั 10-20 กรััม

ชนิิดสััตว์น์ ้ำำ�� ที่่จ� ับั ได้:้   กุ้�งฝอย

ผลจับั สััตว์์น้ำ��ำ :  0.1-2 กิิโลกรัมั

แหล่่งทำ�ำ การประมง:  ความลึึก 0.5-1 เมตร

สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย
ช่่วงเวลาที่่�ใช้้เครื่�อ่ งมืือ:

กลางคืืน 18.00-06.00 น.

ผลกระทบต่อ่ ประชากรสัตั ว์์น้ำ��ำ :  -
เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:

ตลอดทั้้�งปีี (นิิยมใช้้เดืือนมกราคม-กรกฎาคม)

ผู้้�ทำำ�การประมง:

เพศชายและหญิิงทั่่ว� ไป

การใช้้เรืือเพื่่�อทำำ�การประมง:

ไม่่ใช้้เรืือ เดิินวางเครื่�องมืือ

ราคาต้น้ ทุุนเครื่�่องมือื :  30 บาท

ประเภทของแหล่่งน้ำ��ำ :  กว๊๊านพะเยา

จังั หวััด:  พะเยา

v

เครื่อ� งมืือประมงของไทย 61

ไซกุ้้�งฝอย

Bucket shrimp trap

ชื่�่อท้อ้ งถิ่น่� : ขนาดเครื่�อ่ งมืือประมง:

ไซกุ้้�ง ปี๊๊บ� กุ้�งฝอย ปี๊๊�บมีีความกว้้าง 24 เซนติิเมตร ความยาว
24 เซนติิเมตร และความสููง 16 เซนติิเมตร มีีทางเข้้า
ลัักษณะเครื่่อ� งมือื : สััตว์์น้ำ�ำ� (งา) อยู่�่สูงจากก้้นไซ 2.5 เซนติิเมตร โดยปากงา
มีีความยาว 6 เซนติิเมตร ความกว้้าง 6 เซนติิเมตร
เครื่�องมืือที่่�มีีลัักษณะเป็็นทรง และด้้านในของงากว้้าง 2 เซนติิเมตร ไม้้ไผ่่ ขนาด
สี่่เ� หลี่่ย� ม มีีทางเข้้าสัตั ว์์น้ำ�ำ� (งา) จำ�ำ นวน เส้้นผ่่านศููนย์์กลาง 0.5 เซนติิเมตร ถุุงอวนไนลอน
4 ช่่อง ทำำ�จากปากขวดพลาสติิก (อวนมุ้�งสีีฟ้้า) มีีความยาวประมาณ 60 เซนติิเมตร
(รููปทรงกรวย) แล้้วนำำ�ไม้้ไผ่่มาขััด ความกว้้างปากทางออกของถุุง 20 เซนติิเมตร
ระหว่่างตััวไซกัับงาทั้้�ง 4 ด้้าน ส่่วนบน โดยเชืือกไนลอน มีีขนาดเส้้นผ่่านศููนย์์กลางขนาด
ของปี๊๊�บตััดออกแล้้วเย็็บด้้วยถุุงอวน 0.2 เซนติิเมตร และทุ่�น มีีความกว้้าง 5.0 เซนติิเมตร
ไนลอน (อวนมุ้�งสีีฟ้้า) ทำำ�เป็็นถุุง และความยาว 23 เซนติิเมตร
ใช้้เชืือกรััดส่่วนท้้ายก้้นถุุง และคลาย
เชืือกออกเมื่่�อต้้องการเก็็บกุ้�ง โดยใช้้ เหยื่�อ่ :  รำ�ำ ผสมน้ำ�ำ�
เชืือกไนลอนรััดหรืือผููกส่่วนท้้ายก้้นถุุง ชนิิดสัตั ว์์น้ำำ��ที่่จ� ัับได้:้
และผููกระหว่่างตััวไซกัับทุ่�น ซึ่่ง� ทำำ�จาก
ขวดพลาสติิก กุ้้�งฝอย กุ้�งก้้ามกราม ปลาซิิว หอยขม

ขนาดตาอวน: ผลจับั สััตว์์น้ำ�ำ�:  6 กิิโลกรัมั

0.2 เซนติิเมตร แหล่ง่ ทำ�ำ การประมง:  ความลึึก 1-2 เมตร

วิิธีที ำำ�การประมง: สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย
ช่่วงเวลาที่่�ใช้เ้ ครื่อ�่ งมืือ:
เครื่�องมืือที่่�จัับกุ้�งฝอย โดยใช้้
เหยื่่�อล่่อปั้้�นเป็็นก้้อน น้ำ��ำ หนัักประมาณ กลางคืืน 18.00-06.00 น.
10-20 กรัมั ใส่่เข้้าไปในไซ นำำ�ไซไปวาง
บริิเวณริิมตลิ่่�งที่่�เป็็นป่่าหญ้้าแล้้วทิ้้�ง
ทุ่ � น ไ ว้้ เ พื่่� อ เ ป็็ น สัั ญลัั ก ษ ณ์์ ว่่ า มีี ไ ซ อ ยู่�่
บริิเวณนี้้� วางทิ้้�งไว้้ประมาณ 12 ชั่ว� โมง
หรืือ 1 คืืน และมาเก็บ็ ไซในตอนเช้้า

62 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

ผลกระทบต่่อประชากรสััตว์์น้ำ��ำ :  -
เดืือนที่่�ใช้้งาน:  ธันั วาคม - กุมุ ภาพันั ธ์์
ผู้้�ทำ�ำ การประมง:  เพศชายและหญิิงทั่่ว� ไป
การใช้้เรืือเพื่�อ่ ทำำ�การประมง:  ใช้้เรืือ
ราคาต้น้ ทุนุ เครื่่อ� งมือื :  30 บาท
ประเภทของแหล่่งน้ำำ�� :  อ่่างเก็บ็ น้ำ�ำ�
จังั หวัดั :  ลพบุุรีี

v

เครื่อ� งมือื ประมงของไทย 63

ไซกุ้้�งฝอย

ชื่อ่� ท้้องถิ่น่� : ผ่่าซีีกปัักยึึดเป็็นเสาหลัักที่่�ปลายปีีกของงาที่่�เปิิด
ออกทั้้�งสองด้้าน ในบางพื้้�นที่่�จะใช้้อวนไนลอน
ไซซิ่่ง� กุ้�งฝอย ผ้้าด่่างกุ้�งฝอย ไซกุ้้�ง (อวนมุ้�งสีีฟ้้า) ทำ�ำ เฝืือกกางกั้้�นตรงกลางระหว่่างปีีก
เพื่่�อกัันให้้กุ้�งฝอยเดิินเข้้าลอบได้้ดีียิ่่�งขึ้้�น และในบาง
ลัักษณะเครื่อ่� งมือื : พื้้�นที่่�ใช้้รำ�ำ หมัักเป็็นเหยื่่�อล่่อเพื่่�อเพิ่่�มประสิิทธิิภาพ
ของลอบให้้มากขึ้�้น
ทำำ�จากอวนไนลอน (อวนมุ้�งสีีฟ้้า)
จำำ�นวนสองชิ้�นเย็็บติิดกััน โดยมีีช่่องเปิิด ขนาดเครื่่�องมืือประมง:
ด้้านซ้้ายและด้้านขวา (ชาวประมงเรีียก
ว่่าด้้านหััวและด้้านท้้าย) และเย็็บเป็็น ไซกุ้้�งมีีความกว้้าง 70-90 เซนติิเมตร ความยาว
ช่่องทางเข้้าของสััตว์์น้ำ�ำ�มีีลัักษณะ 1.2 เมตร ทางเข้้าสััตว์์น้ำ��ำ มีีความกว้้าง 70-90
ทรงกรวยปากเปิิด (ทางเข้้าสััตว์์น้ำ�ำ�) เซนติิเมตร ด้้านในความกว้้าง 10 เซนติิเมตร และ
ทำำ�หน้้าที่่�คล้้ายงาของลอบแบบไม้้ไผ่่ ปล่่อยชายทั้้�งสองข้้าง ๆ ละ ประมาณ 30 เซนติิเมตร
และปล่่อยชายทั้้�งสองข้้าง ๆ ลัักษณะ ตรงกลางระหว่่างปีีกและขึึงเนื้้�ออวนยาวออกไป
เป็็นเหมืือนปีีกเพื่่�อกัันให้้กุ้ �งฝอยเดิินเข้้างา 1.5 เมตร ชาวประมงบางพื้้�นที่่�จะใช้้อวนไนลอน
โดยมีีหลัักไม้้ไผ่่ยึึดปีีกทั้้�งสองด้้านไว้้ (อวนมุ้�งสีีฟ้้าความกว้้าง 20 เซนติิเมตร ความยาว
เพื่่�อให้้ลอบตั้้�งอยู่�่ได้้ ในบางพื้้�นที่่�จะนำำ� 20 เซนติิเมตร
อวนไนลอน (อวนมุ้�งสีีฟ้้า) ตรงกลาง
ระหว่่างปีีกและขึึงเนื้้�ออวนยาวออกไป
และใช้้ไม้้ไผ่่ปัักหลัักเพื่่�อเป็็นเฝืือกกาง
ทำำ�ให้้กุ้ �งฝอยเดิินเข้้าลอบได้้ดีียิ่่�งขึ้�้น
ชาวประมงบางพื้้�นที่่�จะใช้้อวนไนลอน
(อวนมุ้ �งสีีฟ้้ามััดเหยื่่�อใส่่ไว้้ข้้างในถุุง
อวนด้า้ นในไซดักั กุ้�ง ในบางพื้น้� ที่จ่� ะวาง
เครื่�องมืือไซดักั กุ้�งต่่อกัันหลายชุุด

ขนาดตาอวน:  0.2 เซนติิเมตร
วิิธีีทำำ�การประมง:

ไซซิ่่�งดัักกุ้�งฝอยบริิเวณริิมตลิ่่�ง
โดยตััวลอบจะถููกกางออก และใช้้ไม้้ไผ่่

64 เครื่�องมืือประมงของไทย

เหยื่�่อ:  อาหารเป็็ด รำ�ำ หมััก
ชนิิดสััตว์น์ ้ำำ��ที่่�จับั ได้้:  กุ้�งฝอย ปลาซิิว หลด บู่�่
ผลจับั สััตว์น์ ้ำำ��:  3-5 กิิโลกรัมั
แหล่ง่ ทำ�ำ การประมง:  ความลึึก 0.5-1 เมตร
สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย
ช่่วงเวลาที่่�ใช้เ้ ครื่่อ� งมือื :  กลางวััน 18.00-06.00 น.
ผลกระทบต่่อประชากรสััตว์์น้ำ�ำ� :  -
เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:

ตลอดทั้้�งปีี (นิิยมใช้้เดืือนมกราคม-กรกฎาคม)

ผู้้�ทำำ�การประมง:  เพศชาย (ผู้�ใหญ่่ถึึงผู้้�สููงอายุุ)
การใช้เ้ รืือเพื่่�อทำำ�การประมง:  ไม่่ใช้้เรืือ
ราคาต้น้ ทุุนเครื่่อ� งมืือ:  100 บาท
ประเภทของแหล่่งน้ำ��ำ :  กว๊๊านพะเยา แม่่น้ำ��ำ
จัังหวัดั :  พะเยา อุุบลราชธานีี

v

เครื่�องมือื ประมงของไทย 65

ไซกุ้้�งฝอย

Gallon shrimp trap

ชื่อ�่ ท้อ้ งถิ่น�่ : ขนาดตาอวน:

ไซกุ้้�ง แกลลอนกุ้�งฝอย 0.2 เซนติิเมตร

ลัักษณะเครื่อ่� งมืือ: วิิธีที ำ�ำ การประมง:

เครื่�องมืือที่่�สร้้างขึ้�้นจากวััสดุุเหลืือ เครื่�องมืือที่่�จัับกุ้�งฝอย โดยใช้้เหยื่่�อล่่อห่่อใส่่
ใช้้ในครััวเรืือน แกลลอนพลาสติิก อวนไนลอน (อวนมุ้�งสีีฟ้้า) เป็็นเหยื่่�อล่่อในไซ และ
หรืือแกลลอนน้ำ�ำ�มััน และมีีทางเข้้า นำ�ำ ไซไปวางบริิเวณพื้้�นน้ำ��ำ ตััวไซผููกเชืือกติิดกัับวััสดุุถ่่วง
สััตว์์น้ำ�ำ� (งา) จำำ�นวน 4-6 ช่่อง ทำำ�จาก ต้้นไม้้ หรืือโขดหิิน เพื่่อ� ป้้องกัันไม่่ให้้ไซไหลตามน้ำ��ำ
ปากขวดพลาสติิก (รููปทรงกรวย)
โดยส่่วนด้้านท้้ายของแกลลอนตััดออก ขนาดเครื่�่องมือื ประมง:
แล้้วเย็บ็ ด้้วยถุงุ อวนไนลอน (อวนมุ้�งสีีฟ้้า)
ทำ�ำ เป็็นถุุงใช้้เชืือกรััดส่่วนท้้ายก้้นถุุง แกลลอนพลาสติิกขนาด 4-6 ลิิตร ความยาว
และคลายเชืือกออกเมื่่�อต้้องการเก็็บกุ้ �ง 30 เซนติิเมตร และมีีทางเข้้าสััตว์์น้ำ��ำ (งา) ทำำ�จาก
โดยเชืือกไนลอนใช้้รััดส่่วนท้้ายก้้นถุุง ปากขวดพลาสติิกความยาว 6 เซนติิเมตร ปากกว้้าง
และผููกยึึดระหว่่างตััวไซกัับวััสดุุถ่่วง 5 เซนติิเมตร ด้้านในของงากว้้าง 1 เซนติิเมตร
ต้้นไม้้ หรืือโขดหิิน เพื่่�อป้้องกัันไม่่ให้้ ด้้านท้้ายของแกลลอนตััดออกแล้้วเย็็บด้้วยถุุงอวน
เครื่ �องมืือไหลตามน้ำ�ำ� ไนลอน (อวนมุ้�งสีีฟ้้า) มีีความยาว 1 เมตร ความกว้้าง
ปากทางออกของถุุง 20 เซนติิเมตร และเชืือกไนลอน
มีีขนาดเส้้นผ่่านศููนย์์กลาง 0.2 เซนติิเมตร

66 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

เหยื่่�อ: ผลกระทบต่อ่ ประชากรสัตั ว์น์ ้ำ�ำ� :

รำำ�คั่่ว� ผสมปลาร้้า น้ำ��ำ หนักั 10-20 กรััม -

ชนิิดสััตว์น์ ้ำำ�� ที่่จ� ับั ได้:้ เดืือนที่่� ใช้้งาน:

กุ้้�งฝอย ปลาซิิว หอยขม ตลอดทั้้�งปีี
(นิิยมใช้้เดืือนมิิถุนุ ายน-กัันยายน)
ผลจัับสััตว์์น้ำ�ำ�:  0.5 กิิโลกรััม
แหล่ง่ ทำ�ำ การประมง: ผู้�้ ทำำ�การประมง:

บริิเวณพื้้�นน้ำ��ำ ความลึึก 1.5-3 เมตร เพศชายและหญิิงทั่่ว� ไป

สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย การใช้เ้ รืือเพื่อ�่ ทำำ�การประมง:
ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้้เครื่่อ� งมืือ:
ใช้้เรืือ เพื่่อ� ลำำ�เลีียงเครื่อ� งมืือ
กลางคืืน ระยะเวลาประมาณ 12 ชั่ว� โมง
ราคาต้้นทุุนเครื่่�องมืือ:

90 บาท

ประเภทของแหล่่งน้ำ�ำ�:

แม่่น้ำ��ำ

จังั หวััด:

เลย หนองคาย นครพนม มุกุ ดาหาร
อำำ�นาจเจริิญ อุุบลราชธานีี

v

เครื่�องมือื ประมงของไทย 67

ไซดักั กุ้�ง

Bamboo isolated shrimp trap

ชื่่�อท้อ้ งถิ่น�่ : ขนาดเครื่อ่� งมืือประมง:

ไซกุ้้�ง ตุ้�มกุ้�ง ไซบั้้�ง โครงไซความกว้้าง 2 เซนติิเมตร ความยาว 35
เซนติเิ มตร ความสููง 30-35 เซนติเิ มตร และมีีทางเข้า้
ลัักษณะเครื่�อ่ งมืือ: สััตว์์น้ำ��ำ (งา) อยู่�่ สููงจากก้้นไซ 3 เซนติิเมตร ปากงา
กว้้าง 5-7 เซนติิเมตร ส่่วนด้้านในของกรวยกว้้าง
เครื่อ� งมืือมีีลักั ษณะคล้า้ ยตุ้�ม ตัวั ไซ 1.6-2.5 เซนติิเมตร และความยาว 5-7 เซนติิเมตร
ทำำ�จากโครงไซที่่�ทำำ�จากไม้้ไผ่่ แล้้วหุ้�ม ส่่วนด้้านล่่างก้้นไซมีีความกว้้าง 20-24 เซนติิเมตร
ด้้วยอวนไนลอน (อวนมุ้�งสีีฟ้้า) และมีี ส่่วนช่่องเปิิดด้้านบนไซกว้้าง 10-14 เซนติิเมตร
ทางเข้้าสััตว์์น้ำ��ำ (งา) จำำ�นวน 4 ช่่อง และทำ�ำ เป็็นถุุงใช้้เชืือกรััดมีีความยาว 12 เซนติิเมตร
ทำำ�จากปากขวด พลาสติิก (รููปทรงกรวย) ความกว้้างปากทางออกของถุุง 7 เซนติิเมตร และเชืือก
ส่่วนด้้านล่่างก้้นไซเป็็นส่่วนที่่�กว้้างกว่่า ไนลอนมีีขนาดเส้้นผ่่านศููนย์์กลาง 0.2 เซนติิเมตร
ด้้านบนมีีช่่องเปิิดสำำ�หรัับใส่่เหยื่่�อและ
นำำ�กุ้้�งฝอยออกจากไซ มีีลัักษณะเป็็น เหยื่อ�่ :
ช่อ่ งเปิดิ ทรงกลม และทำำ�เป็น็ ถุงุ ใช้เ้ ชืือก
รัดั และคลายเชืือกออกเมื่่อ� ต้อ้ งการเก็บ็ กะปิิ อาหารปลาดุุก ลููกปลาตััวเล็็กผสมรำำ�
กุ้�ง โดยเชืือกไนลอนใช้้รััดปากถุุง หรืือรำ�ำ คั่่�วผสมปลาร้้า น้ำ��ำ หนััก 10-20 กรััม

ขนาดตาอวน: ชนิิดสััตว์น์ ้ำ��ำ ที่่จ� ัับได้:้

0.2 เซนติิเมตร กุ้้�งฝอย ปลาซิิว แป้้นแก้้ว ปลาขนาดเล็ก็

วิิธีที ำำ�การประมง: ผลจับั สัตั ว์์น้ำ��ำ :

เครื่�องมืือที่่�จัับกุ้�งฝอยโดยใช้้เหยื่่�อ 0.5-1 กิิโลกรััม
ล่่อห่่อใส่่อวนไนลอน (อวนมุ้�งสีีฟ้้า)
ใส่่เข้้าไปในไซแล้้วนำำ�ไปวางไว้้บริิเวณ
ริิมตลิ่่�ง ตััวไซผููกเชืือกติิดกัับวััสดุุถ่่วง
ต้้นไม้้ หรืือโขดหิิน เพื่่อ� ป้้องกัันไม่่ให้้ไซ
ไหลตามน้ำ�ำ�

68 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

แหล่ง่ ทำำ�การประมง:

บริิเวณริิมตลิ่่ง� ความลึึก 0.3-0.8 เมตร

สถานะทางกฎหมาย:

ถููกกฎหมาย

ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้เ้ ครื่อ่� งมืือ:

กลางคืืน 18.00-06.00 น.

ผลกระทบต่่อประชากรสััตว์น์ ้ำ�ำ�:

เลืือกจับั สัตั ว์์น้ำ�ำ�

เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:

ตลอดทั้้�งปีี

ผู้้�ทำำ�การประมง:

ชาย วัยั ผู้�ใหญ่่

การใช้เ้ รืือเพื่อ�่ ทำำ�การประมง:

ใช้้เรืือ/ ไม่่ใช้้เรืือ เพื่่�อลำำ�เลีียงเครื่�องมืือ

ราคาต้้นทุนุ เครื่อ�่ งมืือ:

80 บาท

ประเภทของแหล่ง่ น้ำ�ำ� :

ห้้วย หนอง แม่่น้ำ�ำ�

จัังหวััด:

ทั่่�วประเทศ

v

เครื่�องมือื ประมงของไทย 69

ไซกุ้้�งใหญ่่

Prawn trap

ชื่อ�่ ท้้องถิ่�่น: ขนาดตาอวน:  3-5 เซนติิเมตร
วิิธีที ำำ�การประมง:
ไซกุ้้�ง
นำ�ำ เครื่�องมืือวางบริิเวณริิมตลิ่่�งโดยวางตาม
ลัักษณะเครื่่อ� งมืือ: กระแสน้ำ�ำ�โดยหันั ปากไปตามการไหลของน้ำ�ำ� ในกรณีี
วางในบริิเวณน้ำ�ำ�ตื้้�นจะนำำ�หญ้้ามาคลุุมไว้้ทำ�ำ ให้้
ลัักษณะเป็็นทรงกระบอกหรืือ มีีลัักษณะคล้้ายที่่�หลบภััยของสััตว์์น้ำ�ำ� (หากหญ้้าเน่่า
ทรงสี่่�เหลี่่�ยม โครงไซทำำ�จากไม้้ไผ่่ จะทำำ�การเปลี่่�ยนหญ้้าใหม่่) มีีการใช้้เหยื่�อล่่อใส่่ถุุงอวน
หรืือเหล็็กเส้้น ประกอบด้้วยเนื้้�ออวน แล้้วนำำ�ไปแขวนหรืือวางไว้้ในเครื่�องมืือ วางลอบทิ้้�งไว้้
ไนลอนสีีแดง ปากทางเข้้าสััตว์์น้ำ��ำ หรืือ ทั้้�งวัันแล้้วมีีการเก็็บกู้้�ลอบทุุกเช้้า หรืือบางครั้�งทิ้้�งไว้้
งาของไซทำำ�ด้้วยเนื้้�ออวน มีีปากทาง 1-3 คืืน แล้้วจึึงไปกู้�เก็็บสัตั ว์์น้ำ�ำ�
เข้้าสััตว์์น้ำ��ำ จำ�ำ นวน 1 ช่่อง ช่่องทางนำำ�
สััตว์์น้ำ��ำ เป็็นแบบใช้้เชืือกมััดตาข่่าย ขนาดเครื่�่องมืือประมง:
มััดเข้้าด้้วยกััน
มีีขนาดความยาว 40-50 เซนติิเมตร และ
ความกว้้าง 20-30 เซนติิเมตร และปากทางเข้้า
สััตว์์น้ำ��ำ หรืืองาความกว้้าง 15-20 เซนติิเมตร และ
ความยาว 15-20 เซนติิเมตร

70 เครื่�องมืือประมงของไทย

เหยื่่อ� :

อาหารเม็็ดปลาดุกุ หรืือรำ�ำ หมักั

ชนิิดสััตว์น์ ้ำำ�� ที่่�จัับได้:้

กุ้้�งก้้ามกราม ปลาบู่�่ ลิ้้�นหมา

ผลจัับสัตั ว์น์ ้ำ��ำ :  0.5 กิิโลกรัมั
แหล่ง่ ทำ�ำ การประมง:

บริิเวณพื้้�นท้้องน้ำ�ำ�ความลึึก 1-5 เมตร

สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย
ช่่วงเวลาที่่�ใช้เ้ ครื่อ�่ งมืือ:

วางในตอนเย็น็ และเก็บ็ กู้�ในตอนเช้้า

ผลกระทบต่่อประชากรสััตว์น์ ้ำ��ำ :  -
เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:

ตลอดทั้้�งปีี
(นิิยมใช้้เดืือนพฤศจิิกายน-กุุมภาพันั ธ์์)

ผู้้�ทำำ�การประมง:

เพศชาย วััยผู้�ใหญ่่

การใช้้เรืือเพื่่�อทำ�ำ การประมง:

ใช้้เรืือ เป็น็ พาหนะลำ�ำ เลีียงเครื่�องมืือ

ราคาต้้นทุุนเครื่�อ่ งมือื :

100-500 บาท

ประเภทของแหล่ง่ น้ำ�ำ�:

ทุ่่�งนา บ่่อน้ำ��ำ แม่่น้ำ��ำ อ่่างเก็็บน้ำ�ำ�

จังั หวัดั :

ลำำ�ปาง ลพบุุรีี สุุพรรณบุุรีี พระนครศรีีอยุุธยา
สระบุุรีี

v

เครื่�องมือื ประมงของไทย 71

ไซดักั กุ้�ง

Bottle shrimp trap

ชื่อ�่ ท้้องถิ่น่� : ขนาดเครื่อ�่ งมืือประมง:

ขวดดักั กุ้�ง ไซดัักกุ้�งความยาว 23-25 เซนติิเมตร ความกว้้าง
8.5 เซนติิเมตร ปากขวดความกว้้าง 8.1-8.5
ลักั ษณะเครื่อ�่ งมือื : เซนติิเมตร ส่่วนด้้านในของกรวยกว้้าง 2.8-3
เซนติิเมตร และความยาว 8-21 เซนติิเมตร ไม้้ไผ่่
เครื่�องมืือที่่�สร้้างขึ้้�นโดยใช้้วััสดุุ มีีขนาดเส้้นผ่่านศููนย์์กลาง 0.7 เซนติิเมตร ความยาว
เหลืือใช้ใ้ นครัวั เรืือน ขวดน้ำ��ำ ดื่่ม� หรืือขวด 0.5-1 เมตร และบริิเวณตััวไซเจาะรููขนาดไม่่เกิิน
พลาสติิก มีีลัักษณะเป็็นทรงกระบอก 1 เซนติิเมตร และใช้้เชืือกไนลอนขนาดเส้้นผ่่าน
โดยการตััดส่่วนปากขวดออกแล้้วหััน ศููนย์์กลาง 0.2 เซนติิเมตร
ส่่วนของปากขวดเข้้าไปด้้านในตััวไซ
เพื่่�อเป็็นทางเข้้าสััตว์์น้ำ�ำ�จำ�ำ นวน 1-2 ช่่อง เหยื่่�อ:
แล้้วขััดปิิดให้้แน่่นด้้วยไม้้ไผ่่โดยเจาะรูู
ตรงกลางขวดให้้มีีขนาดที่่�สามารถ เนื้้�อปลาสด อาหารปลาดุกุ รำ�ำ
สอดไม้้ไผ่่เข้้าไปได้้ ให้้ทะลุุหากัันทั้้�งสอง น้ำ��ำ หนักั 10-20 กรััม
ด้้านของขวด ตรงปลายไม้้ไผ่่เหลาไม้้
ให้้แหลมเพื่่�อปัักไม้้ลงพื้้�น และบริิเวณ ชนิิดสัตั ว์น์ ้ำำ�� ที่่จ� ับั ได้้:
ตัวั ไซเจาะรููโดยรอบเพื่่อ� เป็น็ รููระบายน้ำ�ำ�
ให้้เหยื่่�อที่่�อยู่�่ภายในกระจายออกมา กุ้้�งฝอย ปลากริิม หอย
ใช้้เชืือกไนลอนผููกระหว่่างตััวไซกัับ
วัสั ดุถุ ่่วง กิ่่�งไม้้ หรืือโขดหิิน เพื่่อ� ป้้องกันั ผลจัับสัตั ว์น์ ้ำ��ำ :
ไม่่ให้้ไซไหลตามน้ำ��ำ
0.1 กิิโลกรัมั
ขนาดตาอวน:  -
วิิธีที ำ�ำ การประมง: แหล่ง่ ทำ�ำ การประมง:

เครื่อ� งมืือที่่�จัับกุ้�งฝอย โดยใช้้เหยื่่�อ ความลึึก 0.5-1 เมตร
ล่่อปั้้�นเป็็นก้้อนใส่่เข้้าไปในไซ แล้้วนำำ�
ไปปัักไว้้บริิเวณริิมตลิ่่�ง ตััวไซผููกเชืือก สถานะทางกฎหมาย:
ติิดกัับวััสดุุถ่่วง ต้้นไม้้ หรืือโขดหิิน
เพื่่อ� ป้้องกันั ไม่่ให้้ไซไหลตามน้ำ�ำ� ถููกกฎหมาย

72 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้้เครื่อ่� งมืือ:

กลางคืืน 17.00-06.00 น.

ผลกระทบต่อ่ ประชากรสัตั ว์์น้ำ��ำ :  -

เดืือนที่่� ใช้้งาน:

ตุลุ าคม-พฤศจิิกายน

ผู้้�ทำ�ำ การประมง:

เพศชาย (ผู้�ใหญ่่ถึึงผู้้�สููงอายุุ)

การใช้้เรืือเพื่�่อทำำ�การประมง:

ใช้้เรืือ เพื่่�อลำ�ำ เลีียงเครื่อ� งมืือ

ราคาต้น้ ทุนุ เครื่อ่� งมืือ:  -

ประเภทของแหล่่งน้ำ�ำ�:

แหล่่งน้ำ�ำ�ทั่่ว� ไป

จังั หวััด: v

ทั่่ว� ประเทศ

เครื่อ� งมือื ประมงของไทย 73

ไซนอน

Cylinder bamboo isolated trap

ชื่่�อท้้องถิ่�่น:

ไซดัักปลา

ลัักษณะเครื่่อ� งมืือ:

ตัั ว ไ ซลัั ก ษ ณ ะ เ ป็็ น ทร ง ก ร ว ย
ทำ�ำ จากไม้้ไผ่่เหลาเป็็นเส้้นสานเข้้า
ด้้วยกััน ขนาดช่่องตาทรงสี่่�เหลี่่�ยม
จััตุรุ ััส มีีทางเข้้าสัตั ว์์น้ำ��ำ จำำ�นวน 1 ช่่อง
ลัักษณะเป็็นทรงกรวยทำำ�จากไม้้ไผ่่
สานถี่่ก� ว่่าตัวั ไซ

ขนาดตาอวน:  -

74 เครื่�องมืือประมงของไทย

วิิธีที ำ�ำ การประมง: ชนิิดสััตว์น์ ้ำ��ำ ที่่�จัับได้:้

ทำ�ำ ประมงโดยใช้้เหยื่่�อใส่่ลงไปในไซ แล้้วนำ�ำ หญ้้า ปลาไหล สร้้อย ดุกุ กุ้�งฝอย ปููนา
หรืือกิ่่�งไม้้วางไว้้ทัับด้้านบน
ผลจับั สััตว์น์ ้ำ��ำ :
ขนาดเครื่่อ� งมือื ประมง:
3 กิิโลกรัมั
เครื่�องมืือมีีความกว้้าง 30-35 เซนติิเมตร
ความยาว 80-200 เซนติิเมตร ปากงากว้้าง 20- แหล่ง่ ทำำ�การประมง:
30 เซนติิเมตร ยาว 25-35 เซนติิเมตร
ริิมตลิ่่ง� หรืือทางน้ำ�ำ�ไหล ความลึึก
เหยื่อ�่ : 0.2-0.5 เมตร

เนื้้�อหอย เนื้้�อสััตว์์ที่่�มีีกลิ่่�นแรง รำำ�ข้้าว ข้้าวสุุก สถานะทางกฎหมาย:

ถููกกฎหมาย

ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้้เครื่อ�่ งมือื :

ตลอดวััน

ผลกระทบต่่อประชากรสัตั ว์น์ ้ำ��ำ :  -

เดืือนที่่� ใช้้งาน:

กรกฎาคม-ตุลุ าคม

ผู้้�ทำำ�การประมง:

เพศชาย (ผู้�ใหญ่่)

การใช้้เรืือเพื่อ�่ ทำำ�การประมง:

ไม่่ใช้้เรืือ

ราคาต้น้ ทุนุ เครื่อ�่ งมือื :

250 บาท

ประเภทของแหล่ง่ น้ำ�ำ� :

ลำำ�ห้้วย คลอง คันั นา อ่่างเก็็บน้ำ�ำ�

จัังหวััด:

ลำำ�ปาง

v

เครื่อ� งมืือประมงของไทย 75

ไซนั่่ง�

Standing trap

ชื่่อ� ท้อ้ งถิ่น�่ :

โป๊๊ะน้ำ�ำ�ตื้้�น ลอบยืืน ไซตู้้�

ลักั ษณะเครื่อ�่ งมืือ:

ลัักษณะเป็็นรููปสี่่�เหลี่่�ยมผืืนผ้้า
ทรงยืืนหรืือสี่่เ� หลี่่�ยมลููกบาศก์์ ประกอบ
ด้้วยตััวไซนั่่�งทำ�ำ จากโครงไม้้ประกอบ
กัั นเป็็ นโครงสี่่� เหลี่่� ยมผืืนผ้้าหุ้ �มด้้วย
อวนโพลีีเอทิิลีีนสีีแดง มีีช่่องเปิิดให้้
สััตว์์น้ำ��ำ เข้้า 1 ช่่อง ปากช่่องเปิิดยาว
ตลอดความสููงของตััวไซนั่่�ง ประกอบ
เป็็นงาแซงกัันสััตว์์น้ำ�ำ�สำ�ำ หรัับป้้องกััน
สััตว์์น้ำ�ำ�ว่่ายย้้อนกลัับออกมาจำำ�นวน
สองงา โดยงาในชั้ �นแรกเป็็นห้้องลวง
แ ล ะ ง า ใ น ชั้� น ที่่� ส อ ง เ ป็็ น ช่่ อ ง เ ล็็ ก
เปิิดปิิดได้้สำ�ำ หรัับเก็็บรวบรวมสััตว์์น้ำ�ำ�
และปีีกไซนั่่�งหรืือขาทรายสำำ�หรัับกางกั้ �น
เป็็นแนวทางเดิินของสััตว์์น้ำ��ำ ทั้้�งทาง
ด้้านซ้้ายและด้้านขวาเพื่่�อต้้อนให้้
สััตว์์น้ำ��ำ เข้้าไปในตัวั ไซนั่่ง�

ขนาดตาอวน:

1.5 และ 3 เซนติิเมตร

วิิธีีทำำ�การประมง:

ใช้้ไม้้ปัักหลัักจากนั้้�นนำำ�ไซมาวาง
ที่่�ร้้านที่่�เตรีียมไว้้ ทำำ�ปีีกด้้วยอวนให้้
กางออกรัับกระแสน้ำ�ำ�ที่่�ไหลเข้้ามายััง
ตััวไซ ชาวประมงจะปีีนขึ้้�นไปบนร้้าน

76 เครื่�องมืือประมงของไทย

คลายเชืือกที่่�ผููกติิดกัับคานหมุุนปล่่อยให้้ไซค้้างเหนืือ ชนิิดสััตว์์น้ำ�ำ� ที่่จ� ัับได้้:
ระดัับนํ้้�า เพื่่�อเอาถุุงเชื่�อมติิดกัับช่่องประตููเปิิดปิิด
ของไซแล้้วจึึงปล่่อยให้้ไซจมลงถึึงพื้้�น โดยให้้ส่่วนบน กุ้้�งหััวมันั ปลาแป้้น แมะ ปูู
โผล่ข่ั้น� มาเหนืือระดับั น้ำ�ำ�เล็ก็ น้อ้ ย ด้า้ นบนของไซเปิดิ โล่ง่
สำำ�หรัับใส่่ตะเกีียงน้ำ�ำ�มัันก๊๊าดหรืือไฟฉายเป็็นแสงล่่อกุ้ �ง ผลจับั สัตั ว์น์ ้ำ��ำ :  -
ให้้เข้้ามาในไซ การเก็็บสััตว์์น้ำ��ำ จะเก็็บในตอนเช้้า
โดยใช้้ไม้้ขััดดึึงตััวไซลอยพ้้นเหนืือผิิวน้ำ��ำ แล้้วจึึงเอา แหล่่งทำ�ำ การประมง:
ปลายถุุงขึ้�้นมาบนเรืือเพื่่อ� ทำ�ำ การรวบรวมสััตว์์น้ำ�ำ�
พื้้�นดิินเลนหรืือโคลน ความลึึก
ขนาดเครื่่อ� งมืือประมง: 1.5-2 เมตร

ตััวไซความกว้้าง 50-80 เซนติิเมตร ความยาว สถานะทางกฎหมาย:
1-1.5 เมตร ความสููง 1.5-2.5 เมตร ปากงาเปิิดกว้้าง
15-20 เซนติิเมตร และปีีกไซนั่่�งหรืือขาทรายมีี ผิิดกฎหมาย
ความยาวด้้านละ 2.5-3 เมตร
ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้เ้ ครื่�อ่ งมือื :
เหยื่�อ่ :  -
กลางวันั
(ตอนเช้้าและตอนพลบค่ำ�ำ�)

ผลกระทบต่่อประชากรสัตั ว์์น้ำำ�� :

มีีประสิิทธิิภาพการจัับสููง

เดืือนที่่� ใช้้งาน:

ตลอดทั้้�งปีี
(นิิยมใช้้เดืือนมกราคม-เมษายน
สิิงหาคม-ธัันวาคม)

ผู้้�ทำำ�การประมง:

เพศชาย (ผู้�ใหญ่่)

การใช้้เรืือเพื่อ่� ทำำ�การประมง:

ใช้้เรืือในการนำำ�ไซไปติิดตั้้�ง

ราคาต้น้ ทุนุ เครื่�่องมือื :

1,200 บาท

ประเภทของแหล่ง่ น้ำ��ำ :

ทะเลสาบ

จัังหวััด:

สงขลา พััทลุงุ

v

เครื่�องมืือประมงของไทย 77

ไซนั่่ง�

Horizontal cylinder trap

ชื่่�อท้้องถิ่่�น: ขนาดตาอวน:

อีีหมก 1.5 และ 3 เซนติิเมตร

ลักั ษณะเครื่่อ� งมืือ: วิิธีที ำำ�การประมง:

ลัักษณะเป็็นทรงสี่่�เลี่่�ยมลููกบาศก์์ วางไซในแนวนอนแล้้วใช้้เชืือกมััดระหว่่างไซ
ตััวไซทำ�ำ จากเหล็็กเส้้น หุ้�มด้้วยอวน กัับกอหญ้้า หลัังจากนั้้�นนำำ�หญ้้าหรืือพัันธุ์�ไม้้นำำ�มา
โพลีีเอทิิลีีน มีีทางเข้้าสััตว์์น้ำ�ำ�จำ�ำ นวน คลุมุ เครื่อ� งมืือให้้มิิด
1 ช่่อง ปากงายาวตลอดความสููงของ
ไซนั่่�ง ด้้านตรงข้้ามเป็็นช่่องขนาดเล็็ก ขนาดเครื่�่องมือื ประมง:
ที่่�สามารถเปิิดปิิดได้้อยู่�่ ตรงส่่วนล่่าง
ของไซสำ�ำ หรัับรวบรวมสััตว์์น้ำ�ำ� ตััวโครง ตััวไซความกว้้าง 80 เซนติิเมตร สููง 1.5-2 เมตร
ของไซนั่่�งบุุด้้วยอวนมีีโครงไม้้ประกอบ ความยาว 1 เมตร
เชืือกทำำ�เป็็นกว้้านไม้้ขััด สำำ�หรัับชััก
ลอดตััวไซนั่่�งขึ้�้นพ้้นผิิวน้ำ��ำ และทำ�ำ การ เหยื่่อ� :  -
รวบรวมสััตว์์น้ำ�ำ�ที่่�จัับได้้ ปีีกแซงของ
ไซนั่่�งใช้้ตาข่่าย ชนิิดสัตั ว์์น้ำ�ำ� ที่่จ� ัับได้:้   ปลาช่่อน

78 เครื่อ� งมืือประมงของไทย ผลจับั สััตว์น์ ้ำำ��:  -

แหล่ง่ ทำ�ำ การประมง: ประเภทของแหล่ง่ น้ำำ��:  หนองน้ำ��ำ

บริิเวณริิมตลิ่่�ง ความลึึก 0.1 เมตร จัังหวััด:  นครสวรรค์์

สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย v

ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้เ้ ครื่อ่� งมือื :  กลางคืืน

ผลกระทบต่่อประชากรสัตั ว์น์ ้ำ�ำ� :  -

เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:  ตุลุ าคม-ธัันวาคม
ผู้�้ ทำำ�การประมง:

เพศชาย (ผู้�ใหญ่่)

การใช้เ้ รืือเพื่�่อทำ�ำ การประมง:

ใช้้เรืือ

ราคาต้้นทุุนเครื่่�องมือื :

100 บาท

เครื่�องมือื ประมงของไทย 79

ไซปลากระดี่่�

Bamboo Gourami trap

ชื่�่อท้อ้ งถิ่่น� : ขนาดตาอวน:

ไซ 1.5 เซนติิเมตร

ลักั ษณะเครื่�่องมือื : วิิธีีทำ�ำ การประมง:

ลัั ก ษ ณ ะ ค ล้้ า ย ทร ง ก ร ะ บ อ ก ทำ�ำ การประมงแบบใช้้หรืือไม่่ใช้้เหยื่่�อล่่อ
ปากกว้้างเล็็กน้้อยถััดลงมาคอด ตรงกลาง โดยวางให้้ปากไซจมลงไปในน้ำ��ำ ก้้นไซโผล่่เหนืือผิิวน้ำ��ำ
จะป่่องออกเล็็กน้้อยแล้้วช่่วงก้้นไซ เล็็กน้้อยและให้้ส่่วนที่่�เป็็นวงกลมสำำ�หรัับนำำ�ปลา
จะรวบเข้้าเป็็นปลายแหลม ตััวไซ ออกโผล่่พ้้นน้ำ�ำ�
ทำำ�จากซี่่�ไม้้ไผ่่หรืือตอกไม้้ไผ่่สานเป็็น
ลายขััดตาสี่่�เหลี่่�ยม มีีทางเข้้าสััตว์์น้ำ�ำ� ขนาดเครื่่อ� งมืือประมง:
จำ�ำ นวน 1 ช่่อง ทำำ�จากวััสดุุเดีียวกัับ
ตััวไซ ปากงาคล้้ายรููปสามเหลี่่�ยม ความยาว 40-50 เซนติิเมตร ความกว้้าง
ช่่วงท้้ายของตััวไซมีีช่่องเป็็นวงกลม 35 เซนติิเมตร ปากงาคล้้ายรููปสามเหลี่่�ยมกว้้าง
สำำ�หรัับนำ�ำ ปลาออก โดยปากของวง 10 เซนติิเมตร ยาว 25 เซนติิเมตร ช่่วงท้้ายเป็็น
กลมนี้้�ถููกมััดด้้วยเชืือกและ มีีเชืือก ช่่องวงกลมสำำ�หรัับนำ�ำ ปลาออกความกว้้าง 5
ที่่ย� ื่่น� ออกมาสำำ�หรับั ไว้้ดึึงไซขึ้้�นมา เซนติิเมตร

80 เครื่อ� งมืือประมงของไทย เหยื่อ่� :

ปลาต้้มปั้้น� เป็น็ ก้้อนกลม

ชนิิดสััตว์์น้ำำ�� ที่่จ� ับั ได้้:

ปลากระดี่่� หมอ

ผลจัับสัตั ว์์น้ำำ�� :

8 กิิโลกรััม

แหล่ง่ ทำ�ำ การประมง:

นำ�ำ ไปวางบริิเวณริิมตลิ่่�งที่่�ความลึึกประมาณ 0.1
เมตร

สถานะทางกฎหมาย:

ถููกกฎหมาย

ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้้เครื่อ่� งมือื :

กลางวััน (เวลา 06.00–09.00 น.)

ผลกระทบต่่อประชากรสัตั ว์์น้ำ�ำ� :  -

เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:

ตลอดทั้้�งปีี

ผู้�้ ทำ�ำ การประมง:

เพศชาย (ผู้�ใหญ่่)

การใช้เ้ รืือเพื่อ�่ ทำำ�การประมง:

ไม่่ใช้้เรืือ

ราคาต้น้ ทุุนเครื่่�องมืือ:

100-200 บาท

ประเภทของแหล่ง่ น้ำำ�� :

พื้้�นที่่�น้ำ�ำ�ท่่วม แม่่น้ำ��ำ

จังั หวััด:

สุุราษฎร์์ธานีี

v

เครื่อ� งมือื ประมงของไทย 81

ไซปากแตร

Bamboo cylinder trap

ชื่�อ่ ท้อ้ งถิ่�่น:

อีีโต่่ง อีีซ่่อน

ลัักษณะเครื่อ�่ งมืือ:

ลัักษณะเป็็นรููปกรวยคล้้ายไซ แต่่มีีขนาดใหญ่่
กว่่าเล็็กน้้อย ทำ�ำ จากไม้้ไผ่่และผููกร้้อยซี่่�ไม้้ไผ่่
ด้้วยหวาย ด้้านหน้้าเป็็นช่่องเปิิดสำ�ำ หรัับเทปลาออก
ลัักษณะบานออกคล้้ายปากแตรโดยมีีกะลามะพร้้าว
เป็็นฝาเปิิดปิิด ถััดลงมาจะพองแล้้วป่่องออก
เป็็นคอไซ บริิเวณที่่�ป่่องออกจะมีีช่่องสำ�ำ หรัับติิด
งาแซง 2 ช่่อง หัันไปคนละด้้านเพื่่�อให้้ปลาสามารถ
เข้้าได้้ทั้้�งสองทางทางเข้้าสััตว์์น้ำ��ำ (งา) ต่่อจาก
ส่่วนนี้้�จะคอดเล็็กลงและค่่อย ๆ พองขึ้้�นจนเกืือบ
ถึึงตอนท้้ายจึึงรวบเข้้าเป็็นปลายแหลม ภายในวง
มีีขนงสองวงใช้้สำ�ำ หรัับผููกยึึดกัับซี่่ไ� ม้้ไผ่่ดังั กล่่าว

ขนาดตาอวน:

-

วิิธีีทำ�ำ การประมง:

วางไซให้้ช่่องดัักปลาคว่ำ�ำ� ติิดกัับพื้้�นดิินหรืือ
ขุุดคัันนาให้้มีีช่่องกว้้างพอที่่�จะวางไซได้้และหัันหน้้า
รัับกระแสน้ำ��ำ ใช้้ฟางปิิดปากไซไว้้หรืือทำำ�ฝาปิิด
เพื่่�อกัันปลาออก ให้้ช่่องดัักปลาอยู่�่ ส่่วนล่่างติิดกัับพื้้�นดิิน
ปลาจะเข้้าทางนี้้�แต่่กลัับออกไม่่ได้้เพราะติิดงาแซง
และบางครั้ �งจะมีีการใช้้เหยื่่�อมััดเป็็นตุ้ �มล่่อให้้ปลา
เข้้ามาติิดในไซ

82 เครื่�องมืือประมงของไทย

ขนาดเครื่�อ่ งมืือประมง: การใช้้เรืือเพื่�่อทำ�ำ การประมง:

ตััวไซยาว 1-2 เมตร ซี่่ไ� ม้้ไผ่่กว้้าง 0.5 เซนติิเมตร ไม่่ใช้้เรืือ/ ใช้้เรืือ
แต่่ละซี่่�ห่่างกััน 0.3 เซนติิเมตร ฝาเปิิดปิิดกว้้าง
8-20 เซนติเิ มตร ทางเข้า้ สัตั ว์น์ ้ำ��ำ กว้า้ ง 5-7.5 เซนติเิ มตร ราคาต้น้ ทุนุ เครื่�่องมือื :
ยาว 8-16 เซนติิเมตร
350-430 บาท
เหยื่่�อ:  กุ้�งฝอย
ชนิิดสัตั ว์น์ ้ำ��ำ ที่่�จัับได้:้ ประเภทของแหล่ง่ น้ำำ��:

ปลาสร้้อย หลด กระทิิง แปป ไหล กระดี่่� สลิิด ทุ่่�งนา คลอง แม่่น้ำ�ำ� บึึง
กุ้ �งกะต่่อม
จัังหวัดั :
ผลจัับสัตั ว์น์ ้ำำ�� :  12.5 กิิโลกรัมั
แหล่ง่ ทำ�ำ การประมง: ตาก สุุโขทััย พระนครศรีีอยุุธยา
นครพนม
ทุ่่�งนา แม่่น้ำ�ำ� ลำ�ำ คลอง หนอง บึึง ความลึึก 0.5 เมตร
v
สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย
ช่่วงเวลาที่่�ใช้เ้ ครื่อ่� งมือื :

กลางวััน หรืือหากทำ�ำ ในเวลากลางคืืนเก็็บกู้�
ในตอนเช้้า

ผลกระทบต่อ่ ประชากรสัตั ว์น์ ้ำำ�� :

มีีประสิิทธิิภาพการจัับสููง

เดืือนที่่� ใช้้งาน:

ตลอดทั้้�งปีี (ตาก) และ พฤศจิิกายน-กุุมภาพันั ธ์์
(พระนครศรีีอยุุธยา สุโุ ขทัยั และลุ่�มน้ำ��ำ สงคราม)

ผู้้�ทำำ�การประมง:  เพศชาย (ผู้�ใหญ่่)

เครื่อ� งมืือประมงของไทย 83

ไซ

Horizontal trap

ชื่อ�่ ท้อ้ งถิ่�่น: ไซผีี เหยื่�อ่ :
ลัักษณะเครื่�อ่ งมือื :
ลููกปลา ลููกปาล์์มน้ำ��ำ มััน
เครื่�องมืือที่่�มีีลัักษณะเป็็นทรง
กระบอก ตััวไซทำ�ำ จากเหล็็กเส้้นดััด ชนิิดสัตั ว์์น้ำ�ำ� ที่่จ� ัับได้้:
เป็็นวงกลมจำำ�นวน 3 เส้้น และไม้้ไผ่่
ประกอบกัันเป็็นรููปทรงกระบอกจำำ�นวน ปลากดเหลืือง บู่�่ ทราย กระแห กระมััง สร้้อย
7 อััน หุ้�มด้้วยอวนไนลอน มีีทางเข้้า นกเขา กุ้�งก้้ามกราม
สััตว์์น้ำ�ำ� (งา) จำำ�นวน 1 ช่่อง และ
ส่่วนก้้นไซจะมีีลัักษณะเป็็นถุุงรููดเปิิด ผลจัับสัตั ว์น์ ้ำ�ำ� :
เพื่่อ� นำ�ำ สััตว์์น้ำ��ำ ออกได้้
8 กิิโลกรัมั
ขนาดตาอวน:  4 เซนติิเมตร
วิิธีที ำำ�การประมง: แหล่่งทำำ�การประมง:

นำำ�ไซไปวางบริิเวณที่่�ทำำ�การประมง บริิเวณตลิ่่�งชััน ๆ ความลึึก 1.5 เมตร
โดยหัั นช่่องดัั กปลารัั บกระแสน้ำ�ำ�
ป า ก ล อ บ จ ะ ดัั ก รัั บ ป ล า ที่่� ว่่ า ย ท ว น สถานะทางกฎหมาย:
กระแสน้ำ�ำ�
ถููกกฎหมาย
ขนาดเครื่อ�่ งมืือประมง:

ความยาวจากปากไซถึึงก้้นไซ
1.3 เมตร ความกว้้างของไซ 65
เซนติิเมตร เหล็็กเส้้นที่่�ใช้้ทำ�ำ ตััวไซ
ยาว 2 เมตร เส้้นผ่่านศููนย์์กลาง
0.9 เซนติิเมตร และไม้้ไผ่่หนา
5 เซนติิเมตร มีีทางเข้้าสััตว์์น้ำ�ำ� (งา)
ยาว 82.5 เซนติิเมตร หรืือ 3 ส่่วน 4 เท่่า
ของความยาวไซ

84 เครื่อ� งมืือประมงของไทย