เครื่องมือประมงไทย_compressed

ช่่วงเวลาที่่�ใช้เ้ ครื่�อ่ งมืือ:

ตลอดวััน

ผลกระทบต่อ่ ประชากรสัตั ว์น์ ้ำ�ำ� :  -
เดืือนที่่� ใช้้งาน:

ตลอดทั้้�งปีี

ผู้�้ ทำำ�การประมง:

เพศชาย (ผู้�ใหญ่่ถึึงผู้้�สููงอายุ)ุ

การใช้้เรืือเพื่่�อทำำ�การประมง:

ใช้้เรืือ/ ไม่่ใช้้เรืือ

ราคาต้้นทุุนเครื่อ�่ งมือื :

50 บาท

ประเภทของแหล่ง่ น้ำ��ำ :

แหล่่งน้ำ�ำ�ทั่่ว� ไป

จังั หวััด:

ทั่่ว� ประเทศ

v

เครื่อ� งมืือประมงของไทย 185

เบ็็ดระแวง

Hooks longline

ชื่่อ� ท้อ้ งถิ่่น� : ขนาดตาอวน:  -
วิิธีที ำ�ำ การประมง:
เบ็ด็ ระแวง เบ็ด็ อนาถา
การดัักปลาบริิเวณผิิวน้ำ��ำ จะขึึงคร่่าวเบ็็ดให้้ตึึง
ลักั ษณะเครื่�่องมือื : ผููกเข้้ากัับต้้นไม้้หรืือหลัักไม้้ขวางลำำ�น้ำ��ำ โดยตััวเบ็็ด
จะจมลงน้ำ��ำ 5-10 เซนติิเมตร แต่่ถ้้าใช้้ทำำ�ประมง
เครื่�องมืือที่่�มีีลัักษณะคล้้ายกัับ บริิเวณหน้้าดิินจะใช้้ตะกั่่�วหรืือก้้อนหิินถ่่วงผููก
เบ็ด็ ราว แต่่การผููกตัวั เบ็็ดจะผููกห่่างกััน เป็็นระยะ เพื่่�อให้้คร่่าวเบ็็ดจมและป้้องกัันการหลุุด
10-15 เซนติิเมตร ซึ่่�งจะผููกตััวเบ็็ด
ถี่่�กว่่าเบ็็ดราว โดยจะใช้้เบ็็ดผููกติิดกัับ
ราวด้้วยเชืือกไนลอน ส่่วนราวทำ�ำ จาก
เชืือกไนลอน (คร่่าวเบ็็ด) ในหนึ่่�งราว
ประกอบด้้วยเบ็ด็ 400 ตััว

186 เครื่�องมืือประมงของไทย

ลอยไปกัับกระแสน้ำ��ำ โดยผููกทุ่�นที่่ท� ำำ�จากโฟมห่่างกันั สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย
5 เมตร เพื่่�อพยุุงให้้ตััวเบ็็ดตั้้�งขึ้้�น และเมื่่�อปลาติิดเบ็็ด ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้เ้ ครื่�่องมือื :  ตลอดวันั
โดยเฉพาะปลาหนััง เบ็็ดจะเกี่่�ยวติิดผิิวหนััง ซึ่่�งยิ่่�ง ผลกระทบต่อ่ ประชากรสัตั ว์น์ ้ำ�ำ� :  -
ปลาดิ้้�นก็็ยิ่่�งจะทำำ�ให้้ติิดพันั ตััวปลามากขึ้้�น เมื่่อ� มีีปลา เดืือนที่่�ใช้้งาน:  ตลอดทั้้�งปีี
ติิดเบ็ด็ ชาวประมงจะขับั เรืือเพื่่�อไปปลดปลาออก ผู้้�ทำำ�การประมง:  เพศชาย
การใช้เ้ รืือเพื่่อ� ทำำ�การประมง:
ขนาดเครื่่อ� งมืือประมง:
ใช้้เรืือติิดเครื่อ� งยนต์์
เบ็็ดเบอร์์ 8/0 ขนาดเส้้นผ่่านศููนย์์กลาง 0.2
เซนติิเมตร ความกว้้าง 2-2.5 เซนติิเมตร และ ราคาต้น้ ทุนุ เครื่�อ่ งมือื :  5,200 บาท
ความยาว 4-4.5 เซนติิเมตร เชืือกไนลอนยาว 5-10 ประเภทของแหล่ง่ น้ำำ�� :  แม่่น้ำ�ำ�
เซนติิเมตร คร่่าวเบ็็ดความยาว 60-200 เมตร จังั หวัดั :

เหยื่่�อ:  - พิิษณุโุ ลก สุุโขทัยั ลพบุรุ ีี
ชนิิดสัตั ว์น์ ้ำ�ำ� ที่่�จัับได้้:
v
ปลาเค้้าขาว เทโพ สวาย กดคังั

ผลจัับสัตั ว์์น้ำำ�� :  10 กิิโลกรััม

แหล่่งทำำ�การประมง:  ผิิวน้ำ��ำ หรืือหน้้าดิิน

เครื่อ� งมือื ประมงของไทย 187

เบ็็ดราว

Hooks Longline

ชื่�่อท้้องถิ่�่น: ขนาดเครื่่�องมืือประมง:

เบ็ด็ ราว เบ็ด็ เผีียก ตััวเบ็็ดเบอร์์ 5-18 มีีความกว้้าง 0.5-2.5
เซนติิเมตร และความยาว 1.5-5 เซนติิเมตร
ลัักษณะเครื่�อ่ งมืือ: เชืือกผููกตััวเบ็็ดความยาวตั้้�งแต่่ 0.3-1 เมตร
คร่่าวเบ็็ดมีีความยาว 40-900 เมตร
ตััวเบ็็ดผููกติิดกัับราวทำำ�จากเชืือก
ไนลอนหรืือสายเอ็็น ส่่วนราว (คร่่าวเบ็็ด) เหยื่อ�่ :
ทำำ�จากเชืือกไนลอนสีีเขีียว ในหนึ่่�งราว
ประกอบด้้วยเบ็็ด 100-800 ตััว ลููกปลาดุุก ปลาหมูู กุ้�งฝอย ไส้้เดืือน ข้้าวสุุก
และระยะห่่างระหว่่างเบ็็ดแต่่ละตััว เหยื่่�อหมััก (ถ้้าจัับกุ้�งก้้ามกรามจะใช้้เหยื่่�อปลาซิิวแก้้ว
มีีความยาว 30-50 เซนติิเมตร และแมงสะดิ้้�ง)

ขนาดตาอวน:  - ชนิิดสััตว์น์ ้ำ��ำ ที่่�จับั ได้้:
วิิธีีทำำ�การประมง:
ปลากราย สลาด ตะโกก กระสููบขีีด กด แดง
ปลายทั้้�งสองด้้านของเบ็็ดราวจะ น้ำ��ำ เงิิน เนื้้�ออ่่อน เค้้า ช่่อน ชะโด สวาย ดุกุ ม้้า เผาะ
ผููกติิดกัับวััสดุุเพื่่�อไม่่ให้้เบ็็ดไหลไปตามน้ำ�ำ� กุ้ �งก้้ามกราม
โดยปลายด้้านหนึ่่�งอยู่�่บนบกผููกติิดกัับ
ต้้นไม้้ ก้้อนหิิน ปลายอีีกด้้านหนึ่่�งอยู่�่ ผลจับั สัตั ว์น์ ้ำ�ำ�:
ในน้ำ�ำ�โดยผููกติิดกัับวััสดุุใต้้น้ำ��ำ เป็็นก้้อนหิิน
ห รืื อ ทุ่ � น ซีี เ ม น ต์์ ห ล่่ อ กัั บ เ ห ล็็ ก เ ส้้ น 5-10 กิิโลกรัมั
จมอยู่�่ใต้้น้ำ�ำ�เพื่่�อผููกจัับ กรณีีเบ็็ดราว
พื้้�นท้้องน้ำ�ำ�จะเป็็นเครื่ �องมืือที่่�ใช้้สาย แหล่่งทำ�ำ การประมง:
คร่า่ วผููกเบ็ด็ ถ่ว่ งลงไปใต้น้ ้ำ��ำ ทั้้ง� เส้น้ ด้ว้ ย
ก้้อนหิินที่่�ปลายทั้้�งสองด้้านของสายคร่่าว ผิิวน้ำ�ำ�จนถึึงหน้้าดิิน
แล้้วผููกด้้วยทุ่ �นที่่�ทำำ�จากขวดพลาสติิก
หรืือโฟม ใช้้เหยื่่�อล่่อ ชาวประมงจะใช้้ สถานะทางกฎหมาย:
มืือดึึงสายคร่่าวไปเรื่อ� ย ๆ เพื่่�อปลดปลา
และเปลี่่�ยนเหยื่่�อ เวลาเก็็บเบ็็ดจะเก็็บ ถููกกฎหมาย
ไว้้ในตะกร้้า ตัับไม้้ไผ่่ หรืือโฟม

188 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้เ้ ครื่อ�่ งมือื :

ตลอดวันั

ผลกระทบต่อ่ ประชากรสัตั ว์น์ ้ำ��ำ :  -
เดืือนที่่� ใช้้งาน:

ตลอดทั้้�งปีี

ผู้�้ ทำ�ำ การประมง:

เพศชาย (ผู้�ใหญ่่ถึึงผู้้�สููงอายุ)ุ

การใช้เ้ รืือเพื่่อ� ทำำ�การประมง:

ใช้เ้ รืือ เพื่่อ� ติดิ ตั้้ง� เครื่อ� งมืือและเก็บ็
ปลาขึ้�้นบนเรืือ

ราคาต้้นทุุนเครื่่�องมืือ:

300-1,000 บาท

ประเภทของแหล่่งน้ำ��ำ :

แม่่น้ำ��ำ อ่่างเก็บ็ น้ำ��ำ

จังั หวัดั :

ทั่่ว� ประเทศ

v

เครื่อ� งมือื ประมงของไทย 189

เหยื่อ�่ ปลอม

Fishing lure

ชื่�่อท้อ้ งถิ่่น� : เหยื่่�อจม เหยื่่�อประเภทนี้้�มัักจะมีีน้ำ�ำ�หนััก
เมื่่�อส่่งเหยื่�อลงน้ำ��ำ จะค่่อย ๆ จมลง เมื่่�อเหยื่�อถึึงระดัับ
เหยื่่�อปลอม ความลึึกของน้ำ�ำ�ที่่�ต้้องการแล้้วลากกลัับ เช่่น สปููน
สปิินเนอร์์เบท และเหยื่่�อทำ�ำ งานได้้ดีีบริิเวณหน้้าดิิน
ลัักษณะเครื่�อ่ งมือื : เช่่น เหยื่่อ� กระดี่่เ� หล็็ก หนอนยางถ่่วงด้้วยตุ้�มถ่่วง

เหยื่่�อผิิวน้ำ�ำ� เหยื่่�อประเภทนี้้�จะ ขนาดตาอวน:  -
สร้้ า ง เ สีี ย ง ห รืื อ ค ลื่่� น บ น ผิิ ว น้ำ�ำ� เ พื่่� อ วิิธีที ำำ�การประมง:
สร้้างความสนใจให้้ปลา เหยื่่�อประเภท
นี้้�มัักจะลอยน้ำ�ำ�หรืือใช้้ใบพััดเพื่่�อสร้้าง การผููกเหยื่่อ� ปลอมกัับเส้้นเอ็น็ ได้้ 2 แบบคืือ
เสีียงบนผิิวน้ำ��ำ เช่่น ป็อ็ บเปอร์์ บััทเบท 1. เส้้นเอ็็นที่่�มาจากรอกผููกกับั ตััวเหยื่่�อปลอม
กบกระโดด 2. เส้้นเอ็็นที่่�มาจากรอกผููกกัับกิ๊๊�บและค่่อย
เหยื่่�อกลางน้ำ��ำ เหยื่่�อประเภทนี้้� คล้้องกับั ตััวเหยื่่�อปลอมอีีกทีี เพื่่อ� ความสะดวกสำำ�หรับั
ส่่วนใหญ่่จะมีีรููปร่่างคล้้ายปลา โดยตรง นักั ตกปลาที่่�มีีเหยื่่อ� ปลอมหลายแบบ
ส่่วนหน้้าของเหยื่่�อจะมีีส่่วนที่่�ยื่่�นออก
มาซึ่่�งเรีียกว่่าลิ้้�น ซึ่่�งจะเป็็นตััวกำ�ำ หนด
ความลึึกของเหยื่่�อ คืือลิ้้�นสั้้�นเหยื่่�อ
จะดำำ�ตื้้�น ลิ้้�นยาวเหยื่่�อก็็จะดำ�ำ ลึึก
ปลั๊๊ก� ดำำ�ตื้้�น ดำ�ำ ลึึก

190 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

โดยผููกเหยื่่�อกัับสายเบ็็ดแล้้วส่่งไปในน้ำ�ำ�ที่่�คิิดว่่า
มีีปลาอยู่�่แล้้วลากเหยื่่�อกลัับมา อาจมีีการลากเหยื่่�อ
ช้้าสลัับเร็็ว อาจกระตุุกคัันเบ็็ด เพื่่�อสร้้างแอคชั่�น
ในการหลอกล่่อปลาเพิ่่ม�

เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:

ตลอดทั้้�งปีี

ผู้้�ทำ�ำ การประมง:

เพศชายและหญิิงทั่่ว� ไป

การใช้้เรืือเพื่อ�่ ทำำ�การประมง:  -
ราคาต้้นทุุนเครื่�่องมืือ:

20-1,000 บาท

ประเภทของแหล่่งน้ำ�ำ� :

แหล่่งน้ำ�ำ�ทั่่ว� ไป

จัังหวัดั :

ทั่่�วประเทศ

v

เครื่�องมืือประมงของไทย 191

ตาข่า่ ยใส่่ปลา

Fishing net bag

ชื่�่อท้้องถิ่�่น: เพื่่�อไม่่ให้้ปลาตาย หรืือเพื่่�อใช้้สำ�ำ หรัับใส่่สััตว์์น้ำ�ำ�
ที่่จ� ับั ได้้ที่่ม� ีีประมาณมาก เช่่น หอย ปูู กุ้�งฝอย เป็น็ ต้้น
ข่่ายใส่่ปลา ถุุงใส่่ปลา ถุงุ กระเทีียว โดยชาวประมงจะใช้้ร่่วมกัับเครื่�องมืืออื่่�น (เช่่น
ลี่่�ใส่่ปลา สวิิง ข่่าย เป็็นต้้น) ในการจัับสััตว์์น้ำ�ำ�แล้้วจึึงนำำ�มา
เก็็บรวบรวมไว้้ในข่่ายหรืือถุุงใส่่ปลา
ลัักษณะเครื่่�องมืือ:
ขนาดเครื่อ�่ งมือื ประมง:
ใช้้สำำ�หรัับใส่่สััตว์์น้ำ��ำ เป็น็ เครื่�องมืือ
ที่่�มีีลัักษณะคล้้ายถุุง ทำ�ำ จากตาข่่าย ความยาว 27-80 เซนติิเมตร ความกว้้างปากถุุง
ไนลอน มีีเชืือกไนลอนสำ�ำ หรัับรููด 11-25 เซนติิเมตร เชืือกไนลอนยาว 14-44 เซนติิเมตร
ปิิดปากถุงุ
เดืือนที่่�ใช้้งาน:  ตลอดทั้้�งปีี
ขนาดตาอวน:  1.5-3 เซนติิเมตร ผู้�้ ทำำ�การประมง:  เพศชายและหญิิง
วิิธีีทำำ�การประมง: การใช้้เรืือเพื่�่อทำำ�การประมง:  -
ราคาต้้นทุนุ เครื่�่องมือื :  50-300 บาท
ชาวประมงจะนำำ�ข่่ายหรืือถุุงใส่่ปลา ประเภทของแหล่ง่ น้ำำ��:  บึึง บ่่อ ทุ่�งนา
ผููกเข้้ากัับเอวหรืือคล้้องแขนติิดตััวเวลา จัังหวัดั :  ทั่่�วประเทศ
ไปทำำ�การประมงหรืือผููกติิดไว้้ข้้างเรืือ
หรืือริิมตลิ่่�งโดยให้้ส่่วนที่่�มีีปลาอยู่�่ในน้ำ��ำ v

192 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

ลอบขังั ปลา

Fish container

ชื่่�อท้อ้ งถิ่น่� :  ข้้อง ข้้องใส่่ปลา ข้้องลอย ที่่�ใส่่ปลา ช่่วงเวลาที่่�ใช้เ้ ครื่อ�่ งมืือ:  ตลอดวันั
ลักั ษณะเครื่อ�่ งมือื :
ผลกระทบต่่อประชากรสััตว์์น้ำ��ำ :  -
ลัักษณะเป็็นรููปทรงกระบอกคล้้ายลอบนอน
ทำำ�จากไม้้ไผ่่หรืือเหล็็กร้้อยติิดกัันด้้วยเชืือก ด้้านหััว เดืือนที่่�ใช้้งาน:  ตลอดทั้้�งปีี
และท้้ายใช้้ไม้้ไผ่่ถัักปิิดหมดทั้้�ง 2 ด้้าน แต่่ตรงกลาง
เจาะเป็็นช่่องสำ�ำ หรัับเอาปลาเข้้า – ออก มีีฝาปิิด ผู้�้ ทำ�ำ การประมง:  ชายและหญิิง
ทำ�ำ มาจากไม้้เนื้้�อแข็็งหรืือพลาสติิกร้้อยด้้วยเชืือกผููก การใช้เ้ รืือเพื่�่อทำำ�การประมง:
ติิดกัับตััวกระชัังนอน ทำำ�สายสะพายไว้้บนสำำ�หรัับ
สะพายด้้วยเชืือก ไม่่ใช้้เรืือ

ขนาดตาอวน:  - ราคาต้้นทุนุ เครื่่อ� งมืือ:
วิิธีที ำ�ำ การประมง:
200-300 บาท
ชาวประมงมักั จะวางไว้้บนเรืือ ริิมคลอง ริิมตลิ่่�ง
สำำ�หรับั ไว้้ขัังสััตว์์น้ำ��ำ ที่่จ� ัับได้้ขณะทำำ�การประมง ประเภทของแหล่่งน้ำ�ำ�:

ขนาดเครื่�่องมืือประมง: บึึง ทุ่�งนา แหล่่งน้ำ�ำ�ทั่่�วไป

ความยาวประมาณ 40-45 เซนติิเมตร เส้้นผ่่าน จัังหวัดั :  ทั่่�วประเทศ
ศููนย์์กลางประมาณ 28 เซนติิเมตร ไม้้ไผ่่เส้้นผ่่าน
ศููนย์์กลาง 8-12 เซนติิเมตร ช่่องสำำ�หรับั เอาปลาเข้้า v
ออกกว้้าง 12 เซนติิเมตร ยาว 12 เซนติิเมตร

เครื่อ� งมือื ประมงของไทย 193

ตะข้อ้ ง

Fish creel

ชื่อ่� ท้้องถิ่น�่ : ขนาดตาอวน:

ข้้อง ข้้องลอย ข้้องขัดั เอว ตะข้้อง 1 เซนติิเมตร
ไม้้ไผ่่สาน ข้้องเป็็ด
วิิธีที ำ�ำ การประมง:
ลักั ษณะเครื่�่องมืือ:
ชาวประมงมัักจะวางไว้้บนเรืือ ริิมคลอง หรืือ
เครื่อ� งจักั สาน ใช้เ้ ป็น็ ภาชนะสํําหรับั ริิมตลิ่่�ง หรืือบางครั้�งก็็จะผููกทุ่�นไม้้ไผ่่หรืือไม้้โสนไว้้
ใส่่สััตว์์น้้า ทำำ�จากไม้้ไผ่่สานเข้้าด้้วยกััน ที่่�ข้้างตะข้้องเพื่่�อให้้ตะข้้องลอยน้ำ�ำ�ได้้ หรืือมีีเชืือก
แล้้วมััดด้้วยเชื่ �อกไนล่่อนหรืือหวาย ผููกติิดกัับเอวของคนหาปลา เพื่่�อให้้ข้้องลอยตามไป
โดยจะมีีขนาดและรููปทรงหลากหลาย ขณะหาปลาโดยไม่่ต้้องหิ้้�วหรืือสะพาย หรืือใช้้ข้้อง
แตกต่่างกัันไปตามความนิิยมและ ใส่่ปลาเมื่่�อออกหว่่านแห โดยใช้้เชืือกผููกติิดกัับ
การใช้้สอย อาจมองดููคล้้ายแจกััน ตะข้้องแล้้วนำำ�เชืือกอีีกด้้านหนึ่่�งผููกติิดกัับเอวลาก
ทรงเตี้้�ยหรืือเป็็ด มีีงาเป็็นฝารููปทรงกรวย ลอยไปตามน้ำ��ำ ขณะหาปลา
สามารถเปิิดปิิดได้้ โดยฝาปิิดนี้้�จะใช้้
เชืือกมััดไว้้กัับหููหิ้้�วกัันฝาหลุุดหาย
ตััวตะข้้องสานทึึบก้้น และคอสานโปร่่ง
ให้้นํ้้�าและอากาศผ่่านออกได้้ช่่วยให้้
สััตว์์นํ้้�าในตะข้้องตายช้้าลงและไม่่เน่่า
ด้้านก้้นของตะข้้องจะเป็็นรููปสี่่�เหลี่่�ยม
ผืืนผ้้ามีีไม้้ไผ่่สองอัันมาวางขััดกััน
ช่่วยเสริิมความแข็็งแรงของตะข้้อง
และมีีขาเล็็ก ๆ เพื่่อ� สะดวกต่่อการวาง
ไม่่ให้้ฐานสัมั ผัสั ดิิน โดยทั่่ว� ไปมักั ตะข้้อง
จะมีีหููสํําหรัับหิ้้�วหรืือสะพาย และอาจ
มีีทุ่่�นขนาบข้้างเพื่่�อลอยนํ้้�าให้้ได้้หรืือ
ใช้้ไม้้ไผ่่ ๒ ท่่อน ผููกยึึดติิดไว้้ทั้้�งสองข้้าง
เพื่่�อให้้ตััวข้้องลอยน้ำ��ำ โดยมีีขนาดต่่างกััน
ขึ้้�นกัับปริิมาณสััตว์์น้ำ��ำ ที่่�ต้้องการใส่่
เป็น็ ต้้น

194 เครื่�องมืือประมงของไทย

ขนาดเครื่่�องมืือประมง:

ความสููง 20-30 เซนติิเมตร ความกว้้าง 15-
25 เซนติิเมตร ปากกว้้าง 7-14 เซนติิเมตร คอคอด
10 เซนติิเมตร ฐานล่่างหรืือก้้นตะข้้องกว้้าง 22 35
เซนติิเมตร ขาตะข้้องสููง 3-4 เซนติิเมตร

ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้้เครื่อ่� งมืือ:  ตลอดวันั
ผลกระทบต่่อประชากรสัตั ว์น์ ้ำำ��:  -
เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:  ตลอดทั้้�งปีี
ผู้้�ทำำ�การประมง:  เพศชายและหญิิง
การใช้้เรืือเพื่อ่� ทำำ�การประมง:  ใช้้เรืือ/ ไม่่ใช้้เรืือ
ราคาต้น้ ทุนุ เครื่่อ� งมืือ:  75-500 บาท
ประเภทของแหล่ง่ น้ำ�ำ�:  แหล่่งน้ำ��ำ ทั่่ว� ไป
จัังหวััด:  ทั่่�วประเทศ

v

เครื่�องมือื ประมงของไทย 195

เฝืือก

Bamboo screen,
Bamboo fence

ชื่อ่� ท้้องถิ่่น� :

เจต

ลัักษณะเครื่�อ่ งมืือ:

เ ค รื่� อ ง มืื อ จัั ก รส า น ชนิิ ด ห นึ่่� ง
มีีรููปร่่างเป็็นรููปสี่่�เหลี่่�ยมผืืนผ้้า ทำ�ำ จาก
ไม้้ไผ่่ที่่�เหลาเป็็นซี่่�ปลายแหลม แล้้วนำ�ำ
มาถัักเป็็นผืืนด้้วยหวาย เชืือก หรืือ
สายไฟ ทั้้�งนี้้�ขึ้�้นกัับระดัับน้ำ�ำ�ที่่�จะนำำ�ไปใช้้
ในกรณีีที่่�ใช้้เฝืือกทำ�ำ การประมงใน
ระดัับน้ำ��ำ ลึึกมาก ๆ อาจใช้้ไม้้ไผ่่ทั้้�งลำ�ำ
ถักั ทำำ�เป็น็ ผืืนเฝืือกได้้

196 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

ขนาดตาอวน:  - ประเภทของแหล่่งน้ำำ��:
วิิธีีทำ�ำ การประมง:
แหล่่งน้ำ�ำ�ทั่่ว� ไป
ใช้้เฝืือกปัักกั้้�นขวางกระแสน้ำ��ำ ในแม่่น้ำ��ำ ลำำ�คลอง
ทั่่�วไป ชาวประมงจะใช้้เรืือบรรทุุกเฝืือกพร้้อมด้้วย จังั หวัดั :
เครื่�องมืือจัับสััตว์์น้ำ�ำ�ชนิิดหนึ่่�งชนิิดใด เช่่น ลอบนอน
ลอบยืืน หรืือลอบตั้้�ง เป็็นต้้น ไปยัังที่่�ทำำ�การประมง ทั่่�วประเทศ
ใช้้เฝืือกปัักขวางกระแสน้ำ��ำ แล้้วผููกยึึดติิดกัับเสาหลััก
เป็็นระยะตลอดความยาวของเฝืือก ให้้ส่่วนบนของ v
เฝืือกโผล่่พ้้นน้ำ�ำ� 50 เซนติิเมตร เว้้นช่่องว่่างเฝืือกไว้้
ตรงกลางน้ำ��ำ พอที่่�จะวางเครื่�องมืือดัักจัับสััตว์์น้ำ�ำ�ที่่�
นำำ�ไปด้้วยได้้ เฝืือกนี้้�ใช้้กางกั้้�นสัตั ว์์น้ำ�ำ�ได้้ตลอดทั้้�งปีี

ขนาดเครื่อ�่ งมืือประมง:

ซี่่�ไม้้ไผ่่มีีความกว้้างของ 0.8-1.5 เซนติิเมตร
สายไฟมีีขนาดเส้้นผ่่านศููนย์์กลาง 0.2-0.5 เซนติิเมตร
ระยะห่่างระหว่่างซี่่�ไม้้ไผ่่ 1-2 เซนติิเมตร เฝืือกหนึ่่�ง
ผืืนมีีความยาว 4-6 เมตร และความสููง 40-150
เซนติิเมตร

แหล่่งทำำ�การประมง:

บริิเวณริิมตลิ่่ง� ความลึึก 0.5-2.5 เมตร

สถานะทางกฎหมาย:  ผิิดกฎหมาย

ช่่วงเวลาที่่�ใช้เ้ ครื่�่องมือื :  ตลอดวััน

ผลกระทบต่อ่ ประชากรสััตว์์น้ำำ�� :  -

เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:  ตลอดทั้้�งปีี
ผู้�้ ทำำ�การประมง:

เพศชาย (ผู้�ใหญ่่ถึึงผู้้�สููงอายุ)ุ

การใช้เ้ รืือเพื่�อ่ ทำ�ำ การประมง:

ใช้้เรืือ/ ไม่่ใช้้เรืือ เพื่่�อติิดตั้้�งเครื่อ� งมืือ

ราคาต้น้ ทุุนเครื่�่องมืือ:  50-500 บาท

เครื่�องมืือประมงของไทย 197

โพง

Long handle scoop basket

ชื่�อ่ ท้้องถิ่น่� : ขนาดตาอวน:  -
วิิธีีการทำ�ำ ประมง:
คัันโซ้้ กระโซ่่ กระโบ กะโซ่่ส่่าน้ำ��ำ
ใช้้สำ�ำ หรัับวิิดน้ำ��ำ บริิเวณก้้นบ่่อออกเพื่่�อจัับปลา
ลักั ษณะเครื่อ�่ งมือื : หรืือใช้้วิิดน้ำ��ำ บริิเวณกองเย๊๊าะ โดยชาวประมงนำ�ำ เศษไม้้
มาสุุมกองรวมกัันเลีียนแบบที่่�อยู่�่ ของปลาเพื่่�อล่่อ
เครื่อ� งมืือจักั สาน มีีลักั ษณะรููปร่า่ ง ให้ป้ ลาเข้า้ มาหลบอาศัยั จากนั้้น� จะปัักหลักั ไม้แ้ ล้ว้ นำำ�
คล้้ายระฆัังผ่่าซีีก ตััวโพงสานด้้วยไม้้ไผ่่ หญ้้าผููกติิดไว้้เพื่่�อแสดงการจัับจองพื้้�นที่่�นั้้�น ๆ ทิ้้�งไว้้
ด้้านปากโพงทำ�ำ จากไม้้จริิง ปลายทั้้�ง ประมาณ 7-10 วันั ปลาจะเข้า้ มาอาศัยั อยู่�่ ชาวประมง
สองข้้างเจาะรููเพื่่�อยึึดติิดกัับคานบน จึึงจะใช้้จอบทำำ�คัันดิินกั้้�นบริิเวณ หััวท้้ายจากนั้้�นจึึง
ของปากโพงซึ่่�งทำ�ำ ด้้วยไม้้จริิงเช่่นกััน วิิดน้ำ��ำ ออกโดยใช้้โพง และนำำ�สวิิงรองรัับน้ำ��ำ ที่่�โพง
กลางคานบนนั้้�นเจาะรููเพื่่�อยึึดติิดกัับ เพื่่�อไม่่ให้้ปลาหนีีออกไป ขณะทำ�ำ การวิิดน้ำ�ำ�จะใช้้
ด้้ามโพง ส่่วนด้้านท้้ายโพงทำำ�ให้้โค้้ง มืือข้้างหนึ่่�งจัับด้้ามคัันโพง มืืออีีกข้้างหนึ่่�งจัับด้้ามโพง
เรีียวเล็็ก และด้้ามจัับโพงนิิยมใช้้ไม้้ไผ่่ ส่่วนปลาย ใช้้บริิเวณส่่วนปากโพงตัักลงไปในน้ำ��ำ วิิด
โดยใช้้หวายหลายเส้้นมััดให้้แน่่นเพื่่�อ ส่ง่ น้ำ�ำ�ไปตามทิศิ ทาง ที่ต่� ้อ้ งการ ชาวประมงในบางพื้น้� ที่่�
เวลาวิิดน้ำ��ำ จะได้้ไม่่หลุุด ขอบบนของ จะใช้้ไม้้เสาสามขาที่่�มีีเชืือกหย่่อนลงมามััดยึึดบริิเวณ
ตััวโพงให้้เข้้ากรอบด้้วยไม้้ไผ่่ประกบคู่�่
ทั้้�งด้้านนอกด้้านในมััดให้้แน่่นด้้วย
หวายหรืือ เครืือซููด กลางตััวโพง
ใช้้หวายหรืือเครืือซููดมััดโยงกัับด้้าม
คัันโพง เพื่่�อความแข็็งแรงในขณะใช้้
วิิดน้ำ�ำ� ปััจจุบุ ัันนิิยมใช้้ลวดแทน

198 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

ตรงกลางของด้้ามโพง ซึ่่�งสามขาเป็็นเครื่�องผ่่อนแรง ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้้เครื่่อ� งมืือ:  กลางวันั
ไม่่ให้้ยกน้ำ��ำ หนัักมาก โดยที่่�มืือทั้้�งสองข้้างนั้้�นจะจัับ ผลกระทบต่อ่ ประชากรสัตั ว์์น้ำ��ำ :  -
ที่่�ปลายด้้าม โพงเพื่่�อบัังคัับทิิศทางให้้วิิดน้ำ��ำ ไปยััง เดืือนที่่�ใช้้งาน:  มีีนาคมและเมษายน
บริิเวณที่่ต� ้้องการ ในบางครั้�งที่่ไ� ม่่สามารถวิิดน้ำ�ำ�ออก ผู้้�ทำำ�การประมง:
หมดภายในหนึ่่�งวัันอาจมาทำำ�ต่่อในวัันถััดไป เมื่่�อ
น้ำ��ำ แ ห้้ ง ช า ว ป ร ะ ม ง จ ะ จัั บ ป ล า ด้้ ว ย มืื อ เ ป ล่่ า ชายและหญิิงทั่่ว� ไป
หรืือเครื่�องมืืออื่ �น และเมื่่�อเก็็บ ปลาหมดแล้้วชาวประมง
จะปล่่อยให้้น้ำ��ำ เข้้ามาบริิเวณเดิิม จากนั้้�นทำำ�กองเย๊๊าะ การใช้้เรืือเพื่่อ� ทำำ�การประมง:
ทิ้้�งไว้้สำ�ำ หรัับมาเก็็บปลา ในครั้�งต่่อไปก่่อนที่่�จะมีี
การวิิดน้ำ�ำ�ออกนั้้�น ชาวประมงจะมีีวิิธีีการสัังเกตว่่า ไม่่ใช้้เรืือ
มีี ป ล า เ ข้้ า ม า อ า ศัั ย ใ น เ ย๊๊ า ะ ม า ก น้้ อ ย เ พีี ย ง ใ ด
โดยสัังเกตจากการขึ้้�นมาหายใจของปลา นอกจากนี้้� ราคาต้น้ ทุุนเครื่่�องมือื :  -
อาจสัังเกตได้้จากการเกิิดกระแสน้ำ�ำ�หมุุนและ ประเภทของแหล่่งน้ำำ��:
กระเพื่่�อม หากมีีลัักษณะดัังกล่่าวมากแสดงว่่ามีี
ปลาเข้า้ มาอาศัยั มาก สามารถวิดิ น้ำ��ำ ออกเพื่่อ� จับั ปลา ทุ่่�งนา บ่่อน้ำ��ำ หนอง ห้้วย บุ่�ง ลุ่�มน้ำ��ำ
ได้้แล้้ว ปััจจุุบัันนี้้�พบว่่าบางพื้้�นที่่�ตััวโพงทำ�ำ ด้้วย
สัังกะสีี และใช้้ลวดมััดแทนการใช้้หวาย หรืือ จังั หวัดั :  ทั่่�วประเทศ
เครืือซููด และโพงนัับวัันจะถููกแทนที่่�ด้้วยเครื่อ� งสููบน้ำ��ำ
v
ขนาดเครื่�่องมืือประมง:
เครื่�องมืือประมงของไทย 199
โพงมีีขนาดความกว้้าง 30-50 เซนติิเมตร
และความยาว 75-100 เซนติิเมตร ปลายทั้้�งสองข้้าง
เจาะรูู เพื่่�อยึึดติิดกัับคานบนของปากโพง ขนาด
ความหนาประมาณ 3-4 เซนติิเมตร ส่่วนด้้าน
ท้้ายโพง ความกว้้าง 15 เซนติิเมตร และด้้ามจับั โพง
มีีขนาดเส้้นผ่่านศููนย์์กลาง 2.5-4 เซนติิเมตร
ยาว 1.5-2 เมตร

เหยื่�่อ:  -
ชนิิดสััตว์น์ ้ำ�ำ� ที่่จ� ัับได้้:  ปลาช่่อน ดุกุ หมอ กระดี่่�
ผลจับั สัตั ว์น์ ้ำ��ำ :  -
แหล่่งทำ�ำ การประมง:  -
สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย

โคน

Mud chain

ชื่�อ่ ท้้องถิ่�น่ :

เชืือกลากปลา สายไฟลากปลา จี้�ปลา

ลัักษณะเครื่อ�่ งมืือ: ขนาดเครื่่อ� งมือื ประมง:

เครื่อ� งมืือที่่�ทำำ�จากสายไฟหรืือเชืือก สายไฟหรืือเชืือกมีีความยาวประมาณ 50 เมตร

ขนาดตาอวน:  - เหยื่อ่� :  -
วิิธีีทำ�ำ การประมง: ชนิิดสััตว์์น้ำ��ำ ที่่�จับั ได้้:

ใช้้ชาวประมง 3-5 คน โดย 2 คน ปลานิิล หมอไทย ช่่อน ดุุก
จัับสายไฟหรืือเชืือกคนละข้้าง โดยอยู่�่
บริิเวณสองฝากฝั่่ง� ของคลอง ซึ่่ง� จะเดิิน ผลจัับสัตั ว์์น้ำ��ำ :  -
ลากสายไฟขนาบติิดกัับพื้้�นน้ำ�ำ�หรืือ แหล่่งทำ�ำ การประมง:
ผิิวดิิน เมื่่�อสายไฟโดนตััวปลา ปลาจะ
มุดุ ซ่อ่ นตัวั ในโคลน บริเิ วณกลางคลอง บริิเวณพื้้�นท้้องน้ำ��ำ เรีียบไม่่มีีต้้นไม้้ ตอไม้้ หรืือสิ่่�ง
จะมีีชาวประมงอีีก 1 – 3 คน ช่ว่ ยสังั เกต กีีดขวาง
ฟองอากาศที่่�จะผุุดขึ้้�นมา ชาวประมง
จะต้้องมีีประสบการณ์์ที่่�สามารถแยก สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย
ลัักษณะให้้ออกว่่าเกิิดจากฟองอากาศ
จากตััวปลาหรืือไม้้ ซึ่่�งฟองอากาศ
จากไม้้ ลัักษณะฟองอากาศจะผุุดขึ้�้น
ช้้ า ๆ แ ล ะ มีีจำำ� น ว น ห ล า ย ฟ อ ง
ส่่วนฟองอากาศจากปลาจะผุุดขึ้�้นเร็็วมาก
เมื่่�อสัังเกตเห็็นฟองอากาศชาวประมง
จะดำ�ำ ลงไปงมจัับปลาด้้วยมืือเปล่่า
นิิยมใช้้กัับพื้้�นน้ำ��ำ ที่่�เรีียบไม่่มีีต้้นไม้้
ตอไม้้ หรืือสิ่่ง� กีีดขวาง

200 เครื่�องมืือประมงของไทย

ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้้เครื่�่องมือื :

กลางวันั

ผลกระทบต่่อประชากรสััตว์์น้ำ��ำ :  -
เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:

สิิงหาคม-ตุุลาคม

ผู้�้ ทำำ�การประมง:

เพศชายและหญิิงทั่่ว� ไป

การใช้เ้ รืือเพื่่อ� ทำ�ำ การประมง:

ไม่่ใช้้เรืือ
ชาวประมงเดิินทำ�ำ การประมง

ราคาต้น้ ทุุนเครื่อ่� งมือื :

500-1,500 บาท

ประเภทของแหล่ง่ น้ำ��ำ :

คููน้ำ�ำ� หนอง ลำำ�คลอง
คลองชลประทาน

จัังหวััด:

ทั่่�วประเทศ

v

เครื่�องมืือประมงของไทย 201

สุ่่�ม

Plunge basket, Cover pots,
Lantern nets

ชื่�อ่ ท้อ้ งถิ่�น่ : 1) สุ่่�มสาน ทำ�ำ จากไม้้ไผ่่จักั ไว้้ผิิวเป็็นเส้้นประมาณ
60 เส้้น ปลายแหลม สานขึ้้�นเป็็นรููปวงกลม ใช้้เป็น็
สุ่่�มเทีียว สุ่�มกุ้�งก้้ามกราม สุ่�มปลา เส้้นตั้้�งกระจายเป็็นรััศมีีโดยรอบ แล้้วจึึงดััดให้้มน
สุ่�มคลอง สุ่�มตะเคีียว สุ่�มงวม สุ่�มงา โค้้งลงเท่่ากัันทุุกเส้้นโดยเอาปลายแหลมของแท่่ง
สุ่�มสาน สุ่�มงอบแงบ ไม้้ไผ่่ลงด้้านล่่าง โดยสานให้้มีีตาห่่างพอสมควร
ปากด้้านบนสานเป็็นวงแคบและมััดด้้วยหวายหรืือ
ลักั ษณะเครื่�่องมือื : เชืือกกัันหลุุดและใช้้เป็็นรููเปิิดเพื่่�อยื่่�นแขนเข้้าไป
จับั ปลาแล้้วค่่อยบานกว้้างออกที่่�ปลายโคน
เครื่�องมืือจัักสาน ลัักษณะรููปร่่าง 2) สุ่่�มซี่่� ทำำ�จากไม้้ไผ่่เหลาเป็็นซี่่� ๆ ปลายแหลม
คล้้ายสุ่�มไก่่ ขนาดขึ้�้นกัับความนิิยม ยึึดโคนให้้ติิดกัับกัับไม้้เหลาเป็็นเส้้นวงกลมหนา
ข อ ง ผู้� ใ ช้้ ห รืื อ ใ น แ ต่่ ล ะ ท้้ อ ง ถิ่่� น ปลายซี่่เ� รีียงเท่่ากัันประมาณ 50-60 ซี่่� ใช้้ลวดเหล็็ก
ห า ก มีีข น า ด ใ ห ญ่่ เ รีี ย ก สุ่ � ม ต ะ เ คีี ย ว เส้้นดััดเป็็นเส้้นวงกลมมีีขนาดต่่าง ๆ เรีียงเล็็กน้้อย
ขนาดเล็็กกว่่าเรีียกสุ่�มคลอง มีี 2 แบบ ประมาณ 5 วง ใช้้วงเล็ก็ สุุดทำ�ำ โครงด้้านใน ด้้านบน
แต่่หน้้าที่่ก� ารใช้้งานเหมืือนกันั คืือ ผููกมััดด้้วยลวดหรืือเชืือกให้้แน่่นทำ�ำ ลงมาเป็็นช่่วง ๆ
ระยะห่่างกัันตามความเหมาะสม ส่่วนปลายล่่าง
202 เครื่�องมืือประมงของไทย กว้้างสุุด สุ่�มซี่่�จึึงมีีลัักษณะเป็็นเส้้นไม้้ไผ่่ห่่างกัันเป็็น
ซี่่� ๆ ผููกติิดกัับโครงเหล็็ก ภายในมีีขนาดต่่างกััน
เล็็กน้้อยขึ้้�นอยู่�่ กัับผู้�ใช้้ สุ่�มบางชนิิดขอบล่่างจะมีี
ตาข่่ายกรุุอยู่�่ภายในรอบสุ่�มใช้้เบ็็ดหรืือเชืือกดำ�ำ เป็็น
ขอเกี่่�ยวรั้�งปากตาข่่ายให้้เปิิดถ่่างไว้้ และสุ่�มบางชนิิด

ขอบล่่างจะเหลาปลายซี่่�ไม้้ไผ่่ให้้แหลมใช้้สำ�ำ หรัับ
กดลงบนดิินเพื่่�อป้้องกัันสััตว์์น้ำ�ำ�หนีี เพิ่่�มความแข็็งแรง
ใ ห้้ สุ่ � ม โ ด ย ก า ร เ พิ่่� ม ค ว า ม ถี่่� ข อ ง เ ส้้ น ต อ ก บ ริิ เ ว ณ
ตีีนสุ่ �มหรืือปากสุ่ �ม

ขนาดตาอวน:  -
วิิธีกี ารทำ�ำ ประมง:

ชาวประมงต้้องมีีประสบการณ์์รที่่�จะเลืือกสุ่ �ม
ครอบลงน้ำ��ำ ถ้้าได้้ปลาปลาจะดิ้้�นชนข้้างสุ่�มทำ�ำ ให้้รู้�สึกได้้
แล้้วจึึงเอามืือล้้วงลงทางปากบนเพื่่�อจัับปลา หรืือ
หากเป็็นสุ่ �มที่่�มีีตาข่่ายเมื่่�อสุ่ �มปลาได้้แล้้วให้้ปลด
ตาข่่ายออกหรืือปล่่อยเชืือกให้้ตาข่่ายจมลงกัับพื้้�นดิิน
ปลาจะมุุดลอดตาข่่ายขึ้้�นมาเพื่่�อหาทางหนีี หรืือไม่่
ก็็ทำ�ำ การต้้อนปลาให้้ขึ้้�นมาบนตาข่่ายแล้้วรวบปาก
ตาข่่ายยกสุ่�มขึ้�้นจัับปลา การมีีตาข่่ายทำำ�ให้้สามารถ
จัับปลาได้้เร็็วขึ้้�นและปลอดภััยจากงููที่่ม� ีีพิิษ

เครื่�องมือื ประมงของไทย 203

ขนาดเครื่่�องมืือประมง: ผู้้�ทำำ�การประมง:

สุ่่�มมีีความสููงประมาณ 35-70 เพศชายและหญิิงทั่่ว� ไป
เซนติิเมตร เส้้นผ่่านศููนย์์กลางด้้านบน
10-20 เซนติิเมตร เส้้นผ่่านศููนย์์กลาง การใช้เ้ รืือเพื่�อ่ ทำำ�การประมง:
ด้้านล่่าง 35-80 เซนติิเมตร ด้้านบน
เป็็นขอบไม้้หนา 2–3.5 เซนติิเมตร ไม่่ใช้้เรืือ
กว้้าง 1-5 เซนติิเมตร ความกว้้างของ
ไม้้ไผ่่ที่่�ใช้้สานประมาณ 0.6 เซนติิเมตร ราคาต้น้ ทุุนเครื่อ่� งมือื :

เหยื่�อ่ :  - 50-900 บาท
ชนิิดสััตว์น์ ้ำ�ำ�ที่่�จัับได้:้
ประเภทของแหล่ง่ น้ำำ�� :
ปลาช่่อน ดุกุ แขยง หมอ กระสง
ไหล ชะโด หลด กระทิิง สลิิด หมอช้้าง ทุ่่�งนา แหล่่งน้ำ��ำ ทั่่�วไป
เหยีียบ สร้้อยขาว นิิล หมอไทย กบ
ตะพาบน้ำ�ำ� กุ้�งก้้ามกราม ปููนา จัังหวััด:

ผลจับั สัตั ว์น์ ้ำ��ำ :  0.5-3 กิิโลกรัมั ทั่่�วประเทศ
แหล่ง่ ทำ�ำ การประมง:
v
บริิเวณแหล่่งน้ำ��ำ เป็็นที่่�โล่่งและ
สามารถเดิินลุุยน้ำ�ำ�ได้้ในเวลากลางคืืน
(ใช้้ร่่วมกัับไฟส่่องสว่่าง) ในน้ำ��ำ ตื้้�น
ที่่ร� ะดับั ความลึึก 0.5 เมตร

สถานะทางกฎหมาย:

ถููกกฎหมาย

ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้เ้ ครื่่อ� งมืือ:

ตลอดวันั

ผลกระทบต่อ่ ประชากรสัตั ว์น์ ้ำำ�� :  -
เดืือนที่่� ใช้้งาน:

ตลอดทั้้�งปีี

204 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

สระลอย

Brush bundle cage

ชื่�อ่ ท้อ้ งถิ่่�น: วิิธีีทำำ�การประมง:

กระเตง ชาวประมงจะนำำ�อวนมาเย็็บต่่อกััน
เป็น็ ผืืนใหญ่่ และใช้้เสาปัักเพื่่�อยึึดขอบ
ลัักษณะเครื่อ�่ งมือื : ให้้สููงขึ้�้นเหนืือระดัับน้ำ�ำ� 0.8-1 เมตร
เพื่่�อกัันปลากระโดดออก โดยจะมีี
เครื่�องมืือประมงที่่�พััฒนาจากภููมิิปััญญาท้้องถิ่่�น การปล่่อยขอบอวนให้้จมน้ำ�ำ�หนึ่่�งด้้าน
โดยการดัดั แปลงเครื่อ� งมืือลี่แ่� ละกร่ำ�ำ� มีีลักั ษณะรููปร่า่ ง ประมาณ 1-2 เมตร และนำ�ำ กิ่่�งไม้้หรืือ
คล้้ายกระชัังหรืือมุ้ �งที่่�กางหงายขึ้�้นมีีทั้้�งการใช้้อวน ทางมะพร้้าวมาปัักวางเพื่่�อเป็็นที่่�หลบ
ไนลอน และอวนสีีดำ�ำ ขึ้�้นอยู่�่ กัับงบประมาณของ ซ่่อนของปลาลักั ษณะคล้้ายกร่ำ��ำ โดยมีี
ชาวประมง โดยชาวประมงแต่่ละรายจะทำำ�การ ด้้านที่่�ปล่่อยให้้จมน้ำ��ำ หนึ่่�งด้้านเพื่่�อเป็็น
จัับจองพื้้�นที่่�เพื่่�อทำ�ำ การประมงในช่่วงน้ำ��ำ ลดจากทุ่�ง
ลงสู่�ค่ ลองสาขา

ขนาดตาอวน:

0.2 เซนติิเมตร

เครื่อ� งมืือประมงของไทย 205

ด้้านที่่�เปิิดรัับปลาที่่�ว่่ายทวนกระแสน้ำ��ำ แหล่ง่ ทำ�ำ การประมง:  ความลึึก 1-3 เมตร
ชาวประมงจะเครื่ �องมืือทิ้้�งไว้้และจะ
ค อ ย ดููว่่ า มีี ป ล า เ ข้้ า ม า อ ยู่�่ ห รืื อ ไ ม่่ สถานะทางกฎหมาย:  ผิิดกฎหมาย
หากเข้้ามาอยู่�่เป็็นจำ�ำ นวนมากแล้้ว
ก็็จะยกอวนด้้านที่่�จมน้ำ��ำ ผููกไว้้กัับเสา ช่่วงเวลาที่่�ใช้้เครื่่�องมือื :  ตลอดทั้้�งวััน
แล้้วใช้้ไม้้ยกเนื้้�ออวนเพื่่�อไล่่ปลาให้้ ผลกระทบต่อ่ ประชากรสัตั ว์น์ ้ำ��ำ :
รวมกลุ่�มแล้้วตักั ปลา
มีีประสิิทธิิภาพการจับั สููง
ขนาดเครื่อ่� งมือื ประมง:
เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:
มีีขนาดกว้้างและยาว 2-3 เมตร
สููง 2.5-3 เมตร ช่่วงน้ำ��ำ ลด (เดืือนพฤศจิิกายน-ธัันวาคม)

เหยื่�อ่ :  - ผู้�้ ทำำ�การประมง:  เพศชาย (ผู้�ใหญ่่)
ชนิิดสัตั ว์์น้ำำ��ที่่จ� ัับได้:้
การใช้้เรืือเพื่่อ� ทำำ�การประมง:  ใช้้เรืือ/ ไม่่ใช้้เรืือ
ปลาสร้้อยขาว ตะเพีียน กาดำำ�
กลุ่ �มปลาเบญจพรรณ ราคาต้น้ ทุุนเครื่อ�่ งมือื :  500-1,200 บาท
ประเภทของแหล่ง่ น้ำำ�� :
ผลจับั สัตั ว์น์ ้ำ�ำ� :  2-3 กิิโลกรััม
ลำำ�คลองสาขาที่่เ� ชื่อ� มต่่อระหว่่างแม่่น้ำ�ำ�

จังั หวััด:  สุุโขทัยั สุพุ รรณบุุรีี

v

206 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

อวนเปล

Channel spillway-bamboo
nylon basket trap

ชื่�อ่ ท้้องถิ่น่� :

ตุุกเต้้น

ลัักษณะเครื่อ่� งมือื :

เครื่�องมืือที่่�มีีลัักษณะคล้้ายเปล โดยใช้้เนื้้�ออวน
ไนลอน (อวนมุ้�งฟ้้า) เย็็บขึึงกัับโครงไม้้ไผ่่ หรืือ
โครงเหล็็กขึ้�้นรููปทรงสี่่�เหลี่่�ยมผืืนผ้้า โดยจะขึึง
ให้้บริิเวณตรงกลางหย่่อนลงไป เมื่่�อปลาตกลงไป
ในอวนจะกระโดดออกได้้ยากขึ้้�น ใช้้เชืือกมััดโครงไว้้
และปรัับระดัับความเอีียง ความสููงของอวนเปลได้้
หรืือบางพื้้�นที่่ใ� ช้้สวิิงขนาดใหญ่่

ขนาดตาอวน:

16 ช่่องตาต่่อตางรางนิ้้�ว

วิิธีีทำำ�การประมง:

ในทุุกปีีชาวประมงจะนำ�ำ อวนมา
ขึึงไว้้เป็็นแถวเพื่่�อดัักจัับปลา บริิเวณที่่�
น้ำ��ำ ไหลลงจากฝาย ท่่อลอดที่่�มีีความ
ต่่างระดับั หรืือหรืือแขวนไว้้หน้้าประตูู
ระบายน้ำ��ำ ปลาที่่�พยายามว่่ายทวนน้ำ�ำ�
จะกระโดดข้้ามฝายหรืือความต่่าง
ระดัับของท่่อไปยัังอีีกฝั่�่งหนึ่่�งหรืือ
กระโดดเล่่นน้ำ��ำ ใหม่่ เมื่่�อปลากระโดด
จะตกลงในเนื้้�ออวนที่่�วางไว้้ และการ
นำำ�ปลาขึ้้�นจากอวนจะใช้้สวิิงด้้ามยาว
ตัักปลาขึ้�้นมา การเตรีียมอุุปกรณ์์

เครื่�องมืือประมงของไทย 207

ชาวประมงจะเตรีียมเครื่ �องมืือไว้้ก่่อน ของขนาดเครื่�อ่ งมืือประมง:
ที่่�น้ำ��ำ จะล้้นฝายหรืือท่่อลอด หรืือแขวน
ไว้้บริิเวณหน้้าประตููระบายน้ำ��ำ ซึ่่�งการ เนื้้�ออวนไนลอน (อวนมุ้�งฟ้้า) กว้้าง 30-100
วางเปลอวนจะจะสามารถปรัับระดัับ เซนติิเมตร ยาว 50-400 เซนติิเมตร โครงไม้้ไผ่่หรืือ
ความสููงตามความสููงของน้ำ�ำ� และปรัับ โครงเหล็็กขนาดเส้้นผ่่านศููนย์์กลาง 1.5-2 เซนติิเมตร
ความเอีียงได้้เพื่่�อให้้ปลากระโดดเข้้า
ได้้ง่่ายขึ้�้น การติิดตั้้�งบริิเวณฝายหรืือ เหยื่�อ่ :  -
ทอลอดจะใช้้ปลายด้้านหนึ่่�งของเชืือก
ไนลอนผููกติิดกัับโครงด้้านนอกของ ชนิิดสััตว์์น้ำำ�� ที่่จ� ับั ได้:้
เครื่�องมืือ และปลายอีีกด้้านหนึ่่�งผููกติิด
กัั บหลัั กไว้้บนฝั่่�งหรืือตัั วสะพาน ปลาตะเพีียน สร้้อยขาว สวาย กระมััง ซ่่า ซิิว
ส่่วนโครงอีีกด้้านจะวางพิิงไว้้กัับตััวฝายหรืือ หลด แขยง ช่่อน ชะโด กด หมอ
โครงสร้้างของสะพานเหนืือท่่อลอด
ในบริิเวณประตููระบายน้ำ�ำ�จะโยงเชืือก ผลจัับสััตว์น์ ้ำ��ำ :
แขวนเปลอวนลงไปให้้ใกล้้น้ำ�ำ�มากที่่�สุุด
โดยจะติิดตั้้�งไว้้ฝั่่�งที่่�มีีการระบายน้ำ�ำ� 1-5 กิิโลกรัมั
เท่่านั้้�น
แหล่่งทำำ�การประมง:

ท่่อลอด สะพาน ฝายยาง ฝายน้ำ�ำ�ล้้น เขื่อ� นทดน้ำ�ำ�

สถานะทางกฎหมาย:

ผิิดกฎหมาย

208 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้้เครื่อ่� งมืือ:

ตลอดวััน

ผลกระทบต่่อประชากรสัตั ว์น์ ้ำ��ำ :

จับั สัตั ว์น์ ้ำ�ำ�ทุกุ ขนาด มีีประสิทิ ธิภิ าพ
การจัับสููง

เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:

พฤษภาคม-พฤศจิิกายน
(นิิยมใช้้ในช่่วงฤดููฝน)

ผู้�้ ทำ�ำ การประมง:

เพศชายและหญิิง (ผู้�ใหญ่่)

การใช้้เรืือเพื่อ�่ ทำ�ำ การประมง:

ไม่่ใช้้เรืือ

ราคาต้้นทุนุ เครื่่�องมืือ:

20-300 บาท

ประเภทของแหล่ง่ น้ำำ��:

คลอง แม่่น้ำ��ำ

จังั หวัดั :

ทั่่ว� ประเทศ

v

เครื่�องมือื ประมงของไทย 209

ชุดุ ดักั ปลา

Snakehead wedge cone trap

ชื่่อ� ท้้องถิ่�น่ :  ชุดุ ซููด น้ำ�ำ�ลึึกที่ม่� ีีกระแสน้ำ��ำ ไหลไม่แ่ รง วางปากชุดุ ไว้ใ้ นบริเิ วณ
ลัักษณะเครื่�อ่ งมือื : ที่่�มีีปลาชุุกชุมุ ผููกชุดุ ไว้้กัับหลักั ไม้้ให้้แน่่น โดยปลาจะ
เสืือกตััวดิ้้�นมาเข้้าปากชุุด และพยายามเสืือกตััวไป
ทำ�ำ จากหวาย เถาวััลย์์ หรืืออวน ข้้างหน้้าอยู่�่เรื่�อย ๆ และจะไม่่ดิ้้�นถอยหลัังกลัับ
ไนลอน (โพลีีเอทิิลีีน) สานเป็็นตาข่่าย ปลาจะว่่ายเข้้ามาติิดชุุด แต่่การดัักน้ำ��ำ ลึึกปลามัักจะ
ช่่องตาเหลี่่�ยม รููปทรงกรวยยาว ตายเพราะไม่ส่ ารถขึ้น้� มาหายใจได้้ และเมื่่อ� ปลาเข้า้ ไป
ปากทางเข้้าจะมีีขนาดใหญ่่ให้้ปลา ใ น ชุุ ด แ ล้้ ว จ ะ ก ลัั บ อ อ ก ม า ท า ง ป า ก ชุุ ด ไ ม่่ ไ ด้้
เข้้าได้้สะดวก ส่่วนท้้ายถัักปลายปิิดต้้น เพราะชุุดมีีขนาดเท่่า ๆ กัับตััวปลา โดยนิิยมใช้้ดัักแม่่ปลา
ไม่่ให้้ปลาออกได้้ มีีเชืือกสำ�ำ หรัับผููก ช่่อนหรืือปลาชะโดที่่�เข้้ามาหากิินทำ�ำ รััง วางไข่่ริิมน้ำ��ำ
ไว้้กัับหลัักไม้้ในช่่วงเวลาใช้้งานดัักปลา โดยเฉพาะแม่่ปลาช่่อนที่่�ทำำ�รัังบริิเวณป่่าหญ้้าริิมน้ำ��ำ
เ พื่่� อ ไ ม่่ ใ ห้้ ป ล า ดิ้้� น พ า ชุุ ด ห ลุุ ด อ อ ก ตื้้�น ๆ คอยกัดั ใบไม้้ใบหญ้้าให้้ลอยน้ำ��ำ วางไข่่ผสมพันั ธุ์�
ไปไกล ให้ไ้ ข่ล่ อยเป็น็ แพรวมกันั กับั ใบไม้ใ้ บหญ้า้ แล้ว้ เฝ้า้ ระวังั
เข้้าออกแถว ๆ นั้้�น ชาวประมงจะสังั เกตรังั ที่่ป� ลาช่่อน
ขนาดตาอวน:  - เข้้าออกแล้้ววางชุดุ ดักั บริิเวณนั้้�นเพื่่�อดักั จัับปลา
วิิธีีทำ�ำ การประมง:

เครื่�องมืือสำำ�หรัับดัักจัับปลาในต้้น
ช่่วงฤดููฝน โดยปลาจะว่่ายทวนน้ำ�ำ�เพื่่�อ
ไปวางไข่่บริิเวณน้ำ��ำ ไหลเอื่่�อย หรืือ
ในแหล่่งน้ำ��ำ ตื้้�นที่่�ปลาจะเสืือกตััวไป
ตามโคลนเลน และอาจใช้้ในบริิเวณ

210 เครื่�องมืือประมงของไทย

ขนาดเครื่�่องมือื ประมง:

ชุดุ มีีความกว้้าง 20-30 เซนติิเมตร และ
ยาว 40-70 เซนติิเมตร

เหยื่�อ่ :  -
ชนิิดสัตั ว์น์ ้ำ��ำ ที่่จ� ับั ได้้:  ปลาช่่อน ชะโด
ผลจัับสัตั ว์น์ ้ำ�ำ�:  2-5 กิิโลกรััม
แหล่่งทำ�ำ การประมง:

ริิมตลิ่่�ง ความลึึกไม่่เกิิน 1 เมตร

สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย
ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้เ้ ครื่�อ่ งมือื :  ทั้้�งวััน
ผลกระทบต่่อประชากรสััตว์์น้ำำ��:  -
เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:

ตลอดทั้้�งปีี (นิิยมใช้้เดืือนพฤษภาคม-มิิถุนุ ายน)

ผู้้�ทำ�ำ การประมง:  เพศชาย (ผู้�ใหญ่่)
การใช้้เรืือเพื่�อ่ ทำำ�การประมง:  ไม่่ใช้้เรืือ
ราคาต้้นทุุนเครื่อ่� งมืือ:  20-50 บาท
ประเภทของแหล่ง่ น้ำ��ำ :  หนอง คลอง บึึง ทุ่�งนา
จัังหวััด:  สุุพรรณบุรุ ีี สกลนคร

v

เครื่�องมือื ประมงของไทย 211

ขอเกาะปลาหลด

Eel clamp

ชื่อ่� ท้อ้ งถิ่�น่ :

สระโอ โอปลาหลด

ลัักษณะเครื่่�องมืือ:

ตีีรีีดเหล็็กด้้วยความร้้อนจากเหล็็กเส้้น เริ่�มจาก
โคนให้้แบนลงเล็็กน้้อยเรื่�อยมาจนถึึงปลาย เผาไฟ
ยกขึ้้�นตีีอีีกโดยดััดโค้้งมาด้้านหน้้าจะได้้รููปงานที่่�
เป็็นแผ่่นหนาเส้้นโค้้งไปด้้านหน้้าเผาไฟแล้้วตีีดััด
หัักมุุมโค้้งขึ้้�นด้้านบนกลัับไปด้้านหลัังแล้้วดััดให้้
ปลายงอ มีีลัักษณะแคบสอบลงเพื่่�อหนีีบตััวปลา
ไม่่ให้้ดิ้้�นหลุุด ปลายแหลมคล้้ายตััวสระโอที่่�เป็็น
สระในภาษาไทย และตีีตกแต่่งให้้เรีียบร้้อยรอให้้
เหล็็กเย็็นลง สำำ�หรัับด้้ามจัับรััดด้้วยปลอกเหล็็ก
ให้แ้ น่น่ แล้ว้ อัดั สวมโคนเข้า้ ที่ไ่� ม้ไ้ ผ่ส่ อดเข้า้ ไปความยาว
ตามความต้้องการของผู้ �ใช้้

ขนาดตาอวน:  -
วิิธีที ำ�ำ การประมง:

เครื่�องมืือจัับปลาที่่�อาศััยการขููดเกี่่�ยวตััวปลา
ที่่�อาศััยอยู่�่ในน้ำ��ำ ตื้้�นหรืือดิินโคลนเลน ซึ่่�งผู้�ใช้้จะจัับ
ด้้ามไม้้ด้้วยมืือทั้้�งสองข้้างแล้้วขููดลากลงไปในดิิน
ใต้้น้ำ��ำ ที่่�มีีความลึึกประมาณ 10-50 เซนติิเมตร
เมื่่�อขอลากไปถููกตััวปลาจะถููกดึึงเข้้าไปสู่�่ ส่่วนโค้้งงอ
แคบนั้้�นปลาจะติิดอยู่�่ในระหว่่างช่่องตาขอ ไล่่กวาด
ขอจัับเป็็นที่่� ๆ ขยับั เคลื่่อ� นไปเรื่�อยจนทั่่�วบริิเวณจะได้้
ทั้้�งปลาขนาดใหญ่่และเล็็ก

212 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

ขนาดเครื่อ�่ งมืือประมง: การใช้เ้ รืือเพื่�อ่ ทำำ�การประมง:

ทำำ�ด้้วยเหล็ก็ เส้้นขนาด 2 หุนุ ความยาวประมาณ ไม่่ใช้้เรืือ
20-45 เซนติิเมตร ตีีดััดโค้้งมาด้้านหน้้า 10-15
เซนติิเมตร และด้้ามจัับยาว 1.5-1.8 เมตร ราคาต้้นทุุนเครื่่�องมืือ:

เหยื่อ่� :  - 120-150 บาท
ชนิิดสััตว์น์ ้ำ�ำ�ที่่�จัับได้้:
ประเภทของแหล่่งน้ำำ��:
ปลาหลด หลาด กระทิิง รากกล้้วย
ห้้วย หนอง บุ่�ง แม่่น้ำ��ำ
ผลจับั สัตั ว์์น้ำ�ำ�:  0.5-2 กิิโลกรัมั
แหล่ง่ ทำำ�การประมง: จังั หวััด:

บริิเวณริิมตลิ่่�งที่่�เป็็นโคลนเลนหรืือทราย ความลึึก สกลนคร อุุบลราชธานีี
0.5-1 เมตร นครราชสีีมา

สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย
ช่่วงเวลาที่่�ใช้้เครื่อ�่ งมืือ:  ตลอดวันั
ผลกระทบต่่อประชากรสััตว์์น้ำ��ำ :  -
เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:  มกราคม-เมษายน
ผู้้�ทำำ�การประมง:  เพศชาย (ผู้�ใหญ่่)

เครื่อ� งมืือประมงของไทย 213

ขอถก

Fish gaff, Fish gripper

ชื่�่อท้้องถิ่่น� : ขนาดตาอวน:  -
วิิธีีทำ�ำ การประมง:
เบ็็ดถก เหล็็กเกาะ เบ็็ดเกาะ ตะขอ
คีีมจับั ปลา ตะขอเกี่่�ยวปลาเป็็นอุุปกรณ์์อำ�ำ นวยความสะดวก
สำำ� ห รัั บ ใ ช้้ เ กี่่� ย ว ป ล า เ พื่่� อ ดึึ ง ขึ้�้ น เ รืื อ ห รืื อ ขึ้�้ น ฝั่่� ง
ลักั ษณะเครื่่อ� งมือื : ประกอบด้้วยขอเหล็็กแหลมยึึดติิดอยู่�่ กัับด้้าม
โดยปกติิทั่่ว� ไปทำำ�ด้้วยไม้้ ขอเหล็็กต่่าง ๆ มีีหลายขนาด
ลัักษณะเหล็็กงอโค้้งคล้้ายกัับ และหลายประเภท ประโยชน์์การใช้้งานแต่่ละประเภท
เบ็ด็ ทั่่ว� ไป แต่่ขอเหล็ก็ มีีขนาดใหญ่่กว่่า ก็จ็ ะแตกต่า่ งกันั ไป ตะขอทำำ�จากเหล็ก็ ปราศจากสนิมิ
ดััดงอเป็็นรููปตััวเจ (J) ถััดจากตััว หรืืออลููมิิเนีียม และจะต้้องรัักษาให้้ปลายขอแหลมคม
ขอเหล็็กขึ้้�นมาเป็็นด้้ามจัับทำำ�ด้้วยไม้้ไผ่่ อยู่�เ่ สมอ ปลายขอควรจะมีีอุปุ กรณ์์หุ้�มเมื่่�อเก็็บรัักษา
หรืือไม้้เนื้้�อแข็็ง ทำ�ำ ให้้เป็็นท่่อนจัับ อาจใช้้ท่่อพลาสติิกสั้้�น ๆ หรืือลููกยางกลม ๆ สวมกััน
หรืือด้้ามจัับขนาดยาวใช้้สำำ�หรัับเกี่่�ยว ไว้้ก็็ได้้ ด้้ามตะขอควรทำ�ำ ด้้วยไม้้ที่่�แข็็งแรงและ
ปลาตััวใหญ่่ซึ่่ง� ติิดกับั ข่่ายหรืือเบ็ด็ มีีน้ำ��ำ หนัักเบา ปััจจุุบัันยัังคงมีีการใช้้อยู่�่แต่่พบเห็็น
ปััจจุุ บัั น พัั ฒ น า เ ป็็ น คีี ม จัั บ ป ล า ได้้น้้อย เนื่่�องจากมีีการพััฒนามาใช้้คีีมจัับปลา
มีีลัักษณะเป็็นคีีมปลายโค้้งงอ หรืือ แทนที่่ท� ำำ�ให้้สััตว์์น้ำ�ำ�ไม่่บอบช้ำ��ำ หรืือตาย
ปลายแหลม สำ�ำ หรัับคีีบบริิเวณปาก
หรืือช่่องเปิดิ เหงืือกของปลา

214 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

ขนาดเครื่่อ� งมือื ประมง: การใช้้เรืือเพื่�อ่ ทำ�ำ การประมง:

ความยาวขอ 10-50 เซนติิเมตร และ ใช้้เรืือ/ ไม่่ใช้้เรืือ
ด้้ามจับั มีีความยาว 1.2 เมตร
คีีมจัับปลา ความยาว 15-30 เซนติิเมตร ราคาต้้นทุุนเครื่อ่� งมืือ:

เหยื่�่อ:  - 80-500 บาท
ชนิิดสัตั ว์น์ ้ำ��ำ ที่่จ� ับั ได้:้
ประเภทของแหล่ง่ น้ำ��ำ :
กด แค้้ หลด ไหล ช่่อน ชะโด หรืือปลาขนาดใหญ่่
แหล่่งน้ำ��ำ ทั่่�วไป
ผลจัับสััตว์น์ ้ำ�ำ� :  -
แหล่่งทำำ�การประมง: จัังหวัดั :

ใช้้ร่่วมกัับเครื่อ� งมืือประมงประเภทอื่่น� ทั่่ว� ประเทศ

สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย v
ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้้เครื่่�องมืือ:
เครื่อ� งมืือประมงของไทย 215
ตลอดวันั

ผลกระทบต่่อประชากรสััตว์์น้ำ�ำ�:  -
เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:

ตลอดทั้้�งปีี

ผู้้�ทำ�ำ การประมง:

เพศชาย

ฉมวก

Multi-pronged barbless spear

ชื่อ่� ท้้องถิ่น�่ : ขนาดตาอวน:  -
วิิธีที ำำ�การประมง:
แหลม หลาว หลิิม ด่่อน สมวก
บวก ส้้อมสักั ปลา ส้้อม ในตอนกลางวัันชาวประมงจะถืือฉมวกบริิเวณ
ด้้ามจับั ระยะตามที่่ต� นถนัดั แล้้วเดิินหาปลา ในขณะที่่�
ลักั ษณะเครื่อ่� งมืือ: ปลาว่า่ ยน้ำ�ำ�ต้น้ ข้า้ วหรืือต้น้ หญ้า้ จะสั่่น� ไหวทำ�ำ ให้ส้ ังั เกต
เห็็นได้้ง่่าย จากนั้้�นจึึงใช้้ฉมวกพุ่�งแทงไปยัังตััวปลา
มีีลัักษณะรููปร่่างยาวเรีียว ทำ�ำ จาก หรืือขึ้�้นเรืือพายหาสััตว์์น้ำ��ำ ในเวลากลางคืืน ซึ่่�งคนหนึ่่�ง
เหล็็กกลมปลายแหลม 3-7 แฉก พายเรืือส่่วนอีีกคนหนึ่่�งนั่่�งที่่�หััวเรืือมืือถืือฉมวก
เชื่�อมติิดกัันเป็็น ง่่ามทรงกลมหรืือ เมื่่�อเห็็นสััตว์์น้ำ��ำ ก็็จะใช้้ฉมวกแทงหรืืออาจใช้้การ
เชื่�อมเรีียงกัันเป็็นทรงแบน ส่่วนปลาย แทงสุ่�มก็ไ็ ด้้ โดยจะใช้้คู่�่ กับั ไฟฉายชนิิดชาร์จ์ แบตเตอร์์รี่่�
เหล็็กถููกฝนลัับจนแหลม โดยมีีเงี่่�ยง ได้ด้ ้ว้ ยการนํําไฟฉายมามัดั ที่บ่� ริเิ วณด้า้ นหน้า้ ผากโยง
เพื่่�อช่่วยยึึดตััวปลาไม่่ให้้ดิ้้�นหลุุดหนีีไป ไปข้้างหลัังท้้ายทอยแล้้วมััดให้้แน่่น แสงสว่่างจาก
เหนืือเงี่่�ยงขึ้�้นไปมีีลัักษณะเป็็นรููกลม ไฟฉายส่่องไปทั่่�วแหล่่งน้ำ��ำ โดยเฉพาะบริิเวณชายฝั่�่ง
กลวงสำ�ำ หรัับใส่่ด้้ามจัับซึ่่�งทำำ�จากเหล็็ก หรืือบริิเวณกองกิ่่�งไม้้ชายป่่า หากพบปลาก็็จะใช้้
ไม้้ไผ่่ หรืือไม้้เนื้้�อแข็ง็ ฉมวกพุ่�งแทงไปยัังตััวปลา เมื่่�อถููกฉมวกจะดิ้้�นหลุุด
ไปได้้ยากเพราะปลายฉมวกมีีเงี่่�ยง หลัังจากนั้้�นจะ
216 เครื่�องมืือประมงของไทย จัับปลาออกแล้้วนำำ�ไปใส่่ข้้องที่่เ� ตรีียมไว้้

ขนาดเครื่�อ่ งมือื ประมง:

ฉมวกยาว 30-70 เซนติิเมตร ตััวฉมวกยาว
25-40 เซนติิเมตร ด้้ามฉมวกสำำ�หรัับสวมด้้ามยาว
10-30 เซนติิเมตร และด้้ามไม่่ไผ่่ยาว 1.5-3 เมตร

เหยื่อ่� :  -
ชนิิดสััตว์น์ ้ำ��ำ ที่่จ� ับั ได้:้

ปลากราย นิิล สลาด เค้้า ช่่อน ชะโด กบ กุ้�ง
ก้้ามกราม

ผลจับั สััตว์์น้ำำ�� :  -
แหล่ง่ ทำ�ำ การประมง:

บริิเวณริิมตลิ่่�ง ความลึึก 0.3-1 เมตร

สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย

ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้้เครื่่อ� งมืือ:  ตลอดวันั

ผลกระทบต่่อประชากรสัตั ว์์น้ำ�ำ� :  -
เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:

ตลอดทั้้�งปีี (นิิยมใช้้เดืือนกันั ยายน-ตุลุ าคม)

ผู้้�ทำำ�การประมง:

เพศชาย (เด็ก็ ถึึงผู้้�สููงอายุ)ุ

การใช้้เรืือเพื่อ่� ทำำ�การประมง:  ไม่่ใช้้เรืือ
ราคาต้น้ ทุุนเครื่�อ่ งมือื :

70-400 บาท

ประเภทของแหล่่งน้ำ�ำ� :

ทุ่่�งนา แหล่่งน้ำ��ำ ทั่่ว� ไป

จัังหวัดั :  ทั่่ว� ประเทศ

v

เครื่�องมือื ประมงของไทย 217

ส้้อม

Trident fish fork

ชื่อ�่ ท้้องถิ่�่น: ขนาดเครื่่อ� งมืือประมง:

ขนงแทงกบ กรบ เหล็็กเส้้นขนาดเส้้นผ่่านศููนย์์กลาง 2 เซนติิเมตร
ฝนปลายให้้แหลมคมยาว 10-20 เซนติิเมตร และ
ลัักษณะเครื่�่องมือื : ด้้ามจับั ความยาว 60-80 เซนติิเมตร

มีีลัักษณะคล้้ายฉมวก ส่่วนปลาย เหยื่่�อ:  -
เป็็นเหล็็กแหลมขนาดใหญ่่กว่่าฉมวก ชนิิดสััตว์น์ ้ำำ�� ที่่จ� ับั ได้้:
ประกอบด้้วย เหล็็กปลายแหลมที่่�เป็็น
ส่่วนแทงปลาอาจมีี 3 หรืือ 8 แฉก ปลานิิล ช่่อน ดุุก หมอ สลิิด กบ
ส่่ ว น ด้้ า น บ น ใ ช้้ ห ว า ย ห รืื อ ล ว ด ถัั ก
ยึึดให้้แยกออกจากกัันเป็็นแฉก ๆ ผลจัับสััตว์์น้ำ�ำ�:  0.5-2 กิิโลกรัมั
ปลายส้้อมที่่�เป็็นเหล็็กสำำ�หรัับไว้้แทงกบ แหล่่งทำำ�การประมง:
จะแหลมคมมาก และด้้ามจัับเป็็น
ไม้้เนื้้�อแข็็งหรืือเหล็็กขนาดสั้้�นกว่่าด้้าม ริิมตลิ่่�ง ความลึึก 0.2-0.5 เมตร
ฉมวกที่่�ทำ�ำ ด้้วยไม้้ไผ่่ โดยดััดให้้โค้้งงอ
เพื่่�อให้้จัับได้้กระชัับแน่่นเมื่่�อแทงปลา สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย
ติิดแล้้วหากดิ้้�นก็็ใช้้แรงน้ำ�ำ�หนัักจาก
ตัวั คนกดลงไปที่่ต� ััวปลาได้้โดยไม่่เจ็็บมืือ ช่่วงเวลาที่่�ใช้เ้ ครื่อ�่ งมืือ:  กลางวััน

ขนาดตาอวน:  -
วิิธีีทำ�ำ การประมง:

ชาวประมงจะเดิินอยู่�่ ริิมตลิ่่�งหรืือ
ที่่�น้ำ�ำ�ท่่วมถึึงและสามารถมองเห็็น
สััตว์์น้ำ�ำ�ได้้ชััด เมื่่�อเห็็นตััวสััตว์์น้ำ��ำ จะใช้้
ส้้อมแทงไปที่่�ตััวสััตว์์น้ำ�ำ�อย่่างรวดเร็็ว
ในกรณีีหากบจะเดินิ หาบริเิ วณป่า่ หญ้า้
หรืือพื้้�นที่่�ที่่�มีีวััชพืืชริิมน้ำ�ำ�เมื่่�อเห็็นตััวกบ
แล้้วจะใช้้ส้้อมแทงไปที่่�ตััวกบอย่่าง
รวดเร็็ว

218 เครื่�องมืือประมงของไทย

ผลกระทบต่อ่ ประชากรสัตั ว์์น้ำ��ำ :  -
เดืือนที่่� ใช้้งาน:

ธัันวาคม-พฤษภาคม

ผู้�้ ทำำ�การประมง:

เพศชาย (ผู้�ใหญ่่)

การใช้้เรืือเพื่อ่� ทำ�ำ การประมง:

ไม่่ใช้้เรืือ

ราคาต้้นทุนุ เครื่�่องมือื :

250 บาท

ประเภทของแหล่่งน้ำ��ำ :

ลำำ�ห้้วย หนอง บึึง

จังั หวัดั :  ทั่่ว� ประเทศ

v

เครื่�องมือื ประมงของไทย 219

ส้้อมแทงปลาไหล

Eel fork

ชื่อ่� ท้อ้ งถิ่�น่ : แสดงว่่าปลาเคลื่่�อนตััวให้้แทงถี่่�ขึ้้�นในบริิเวณนั้้�น
เ มื่่� อ แ ท ง ถูู ก ตัั ว ป ล า ช า ว ป ร ะ ม ง จ ะ รัั บ รู้ � ไ ด้้ ถึึ ง แ ร ง
ส้้อม เหล็็กแทงเอี่่�ยน แหลมเอี่่�ยน สั่่�นสะเทืือนจะแทงย้ำ��ำ ไว้้ไม่่กดลงหนััก เพราะตััวปลา
แหลมแทงเอี่่ย� น ไม้้แทงเอี่่�ยน อาจขาดทำ�ำ ให้้ปลาตายได้้จากนั้้�นจึึงใช้้มืือโกยโคลนออก
แล้้วล้้วงมืือจัับตััวปลาขััดกัับปลายส้้อมดึึงออกจากรูู
ลัักษณะเครื่่�องมือื : โดยใช้้นิ้้�วกลางยื่่�นออกมากดลำำ�ตััวปลาไหลให้้เข้้า
ร่่องโคนนิ้้�วชี้�กัับนิ้้�วนาง จากนั้้�นจึึงยกส้้อมออกพร้้อม
ทำ�ำ จากเหล็็กเส้้นสแตนเลสเผาไฟ กัับนำำ�ปลาไหลไปใส่่ไว้้ในข้้อง
ตีีเป็็นแท่่งเหล็็กสี่่�เหลี่่�ยม โคนหนา
แล้้วค่่อย ๆ แบนที่่�ปลาย ส่่วนปลาย
ผ่่าแยกออกเป็็นสองง่่ามแล้้วตะไบ
ปลายง่่ามให้้แหลมแต่่ไม่่คม เพราะ
หากกดย้ำ�ำ�ลงบนตััวปลาแรงไปปลา
อาจจะขาดออกจากกัันได้้ และด้้ามจัับ
ทำำ�จากไม้้หรืือเหล็ก็

ขนาดตาอวน:  -
วิิธีกี ารทำ�ำ ประมง:

ใช้้เสีียบแทงปลาไหลที่่�หลบอาศััย
ทำ�ำ รููอยู่�่ในดิินโคลนบริิเวณแหล่่งน้ำ�ำ�
ที่่� เ ริ่ � ม แ ห้้ ง ห รืื อ ดิิ น โ ค ล น ห ด ตัั ว แ ย ก
แตกระแหง โดยมองหารููปลาไหล
หรืือต้้องงััดก้้อนดิินระแหงออกเพื่่�อ
หารููปลา สามารถคาดคะเนได้้ว่่า
มีีปลาขนาดใหญ่่หรืือเล็็กอาศััยอยู่�่
โดยสัังเกตจากปากรููแล้้วเสีียบแทงส้้อม
ลงในพื้้�นดิินโคลน ซึ่่�งจะแทงย้ำ��ำ
ในบริเิ วณใกล้้ ๆ กันั หรืือห่า่ งกันั ออกไป
หากมีีน้ำ��ำ ซึึมขึ้�้นมาบนผิิวดิินตามรอยแทง

220 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

ขนาดเครื่�อ่ งมือื ประมง: ราคาต้้นทุนุ เครื่�่องมืือ:

ง่่ามส้้อมยาว 3.5-6 เซนติิเมตร แต่่ละง่่ามห่่าง 50-150 บาท
1.5-3 เซนติิเมตร ด้้ามส้้อมยาว 10-15 เซนติิเมตร
ด้้ามจัับทำ�ำ จากไม้้ไผ่่ยาว 0.6-1 เมตร จากปลายส้้อม ประเภทของแหล่ง่ น้ำำ�� :
ถึึงปลายด้้ามยาว 0.7-1.2 เมตร
แหล่่งน้ำ��ำ ทั่่�วไป
เหยื่่อ� :  -
ชนิิดสัตั ว์์น้ำ��ำ ที่่จ� ัับได้:้   ปลาไหล จัังหวััด:
ผลจัับสัตั ว์์น้ำ�ำ� :  1-3 กิิโลกรััม
แหล่ง่ ทำ�ำ การประมง: ทั่่�วประเทศ

ริิมตลิ่่�ง ความลึึก 0.3-0.5 เมตร v

สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย
ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้้เครื่�่องมือื :  ตอนกลางวััน
ผลกระทบต่อ่ ประชากรสัตั ว์น์ ้ำ��ำ :  -
เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:

ตลอดทั้้�งปีี (นิิยมใช้้เดืือนตุลุ าคม-เมษายน)

ผู้้�ทำ�ำ การประมง:  เพศชาย (ผู้�ใหญ่่)
การใช้้เรืือเพื่�อ่ ทำ�ำ การประมง:

ไม่่ใช้้เรืือ

เครื่อ� งมืือประมงของไทย 221

แหลน

One-pronged barbless spear

ชื่่�อท้อ้ งถิ่�่น:

แหลน แหลม สอด

ลักั ษณะเครื่�่องมืือ:

มีีลัั ก ษ ณ ะ เ ป็็ น เ ห ล็็ ก เ ส้้ น ก ล ม
ปลายแหลม และด้้ามจัับทำ�ำ จากไม้้ไผ่่
โดยข้อ้ ต่อ่ ระหว่า่ งด้า้ มจับั และเหล็ก็ เส้น้
อาจพัันด้้วยยางในรถหรืือวััสดุุอื่่�น ๆ
เพื่่อ� เพิ่่�มความแข็็งแรง

ขนาดตาอวน:  -

วิิธีีการทำ�ำ ประมง:

ส่่วนใหญ่่ทำ�ำ การประมงโดยใช้้เรืือ ทำำ�การประมง
เพีียงคนเดีียวใช้้แหลนแทงไล่่ปลาที่่�อาศััยอยู่�่ ตามพุ่�มไม้้
เพื่่�อให้้ปลาหนีีออกมาติิดข่่าย บางครั้�งอาจแทงถููก
ปลาใหญ่่ที่่�อาศัยั อยู่�่ในพุ่�มไม้้ได้้

ขนาดเครื่อ�่ งมืือประมง:

เหล็็กเส้้นขนาดเส้้นผ่่านศููนย์์กลาง 1-1.5
เซนติิเมตร โดยฝนให้้แหลมคมยาว 25-70 เซนติิเมตร
และด้้ามจัับยาว 1.3-1.5 เมตร

222 เครื่�องมืือประมงของไทย

เหยื่่อ� :  -
ชนิิดสััตว์์น้ำ��ำ ที่่จ� ัับได้:้

ปลาช่่อน นิิล ตะพาบน้ำ��ำ

ผลจับั สัตั ว์์น้ำ��ำ :  1-2 กิิโลกรัมั
แหล่ง่ ทำำ�การประมง:

บริิเวณริิมตลิ่่�งที่่�มีีวััชพืืชปกคลุุม
ความลึึก 0.5-1 เมตร

สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย

v

เครื่อ� งมือื ประมงของไทย 223

ปืนื ยิิงปลา

Speargun

ชื่อ่� ท้้องถิ่่�น: ลููกดอกจะขยัับยกขึ้�้นปล่่อยให้้ลููกดอกพุ่ �งไปตามราง
ด้้วยแรงดึึงดีีดของหนัังยาง ลููกดอกทำ�ำ จากเหล็ก็ เส้้น
ผายิิงปลา ปืืนยิิงบก ปืืนยิิงนั่่ง� ร้้าน ความยาวตามขนาดความยาวของราง ความหนา
หน้้าไม้้ ปืืนลููกดอก ปืืนหน้้าไม้้ ปืนื ฉมวก ว า ง ล ง ใ น ร า ง ไ ด้้ พ อ ดีี ป ล า ย ลูู ก ด อ ก เ ป็็ น เ ห ล็็ ก
ปืนื ยาง ปืืนศร ปืนื ผา ป ล า ย แ ห ล ม มีี เ งี่่� ย ง ที่่� โ ค น ลูู ก ด อ ก เ ห ล า เ ป็็ น ป ม
เพื่่�อให้้ไกเหล็็กคาบขััดให้้ลููกดอกอยู่�่ กัับที่่�ถััดจาก
ลักั ษณะเครื่อ�่ งมืือ: ปลายโคนขึ้้�นมาบากลงด้้านหลัังให้้เกิิดปมเป็็น
รอยบากหนาเพื่่อ� ให้เ้ ชืือกที่อ่� ยู่�่ ระหว่า่ งหนังั ยางตรึึงไว้้
ทำำ�จากไม้้ประกอบกัับเหล็็ก ขึ้�้นเป็น็ กลไกปืืนประกอบด้้วย 2 ส่่วนดัังนี้้� 1) ส่่วนบนดััด
รููปคล้้ายปืืนยาว ความยาวของปืืน เป็็นรููปตััวแอล (L) สำ�ำ หรับั คล้้องกับั ยางหรืือหนัังยาง
จะขึ้้�นกัับความต้้องการของชาวประมง 2) ส่่วนล่่างบากหััวและใส่่สปริิงไว้้ เมื่่�อยิิงออกไป
สัันด้้านบนเซาะร่่องเป็็นรางยาวตั้้�งแต่่ ลููกดอกเหล็็กแหลมจะพุ่�งไปยัังเป้้าหมาย โดยที่่�ยาง
ปลายถึึงโคนที่่�คอจัับใช้้วางลููกดอก ยัังคล้้องอยู่�่ กัับรููที่่�เจาะไว้้สำำ�หรัับคล้้องยาง เพื่่�อเป็็น
เจาะรููด้า้ นข้้างใต้้รางทะลุจุ ากด้า้ นหนึ่่ง� แรงผลัักให้้ลููกดอกพุ่�งตรงไปข้้างหน้้า และจะมีีเชืือก
ทะลุุออกไปอีีกด้้านหนึ่่�ง ใช้้เหล็็ก มััดติิดกับั ตัวั ปืืนไว้้เพื่่อ� ไม่่ให้้ปลาหนีี
เส้้นเล็็กที่่�มีีขนาดเท่่ารููสอดเข้้าที่่�รูู
ผูู ก ป ล า ย ห นัั ง ย า ง ติิ ด ป ล า ย เ ห ล็็ ก ขนาดตาอวน:  -
ทั้้�งสองข้้าง ปลายหนัังยางอีีกข้้างหนึ่่�ง
มััดด้้วยเชืือกที่่�โคนล่่างถััดลงด้้านล่่าง
เจาะรููเหมืือนกัับรููแรก ใช้้เหล็็กเส้้นสอด
ให้้พอดีีกัับรูู ดััดเหล็็กด้้านข้้างพัับ
ติิดด้้านข้้างให้้ปลายโผล่่ขึ้้�นด้้านบน
แ ล้้ ว พัั บ ดัั ด ล ง ใ ห้้ เ ห ล็็ ก แ น บ ติิ ด กัั บ
รางร่่องลููกดอก ใช้้สำำ�หรัับขััดโคน
ลููกดอก ใช้้เส้้นหนัังยางผููกปลายเหล็ก็
ต่่อไปยัังตััวปืืนที่่�ตอกตะปููติิดไว้้ด้้านข้้าง
ส่่ ว น ป ล า ย เ ห ล็็ ก ที่่� โ ผล่่ ขึ้้� น ม า ด้้ า น
ตรงข้้ามดััดม้้วนเล็็กน้้อยขึ้�้นด้้านบน
ดัั ด ก ลัั บ ใ ห้้ ป ล า ย ชี้ � ไ ป ท า ง พ า น ท้้ า ย
เป็็นไกเมื่่�อกดลงปลายเหล็็กที่่�ขััดโคน

224 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

วิิธีีทำ�ำ การประมง: เหยื่่�อ:  -
ชนิิดสััตว์์น้ำำ��ที่่จ� ัับได้้:
ชาวประมงจะใช้้ปืืนยิิงปลาในวัันที่่�มีีแดดจััด
ในบริิเวณที่่�น้ำ��ำ ใส ทำำ�การขึ้้�นลำำ�โดยดึึงยางที่่�ด้้ามเหล็็ก ปลานิิล ยี่่�สกเทศ ตะเพีียน ชะโด
ให้้ยาวประมาณครึ่ง� หนึ่่�งของเครื่อ� งมืือไว้้ก่่อน หากมีี กระสููบขีีด กด ช่่อน กุ้�งก้้ามกราม
ปลาอยู่�่ ก็็จะใช้้เครื่�องมืือที่่�ขึ้�้นลำำ�แล้้วยิิงไปที่่�ตััวปลา
โดยลููกดอกจะฝัังเข้้าไปในตััวปลา แล้้วจึึงสาวเชืือก ผลจัับสัตั ว์น์ ้ำ�ำ� :  2-15 กิิโลกรััม
ที่่�ติิดกับั ลููกดอกเข้้ามาเพื่่�อจับั ปลาที่่ไ� ด้้ แหล่่งทำำ�การประมง:

ขนาดเครื่อ�่ งมืือประมง: กลางน้ำ�ำ� ความลึึก 1-4 เมตร
พื้้�นท้้องน้ำ�ำ� ความลึึก 7 เมตร
ความยาวปืนื 90-120 เซนติิเมตร ความยาวหนังั
ยางหรืือหนัังสติ๊๊�กสำำ�หรัับรั้�งลููกดอก 60-80 สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย
เซนติิเมตร ความยาวลููกดอก 50-70 เซนติิเมตร ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้เ้ ครื่�่องมืือ:  กลางวันั
เชืือกหรืือเอ็น็ ติิดกัับลููกดอกยาว 2-4 เมตร ผลกระทบต่อ่ ประชากรสัตั ว์น์ ้ำ��ำ :

และมีีประสิิทธิิภาพการจับั สููง

เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:  ตลอดทั้้�งปีี
ผู้�้ ทำำ�การประมง:  เพศชาย
การใช้้เรืือเพื่อ่� ทำำ�การประมง:

ไม่่ใช้้เรืือ/ ใช้้เรืือ

ราคาต้น้ ทุุนเครื่อ�่ งมือื :

800-1,300 บาท

ประเภทของแหล่ง่ น้ำ��ำ :

หนอง คลอง บึึง แม่่น้ำ��ำ อ่่างเก็บ็ น้ำ��ำ
ทะเลสาบ

จังั หวัดั :  ทั่่ว� ประเทศ

v

เครื่�องมือื ประมงของไทย 225

ปืนื ดำ�ำ ยิิงปลา

Dive speargun

ชื่อ่� ท้้องถิ่�น่ : ความยาวตามขนาดความยาวของราง ความหนา
ว า ง ล ง ใ น ร า ง ไ ด้้ พ อ ดีี ป ล า ย ลูู ก ด อ ก เ ป็็ น เ ห ล็็ ก
ปืืนดำำ�ยิิงปลา ป ล า ย แ ห ล ม มีี เ งี่่� ย ง ที่่� โ ค น ลูู ก ด อ ก เ ห ล า เ ป็็ น ป ม
เพื่่�อให้้ไกเหล็็กคาบขััดให้้ลููกดอกอยู่�่ กัับที่่�ถััดจาก
ลัักษณะเครื่�อ่ งมืือ: ปลายโคนขึ้้�นมา บากลงด้้านหลัังให้้เกิิดปมเป็็น
รอยบากหนาเพื่่อ� ให้เ้ ชืือกที่อ่� ยู่�่ ระหว่า่ งหนังั ยางตรึึงไว้้
ทำ�ำ จากเหล็็ก อะลููมิิเนีียม หรืือไม้้ กลไกปืืนประกอบด้้วย 2 ส่่วน ดัังนี้้� 1) ส่่วนบนดััด
ขึ้�้นรููปเป็็นทรงปืืนยาวหรืือหน้้าไม้้ เป็็นรููปตััวแอล (L) ซึ่่�งคล้้องกัับยางหรืือหนัังยาง
ความยาวของปืืนมีีความกะทััดรััดกว่่า 2) ส่่วนล่่างบากหััวและใส่่สปริิงไว้้ เมื่่�อยิิงออกไป
ปืืนยิิงปลาแบบบนบก โดยสัันด้้านบน ลููกดอกเหล็็กแหลมจะพุ่�งไปยัังเป้้าหมาย โดยที่่�ยาง
เซาะร่่องเป็็นรางใช้้วางลููกดอก เจาะรูู ยัังคล้้องอยู่�่ กัับรููที่่�เจาะไว้้สำ�ำ หรัับคล้้องยาง เพื่่�อเป็็น
ด้้านข้้างใต้้รางทะลุุจากด้้านหนึ่่�งทะลุุ แรงผลัักให้้ลููกดอกพุ่�งตรงไปข้้างหน้้า และจะมีีเชืือก
ออกไปอีีกด้้านหนึ่่�ง ใช้้เหล็็กเส้้นเล็็กที่่� มััดติิดกัับตััวปืนื ไว้้เพื่่�อไม่่ให้้ปลาหนีี
มีีขนาดเท่่ารููสอดเข้้าที่่ร� ูู ผููกปลายหนััง
ย า ง ติิ ด ป ล า ย เ ห ล็็ ก ทั้้� ง ส อ ง ข้้ า ง ขนาดตาอวน:  -
ปลายหนัังยางอีีกข้้างหนึ่่�งมััดด้้วยเชืือกที่่� วิิธีีทำำ�การประมง:
โคนล่่างถััดลงด้้านล่่างเจาะรููเหมืือนกัับ
รููแรก ใช้้เหล็็กเส้้นสอดให้้พอดีีกัับรูู ชาวประมงจะใช้้ปืืนยิิงปลาในบริิเวณที่่�น้ำ�ำ�ใส
ดััดเหล็็กด้้านข้้างพัับติิดด้้านข้้างให้้ จะทำำ�การขึ้้�นลำ�ำ โดยดึึงยางที่่�ด้้ามเหล็็กให้้ยาว
ปลายโผล่่ขึ้�้นด้้านบน แล้้วพัับดััดลง ประมาณครึ่�งหนึ่่�งของเครื่�องมืือไว้้ก่่อน หลัังจากนั้้�น
ให้้เหล็็กแนบติิดกัับรางร่่องลููกดอก ชาวประมงจะใส่่หน้้ากากดำ�ำ น้ำ�ำ�เพื่่�อกัันน้ำ�ำ�เข้้าตาและ
ใช้้สำำ�หรัับขััดโคนลููกดอก ใช้้เส้้นหนัังยาง
ผููกปลายเหล็็กต่่อไปยัังตััวปืืนที่่�ตอก
ตะปููติิดไว้้ด้้านข้้าง ส่่วนปลายเหล็็กที่่�
โผล่่ขึ้�้นมาด้้านตรงข้้ามดััดม้้วนเล็็กน้้อย
ขึ้้�นด้้านบน ดััดกลัับให้้ปลายชี้�ไปทาง
พานท้้ายเป็็นไกเมื่่�อกดลงปลายเหล็็ก
ที่่�ขััดโคนลููกดอกจะขยัับยกขึ้�้นปล่่อยให้้
ลููกดอกพุ่ �งไปตามรางด้้วยแรงดึึงดีีด
ของหนัังยาง ลููกดอกทำำ�จากเหล็็กเส้้น

226 เครื่�องมืือประมงของไทย

ดำำ�ลงไปใต้้ผิิวน้ำ��ำ เพื่่�อดููว่่าบริิเวณนั้้�นมีีปลาอยู่�่หรืือไม่่ ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้เ้ ครื่่�องมืือ:  กลางวันั
หากมีีปลาอยู่�่ ก็็จะใช้้เครื่�องมืือที่่�ขึ้�้นลำำ�แล้้วเล็็งยิิงไป
ที่่�ตััวปลาโดยลููกดอกจะฝัังเข้้าไปในตััวปลา แล้้วจึึง ผลกระทบต่อ่ ประชากรสััตว์์น้ำ��ำ :
สาวเชืือกที่่ต� ิิดกัับลููกดอกเข้้ามาเพื่่อ� จัับปลาที่่ไ� ด้้
เลืือกจัับสััตว์์น้ำ��ำ มีีประสิิทธิิภาพ
ขนาดเครื่�่องมือื ประมง: การจับั สููง

ความยาวปืืนไม่่เกิิน 60 เซนติิเมตร ความยาว เดืือนที่่� ใช้้งาน:
ลููกดอก 40-50 เซนติิเมตร เส้้นผ่่านศููนย์์กลาง
ของลููกดอก 0.3-0.8 เซนติิเมตร ยางหนัังสติ๊๊�ก ตลอดทั้้�งปีี (ยกเว้้นหน้้าฝน)
เส้้นผ่่านศููนย์์กลาง 0.3-0.5 เซนติิเมตร ยาว 50-
60 เซนติิเมตร เส้้นเอ็็นหรืือเชืือกสำ�ำ หรัับมััดติิด ผู้้�ทำ�ำ การประมง:
กับั ลููกดอกยาว 1–2 เมตร
เพศชาย
เหยื่อ่� :  -
ชนิิดสัตั ว์น์ ้ำ�ำ�ที่่�จัับได้:้ การใช้้เรืือเพื่่�อทำำ�การประมง:

ปลานิิล ยี่่�สกเทศ ตะเพีียน ชะโด กระสููบขีีด ไม่่ใช้้เรืือ/ ใช้้เรืือ
กด ช่่อน กุ้�งก้้ามกราม กราย สลาด กาดำ�ำ
ราคาต้น้ ทุุนเครื่อ่� งมืือ:
ผลจัับสัตั ว์์น้ำ��ำ :  -
500-1,500 บาท
แหล่ง่ ทำำ�การประมง:  ความลึึก 1-7 เมตร
ประเภทของแหล่่งน้ำ�ำ� :
สถานะทางกฎหมาย:  ถููกกฎหมาย
แม่่น้ำ�ำ� บึึง อ่่างเก็บ็ น้ำ�ำ�

จัังหวัดั :

ทั่่ว� ประเทศ

v

เครื่อ� งมือื ประมงของไทย 227

เสืือ

Brush bundle basket

ชื่่�อท้้องถิ่่น� : ขนาดเครื่�อ่ งมือื ประมง:

เย๊๊าะ กร่ำ�ำ� โต้้งเต้้ง เสืือนอนกิิน ขนาดความกว้้าง 2 เมตร ความยาว 2.5 เมตร
และความสููง 1.5 เมตร
ลักั ษณะเครื่่�องมืือ:
เหยื่�่อ:  -
ลัักษณะเป็็นทรงสี่่�เหลี่่�ยมคล้้าย
คอก โครงทำำ�จากไม้้ไผ่่ หุ้�มด้้วย ชนิิดสัตั ว์น์ ้ำ�ำ�ที่่จ� ับั ได้้:
อวนไนลอน (อวนมุ้�งสีีฟ้้า) ส่่วน
ด้้านบนเปิิดออกสำำ�หรัับใส่่กิ่่�งไม้้ที่่� ปลากระทิิง หลด หมููคอก ดุุก กุ้�งฝอย
มััดรวมกัันเพื่่�อใส่่ไว้้ด้้านในให้้เต็็ม
โดยมีีไม้้ไผ่่ปิิดกั้้�นไว้้จำำ�นวน 1 อััน ผลจับั สััตว์น์ ้ำำ��:
เพื่่อ� ไม่่ให้้กิ่่ง� ไม้้ด้้านในหลุุดออกมา
2-10 กิิโลกรัมั
ขนาดตาอวน:
แหล่ง่ ทำ�ำ การประมง:
0.2 เซนติิเมตร
ริิมฝั่ง�่ ความลึึกไม่่เกิิน 2 เมตร
วิิธีที ำำ�การประมง:
สถานะทางกฎหมาย:
ชาวประมงจะนำ�ำ ด้้านที่่�เปิิดออก
ตะแคงไว้้ และทำำ�สััญลัักษณ์์ติิดไว้้ ถููกกฎหมาย
เพื่่� อระบุุตำ�ำ แหน่่งและสะดวกใน
การเก็บ็ กู้�เครื่อ� งมืือ เมื่่�อต้้องการเก็็บกู้� ช่่วงเวลาที่่�ใช้้เครื่�่องมือื :
เครื่ �องมืือจะหงายด้้านที่่�เปิิดออกขึ้้�น
ซึ่่�งเป็็นด้้านบน แล้้วนำำ�ไม้้ออกเพื่่�อ ตลอดวันั
เ ก็็ บ ร ว บ ร ว ม ป ล า ที่่� อ ยู่�่ ใ น ค อ ก นั้้� น
โดยชาวประมงจะเก็็บกู้้�ทุุกวัันและวาง ผลกระทบต่อ่ ประชากรสััตว์น์ ้ำ�ำ�:  -
เครื่ �องมืือประมงไว้้ที่่�เดิิม
เดืือนที่่� ใช้้งาน:

มกราคม-กรกฎาคม

228 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

ผู้้�ทำำ�การประมง: ประเภทของแหล่ง่ น้ำ��ำ :

เพศชาย แม่่น้ำ�ำ� อ่่างเก็บ็ น้ำ�ำ�

การใช้เ้ รืือเพื่�อ่ ทำำ�การประมง: จัังหวัดั :

ไม่่ใช้้เรืือ ขอนแก่่น สกลนคร นครพนม

ราคาต้น้ ทุุนเครื่อ่� งมือื : v

1,000 บาท

เครื่อ� งมือื ประมงของไทย 229

หลุุมล่อ่ ปลา

Hole fish trap

ชื่อ่� ท้อ้ งถิ่�่น: ขนาดเครื่่�องมือื ประมง:

หลุมุ ดักั ปลา หลุมุ ล่อ่ ปลา หลุมุ แอ่ว่ ปากหลุุมมีีขนาดความกว้้าง 25 เซนติิเมตร
ปลา ออยแอ หลุุมเพาะ และความลึึก 45 เซนติิเมตร

ลักั ษณะเครื่อ่� งมืือ: เหยื่่อ� :  -

การขุุดดิินให้้เป็็นหลุุม และอาจจะ ชนิิดสัตั ว์น์ ้ำ��ำ ที่่�จัับได้้:
ฝัังไห ปี๊๊�บ หรืือถัังพลาสติิก ไว้้ในหลุุม
นิิยมใช้้ดัักปลาในช่่วงน้ำ��ำ เริ่�มน้ำ�ำ�ลด ปลาหมอ ช่่อน ดุกุ หลด ค้้อ

ขนาดตาอวน:  - ผลจัับสััตว์์น้ำำ��:
วิิธีที ำ�ำ การประมง:
0.5-2 กิิโลกรัมั
เป็็นวิิธีีการเลีียนแบบการอยู่�่อาศััย
ของปลา เนื่่�องจากปลาบางชนิิดจะหลบ แหล่่งทำ�ำ การประมง:
เข้้าไปอยู่�่และใช้้เป็็นที่่�วางไข่่ตามแอ่่ง
หรืือหลุุมใต้้พื้้�นน้ำ�ำ� โดยชาวประมงจะทำ�ำ ขุดุ หลุุมบริิเวณทุ่�งนา หรืือริิมแม่่น้ำ�ำ�
คููคัันดิินสููงพอประมาณขวางเส้้นทาง
ที่ป่� ลาจะว่า่ ยไปหาแหล่ง่ น้ำ�ำ�ใหม่่ ในการ สถานะทางกฎหมาย:
ขุุดหลุุมเกิิดจากการสัังเกตพฤติิกรรม
ของปลาแล้้วว่่าจะมาอาศััยบริิเวณนี้้� ถููกกฎหมาย
เป็น็ ประจำ�ำ การขุดุ หลุมุ และทำ�ำ ให้ร้ ะดับั
ของคัันนาหรืือพื้้�นที่่�นั้้�นต่ำ�ำ� ที่่�สุุดเกืือบ ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้้เครื่�อ่ งมือื :
เสมอกัับผิิวน้ำ�ำ�แล้้วลููบดิินปากหลุุมให้้
เรีียบ นำำ�เอาดิินโคลนจากบริิเวณอื่่�น กลางคืืน
มาพอกบริิเวณปากหลุุมแล้้วใช้้กิ่่�งไม้้
พรางหลุุมไว้้ เมื่่�อปลาได้้กลิ่่�นโคลน
จากน้ำ�ำ�แหล่่งใหม่่ ปลาจะรีีบว่่ายหรืือ
กระโดดทำำ�ให้้ตกลงไปในหลุุมที่่�ขุุด
ล่่อไว้้

230 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

ผลกระทบต่่อประชากรสัตั ว์์น้ำำ�� :  -
เดืือนที่่� ใช้้งาน:

ตุุลาคม-ธันั วาคม

ผู้้�ทำ�ำ การประมง:

เพศชาย (ผู้�ใหญ่่)

การใช้้เรืือเพื่อ�่ ทำ�ำ การประมง:

ไม่่ใช้้เรืือ

ราคาต้้นทุุนเครื่่�องมืือ:  -
ประเภทของแหล่่งน้ำ��ำ :

ทุ่่�งนา คลอง แม่่น้ำ�ำ�

จังั หวัดั :

ทั่่�วประเทศ

v

เครื่อ� งมือื ประมงของไทย 231

กร่ำ��ำ

Brush park

ชื่อ�่ ท้้องถิ่น�่ : วิิธีีการทำ�ำ ประมง:

เย๊๊าะ กร่ำ�ำ� เหอะ หุ้�ม เยอะ ห่่าบ จะนำ�ำ กร่ำำ��วางทิ้้�งไว้้ในน้ำ��ำ ประมาณ 3-4 วััน
เพื่่�อให้้สััตว์์น้ำ��ำ เข้้ามาอาศััยอยู่�่ แล้้วจึึงเก็็บสััตว์์น้ำ��ำ ในกร่ำ��ำ
ลักั ษณะเครื่�อ่ งมือื : โดยรวบเนื้้�ออวนไนลอนหรืืออวนมุ้ �งเขีียวที่่�ล้้อมกร่ำำ��ไว้้
และค่่อย ๆ นำ�ำ เศษไม้้ออก แล้้วจึึงมาเก็บ็ ปลาในอวน
เครื่�องมืือสำำ�หรัับล่่อปลาให้้เข้้ามา
อ า ศัั ย ก า รสัั ง เ ก ตพ ฤ ติิ ก รร ม แ ล ะ ขนาดเครื่่�องมืือประมง:
ธรรมชาติิการมีีชีีวิิตอยู่�่ ของปลาที่่�
ชอบอาศััยและหากิินอยู่�่ ตามบริิเวณที่่� กร่ำ��ำ มีีหลายขนาดขึ้้�นกัับสภาพภููมิิประเทศและ
มีี ก อ ห ญ้้ า ห รืื อ กิ่่� ง ไ ม้้ ที่่� จ ม อ ยู่�่ ใ น น้ำ��ำ ความชุุกชุุมของปลา เช่่น กร่ำำ��ขนาดความยาว
โดยนำ�ำ เอาเศษกิ่่�งไม้้มาวางกองรวมกััน 1.4 เมตร กว้้าง 0.5 เมตร ช่่องทางเข้้าและออก
แล้้วล้้อมห่่อหุ้ �มด้้วยอวนไนลอนหรืือ ของสััตว์์น้ำ��ำ อยู่�่ ทางด้้านหััวและด้้านท้้ายมีีความสููง
อวนมุ้�งฟ้้า โดยเว้้นช่่องเปิิดทางด้้าน 25 เซนติิเมตร และกว้้าง 15 เซนติิเมตร
หน้้าและท้้าย เพื่่�อเป็็นมีีช่่องทางเข้้า
ออกของสััตว์์น้ำ��ำ อยู่�่ และนำำ�เชืือกรััด เหยื่อ�่ :  -
กิ่่�งไม้้ไว้้เพื่่�อไม่่ให้้หลุุดออกจากอวน ชนิิดสัตั ว์น์ ้ำ�ำ�ที่่จ� ับั ได้้:
และมีีการนำำ�ก้้อนหิินใส่่ลงไปในถุุงอวน
เพื่่อ� ถ่่วงกร่ำ�ำ� ให้้จมน้ำ��ำ ปลาทั่่ว� ไป กุ้�งก้้ามกราม หอยขม

ขนาดตาอวน:  -

232 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

ผลจับั สััตว์์น้ำ��ำ :  -
แหล่่งทำ�ำ การประมง:

ริิมตลิ่่ง� บริิเวณพื้้�นท้้องน้ำ�ำ�ความลึึกไม่่เกิิน 2 เมตร

สถานะทางกฎหมาย:  ผิิดกฎหมาย
ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้เ้ ครื่�อ่ งมืือ:  ตลอดวันั
ผลกระทบต่่อประชากรสััตว์์น้ำ��ำ :

มีีประสิิทธิิภาพการจับั สููง

เดืือนที่่�ใช้้งาน:  ตลอดทั้้�งปีี
ผู้�้ ทำำ�การประมง:  เพศชาย
การใช้เ้ รืือเพื่�่อทำ�ำ การประมง:  ไม่่ใช้้เรืือ/ ใช้้เรืือ
ราคาต้้นทุุนเครื่�่องมืือ:  50-400 บาท
ประเภทของแหล่ง่ น้ำำ��:  แหล่่งน้ำ�ำ�ทั่่�วไป
จัังหวัดั :  ทั่่ว� ประเทศ

v

เครื่อ� งมือื ประมงของไทย 233

ชนาง

Bamboo big scoop isolated

ชื่อ่� ท้อ้ งถิ่่�น: ตรงกึ่่ง� กลางชนางทั้้�งสองข้้างเดิินช้้อนไปข้้างหน้้าก็ไ็ ด้้
ส่่วนชนางขนาดใหญ่่ไม่่สามารถจัับหรืือช้้อนปลาได้้
นาง ชนางมืือ แซะ ขา เวลาใช้้ต้้องหย่่อนตััวชนางลงไปในน้ำ�ำ�ให้้ปลายขา
ไม้้ไผ่่โผล่่พ้้นน้ำ�ำ� นำ�ำ เศษไม้้ ใบหญ้้า กิ่่ง� ไม้้ ใส่่ไปในตััว
ลัักษณะเครื่อ�่ งมือื : ชนาง ทิ้้ง� ชนางไว้ห้ ลายวันั เมื่่อ� ปลาเข้า้ ไปอาศัยั อยู่แ�่ ล้ว้
จึึงยกชนางขึ้�้น ก้้นชนางจะมีีรููปิิดเปิิดเพื่่�อให้้ปลา
ชนางขนาดเล็็กสานด้้วยตอกไม้้ไผ่่ ลอดช่่องลงมาในปากข้้องหรืือกระชัังที่่�เตรีียมรองรัับ
ลัักษณะขอบปากรููปสามเหลี่่�ยมคล้้าย ปลาไว้้ เวลายกชนางต้้องพายเรืือไปยกชนางขึ้้�น
บุ้�งกี๋๋�หรืือโพงวิิดน้ำ��ำ มีีขอบเป็็นไม้้สำำ�หรัับ หรืือเอาอวนมุ้�งเขีียวไปล้อ้ มปิดิ ไว้แ้ ล้ว้ ผููกเชืือกกับั เรืือ
ใช้้เป็็นมืือจัับและทำ�ำ ให้้มีีความแข็็งแรง หรืือท้้ายรถกระบะแล้้วลากขึ้้�นมาริิมฝั่�่งให้้พ้้นน้ำ�ำ�
ในการใช้้งาน ทำ�ำ จากไม้้ไผ่่นำำ�มาสาน
ห่่าง ๆ ทำำ�ให้้เกิิดรููขนาดเล็็กเพื่่�อให้้
น้ำ��ำ ออกสะดวก พื้้น� ก้น้ เป็น็ แผ่น่ ไม้ท้ รงรีี
ทำำ�เป็็นช่่องเพื่่�อใช้้เป็็นที่่�ผููกติิดกัับถุุงผ้้า
เก็็บสััตว์์น้ำ�ำ�ขณะทำ�ำ การประมง มีีทั้้�ง
แบบไม่่มีีด้้ามจับั และมีีด้้ามจัับ
ชนางขนาดใหญ่่ มีีรููปคล้้าย
สามเหลี่ย่� มก้น้ ลึึก ทำำ�จากโครงไม้ไ้ ผ่โ่ ค้ง้
เพื่่�อให้้ปลาไปอาศััยอยู่�่ภายในชนางได้้
สานด้้วยผิิวไม้้ไผ่่ บริิเวณขอบปาก
มีีเชืือกไนลอนผููกติิดเพื่่�อใช้้จัับในขณะ
ทำำ�การประมง มีีขาเป็น็ ไม้้ไผ่่สองลำำ�

ขนาดตาอวน:  -
วิิธีีการทำำ�ประมง:

ชนางขนาดเล็็กสำ�ำ หรัับช้้อนปลา
หรืือช้้อนกุ้�ง เวลาใช้้จะจัับที่่�ขอบปาก
ชนางหรืือจัับเชืือกช้้อนเข้้าหาตััวใน
ลัักษณะเดิินถอยหลััง หรืือจัับขอบ

234 เครื่�องมืือประมงของไทย