เครื่องมือประมงไทย_compressed

ขนาดเครื่อ�่ งมืือประมง: ผลจัับสัตั ว์์น้ำ�ำ� :

ชนางขนาดเล็็กมีีความยาว 30-40 เซนติิเมตร 0.5-2 กิิโลกรัมั
ความกว้้าง 20-40 เซนติิเมตร
ชนางขนาดกลางมีีความยาว 40-100 เซนติิเมตร แหล่ง่ ทำำ�การประมง:
ความกว้้าง 40-80 เซนติิเมตร
ชนางขนาดใหญ่่มีีความยาว 1-2 เมตร ความกว้้าง ขนาดเล็ก็ / กลาง บริิเวณริิมตลิ่่ง�
0.8-1.4 เมตร ที่่�ความลึึก 0.5-1 เมตร หรืือช่่วง
น้ำ��ำ ลด
เหยื่อ�่ :  - ขนาดใหญ่่ บริิเวณริิมตลิ่่ง� ที่่ค� วามลึึก
ชนิิดสััตว์์น้ำ�ำ� ที่่จ� ับั ได้:้ 1-2.5 เมตร

ปลาทั่่�วไป กุ้�งฝอย ลููกอ๊๊อด สถานะทางกฎหมาย:

ถููกกฎหมาย

ช่่วงเวลาที่่�ใช้เ้ ครื่�อ่ งมืือ:

ตลอด

ผลกระทบต่่อประชากรสััตว์์น้ำ��ำ :  -

เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:

สิิงหาคม-ตุลุ าคม

ผู้�้ ทำ�ำ การประมง:

เพศชาย

การใช้้เรืือเพื่่�อทำ�ำ การประมง:

ไม่่ใช้้เรืือ/ ใช้้เรืือ

ราคาต้น้ ทุนุ เครื่อ่� งมือื :

100-1,000 บาท

ประเภทของแหล่ง่ น้ำ��ำ :

แหล่่งน้ำ��ำ ทั่่�วไป

จังั หวััด:

ทั่่ว� ประเทศ

v

เครื่�องมือื ประมงของไทย 235

โค่่นผีีน้้อย

Brush bundle trap

ชื่�่อท้้องถิ่น�่ : ขนาดเครื่อ�่ งมือื ประมง:

โค่่น เห๊๊อะ ผีีน้้อย กิ่่�งไม้้ความยาว 80-100 เซนติิเมตร มััดรวมกััน
ให้้มีีเส้้นผ่่านศููนย์์กลาง 25-30 เซนติิเมตร หรืือ
ลัักษณะเครื่อ�่ งมือื : ท่่อนไม้้มะเกลืือขนาดเส้้นผ่่านศููนย์์กลาง 0.25
เซนติิเมตร ความยาวท่่อนละ 50 เซนติิเมตร
เครื่�องมืือที่่�ทำำ�จากกิ่่�งไม้้ที่่�นำ�ำ มา มััดรวมกัันขนาดเส้้นผ่่านศููนย์์กลางประมาณ 25-
มััดรวมกัันเป็็นมััด หรืือในบางพื้้�นที่่� 30 เซนติิเมตร
จะนำำ�ท่่อนไม้้มะเกลืือมาผููกต่่อกัันด้้วย
เชืือกโพลีีเอทิิลีีน โดยจะใช้้เชืือกผููก เหยื่่�อ:  -
ระหว่่างไม้้ให้้ต่่อกัันในแนวยาว

ขนาดตาอวน:  -
วิิธีีทำ�ำ การประมง:

จะนำ�ำ โค่น่ ไปวางแช่อ่ ยู่�่ น้ำ��ำ พร้อ้ มทั้้ง�
ผููกทุ่�นเพื่่�อบอกตำ�ำ แหน่่งของโค่่นและ
ใช้้ดึึงโค่่นขึ้�้นเมื่่�อต้้องการเก็็บกู้� หรืือ
อีีกวิิธีีนึ่่�งคืือใช้้โค่่นลากบริิเวณพื้้�น
ท้้องน้ำ�ำ�จนกว่่าจะชนปลาที่่�หลบอยู่�่
บริิเวณพื้้�นท้้องน้ำ�ำ� การกู้้�โค่่นผีีน้้อย
จะทำำ�ทุกุ วันั หรืือทุกุ 2-3 วััน

236 เครื่�องมืือประมงของไทย

ชนิิดสัตั ว์น์ ้ำ�ำ�ที่่�จับั ได้้:

ปลาช่่อน ดุุก บู่�่ ทราย หลด ตะเพีียนทราย

ผลจัับสัตั ว์น์ ้ำ�ำ�:  -

แหล่ง่ ทำ�ำ การประมง:

บริิเวณพื้้�นท้้องน้ำ��ำ ความลึึก 1 เมตร

สถานะทางกฎหมาย:

ถููกกฎหมาย

ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้้เครื่อ�่ งมือื :

ตลอดวััน

ผลกระทบต่่อประชากรสัตั ว์น์ ้ำ��ำ :  -

เดืือนที่่� ใช้้งาน:

มีีนาคม-พฤษภาคม กรกฎาคม-ตุุลาคม

ผู้�้ ทำำ�การประมง:

เพศชายและหญิิงทั่่�วไป

การใช้เ้ รืือเพื่่�อทำ�ำ การประมง:

ไม่่ใช้้เรืือ

ราคาต้น้ ทุนุ เครื่่�องมืือ:

50 บาท

ประเภทของแหล่ง่ น้ำำ�� :

แม่่น้ำ��ำ หนอง บึึง

จัังหวัดั :

ทั่่�วประเทศ

v

เครื่อ� งมืือประมงของไทย 237

พุ่่�มกุ้้�ง

Brush park for shrimp

ชื่�อ่ ท้อ้ งถิ่่น� : ผลจับั สัตั ว์น์ ้ำ�ำ� :

พุ่่�มกุ้ �งฝอย 0.2-0.3 กิิโลกรัมั ต่่อพุ่�ม

ลักั ษณะเครื่�่องมือื : แหล่ง่ ทำำ�การประมง:

ทำำ�จากวััสดุุเหลืือใช้้ในพื้้�นที่่�นำำ�มา พื้้�นน้ำ�ำ� ความลึึก 0.5-1 เมตร
ประยุุกต์์ เช่่น กิ่่�งไม้้ ตาข่่าย เป็็นต้้น
มามััดเข้้าด้้วยกัันกัับเชืือกหรืือยางใน สถานะทางกฎหมาย:
รถจัักรยานยนต์์ให้้มีีลัักษณะเป็็นพุ่ �ม
ถููกกฎหมาย
ขนาดตาอวน:  -
ช่่วงเวลาที่่�ใช้เ้ ครื่่อ� งมืือ:
วิิธีีทำำ�การประมง:
กลางคืืน
นำำ�พุ่่�มกุ้ �งไปวางทิ้้�งไว้้ในน้ำ�ำ�ในช่่วง
เวลากลางคืืนแล้้วจึึงมาเก็็บตอนเช้้า
โดยการใช้้สวิิงหรืือช้้อนขาคีีมมาช้้อน
แล้้วสลััดพุ่ �มกุ้ �งหรืือสััตว์์น้ำ�ำ�ที่่�อาศััยอยู่�่
ให้้ตกลงไปในสวิิง

ขนาดเครื่่อ� งมืือประมง:

ความยาว 100 เซนติิเมตร
ความกว้้าง 30 เซนติิเมตร

เหยื่่�อ:

รำำ�ผสมอาหารสัตั ว์์น้ำ�ำ�ปั้้น� เป็น็ ก้้อน

ชนิิดสัตั ว์น์ ้ำ��ำ ที่่�จับั ได้้:

กุ้้�งฝอย

238 เครื่�องมืือประมงของไทย

ผลกระทบต่่อประชากรสัตั ว์น์ ้ำำ�� :  -
เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:

ธัันวาคม-เมษายน

ผู้้�ทำ�ำ การประมง:

เพศชายและหญิิงทั่่ว� ไป

การใช้เ้ รืือเพื่อ�่ ทำำ�การประมง:

ไม่่ใช้้เรืือ

ราคาต้้นทุุนเครื่่อ� งมืือ:  -
ประเภทของแหล่่งน้ำ�ำ� :

บ่่อ บึึง อ่่างเก็บ็ น้ำ�ำ�

จัังหวัดั :

ทั่่�วประเทศ

v

เครื่�องมืือประมงของไทย 239

เรืือผีีหลอก

Scaring boat

ชื่�่อท้้องถิ่น่� : น้ำ�ำ�เข้้าเรืือ ซึ่่�งปลาจะไปติิดตาข่่ายที่่ก� ั้้�นไว้้อีีกฝากหนึ่่�ง
ของเรืือปลาก็จ็ ะตกลงไปในท้อ้ งเรืือ โดยจะมีีกิ่่ง� ไม้ก้ ันั
แนบปลา เรืือกัตั ตา ไม่่ให้้ปลากระโดดออกจากเรืือ

ลัักษณะเครื่อ�่ งมือื : ขนาดเครื่่�องมืือประมง:

เรืือไม้้ที่่�มีีลัักษณะท้้องเรืือค่่อนข้้าง เรืือไม้้มีีความยาวประมาณ 7 เมตร แผ่่นสังั กะสีี
แบน โดยกราบเรืืออยู่�่ สููงจากระดัับน้ำ�ำ� หรืือแผ่่นไม้้กระดานทาสีีขาวขนาดความกว้้าง 90
ไม่่มากนััก มีีแผ่่นสัังกะสีีหรืือแผ่่น เซนติิเมตร ความยาว 5 เมตร โดยให้้จุ่�มลงไปในน้ำ�ำ�
ไม้้กระดานทาสีีขาวเป็็นอุุปกรณ์์ที่่�ติิด ประมาณ 70 เซนติิเมตร ลัักษณะเอีียง 45-80 องศา
กาบเรืือข้้างหนึ่่�ง ให้้แผ่่นสัังกะสีีลาด และอวนไนลอน (อวนมุ้�งสีีฟ้้า) หรืือตาข่่ายไนลอน
เอีียงไปกัับผิิวน้ำ�ำ� และทำำ�มุุมสะท้้อนกัับ ขนาดช่่องตา 1 เซนติิเมตร ขึึงตึึงกัับไม้้หลัักที่่�ปัักไว้้
แสงจัันทร์์ ส่่วนอีีกด้้านหนึ่่�งของกราบ ที่่ก� าบเรืือเอีียงทำ�ำ มุุมประมาณ 60 องศา
เรืือใช้้อวนไนลอน (มุ้�งเขีียว) หรืือ
ตาข่่ายไนลอน โดยขึึงตึึงกัับไม้้หลัักที่่� เหยื่่�อ:  -
ติิดตั้้�งไว้้ที่่�กราบเรืือ เพื่่�อรองรัับปลา ชนิิดสััตว์น์ ้ำ��ำ ที่่�จับั ได้:้
ที่่�กระโดดขึ้้�นเรืือให้้ตกอยู่�่ ในเรืือ
โดยชาวประมงจะนำำ�กิ่่�งไม้้วางไว้้ในเรืือ ปลาสร้้อย รากกล้้วย ชะโด กระทุุงเหว ซ่่า
เพื่่�อป้้องกัันไม่่ให้้ปลากระโดดออกจากเรืือ กระทิิง ดุุก ซิิว ตะเพีียน กด เค้้า

ขนาดตาอวน: ผลจัับสััตว์์น้ำ�ำ� :

1-2 เซนติิเมตร 2-20 กิิโลกรััม

วิิธีีทำ�ำ การประมง:

ใช้้หาปลาคืืนเดืือนหงายหรืือคืืนที่่�
ดวงจัันทร์์ส่่องแสงสว่่าง ปััจจุุบันั จะติิด
ตั้้ง� หลอดไฟร่ว่ ม โดยค่อ่ ย ๆ พายเรืือไป
ตามแม่่น้ำ�ำ� เมื่่�อปลาเห็็นสีีขาวจากแผ่่น
สัังกะสีีหรืือแผ่่นไม้้สีีขาวที่่�สะท้้อน
แสงจันั ทร์ป์ ลาจะตกใจกระโดดขึ้น�้ จาก

240 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

แหล่่งทำ�ำ การประมง: การใช้้เรืือเพื่่อ� ทำ�ำ การประมง:

ริิมน้ำ��ำ บริิเวณที่่�ปลาชุกุ ชุุม ใช้้เรืือ

สถานะทางกฎหมาย: ราคาต้้นทุนุ เครื่�่องมือื :

ถููกกฎหมาย 5,000-10,000 บาท

ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้เ้ ครื่่�องมือื : ประเภทของแหล่่งน้ำ��ำ :

กลางคืืน แม่่น้ำ��ำ

ผลกระทบต่อ่ ประชากรสััตว์น์ ้ำ��ำ :  - จังั หวััด:

เดืือนที่่� ใช้้งาน: ชััยนาท ลพบุุรีี นครสวรรค์์
ฉะเชิิงเทรา ราชบุุรีี สมุุทรสงคราม
สิิงหาคม-ตุลุ าคม
v
ผู้�้ ทำ�ำ การประมง:

เพศชาย

เครื่อ� งมืือประมงของไทย 241

จัับสัตั ว์น์ ้ำ�ำ� ด้้วยมือื เปล่า่

Catching by hand

ชื่�่อท้้องถิ่่�น: ในกรณีีชาวประมงที่่�มีีความชำำ�นาญจะใช้้มืือคลำำ�
เพื่่�อจัับกุ้ �งก้้ามกรามที่่�อยู่�่ใต้้น้ำ�ำ�และใช้้มืือเปล่่าจัับตััวกุ้ �ง
จัับปลาสองมืือ โดยการเลืือกสถานที่่�ที่่�กุ้�งหลบอาศััยอยู่�่ เช่่น ตอไม้้
ขอนไม้้ กองหิิน เสาสะพาน กร่ำำ�� ยางรถยนต์์
ลัักษณะเครื่อ�่ งมืือ: ที่่�อยู่�่ใต้้น้ำ��ำ การงมกุ้�งต้้องอาศััยความสามารถและ
ประสบการณ์์เฉพาะตััว และต้้องรู้�จัักสภาพพื้้�นที่่�ใต้้น้ำ�ำ�
ใช้้มืือเปล่่าจับั สััตว์์น้ำ��ำ เป็็นอย่่างดีี เพราะการงมกุ้�งมีีความเสี่่�ยงอาจจมน้ำ��ำ

ขนาดตาอวน:  -
วิิธีีทำำ�การประมง:

ในกรณีีช่่วงหน้้าแล้้งที่่�บริิเวณ
สระน้ำ��ำ บ่่อน้ำ��ำ หรืือแหล่่งน้ำ��ำ พึ่่�งแห้้งขอด
ชาวประมงจะเดิินหาปลาที่่�ฝัังตััวอยู่�่
ในแอ่ง่ น้ำ�ำ�หรืือใต้โ้ คลน ซึ่ง่� ใช้ม้ ืือเปล่า่ และ
เท้้าในการคลำำ�หาปลาที่่ห� ลบซ่่อนอยู่�่

242 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

เสีียชีีวิิตได้้ เนื่่�องจากกุ้�งมัักจะชอบอาศััยอยู่�่ ตาม
ข้้างขอนไม้้ ซอกหิินที่่�อยู่�่ใต้้น้ำ�ำ�เวลางมกุ้�งจำำ�เป็็น
ต้้องดำำ�น้ำ�ำ�ลงไปและเอามืือล้้วงเข้้าไปตามซอกหิิน
ตอไม้้ใต้้น้ำ��ำ ซึ่่�งอาจทำำ�ให้้มืือติิดแล้้วดึึงไม่่ออกได้้
นอกจากความเสี่่�ยงดัังกล่่าวยัังมีีความเสี่่�ยงอื่่�นอีีก
เช่่น ข่่าย ด้้ายเอ็็น ตััวเบ็็ด อาจมาพัันตามลำำ�ตัวั แขน
ขา แล้ว้ ทำ�ำ ให้จ้ มน้ำ�ำ�เสีียชีีวิติ ได้้ เมื่่อ� ทำ�ำ การงมกุ้�งไปแล้ว้
จะเว้้นระยะ 2-4 สััปดาห์์ เพื่่�อให้้กุ้�งชุุดใหม่่เข้้ามา
อาศััยอยู่�่

ในกรณีีเขื่�อนระบายน้ำ��ำ จำำ�นวนมาก
ไหลออกจากช่่องทางระบายน้ำ�ำ� ทำ�ำ ให้้
ปลาที่่�อาศััยอยู่�่ในบริิเวณนั้้�นถููกกระแส
น้ำ�ำ�ดููดและพััดออกไปทำ�ำ ให้้ปลาบาดเจ็็บ
ช า ว บ้้ า น จ ะ ยืื น สัั ง เ ก ต เ ห็็ น ตัั ว ป ล า
ลอยน้ำ�ำ�มา จึึงกระโดดลงไปจัับปลา
ด้้วยมืือเปล่่าและลอยน้ำ��ำ ไปจนถึึงจุุด
ที่ก่� ระแสน้ำ�ำ�ไม่่แรงมากจึึงว่่ายน้ำ�ำ�เข้้าฝั่ง่�
พร้้อมกัับปลาที่่�จัับได้้ การจัับปลา
ลัักษณะนี้้�จะทำ�ำ งานกัันเป็็นทีีม ๆ ละ
4-5 คน โดยการกระโดดลงไป
พร้้อม ๆ กััน คนที่่�จัับปลาใส่่ชููชีีพ
อย่่างเดีียวไม่่มีีอุุปกรณ์์เสริิมอย่่างอื่่�น
เช่่น กรณีีการระบายน้ำ��ำ ที่่�เขื่�อนบางลาง
ปีี พ.ศ. 2550, 2557 และ 2564

ขนาดเครื่่�องมืือประมง:  -
เหยื่่อ� :  -

เครื่�องมืือประมงของไทย 243

ชนิิดสััตว์์น้ำ��ำ ที่่�จัับได้้: ช่ว่ งเวลาที่่�ใช้้เครื่่�องมืือ:  กลางวันั

ปลาสวาย บึึก ช่่อน ดุุก นิิล สลิิด ผลกระทบต่่อประชากรสัตั ว์์น้ำ�ำ� :  -
หมอ กุ้�งก้้ามกราม เดืือนที่่� ใช้้งาน:

ผลจับั สััตว์์น้ำำ��: ปลา (ธัันวาคม-มกราคม)
กุ้้�งก้้ามกราม (ตลอดทั้้�งปีี
กุ้้�งก้้ามกราม 1-2 กิิโลกรัมั (ขึ้้�นกัับ ยกเว้้นช่่วงเดืือนที่่ม� ีีน้ำ��ำ หลาก)
ช่่วงเวลาของน้ำ�ำ�ขึ้�้นน้ำ�ำ�ลงและสถานที่่�)
ปลา 0.5-1 กิิโลกรััม (ในช่่วงหน้้า ผู้้�ทำำ�การประมง:  เพศชาย (ผู้�ใหญ่่)
แล้้ง) การใช้้เรืือเพื่อ�่ ทำำ�การประมง:
ปลาในช่่วงการระบายน้ำ��ำ จากเขื่�อน
20-200 กิิโลกรััมต่่อวััน (ประมาณ ไม่่ใช้เ้ รืือ กระโดดลงไปในน้ำ��ำ เพื่่อ� จับั ปลา
3-5 วััน) ใช้้เรืือ ในการไปยัังสถานที่่ท� ี่่จ� ับั กุ้�ง

แหล่ง่ ทำ�ำ การประมง: ราคาต้น้ ทุนุ เครื่อ่� งมือื :  -
ประเภทของแหล่่งน้ำ��ำ :
ความลึึก 0.3-3 เมตร
ทุ่่�งนา หนอง บึึง บ่่อ แม่่น้ำ��ำ อ่่างเก็บ็ น้ำ��ำ
สถานะทางกฎหมาย:
จัังหวัดั :
ถููกกฎหมาย
ทั่่ว� ประเทศ
244 เครื่�องมืือประมงของไทย การจับั กุ้�งมืือเปล่า่
พบที่่�จัังหวััดฉะเชิิงเทราและสมุทุ รสงคราม
การจัับปลาจากการระบายน้ำำ��จากเขื่่�อน
พบที่่จ� ัังหวััดยะลา

v

กระแสไฟฟ้้า

Electrofishing

ชื่�่อท้้องถิ่่น� : ขนาดตาอวน:

หม้้อน็็อค เครื่อ� งช็อ็ ตปลา ไดปั่่�น -

ลัักษณะเครื่่�องมือื : วิิธีีทำำ�การประมง:

ในกรณีีใช้้ไฟบ้้านจะต่่อสายไฟเฉพาะขั้�วบวก การใช้้เครื่�องช็็อตปลาจากการ
กัับด้้ามไม้้ ส่่วนขั้�วลบจะนำ�ำ มาเสีียบลงดิิน และ สำำ�รวจพบมีี 3 แบบ คืือ
มีีคนควบคุมุ ไฟจากเบรกเกอร์์ แบบที่่� 1 ใช้้เครื่�องเรืือยนต์์ หรืือ
ในกรณีีใช้้แบตเตอรี่่�หรืือเครื่�องกำำ�เนิิดไฟฟ้้า เครื่ �องเรืือในการกำำ�เนิิดไฟฟ้้าซึ่่�งไม่่พบ
จะใช้้ประกอบเครื่อ� งแปลงกระแสไฟจากกระแสสลับั การใช้้งานแล้้ว
เป็็นกระแสตรง โดยต่่อกัับแทงเหล็็กหรืือตะแกรง
เหล็็กประกอบด้้ามไม้้มีีสวิิตช์์สำ�ำ หรัับกดควบคุุม
การปล่่อยกระแสไฟฟ้้า (ขั้ �วบวก) และมีีสายไฟ
หรืือด้า้ มตะแกรงต่อ่ สายไฟอีีกเส้น้ เพื่่อ� ให้ร้ ะบบไฟฟ้า้
ครบวงจร (ขั้�วลบ) โดยจะใช้้ร่่วมกับั เรืือไม้้

เครื่อ� งมือื ประมงของไทย 245

แบบที่่� 2 ใช้้กระแสไฟจากบ้้านต่่อ ขนาดเครื่่อ� งมืือประมง:  -
สายไปยัังบริิเวณที่่�จะช็็อตพบการใช้้
งานในพื้้�นที่่�ส่่วนบุุคคล มีีการใช้้งาน เหยื่อ�่ :  -
น้้อยเนื่่�องจากอันั ตรายถึึงแก่่ชีีวิิต
แบบที่่� 3 ใช้้หม้้อแบตเตอรี่่�หรืือ ชนิิดสััตว์น์ ้ำำ�� ที่่�จับั ได้้:  ปลาทุุกชนิิด
เครื่�องกำำ�เนิิดไฟฟ้้า ประกอบเข้้ากัับ
เครื่�องแปลงไฟ ซึ่่�งมีีขนาดเล็็กกระทััดรััด ผลจัับสััตว์์น้ำำ��:  -
สามารถเดิินไปช็็อตที่่�ไหนก็็ได้้ตาม แหล่ง่ ทำำ�การประมง:
ความต้้องการ เครื่�องช็็อตปลาแบบนี้้�
เป็็นที่่�นิิยมในปััจจุุบัันมากที่่�สุุด เครื่�อง ทำำ�ได้้ทุุกพื้้�นที่่�ใกล้้ชายฝั่่�ง
ช็อ็ ตปลาเป็น็ เครื่อ� งมืือประมงที่ม่� ีีการใช้้
หาปลาตามแหล่่งน้ำ�ำ�ธรรมชาติิ หนองน้ำ��ำ สถานะทางกฎหมาย:
หรืือบริิเวณที่่ม� ีีป่่ารก จนถึึงพื้้�นที่่�โล่่ง
ผิิดกฎหมาย

ช่่วงเวลาที่่�ใช้้เครื่�อ่ งมือื :  ตลอดวััน

246 เครื่�องมืือประมงของไทย

ผลกระทบต่่อประชากรสััตว์์น้ำ�ำ� :

จับั สัตั ว์น์ ้ำ�ำ�ทุกุ ขนาด มีีประสิทิ ธิภิ าพ
การจัับสููง
ทำำ�ลายทรัพั ยากรสัตั ว์์น้ำ��ำ ทุุกชนิิด

เดืือนที่่�ใช้ง้ าน:

ตลอดทั้้�งปีี

ผู้�้ ทำำ�การประมง:

ทุุกเพศทุกุ วัยั

การใช้้เรืือเพื่่อ� ทำ�ำ การประมง:

ไม่่ใช้้เรืือ/ ใช้้เรืือ

ราคาต้น้ ทุุนเครื่อ�่ งมืือ:

แ บ ต เ ต อ รี่่� 1 0 0 - 2 0 0 บ า ท
หม้้อแปลง 1,500 บาท

ประเภทของแหล่่งน้ำ�ำ�:

บ่่อ ทุ่�งนา แม่่น้ำ�ำ� อ่่างเก็บ็ น้ำ��ำ

จังั หวััด:

ทั่่�วประเทศ

v

เครื่�องมืือประมงของไทย 247



เครื่�องมือื ประมงทะเล

เครื่�องมือื ประมงของไทย 249

การประมงทะเล นัับว่่า ประโยชน์์ในการบริิหารจััดการทรััพยากรสััตว์์น้ำ��ำ
จะออกกฎกระทรวงกํําหนดให้้เขตทะเลชายฝั่�่ง
มีีบทบาทสำ�ำ คััญต่่อการพััฒนาเศรษฐกิิจ ในบริิเวณใดมีีระยะนัับจากแนวชายฝั่่�งทะเลออกไป
และสังั คมของประเทศไทยให้เ้ กิดิ ความ น้้อยหรืือมากกว่่าสามไมล์์ทะเลก็็ได้้ แต่่ต้้องไม่่น้้อยกว่่า
ยั่่�งยืืนมาช้้านาน ด้้วยเหตุุที่่�ทะเลไทย หนึ่่�งจุุดห้้าไมล์์ทะเลและไม่่เกิินสิิบสองไมล์์ทะเล
เป็็นแหล่่งผลิิตอาหารที่่�สร้้างความ ในขณะที่่� “ทะเลนอกชายฝั่่ง� ” หมายถึึง ทะเลที่่อ� ยู่�ใ่ น
มั่่น� คงทางอาหารจากทรัพั ยากรประมง ราชอาณาจัักรที่่�อยู่�่ พ้้นจากทะเลชายฝั่่�งจนสุุดเขต
ทะเลที่่�มีีอยู่�่ ดัังจะเห็็นได้้จากปริิมาณ เศรษฐกิิจจํําเพาะตามประกาศเขตเศรษฐกิิจจํําเพาะ
การจัับสััตว์์น้ำ�ำ�ทะเล ในปีี พ.ศ. 2562 ของราชอาณาจัักรไทย หรืือสุุดเขตไหล่่ทวีีปที่่�เป็็น
และ พ.ศ. 2563 จำำ�นวน 1,249,000 สิิทธิิอธิิปไตยของราชอาณาจัักรไทยตามกฎหมาย
และ 1,222,000 ตันั ตามลำำ�ดับั คิดิ เป็น็ ระหว่่างประเทศ สุดุ แต่่เขตใดจะไกลกว่่า
มููลค่่า 133,869 และ 139,309 ล้้านบาท สำ�ำ หรัับเรืือที่่�ชาวประมงใช้้ทำำ�การประมง แบ่่ง
ตามลำ�ำ ดับั ซึ่่ง� ผลจัับสััตว์์น้ำ��ำ สอดคล้้อง ออกเป็็น 2 ประเภท ได้้แก่่ เรืือประมงพื้้�นบ้้าน
กัับค่่าการประเมิินผลจัับสููงสุุดที่่�ยั่่�งยืืน เป็น็ เรืือที่ม่� ีีขนาดต่ำ��ำ กว่า่ 10 ตันั กรอส ใช้ท้ ำ�ำ การประมง
(Maximum sustainable yield : MSY)
การทำ�ำ การประมงทะเล ชาวประมง
ใ ช้้ เ รืื อ ป ร ะ ม ง อ อ ก ทำำ� ก า ร ป ร ะ ม ง
ใ น น่่ า น น้ำ�ำ� ไ ท ย ทั้้� ง ฝั่�่ ง อ่่ า ว ไ ท ย แ ล ะ
ฝั่่�งทะเลอัันดามััน ในมาตรา 5
แ ห่่ ง พร ะ ร า ชกำำ� ห น ด ก า ร ป ร ะ ม ง
พ.ศ. 2558 และพระราชกำำ�หนด
การประมง (ฉบัับที่่� 2) พ.ศ. 2560 
กํําหนดความหมายของ “ทะเล”
หมายรวมถึึงทะเลชายฝั่่�ง ทะเลนอก
ชายฝั่่�ง ทะเลนอกน่่านน้ำ��ำ ไทย และ
ทะเลที่่�อยู่�่ในเขตของรััฐชายฝั่�่งอื่่�น
โดยที่่� “น่่านน้ำ��ำ ไทย” หมายถึึงน่่านน้ำ��ำ
ภายใน ทะเลชายฝั่่�ง และทะเลนอกชายฝั่่�ง
โดย “น่่านน้ำ�ำ�ภายใน” หมายถึึงที่่�จัับ
สััตว์์น้ำ�ำ�ภายในราชอาณาจัักรที่่�มิิใช่่ทะเล
ส่่วน “ทะเลชายฝั่่�ง” หมายถึึงทะเล
ที่่�อยู่�่ในราชอาณาจัักรนัับจากแนว
ชายฝั่่�งทะเลออกไปสามไมล์์ทะเล
เว้้นแต่่ในกรณีีที่่�มีีความจํําเป็็นเพื่่�อ

250 เครื่�องมืือประมงของไทย

ลักั ษณะของเรืือประมงที่่ไ� ด้้รัับ
อนุุญาตทำำ�การประมงพาณิิชย์์

ในเขตทะเลชายฝั่่�ง โดยในปีี พ.ศ. 2563 มีีจำำ�นวน ต้้องมีีหมายเลขไอเอ็็มโอสำ�ำ หรัับเรืือ
ประมาณ 51,000 ลำำ� และเรืือประมงพาณิิชย์์ ที่่�มีีลัักษณะตามที่่�องค์์การทางทะเล
เป็็นเรืือที่่�มีีขนาดตั้้�งแต่่ 10 ตัันกรอสขึ้้�นไป ต้้องทำำ� ระหว่่างประเทศ (International
การประมงนอกเขตทะเลชายฝั่ง�่ โดยในปีี พ.ศ. 2563 Maritime Organization) กำ�ำ หนด
มีีจำ�ำ นวนประมาณ 11,000 ลำ�ำ ในปััจจุุบััน การทำ�ำ ต้้องเป็็นเรืือกลประมงทะเล ประเภท
ก า ร ป ร ะ ม ง พ า ณิิ ชย์์ ต้้ อ ง ไ ด้้ รัั บ ใ บ อ นุุ ญ า ตทำำ� การใช้้ทำำ�การประมง/ทำำ�การประมง
การประมงพาณิิชย์์จากกรมประมง โดยลัักษณะ (ปั่�่นไฟ) ต้้องเป็็นเรืือที่่�มีีขนาดตั้้�งแต่่
ของเรืือประมงที่่ไ� ด้ร้ ับั อนุญุ าตทำ�ำ การประมงพาณิชิ ย์์ สิิบตัันกรอสขึ้�้นไป หรืือเป็็นเรืือที่่�
ที่่�ถููกต้้องนั้้�น ต้้องเป็็นเรืือประมงที่่�จดทะเบีียนเป็็น ใช้้เครื่ �องยนต์์มีีกำำ�ลัังแรงม้้าถึึงขนาดที่่�
เรืือไทยตามกฎหมายว่่าด้้วยเรืือไทย หรืือกรณีีที่่� รััฐมนตรีีประกาศกำำ�หนด หรืือเป็็นเรืือ
เรืือประมงมิิใช่่เรืือประมงไทย ต้้องเป็็นเรืือประมงที่่� ที่่� มีี ห รืื อ ใ ช้้ เ ค รื่ � อ ง มืื อ ทำำ� ก า ร ป ร ะ ม ง
จดทะเบีียนตามกฎหมายของรัฐั เจ้า้ ของธงซึ่ง่� สามารถ ตามประเภท วิิธีี จำำ�นวนแรงงานที่่�ใช้้
ใช้้ทำ�ำ การประมงในเขตการประมงไทยตามกฎหมาย หรืือลัักษณะการทำำ�การประมงตามที่่�
ว่่าด้้วยสิิทธิิการประมงในเขตการประมงไทย ทั้้�งนี้้� รัฐั มนตรีีประกาศกำำ�หนด ต้อ้ งมีีหนังั สืือ
รัับรองสุุขอนามััยเรืือประมง (สร.3)
กรณีีถ้้าเรืือมีีขนาดตั้้�งแต่่ 30 ตันั กรอส
ขึ้้�นไป ต้้องติิด VMS และเรืือประมง
ต้้องไม่่อยู่�่ในบััญชีีรายชื่ �อเรืือประมง
ที่่�ทำ�ำ การประมงโดยไม่่ชอบด้้วยกฎหมาย
ตามที่่อ� ธิิบดีี คณะกรรมการมาตรการ
ทางปกครอง หรืือรััฐมนตรีีประกาศ
ตามมาตรา 94 วรรคสองมาตรา 113
(4) หรืือมาตรา 116 แล้้วแต่่กรณีี

v

เครื่�องมืือประมงของไทย 251

ประเภทอวนล้้อมจัับ (Surrounding nets)

อวนล้้อมจัับปลากะตััก

Anchovy purse seine

เ ป็็ น อ ว น ล้้ อ ม จัั บ มีีส า ย ม า น ลัักษณะของเครื่อ่� งมือื
บางพื้้�นที่่�เรีียกว่่า “อวนปลาหััวอ่่อน”
หรืือ “อวนปลาชิ้�งชั้�ง” หรืือ “อวนปลา มีีขนาดตาอวน 6-8 มิิลลิิเมตร เล็ก็ ที่่�สุุดในอวน
จิ้้�งจั้้�ง” มีีขนาดตาอวนเล็็กที่่�สุุด ใช้้จัับ ล้้อมจัับ ผืืนอวนคล้้ายสี่่�เหลี่่�ยมผืืนผ้้า ด้้านบนมีีสาย
ปลากะตัักซึ่่�งเป็็นปลาขนาดเล็็กที่่�มีี คร่่าวประกอบด้้วยทุ่�นช่่วยพยุุงอวน ส่่วนด้้านล่่าง
ความสำ�ำ คััญทางเศรษฐกิิจ พบมาก มีีวััสดุุถ่่วงน้ำ�ำ�หนัักช่่วยถ่่วงให้้เนื้้�ออวนจมลงอย่่าง
ที่่�จัังหวััดตราด ระยอง ประจวบคีีรีีขันั ธ์์ รวดเร็็ว คร่่าวบนยาว 350-1,000 เมตร ลึึก 30–
ชุุมพร สุุราษฎร์์ธานีี ระนอง พัังงา 80 เมตร เนื้้�ออวนเป็็นไนลอนย้้อมสีีเขีียว ทอแบบ
และสตููล ไม่่มีีปมหรืือเรีียกว่่า “อวนไนลอนเขีียวตาปั๊๊�ม”
สายคร่่าวล่่างมีีตะกั่่�วถ่่วงน้ำ��ำ หนัักตีีนอวน และ
ผููกสายห่่วงมานสำำ�หรัับร้้อยสายมานซึ่่�งเป็็นเชืือกถััก
ขนาด 26-30 มิิลลิิเมตร ใช้้รููดปิิดวงอวนเพื่่�อไม่่ให้้
ปลาหลบหนีีขณะกู้�อวน ใช้้ล้้อมจัับฝููงปลาที่่�ผิิวน้ำ�ำ�
ลงไปถึึงความลึึกมากกว่่า 40 เมตร

252 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

การทำ�ำ ประมง

อนุญุ าตให้้ทำำ�เฉพาะกลางวันั โดยแล่่นเรืือค้้นหา
ฝููงปลากะตััก เมื่่�อพบแล้้วจึึงทำำ�การล้้อม ซึ่่�งขั้�นตอน
วิิธีีการล้้อมเป็็นไปในลัักษณะเดีียวกัับอวนล้้อมจัับ
แบบมีีสายมานชนิิดอื่่น�

แหล่ง่ ทำ�ำ ประมง

นอกเขตทะเลชายฝั่่�ง ทั้้�งอ่่าวไทยและทะเลอันั ดามันั

สััตว์น์ ้ำ��ำ หลัักที่่จ� ับั ได้้

ได้้แก่่ ปลากะตััก หรืือปลาหััวอ่่อน ลููกปลาผิิวน้ำ�ำ�
ชนิิดต่่าง ๆ เช่่น ลููกปลาทูู–ลััง ปลาหลัังเขีียว ปลาสีีกุุน
และหมึึก เป็็นต้้น

สถานะทางกฎหมาย

ถููกกฎหมาย : มีีเงื่อ� นไข
1. ต้้องมีีใบอนุุญาตทำ�ำ การประมง
2. ทำ�ำ การประมงนอกเขตทะเลชายฝั่่�ง
3. ห้้ามทำำ�การประมงในเวลากลางคืืน

v

เครื่�องมือื ประมงของไทย 253

อวนตัังเก (เลิิกใช้้)

Chinese purse seine

หรืือ “อวนตั้้ว� มั๋๋ง� ” เป็น็ อวนล้อ้ มจับั ลักั ษณะของเครื่อ�่ งมืือ
มีีสายมานยุุคแรกที่่�ชาวจีีนจากเกาะ
ไหหลำำ�นำ�ำ เข้้ามาใช้้เพื่่�อจัับปลาทููใน ผืืนอวนมีีลัักษณะคล้้ายสี่่�เหลี่่�ยมผืืนผ้้า ด้้านบน
อ่่าวไทย ต่่อมามีีประกาศสงวนสิิทธิิ มีีสายคร่่าวประกอบด้้วยทุ่�นช่่วยพยุุงอวน ด้้านล่่าง
การประมงให้ก้ ับั คนไทย ทำำ�ให้ต้ ้อ้ งโอน มีีวััสดุุถ่่วงน้ำ��ำ หนัักช่่วยถ่่วงให้้เนื้้�ออวนจมลงอย่่าง
กิิจการให้้คนไทย ซึ่่�งการทำ�ำ ประมง รวดเร็็ว คร่่าวบนยาว 350-400 เมตร ลึึก 40-
เ ป็็ น ที่่� นิิ ย ม แ ล ะ มีี ก า รพัั ฒ น า จ า ก 60 เมตร มีีขนาดตาอวน 25 มิิลลิิเมตร สายคร่่าวล่่าง
การใช้้เรืือใบมาเป็็นเรืือยนต์์ในที่่�สุุด มีีตะกั่่�วถ่่วงน้ำ��ำ หนัักตีีนอวนและเป็็นที่่�ผููกห่่วงมาน
ในอดีีตพบมากที่่�จัังหวััดภููเก็็ต ตรััง สำำ�หรัับร้้อยสายมานซึ่่�งเป็็นเชืือกถัักขนาด 28-
และสตููล 32 มิิลลิิเมตร เชืือกสายมานแยกเป็น็ 2 เส้้น ต่่อกััน
ด้้วยห่่วงคลายเกลีียวมีีสลักั ให้้ปลดออกจากกันั ได้้

254 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

ภาพโดย : อัศั นีีย์์ มั่่น� ประสิิทธิ์์� ลงน้ำ�ำ�หมดทั้้�ง 2 ลำ�ำ จึึงร้้อยปลาย
สายมานเข้้ากัับรอกแล้้วส่่งให้้เรืือแม่่
การทำ�ำ ประมง ดึึงกว้้านเก็็บสายมานปิิดด้้านล่่าง
ผืืนอวน และเก็บ็ กู้�เนื้อ้� อวนขึ้น�้ บนเรืือแม่่
ส่่วนใหญ่่ทำ�ำ เวลากลางคืืน โดยใช้้เรืือ 3 ลำ�ำ จนกระทั่่ง� ปลาที่ต่� ิดิ ในวงอวนมารวมกันั
ประกอบด้้วยเรืือแม่่และเรืือเล็็กไม่่มีีเครื่ �องยนต์์ อยู่ใ�่ นส่ว่ นก้น้ ขังั แล้ว้ ทำำ�การตักั ปลาขึ้้น�
เรีียกว่่า “เรืือโล้้” จำำ�นวน 2 ลำำ� เรืือแม่่ทำำ�หน้้าที่่บ� รรทุุก เก็็บรักั ษาบนเรืือ
เครื่�องมืืออวนไปยัังแหล่่งประมง และเป็็นที่่�เก็็บสััตว์์น้ำ��ำ
เมื่่�อใกล้้ถึึงแหล่่งประมง เช่่น บริิเวณกองหิินแล้้ว แหล่่งทำ�ำ ประมง
จะถ่่ายอวนจากเรืือแม่่ลงในเรืือโล้้ทั้้�ง 2 ลำำ� จากนั้้�น
เรืือแม่่จะลากจููงเรืือโล้้ไปด้้วยกัันในขณะที่่�แล่่นหา บริิเวณกองหิินใต้้น้ำ�ำ�ใกล้้เกาะ
ฝููงปลา เมื่่�อเจอฝููงปลาจะปล่่อยเรืือโล้้ให้้ลููกเรืือ ทางฝั่�ง่ ทะเลอันั ดามััน
ช่่วยกัันโล้้เพื่่�อปล่่อยอวนตีีวงล้้อมฝููงปลาจนอวน
สััตว์์น้ำำ��หลักั ที่่�จับั ได้้

ได้้แก่่ ปลาทูู และปลาบริิเวณ
กองหิิน เช่่น ปลาหางแข็็ง ปลาโฉมงาม
ปลาสาก ปลาอิินทรีี ปลาลััง และ
ปลาจุ้�ยจิิน เป็น็ ต้้น

สถานะทางกฎหมาย

ถููกกฎหมาย : มีีเงื่อ� นไข
1. ต้้องมีีใบอนุญุ าตทำ�ำ การประมง
2. ทำ�ำ การประมงนอกเขตทะเลชายฝั่ง�่

v

ภาพโดย : อัศั นีีย์์ มั่่น� ประสิิทธิ์์�

เครื่อ� งมืือประมงของไทย 255

อวนดำำ�

Thai purse seine

เป็น็ อวนล้้อมจับั มีีสายมาน เรีียกชื่อ� ลักั ษณะของเครื่่อ� งมือื
ตามสีีของเนื้้�ออวนซึ่่ง� ย้้อมสีีดำ�ำ ในอดีีต
เรีียกอีีกชื่�อหนึ่่�งว่่า “อวนฉลอม” ใช้้กััน ผืืนอวนคล้้ายสี่่�เหลี่่�ยมผืืนผ้้า ด้้านบนมีีสายคร่่าว
อย่่างแพร่่หลาย ปััจจุุบัันนำ�ำ ไปใช้้ทำ�ำ ประกอบด้้วยทุ่�นช่่วยพยุุงอวน ด้้านล่่างประกอบด้้วย
การประมงด้้วยวิิธีีการต่่าง ๆ หลาย วััสดุุถ่่วงน้ำ��ำ หนัักช่่วยถ่่วงให้้เนื้้�ออวนจมลงอย่่าง
รููปแบบ ทำ�ำ ให้้มีีชื่่�อเรีียกแตกต่่างกัันไป รวดเร็็ว คร่่าวบนยาว 400–1,200 เมตร ลึึก 40-
เช่่น ใช้้จับั ปลาฝููง เรีียกว่่า “อวนปลาจอ 110 เมตร ขนาดตาอวน 25–29.9 มิิลลิิเมตร
อวนปลาก้้อน” ใช้้จับั ปลาภายใต้้แสงไฟ ก้้นขัังใช้้เนื้้�ออวนโปลีีเอทธิิลีีนส่่วนใหญ่่อยู่�่ ติิดกัับ
เรีียกว่า่ “อวนปั่น�่ ไฟ” และใช้จ้ ับั ปลาฝููง สายคร่่าวบนบริิเวณกลางผืืนอวน ปััจจุุบัันได้้ปรัับ
บริิเวณวััสดุทุ ี่่ส� ร้้างขึ้�้น เช่่น ซั้้�ง เรีียกว่่า เปลี่่�ยนรููปแบบอวนโดยให้้ส่่วนก้้นขัังอยู่�่บริิเวณ
“อวนล้้อมซั้้�ง” เป็็นต้้น พบเกืือบ
ทุุกจัังหวััดชายทะเล ทั้้�งฝั่่�งอ่่าวไทย
และทะเลอันั ดามััน

256 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

ปีีกอวนด้้านหนึ่่�ง เพื่่�อสะดวกในการใช้้เครื่�องทุ่�นแรง ฝููงปลา และดำำ�เนิินการทำำ�ประมง
เก็บ็ กู้�อวนเช่น่ เดีียวกับั อวนล้อ้ มจับั ปลาทููน่า่ คร่า่ วล่า่ ง อวนล้้อมต่่อไปจนจบกระบวนการ
มีีตะกั่่�วถ่่วงน้ำ�ำ�หนัักตีีนอวน และห่่วงมานผููกติิดไว้้ 2. การจัับปลาฝููงจากแสงไฟล่่อ
สำ�ำ หรัับร้้อยสายมานที่่�เป็็นเชืือกเกลีียวถัักขนาด ทำ�ำ ประมงในเวลากลางคืืนโดยล้้อมอวน
28-38 มิิลลิิเมตร ใช้้รููดปิิดวงอวนเพื่่�อไม่่ให้้ปลา จัับปลาที่่�มารวมกัันภายใต้้แสงไฟ
หลบหนีีขณะกู้�อวน ใช้้ล้้อมจัับฝููงปลาที่่�อยู่�่ ผิิวน้ำ��ำ หรืือเรีียกว่า่ “ปลาตอมแสงไฟ” แสงไฟ
ลงไปถึึงความลึึกมากกว่่า 40 เมตร ที่่�ใช้้ถ้้าได้้จากตะเกีียง เรีียกว่่า
“ลอยตะเกีียง” คืือการประกอบ
การทำำ�ประมง แพตะเกีียง แล้้วนำ�ำ ไปลอยให้้เกิิด
แสงสว่่างในบริิเวณที่่�จะทำำ�การประมง
มีีวิิธีีการทำำ�ประมง 3 วิิธีี คืือ การจัับปลาฝููง แล้้วรอให้้ปลาเข้้ามารวมฝููงจากนั้้�น
การจัับปลาฝููงจากแสงไฟล่่อ และการจัับปลาฝููง
บริิเวณวััตถุุที่่�สร้้างขึ้�้น เช่่น ซั้้�ง เป็น็ ต้้น
1. การจัับปลาฝููง ชาวประมงเรีียกว่่า “การล้้อม
ปลาฝููง การตีีปลาลอย ตีีปลาก้้อน” หรืือ “ตีีปลาจอ”
ซึ่่�งใช้้การค้้นหาฝููงปลาด้้วยสายตา และใช้้อุุปกรณ์์
Sonar ช่่วย เมื่่�อพบฝููงปลาแล้้วจะตรวจสอบชนิิด
และทิิศทางการเคลื่่�อนที่่�ของฝููงปลา ตลอดจน
สภาพแวดล้้อม กระแสน้ำ��ำ และลม เมื่่อ� ทุกุ อย่่างพร้้อม
จึึงแล่่นเรืือเข้้าหาฝููงพร้้อมกัับปล่่อยอวนลงล้้อม

เครื่�องมืือประมงของไทย 257

จึึงทำำ�การล้้อม หรืืออาจใช้้ “เรืือปั่่�นไฟ”
หรืือ “เรืือได” ซึ่่�งใช้้ไดนาโมในการปั่่น�
กระแสไฟฟ้า้ ให้แ้ สงสว่า่ งในการล่อ่ ปลา
เข้้ามารวมฝููงก็็ได้้ การตรวจสอบฝููง
ปลาที่่�เข้้ามารวมฝููงใช้้ Sonar, Echo
sounder ซึ่่�งเป็็นเครื่�องหยั่่�งความ
ลึึกพื้้�นทะเลด้้วยระบบคลื่่�นเสีียงจัับ
ฝููงปลาที่่�อยู่�่ใต้้ท้้องเรืือขณะที่่�ลอยลำำ�
ปั่�่นไฟ จากการทำำ�ประมงด้้วยวิิธีีใช้้
แสงไฟล่่อนี้้�ชาวประมงเรีียกว่่า “อวน
ล้้อมจับั ปั่่�นไฟ” หรืือ “อวนล้้อมปั่�่นไฟ”
3. การจัับปลาที่่�อาศััยบริิเวณซั้้�ง
เป็็นการล้้อมจัับฝููงปลาที่่�เข้้ามาอาศััย
ร่ม่ เงาของวัตั ถุทุ ี่ส่� ร้า้ งขึ้น้� เป็น็ ที่อ่� ยู่อ�่ าศัยั
ของสััตว์์น้ำ�ำ�เลีียนแบบธรรมชาติิ ทำ�ำ ให้้
มีีฝููงปลานานาชนิิดเข้้ามาอาศััยตาม
ระบบห่่วงโซ่่อาหาร จากนั้้�นจะทำำ�การ

258 เครื่�องมืือประมงของไทย

ล้้อมอวนซึ่่�งทำำ�ทั้้�งกลางวัันและกลางคืืน กลางวััน
จะใช้้อุุปกรณ์์ช่่วยค้้นหาฝููงปลาอยู่�่ ห่่างจากซั้้�ง
แล้้วทำ�ำ การล้้อมอวน ส่่วนกลางคืืนล้้อมเช่่นเดีียวกัับ
การล้้อมกลางวััน หรืือใช้้การปั่�่นไฟช่่วยล่่อฝููงปลา
ให้้ออกห่่างจากซั้้�ง แล้้วจึึงล้้อมอวนก็็ได้้ การทำำ�ประมง
โดยใช้้ซั้้�งล่่อฝููงปลานี้้�เรีียกว่่า “อวนล้้อมซั้้�ง”

แหล่่งทำ�ำ ประมง

บริิเวณทะเลนอกชายฝั่่�ง ทั้้�งอ่่าวไทย และทะเล
อัันดามััน

สัตั ว์์น้ำ�ำ� หลักั ที่่�จับั ได้้

ได้้แก่่ ปลาหลัังเขีียว ปลาทููแขก ปลาสีีกุุนกลม
ปลาจะละเม็ด็ ปลาแข้้งไก่่ ปลาสีีกุุนตาโต ข้้างเหลืือง
ปลาลังั และปลาโอ

สถานะทางกฎหมาย

ถููกกฎหมาย : มีีเงื่อ� นไข
1. ต้้องมีีใบอนุุญาตทำำ�การประมง
2. ทำ�ำ การประมงนอกเขตทะเลชายฝั่ง่�

v

เครื่�องมือื ประมงของไทย 259

อวนล้้อมจับั ปลาทูู

Mackerel purse seine

เป็็นอวนล้้อมจัับมีีสายมาน ใช้้จัับ น้ำ�ำ�หนัักช่่วยถ่่วงให้้เนื้้�ออวนจมลงอย่่างรวดเร็็ว
ป ล า ทูู เ นื้้� อ อ ว น ส่่ ว น ใ ห ญ่่ เ ป็็ น คร่่าวบนยาว 400-800 เมตร ลึึก 40-80 เมตร
ไนลอนย้้อมสีีเขีียว ชาวประมงจึึง ขนาดตาอวน 38–42 มิิลลิิเมตร ก้้นขัังใช้้เนื้้�ออวน
เรีียกว่่า “อวนเขีียว” พบมากที่่�จัังหวััด โปลีีเอทธิิลีีนอยู่�่ ติิดกัับสายคร่่าวบนบริิเวณกลาง
ระยอง สงขลา ปััตตานีี สมุุทรสาคร ผืืนอวน คร่่าวล่่างมีีตะกั่่�วถ่่วงน้ำ�ำ�หนัักตีีนอวน และ
สมุุทรสงคราม ประจวบคีีรีีขันั ธ์์ กระบี่่� ห่่ ว ง ม า น ผูู ก ติิ ด ไ ว้้ สำำ� ห รัั บ ร้้ อ ย ส า ย ม า น ที่่� เ ป็็ น
พัังงา ระนอง ตรััง และภููเก็ต็ เชืือกเกลีียวถัักขนาด 28-38 มิิลลิิเมตร ใช้้รููดปิิด
วงอวนเพื่่�อไม่่ให้้ปลาหลบหนีีขณะกู้ �อวน
ลักั ษณะของเครื่อ�่ งมือื

ผืื น อ ว น ค ล้้ า ย สี่่� เ ห ลี่่� ย ม ผืื น ผ้้ า
ด้้านบนมีีสายคร่่าวประกอบด้้วยทุ่ �น
ช่่วยพยุุงอวน ด้้านล่่างมีีวััสดุุถ่่วง

260 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

การทำ�ำ ประมง ขึ้�้นผิิวน้ำ�ำ�เวลาเย็็นก็็สามารถทำำ�การ
ประมงได้้ ใช้้ล้้อมจัับฝููงปลาที่่�อยู่�่
ทำำ�เวลากลางคืืนเดืือนมืืด แล่่นเรืือหาฝููงปลา ผิิวน้ำ��ำ ลงไปจนถึึงความลึึกมากกว่่า
ที่่�อยู่�่ ผิิวน้ำ�ำ�ด้้วยสายตา โดยสัังเกตจากพรายน้ำ�ำ�ซึ่่�ง 40 เมตร
เป็็นแสงระยิิบระยัับที่่�เกิิดขึ้�้นจากฝููงปลาในท่่ามกลาง
ความมืืด หรืือใช้้แสงไฟส่่องหา หรืือพบฝููงปลา แหล่่งทำำ�ประมง

ทะเลนอกชายฝั่�่ง ทั้้�งอ่่าวไทยและ
ทะเลอันั ดามััน

สัตั ว์์น้ำ�ำ� หลัักที่่จ� ัับได้้

ได้้แก่่ ปลาทูู ปลาลังั ปลาสีีกุุนกลม
ปลาแข้้งไก่่ และปลาโอ

สถานะทางกฎหมาย

ถููกกฎหมาย : มีีเงื่อ� นไข
1. ต้้องมีีใบอนุุญาตทำ�ำ การประมง
2. ทำ�ำ การประมงนอกเขตทะเลชายฝั่ง�่

v

เครื่อ� งมืือประมงของไทย 261

อวนล้้อมจัับปลาโอ

Bonito purse seine

เป็็นอวนล้้อมจัับมีีสายมาน ใช้้จัับ ภาพโดย : สุรุ ัตั น์์ รัตั นศิิธร
ปลาโอ และปลาทููน่่าในแหล่่งประมง
นอกชายฝั่�่งจนถึึงทะเลลึึกและนอก และห่่วงมานผููกติิดไว้้สำ�ำ หรัับร้้อยสายมานที่่�เป็็น
น่่านน้ำ��ำ ในอดีีตพบมากที่่�จัังหวััดระยอง เชืือกเกลีียวถัักขนาด 30-40 มิิลลิิเมตร ใช้้รููดปิิด
สงขลา ปััตตานีี กระบี่่� ระนอง วงอวนเพื่่อ� ไม่่ให้้ปลาหลบหนีีขณะกู้�อวน และมีีก้้นขังั
และภููเก็็ต อยู่�่ ติิดกัับสายคร่่าวบนบริิเวณกลางผืืนอวน

ลักั ษณะของเครื่อ�่ งมืือ

ผืื น อ ว น ค ล้้ า ย สี่่� เ ห ลี่่� ย ม ผืื น ผ้้ า
ด้้านบนมีีสายคร่่าวประกอบด้้วยทุ่ �น
ช่่วยพยุุงอวน ด้้านล่่างมีีวััสดุุถ่่วง
น้ำ�ำ� ห นัั ก ช่่ ว ย ถ่่ ว ง ใ ห้้ เ นื้้� อ อ ว น จ ม ล ง
อย่่างรวดเร็็ว คร่่าวบนมีีความยาว
800-1,600 เมตร ลึึก 110–140 เมตร
เนื้้�ออวนเป็็นไนลอนผสมด้้วยซาราน
มีีขนาดตาอวน 47-100 มิิลลิิเมตร
คร่่าวล่่างมีีตะกั่่�วถ่่วงน้ำ��ำ หนัักตีีนอวน

262 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

การทำำ�ประมง ภาพโดย : สุรุ ััตน์์ รััตนศิิธร

ทำำ�ทั้้�งกลางวัันและกลางคืืน มีีวิิธีีการเช่่นเดีียวกัับ ภาพโดย : สุรุ ััตน์์ รััตนศิิธร
อวนล้้อมจัับปลาทููน่่า ใช้้ล้้อมจัับฝููงปลาที่่�อยู่�่ ระดัับ
ผิิวน้ำ��ำ ลงไปจนถึึงความลึึกมากกว่่า 50 เมตร เครื่�องมืือประมงของไทย 263

แหล่่งทำำ�ประมง

ทะเลนอกชายฝั่�่งและบริิเวณทะเลลึึก ทั้้�งอ่่าวไทย
และทะเลอันั ดามััน

สัตั ว์น์ ้ำำ�� หลักั ที่่จ� ับั ได้้

ได้้แก่่ ปลาโอดำ�ำ ปลาโอลาย ปลาโอหลอด
ปลาโอแกลบ ปลาทููน่่าท้้องแถบ ปลาแข้้งไก่่ และ
ปลาสีีกุุนกลม

สถานะทางกฎหมาย

ถููกกฎหมาย : มีีเงื่�อนไข
1. ต้้องมีีใบอนุุญาตทำ�ำ การประมง
2. ทำ�ำ การประมงนอกเขตทะเลชายฝั่�ง่

v

อวนล้อ้ มจัับปลาทููน่า่

Tuna purse seine

เป็็นอวนล้้อมจัับมีีสายมาน มีี การทำ�ำ ประมง
ขนาดใหญ่่ที่่�สุุดในประเภทอวนล้้อมจัับ
ใช้้จัับปลาทููน่่าในเขตทะเลลึึก และ มีี 2 วิิธีี คืือ การจัับปลาฝููง และการจัับด้้วย
มหาสมุทุ ร แพล่่อปลาหรืือขอนไม้้ลอยน้ำ��ำ
1.1 การจัับปลาฝููง เป็็นปลาที่่�รวมฝููงบริิเวณ
ลัักษณะของเครื่่�องมืือ ผิิวน้ำ�ำ�เพื่่�อกิินอาหาร หรืือว่่ายน้ำ��ำ อพยพย้้ายถิ่่�น
เรีียกว่่า “การล้้อมปลาฝููง” ทำ�ำ เวลากลางวััน
ผืื น อ ว น ค ล้้ า ย สี่่� เ ห ลี่่� ย ม ผืื น ผ้้ า เมื่่�อพบฝููงปลาทููน่่า จะแล่่นเรืือเข้้าล้้อมอวนสกััดกั้้�น
สายคร่่าวบนมีีทุ่่�นช่่วยพยุุงอวนให้้ลอย ฝููงปลาและปิิดวงอวนอย่่างรวดเร็็ว
บนผิิวน้ำ��ำ มีีความยาว 1,100–1,600 เมตร 1.2 การจัับด้้วยแพล่่อปลาหรืือขอนไม้้ลอยน้ำ��ำ
คร่่าวล่่างประกอบด้้วยตะกั่่�วหรืือโซ่่ เป็็นการล้้อมจัับฝููงปลาที่่�เข้้ามาอาศััยใต้้ร่่มเงาแพ
เรีียกว่่า “ตีีนหิิน” ช่่วยถ่่วงให้้เนื้้�ออวน ล่่อปลาหรืือขอนไม้้ซึ่่�งชาวประมงสร้้างขึ้�้นเลีียนแบบ
จมตััวลงอย่่างรวดเร็็ว เนื้้�ออวนเป็็น ธรรมชาติิ ล้้อมอวนในตอนเช้้ามืืด เรีียกว่่า
ใยสัังเคราะห์์ไนลอนและโปลีีเอทธิิลีีน
เส้้นด้้ายชนิิด 2 เกลีียว ย้้อมด้้วยเรซิิน
และสีีดำำ� ทอแบบไม่่มีีปม ความลึึก
210–270 เมตร ขนาดตาอวน 90-210
มิิลลิิเมตร สายคร่่าวล่่างมีีโซ่่ถ่่วงน้ำ�ำ�
ห นัั ก ตีี น อ ว น แ ล ะ ห่่ ว ง ม า น สำำ� ห รัั บ
ร้้อยสายมานลวดสลิิงขนาด 22-26
มิิลลิิเมตร ใช้้รููดปิิดด้้านล่่างผืืนอวน
เพื่่�อไม่่ให้้ปลาหนีีออกจากวงอวนขณะ
กู้ �อวน

264 เครื่�องมืือประมงของไทย

ที่่�มา : ดัดั แปลงจาก FAO, 2021

“น้ำ�ำ�มืืด น้ำ��ำ ดำ�ำ ” โดยแล่่นเรืือเข้้าหาฝููงพร้้อมกัับ
ปล่อ่ ยอวนลงล้อ้ มรอบฝููงปลา แล้ว้ กว้า้ นเก็บ็ สายมาน
ปิิดวงอวนเรีียบร้้อย กว้้านเก็็บเนื้้�ออวนให้้วงอวนแคบ
จนกระทั่่�งฝููงปลาทููน่่าที่่�อยู่�่ในวงอวนมารวมกัันที่่�ก้้นขััง
จึึงใช้้สวิิงขนาดใหญ่่ หรืือ “เฮีีย” ตัักขึ้�้นมาเก็็บรัักษา
คุณุ ภาพในห้้องเย็น็ เก็็บปลาในเรืือ

แหล่ง่ ทำ�ำ ประมง

ทะเลลึึก และมหาสมุุทร

สััตว์์น้ำ��ำ หลักั ที่่�จัับได้้

ได้้แก่่ ปลาทููน่่าท้้องแถบ ปลาทููน่่า
ครีีบเหลืือง ปลาทููน่่าตาโต ปลาจรวด
ปลาทููแขกใหญ่่ ปลาอีีโต้้มอญ และ
ปลาวััว

สถานะทางกฎหมาย

ถููกกฎหมาย : มีีเงื่�อนไข
1. ต้้องมีีใบอนุญุ าตทำำ�การประมง
2. ทำ�ำ การประมงนอกเขตทะเลชายฝั่ง�่

v

เครื่อ� งมือื ประมงของไทย 265

อวนล้้อมกลัดั ขอจัับปลากะตััก

Anchovy surrounding net

เป็็นอวนล้้อมจัับไม่่มีีสายมาน ภาพโดย : อัศั นีีย์์ มั่่น� ประสิิทธิ์์�
เรีียกว่่า “อวนกลััดขอจัับปลากะตััก”
จััดอยู่�่ในเครื่ �องมืือประมงแบบพื้้�นบ้้าน ลัักษณะของเครื่�อ่ งมืือ
ใช้้ทำำ�ประมงจัับปลากะตัักในเขตน้ำ�ำ�ตื้้�น
ในอดีีตใช้้กัันมากที่่�จัังหวััดระยอง ผืืนอวนมีีลัักษณะคล้้ายสี่่�เหลี่่�ยมผืืนผ้้า ด้้านบน
จันั ทบุุรีี และตราด มีีสายคร่่าวประกอบด้้วยทุ่�นช่่วยพยุุงอวน ส่่วนด้้านล่่าง
มีีวััสดุุถ่่วงน้ำ�ำ�หนัักช่่วยถ่่วงให้้เนื้้�ออวนจมลงอย่่าง
266 เครื่�องมืือประมงของไทย รวดเร็็ว คร่่าวบนยาว 200-300 เมตร ลึึก 15–
20 เมตร เนื้้�ออวนส่่วนใหญ่่เป็็นไนลอนสีีขาวขนาดตา
5.5-6.3 มิิลลิิเมตร คร่่าวบนมีีทุ่่�นพยุุงอวนแบบ
อวนล้้อมจัับทั่่�วไป คร่่าวล่่างมีีตะกั่่�วถ่่วงน้ำ��ำ หนััก
ตีีนอวน มีีตะขอทำำ�ด้้วยเหล็ก็ ดััดรููปตััวซีี (C) ใช้้เกี่่ย� ว
ขอบอวนบริิเวณคร่่าวล่่างด้้านซ้้ายและขวาให้้ชิิดกััน
เพื่่�อป้้องกัันปลาหลบหนีีออกจากวงอวนขณะกู้ �อวน

การทำ�ำ ประมง แหล่ง่ ทำำ�ประมง

ทำำ�เวลากลางวันั โดยแล่่นเรืือค้้นหาฝููงปลาใกล้้ฝั่ง่� ชายฝั่่�งทะเลพื้้�นทราย หรืือโคลน
มองดููฝููงปลาด้้วยตาเปล่่า เมื่่�อพบฝููงปลาจึึงปล่่อย ปนทราย ระดัับน้ำ��ำ 2-10 เมตร
อวนลงล้้อมเป็น็ วงให้้ปีกี อวนทั้้�ง 2 ข้้างอยู่�่ ข้้างกราบเรืือ
เดีียวกันั ใช้้ลููกเรืือ 1-2 คน ดำ�ำ น้ำ��ำ นำำ�เหล็ก็ ตะขอลงไป สัตั ว์์น้ำ��ำ หลักั ที่่จ� ับั ได้้
เกี่่�ยวที่่�คร่่าวล่่างซึ่่�งได้้ทบเข้้าหากัันตลอดแนวคร่่าว
เพื่่�อสกััดหรืือปิิดกั้้�นฝููงปลาที่่�อยู่�่ในวงอวน แล้้วทำ�ำ การ ได้้แก่่ ปลากะตััก และเคย
กู้�อวนจัับสััตว์์น้ำ�ำ� ปััจจุุบัันไม่่นิิยมใช้้เนื่่�องจากมีีความ
ยุ่�งยากในการใช้้งานที่ต่� ้อ้ งใช้้คนดำ�ำ น้ำ�ำ�ที่ม่� ีีความชำำ�นาญ สถานะทางกฎหมาย
ลงไปกลััดตะขอ ซึ่่�งหาผู้�ปฏิิบัตั ิิงานได้้ยาก
ถููกกฎหมาย : ไม่ห่ ้า้ มทำ�ำ การประมง
ทั้้�งนี้้�ต้้องปฏิิบััติิตามประกาศกรมประมง
ที่่�ออกตามความในมาตรา 70 แห่่ง
พระราชกำำ�หนดการประมง

v

ภาพโดย : อััศนีีย์์ มั่่�นประสิิทธิ์์�

เครื่�องมือื ประมงของไทย 267

อวนล้อ้ มกลัดั ขอจับั ปลาหลังั หิิน

Rocky fish surrounding net

เป็็นอวนล้้อมจัับไม่่มีีสายมาน ที่่�มา : SEAFDEC, 1986
เดิิมเรีียกว่่า “อวนล้้อมหลัังหิิน”
พััฒนามาจากอวนกลััดขอจัับปลา ลักั ษณะของเครื่อ�่ งมืือ
กะตััก เพื่่�อใช้้จัับปลาที่่�ชอบอยู่�่ ตาม
แนวหิินปะการััง หิินใต้้น้ำ�ำ� ในอดีีต ผืืนอวนคล้้ายสี่่�เหลี่่�ยมผืืนผ้้า ด้้านบนมีีสายคร่่าว
ใช้้กัันมากที่่�อ่่าวมะขามป้้อม จัังหวััด ประกอบด้้วยทุ่�นช่่วยพยุุงอวน ส่่วนด้้านล่่างมีีวััสดุุ
ระยอง ถ่่วงน้ำ�ำ�หนัักช่่วยถ่่วงให้้เนื้้�ออวนจมลงอย่่างรวดเร็็ว
คร่่าวบนยาว 250-300 เมตร ลึึก 10-20 เมตร
เนื้้�ออวนเป็็นไนลอนสีีดำ�ำ ขนาดตา 25 มิิลลิิเมตร
ขึ้้�นไป บริิเวณคร่่าวล่่างใช้้เนื้้�ออวนโปลีีเอทธิิลีีน
เพื่่�อช่่วยให้้ปลดอวนที่่�เกี่่�ยวหิินใต้้น้ำ�ำ�ได้้ง่่าย คร่่าวบน
มีีทุ่่�นพยุุงอวนแบบอวนล้้อมจัับทั่่�วไป ส่่วนคร่่าวล่่าง
มีีตะกั่่�วถ่่วงน้ำ�ำ�หนัักตีีนอวน และมีีตะขอทำ�ำ ด้้วย
เหล็็กดััดเป็็นรููปตััวซีี (C) ใช้้เกี่่�ยวขอบอวนบริิเวณ
คร่่าวล่่างด้้านซ้้ายและขวาให้้ชิิดกััน เพื่่�อป้้องกััน
ปลาหลบหนีีออกจากวงอวนขณะกู้ �อวน

268 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

การทำ�ำ ประมง ภาพโดย : อััศนีีย์์ มั่่�นประสิิทธิ์์�

ทำ�ำ เวลากลางวััน เลืือกบริิเวณใกล้้เกาะหรืือ
กองหิินใต้้น้ำ�ำ� เมื่่�อถึึงแหล่่งประมงลููกเรืือ 2 คน
ดำ�ำ น้ำ��ำ นำำ�เหล็็กตะขอลงไปเกี่่�ยวที่่�คร่่าวล่่างซึ่่�งได้้
ทบเข้้าหากัันตลอดแนวคร่่าว พร้้อมกัับคอยปลด
เนื้้�ออวนที่่�เกี่่�ยวหิินออกให้้ลููกเรืือที่่�อยู่�่บนเรืือช่่วยกู้ �
เก็็บอวนขึ้�้นเพื่่�อจัับสััตว์์น้ำ�ำ� ปััจจุุบัันไม่่ใช้้ทำ�ำ การ
ประมงแล้้ว

แหล่ง่ ทำ�ำ ประมง

บริิเวณใกล้้เกาะหรืือกองหิินใต้้น้ำ��ำ ระดัับน้ำ��ำ
ไม่่เกิิน 20 เมตร

สััตว์์น้ำำ��หลัักที่่�จับั ได้้

ได้้แก่่ ปลาหางเหลืือง ปลาสาก ปลาสลิิดทะเล
ปลานกแก้้ว ปลากะพง ปลาโฉมงาม ปลาตะคอง
และปลาสีีกุุนขนาดใหญ่่

สถานะทางกฎหมาย

ถููกกฎหมาย : ไม่่ห้้ามทำำ�การประมงทั้้�งนี้้�ต้้อง
ปฏิิบััติิตามประกาศกรมประมง ที่่�ออกตามความ
ในมาตรา 70 แห่่งพระราชกำำ�หนดการประมง

v

ภาพโดย : อัศั นีีย์์ มั่่�นประสิิทธิ์์�

เครื่อ� งมืือประมงของไทย 269

อวนทัับตลิ่�่ง

Beach seine

ใช้้การล้้อมและลากผสมกััน ภาพโดย : อััศนีีย์์ มั่่�นประสิิทธิ์์�
เ ป็็ น ก า รล า ก ที่่� มีีร ะ ย ะ ท า ง ไ ม่่ ม า ก
หรืือไม่่เกิิน 5 เท่่าของความยาวอวน ลัักษณะของเครื่�่องมือื
ทำำ�การประมงโดยใช้้เรืือ จััดเป็็น
เครื่�องมืือประมงพื้้�นบ้้านที่่�นำ�ำ มาใช้้ ผืืนอวนคล้้ายสี่่�เหลี่่�ยมผืืนผ้้า กลางผืืนอวนลึึก
บางฤดูู เมื่่�อหมดฤดููแล้้วจะเปลี่่�ยนไป มากกว่่าปลายอวนทั้้�งสองข้้าง ถ้้าใช้้จัับปลากะตััก
ใช้้เครื่�องมืือชนิิดอื่่�น บางพื้้�นที่่�เรีียกว่่า และเคยผืืนอวนยาว 110-260 เมตร เนื้้�ออวนเป็็น
“อวนเข็็น” มีีทั้้�งใช้้จัับปลากะตััก ไนลอนไม่่มีีปมขนาดตา 6–8 มิิลลิิเมตร มีีเนื้้�ออวนมุ้�ง
หรืือเคย และปลากระบอก พบมาก ขนาดตา 2x2 มิิลลิิเมตร อยู่�่ ส่่วนบนของผืืนอวน
ที่่�จัังหวััดประจวบคีีรีีขัันธ์์ ชุุมพร ลึึกประมาณ 1 ใน 4 ส่่วนของความลึึกอวน ทำ�ำ เป็็น
นราธิิวาส และระยอง ถุุงอวนยาว 3-5 เมตร สายคร่่าวบนมีีทุ่่�นพยุุง
ยกปากอวน คร่่าวล่่างมีีตะกั่่�วถ่่วงน้ำ��ำ หนััก ความลึึก
อวนปลายปีีก 2-4 เมตร กลางอวนลึึก 4-9 เมตร
ปลายสุุดปีีกอวนทั้้�งสองข้้างมีีไม้้เนื้้�อแข็็งค้ำ�ำ�ยัันระหว่่าง
คร่่าวบนและล่่าง มีีเชืือกสายซุุงผููกที่่�ปลายไม้้
ทั้้�งสองด้้านต่่อเข้้ากัับสายลากสำำ�หรัับฉุุดดึึงอวน
ถ้้าใช้้จัับปลากระบอกผืืนอวนยาว 50-200 เมตร
เนื้้�ออวนเป็็นไนลอนแบบมีีปมขนาดตา 25 มิิลลิิเมตร

ที่่�มา : FAO, 2021

270 เครื่�องมืือประมงของไทย

ภาพโดย : อััศนีีย์์ มั่่�นประสิิทธิ์์�

การทำำ�ประมง ภาพโดย : อัศั นีีย์์ มั่่�นประสิิทธิ์์�

ส่่วนใหญ่่ทำ�ำ เวลากลางวัันโดยแล่่นเรืือค้้นหา แหล่ง่ ทำ�ำ ประมง
ฝููงปลา เมื่่�อพบจะปล่่อยอวนเป็็นรููปเกืือกม้้าเพื่่�อ
กางกั้้�นสััตว์์น้ำ��ำ ชาวประมงที่่�อยู่�่บนฝั่่�งจะนำำ�เชืือก ชายฝั่่�งทะเลพื้้�นทรายหรืือโคลน
สายลากลงไปผููกกับั หููอวน ช่่วยฉุดุ ลากอวนเข้้าหาฝั่ง�่ ปนทราย ระดับั น้ำ�ำ� 2-10 เมตร
จนกระทั่่�งปีีกทั้้�งสองข้้างเกยหาด จากนั้้�นดึึงปีีกอวน
เข้้าประกบกัันแล้้วช่่วยกัันดึึงกู้ �เนื้้�ออวนขึ้�้นกองไว้้ สัตั ว์น์ ้ำ�ำ� หลัักที่่จ� ัับได้้
บนหาดถึึงส่่วนถุุงอวน กางเปิิดถุุงอวนที่่�ยัังอยู่�่ในน้ำ��ำ
จับั สัตั ว์์น้ำ�ำ�โดยใช้ส้ วิิงตักั ใส่ภ่ าชนะ จากนั้้�นจัดั กองอวน ได้้แก่่ ปลากะตักั เคย ปลากระบอก
บนเรืือให้้พร้้อมทำำ�การประมงต่่อไป และปลาอื่่น� ๆ ที่่�เข้้าใกล้้ชายฝั่ง�่

ภาพโดย : อัศั นีีย์์ มั่่�นประสิิทธิ์์� สถานะทางกฎหมาย

ถููกกฎหมาย ไม่่ห้้ามทำำ�การประมง

v

เครื่�องมืือประมงของไทย 271

ผ้า้ บางเจีียดเคย

Acetes drag seine

บางพื้้�นที่่�เรีียก “ผ้้าบาง” หรืือ ลัักษณะของเครื่อ�่ งมือื
“ชิงิ ลากเคย” เป็น็ อวนกางกั้้น� ขนาดเล็ก็
ทำ�ำ ประมงโดยไม่่ใช้้เรืือใช้้แรงคน 2- ผืืนอวนเป็็นสี่่�เหลี่่�ยมผืืนผ้้า คร่่าวบนยาว 14-
3 คน จัับสััตว์์น้ำ�ำ�โดยไม่่ต้้องลากหรืือ 20 เมตร ลึึก 1.5-2 เมตร เนื้้�ออวนเป็็นไนลอน
เข็็นอวนขึ้้�นบนฝั่่�ง พบมากที่่�จัังหวััด ไม่่มีีปมสีีขาวขนาดตา 2x2 มิิลลิิเมตร คร่่าวบน
ระยอง จัันทบุุรีี ตราด และชุมุ พร มีีหรืือไม่่มีีทุ่่�นช่่วยให้้อวนลอย มีีไม้้ค้ำ��ำ ยัันช่่วยยึึด
ผืืนอวนให้้กาง คร่่าวล่่างมีีตะกั่่�วถ่่วงน้ำ�ำ�หนัักตีีนอวน
ปลายปีีกอวนทั้้�งสองข้้างมีีหรืือไม่่มีีไม้้ค้ำ��ำ ยััน ถ้้าไม่่มีี
ไม้้ค้ำ��ำ ที่่�ปลายมุุมอวนจะทำ�ำ เป็็นบ่่วงสอดเท้้าที่่�มุุมล่่าง
ใช้้มืือจับั ที่่ม� ุุมบนช่่วยกางอวน

272 เครื่�องมืือประมงของไทย

การทำ�ำ ประมง ภาพโดย : อััศนีีย์์ มั่่�นประสิิทธิ์์�

ทำ�ำ เวลากลางวััน โดยแบกเครื่�องมืือขนาด แหล่่งทำำ�ประมง
ไม่่ใหญ่่น้ำ�ำ�หนัักเบาเดิินหาฝููงเคย เมื่่�อพบจะกางอวน
โอบล้้อมฝููงเคยเป็็นรููปครึ่�งวงกลม ดัันปลายปีีกอวน บริิเวณชายฝั่่�งทะเล ระดัับน้ำ�ำ�
ทั้้�งสองข้้างให้้เคลื่่�อนที่่�ไปข้้างหน้้าผ่่านบริิเวณที่่�มีีเคย 0.5-1.2 เมตร
เมื่่�อเห็็นว่่ามีีเคยสะสมอยู่�่ กึ่ �งกลางผืืนอวนมากพอแล้้ว
จะยกหรืือช้้อนขอบคร่่าวล่่างของอวนที่่�มีีลัักษณะ สัตั ว์น์ ้ำ��ำ หลัักที่่�จับั ได้้
คล้้ายเปลขึ้�้นเหนืือผิิวน้ำ��ำ จากนั้้�นสาวไล่่เนื้้�ออวนจาก
ปลายปีีกทั้้�งสองข้้างให้้เคยมารวมอยู่�่บริิเวณกึ่่�งกลาง ได้้แก่่ เคย
อวน แล้้วเทเคยใส่่ในภาชนะ แล้้วแบกอวนเดิินหาเคย
ฝููงใหม่่ต่่อไป สถานะทางกฎหมาย

ถููกกฎหมาย ไม่่ห้้ามทำำ�การประมง

v

ภาพโดย : อััศนีีย์์ มั่่�นประสิิทธิ์์�

เครื่�องมือื ประมงของไทย 273

ประเภทอวนลาก (Trawls)

อวนลากแผ่น่ ตะเฆ่่

Otter board trawls

ทำำ�การประมงใช้้เรืือลำำ�เดีียว มีี 1. อวนลากปลา
แผ่่นตะเฆ่่ติิดตั้้�งอยู่�่หน้้าปีีกอวนช่่วย (Fish otter board trawl)
ถ่่างปากอวน แบ่่งตามชนิิดสััตว์์น้ำ��ำ ที่่�
จัับได้้เป็น็ 3 ชนิิดย่่อย ได้้แก่่ ลักั ษณะของเครื่�่องมือื

ปีีกอวนและปากอวนใช้้ตาขนาด 80-180
มิิลลิิเมตร ตััวอวนมีีตาเล็็กลงตั้้�งแต่่ 120, 100, 80,
60, 40, 30 และ 20 มิิลลิิเมตร ตามลำ�ำ ดัับ ส่่วน
ก้้นถุุงมีีขนาดตา 40 มิิลลิิเมตร เนื้้�ออวนเป็็น
โปลีีเอทธิิลีีน สายคร่่าวบนมีีทุ่่�นลอยช่่วยยก
ปากอวนให้้เปิิดสููง คราวล่่างมีีลููกกลิ้้�งไม้้ เหล็็ก
หรืือยางร้้อยติิดปากอวนกวาดไปกัับพื้้�นท้้องทะเล
ทำำ�ให้้สััตว์์น้ำ�ำ�เข้้าไปในถุุงอวน

274 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

การทำำ�ประมง และแผ่่นตะเฆ่่ห่่างกัันมากกว่่า ใช้้เรืือ
ขนาดต่ำ�ำ�กว่่า 14 เมตร
ปล่่อยอวนก้้นถุุงลงน้ำ��ำ ขณะเรืือเดิินหน้้าช้้า ๆ
ตามด้้วยส่่วนต่่าง ๆ ของอวน และตามด้้วยแผ่่นตะเฆ่่ แหล่ง่ ทำ�ำ ประมง
และสายลาก จากนั้้�นทยอยปล่่อยสายลาก 5-10 เท่่า
ของความลึึกน้ำ��ำ ลากด้้วยความเร็็ว 3-4 น๊๊อต นอกเขตทะเลชายฝั่่�ง ระดัับน้ำ�ำ�
เป็็นเวลา 3-6 ชั่�วโมง ในเวลากลางวััน หรืือ 8-9 5-30 เมตร
ชั่ว� โมง ในเวลากลางคืืน แล้้วกู้�อวนขึ้�้นเรืือ
สััตว์น์ ้ำ�ำ�หลักั ที่่จ� ับั ได้้
แหล่ง่ ทำำ�ประมง
ได้้แก่่ กุ้�งกุุลาดำำ� กุ้�งแชบ๊๊วย
นอกเขตทะเลชายฝั่�่ง ระดัับน้ำ�ำ� 5 เมตร ขึ้้�นไป กุ้�งหลัังไข่่ กุ้�งโอคััก ปลาลิ้้�นหมา
ปลาช้้างเหยีียบ หมึึกกระดอง และ
สััตว์์น้ำ��ำ หลัักที่่�จับั ได้้ กั้้�งตัักแตน

ได้้แก่่ กลุ่�มปลาหน้้าดิิน เช่่น ปลาปากคม สถานะทางกฎหมาย
ปลาลิ้้�นหมา ปลาทรายแดง ปลาตาหวาน ปลาแพะ
ปลาจวด หมึึก และกั้้�งตั๊๊�กแตน เป็น็ ต้้น ถููกกฎหมาย : มีีเงื่�อนไข
1. ต้้องมีีใบอนุุญาตทำ�ำ การประมง
สถานะทางกฎหมาย 2. ทำ�ำ การประมงนอกเขตทะเลชายฝั่�่ง

ถููกกฎหมาย : มีีเงื่�อนไข เครื่อ� งมือื ประมงของไทย 275
1. ต้้องมีีใบอนุุญาตทำ�ำ การประมง
2. ทำำ�การประมงนอกเขตทะเลชายฝั่ง�่

2. อวนลากกุ้�ง
(Shrimp otter board trawl)

หรืือเรีียกว่่า “อวนลากแคระ”

ลัักษณะของเครื่�่องมืือ

ตััวอวน ปีีกอวน และปากอวนใช้้ขนาดตา 35,
30 หรืือ 25 มิิลลิิเมตร ตามลำำ�ดัับ ส่่วนก้้นถุุง
มีีขนาดตา 40 มิิลลิิเมตร คร่่าวล่่างปากอวนไม่่มีีลููก
กลิ้้�งใช้้โซ่่ขนาด 3 มิิลลิิเมตร ผููกห้้อยตลอดความยาว
ทำำ�หน้้าที่่�กวาดพื้้�นให้้กุ้�งดีีดตัวั เข้้าในถุงุ อวน

การทำ�ำ ประมง

ทำำ�เวลากลางคืืนเพื่่�อจัับกุ้ �งขนาดเล็็กโดยเฉพาะ
กุ้�งแชบ๊๊วยหรืือกุ้�งโอคััก ลากอวนนาน 3-5 ชั่�วโมง
คล้้ายอวนลากแผ่่นตะเฆ่่แต่่จะมีีคัันถ่่างอยู่�่กลาง
ลำ�ำ เรืือ 1 คู่�่ ที่่�กางออกเพื่่อ� ใช้้ลากอวนทำ�ำ ให้้สายลาก

3. อวนลากเคย (เลิิกใช้)้
(Acetes otter board trawl)

ทำำ�ในฤดููกาลที่่�มีีเคย

ลักั ษณะของเครื่อ�่ งมือื

ใช้้อวนไนล่่อนชนิิดไม่่มีีปมขนาดตา 6-7 มิิลลิิเมตร
ก้้นถุุงใช้้อวนมุ้�งพลาสติิกขนาดตา 2x2 มิิลลิิเมตร
หุ้�มด้้วยอวนโปลีีเอทธิิลีีนขนาดตา 20 มิิลลิิเมตร

การทำ�ำ ประมง

ทำ�ำ ในเวลากลางวัันลากอวน 2-3 ชั่�วโมง/ครั้�ง
ใช้้เรืือขนาดต่ำ�ำ� กว่่า 14 เมตร

แหล่ง่ ทำำ�ประมง

นอกเขตทะเลชายฝั่�ง่ ระดัับน้ำ�ำ� 4-6 เมตร

สัตั ว์น์ ้ำ��ำ หลักั ที่่จ� ัับได้้

ได้้แก่่ เคย ลููกกุ้�ง ลููกปูู และลููกปลาที่่�อาศััย
บริิเวณชายฝั่ง�่

สถานะทางกฎหมาย

ผิิดกฎหมาย ห้้ามทำ�ำ การประมงเนื่่อ� งจาก
ขนาดตาอวนก้้นถุุงน้อ้ ยกว่่า 40 มิิลลิิเมตร

v

276 เครื่�องมืือประมงของไทย

อวนลากคานถ่า่ ง

Beam trawls

ใช้้คานถ่่างปากอวน แบ่่งตามชนิิดสััตว์์น้ำ��ำ ที่่� ติิดถุุงอวน 1-4 ถุุง ด้้านหน้้าปลายคาน
จัับได้้เป็น็ 2 ชนิิดย่่อย ได้้แก่่ ทั้้�งสองข้้างผููกกัับเชืือกสายซุุงเพื่่�อ
ต่อ่ กับั สายลาก ที่ป่� ลายคานทั้้ง� สองข้า้ ง
1. อวนลากกุ้ �ง มีีแท่่งคอนกรีีตรููปเรืือจำำ�นวน 2 ลููก
หนัักลููกละ 12-30 กิิโลกรัมั ส่่วนท้้าย
บางแห่่งเรีียกว่่า “อวนลากข้้าง” ของคอนกรีีตต่่อเข้้ากัับปลายปีีกอวน
หรืือ “อวนลากแขก” ข้้างหน้้าปลายปีีกอวนทั้้�งสองข้้างมีี
แท่่งไม้้หรืือโลหะ ช่่วยค้ำ�ำ�ยัันระหว่่าง
ลัักษณะของเครื่่�องมือื คร่่าวบนและคร่่าวล่่าง เพื่่�อให้้ปีีกอวน
ตั้้�งในแนวดิ่่�งขณะทำ�ำ ประมง
ใช้้อวนโปลีีเอทธิิลีีนความยาวปลายปีีกถึึงก้้นถุุง
3.5-8 เมตร ขนาดตาอวนทั้้�งปาก ไม่่น้้อยกว่่า
40 มิิลลิิเมตร บริิเวณคร่่าวบนไม่่ใช้้ทุ่�น ถ้้าใช้้ทุ่�น
เส้้นผ่่านศููนย์์กลาง 6 นิ้้�ว จำ�ำ นวน 1 ลููก ผููกกึ่่ง� กลาง
ปากอวน คร่า่ วล่า่ งใช้ต้ ะกั่่ว� ยาวประมาณ 9 เซนติเิ มตร
ทุบุ ให้ห้ นีีบติดิ กับั เชืือกคร่า่ วล่า่ ง คานที่ใ่� ช้ถ้ ่า่ งปากอวน
เป็น็ ท่อ่ โลหะหรืือเหล็ก็ ตันั ยาวด้า้ นละไม่เ่ กินิ 7.5 เมตร

เครื่�องมืือประมงของไทย 277

การทำำ�ประมง ลักั ษณะของเครื่อ�่ งมืือ มีี 2 แบบ ได้้แก่่

ลากอวน 0.5-1.5 ชั่�วโมง 1. แบบกล่่อง ใช้้อวนโปลีีเอทธิิลีีนขนาดตา 80,
90 มิิลลิิเมตร ตัดั เป็็นรููปสามเหลี่่�ยม 4 ชิ้�น ยาวชิ้�นละ
แหล่ง่ ทำำ�ประมง 10-24 เมตร กว้้างเท่่ากัับความยาวของกรอบ
เย็็บติิดกัันเป็็นถุุง คร่่าวบนใส่่ทุ่�นพลาสติิกขนาด
นอกเขตทะเลชายฝั่�่ง ระดัับน้ำ��ำ 6 นิ้้�ว ผููกห่่างกััน 2 เมตร ตลอดความยาว ส่่วนคร่่าว
6-15 เมตร ล่่างใช้้โซ่่ทาบตลอดความยาว กรอบสี่่�เหลี่่�ยม
ขนาด 3x3 ถึึง 10x10 เมตร ขึ้�้นอยู่�่ กัับขนาดเรืือ
สััตว์์น้ำ��ำ หลักั ที่่จ� ับั ได้้

ได้้แก่่ กุ้�งแชบ๊๊วย กุ้�งตะกาด
กุ้� ง ห ลัั ง ไ ข่่ กุ้� ง เ ห ลืื อ ง กุ้� ง โ อ คัั ก
ปลาลิ้้�นหมา ปลาหางควาย ปลาเห็็ด
โคน หมึึกกระดอง และกั้้�งตักั แตน

สถานะทางกฎหมาย

ถููกกฎหมาย ทำำ�การประมงนอก
เขตทะเลชายฝั่่�ง

12.2 อวนลากแมงกะพรุนุ

ทำำ�ในฤดููกาลที่่�มีีแมงกะพรุุน

278 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

ช่่วยถ่่างปากอวนเป็็นท่่อโลหะขนาด 1-2 นิ้้�ว ปััจจุุบััน การทำำ�ประมง
ใช้้ท่่อโลหะเฉพาะด้้านล่่างเพีียงท่่อนเดีียวประกอบ
เข้้ากับั ปากอวน ใช้้ทุ่�น 6-8 นิ้้�ว ผููกกับั คร่่าวบนห่่างกันั ทำำ�เวลากลางวััน โดยลากจนเต็็ม
2 เมตร เชืือกสายซุุงอยู่�่ ด้้านหน้้าจำ�ำ นวน 2 เส้้น ถุุงอวนแล้้วเข้้าฝั่�่ง ส่่วนใหญ่่ทำ�ำ วัันละ
เชืือกสายลากใช้้เส้้นเดีียวหรืือสองเส้้นผููกที่่�กึ่่�งกลาง 1 ครั้�ง
ของเชืือกสายซุงุ ความยาวสายลาก 50 - 100 เมตร
2. แบบถุุง ใช้้อวนโปลีีเอทธิิลีีนความยาวปลายปีีก แหล่ง่ ทำ�ำ ประมง
ถึึงก้้นถุงุ 3.5 - 8 เมตร ขนาดตาอวนทั้้�งปากไม่่น้้อยกว่่า
100 มิิลลิิเมตร คร่่าวบนใช้้ทุ่�น 6 - 8 นิ้้�ว ติิดเว้้นระยะ นอกเขตทะเลชายฝั่�่ง ระดัับน้ำ��ำ
ตลอดแนวจำำ�นวน 1 ลููกคร่่าวล่่างใช้้ตะกั่่�วยาวประมาณ 6-18 เมตร
9 เซนติิเมตร ทุุบให้้หนีีบติิดกัับเชืือกคร่่าวล่่าง คานที่่�ใช้้ถ่่าง
ปากอวนเป็น็ ท่อ่ โลหะ ติดิ ถุงุ อวน 1 ถุงุ ด้า้ นหน้า้ ปลาย สััตว์น์ ้ำ�ำ�หลักั ที่่จ� ับั ได้้
คานทั้้�งสองข้้างผููกกับั เชืือกสายซุุงเพื่่�อต่่อกัับสายลาก
ได้้แก่่ แมงกะพรุุน

สถานะทางกฎหมาย

ถููกกฎหมาย : มีีเงื่�อนไข
1. ต้้องมีีใบอนุุญาตทำ�ำ การประมง
2. ทำำ�การประมงนอกเขตทะเลชายฝั่�่ง

v

เครื่อ� งมืือประมงของไทย 279

อวนลากคู่ �

Pair trawls

ทำำ�การประมงโดยใช้้เรืือ 2 ลำ�ำ ช่่วย คร่่าวบนใส่่ทุ่�นทรงกลมขนาด 14-20 เซนติิเมตร
ลาก และถ่่างปากอวน จำำ�นวน 25-50 ลููก ขึ้�้นอยู่�่ กัับความยาวคร่่าวและ
ขนาดทุ่�น ปลายสุุดปีีกอวนทั้้�งสองข้้างต่่อเข้้ากัับ
ลักั ษณะของเครื่อ่� งมือื เชืือกปลายปีกี หรืือเรีียกว่่า “ปีีกฟรีี” ซึ่่�งไม่่มีีเนื้้�ออวน
ยาว 36-90 เมตร เส้้นบนอาจจะผููกทุ่�นหรืือไม่่มีีทุ่่�น
ความยาวคร่่าวบน 32-38 เมตร เส้้นล่่างประกอบเหมืือนคร่่าวล่่างของอวน มีีลููกกลิ้้�ง
คร่่าวล่่าง 36-48 เมตร ปลายปีีกอวน ไม้้และยางร้้อยผ่่านลวดสลิิง ปลายสุุดของปีีกฟรีี
ถึึงก้้นถุงุ 48-55 เมตร ขนาดตาปีีกอวน ทั้้�งสองข้้างต่่อเข้้ากัับเหล็็กสามเหลี่่�ยมเรีียกว่่า
200 หรืือ 180 มิิลลิิเมตร ตััวอวนมีี “จิ้้�งจก” บางรายใช้้ท่่อนเหล็็กแทน ส่่วนที่่�ต่่อ
ขนาดตาเล็็กลงตั้้�งแต่่ 160, 120, 80, เข้้ากัับจิ้้�งจกคืือ “สายกวาด” หรืือ “อ้้ายเหลืือม”
60, 40 30, 25 และ 20 มิิลลิิเมตร ยาว 50-60 เมตร จากนั้้�นต่่อเข้้ากัับสายลากเป็็น
ตามลำ�ำ ดัับ ส่่วนก้้นถุุงมีีขนาดตา 40 ลวดสลิิงยาว 300-600 เมตร
มิิลลิิเมตร เนื้้�ออวนเป็็นโปลีีเอทธิิลีีน

280 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

การทำ�ำ ประมง แหล่ง่ ทำำ�ประมง

ทำ�ำ ทั้้�งกลางวัันและกลางคืืน เริ่�มจากเรืือหููฉุุดอวน นอกเขตทะเลชายฝั่่ง�
จากเรืือปลาลงน้ำ�ำ�ทางท้้ายเรืือ แล้้วกลัับลำำ�ตั้้�งหััวเรืือ
ไปในทิิศทางเดีียวกัับเรืือปลา ปล่่อยสายลากจนได้้ สััตว์น์ ้ำ��ำ หลัักที่่�จัับได้้
ระยะที่่�เหมาะสม จากนั้้�นเร่่งเครื่�องยนต์์เพื่่�อทำ�ำ การ
ลากอวน เรืือทั้้�งสองลำ�ำ ห่่างกััน 100-300 เมตร ได้้แก่่ กลุ่�มสััตว์์น้ำ�ำ�หน้้าดิิน เช่่น
ถ้้าน้ำ��ำ ตื้้�นจะห่่างกัันน้้อยกว่่าน้ำ�ำ�ลึึก ความเร็็วเรืือ ปลาปากคม ปลาลิ้้�นหมา ปลาทราย
ขณะลาก 4-5 น๊๊อต การลากอวนแต่่ละครั้�ง 3-4 แดง ปลาตาหวาน ปลาแพะ ปลาจวด
ชั่�วโมง ลากอวนและกู้�อวน 3-4 ครั้�ง/วััน วิิธีีกู้้�อวนเรืือ และกลุ่�มปลาผิิวน้ำ��ำ เช่่น ปลาทูู ปลาลังั
ทั้้�งสองลำำ�หัันหััวเรืือกลัับในทิิศตรงข้้ามกัับแนว ปลาสีีกุุน ปลาอิินทรีี ปลาหลัังเขีียว
ที่่�ลาก แต่่ละลำำ�กว้้านสายลากเก็็บ จากนั้้�นเรืือหูู กลุ่�มปลาหมึึก เช่่น หมึึกกล้้วย และ
ปลดสายลากและสายกวาดออกจากตััวอวนส่่งให้้ หมึึกกระดอง เป็็นต้้น
เรืือปลาทำำ�หน้้าที่่�กู้�อวน พร้้อมทั้้�งคััดเลืือกและเก็็บ
รักั ษาสััตว์์น้ำ�ำ�ในเรืือ สถานะทางกฎหมาย

ถููกกฎหมาย : มีีเงื่�อนไข
1. ต้้องมีีใบอนุุญาตทำ�ำ การประมง
2. ทำำ�การประมงนอกเขตทะเลชายฝั่่�ง

v

เครื่อ� งมือื ประมงของไทย 281

ประเภทอวนช้อ้ น อวนยก (Lift nets)

อวนช้้อนปลากะตััก

Anchovy lift nets

บางแห่่งเรีียกว่่า “อวนยก” เป็็น การทำ�ำ ประมง
อวนผืืนเดีียวรููปสี่่เ� หลี่่�ยมคางหมูู
ทำ�ำ เวลากลางคืืนโดยใช้้แสงไฟล่่อปลา ขึึงอวน
ลักั ษณะของเครื่�่องมืือ กัับคัันไม้้ไผ่่ที่่�ยื่่�นออกไปจากตััวเรืือ เมื่่�อปลาเข้้ามา
รวมฝููงมากพอ ดัับไฟเหลืือเพีียงสปอร์์ตไลท์์
อวนด้้านบนยาวกว่่าด้้านล่่าง กลางลำำ� แล้้วหรี่่�ไฟเพื่่�อให้้สััตว์์น้ำ�ำ�ขึ้�้นมาอยู่�่ใกล้้
1-4 เมตร และยาวมากกว่่าความยาว ผิิวน้ำ�ำ� และเร่่งไฟให้้สว่่างทัันทีี เพื่่�อให้้ปลากะตััก
เรืือ 3-4 เมตร มีีทุ่่�นพยุุงอวนด้้านบน ที่่�อยู่�่ ระดัับลึึกขึ้�้นมาผิิวน้ำ��ำ แล้้วฉุุดเชืือกมุุมอวน
คร่่าวล่่างใส่่ตะกั่่�วถ่่วงน้ำ�ำ�หนััก ความ คร่่าวล่่างช้้อนปลาขึ้้�นทันั ทีี
ก ว้้ า ง ห รืื อ ค ว า ม ลึึ ก อ ว น ส่่ ว น ใ ห ญ่่
มากกว่่าความยาวเรืือ 1-2 เมตร แหล่ง่ ทำำ�ประมง
มีี เ ชืื อ ก ใ ช้้ ดึึ ง ข อ บ อ ว น ด้้ า น ข้้ า ง ทั้้� ง
สองข้้างให้้ตึึงเหนืือผิิวน้ำ�ำ�ขณะกู้ �อวน นอกเขตทะเลชายฝั่ง�่ ระดัับน้ำ�ำ� 20-40 เมตร
เนื้้�ออวนไนล่่อนชนิิดไม่่มีีปม ขนาด
ตาอวน 8.3 มิิลลิิเมตร หรืือ 9.3 สัตั ว์น์ ้ำำ��หลัักที่่จ� ับั ได้้
มิิลลิิเมตร
ได้้แก่่ ปลากะตักั

สถานะทางกฎหมาย

ถููกกฎหมาย : มีีเงื่อ� นไข
1. ต้้องมีีใบอนุุญาตทำำ�การประมง
2. ทำ�ำ การประมงนอกเขตทะเลชายฝั่ง�่

v

282 เครื่อ� งมืือประมงของไทย

อวนช้้อนปลาจะละเม็็ดดำ�ำ

Black pomfret lift nets

ใช้้เรืือ 2-3 ลำ�ำ ร่่วมกัับซั้้�งล่่อสัตั ว์์น้ำ��ำ ยาว 90-120 เมตร ผููกด้้วยตะกั่่ว� เพื่่�อ
ทำำ� ห น้้ า ที่่� ถ่่ ว ง
ลักั ษณะของเครื่่�องมืือ ให้้ปากอวนจม ติิดห่่วงโลหะเป็็นระยะ
พร้้ อ ม ทั้้� ง
อวนมีีลัักษณะคล้้ายบุ้�งกี๋๋� แต่่ถ้้ามองจากด้้านบน ร้้อยเชืือกยาว 200-300 เมตร ผ่่านห่่วง
ขณะทำำ�ประมงจะเห็็นแนวทุ่ �นเป็็นรููปสามเหลี่่�ยม สำ�ำ หรัับใช้้รููดปิิดปากอวนและฉุุดปาก
ปลายปิิดหรืือตััวยูู คร่่าวบนยาว 100-120 เมตร อวนขึ้�้นเรืือ ใช้้อวนไนล่่อนทั้้�งผืืน
ติิดทุ่�นเพื่่�อพยุงุ อวนเป็็นระยะ เชืือกคร่่าวหน้้าปากอวน บางรายใช้้อวนโปลีีเอทธิิลีีนบริิเวณ

เครื่อ� งมือื ประมงของไทย 283

ก้้นอวน ผืืนอวนมีีตาอวนขนาดต่่างกััน ด้้านหน้้า
บริิเวณปากอวนมีีตาใหญ่่ที่่�สุดุ (150 มิิลลิิเมตร) และ
ลดหลั่่�นลงมาจนถึึงก้้นอวน (25-50 มิิลลิิเมตร)

การทำ�ำ ประมง

ทำ�ำ เวลากลางวััน เมื่่�อรวมปลาจากซั้้�งได้้มากพอ
เรืือทั้้�ง 2 ลำ�ำ ทำ�ำ การถ่่างปากอวนและลากจููงซั้้�ง
พาปลาเข้้าวงอวน จากนั้้�นกว้้านสายมานเพื่่�อ
ปิดิ ปากอวน

แหล่่งทำ�ำ ประมง

ระดัับน้ำ�ำ� 15-60 เมตร

สัตั ว์น์ ้ำ�ำ�หลัักที่่จ� ับั ได้้

ได้้แก่่ ปลาจะละเม็็ดดำำ� ปลาข้้างเหลืือง และ
ปลาหลังั เขีียว

สถานะทางกฎหมาย

ถููกกฎหมาย : มีีเงื่�อนไข
1. กรณีีใช้้เรืือประมงที่่�มีีขนาดตามที่่�รััฐมนตรีี
ประกาศกำ�ำ หนดเป็็นประมงพาณิิชย์์ พ.ศ. 2559 ต้้องมีี

284 เครื่�องมืือประมงของไทย