เครื่องมือประมงไทย_compressed

เบ็็ดราว

Long lines

ประกอบเบ็็ดเป็็นราวโดยนำ�ำ สายเบ็็ดจำำ�นวนมาก ปลาเป้้าหมาย เช่่น เบ็็ดราวทููน่่าหรืือ
พร้้อมตััวเบ็็ดมาผููกบนเชืือกเส้้นหลัักที่่�มีีความยาว เบ็็ ดราวทะเลลึึกแต่่ละกระจาด
และแข็็งแรงกว่่าเรีียกว่่า “สายคร่่าว” ให้้มีีระยะ ประกอบด้้วยเบ็็ด 10–20 สาย
ห่่างของสายเบ็็ดเท่่า ๆ กััน ใช้้ทำำ�ประมงในแหล่่ง ผููกห่่างกััน 40 เมตร ส่่วนเบ็็ดราวปลา
น้ำ��ำ ใหญ่่ เบ็็ดราวเรีียกชื่�อตามลัักษณะการวาง ได้้แก่่ กระเบนแต่่ละตัับประกอบด้้วยเบ็็ด
เบ็็ดราวผิิวน้ำ��ำ มีีทุ่่�นลอยช่่วยพยุุงสายคร่่าวให้้สายเบ็็ด 300–350 ตััว ผููกห่่างกััน 20–35
และตััวเบ็็ด ลอยอยู่�่ในระดัับใกล้้ผิิวน้ำ��ำ หรืือกลางน้ำ��ำ เซนติิเมตร เป็น็ ต้้น
และเบ็็ดราวหน้้าดิิน วางให้้ตัวั เบ็็ดจมลึึกลงไปบนพื้้�น
ท้้องทะเล นอกจากนี้้�ยัังเรีียกชื่�อตามชนิิดสััตว์์น้ำ��ำ
เป้้าหมาย เช่่น เบ็็ดราวทููน่่า เบ็็ดราวปลากระเบน
หรืือเบ็็ดไว เบ็ด็ ราวปลายอดจาก และเบ็็ดราวปลาดุกุ
ทะเล เป็็นต้้น

ลักั ษณะของเครื่�่องมือื

ประกอบด้้วยสายคร่่าวเบ็็ดซึ่่�งเป็็นเชืือกยาวและ
แข็็งแรง ความยาวสายคร่่าวแต่่ละชุุดขึ้�้นกัับจำ�ำ นวน
สายเบ็็ด เบ็็ดราวแต่่ละชุุดเรีียกว่่า “กระจาด” หรืือ
“ตัับ” ในแต่่ละชุุดประกอบด้้วยเบ็็ด 10-350 สาย
ระยะห่่างสายเบ็็ด 20–4,000 เซนติิเมตร ขึ้้�นอยู่�่ กัับ

เครื่�องมือื ประมงของไทย 335

การทำำ�ประมง ที่่�มา : ดััดแปลงจาก FAO, 2021

ทำ�ำ ทั้้�งกลางวัันและกลางคืืนส่่วน แหล่่งทำำ�ประมง
ใหญ่่ใช้้เรืือทำำ�ประมง เลืือกแหล่่งที่่�มีี
สััตว์์น้ำ�ำ�อาศััยหรืือว่่ายผ่่าน วางเบ็็ด เบ็็ดราวผิิวน้ำ��ำ ทำำ�บริิเวณแหล่่งน้ำ��ำ เปิิด เช่่น ใน
โดยเริ่ �มจากการโยนสายคร่่าวเบ็็ดที่่� ทะเล หรืือมหาสมุุทร เบ็็ดราวหน้้าดิินทำ�ำ บริิเวณ
มีีทุ่่�นและธงเครื่�องหมายติิดอยู่�่ ลงไปก่่อน โขดหิินหรืือแนวปะการััง
สายคร่่าวจะลากสายเบ็็ดที่่�เกี่่�ยวเหยื่่�อ
ไว้้ลงไปทีีละสาย หรืือจะเกี่่�ยวเหยื่�อทีีละ สัตั ว์์น้ำ�ำ� หลัักที่่จ� ับั ได้้
ตััวแล้้วปล่่อยลงน้ำ�ำ�ก็็ได้้ เรืือจะแล่่นไป
สุุดสายคร่่าว ซึ่่�งประกอบด้้วยเบ็็ด ได้้แก่่ ปลาทููน่่า ปลาอิินทรีี ปลาช่่อนทะเล
หลายร้้อยตััว เมื่่�อสุดุ สายคร่่าวหรืือเบ็็ด ปลาเก๋๋า ปลาหมููสีี ปลาหางแข็็ง ปลากะพง
ลงน้ำ�ำ�หมดแล้้วจะจอดเรืือลอยลำำ�คอย ปลากระเบน ปลาดุกุ ทะเล และปลายอดจาก
ให้้ปลากิินเหยื่่�อ จากนั้้�นจึึงเริ่�มเกี่่�ยว
ทุ่�นสายคร่่าวกลัับขึ้�้นเรืือ นำำ�สายคร่่าว สถานะทางกฎหมาย
ผ่่านกว้้านซึ่่�งเป็็นอุุปกรณ์์ช่่วยกู้ �เบ็็ด
บริิเวณหััวเรืือ ขณะกว้้านดึึงสายคร่่าว ถููกกฎหมาย : มีีเงื่�อนไข
จะปลดปลาที่่�ติิดมากัับเบ็็ดทีีละตััว มีีความยาวมากกว่่า 100 เมตร/ต้้องมีีใบอนุุญาต
พร้้อมกัับเก็็บตััวเบ็็ดเรีียงเข้้าในอุุปกรณ์์ ทำำ�การประมง
เรีียกว่่า “ตัับเบ็็ด” อย่่างเป็็นระเบีียบ
เพื่่�อป้้องกัันเบ็็ดเกี่่�ยวพัันกันั สายคร่่าว v
จะถููกขดรวมอยู่�่ในถัังขนาดใหญ่่ การกู้้�
เบ็็ดใช้้เวลานานนัับชั่ �วโมงจึึงแล้้วเสร็็จ
ทำ�ำ การประมงได้้มากกว่่าหนึ่่�งครั้�ง
ต่่อวันั

336 เครื่�องมืือประมงของไทย

เบ็็ดลอย

Drifting line

พััฒนาขึ้้�นใช้้ตกปลาบางชนิิด โดยปล่่อยให้้
สายเบ็็ดที่่�เกี่่�ยวเหยื่่�อลอยไปกัับน้ำ�ำ� รอให้้ปลามากิิน
เหยื่่อ� ที่่ย� ัังมีีชีีวิิต ใช้้ในฤดููที่่ม� ีีปลาเป้้าหมายชุุกชุมุ

ลักั ษณะของเครื่่อ� งมือื

ประกอบด้้วยทุ่�นโฟมหุ้�มด้้วยอวนตาข่่ายทำ�ำ หน้้าที่่�
พยุุงให้้เบ็็ดลอยอยู่�่ในน้ำ��ำ และเป็็นจุุดสัังเกตตำ�ำ แหน่่ง
ของเบ็็ด ด้้านล่่างผููกด้้วยสายเบ็็ดเป็็นเอ็็นยาวห้้อยลง
ในแนวดิ่่�ง ปลายสายเอ็็นผููกตะกั่่�วถ่่วงน้ำ��ำ หนัักและ
ห่ว่ งคลายเกลีียว แล้ว้ ต่อ่ กับั ลวดสแตนเลสที่ใ่� ช้ผ้ ููกกับั
ตััวเบ็ด็ จำำ�นวน 4–5 ตัวั โดยผููกต่่อเนื่่อ� งเป็น็ เส้้นเดีียว

การทำำ�ประมง

ออกเรืือไปยัังแหล่่งที่่�มีีสััตว์์น้ำ�ำ�เป้้าหมายชุุกชุุม
นำำ�เหยื่่�อมีีชีีวิิตหรืือเรีียกว่่า “เหยื่่�อเป็็น” เช่่น ปลาทูู
ปลาข้้างเหลืือง หรืือหมึึก เป็็นต้้น เกี่่�ยวเข้้ากัับ
ตัวั เบ็ด็ แล้้วปล่่อยให้้ลอยไป ทุ่�นโฟมทำำ�หน้้าที่่�พยุุงเบ็ด็
ให้้ตั้้�งตรงด้้วยน้ำ�ำ�หนัักของเบ็็ดและปลาเหยื่่�อที่่�ถ่่วงอยู่�่
ใต้้น้ำ��ำ ซึ่่�งใช้้เป็็นที่่�สัังเกตหากทุ่�นถููกดึึงแสดงว่่า
มีีปลาเข้้ากิินเหยื่่�อ จึึงเข้้าทำำ�การกู้้�เบ็็ดต่่อไป

แหล่่งทำ�ำ ประมง

ใกล้้เกาะในฤดููที่่�มีีสััตว์์น้ำ�ำ�เป้้าหมายชุุกชุมุ

สััตว์์น้ำ��ำ หลัักที่่�จัับได้้

ได้้แก่่ ปลาอิินทรีี

สถานะทางกฎหมาย

ถููกกฎหมาย ไม่่ห้้ามทำำ�การประมง

v

เครื่อ� งมือื ประมงของไทย 337

ประเภทเบ็ด็ เตล็ด็ (Miscellaneous gears)

เรืือผีีหลอก

White board catching boats

ใช้้แผ่่นกระดานไม้้ทาสีีขาวยึึดติิด สััตว์น์ ้ำำ�� หลักั ที่่�จับั ได้้
กัับกราบเรืือ ปล่่อยให้้ขอบด้้านนอก
ลงในน้ำ�ำ�ข้า้ งเรืือ เพื่่อ� ทำำ�ให้ส้ ัตั ว์น์ ้ำ�ำ�ตกใจ ได้้แก่่ กุ้�งทะเล ปลากระบอก
แล้้วกระโดดขึ้้�นเรืือ พบเฉพาะบริิเวณ และปลาเบญจพรรณ
ปากแม่่น้ำ��ำ ลำำ�คลองติิดทะเลเท่่านั้้�น
ปััจจุุบันั พบน้้อย สถานะทางกฎหมาย

ลักั ษณะของเครื่อ่� งมือื ถููกกฎหมาย ไม่่ห้้ามทำำ�การประมง

เรืือประมงขนาด 8-10 เมตร ไม่่ใช้้ v
เครื่�องยนต์์ และแผ่่นไม้้กระดานกว้้าง
40 เซนติิเมตร ยาว 2.5 เมตร
หนา 1.5 เชนติิเมตร จำ�ำ นวน 3 แผ่่น
ด้้านนอกทาสีีขาวยึึดติิดกัับกราบเรืือ
ด้า้ นหนึ่่ง� ทำำ�มุมุ เอีียง 80 องศา มีีตาข่า่ ย
ทำำ�เป็็นผืืนอวนรููปสี่่�เหลี่่�ยมผืืนผ้้ากว้้าง
1 เมตร ยาว 5-8 เมตร ขึึงกับั หลัักไม้้ที่่�
กราบเรืือด้้านตรงข้้ามแผ่่นกระดาน
เพื่่�อกั้้�นสััตว์์น้ำ��ำ ให้้ตกลงในเรืือ

การทำำ�ประมง

ชาวประมงพายเรืือไปตามลำ�ำ คลอง
ในเวลากลางคืืนเดืือนมืืด ขณะแจวเรืือ
แผ่่นกระดานจะระกัับน้ำ�ำ� ทำำ�ให้้สััตว์์น้ำ�ำ�
ตกใจกระโดดขึ้�้นมาในเรืือ

แหล่ง่ ทำำ�ประมง

บริิเวณลำ�ำ คลอง ระดับั น้ำ��ำ 1-2 เมตร

338 เครื่�องมืือประมงของไทย

เรืือเครีียดกุ้ �ง รููปสี่่เ� หลี่่ย� มคางหมููกว้้าง 73 เซนติิเมตร
ความยาวด้้านใน 5.8 เมตร ด้้านนอก
Shrimp catching boat 3 เมตร วางยื่่�นลงไปในน้ำ��ำ เอีียงทำำ�มุุม
กับั ผิิวน้ำ�ำ� 30 องศา นำำ�ใบจาก 3-4 ทาง
บางแห่่งเรีียกว่่า “เรืือเซีียดกุ้�ง หรืือ “เรืือระกุ้�ง” มาวางที่่�ท้้องเรืือเพื่่�อช่่วยป้้องกัันกุ้ �ง
ลัักษณะคล้้ายเรืือผีีหลอก โดยเพิ่่ม� อุุปกรณ์์ช่่วยเรีียก กระโดดออกจากเรืือ
ว่่า “เครีียด” หรืือ “เซีียด” เข้้าไปเพื่่�อจัับสััตว์์น้ำ��ำ ได้้
มากขึ้้�น พบชายฝั่่�งทะเลจัังหวััดระนอง การทำ�ำ ประมง

ลัักษณะของเครื่อ่� งมืือ แล่่นเรืือช้้า ๆ ในเวลากลางคืืน
เดืือนมืืด แล้้วใช้้ไม้้เซีียดและแผ่่น
เรืือขนาด 10 เมตร เครื่�องยนต์์ 5 แรงม้้า กระดานค่่อย ๆ ระไปในน้ำ�ำ� ทำ�ำ ให้้กุ้�ง
อุุปกรณ์์ช่่วยทำำ�ด้้วยไม้้ไผ่่เส้้นผ่่านศููนย์์กลางของโคน ตกใจกระโดดดีีดขึ้�้นมาลงในท้้องเรืือ
7 เซนติิเมตร ยาว 6.5 เมตร เจาะรููห่่างกััน
10 เซนติิเมตร ใช้้ไม้้ไผ่่เหลาให้้กลมขนาด 5 มิิลลิิเมตร แหล่่งทำำ�ประมง
ยาว 50-100 เชนติิเมตร เสีียบติิดกัับรููที่่�เจาะโดย
ซี่่�ที่่�ยาวกว่่าอยู่�่ ด้้านใกล้้เรืือ และถัักยึึดไม้้ไผ่่แต่่ละซี่่� บริิเวณชายฝั่�่งทะเล ระดัับน้ำ��ำ 1-
ด้้วยเชืือก ขณะทำ�ำ การประมงไม้้เซีียดจะอยู่�่ท้้ายเรืือ 3 เมตร
และยื่่�นออกไปนอกกราบเรืือทำำ�มุุมกัับตััวเรืือ 50
องศา ส่่วนที่่�เป็็นตาข่่ายป้้องกัันกุ้�งกระโดดทำ�ำ ด้้วย สััตว์์น้ำำ��หลัักที่่จ� ัับได้้
เนื้้�ออวนสี่่�เหลี่่�ยมผืืนผ้้าขนาดตา 25 มิิลลิิเมตร
ลึึก 35 ตา ยาว 5.7 เมตร ส่่วนสุดุ ท้้ายเป็็นไม้้กระดาน ได้้แก่่ กุ้�งเปลืือกขาว และกุ้�งตะเข็็บ

สถานะทางกฎหมาย

ถููกกฎหมาย ไม่่ห้้ามทำำ�การประมง

v

เครื่อ� งมืือประมงของไทย 339

อวนต้อ้ นปลากองหิิน

Drive in nets

บางแห่่งเรีียกว่่า “อวนญี่่�ปุ่�น” ใช้้ ภาพโดย : อัศั นีีย์์ มั่่�นประสิิทธิ์์�
จัับปลาที่่�อาศััยตามแนวหิินปะการััง
และตามเกาะต่่าง ๆ ชาวประมงจะดำ�ำ น้ำ�ำ� กว้้าง 15 เมตร ยาว 18 เมตร ผููกตะกั่่�วขนาด
ลงไปต้้อนปลาให้้เข้้าไปอยู่�่ในถุุงอวน 150 กรััม ห่่างกััน 1 เมตร คร่่าวบนผููกทุ่�นพลาสติิก
ที่่�ขึึงไว้้ที่่�พื้้�นท้้องทะเล พบเฉพาะฝั่�่ง ขนาดเล็็กห่่างกััน 30 เซนติิเมตร ผููกเชืือกฉุดุ ถุุงอวน
ทะเลอัันดามััน จัังหวััดภููเก็็ต ใช้้ช่่วง ยาว 25 เมตร จำำ�นวน 4 เส้้น ปีีกอวนกว้้าง 13.5 เมตร
คลื่่น� ลมสงบและช่่วงน้ำ�ำ�ตาย ยาวปีีกละ 140 เมตร อุปุ กรณ์์ช่่วย ได้้แก่่ เครื่�องปั๊๊�ม
อากาศเพื่่�อดำำ�น้ำ�ำ�ต้้อนสััตว์์น้ำ�ำ�บริิเวณพื้้�นท้้องทะเล
ลักั ษณะของเครื่�อ่ งมือื
การทำำ�ประมง
เป็็นอวนถุุงมีีปีีกยาว 26 เมตร
ปากอวนรููปสี่่�เหลี่่�ยมผืืนผ้้าด้้านบน ทำำ�ในเวลากลางวััน เมื่่อ� วางและขึึงอวนเสร็็จแล้้ว
และด้้านล่่าง กว้้าง 7 เมตร ยาว ลงดำ�ำ น้ำ�ำ�เรีียงหน้้ากระดานเพื่่�อต้้อนสััตว์์น้ำ�ำ�ไล่่เข้้าไป
18 เมตร เนื้้�ออวนทำ�ำ ด้้วยไนล่่อนขนาด ในถุุงอวน แล้้วกู้�อวนออกทางก้้นถุุง
ตา 25 มิิลลิิเมตร ด้้านหน้้าปากถุุง
มีีผืืนอวนสี่่�เหลี่่�ยมคางหมููยื่่�นออกมา แหล่่งทำ�ำ ประมง
ติิดกัับพื้้�นท้้องทะเล ส่่วนที่่�ยื่่�นออกมา
ใกล้้แนวหิินปะการััง หรืือเกาะต่่าง ๆ ระดัับน้ำ�ำ�
5-20 เมตร

สััตว์น์ ้ำ��ำ หลักั ที่่�จับั ได้้

ได้้แก่่ ปลาหางเหลืือง ปลากล้้วย ปลาสลิิดหิิน
ปลาสาก ปลานกแก้้ว และปลาสีีกุนุ

สถานะทางกฎหมาย

ผิิดกฎหมาย ห้้ามทำ�ำ การประมง

v

ที่่ม� า : SEAFDEC, 1986

340 เครื่�องมืือประมงของไทย

อวนรังั

Barrier net

บางแห่่งเรีียกว่่า “อวนปิดิ บาง” หรืือ “อวนปิดิ อ่่าว” แหล่ง่ ทำำ�ประมง
ใช้้ผืืนอวนสี่่�เหลี่่�ยมนำำ�มาขึึงกัับหลัักไม้้สามเหลี่่�ยม
ปีกี กา หรืือครึ่ง� วงกลม พบบริเิ วณชายฝั่ง�่ ทะเลจังั หวัดั บริิเวณริิมคลองติิดทะเล
สมุุทรปราการ พังั งา และสตููล
สััตว์์น้ำ��ำ หลัักที่่�จับั ได้้
ลัักษณะของเครื่อ�่ งมืือ
ได้้แก่่ ปลาดุุกทะเล ปลากดทะเล
ประกอบด้้วยผืืนอวนโปลีีเอทธิิลีีนขนาดตา 25– ปลากะพง ปลากระบอก กุ้�งต่า่ ง ๆ และ
30 มิิลลิิเมตร ความยาวผืืนละ 22.5 เมตร ลึึก ปููทะเล
2 เมตร จำ�ำ นวน 20-30 ผืืน
สถานะทางกฎหมาย
การทำ�ำ ประมง
ผิิดกฎหมาย ห้า้ มทำ�ำ การประมง
ชาวประมงนำำ�อวนไปวางล้้อมรอบคลองบริิเวณ
ป่่าชายเลนที่่�น้ำ�ำ�ท่่วมถึึง หรืือบริิเวณริิมฝั่�่งทะเลที่่�น้ำ��ำ v
ลงแห้้งแบ่่งอวนเป็็น 2 ปีีก กางเป็็นรููปสามเหลี่่�ยม
ทำ�ำ มุมุ 60-90 องศา ปลายปีกี จรดริมิ ฝั่ง่� ปลายปีกี ด้า้ น
นอกอวนจะบรรจบกัันเป็็นลููกขัังคล้้ายโป๊๊ะเพื่่�อใช้้จัับ
สัตั ว์์น้ำ��ำ บางครั้�งจะวางอวนช่่วงน้ำ��ำ ลง โดยวางเนื้้�ออวน
คร่่าวล่่างและคร่่าวบนของอวนให้้โคลนทัับไว้้ แล้้วรอ
จนน้ำ�ำ�ขึ้้�นเต็็มที่่�จึึงยกคร่่าวบนผููกยึึดกัับหลัักไม้้เพื่่�อให้้
เนื้้�ออวนขวางทางสััตว์์น้ำ��ำ ที่่�ว่่ายตามน้ำ��ำ มา แล้้วรอจน
น้ำ��ำ ลงแห้้งจึึงเข้้าจับั สััตว์์น้ำ�ำ�ตามแนวอวนและลููกขััง

เครื่อ� งมืือประมงของไทย 341

เฝืือกล้้อมกร่ำ��ำ

Fenced bush-piles

บางแห่่งเรีียกว่่า “กร่ำ��ำ ” ส่่วน ลัักษณะของเครื่่อ� งมือื
ภาคใต้้เรีียกว่่า “หนำ�ำ ” โดยนำ�ำ กิ่่�งไม้้
ไปปัักไว้้กัับพื้้�นคลองหรืือที่่�ตื้้�นชายฝั่่�ง กร่ำ�ำ�ทำ�ำ จากกิ่่�งไม้้เบญจพรรณ เช่่น แสม โกงกาง
ทะเลเป็็นกลุ่�มเพื่่�อลวงสััตว์์น้ำ��ำ เข้้ามา และสะแก เป็น็ ต้้น ตััดกิ่่ง� ยาวประมาณ 2 เมตร จำำ�นวน
อยู่�่อาศััย แล้้วก็็นำำ�เฝืือกไปล้้อมกร่ำ��ำ 8-10 กิ่่ง� ปัักให้้แน่่นติิดพื้้�นโคลนให้้ชิิดกันั เป็็นกลุ่�ม ๆ
เพื่่�อจัับสััตว์์น้ำ�ำ� พบมากที่่�จัังหวััด ขนาดเส้น้ ผ่า่ นศููนย์ก์ ลาง 3-4 เมตร จำำ�นวน 5-10 กร่ำำ��
นครศรีีธรรมราช และสงขลา ต่่อราย ปัักกร่ำำ�� บริิเวณริิมคลองที่่�ติิดกัับทะเล
เมื่่�อน้ำ�ำ�ลงต่ำำ�� สุุดระดัับน้ำ��ำ โคนกร่ำำ�� ต้้องไม่่แห้้ง ส่่วน
เฝืือกทำำ�ด้้วยไม้้ไผ่่ผ่่าซีีกกว้้าง 2 เซนติิเมตร
ยาว 1.5 เซนติิเมตร ปลายล่่างทำำ�เป็็นเฝืือกแหลม
นำำ�มาถัักเป็็นผืืนด้้วยเชืือกโปลีีเอทธิิลีีนขนาด 2-
3 มิิลลิิเมตร มีีช่่องว่่างระหว่่างอััน 1 เซนติิเมตร
ความยาวเฝืือก 3.7 เมตรต่่อผืืน ใช้้ทั้้�งหมด 4 ผืืน

342 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

มีีไม้้เชื่�อมเฝืือกแต่่ละผืืนจำ�ำ นวน 6 อััน เป็็นไม้้ไผ่่ เฝืือกเป็็นวงกลมเพีียงผืืนเดีียว แล้้ว
เหลาแบนกว้้าง 2 เซนติิเมตร ยาว 30 เซนติิเมตร จึึงใช้้สวิิงช้้อนปลาในเฝืือกใส่่ลงเรืือ
ปลายด้้านแหลมใช้้เสีียบกัับเฝืือกมาต่่อกัันแบบ และปัักกิ่่�งไม้้ไว้้เช่่นเดิิมเพื่่�อกลัับมา
ขััดแตะในแนวนอน อุุปกรณ์์ช่่วยจัับสััตว์์น้ำ��ำ ได้้แก่่ ทำำ�การประมงครั้ �งต่่อไป
สวิิงรููปไข่่ขนาดเส้้นผ่่านศููนย์์กลาง 40 เซนติิเมตร
ขนาดตาอวน 35 มิิลลิิเมตร ด้้ามทำ�ำ ด้้วยไม้้ยาว แหล่ง่ ทำำ�ประมง
1.3 เมตร
บริิเวณริิมคลองติิดทะเล
การทำำ�ประมง
สััตว์์น้ำ��ำ หลัักที่่จ� ัับได้้
นำำ�กร่ำ�ำ�ไปปัักวางระยะห่่างไม่่แน่่นอน ทิ้้�งไว้้
ประมาณ 15 วัันถึึง 1 เดืือน นำำ�เรืือและเฝืือกไป ได้้แก่่ ปลาดุุกทะเล ปลากะรััง
ล้้อมกร่ำ��ำ ในเวลากลางวัันช่่วงน้ำ��ำ ลง นำำ�เฝืือกทั้้�ง ปลากะพงขาว ปลากด และปลาจวด
4 ผืืนมาต่่อเป็็นผืืนเดีียวแล้้วล้้อมรอบกร่ำำ��เป็็น เป็็นต้้น
วงกลม จากนั้้�นจึึงถอนกิ่่�งไม้้ออกจากเฝืือก แล้้ว
ค่่อย ๆ ขยัับปลายแหลมเข้้าด้้านในลััดเลาะไปตาม สถานะทางกฎหมาย
ผนัังด้้านในของเฝืือกให้้แคบเข้้า จนกระทั่่�งเหลืือ
ถููกกฎหมาย ไม่่ห้้ามทำ�ำ การประมง

v

เครื่อ� งมือื ประมงของไทย 343

สับั ปะนก

Oyster hammer

พบบริิเวณชายฝั่�่งทะเลจัังหวััด ลักั ษณะของเครื่�่องมือื
จันั ทบุรุ ีี ชลบุรุ ีี และประจวบคีีรีีขัันธ์์
เป็็นเหล็็กแหลมขนาด 1-1.5 เซนติิเมตร
ยาว 20 เซนติิเมตร ดัดั เป็็นรููปตัวั “ร” ปลายข้้างหนึ่่�ง
ทำำ�ให้้แหลม อีีกปลายทำ�ำ ให้้คล้้ายสิ่่ว�

การทำ�ำ ประมง

ทำำ�เวลากลางวััน หากทำ�ำ กลางคืืนต้้องใช้้ไฟส่่อง
ใช้้ส่่วนที่่�แหลมเจาะไปรอบ ๆ ขอบของเปลืือกหอย
แล้้วงััดเปลืือกออกเพื่่�อแซะเนื้้�อหอยใส่่ภาชนะ หรืือ
อาจแซะเอาทั้้�งเปลืือกแล้้วมาเปิิดฝาเอาเนื้้�อออก
บนฝั่่�ง

แหล่่งทำำ�ประมง

ช่่วงน้ำ�ำ�ลงบริิเวณชายฝั่่�งหาดหิิน สะพานท่่า
เทีียบเรืือ หรืือป่่าโกงกางที่่ม� ีีหอยนางรมเกาะ

สัตั ว์น์ ้ำ�ำ�หลักั ที่่�จับั ได้้

ได้้แก่่ หอยนางรม

สถานะทางกฎหมาย

ถููกกฎหมาย ไม่่ห้้ามทำ�ำ การประมง

v

344 เครื่�องมืือประมงของไทย

ขอขุดุ ปููทะเล

Mud crab hook

พบมากที่่�จัังหวััดสมุุทรสาคร สมุุทรปราการ การทำ�ำ ประมง
ฉะเชิิงเทรา นครศรีีธรรมราช และจันั ทบุุรีี
เดิินหารููปููตามบริิเวณริิมคลอง
ลักั ษณะของเครื่่อ� งมืือ หรืือป่่าชายเลนช่่วงน้ำ�ำ�ลงแห้้งในเวลา
กลางวััน เมื่่�อพบแล้้วจะใช้้ขอเกี่่�ยวปูู
เป็็นขอเหล็็กด้้ามไม้้ ตััวขอทำำ�ด้้วยเหล็็กเส้้น บางครั้ �งใช้้เสีียมช่่วยขุุดรููปูู
ขนาด 10 มิิลลิิเมตร ยาว 40-60 เซนติิเมตร
ปลายดััดให้้โค้้งงอแบบขอเกี่่�ยวทั่่�วไป นำำ�มายึึด แหล่ง่ ทำ�ำ ประมง
ให้้แน่่นกัับด้้ามซึ่่�งทำำ�ด้้วยไม้้ขนาด 3 เซนติิเมตร
ยาว 60-110 เซนติิเมตร ตามชายฝั่ง่� ทะเล ริมิ คลองติดิ ทะเล
และป่่าชายเลน

สัตั ว์์น้ำำ�� หลัักที่่จ� ัับได้้

ได้้แก่่ ปููทะเล

สถานะทางกฎหมาย

ถููกกฎหมาย ไม่่ห้้ามทำำ�การประมง

v

เครื่อ� งมืือประมงของไทย 345

บ่ว่ งปลาไหลทะเล

Eel pocketing

พบเฉพาะชายฝั่ง�่ ทะเลจัังหวััดพังั งา

ลัักษณะของเครื่อ�่ งมืือ

ใช้้เชืือกไนล่่อน 3 มิิลลิิเมตร ยาว 3 เมตร
ทำ�ำ เป็็นบ่่วงแบบรููดได้้ ปลายอีีกข้้างหนึ่่�งผููกติิดกัับ
หลัักไม้้ยาว 2-3 เมตร 1 ต้้น จำ�ำ นวน 25-30 ชุุด
ต่่อราย

การทำ�ำ ประมง

เดิินหารููปลาไหลในช่่วงน้ำ�ำ�ลงแห้้ง เมื่่�อพบแล้้ว
จะวางบ่่วงเชืือกทิ้้�งไว้้ที่่�ปากรูู ปลายเชืือกอีีกข้้างหนึ่่�ง
ผููกติิดกัับไม้้ที่่�ปัักไว้้ข้้างรูู ปล่่อยไว้้จนกระทั่่�งน้ำ�ำ�
ท่่วมรูู จึึงนำำ�เรืือแจวออกไปกู้้�บ่่วง ถ้้ามีีปลาไหลทะเล
ยื่่�นหััวออกจากรููจะถููกบ่่วงรััดทัันทีี แล้้วดึึงขึ้้�นเรืือ
อย่่างรวดเร็ว็

แหล่่งทำำ�ประมง

บริิเวณหาดโคลนในช่่วงน้ำ��ำ ลงแห้้ง

สัตั ว์น์ ้ำำ��หลัักที่่�จับั ได้้

ได้้แก่่ ปลาไหลทะเล (ปลาตููหนา)

สถานะทางกฎหมาย

ถููกกฎหมาย ไม่่ห้้ามทำำ�การประมง

v

346 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

ฉมวก

Harpoon or Spear

จัับสััตว์์น้ำ�ำ�โดยวิิธีีการแทงบางแห่่งเรีียกว่่า ที่่ม� า : FAO, 2021
“แหลน หลาว” และ “ส้้อม” ปััจจุุบัันมีีใช้้บ้้างเป็็น
ครั้ �งคราวบริิเวณชายฝั่่�งและริิมคลองติิดทะเลเพื่่�อ การทำ�ำ ประมง
จัับสััตว์์น้ำ�ำ�บริิโภคในครััวเรืือน พบที่่�จัังหวััด ระยอง
จันั ทบุรุ ีี สุุราษฎร์์ธานีี นครศรีีธรรมราช และพัังงา ออกแทงปลาและกุ้�งในคืืนเดืือนมืืด
โดยการพายเรืือช้้า ๆ ใช้้ไฟฉายแบบ
ลัักษณะของเครื่�อ่ งมืือ ผููกติิดกัับศีีรษะส่่องหาสัตั ว์์น้ำ��ำ

ทำ�ำ ด้้วยลวดเหล็็กดััดแปลงจากเหล็็กซี่่�ล้้อรถ แหล่ง่ ทำำ�ประมง
จัักรยานขนาด 1-1.5 เซนติิเมตร จำ�ำ นวน 5 อััน
เรีียงเป็น็ แถว อันั กลางยาว 6 เซนติิเมตร อีีก 4 อันั บริิเวณคลองติิดทะเล ระดัับน้ำ��ำ
ยาว 8 เซนติิเมตร ส่่วนปลายทำ�ำ ให้้แหลมและ 0.5-1 เมตร
มีีเงี่่�ยง ส่่วนโคนจะงอมารวมกัันอยู่�่ในท่่อเหล็็ก
ขนาด 10 มิิลลิิเมตร ยาว 8 เซนติิเมตร ใช้้ตะกั่่�ว สัตั ว์์น้ำำ��หลักั ที่่จ� ัับได้้
เป็็นตััวยึึด ด้้ามทำ�ำ ด้้วยไม้้ขนาด 1-2 เซนติิเมตร
ยาว 1-3 เมตร ได้้แก่่ กุ้�งกุุลาดำำ� กุ้�งแชบ๊๊วย
ปลากะพงขาว ปลากระบอก และ
ที่่ม� า : FAO, 2021 ปลาดุุกทะเล

สถานะทางกฎหมาย

ถููกกฎหมาย ไม่่ห้้ามทำำ�การประมง

v

เครื่อ� งมืือประมงของไทย 347

ภาคผนวก

เครื่�องมืือประมงน้ำ��ำ จืืด
สถานะทาง สถานะ สถานะทาง สถานะ
ชนิิดเครื่ �องมืือ กฎหมาย การใช้้งาน ชนิิดเครื่อ� งมืือ กฎหมาย การใช้ง้ าน
ไซปลากระดี่่�
อวนทับั ตลิ่่ง� XX ไซปากแตร / -
ยอ / + ไซ / -
ยอขันั ช่่อ (ริิมตลิ่่�ง) / + ไซพัับ / -
ยอขัันช่่อ (กลางน้ำ�ำ�) / + ไซลาน / -
สวิิงตัักปลา /+ ไซสองงา / -
สวิิงปลาซิิวแก้้ว /+ ไซหัวั หมูู / -
ตะแกรง /+ ไซธนูู / -
สวิิงครอบกบ /+ ไซปลาดุุกทะเล / -
สวิิงไม่่มีีด้้าม /+ ลอบพัับแบบร่่ม / -
แห / + ตุ้ �มลาน / *
แหกระตุุก /+ ตุ้�มปลากด ตุ้�มปลาดุกุ / -
แหขยุ้้�ม /+ ตุ้�มปลาขาวสี่่ง� า / -
ข่่ายลาก XX ตุ้ �มปลาซิิว / -
ข่่ายขึึง / + ตุ้ �มปลายอน / -
ข่่าย / + ตุ้ �มปลาหมูู / -
ข่่ายไล่่ X X ตุ้ �มปลาไหล / -
ข่่ายไหล /+ ลอบกบ / -
ข่่ายหลายชั้ �น /+ ลอบกุ้ �งฝอยแบบตั้้�ง / *
ช้้อนขาคีีม /+ ลอบกุ้ �งฝอย / *
ช้้อนสนั่่น� /+ ลอบคอนโด / *
กระบอกจับั เขีียด /* ลอบโครงเหล็ก็ X X
ลอบดัักกบ /* ลอบดักั กุ้�ง 3 งา / *
จั่่�นจัับกุ้�งก้้ามกราม / * ลอบดักั ปลาประกอบถุุงอวน / *
จั่่น� ดัักปลา /* ลอบดัักปลาหลด / *
จั่่�น / * ลอบทรงกระบอก / *
ไซกุ้้�งฝอย /- ลอบนอน / *
ไซดักั กุ้�ง /- ลอบปลาขาว / *
ไซกุ้้�งใหญ่่ /- ลอบปลาช่่อน / *
ไซนอน /- ลอบดักั ปลาไหล / *
ไซนั่่ง� / - / *

348 เครื่�องมืือประมงของไทย

ชนิิดเครื่ �องมืือ สถานะทาง สถานะ ชนิิดเครื่ �องมืือ สถานะทาง สถานะ
ลอบไม้้ไผ่่ กฎหมาย การใช้ง้ าน ส้้อมปลาไหล กฎหมาย การใช้ง้ าน
ลอบยืืน แหลน
สาวน้้อยตกน้ำ��ำ /* ปืืนยิิงปลา /-
ลันั /* ปืืนดำ�ำ ยิิงปลา /-
โพงพาง /* เสืือ /-
ลี่่� /- หลุุมล่่อปลา /-
คราดหอย XX กร่ำำ�� /+
เบ็ด็ กระชาก XX ชนาง /+
เบ็ด็ คันั ไม้้ไผ่่ /+ โค่่นผีีน้้อย /+
เบ็ด็ ชิิงหลิิว /* พุ่ �มกุ้ �ง /+
เบ็็ดตกกุ้ �งก้้ามกราม /+ เรืือผีีหลอก /*
เบ็ด็ ทุ่�น /+ จัับสััตว์์น้ำ�ำ�ด้้วยมืือเปล่่า /*
เบ็็ดน้ำ�ำ�เต้้า /+ กระแสไฟฟ้้า /*
เบ็็ดปััก /+ หมายเหตุุ /-
เบ็ด็ ฝรั่่ง� /+ XX
เบ็ด็ พวง /+
เบ็็ดมืือ /+ / = ถููกกฎหมาย X = ห้้ามใช้้
เบ็ด็ ระแวง /+ ทำำ�การประมง
เบ็ด็ ราว /+
เหยื่่�อปลอม /+ X = ผิิดกฎหมาย (ผิิดกฎหมาย)
ตาข่่ายใส่่ปลา /+
ลอบขังั ปลา /+ + = ปััจจุบุ ันั
ตะข้้อง /- มีีเงื่อ� นไขตามที่่�
เฝือื ก /- กรมประมง
โพง /- กำ�ำ หนด
โคน XX หรืือเงื่อ� นไขให้้
สุ่ �ม /* หรืือห้้ามใช้้
สระลอย /* ทำำ�การประมงใน
อวนเปล /- ช่่วงฤดููสัตั ว์์น้ำ��ำ จืืด
ชุดุ ดัักปลา /+ มีีไข่่ (ฤดููน้ำ��ำ แดง)
ขอเกาะปลาหลด /+
ขอถก /* - = ปััจจุบุ ัันไม่่มีี
ฉมวก /* เงื่อ� นไข
ส้้อม /- หรืือไม่่ห้้ามใช้้
/- ทำำ�การประมง
/- หรืืออาจมีีการ
เปลี่่�ยนแปลงได้้
ในภายหลััง

* = ปััจจุบุ ััน
ห้้ามใช้้ทำำ�การ
ประมงในช่่วง
ฤดููสัตั ว์์น้ำ�ำ�จืืด
มีีไข่่ (ฤดููน้ำ�ำ�แดง)
หรืืออาจมีีการ
เปลี่่�ยนแปลงได้้
ในภายหลััง

เครื่�องมืือประมงของไทย 349

เครื่ �องมืือประมงทะเล
สถานะทาง สถานะ สถานะทาง สถานะ
ชนิิดเครื่อ� งมืือ กฎหมาย การใช้้งาน ชนิิดเครื่อ� งมืือ กฎหมาย การใช้้งาน
ลอบกุ้ �ง
อวนล้้อมจัับปลากะตักั / + ลอบหมึึก / +
อวนตังั เก /+ ลอบปูู / +
อวนดำำ� /+ ลอบหอย / +
อวนล้้อมจัับปลาทูู / + โป๊๊ะ / +
อวนล้้อมจัับปลาโอ / + โพงพาง / +
อวนล้้อมจัับปลาทููน่่า / + อวนปากเสืือ X +
อวนล้้อมกลััดขอปลากะตักั / + คราดมืือ X +
อวนล้้อมกลััดขอปลาหลังั หิิน / + คราดใช้้เรืือกล / -
อวนทัับตลิ่่�ง /+ เบ็็ดมืือ / +
ผ้้าบางเจีียดเคย /+ เบ็็ดคันั / -
ผ้้าบาง หรืือชิิงลากเคย เบ็็ดราว / -
อวนลากแผ่่นตะเฆ่่ / + / +
อวนลากคานถ่่าง /+ เบ็ด็ ลอย (ยกเว้้น
อวนลากคู่�่ /+ เรืือผีีหลอก / เบ็็ดราว
อวนช้้อนปลากะตััก / + เรืือเครีียดกุ้ �ง / ที่่�ยาว
อวนช้้อนปลาจะละเม็ด็ ดำำ� / + อวนต้้อนปลากองหิิน / ไม่่เกิิน
บามปลากระบอก /+ อวนรังั X 100 เมตร)
ยอยกปลา /+ เฝืือกล้้อมกร่ำ�ำ� X -
แผงยกปููจักั จั่่น� /+ สับั ปะนก / -
จั่่�นปููหรืือยอปูู แร้้วปูู / - ขอขุุดปููทะเล / -
สวิิง / - บ่่วงปลาไหลทะเล / +
แห / + ฉมวก / +
(ยกเว้้นแห / -
ขนาดเล็็ก หมายเหตุุ -
ที่่ใ� ช้้แรงคน) / = ถููกกฎหมาย -
อวนครอบหมึึก /+ X = ผิิดกฎหมาย -
อวนครอบปลากะตััก / + -
อวนติิดตาปลา /+
อวนติิดตาปูู /+ + = มีีเงื่อ� นไข
อวนติิดตากุ้ �ง /+ หรืือห้้ามใช้้
ทำ�ำ การประมง

อวนติิดตาหมึึก /+ - = ไม่่มีีเงื่�อนไข
อวนล้้อมติิด /+ หรืือไม่่ห้้ามใช้้
อวนรุนุ เคย /+ ทำำ�การประมง

ลอบปลา /+

350 เครื่�องมืือประมงของไทย

นิิยามศัพั ท์์

ในหนัังสืือเครื่�องมืือประมงเล่่มนี้้� มีีคำ�ำ สายคร่่าวล่่างหรืือตีีนหิิน หมายถึึง เชืือก
อธิิบายศัพั ท์์ของเครื่อ� งมืือประมง โดยจำำ�แนก เส้้นหลัักที่่�อยู่�่ ขอบด้้านล่่างตลอดแนวความ
ตามรููปลัักษณะ วิิธีีทำ�ำ การประมงเป็็นหลััก ยาวของผืืนอวน เป็็นที่่�ยึึดเนื้้�ออวน ตีีนหิิน
ซึ่่�งแต่่ละชนิิดอาจมีีชื่่�อเรีียกที่่�แตกต่่างกัันไป และห่่วงมาน ถ่่วงให้้ผืืนอวนจมน้ำ�ำ�ในแนวดิ่่�ง
ตามภาษาท้้องถิ่่น� นอกจากนี้้� ยังั มีีการอธิิบาย สายมาน หมายถึึง เชืือกหรืือสลิิง ใช้้ดึึง
ส่่วนประกอบ และคำ�ำ เรีียกสำ�ำ หรัับส่่วนประกอบ รูู ด ปิิ ด ด้้ า น ล่่ า ง ข อ ง ผืื น อ ว น ล้้ อ ม จัั บ เ พื่่� อ
เพื่่�อให้้เกิิดความเข้้าใจองค์์ประกอบของ ปิิ ด ท า ง ห นีีข อ ง ฝูู ง ป ล า ใ ห้้ อ ยู่�่ ใ น ว ง อ ว น
เครื่�องมืือต่่าง ๆ ในภาพรวม รวมถึึง ยัังมีี โดยสายมานจะร้้อยผ่่านห่่วงมานทุุกห่่วง
การจำ�ำ แนกเครื่�องมืือตามประสิิทธิิภาพ ห่่วงมาน หมายถึึง วััสดุุโลหะรููปห่่วงผููก
การทำ�ำ การประมงของเครื่�องมืือประมงทะเล ติิดกัับคร่่าวล่่างของผืืนอวนล้้อมจัับโดยมีี
ให้้สอดคล้้องกัับที่่�บััญญััติิไว้้ในกฎระเบีียบ ระยะห่่างเท่่ากันั ใช้้สำำ�หรับั ร้้อยสายมาน
ตามกฎหมายอีีกด้้วย ลููกขังั หรืือ ก้้นขังั หมายถึึง ส่่วนของผืืนอวน
ล้้อมจัับที่่�รองรัับฝููงปลาให้้อยู่�่ในพื้้�นที่่�จำ�ำ กััด
1. ชื่่�อเรีียกอุุปกรณ์์ที่่� ใช้้ประกอบเป็็น เพื่่�อให้้จัับได้้ง่่าย เนื้้�ออวนบริิเวณก้้นขัังจะมีี
เครื่�่องมืือประมง ความแข็ง็ แรงกว่่าเนื้้�ออวนทั่่�วไป

ที่่�มา : ดััดแปลงจาก FAO, 2021 ที่่ม� า : ดัดั แปลงจาก FAO, 2021 และ SEAFDEC, 1986

สายคร่่าวบนหรืือสายทุ่�น หมายถึึง เชืือก อวนก้้นถุุง หมายถึึง ส่่วนที่่�อยู่�่ท้้ายสุุดของ
เส้น้ หลักั ที่อ่� ยู่�่ ขอบด้า้ นบนตลอดแนวความยาว ถุุงอวนลากทำ�ำ หน้้าที่่�รวมสััตว์์น้ำ��ำ
ของผืืนอวน เป็็นที่่�ยึึดของเนื้้�ออวน ทุ่�นลอย ถุุงอวน หมายถึึง ผืืนอวนลากที่่�มีีลัักษณะ
และลููกกระสง คล้า้ ยกรวยยาว เป็น็ ที่ด่� ักั กรองสัตั ว์น์ ้ำ��ำ ที่เ่� ข้า้ มา
ลููกกระสง หมายถึึง ทุ่�นที่่�อยู่�่ กับั ส่่วนคร่่าวบน ในอวนขณะทำำ�ประมง
ของอวน ทำ�ำ หน้้าที่่�รัับแรงดึึงของผืืนอวน
ให้้ผืืนอวนลอยตั้้�งขึ้�้น เพื่่อ� กางกั้้�นสัตั ว์์น้ำ��ำ เครื่อ� งมืือประมงของไทย 351

แผ่่นตะเฆ่่ หมายถึึง อุุปกรณ์์ลัักษณะเป็็น ที่่�มา : ดััดแปลงจาก FAO, 2021
แผ่่นสี่่�เหลี่่�ยมผืืนผ้้า ใช้้ทำำ�หน้้าที่่�ต้้านน้ำ��ำ
ช่่วยถ่่างให้้ปากอวนกางออกจากกัันในการ คานถ่า่ ง หมายถึึง อุปุ กรณ์์ลัักษณะเป็็นแท่่ง
ทำำ�ประมงอวนลากด้้วยเรืือลำำ�เดีียว ใช้้สำำ�หรัับยึึด ตรึึงเพื่่�อเปิิดปากอวนในการ
สายกวาด หรืืออ้า้ ยเหลืือม หมายถึึง สายสลิิง ทำำ�ประมงอวนลากด้้วยเรืือลำ�ำ เดีียว
หรืือเชืือกที่่�ต่่อจากจิ้้�งจกไปยัังแผ่่นตะเฆ่่ แพล่่อปลาหรืือซั้้�ง เป็็นอุุปกรณ์์ที่่�ทำำ�ขึ้้�นแล้้ว
ทำ�ำ หน้้าที่่�กวาดระไปกัับพื้้�นท้้องทะเลขณะ นำำ�ไปวางไว้้ในทะเล เพื่่�อให้้ฝููงปลาเข้้ามาอยู่�่อาศััย
ทำำ�การประมง น้ำำ��มืืด-น้ำำ�� ดำ�ำ หมายถึึงช่่วงเวลาก่่อนที่่�
จิ้้�งจก หมายถึึง เหล็็กแผ่่นรููปสามเหลี่่�ยม พระอาทิิตย์์ขึ้้�น และก่่อนพระอาทิิตย์์ตก
ที่่�ใช้้สำ�ำ หรัับยึึดระหว่่างปลายปีีกอวนลาก Sonar หมายถึึง อุุปกรณ์์อิิเล็็กทรอนิิกส์์ใช้้
เข้้ากับั สายกวาด ตรวจจัับวััตถุุใต้้น้ำ��ำ จากการสะท้้อนของ
ปีีกฟรีี หมายถึึง ส่่วนของเชืือก 2 เส้้นที่่�ต่่อ คลื่่น� เสีียงในแนวราบ เพื่่อ� ค้้นหาฝููงปลา
จากปลายปีีกอวนลากเข้้ากัับจิ้้�งจก ซึ่่�งส่่วนนี้้� Echo sounder หมายถึึง อุปุ กรณ์์อิิเล็็กทรอนิิกส์์
จะไม่่มีีเนื้้�ออวนปิิด ใช้้หยั่ �งความลึึกน้ำ�ำ�จากการสะท้้อนของคลื่ �นเสีียง
เรืือหูู หมายถึึง เรืือลำ�ำ รองที่่�ช่่วยลาก และถ่่าง ในแนวดิ่่�ง เพื่่อ� ค้้นหาฝููงปลา
เพื่่อ� กางปากอวนในการทำำ�ประมงอวนลากคู่�่ ดอนจัักจั่่�น หมายถึึง บริิเวณที่่�เป็็นแหล่่ง
เรือื ปลา หมายถึึง เรืือลำ�ำ หลักั ที่ม่� ีีเนื้อ้� อวนและ อาศััยของปููจัักจั่่น�
อุุปกรณ์์สำ�ำ หรัับกู้�อวน ในการทำ�ำ ประมง ไดหมึกึ ไดกะตักั หมายถึึง เครื่อ� งมืือประเภท
อวนลากคู่�่โดยใช้้เรืือ 2 ลำ�ำ อวนครอบ ช้้อน ยก ใช้้วิิธีีการปั่�น่ กระแสไฟฟ้้า
เพื่่อ� ล่่อหมึึกหรืือปลากะตััก
อวนล้้อมติิด หมายถึึง เครื่�องมืือประเภท
อวนติิดตา ใช้้วิิธีีการปล่่อยผืืนอวนลงล้้อม
สกััดกั้้�นรอบฝููงปลา แล้้วปล่่อยให้้ปลาว่่าย
เข้า้ ชนผืืนอวน หรืือกระทุ้�งน้ำ�ำ�เพื่่อ� ให้ว้ ่า่ ยเข้า้ ชน
ผืืนอวน

352 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

อวนลอย หมายถึึง เครื่อ� งมืือประเภทอวนติิดตา เข้้าภายใน และเป็็นกลไกป้้องกัันสััตว์์น้ำ��ำ
ใช้้วิิธีีการจัับสััตว์์น้ำ��ำ ที่่�อยู่�่ ผิิวน้ำ��ำ หรืือกลางน้ำ��ำ ออกจากลอบ
หรืือบริิเวณหน้้าดิิน ปีกี โป๊ะ๊ หมายถึึง ส่ว่ นที่ย่� ื่่น� ออกไปเป็น็ แนวกั้้น�
อวนจม หมายถึึง เครื่อ� งมืือประเภทอวนติดิ ตา ของโป๊๊ะทำำ�ด้้วยไม้้หรืือเนื้้�ออวน เพื่่�อให้้สััตว์์น้ำ��ำ
ใช้้วิิธีีการจับั สััตว์์น้ำ�ำ�บริิเวณใกล้้พื้้�นท้้องทะเล ลััดเลาะว่่ายเข้้าไปยังั ลููกขััง
สกีี (อวนรุนุ ) หมายถึึง อุปุ กรณ์์ปลายล่่างสุุด ลููกขััง หรืือ ก้้นขััง (โป๊๊ะ) หมายถึึง ส่่วนท้้ายสุุด
ของคัันรุุน มีีลัักษณะเป็็นแผ่่นแบนช่่วยให้้ ของโป๊๊ะใช้้เป็็นที่่ร� วมสััตว์์น้ำ��ำ ที่่�ผ่่านเข้้ามา
คันั รุุนลื่่น� ไถลไปกับั ผิิวดิิน เหยื่่อ� เป็น็ หมายถึึง ปลาหรืือสัตั ว์น์ ้ำ��ำ ขนาดเล็ก็
งา งาแซง หมายถึึง ช่่องทางสำำ�หรับั สัตั ว์์น้ำ��ำ มีีชีีวิิตที่่น� ำำ�มาใช้้เกี่่�ยวเบ็ด็ เพื่่�อเป็็นเหยื่่�อล่่อ

2. เครื่่�องมือื ประมงจำำ�แนกตามประเภท และประสิิทธิิภาพการทำ�ำ ประมง

ประเภทเครื่�องมืือ ประสิิทธิิภาพการทำำ�ประมง หมายเหตุุ

อวนล้้อมจับั สููง ยกเว้้น อวนทัับตลิ่่�ง และผ้้าบางเจีียดเคย

อวนลาก สููง

อวนช้้อน/ยก ต่ำำ�� ยกเว้้น อวนช้้อนปลากะตััก

อวนครอบ ต่ำำ�� ยกเว้้น อวนครอบปลากะตักั

อวนติิดตา ต่ำำ��

อวนรุุน ต่ำำ�� หมายถึึง อวนรุนุ เคย

ลอบ ต่ำำ��

โป๊๊ะ ต่ำำ��

โพงพาง ต่ำำ��

คราด ต่ำำ��

เบ็็ด ต่ำ�ำ�

เบ็ด็ เตล็็ด ต่ำ��ำ

หมายเหตุุ : 1. เครื่�องมืือประสิิทธิิภาพสููง เป็็นเครื่�องมืือประมงที่่�มีีประสิิทธิิภาพในการ
จัับสััตว์์ได้้ครั้�งละมาก ๆ โดยไม่่สามารถเลืือกจัับเฉพาะชนิิดพัันธุ์์�สััตว์์น้ำ��ำ
เป้้าหมายได้้
2. เครื่�องมืือประสิิทธิิภาพต่ำำ�� เป็็นเครื่�องมืือทำ�ำ การประมงที่่�มีีประสิิทธิิภาพ
การจัับสััตว์์น้ำ�ำ�ได้้ครั้�งละไม่่มาก โดยส่่วนใหญ่่เป็็นเครื่�องมืือที่่�สามารถ
เลืือกจัับสััตว์์น้ำ�ำ�เฉพาะชนิิดพันั ธุ์� หรืือขนาดสััตว์์น้ำ��ำ

เครื่อ� งมืือประมงของไทย 353

คำำขอบคุุณ

การประมงของไทยภายใต้้พระราชกำ�ำ หนดการประมง พ.ศ. ๒๕๕๘ ได้้ถููกปฏิิรููป
เพื่่�อให้้มีีความทัันสมััยและสอดคล้้องกัับหลัักการสากล อีีกทั้้�งรููปแบบการดำำ�รงชีีวิิต
ของประชาชนในปััจจุุบัันได้้เปลี่่�ยนไปอย่่างมาก ทำ�ำ ให้้การใช้้เครื่�องมืือประมง
มีีการเปลี่่�ยนแปลงไปจากอดีีตบ้้างพอสมควร การรวบรวมเครื่�องมืือประมงของไทย
ครั้ง� สุดุ ท้า้ ยดำ�ำ เนินิ การโดยศููนย์พ์ ัฒั นาการประมงแห่ง่ เอเชีียตะวันั ออกเฉีียงใต้้ (SEAFDEC)
เมื่่อ� ปีี พ.ศ. ๒๕๒๙
การจััดทำ�ำ หนัังสืือเครื่�องมืือประมงของไทยในครั้�งนี้้� นอกจากเพื่่�อรวบรวมชนิิด
เครื่�องมืือประมงต่่าง ๆ ทั้้�งที่่�ยัังใช้้อยู่�่และเลิิกใช้้แล้้ว ให้้เป็็นเอกสารอ้้างอิิงสำ�ำ หรัับการ
เรีียนรู้�แก่่ผู้้�สนใจศึึกษาทุุกระดัับชั้�นได้้ ทั้้�งยัังให้้ข้้อมููลของการใช้้เครื่�องมืือประเภทต่่าง ๆ
ตามที่่�ถููกกำำ�หนดไว้้ในฏหมายให้้ถููกต้้อง เพื่่�อมิิให้้เกิิดการทำำ�ประมงที่่�ผิิดกฎหมาย
และเนื่่�องจากกฎหมายประมงใหม่่นี้้�มีีบทลงโทษที่่�รุุนแรงทั้้�งค่่าปรัับที่่�สููงมาก รวมถึึง
บทลงโทษทางปกครอง ดัังนั้้�นข้้อมููลสถานภาพทางกฎหมายที่่�ระบุุไว้้ในหนัังสืือนี้้�
จะช่่วยมิิให้้ผู้้�สนใจทำ�ำ ประมงอย่่างผิิดกฎหมายได้้อีีกทางหนึ่่�ง
คณะผู้�จััดทำ�ำ หนัังสืือเครื่�องมืือประมงของไทยขอขอบคุุณ ผู้�ให้้ความอนุุเคราะห์์
ภาพถ่่ายและข้้อมููลการทำำ�ประมงที่่�ใช้้ประกอบเพื่่�อสร้้างความรู้� ความเข้้าใจ
และขอขอบคุุณศููนย์์พััฒนาการประมงแห่่งเอเชีียตะวัันออกเฉีียงใต้้ (SEAFDEC)
ที่่�ได้้ร่่วมเป็็นคณะทำำ�งาน กองตรวจการประมง กองวิิจััยและพััฒนาประมงทะเล
กองวิิจััยและพััฒนาประมงน้ำ��ำ จืืด กองบริิหารจััดการทรััพยากรและกำำ�หนดมาตรการ
กองกฎหมาย และคณะทำำ�งานทุกุ ท่า่ นที่่�ทุ่�มแรงกายและแรงใจเรีียบเรีียงจนหนังั สืือฉบับั นี้้�
สำ�ำ เร็็จลงได้้ ถืือเป็น็ เอกสารสำำ�คััญที่่�เป็็นการเฉลิิมฉลองวาระครบรอบ ๙๕ ปีี กรมประมง

คณะทำำ�งานจัดั ทำำ�หนัังสืือเครื่อ� งมืือประมงของไทย
1. นายวิิชาญ อิิงศรีีสว่่าง รองอธิิบดีีกรมประมง ประธานคณะทำ�ำ งาน
2. นายบุญุ ส่่ง ศรีีเจริิญธรรม ผู้้�เชี่่�ยวชาญ รองประธานคณะทำ�ำ งาน
ด้้านการจััดการประมง (ผู้้�ทรงคุณุ วุฒุ ิิ)
3. นางเพราลััย นุชุ หมอน ผู้้�เชี่่ย� วชาญด้้านการประมงทะเล กองวิิจัยั และพัฒั นาประมงทะเล

4. นาวาโท พรชัยั สิิงหบุญุ ผู้้�เชี่่ย� วชาญด้้านเครื่อ� งมืือประมง กองวิิจัยั และพัฒั นาประมงทะเล
5. นายฎีีกา รัตั นชำ�ำ นอง หัวั หน้้ากลุ่�มวิิจััย กองวิจิ ัยั และพัฒั นาประมงน้ำ��ำ จืืด
การจัดั การประมงน้ำ�ำ�จืืด
6. นายกมลพัันธ์์ อวัยั วานนท์์ หัวั หน้้ากลุ่�มวิิจัยั กองวิิจัยั และพัฒั นาประมงทะเล
และพัฒั นาเทคโนโลยีีประมง
7. นางสาวปุุณณมาส ศิิริิพิิพัฒั น์์ นัักวิิชาการประมงชำำ�นาญการ กองบริิหารจััดการทรัพั ยากร
และกำำ�หนดมาตรการ
8. นายสรเมษ ชโลวัฒั นะ เจ้้าพนัักงานประมงอาวุุโส กองตรวจการประมง
9. นายยานยนต์์ สราญรมย์์ หััวหน้้ากลุ่�มกฎหมายและระเบีียบ กองกฎหมาย
10. นายนพพร มานะจิิตต์์ หัวั หน้้าแผนกเทคโนโลยีีประมง ศููนย์์พัฒั นาการประมงเอเชีีย
ตะวันั ออกเฉีียงใต้้
11. นางสาวเสาวมล ภููตีีกา หัวั หน้้ากลุ่�มวิิชาการ กองวิิจััยและพัฒั นาประมงทะเล
12. นายพิิสิิฐ ภููมิิคง หัวั หน้้ากลุ่�มวิิชาการ กองวิิจััยและพัฒั นาประมงน้ำ��ำ จืืด
13. นายอนุชุ า พงษ์์พััฒนะ หัวั หน้้ากลุ่�มเทคโนโลยีี สำ�ำ นักั งานเลขานุกุ ารกรม
โสตทััศนููปกรณ์์และสื่่อ� สิ่่�งพิิมพ์์
14. นางนฤนารถ ภััคพงศ์์โยธิิน หัวั หน้้ากลุ่�มเผยแพร่่ สำ�ำ นัักงานเลขานุุการกรม
และประชาสัมั พันั ธ์์
15. นายศุุภณััฐ ผลาวรรณ์์ นักั วิิชาการประมงปฏิิบัตั ิิการ กองบริิหารจััดการทรัพั ยากร
และกำำ�หนดมาตรการ

ผู้้�ร่ว่ มจััดทำำ�หนังั สืือเครื่อ� งมืือประมงของไทย
1. นายนคเรศ ยะสุขุ นัักวิิชาการเทคโนโลยีีเครื่อ� งมืือประมง ศููนย์์พัฒั นาการประมง
เอเชีียตะวัันออกเฉีียงใต้้
2. นายนฤพน ดรุุมาศ นักั วิิชาการประมงชำำ�นาญการพิิเศษ กองวิิจััยและพัฒั นาประมงทะเล
3. นายคณิิต เชื้้�อพันั ธุ์� นักั วิิชาการประมงชำ�ำ นาญการ กองวิิจััยและพัฒั นาประมงทะเล
4. นางสาวทิิพมาส ศรีีสมบัตั ิิ นัักวิิชาการประมงปฏิิบััติิการ กองวิิจััยและพััฒนาประมงน้ำ�ำ�จืืด
5. นายโกศล ศรีีพุฒุ ิินิิพนธ์์ นักั วิิชาการประมงปฏิิบััติิการ กองวิิจััยและพัฒั นาประมงน้ำ��ำ จืืด
6. นายวิิชมััย โสมจันั ทร์์ นัักวิิชาการประมงปฏิิบััติิการ กองวิิจััยและพัฒั นาประมงน้ำ��ำ จืืด
7. นางนฤชยา ไกรเนตร นักั วิิชาการเผยแพร่่ปฏิิบัตั ิิการ สำ�ำ นักั งานเลขานุุการกรม
8. นางสาวนวพร เลิิศอำ�ำ นวยโชค นัักวิิชาการประมงปฏิิบััติิการ กองวิิจััยและพััฒนาประมงทะเล
9. นางสาวกัันยารัตั น์์ ศรีีดาวงค์์ นักั วิิชาการประมง (พนักั งานราชการ) กองวิิจััยและพัฒั นาประมงทะเล