Деркоски български села. Село Имрихор

×àñò Âòîðà. Èìðèõîð – ðîäíîòî ìÿñòî íà ïðåäöèòå íè

Êîäæà áàëêàí, òî å çàîáèêîëåíî îò âåêîâíè ãîðè. Âúçäóõúò å ÷èñò.
Óòðèíèòå ñà ïðåêðàñíè, à âå÷åðèòå ñà íàïîåíè ñ ïàòðèàðõàëíà òîï-
ëèíà îò ïîëçîòâîðíî èçæèâåíèÿ äåí.

Çàùî íàøèòå äåäè èçáèðàò ñåëî Ãåáåø? Ïðåäè äà âçåìàò òîâà
ðåøåíèå òå æèâåÿò â ãð. Âàðíà. Çà ñúæàëåíèå åäíà ÷àñò îò òÿõ íå
ìîãàò äà óïðàæíÿâàò ñòàðèòå ñè çàíàÿòè. Îò âðåìå íà âðåìå òå íà-
ìèðàò ðàáîòà, êîÿòî íå ìîæå äà èçõðàíè ìíîãîëþäíèòå ñåìåéñòâà.
Èçáèðàò ñåëî Ãåáåø, çàðàäè îáÿâåíèòå äåêàðè çåìè, êîèòî ùå ñå
ðàçäàäàò íà áåæàíöèòå. Íàé-ìàëêî çåìÿ ùå ñå äàâà â ñåëàòà, êîèòî
ñà íàé-áëèçêî äî ãðàä Âàðíà.

Îçåìëåíèòå èìðèõîðöè íàåìàò êâàðòèðà â ñåëîòî çà 13 ìúæå.
Ïðàâÿò áðèãàäà, êîÿòî çàïî÷âà äà ïî÷èñòâà çåìè îò ãîðñêèÿ ôîíä.
Âñÿêî ñåìåéñòâî ïîëó÷àâà íîòàðèàëåí àêò çà ïî 40 äåêàðà çåìÿ. Çàä-
ðóæíèÿò òðóä äàâà äîáðè ðåçóëòàòè. Ïî÷âàòà å ÷åðâåíà, íå ìíîãî
ïëîäîðîäíà. Ïî-ñïîêîéíè çà èäâàùèòå äíè, áåæàíöèòå ñå ñïëîòÿ-
âàò è îñíîâàâàò ñâîÿ “Òðàêèéñêà îðãàíèçàöèÿ â ñ. Ãåáåø”.55 Ïðî-
ó÷âàíèÿòà äîêàçâàò, ÷å ïî ñèëàòà íà íåïèñàíèòå ÷îâåøêè çàêîíè,
òðàêèéöè âèíàãè ñà ñè ïðîòÿãàëè ðúêà çà ïîìîù. Áëàãîäàðåíèå íà
äåéíîñòòà íà Òðàêèéñêàòà îðãàíèçàöèÿ â ãð. Âàðíà è âçàèìîïîìîù-
òà, ãîëÿìà ÷àñò îò ñåìåéñòâàòà óñïÿâàò äà îöåëåÿò.

Çàïîçíàâàéêè ñå ñ öÿëàòà ôàêòîëîãèÿ îêîëî èìðèõîðöè è äðó-
ãèòå òðàêèéñêè áåæàíöè, æèâååùè â ãð. Âàðíà è îêîëíîñòèòå ìó
ðàçáèðàìå, ÷å òÿõíàòà òðàãåäèÿ, îïèñàíà â ìíîãî èñòîðè÷åñêè èç-
òî÷íèöè, å íå÷îâåøêà. Îñòàâèëè çàä ñåáå ñè êèòíè äâîðîâå, ñëúí÷å-
âè êúùè, ïîäðåäåíî çåìåäåëèå è æèâîòíîâúäñòâî, òå òðúãâàò ïðè-
òèñíàëè äî ñúðöàòà ñè ñâîèòå íåâðúñòíè äåöà ñ åäèíñòâåíàòà íà-
äåæäà –äà îöåëåÿò â ìàéêàòà ðîäèíà.

Ãðóïàòà íà èìðèõîðöè íå ñå ïðèåìà â ñåëîòî ñ øèðîêî îòâîðå-
íè îáÿòèÿ. Ïðèäîøëèòå õîðà ñå îòëè÷àâàò îò ìåñòíîòî íàñåëåíèå.
Íîñÿò â ñåáå ñè ïî-âèñîêà áèòîâà êóëòóðà. È òîâà å îáÿñíèìî –
ñåëîòî, îò êîåòî èäâàò, ñå íàìèðà íà 30 êì îò âå÷íèÿ Öàðèãðàä.
Ìîìè÷åòàòà ñà êðàñèâè è óñìèõíàòè, íà õîðîòî ñå îòëè÷àâàò ñúñ
ñàìî÷óâñòâèå è ÿðêè êàäèôåíè ðîêëè. Íî íàé-âàæíîòî å, ÷å ñà òà-
ëàíòëèâè, ñ âðîäåí óñåò çà êðàñîòà, äîëàâÿùà ñå âúâ âñåêè ïðåäìåò
îò áèòà. Ìèíàâà âðåìå, ïðåç êîåòî ìåñòíèòå õîðà ðàçáèðàò, ÷å òðà-

55 Ó÷ðåäèòåëåí ïðîòîêîë íà òðàêèéñêàòà îðãàíèçàöèÿ â ñ. Ãåáåø, ïóáëèêóâàí â
êíèãàòà.

251

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

Ñíèìêà îò ïðàçíèöèòå
êèéñêèòå áåæàíöè ñà äîáðîíàìåðåíè õîðà è ìîãàò çàåäíî äà êðà÷àò
ïî æèòåéñêèÿ äðóì. Òàêà âçàèìíî ùå ñà ñè ïîëåçíè.

Êàê ñå ðàçâèâà òåõíèÿò æèâîò â ñ. Ãåáåø? Ïúðâèòå ãîäèíè ìè-
íàâàò â áîðáà ñ ãëàäà. Áàâíî ñå âðúùà ñàìî÷óâñòâèåòî èì. Âàæíî-
òî å, ÷å ñåìåéñòâàòà ñå ñúõðàíÿâàò. Îáðàáîòâàò çåìèòå ñè, à ïðåç
ïåòäåñåòòå ãîäèíè íà ÕÕ âåê ïîâå÷åòî ñå òðóäÿò â êîîïåðàòèâíîòî
ñòîïàíñòâî è â òúðãîâèÿòà. Çàïî÷âà áîðáà çà ïðèîáùàâàíå êúì æè-
âîòà â íîâîèçáðàíèòå ñåëèùà. Ñ èçêëþ÷åíèå íà ìàëúê áðîé ñåìåéñ-
òâà, îñòàíàëèòå ñå çàíèìàâàò ñúñ çåìåäåëèå.

Èçòî÷íîòðàêèéñêèòå áåæàíöè ÷åñòî çàïå÷àòâàò ñâîèòå ïðàç-
íèöè íà îáùè ôîòîãðàôèè. Åäíà òàêàâà îáùà ñíèìêà ïîêàçâà áå-
æàíöè îò íîâ êâàðòàë íà Âàðíà, â êîéòî êúùèòå ñà áåç íîìåðà, à
óëèöèòå – áåç èìåíà. Óæ å ïðàçíèê, à ïî ëèöàòà íà âñè÷êè å èçïèñà-
íà òèõà ÷îâåøêà òúãà. Íàâÿðíî î÷èòå èì âñå îùå âèæäàò ñòàðàòà
ëîçíèöà è áóíàðà ñúñ ñòóäåíàòà âîäà, îñòàíàëè â ðîäíîòî ñåëî...
Ðàçãëåæäàìå è äðóãè ñíèìêè îò òîçè ïåðèîä è îòêðèâàìå, ÷å îò òÿõ
íè ãëåäàò ìú÷åíèöè, äîñòîéíè çà íàøàòà äúëáîêà ïî÷èò è ïðåêëî-
íåíèå.

252

Ãåîðãè Ñ. Ðàêîâñêè
è ñ. Èìðèõîð, ×àòàëäæàíñêî

Õðèñòèíà ÑÒÎÅÂÀ, Àëåêñàíäúð ÕÀÑÎÂ

Ãåîðãè Ñàâà Ðàêîâñêè íå ñå íóæäà îò ïðåäñòàâÿíå. Òîé å
óâåí÷àí ñ îáùîíàöèîíàëíà ñëàâà ïîðàäè çàñëóãèòå ñè â
íàöèîíàëíî-îñâîáîäèòåëíàòà áîðáà íà íàðîäà íè. Òîé å
öÿëà åïîõà, âúïðåêè ÷å å æèâÿë ñàìî 46 ãîäèíè!

Ñåëî Èìðèõîð å ðîäíîòî ìÿñòî íà ðîäèòåëèòå íè. Íàìèðàëî

ñå å íà 4 ÷àñà ïúò îò Èñòàíáóë èëè èçìåðåíî â êèëîìåòðè êàçâàò, ÷å

ñà áèëè 15-16 êì. Ðàçïîëîæåíî áèëî ñðåä ãîðà, íåäàëåêî îò Áîñôî-

ðà.

Ìíîãî ôàêòè îò êðàòêàòà áè-

îãðàôèÿ íà Ðàêîâñêè íè êàðàò äà

òúðñèì âðúçêà ìåæäó ñåëîòî íà

íàøèòå ïðåäöè ñ ëè÷íîñòòà íà Ðà-

êîâñêè. Êàêâè ñà òåçè ôàêòè?

Êàêòî âå÷å ïèñàõìå, åäèí îò

ïúðâèòå ðîäîâå, êîèòî ñà ñå ïðå-

ñåëèëè â ñ. Èìðèõîð å òîçè íà

Ïàíòåëåé Ìèí÷îâè÷, ÷èÿòî äúùå-

ðÿ Ìàðèÿ, òóê ñå îìúæâà çà àáàä-

æèÿòà Òîìà îò Áàëàáàíîâèÿ ðîä.

Ìàðèÿ å ïðåñåëíè÷êà îò Âåëèêî

Òúðíîâî. Ðîäúò Ìèí÷îâè÷ ïðèñ-

òèãíàë â ñåëîòî ñëåä Âåë÷îâàòà

çàâåðà, êîãàòî ïðåç 1835 ã. áèë

íàïðàâåí îïèò çà îðãàíèçèðàíå íà

âúñòàíèå â Òúðíîâñêî. Åäèíèÿò îò

ãëàâíèòå èíèöèàòîðè è îðãàíèçà- Ãåîðãè Ñ. Ðàêîâñêè

òîðè áèë êàïèòàí Ãåîðãè Ìàìàð-

253

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

÷åâ, êîéòî ïðåç 1828-1829 ã. îðãàíèçèðàë îòðÿä è ñå ñðàæàâàë â
Ðóñêî-òóðñêàòà âîéíà. Ó÷àñòíèöèòå áèëè îò Êîòåë, ðîäíèÿò ãðàä
íà Ðàêîâñêè. Ãåîðãè Ìàìàð÷åâ å ñåñòðèí ñèí, ïëåìåííèê íà Ãåîðãè
Ñ. Ðàêîâñêè. Äðóãèÿò îðãàíèçàòîð å Âåë÷î Àòàíàñîâ – Äæàìäæèÿ-
òà. Ñëåä íåóñïåõà íà âúñòàíèåòî Ãåîðãè Ìàìàð÷åâ ñúâåòâàë ó÷àñò-
íèöèòå âúâ âúñòàíèåòî è ñåìåéñòâàòà èì äà ñå ïðåñåëÿò â îêîëíèòå
ñåëà íà Öàðèãðàä, çà äà ñà ïî-áëèçî äî âëàñòòà è çàêîíà è äà íå
ïîïàäàò ïîä óäàðèòå íà áàøèáîçóêà. Íàâÿðíî òîãàâà ñå å ïðåñåëèë
è Ñòîÿí, ðîäîíà÷àëíèêúò íà Õàñîâè, êîéòî å ðîäåí â ãð. Êîòåë îêî-
ëî 1822 ã. Òîâà îçíà÷àâà, ÷å òîé å âðúñòíèê íà Ðàêîâñêè è ìîæå áè
çàåäíî ñà õîäèëè íà ó÷èëèùå. Ñòîÿí ñå çàñåëèë â ñ. Èìðèõîð. Òàì å
ñúçäàë ñåìåéñòâî, íî çà æåíà ìó íå çíàåì íèùî. Èçâåñòíî íè å åäèí-
ñòâåíî ïîòîìñòâîòî íà ñèíà ìó Õðèñòî, ÷èéòî ïðÿêîð áèë Õàñþ,
êîåòî èäâà îò Õàñå è îçíà÷àâà ÷èñò ÷îâåê. Òîé å ðîäåí ïðåç 1852 ã.
è å æåíåí çà Ñóëòàíà Àïîñòîëîâà, ðîäåíà ïðåç 1856 ã. Êàòî çíàåì
ïî êîëêî ìíîãî äåöà ñà èìàëè ñåìåéñòâàòà, äîïóñêàìå, ÷å Ñòîÿí íå
å îñòàâèë äðóãî ïîòîìñòâî, çàùîòî å ïîñâåòèë æèâîòà ñè íà ñâÿòî
äåëî, íà áîðáàòà çà ñâîáîäà. Ïðåç 1854 ã., êîãàòî îáèêíîâåíî ñå å
ðàæäàëî ñëåäâàùîòî äåòå, íÿìà íèêàêâè ñâåäåíèÿ çà Ñòîÿí, íå ñå
ñúîáùàâà äà å ïî÷èíàë è ñå ïðåäïîëàãà, ÷å òîé ñå å âêëþ÷èë â ÷åòà-
òà îò 12 äóøè, êîÿòî ïîä ðúêîâîäñòâîòî íà Ðàêîâñêè äîñòèãà äî è
äåéñòâà â Èçòî÷íà Ñòàðà ïëàíèíà. Ìëàäèòå, îñîáåíî îò Êîòëåíñ-
êèÿ Áàëêàí, ñà ñòàâàëè õàéäóòè, à çà òÿõ Ðàêîâñêè ïèøå, ÷å äóìàòà
õàéäóòèí íå çíà÷è ðàçáîéíèê, íèòî ëîø ÷îâåê, à îçíà÷àâà “þíàê,
îíåïðàâäàí èëè îáåç÷åñòåí è ïîõèòåí îò òóðñêàòà ñâèðåïà âëàñò,
êîé îòèâà ñàìîâîëíî ïî ãîðèòå è ïëàíèíèòå è èñêà ñ âúîðúæåíà
ðúêà ñàìî îòìúùåíèå îò ãðàáèòåëèòå òóðöè èëè òóðñêè äóõî-
âå, äîäåòî ÿ óäîâëåòâîðè è ïîñëå îòáÿãâà â ñâîáîäíè çåìè èëè
áîðåùè ñà õðàáðî èçãóáâà ãëàâà ñ íàé-ãîëÿìî çàäîâîëñòâî çà ïî-
ëó÷åíîòî ñè îòìúùåíèå”.1

 îùå åäíà ôàìèëèÿ êúì èìåòî íà ðîäîíà÷àëíèêà å èçïèñàíî
õàéäóòèí. Òîâà å Áîé÷î Àïîñòîëîâ – õàéäóòèí, à ñúïðóãàòà íà Õðèñ-
òî Õàñîâ, Ñóëòàíà Àïîñòîëîâà å íàâÿðíî îò òåõíèÿ ðîä. Ïúðâîòî,
èçâåñòíî íàì ïîêîëåíèå íà Áîé÷î Àïîñòîëîâ ñå ñúñòîè îò Ôîòèíà

1 Áúëãàðñêèòå õàéäóòè – òÿõíîòî íà÷àëî è òÿõíàòà ïîñòîÿííà áîðáà ñ òóðöèòå, îò
ïàäåíèå Áúëãàðèÿ äî äíåøíèòå âðåìåíà îò Ã. Ñ. Ðàêîâñêàãî. Êíèæèöà ïúðâà. Áó-
êóðåù. Ó íàðîäíàòà êíèãîïå÷àòíèöà Ê. Í. Ðàäîëåñêó. 1867 ãîä. ñ. 9.

254

×àñò Âòîðà. Èìðèõîð – ðîäíîòî ìÿñòî íà ïðåäöèòå íè

Áîé÷åâà Àïîñòîëîâà (1876-1961) è Àïîñòîë Ñïàñîâ (1875-1945).
Çà äðóãè äåöà íà Áîé÷î íÿìàìå ñâåäåíèÿ, íî ïðåäïîëàãàìå, ÷å Áîé-
÷î è äðóãè íåãîâè áðàòÿ ñà ñå âêëþ÷èëè â ñúùàòà ÷åòà îò 12 êîòëåí-
öè, êîÿòî Ðàêîâñêè îðãàíèçèðà ïðåç 1854 ã. Òîãàâà ñå å ïðåñåëèë è
Ñòîÿí îò Êîòåë.2

Îñíîâàíèå çà òîâà ïðåäïîëîæåíèå íè äàâà ôàêòúò, ÷å Ðàêîâñ-
êè å áèë ó÷åíèê â Öàðèãðàä ïðåç 1837-1840 ã., êîãàòî â ñåëî Èìðè-
õîð âå÷å ñà ñå áèëè óñòàíîâèëè ïúðâèòå çàñåëíèöè îò ðîäà íà Ìà-
ðèÿ, êîÿòî òóê ñå îìúæâà çà Òîìà Áàëàáàíîâ.

Ïðåç 1837-1840 ã. Ðàêîâñêè å â Öàðèãðàä è ó÷è â ãðúöêîòî ó÷è-
ëèùå â Êóðó÷åøìå, à ïðåç 1848-1853 ã., ñëåä êàòî îêîëî 3 ãîäèíè å
ëåæàë â öàðèãðàäñêèòå çàòâîðè, ñå óñòàíîâÿâà êàòî òúðãîâåö è àä-
âîêàò â Öàðèãðàä. Äåéíî ñå âêëþ÷âà â öúðêîâíî-íàöèîíàëíèòå áîð-
áè.3

Ñëåä èçáóõâàíåòî íà Êðèìñêàòà âîéíà (1853-1856) Ðàêîâñêè
çàåäíî ñ ãðóïà áúëãàðè îáðàçóâà â Öàðèãðàä Òàéíî îáùåñòâî, êîå-
òî èìà çà çàäà÷à äà ñúáèðà ñâåäåíèÿ çà îñìàíñêèòå âîéñêè è äà ãè
ïðåäàâà íà ðóñêîòî âîåííî êîìàíäâàíå. Çà îñúùåñòâÿâàíåòî íà òà-
çè çàäà÷à Ðàêîâñêè è íåãîâèòå äðóãàðè ïîñòúïâàò êàòî ïðåâîäà÷è â
òóðñêàòà àðìèÿ. Òÿõíàòà äåéíîñò å ðàçêðèòà è òîé îòíîâî å àðåñòó-
âàí. Ïðè îòâåæäàíåòî ìó â Öàðèãðàä îáà÷å óñïÿâà äà èçáÿãà. Êàê
ìîãúë äà ñå èçáàâè îêîâàí âúâ âåðèãè, íå çíàåì òî÷íî, íî â ïúðâàòà
ðåäàêöèÿ íà ïîåìàòà “Ãîðñêè ïúòíèê” íà ñòð. 54 Ðàêîâñêè ïèøå:4

Áëèçó ñúñåäíî ñåëî õðèñòèàíñêî
Èìàõ åäíîãî ñàë ïðèÿòåëÿ,
... Ñòàäà ñè çàåäíî ïàñÿõìå
Ñâèðåõìå äâàìà ñ ìåäíè êàâàëè...

È íà ñòð. 55:
Âåðíèé ìîé äðóã óæàëåí...
Õëÿáà ïîäàòè ìè öåëà ïèòà...

2 Ñëîâåñåí ðàçêàç è ðîäîñëîâíà ñõåìà íà Àïîñòîëîâè, ïîìåñòåíè â íàñòîÿùàòà
êíèãà, à â ðîäîñëîâíàòà ñõåìà íà Òîìîâè – çà ðîäà Ìèí÷îâè÷, íàðè÷àí îò ïîòîì-
öèòå Ìèí÷îîëàð.
3 Áúëãàðñêà âúçðîæäåíñêà èíòåëèãåíöèÿ, ó÷èòåëè, ñâåùåíèöè, ìîíàñè, âèñøè äó-
õîâíèöè, õóäîæíèöè, ëåêàðè, àïòåêàðè, ïèñàòåëè, èçäàòåëè, êíèæàðè, òúðãîâöè, âî-
åííè... Åíöèêëîïåäèÿ, 1988, ÄÈ “Ä-ð Ïåòúð Áåðîí”, Ñîôèÿ, ñòð. 569.
4 Ðàêîâñêè, Ã. Ñ., Ãîðñêè ïúòíèê, ñòð. 54.

255

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

 õëÿáà ïèëà áåøå îñòðà ñêðèòà...
Áÿãàíèÿ çíàê çà ìåíå òî áåøå.
Ñ ïèëÿ îáêîâè ìîÿ óïèëèõ!5

Ïî ñïîìåíè îò äðóãàðè íà Ðàêîâñêè ñå òâúðäè, ÷å òîé óïîèë â
åäíî ñåëî ñòðàæàòà è èçïèëèë âåðèãèòå ñè, ñëåä êîåòî çàáÿãíàë â
ãîðàòà. Íå ìîæåì äà òâúðäèì, ÷å òîâà ñåëî å áèëî íàøåòî, íî å
ñèãóðíî, ÷å òåçè, êîèòî ñà ìó ïîìîãíàëè ñà êîòëåíöè, ïðåñåëåíè â
ñåëàòà îêîëî Áîñôîðà êàòî íàøåòî ñåëî Èìðèõîð è ñ. Äåëëèþíóç,
êúäåòî èçñåëíèöèòå îò Êîòåë ñà íàé-ìíîãî.6 Ôàêò å, ÷å Ðàêîâñêè
îðãàíèçèðà ÷åòàòà îò 12 äóøè â “áåëãðàäñêàòà ãîðà, íåäàëå÷ îò
Áîñôîðà”, à íà ñåâåð îò ãîðàòà ñå íàìèðàò äâåòå ñïîìåíàòè ñåëà
Èìðèõîð è ñ. Äåëëèþíóç, ÷å 6 îò 11-òå äåöà íà ñåìåéñòâî Òîìîâè
ñà óáèòè îò òóðöèòå: ßíàêó å ïðåáèò è ïî÷èíàë â ðîäíîòî ñè ñåëî
Èìðèõîð, ñëåä êàòî 7 ìåñåöà å ëåæàë â çàòâîðà íà îêîëèéñêèÿ öåí-
òúð Àðíàéóòêüîé; äðóãèÿò áðàò Ìàíîë å óáèò îò òóðöèòå è çàðîâåí
â ñîáñòâåíàòà ñè êðú÷ìà â Èìðèõîð. Çà îñòàíàëèòå ïî÷èíàëè äåöà
íÿìàìå ñâåäåíèÿ, íî íå å èçêëþ÷åíî è òå äà ñà ïîåëè ïúòÿ íà áîðáà-
òà çà ñâîáîäàòà íà Òðàêèÿ, çà ñâîáîäàòà íà Áúëãàðèÿ.7

 ïîåìàòà “Ãîðñêè ïúòíèê” þíàöèòå íà ñôîðìèðàíàòà îò Ðà-
êîâñêè ÷åòà ïðèâåòñòâóâàò âîéâîäàòà, ïîëàãàò êëåòâà çà âÿðíîñò è
òðúãâàò íà 18 þíè 1854 ã. îò Áîñôîðà, äåéñòâàò â Èçòî÷íà Ñòàðà
ïëàíèíà è ñòèãàò äî Êîòåë, íî íå âëèçàò â íèòî åäíà áèòêà. Ïðåç
åñåíòà íà 1854 ã., ðóñêàòà àðìèÿ ñå èçòåãëÿ îòâúä Äóíàâà è Ðàêîâñ-
êè ðàçïóñêà ÷åòàòà ñè, à òîé ñå êðèå â ïëàíèíàòà áëèçî äî Êîòåë.
Ïî òîâà âðåìå íàïèñâà è ïúðâàòà ðåäàêöèÿ íà ïîåìàòà ñè “Ãîðñêè
ïúòíèê”.

Âúçìîæíî å ñëó÷êàòà äà å ñòàíàëà â ñ. Èìðèõîð èëè äðóãî áëèç-
êî ñåëî, 12-òå ÷åòíèêà äà ñà ìåñòíè õàðàìèè – (õàéäóòè), çàùîòî
÷åòàòà ñå ñðåùà íà “Áúðäî â áåëãðàäñêàòà ãîðà, ñåâåðíà ïîñîêà
íåäàëå÷ îò Áîñôîðà,... áëèçî äî Áÿë ãðàä ñåëî (ïðè Öàðèãðàä)”,8

5 Ðàêîâñêè, Ã. Ñ., Ãîðñêè ïúòíèê, ñòð. 55. Ïîåìàòà å íàïèêàíà â Íîâè Ñàä ïðåç 1857
ã. è ñ îñúâðåìåíåí ïðàâîïèñ ïðåïèñâàìå ñòèõ÷åòà îò Èíòåðíåò: Ãîðñêè ïúòíèê.
Ðàêîâñêè. Êíèãèòå íåò. È äðóãè îáÿñíåíèÿ ñà âçåòè îòòàì.
6 Ðàé÷åâñêè, Ñò., Èçòî÷íà Òðàêèÿ, ñòð. 121.
7 Ñëîâåñåí ðàçêàç è ðîäîñëîâíà ñõåìà íà Òîìîâè, ïîìåñòåíè â íàñòîÿùàòà êíèãà.
8 ÁÀÍ Àðõèâ íà Ã. Ñ. Ðàêîâñêè, òîì I, ñòð. 475-488. Äíåâíèê çà äâèæåíèåòî íà
÷åòàòà íà Ã. Ñ. Ðàêîâñêè îò 18 þíè äî 8 àâãóñò 1854 ã.

256

×àñò Âòîðà. Èìðèõîð – ðîäíîòî ìÿñòî íà ïðåäöèòå íè

òàì, êúäåòî ñà ñå çàñåëèëè ïðåäöèòå íè.9  ïúðâîíà÷àëíàòà ðåäàê-
öèÿ èìåòî íà ãåðîÿ å Ñòîÿí (êàòî òîâà íà îñíîâîïîëîæíèêà íà ðîäà
Õàñîâè), íî âïîñëåäñòâèå å çàìåíåíî ñ Ðàäàí. Çà ñïîìåíàòàòà áåë-
ãðàäñêà ãîðà Ðàêîâñêè ñúîáùàâà, ÷å ñå íàìèðà íåäàëå÷ îò Áîñôîðà
(ó íåãî å èçïèñàíî Âîñôîðà).10

 ïîåìàòà “Ãîðñêè ïúòíèê” Ðàêîâñêè ïèøå, ÷å õàéäóòèíúò èç-
áÿãâà îò òóðöèòå ñ ïîìîùòà íà ïðèÿòåë îò äåòñòâîòî, ñ êîãîòî ñà
ïàñåëè ñòàäàòà ñè, à çà äâàíàäåñåòòå äóøè, ÷å ãè èçâàäèë îò òúìíà-
òà ñòðàíà “íà õàéäóòëóêà è ñòàíàëè ïîáîðíèöè”...11

Ñúäúðæàíèåòî íà ñòàòèÿòà “Äíåøíèòå áúëãàðè: íàðîäåí õà-
ðàêòåð è äîìàøåí áèò”, íàïèñàíà îò Ã. Ñ. Ðàêîâñêè è ïóáëèêóâà-
íà â ïîðåäèöàòà “Íàé-õóáàâè ñòðàíèöè îò áúëãàðñêàòà ëèòåðà-
òóðà”12 å òîëêîâà áëèçêî äî ñïîäåëåíèòå ñïîìåíè îò íàøèòå ïðåä-
öè, ÷å íè íàâåæäà íà ìèñúëòà: Ðàêîâñêè, îñâåí ÷å å äîáúð ïîçíàâà÷
íà áúëãàðñêèÿ áèò, âúîáùå å áèë çàïîçíàò è ñ õàðàêòåðà è áèòà íà
áúëãàðèòå, íàñåëÿâàùè ñåëîòî íà íàøèòå ïðåäöè.

Êàòî çíàåì êîëêî óáåäèòåëíî å ñëîâîòî íà Ðàêîâñêè, êàêúâ ãå-
íèé å òîé, êîëêî ñå å öåíÿëî ðîäñòâîòî â òåçè ìèíàëè âðåìåíà, ñìå
èçïúëíåíè ñ îñîáåíî ÷óâñòâî íà ãîðäîñò, ÷å ñåëîòî íè å ñâúðçàíî ñ
íåãîâîòî äåëî è òîâà íè çàäúëæàâà äà áúäåì äîñòîéíè ãðàæäàíè íà
Îòå÷åñòâîòî.

9 Äâåòå ñåëà ñå íàìèðàò íà åäíà è ñúùà ãåîãðàôñêà øèðèíà è äúëæèíà, îçíà÷åíè â
41 è â 28 ãðàäóñà.
10 Ãîðñêè ïúòíèê. Ñïîìåíè. Àâòîáèîãðàôèÿ. Ñòàòèè. Èçáîð, áåëåæêè è óâîä îò Ã.
Êîíñòàíòèíîâ, Ñîôèÿ, Êíèãîèçäàòåëñòâî”Êàçàíëúøêà äîëèíà” 1939, ñ. 95-109.
11 Ìàòåðèàëè çà Ãîðñêè ïúòíèê, îòïå÷àòàíè â Àðõèâà íà Ã.Ñ.Ðàêîâñêè, ò. I, ñòð. 553.
12 Ãîðñêè ïúòíèê. Ñïîìåíè. Àâòîáèîãðàôèÿ. Ñòàòèè. Èçáîð, áåëåæêè è óâîä îò Ã.
Êîíñòàíòèíîâ, Ñîôèÿ, Êíèãîèçäàòåëñòâî”Êàçàíëúøêà äîëèíà” 1939, ñ. 95-109.

257

Çàïèñâàéòå, çàïèñâàéòå!

Õðèñòèíà ÑÒÎÅÂÀ

“Ùå äîéäå äåí, êîãàòî áúäíèòå
ñ íîêòè ùå ðîâÿò â çåìÿòà,
çà äà òúðñÿò òèÿ ôàêòîâå.”

Eêçàðõ Éîñèô I

Çà íàñ äîéäå òîâà âðåìå, êîãàòî íèå, “áúäíèòå” ñìå ãîòî-
âè “ñ íîêòè äà ðîâèì â çåìÿòà”, çà äà òúðñèì ôàêòèòå,
êîèòî ñà íè íóæíè, çà äà ñè îòãîâîðèì íà âúïðîñà: “Êú-
äå å íàøèÿò êîðåí, êúäå è êîãà ñà æèâåëè ïðåäöèòå íè, îòêúäå
è êîãà ñà äîøëè, êàê å ïðîòåêúë æèâîòúò èì, êàêâà å ïî-íàòà-
òúøíàòà èì ñúäáà?”. Æàëêî å, ÷å òàêèâà âàæíè âúïðîñè ñè çàäà-
âàìå è òúðñèì îòãîâîðà èì â êúñíàòà åñåí, ïî÷òè â êðàÿ íà æèâîòà
ñè, êîãàòî îöåëåëèòå è ïîìíåùèòå ñà îñòàíàëè âå÷å ìàëêî. Ïðåêëà-
íÿìå ñå ïðåä àâòîðèòå, êîèòî ñà íè îñòàâèëè ñâåäåíèÿ, ïîçâîëÿâà-
ùè äà ñè îòãîâîðèì íà ãîðåùèòå âúïðîñè.  íàøèÿ ñëó÷àé òå ñà:
èñòîðèêúò íà ñòðàíäæàíñêèòå ñåëà Ãåîðãè ï. Àÿíîâ; Õðèñòî Ä. Áðú-
çèöîâ, çàïèñàë ñïîìåíèòå íà áàùà ñè Äèìèòúð è ñâîèòå ñïîìåíè çà
æèâîòà â Öàðèãðàä; òîâà å Äèìèòúð Âîéíèêîâ îò ñ. Ðóì Áåãëè è
ñèíúò ìó Åìèë Âîéíèêîâ, èçïúëíèë áàùèíàòà çàðúêà äà èçäàäå ñïî-
ìåíèòå ìó; Äî÷î Ëåêîâ, îïèñàë âúçðîæäåíñêèòå ïðîöåñè â Þæíà
Òðàêèÿ è Ìàêåäîíèÿ; òîâà ñà íàøèòå èíôîðìàòîðè, íà êîèòî èçêàç-
âàìå ñúðäå÷íà áëàãîäàðíîñò. Òîâà ñìå è íèå, êîèòî ðåøèõìå “äà
ðîâèì â çåìÿòà”, âúïðåêè ìíîãîáðîéíèòå òðóäíîñòè è íåðàçáèðà-
íèÿ îò íÿêîè “ñâåäóùè õîðà”, çà äà íàìåðèì îòãîâîðè íà ÷åñòî
çàäàâàíèòå âúïðîñè. Ìîëèì âè, íå îòìèíàâàéòå òðóäà íè ñ íåâíè-
ìàíèå. Âñåêè îò íàñ òðÿáâà äà çíàå “çàùî å íà òîç ñâÿò äîøúë” è
êàêâî òðÿáâà äà ñòîðè â òîçè ñâÿò. Äíåñ ñìå òóêà, óòðå íè íÿìà, íî

258

×àñò Âòîðà. Èìðèõîð – ðîäíîòî ìÿñòî íà ïðåäöèòå íè

íàïèñàíîòî ùå îñòàíå è ùå áúäå

ïîëåçíî íà “áúäíèòå”.

Îòãîâîð íà ìíîãî âúïðîñè íå

ìîæàõìå äà íàìåðèì: ñòèãíàë ëè

å Ðèáíèÿò áóêâàð íà Ïåòúð Áåðîí

îò Öàðèãðàä äî íàøåòî ñåëî, äâå-

òå ãðàìàòèêè íà áðàò ìó Âàñèë Áå-

ðîí äàëè ñà ïîìàãàëè íà íàøèòå

ïðåäöè, èçó÷àâàùè ôðåíñêè èëè

íåìñêè åçèê? À êðàòêàòà è ìåòî-

äè÷åñêà áúëãàðñêà ãðàìàòèêà îò Ä.

Â. Ìàðêîâè÷, âåñòíèêúò íà Ðàêîâ-

ñêè “Äóíàâñêè ëåáåä” èëè íà Äîá-

ðè Âîéíèêîâ “Ãëàñ âðúõ áúëãàðñ-

êîòî ïðîñâåùåíèå”? Êàê ñà ïðå-

êàðàëè ãîäèíèòå 1858-1859, êîè-

òî áèëè òîëêîâà ëþòè, ÷å öèãàí- Ãåîðãè Ñòîé÷åâ Ïîïàÿíîâ
÷åòàòà â Öàðèãðàä ñå ìîëåëè çà

êþìþð, à íå çà õëÿá?

Íå çíàåì äàëè ñà õîäèëè â äæàìèÿòà íà ñâåòèÿ Åþá, çà äà ñå

ìîëÿò, íî ñèãóðíî ñà ïîñåùàâàëè âúíøíèÿ äâîð, êúäåòî áèë ïàçà-

ðúò. Êóïóâàëè ëè ñà ñâåùåíèòå êíèãè, ÷óäîäåéíèòå ìóñêè, àìóëåòè

è âÿðâàëè ëè ñà, ÷å òå ïðåäïàçâàò îò áîëåñòè è ðàçíè äðóãè áåëè?

Èñêà íè ñå äà âÿðâàìå, ÷å ñà ïðåäïî÷èòàëè ÷åðêâàòà “Ñâ. Ñîôèÿ”

èëè äðåâíàòà “Ñâ. Òåîäîñèé”, âúïðåêè ÷å áèëè ïðåîáðàçåíè â äæà-

ìèè. Äàëè âúâ ôðåíñêîòî ó÷èëèùå êðàé Áîñôîðà, êúäåòî ñà ñå ó÷è-

ëè 89 áúëãàð÷åòà, íÿêîè ñà áèëè îò íàøåòî ñåëî? Çíàåì, ÷å â Öà-

ðèãðàä å èìàëî îùå íÿêîëêî ó÷èëèùà, íî â êîå îò òÿõ ñà ó÷èëè

íàøèòå ðîäñòâåíèöè, íå íè å èçâåñòíî. À áåøå íè êàçàíî, ÷å Äèìè-

òúð Ñòàìàòîâ, ßíêî Ñëàâîâ è Ñëàâ÷î îò ðîäà íà Ìàâðîäèåâè, ñà ñå

èçó÷èëè. Èìàìå ëè÷íè ñïîìåíè îò Äèìèòúð, êîéòî ãîâîðèìî âëà-

äååøå íÿêîëêî åçèêà. Åäèíèÿò îò òÿõ áåøå ôðåíñêèÿò åçèê, çàäúë-

æèòåëåí âúâ âñè÷êè öàðèãðàäñêè ó÷èëèùà. Ïÿëè ëè ñà íàøèòå ïðåä-

öè ïåñíèòå íà Äîáðè ×èíòóëîâ? Ëåâñêè e õîäèë â Öàðèãðàä, íî

äàëè íàøèòå ñà çíàåëè çà íåãî? Ïîçíàâàëè ëè ñà Ñòåôàí Èëè÷?

×åòÿëè ëè ñà â-ê “Ãàéäà” íà Ñëàâåéêîâ? Ïîñåùàâàëè ëè ñà äþêÿíà

íà Êîíñòàíòèí Ãðóåâ? ×óâàëè ëè ñà çà Ñòåôàí Êàðàäæà è çà Õàäæè

Äèìèòúð? Çíàåì, ÷å ïðè ïîñðåùàíåòî íà çàòî÷åíèòå âëàäèöè: Èëà-

259

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

ðèîí Ìàêàðèîïîëñêè, Íåîôèò Õèëåíäàðñêè (Åâêñåíòèé Âåëåøêè ñå
áèë ïîìèíàë), ñà ñå ñúáðàëè íÿêîëêî õèëÿäè áúëãàðè, íî íå çíàåì
äàëè è íàøèòå ïðåäöè ñà áèëè ñðåä òÿõ. Èçâåñòíî íè å, ÷å â ñåëî å
èìàëî êàôåíå, ÷å ïî-âúçðàñòíèòå õîðà ñà ñå ñúáèðàëè è çàìðúêâàëè
òàì, íî íèêîé íå íè å êàçàë, ïúê è íèå íå ñìå ñå ñåòèëè äà ïîïèòàìå
çà êàêâî ñà ðàçãîâàðÿëè: äàëè ãè å âúëíóâàëà ñìÿíàòà íà åäèí ñóë-
òàí ñ äðóã, íàïðèìåð ñ Àáäóë Àçèñ, êîéòî ïðèëè÷àë íà áðàò ñè Àá-
äóë Ìåäæèò. Âúëíóâàë ëè ãè å èçáîðúò íà Eêçàðõ Àíòèì I è íà ïîñ-
ëåäâàëèÿ ãî Eêçàðõ Éîñèô I? Êàê ñà ïîñðåùíàëè ïðèåìàíåòî íà
êîíñòèòóöèÿòà íà 11 äåêåìâðè 1876 ã. è ðàçòóðâàíåòî íà êîíôåðåí-
öèÿòà íà òîçè äåí? À îáÿâÿâàíåòî íà öúðêîâíàòà íåçàâèñèìîñò îò
ãðúöêàòà Ïàòðèàðøèÿ, êîÿòî èðîíè÷íî íàðè÷àëè “ïàòðèêàòà”?
“Íåéêèìå ãî ïàòðèêàòà” – âèêàëè áúëãàðèòå â Öàðèãðàä â äåíÿ
íà Áúëãàðñêèÿ Âåëèêäåí. Çíàåì, ÷å íà 29 àïðèë 1860 ã. âúâ Ôåíåð
íàõëóë ìíîãîáðîåí àñêåð. Åäíîâðåìåííî ñå ñòðóïàëè õèëÿäè àáàä-
æèè, ìëåêàðè, ãðàäèíàðè, çàíàÿò÷èè è òúðãîâöè. Ó÷àñòâàëè ëè ñà
íàøèòå â òåçè ñúáèòèÿ? Äàëè è òå ñà âèêàëè çà áúëãàðñêèòå âëàäè-
öè: “Íÿìà äà ãè ïóùèì îò òóê äî òàìå! Ñ òÿõ ùå ñåäèì, ñ òÿõ
ùå îòèäåì, ñ òÿõ ùå óìðåì!” Èëàðèîí òîãàâà êàçâà: “×åëîâåê
ìîæå êîãà Áîã ïîìîæå”... è ïðîïîâÿäâàë òúðïåíèå, íàäåæäà.

Çíàåì, ÷å íàøè ïðåäöè ñà ïðîäàâàëè ìëÿêî â Öàðèãðàä, íî
äàëè ñà ãî íîñèëè è â ãîëÿìàòà ìëåêàðíèöà, êîÿòî äúðæàë áúëãà-
ðèí îò Äåáúðñêî è êîÿòî ñå íàìèðàëà íà úãúëà íà ãëàâíàòà óëèöà
“Ïåðà”? Óñåòèëè ëè ñà, ÷å ïîëó÷àâàò íÿêàêâè ïðèâèëåãèè îò áåðà-
òèòå, çà êîèòî ñà ñå áîðèëè íàøè âèäíè áúëãàðè?

Ðàçêàçâàõà íè, ÷å æåíèòå îò ñåëîòî íè ñà ñå ðàçáóíòóâàëè, êî-
ãàòî èì âçåëè ãîðàòà – õðàíèëíèöà, ÷å ëåæåëè â çàòâîðà, íî â êîé
òî÷íî çàòâîð íèêîé íå å çàïèñàë è íå íè å ðàçêàçàë. À òå ñà íÿêîëêî:
â òóðñêèÿ çàòâîð – Öàðèãðàäñêîòî Òåðõàíå – áèâø Àðñåíàë, ëåæå-
ëè ïîëèòè÷åñêè çàòâîðíèöè – ïîâå÷åòî áúëãàðè. Áèëè 15 ïåäè ïîä
çåìÿòà, áåç ïðîçîðöè, áåç âúçäóõ – ìóõúë è ïàê ãè ñúâåòâàëè “ïàçå-
òå ñå îò çàòî÷åíèå” – òàì áèëî îùå ïî-ëîøî. Äðóã çàòâîð áèë
Ìåòòåðõàíå...

Êîãàòî â êíèãàòà íà Äèìèòúð Âîéíèêîâ “Áúëãàðèòå â íàé-
èçòî÷íàòà ÷àñò íà Áàëêàíñêèÿ ïîëóîñòðîâ – Èçòî÷íà Òðàêèÿ”
(ÈÊ “Êîðàëîâ è ñèå” Ñ. 2002, ñòð. 138-145) ïðî÷åòîõìå, ÷å áèëà
ðàçïðàòåíà ïîêàíà äî “âñè÷êè áúëãàðè, íî ñàìî áúëãàðè, êîèòî íà
11 ìàé, Äåíÿò íà ñëàâÿíñêèòå ïúðâîó÷èòåëè Êèðèë è Ìåòîäèé,

260

×àñò Âòîðà. Èìðèõîð – ðîäíîòî ìÿñòî íà ïðåäöèòå íè

äà çàïîâÿäàò íà ãîñòè... äà áúäàò ãîòîâè ñàìî çà âåñåëèå... Ñåë-
ñêèòå ñòîïàíè – çåìåäåëöè, îâ÷àðè, ãîâåäàðè è ïð. äà ñè ïîäãîò-
âÿò òàêà ðàáîòèòå, ÷å òèÿ 3-4 äíè äà áúäàò ñâîáîäíè”, ìíîãî
íè ñå èñêàøå òàêàâà ïîêàíà äà ñà ïîëó÷èëè è íàøèòå ïðåäöè. Òÿ ñå
èçïðàùàëà îò êîìàíäâàíåòî íà ðóñêèòå âîéñêè, êîèòî ñàìî ïðåäè
äâà è ïîëîâèíà ìåñåöà çàðàäâàëè ñúíàðîäíèöèòå íè ñ ïîäïèñâàíå-
òî íà Ñàíñòåôàíñêèÿ ìèðåí äîãîâîð, ñúãëàñíî êîéòî ïîëó÷àâàëè
æàäóâàíàòà ñâîáîäà. Ïèòàõìå ñå äàëè íà 10 ìàé íàøèòå ñà èçæèâå-
ëè ðàäîñòòà, êîãàòî “îò âñè÷êè ñåëà è ãðàäîâå áèëè ïðèñòèãíàëè
ñ êîëè, êîíå è ïåø ìúæå, æåíè” è êîãàòî “ñóòðèíòà íà 11 ìàé
òúðæåñòâåíî çàáèëè ñïåöèàëíî èíñòàëèðàíè êàìáàíè, çàñâèðè-
ëà ìóçèêà, ÷óëè ñå îðúäåéíè ãúðìåæè”. Òîãàâà “Â åäèí ìîìåíò,
ìàëêî ñëåä èçãðåâà íà ñëúíöåòî îêîëî àíàëîÿ è òðèáóíàòà ñå
èçïúëíèëî ñ âîåííè ñ áëåñòÿùè óíèôîðìè, ïîòúíàëè â çëàòî”,...
“ïðèñòèãíàë è âëàäèêàòà ñúñ ñâåùåíèöèòå è îòäåëíè öèâèëíè
ãðàæäàíè”. “Ïî ñïåöèàëåí ïëàí îêîëî òðèáóíàòà è àíàëîÿ áèëè
ïðèâëå÷åíè îò âñåêè ãðàä è ñåëî ïî íÿêîëêî äóøè ïî-ïúðâè, ïî-
èíòåëèãåíòíè áúëãàðè, ñëåä êîèòî ñëåäâàë è íàðîäúò è âîéñêà-
òà è ìîëåáåíúò çàïî÷íàë”. Èñêàøå íè ñå äà çíàåì äàëè ñà ñòèãíà-
ëè äî òÿõ ïîäðîáíîñòèòå îò âèñîêî ïàòðèîòè÷íàòà è èçïúëíåíà ñ
äúëáîêî ñúäúðæàíèå ðå÷, êàêòî íà ïðåäñòàâèòåëÿ íà ðóñêîòî êî-
ìàíäâàíå, êîéòî êàçàë: “... íà âàñ îñòàâÿìå íîâàòà áúëãàðñêà äúð-
æàâà, äà ÿ óðåæäàòå, óïðàâëÿâàòå, ïàçåòå è ò.í.”, òàêà è “ãðàæ-
äàíèíà íà ñðåäíà âúçðàñò, çàãîâîðèë íà áúëãàðñêè åçèê, êîéòî
êàçàë ìíîãî íåùî è âñè÷êè ãî ðàçáðàëè”. Òîé ãîâîðèë äâà ÷àñà è
ðàçêàçàë öÿëàòà èñòîðèÿ íà äîñêîðî ïîðîáåíà Áúëãàðèÿ... “Èìàëî
ïàñòèðè, îâ÷àðè, ãîâåäàðè, êîèòî äîøëè íàïðàâî îò êîøàðèòå
è ïëàíèíñêèòå ïàñèùà, ñ ÷àíòàòà, àáàòà è äåáåëèÿ êðèâàê, íî
òàêà ñúñðåäîòî÷åíî è âíèìàòåëíî ñëóøàëè, ÷å íå ìðúäíàëè äà
îòïúäÿò ìóõèòå äîðè”.

... Îùå ìíîãî ïîäðîáíîñòè èñêàìå äà íàó÷èì ñåãà, íî êîëêîòî
è äà ðîâèì â çåìÿòà, çà äà óçíàåì ôàêòèòå, òÿ ìúë÷è è íèå òúíåì â
íåçíàíèå. Íå ïîâòàðÿéòå íàøèòå ãðåøêè! Êîãàòî ðàçãîâàðÿìå ñ ïî-
âúçðàñòíè õîðà, òå âñå èçêàçâàò ñúæàëåíèå, ÷å êîãàòî òîâà å áèëî
âúçìîæíî, è äîðè, êîãàòî íàøèòå áàáè èëè äÿäîâöè ñàìè ñà èñêàëè
äà íè ðàçêàæàò êúäå è êàê ñà æèâåëè, âñå íå ñìå íàìèðàëè âðåìå äà
ãè èçñëóøàìå, äà çàïèøåì êàçàíîòî, çà äà îáëåê÷èì òåõíèòå ïî-
òîìöè, êîèòî ùå ïîèñêàò äà íàó÷àò íåùî ïîâå÷å çà ñâîÿ ðîä è ðîä-

261

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

íîòî ìÿñòî íà äåäèòå íè. Òðÿáâà äà ñå èíòåðåñóâàìå îò èñòîðèÿòà
íà ðîäíàòà ñòðàíà. Òàêèâà êîíñòàòàöèè êàòî òàçè íà Åêçàðõ Éîñèô
I, êîéòî çà íàøèÿ áúëãàðñêè íàðîä êàçâà: “Òàêúâ ñìåë, òàêúâ êî-
ðàâ íàðîä íèêîãà íå ùå çàãèíå – òîé ùå ïðåáúäå!” íè çàðåæäàò ñ
îïòèìèçúì. Ñúùî è ñìåëîñòòà íà áúëãàð÷åòî Äèìèòúð Êîíñòàí-
òèíîâ, êîåòî íà ãîäèøíîòî òúðæåñòâî â ó÷èëèùåòî èì, çàÿâèëî íà
ñóëòàíñêèÿ ïðàòåíèê: “Êàæåòå íà íåãîâî âåëè÷åñòâî ñóëòàíà, ÷å
íèå, áúëãàðèòå, ñìå íàé-ìíîãî÷åòíèÿò õðèñòèÿíñêè íàðîä â èì-
ïåðèÿòà, íî ñìå íàé-çàáðàâåíèÿò è îòõâúðëåíèÿò. Ëîøè õîðà
ìú÷àò áúëãàðñêèÿ íàðîä... Áîæå, íÿìà ëè êðàé òîâà?”

Ñíèìêèòå îò îêîëíîñòèòå íà Èìðèõîð, ðàçêðèâàò åäíà ïðåê-
ðàñíà ïðèðîäà. Òÿ ñå ðåäóâà ñ ðàâíè è îêúïàíè îò ñëúíöåòî ìàëêè
íèçèíè, êîèòî ñà îïàñàíè îò íèñêè õúëìèñòè ìåñòà. Êàòî îðåîë â
äàëå÷èíàòà ñå îòêðîÿâàò ñèíêàâîçåëåíè ãîðè. Âîäîåìèòå, ïðèëè÷à-
ùè íà åçåðà, íå ñà ìíîãî ãîëåìè, íî ïðèðîäàòà îêîëî òÿõ å ñúõðàíå-
íà â ïúðâîáèòíèÿ ñè âèä – ñ ïàïóð, ðèáà è ïòèöè. Òàçè êðàñîòà
äíåñ ñå âúçïðèåìà ñ óäîâîëñòâèå îò òóðèñòèòå, èäâàùè íàé- ìíîãî
îò Èñòàíáóë, êîèòî îáè÷àò äà ñúçåðöàâàò ÷èñòàòà ïðèðîäà â íåéíà-
òà íåïîäïðàâåíîñò.

Ïúðâèòå ñíèìêè, êîèòî íàìåðèõìå â Èíòåðíåò íè íàâåäîõà íà
ìèñúëòà, ÷å ìîæåì ñ íåãîâà ïîìîù äà äîñòèãíåì äî çåìèòå, íàñå-
ëÿâàíè îò íàøèòå ïðåäöè. ×ðåç òúðñà÷êàòà GOOGLÅ â ÓÈÊÈÏÅ-
ÄÈß íàìåðèõìå ñâåäåíèÿ, êîèòî íè äàäîõà âúçìîæíîñò äà ñè îòãî-
âîðèì íà âúïðîñà, êàê ñå ðàçâèâà äíåñ ðîäíîòî ìÿñòî íà ïðåäöèòå
íè. Ïîìåñòåíèòå ìàòåðèàëè â Èíòåðíåò ñòðàíèöàòà íà Óèêèïåäèÿ,
êàêòî âå÷å ïèñàõìå, ïîñî÷âàò “ñåëî Èìðàõîð èëè Èìðèõîð, èëè
Åìáîðîõîð (íà òóðñêè Imrahor), êàòî ñåëî â Èçòî÷íà Òðàêèÿ,
Òóðöèÿ, âèëàåò Èñòàíáóë. Ñåëîòî ñå íàìèðà íà 3 êì ñåâåðíî îò
îêîëèéñêèÿ öåíòúð “Àðíàóòêüîé” ñ êîîðäèíàòè: íàäìîðñêà âè-
ñî÷èíà 75ì., 41.2186 ñ.ø. è 28.7439 è.ä.” Íà ñúùàòà ãåîãðàôñêà ñå-
âåðíà øèðèíà è èçòî÷íà äúëæèíà, èçìåðåíè â ãðàäóñè (41 è 28) ñå
íàìèðàò è äðóãè áúëãàðñêè ãðàäîâå è ñåëà êàòî: Àðíàóòêüîé, Áåëã-
ðàä, Äàÿêàäúí, Åðìåíèêüîé, Ëàçàðêüîé, ×àíàê÷à..., à îáùî â ×îð-
ëåíñêà êààçà è Öàðèãðàäñêî, àêàäåìèê Ëþáîìèð Ìèëåòè÷ å îòáå-
ëÿçàë 32 ñåëèùà ñ íàñåëåíèå 10 000 äóøè.1 Â èíòåðíåò ñòðàíèöàòà

1 Ìèëåòè÷, Ë., “Ðàçîðåíèåòî íà òðàêèéñêèòå áúëãàðè ïðåç 1913 ã.”, Ñ. 1918 ã. ñòð.
300.

262

×àñò Âòîðà. Èìðèõîð – ðîäíîòî ìÿñòî íà ïðåäöèòå íè

íà Óèêèïåäèÿ ñúùî å îòáåëÿçàíî, ÷å â “ÕIÕ âåê Èìðàõîð å áúëãàð-
ñêî ñåëî â Öàðèãðàäñêèÿ âèëàåò íà Îñìàíñêàòà èìïåðèÿ. Ñòà-
òèñòèêàòà íà ïðîôåñîð Ëþáîìèð Ìèëåòè÷ îò 1912 ã. îòáåëÿçâà
Èìðîðêüîé êàòî áúëãàðñêî ñåëî... Áúëãàðñêîòî íàñåëåíèå íà Èì-
ðàõîð ñå èçñåëâà ñëåä Ìåæäóñúþçíè÷åñêàòà âîéíà â 1913 ã.” Íà
êàðòàòà íà Òóðöèÿ íàìèðàìå ñ. Èìðàõîð â Ðåãèîí Ìàðìàðà, êúäå-
òî å è îêîëèéñêèÿò öåíòúð Àðíàóòêüîé. Òúé êàòî çíàåì, ÷å ñ. Èìðà-
õîð ñå íàìèðà íà 3 êì ñåâåðíî îò íåãî, ïîòúðñèõìå îçíà÷åíèåòî ìó
è ãî íàìåðèõìå ðàçïîëîæåí â íàé-èçòî÷íàòà ÷àñò íà ðàéîíà Áå-
øèêòàø.  ñõåìàòè÷íàòà êàðòà íà êâàðòàëèòå â òîçè ðàéîí òîé å
ïîñî÷åí â ñúñåäñòâî ñ êâàðòàëèòå Áåáåê, Êóðó÷åøìå, Îðòàêüîé è
äðóãè. Òàêà Èíòåðíåò ñòðàíèöèòå íè ïîìîãíàõà äà íàìåðèì ðàçïî-
ëîæåíèåòî íà ñåëîòî íà íàøèòå ïðåäöè è äà ñå óáåäèì, ÷å äíåñ òî å
íà òåðèòîðèÿòà íà åäèí îò íàé-êðàñèâèòå ðàéîíè íà ñúñåäíà Òóð-
öèÿ.

263

 ðîÿêà ñïîìåíè ñâåùåíè...

Õðèñòèíà ÑÒÎÅÂÀ

Çà ðîäíîòî ñåëî ñïîìåíè îñòàâèõà:

Åëåíêà ßíåâà Äèìîâà (1886-1990) – ìàãíåòîôîíåí çàïèñ îò
1981 ã., íàïðàâåí îò âíóêà `è Äèìèòúð Èë. Ñòîåâ. Òîãàâà òÿ å áèëà
íà 95 ãîäèíè, à òîé – ó÷åíèê â ãèìíàçèÿòà è åòî êàêâî å íàó÷èë îò
íåÿ:

Ñåëîòî èì áèëî áëèçî äî Öàðèãðàä. Çà 4 ÷àñà ïåøà ìîæåëî
äà ñå ñòèãíå äî íåãî. Õîäåëè òàì äà ïðîäàâàò ìëÿêî è âúãëèùà.
Êàçâàëè èì êþìþð, à íà ìúæåòå, êîèòî ñå çàíèìàâàëè ñ ïàëåíå-

Åëåíêà Äèìîâà Äèìèòúð Ñòîåâ
264

×àñò Âòîðà. Èìðèõîð – ðîäíîòî ìÿñòî íà ïðåäöèòå íè

òî íà âúãëèùà, êàçâàëè êþìþðäæèè. Èìàëè è êàìèëè è ñ òÿõ
ïðåâîçâàëè ñòîêàòà ñè. Çà èçãîíâàíåòî ïðåç 1914 ã. ñè ñïîìíÿ, ÷å
â ñúáîòà ñðåùó Âåëèíäåí äîøëè òóðöè, ïðåíåñëè ñè áàãàæà, ïðèá-
ðàëè ãî â êúùàòà èì è èì êàçàëè, ÷å äî 24 ÷àñà òðÿáâà äà íàïóñ-
íàò äîìîâåòå ñè. Äîðè íå èì äàëè êàðóöèòå äà òîâàðÿò íà òÿõ.
Âçåëè èì ãè. Îò äðóãî ñåëî, íàñåëåíî îò ãúðöè, íàåëè êàðóöè –
òðè-÷åòèðè ñåìåéñòâà òîâàðåëè íà åäíà êàðóöà. Äåâåðúòè`Àòà-
íàñ èìàë êàìèëè è íàòîâàðèë ñâîÿ áàãàæ íà êàìèëèòå. Îòèø-
ëè â Öàðèãðàä. Ðóñêîòî êîíñóëñòâî ñå íàåëî äà èì óðåäè ïàñïîð-
òèòå, íî òðÿáâàëî äà ÷àêàò. Íàëîæèëî ñå äà ïðîäàâàò ìíîãî
öåííè çà òÿõ íåùà – òðÿáâàëî äà ñå ÿäå. Åëåíêà íîñåëà åäíà
êîêîøêà, (äðóãèòå êîêîøêè áèëè èçêëàíè) è ÿ ïðîäàëà, çà äà
êóïè õëÿá. Íàòîâàðèëè ãè íà ïàðàõîäà. Ñúïðóãúò è` è ìàéêà ìó
ñå êà÷èëè îùå, êîãàòî ïàñïîðòèòå íå èì áèëè äàäåíè è ñå íàëî-
æèëî òÿ ñ åòúðâà ñè Êàëèîïà äà ÷àêàò è ïîñëå äâåòå ñ ëîäêà
áèëè îòêàðàíè äî ïàðàõîäà. Ïðèñòèãíàëè âúâ Âàðíà è ãè çàâåëè
â íîâîïîñòðîåíàòà ñãðàäà íà Àêâàðèóìà. Äåñåò ìåñåöà æèâåëè
÷åòèðè ñåìåéñòâà â åäíà ñòàÿ, ñëåä òîâà ãè ïðåìåñòèëè â ïðèñ-
òàíèùåòî, êúäåòî ñïàëè òðè-÷åòèðè íîùè, ïîñëå â ðîìñêàòà
ìàõàëà, ñëåä êîåòî äî Áîòåâàòà ãðàäèíêà æèâåëè îñåì ìåñåöà,
à ïîñëå íàåëè êâàðòèðà íà óë. “27 þëè”, áëèçî äî Øèøêîâàòà
ãðàäèíêà. Ìèòàðñòâàòà íà áåæàíöèòå íÿìàëè êðàé. È â òàçè
êâàðòèðà íå áèëè ñàìè, ïàê êîëåêòèâíî æèâåëè è íóæäàòà ãè
êàðàëà äà òðåïåðÿò íàä êúøåÿ õëÿá è öåïåíèöèòå äúðâà. Òàì ñå
ðîäèëî ïúðâîòî èì äåòå, êîåòî áèëî ïðè÷èíà Åëåíêà äà íå õîäè
íà ðàáîòà. È íåéíàòà ìàéêà, Ðóñà Äåâåäæèåâà, áèëà áîëíà è ñå
íóæäàåëà îò ãðèæèòå íà äúùåðèòå ñè. Êîãàòî çàïî÷íàëè äà
äàâàò çåìÿ è çàåì çà ñòðîåæ íà æèëèùà, ãëàâàòà íà ñåìåéñò-
âîòî îòñúñòâàë îò ãðàäà, íå ìîãúë äà âçåìå çàåì, çàòîâà òÿõ-
íàòà êúùà â ò.í. Áåæàíñêè êâàðòàë å ñòðîåíà ïðåç 1926 ã., à ïî-
ìàëêèÿò è` äåâåð, Ñòîÿí, âå÷å èìàë ïîñòðîåíà êúùà åäíà óëèöà
ïî-äîëó. Òðåòèÿò áðàò, Àòàíàñ, ïîñòðîèë êúùàòà ñè åäíà óëè-
öà ïî-íàãîðå. Òàêà ÷å òðèìàòà áðàòÿ æèâååëè íà òðè ñúñåäíè
óëèöè. Íàé-ãîëåìèÿò áðàò Àòàíàñ îñèíîâèë ñèíà íà ïîêîéíàòà
ñè ñåñòðà Êåðàíêà, êîÿòî ïî÷èíàëà â Öàðèãðàä è òóê ïðèñòèã-
íàë îñèðîòåëèÿò Äèìèòúð ñàì. Â òÿõíîòî ñåìåéñòâî îñòàíàëà
äà æèâåå ñâåêúðâàòà Èðèíà, à ó äåâåðàè`, Ñòîÿí, ïðåêàðàëà ÷àñò
îò ìëàäåæêèòå ñè ãîäèíè äðóãàòà èì ñåñòðà Äåñïà. Îò íåÿ,

265

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

ñëåä êàòî ìëàäà ñè îòèøëà îò òîçè ñâÿò, ïîêîñåíà îò æúëòà-
òà ãîñòåíêà – òóáåðêóëîçàòà, îñòàíàëè äâå ñèðà÷åòà – Åëåíêà
è Ðóæà.

 ïàìåò íà Åëåíêà ßíåâà æóðíàëèñòúò Âëàäèìèð Ìàòååâ íà-
ïèñà äîïèñêà, êîÿòî áåøå ïîìåñòåíà íà ñòðàíèöèòå íà ìåñòíèÿ âåñ-
òíèê “Íàðîäíî äåëî íåçàâèñèì”. Îçàãëàâåíà å “Âñåêè ïî íåùî äîá-
ðî äà îñòàâè”. Åòî è ñúäúðæàíèåòî `è:

Çàãëúõíàëè ñà òîïîâíèÿò òúòåí è ïîáåäíîòî “Óðà” íà áúë-
ãàðñêèÿ âîéíèê ïðè Îäðèí è Ëîçåíãðàä, ïðè Áóëàèð è ×àòàëäæà.
Áàëêàíñêàòà âîéíà (1912-1913), âúçíèêíàëà â ðåçóëòàò íà íåñï-
ðàâåäëèâèÿ Áåðëèíñêè êîíãðåñ, å çàâúðøèëà. Îñâîáîäåíè ñà îò
òóðñêà âëàñò çíà÷èòåëíè òåðèòîðèè, ïðåäèìíî ñ áúëãàðñêî íà-
ñåëåíèå. Íî òàçè âîéíà çàñèëâà íàöèîíàëèçìà è ðàçïàëâà íåíà-
âèñòòà ìåæäó áàëêàíñêèòå íàðîäè, äîâ÷åðàøíè ñúþçíèöè. È
ñàìî ñëåä íÿêîëêî ñåäìèöè ïëàìâà Ìåæäóñúþçíè÷åñêàòà âîéíà.
 òåçè òåæêè çà ðîäèíàòà äíè êúì íåÿ, êàòî êúì ìàéêà-çàê-
ðèëíèöà, ïîòåãëÿò êîëîíè áåæàíñêè ñåìåéñòâà, îòïðàâèëè ïîñ-
ëåäåí âçîð êúì äîì è ïîêúùíèíà. Ñðåä ïðîêóäåíèòå å è ñåìåéñò-
âîòî íà Åëåíêà ßíåâà Äèìèòðîâà îò ñåëî Èìðèõîð, ×àòàëä-
æàíñêî.

Ïîçíàëà “íåðàäèÿ” áåæàíñêè æèâîò, ïðåç íåéíàòà ãëàâà
ïðåìèíàâàò îùå äâå ñâåòîâíè âîéíè: Ïúðâàòà è Âòîðàòà. Òÿ
äîáðå ïîìíè îíîâà òðóäíî âðåìå, êîåòî ëåòîïèñöèòå ùå íàðå-
êàò ïåðèîä íà ðàçðóõà è óïàäúõ, à òå, îáèêíîâåííèòå õîðà –
ãîäèíè íà íèùåòà. Íî êàêòî áîëêàòà è ñêðúáòà, òàêà è íåìî-
òèÿòà, íå ñå îïèñâàò ñ äóìè. Òå ìîãàò ñàìî äà ñå ïðåæèâåÿò.

Íå ñàìî ñòîëåòèåòî íà íàøàòà ñúãðàæäàíêà Åëåíà ßíåâà
å ïîâîä äà ñè ñïîìíèì çà íåÿ. Ðîäåíà å íà 10 ìàðò 1886 ã. Ãëàñúò
è` – òèõ, ïðèãëóøåí, íî ðàçáèðàåì, ìèñúëòà – ïîçàáàâåíà, íî
ñâúðçàíà, à â áîãàòñòâîòî îò ñëîâà è æèâè ñïîìåíè îòêðèâàì
ñúõðàíåíà äóøåâíîñò ïðè ñðåùàòà ñè ñ íåÿ.

Íàîêîëî å ÷èñòî è óþòíî, ïðåäðàçïîëàãàùî êúì ðàçãîâîð.
Äîêîñâàì ñå äî îòêîëåøíè ñúáèòèÿ, íî êîãàòî ñòèãíåì äî äåöà-
òà, ìíîãîäåòíàòà ìàéêà îòïóñêà ÷åðòèòå íà ëèöåòî ñè è ñ
íàâåäåíà ãëàâà, ñÿêàø îïàñÿâàéêè ñå îò íåñêðîìíîñò, “ïðèçíà-
âà”: “Äîáðè ñà, äîáðè! È òðóäîëþáèâè – âñè÷êè!” Î÷àêâàì äà ÷óÿ
è äðóãè äóìè íà ïîõâàëà, íî ðàçáèðàì, ÷å òî÷íî âúðõó òåçè êà-

266

×àñò Âòîðà. Èìðèõîð – ðîäíîòî ìÿñòî íà ïðåäöèòå íè

÷åñòâà ñå ãðàäÿò ìíîãî ÷îâåøêè äîáðîäåòåëè. À êîãàòî çàãîâà-
ðÿìå çà âíóöèòå è ïðàâíóöèòå – îñåìíàäåñåò, ñòàðàòà æåíà
ãðåéâà: “Îáè÷àò ìå âñè÷êè, îáè÷àì ãè è àç, òÿõ è... âñè÷êè äåöà.”

– Äà âè êàæà çà ãðàäèíàòà, çà Ìîðñêàòà ãðàäèíà – è ñòà-
ðàòà æåíà îòïðàâÿ ïîãëåä â äàëå÷èíàòà, ñÿêàø ïîñòàâÿ “íà
ôîêóñ” èçïúëíåíèÿ ñúñ ñúáèòèÿ êàëåéäîñêîï íà æèâîòà. – Áÿõ
ñåçîííà ðàáîòíè÷êà è âñÿêà ãîäèíà îò ìàðò äî îêòîìâðè çà-
ñàæäàõìå öâåòÿ, õðàñòè, äðúâ÷åòà – êîïàåõìå, ïîëèâàõìå, à
òå ðàñòÿõà âñå ïî-âèñîêè è ïî-õóáàâè. Êîãàòî äîéäåøå ïðàçíèê,
íà âñè÷êè ïàìåòíèöè âåíöè ïîñòàâÿõìå. Íàé-ìíîãî âúæåòà (ãèð-
ëÿíäè) îò ðóñêóñ âðúçâàõìå çà Ïúðâè ìàé, ïî Ãåîðãüîâäåí è íà
Êèðèë è Ìåòîäèé. Òîãàâà è ãîëåìè âåñåëáè ñòàâàõà – ÷àê äî
Àðìåíñêèòå ãðîáèùà, äî ñëóãèíñêîòî (“Öîíêèíîòî”) õîðî – óñ-
ìèõíàòî äîáàâÿ ñòàðèöàòà. – Ïîñëå ïàê çàïî÷âàõìå äà ðàáî-
òèì è ïîíÿêîãà ïî÷èâàõìå, àìà ùîì âèäåõìå Íîâàêà (Àíòîí
Íîâàê) äàæå è óìîðåíè, íà êðàêà ñòàâàõìå.

Áàáà Åëåíêà ïîäïèðà ãëàâà è ñå âãëúáÿâà.
– Ìèñëè ñè çà ãðàäèíàòà, è çà ñâîÿ äâîð – ïîÿñíÿâà äúùåðÿ
è`. – Äîêàòî èìàõìå êúùà íà òîâà ìÿñòî, òÿ ïðîäúëæàâàøå äà
îòãëåæäà öâåòÿ. È íå ìèíàâàøå ÷îâåê äà íå ñå ïîñïðå äà ãè
ïîãëåäà, à êîéòî âëåçåøå âêúùè, áåç êèòêà íå èçëèçàøå. Ìíîãî
ïðèÿòåëè, ïðåäèìíî ÷åõè, ñà íè ãîñòóâàëè. Íÿêîè îò òÿõ ñà íè
ïîòîìñòâåíè ïðèÿòåëè. À òàçè ðèñóíêà íà ñòåíàòà å èçïðàòå-
íà îò òåõíèòå äåöà ïî ñëó÷àé ñòîãîäèøíèíàòà íà íàøàòà ìàé-
êà.
Èçëÿçëà êàòî îò ïðèÿòíî ñúíîâèäåíèå, áàáà Åëåíêà ñ ðàç-
âúëíóâàí ãëàñ äîâúðøâà ñïîìåíèòå ñè: “Íèùî, ÷å íå ìîãà äà ÿ
âèäÿ – íèå çà ìëàäèòå ÿ ïðàâèõìå. Òå êàòî îñòàðåÿò íà ñâîè-
òå ìëàäè äà ÿ îñòàâÿò. Õóáàâî íè å ìîðåòî è ãðàäèíàòà êðàé
íåãî. Âñåêè ïî íåùî òðÿáâà äà îñòàâè, òà ñïîìåí îò íåãî äà
èìà íà òîçè ñâÿò.” Î÷èòå íà ñòàðàòà æåíà ñå íàâëàæíÿâàò.
Ìíîãî íåùà ñèãóðíî å çàáðàâèëà, íî öâåòÿòà â ãðàäèíàòà å ãî-
òîâà îùå äà ãè âèæäà â ìèñëèòå ñè – ñâåæè è äúõàâè.

267

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

Öâåòà ßíåâà Àëåêñèåâà – Òðàêèéêàòà (1900-1994)

“Ñåëîòî íè áåøå íà õóáàâî ìÿñòî. Íå áåøå ìíîãî áåäíî, íî

íå è ìíîãî áîãàòî. Èìàøå è çàìîæíè è áåäíè õîðà. Íàìèðàøå

ñå íåäàëåêî îò Öàðèãðàä, íî ñå âîäåøå êúì ×àòàëäæåíñêà îá-

ëàñò. Èìàøå íàáëèçî åçåðî, îò êîåòî âàäèõìå ãîëÿìà, õóáàâà

ðèáà. Ñåëîòî íå áåøå ãîëÿìî è â íåãî æèâååõà ïîâå÷å áúëãàðè,

ïî-ìàëêî ãúðöè è íÿìàøå òóðöè. Òóðñêî áåøå ñåëî Áîãëóäæà.

Ìúæåòå ñå çàíèìàâàõà ñ âúãëèùàðñòâî, çàùîòî èìàøå ìíîãî

ãîðè. Ïðîäàâàõà âúãëèùàòà â Öàðèãðàä, íî íà âðúùàíå ãè îãðàá-

âàõà.”

Ðàçêàçâà åäèí ñëó÷àé: “Äúùåðÿòà íà áàáà Áîéêà áèëà ñãîäå-

íà è ãîäåíèêúò è` âå÷åðòà áèë ó òÿõ. Êàçâàë ñå Íèêîëà. Êîãàòî

ñè îòèâàë ãî íàïàäíàëè àïàøè. Íàêàðàëè ãî äà ãè çàâåäå íà íàé-

áîãàòèÿ ìàãàçèí è ãî çàñòàâèëè ïîñðåä íîù äà âèêà “À÷ êàïó”,

êîåòî îçíà÷àâàëî “Îòâîðè, îòâîðè”. Êîãàòî Êî÷î (ãðúê) îòâî-

ðèë, íàïàäíàëè ãî è òîé îò ñâîÿ ñòðàíà çàïî÷íàë äà âèêà çà

ïîìîù. Íåãîâîòî “ßíêúí âàð” (ãîðè, ãîðè) íèêîé íå ÷óë. Îáðàëè

ãî. Îò óïëàõà ÷îâåêúò ëåæàë â áîëíèöà.”

Äðóã ñëó÷àé, çà êîéòî ðàçêàçâà: “Åäíà âå÷åð ïî âðåìå íà âîé-

íàòà áúëãàðèí, êîéòî áèë íà

ñëóæáà â òóðñêàòà àðìèÿ, èñ-

êàë äà ãî ïðåõâúðëÿò â Áúëãà-

ðèÿ. Îòáèë ñå â êðú÷ìàòà, êúäå-

òî çàâàðèë Äèìèòúð Õðèñòîâ,

Ìèìèêî ßíåâ, Êàâàêà è äðóãè ñú-

ñåëÿíè. Ïèëè çàåäíî è, êîãàòî

âîéíèêúò áèë ïðåõâúðëåí â Áúë-

ãàðèÿ, àðåñòóâàëè Äèìèòúð

Õðèñòîâ è ãî ïðàòèëè â çàòâî-

ðà. Êàçàëè ìó: Èëè ùå èçäàäå-

òå, êîé ïîìîãíà íà âîéíèêà äà

èçáÿãà, èëè ùå çàïàëèì ñåëîòî

âè. Êàâàêúò áèë ìàêåäîíñêè âîé-

íèê è ïðèçíàë, ÷å ïîìîãíàë íà

âîéíèêà äà ñå ïðåõâúðëè â Áúë-

ãàðèÿ. Òàêà ñïàñèë ñåëîòî”.

Çà ïðèñòèãàíåòî ñè â Áúëãà-

ðèÿ Öâåòà Àëåêñèåâà ñïîäåëÿ, ÷å Öâåòà ßíåâà

268

×àñò Âòîðà. Èìðèõîð – ðîäíîòî ìÿñòî íà ïðåäöèòå íè

ãè ñòîâàðèëè â Áóðãàñ è ãè îñòðèãàëè, çà äà íå ðàçíàñÿò ïàðàçèòè.
Ñúìíÿâàëè ñå, äàëè íÿìàò âúøêè. Ïîñëå ïàê ñå âðúùà êúì æèâîòà
íà ñåëî: “Â ñåëîòî äÿäî Ñòàìàò èìàøå ìàãàçèí çà ïëàò. Äÿäî
Äèìî è òîé áåøå ÷îðáàäæèÿ. Ðèíêîòî áåøå ìíîãî áîãàò. Êàëå-
êîòî íà ßíè Àëåêñèåâ, ßíêî Ñëàâîâ, ñúùî èìàøå ìàãàçèí. È Ãå-
îðãè Õàéäàëèÿòà áåøå îò áîãàò ðîä. Òîé èìàøå ìíîãî êðàñèâà
ñåñòðà. Çàðàäè íåÿ èì çàïàëèõà æèòîòî íà õàðìàíà. Íå ìîæà-
õà äà ðàçáåðàò êîé íàïðàâè òîâà. Ïîíåæå ó÷èëèùåòî áåøå ãðúö-
êî, ìíîãî îò íàñ íå èñêàõìå äà õîäèì íà ó÷èëèùå”. Íî Äèìèòúð
Ñòàìàòîâ ñå èçó÷èë. Èìàëè è ãðúöêà ÷åðêâà. È ãðúöêè ïîï. Âîäåëà
ñå áîðáà ìåæäó Åêçàðõèÿòà è Ïàòðèàðøèÿòà. “Íà íàñ íè âèêàõà
ãÿóðè. Ãúðöèòå è òóðöèòå ñòàíàõà åäíî. Âçåìàõà íè ÷åðêâèòå.
Êàðàõà íè äà ïååì: “ß÷èñúí õóðèåò, ß÷èñúí ìèëåò, êàðèñúí áóë-
ãàðèí”, êîåòî îçíà÷àâà: äà æèâåå õóðèåòúò, äà æèâåå ðîäúò
íè, äà óìðàò áúëãàðèòå”.

Öâåòà Àëåêñèåâà áèëà øàôåðêà íà Åëåíêà ßíåâà, êîãàòî ñå æå-
íåëà çà Äèìèòúð Õðèñòîâ. Òîé áèë ìíîãî êðàñèâ. Çà ñâåêúðâà è` , çà
áàáà Èðèíà, è çà äÿäî Ñëàâ÷î, ñâåêúðúò íà Ñîôêà Ëàìáîâà, ÷èéòî
ñúïðóã å Êîñòà Ìàâðîäèåâ, íå ñå èçêàçâà ëàñêàâî. Çà áàùà ñè ßíè
Àëåêñèåâ, Öâåòà êàçâà, ÷å áèë ãðúê îò Ôåíåð, à ìàéêà è` ñå êàçâàëà
Ìàðèÿ (Ìàðãî). Òîé îñòàíàë îùå íà 7 ãîäèíè ñèðà÷å.  Öàðèãðàä
èìàëî ìóçåé íà óáèòèòå ïðåç 1912 ã. Ïîñåùàâàëè ãî. Òàì ñå ó÷èë è
ßíêî, êîéòî áèë äÿäî íà áàáà Òàøè. Òóê ñïîìåíàâà çà Ìèëêà ßíêî-
âà, êîÿòî áèëà ñúïðóãà íà ä-ð Ìàíäîâ, ãë. ëåêàð. Òå îòêðèëè ïúðâà
÷àñòíà àïòåêà äî ×åðâåíèÿ ïëîùàä âúâ Âàðíà. Ñëàâ÷î, çà êîéòî
ãîâîðè ïî-ãîðå, ñå ó÷èë ñúùî â Öàðèãðàä.

269

Íåçàãàñíàëà æàðàâà
íà áúëãàðùèíàòà â ñúðöàòà íè

Õðèñòèíà ÑÒÎÅÂÀ

Ñâîè ñïîìåíè çà ñåëîòî, îñòàíàëè îò ðîäèòåëèòå èì, ñïîäåëè-
õà:

Çþìáþëêà è Àòàíàñ Íèêîëîâè. Èìåòî íà ñåëîòî èçãîâàðÿò Èì-
ðîõîð. Ðàçïîëîæåíî áèëî íà äâà ÷àñà ïúò îò Öàðèãðàä. Êîãàòî îòè-
âàëè êúì Öàðèãðàä, çà äà ñå çàñåëÿò, ïúðâèòå çàñåëíèöè îò ðîäà èì
ñòèãíàëè äî íàøåòî ñåëî, òî èì õàðåñàëî è ñå óñòàíîâèëè òàì. Íà-
ñåëåíî îò áúëãàðè, ñåëîòî èìàëî îêîëî 100 êúùè, êîèòî â áîëøèí-
ñòâîòî ñè áèëè äâóåòàæíè: â äîëíèÿ åòàæ äàì çà æèâîòíèòå, à â
ãîðíèÿ – æèëèùà çà ñåìåéñòâîòî. Òÿõíàòà êúùàòà â ñåëî áèëà íà
äâà åòàæà ñ òîàëåò íà ãîðíèÿ åòàæ. Èìàëè ãðúöêî ó÷èëèùå è ïðà-
âîñëàâíà ÷åðêâà ñ äúðâåíî êëåïàëî. Îêîëî ñåëîòî ñå íàìèðàëè ãî-
ðè, â êîèòî ïàëåëè êþìþð. Èìàëè êàìèëè è áèâîëè, ñ êîèòî ïðå-
âîçâàëè ñòîêàòà, à îò ìëÿêîòî ïðàâèëè ñèðåíå, ìàñëî èëè ãî íîñå-
ëè â Öàðèãðàä çà ïðîäàí.

Çà ñâîÿ ðîä Àòàíàñ Íèêîëîâ êàçâà, ÷å áàáà ìó Ìàðèÿ áèëà ïðå-
ñåëíè÷êà îò Âåëèêî Òúðíîâî. Ðîäúò èì Ìèí÷îóëàð ñå ïðåñåëèë ñëåä
Âåë÷îâàòà çàâåðà. Ðîäúò íà äÿäî ìó Òîìà áèë îò Áàëàáàíîâèòå è
äîøúë îò Ñîôèéñêî. Òîìà áèë àáàäæèÿ. Ïîñëå Ìàðèÿ è Òîìà ñúç-
äàëè ñåìåéñòâî, â êîåòî ñå ðîäèëè 11 äåöà. Íÿêîè îñòàâèëè êîñòèòå
ñè íà ñåëî, à 5 áðàòÿ è åäíà ñåñòðà, êîãàòî áèëè èçãîíåíè îò Òðàêèÿ,
ïðèñòèãíàëè â Áúëãàðèÿ. Åäèíñòâåíàòà ñåñòðà å òÿõíàòà ìàéêà –
Àíàñòàñèÿ, (Ñèéêà). Çþìáþëêà ðàçêàçà çà áóíòà íà æåíèòå ïðåç 1908
ã., êàê ãè àðåñòóâàëè è ãè èçïðàòèëè â çàòâîðà. Ñ òÿõ áèëà è îùå
ìàëêàòà Ñèéêà, çà äà ãëåäà äåöàòà. Íåéíèÿò áðàò ßíàêó áèë ïðåáèò
îò áîé è óìðÿë. Áðàòúò íà áàáà Ìàðèÿ, êîéòî ñå êàçâàë Ìàíîë, áèë
óáèò â êðú÷ìàòà. Áèëè âñè÷êî 11 äåöà, íî â Áúëãàðèÿ ïðèñòèãíàëè

270

×àñò Âòîðà. Èìðèõîð – ðîäíîòî ìÿñòî íà ïðåäöèòå íè

5, êàòî íàé-ìàëêàòà îò òÿõ áèëà Àíàñòàñèÿ. Áàáà èì ðàçêàçâàëà, ÷å
äàëà ïàðè íà ñèíà ñè Àíòîø äà ñè êóïè ãåâðåê (êàçâàëè ìó ñèìèä).
Áèëè áåäíè è êîãàòî îòèøúë ïðè ÷îðáàäæèÿòà, ïðè êîãîòî ðàáî-
òèë, ñúñ ñèìèäà â ðúêà, òîé ãî íàáåäèë, ÷å å îòêðàäíàë ïàðèòå è ãî
èçãîíèë. “Âçåìåòå ñè ãî – êàçàë. – Íå ãî èñêàì. Òîé êðàäå”.

 Áúëãàðèÿ ïðèñòèãíàëè ïðåç 1914 ã., à âúâ Âàðíà ïðåç 1915 ã..
Ñèéêà ñå îìúæèëà çà Íèêîëà, êîéòî èçðàñíàë êàòî ñèðàê. Áèë
îêîëî 5-ãîäèøåí, êîãàòî óìðåëè ðîäèòåëèòå ìó. Æèâååë ïðè åäèí
òóðñêè ìëåêàð. Îñåì ãîäèøåí èçáÿãàë îòòàì. Ïðåç âîéíàòà âîþâàë
çàåäíî ñ Äîíêà Âîéâîäà. È Ìèìèêî ßíåâ áèë â òàçè ðîòà.

ßíêà Õàëà÷åâà ñè ñïîìíÿ, ÷å ìíîãî ÷åñòî ñà ãîâîðèëè çà çàê-
ðèòèÿ ïàçàð, êîéòî áèë â Öàðèãðàä. Áàáà è` ßíà êàçâàëà, ÷å òàì âñè÷-
êî èìàëî, äîðè îò ïòè÷å ìëÿêî äà ïîòúðñèø è íåãî ùå íàìåðèø.
Áàáà ßíà ðàçïðàâÿëà, ÷å ïî 6 ôóðíè õëÿá ñà ìåñåëè íà äåí, çàùîòî
õîðàòà, êàòî ìèíàâàëè ïðåç äþêÿíà èì, à òîé áèë íà êðúñòîïúò, ñè
êóïóâàëè õëÿá, ìàñëèíè è êàêâîòî äðóãî ñè ïîæåëàÿò. Áàáà ßíà êà-
òî ìàëêà õîäåëà äà âîäè áèâîëèòå, êîãàòî îòèâàëè â Öàðèãðàä äà
ïðîäàâàò ñâîÿ ñòîêà è äà êóïóâàò òîâà, îò êîåòî ñå íóæäàåëè òå è
ñúñåëÿíèòå èì. Ðàçïðàâÿëà èì çàùî ñà îñòàíàëè íåãðàìîòíè. Â ñå-
ëîòî èìàëî ãðúöêî ó÷èëèùå è ãúðêúò ó÷èòåë íàêàçâàë äåöàòà, àêî
íå èñêàëè äà ó÷àò ãðúöêîòî ÷åòìî è ïèñìî. Áàáà èì ßíà âèäÿëà
âåäíúæ êàê áèÿò ïî-ãîëÿìîòî `è áðàò÷å, Äèìèòúð ñå êàçâàëî, êàê ãî
êàðàò äà ñòîè êëåêíàëî âúðõó êàìúí÷åòà è ðåøèëà íà òàêîâà ó÷èëè-
ùå äà íå õîäè. Îìúæèëà ñå òâúðäå ìëàäà, äîðè ìàëêà. Ðàçïðàâÿëà,
÷å êîãàòî ãè èçãîíèëè îò ñåëî íå èñêàëè äà çàâúðçâàò æèâîòíèòå, íî
òóðöèòå áèëè äîøëè è êàçàëè, ÷å òå ùå ñå ïîãðèæàò çà òÿõ.

Íÿêîè îò ïðîãîíåíèòå òðàêèéöè äîøëè â Áúëãàðèÿ ñ ïàðàõîä,
à íÿêîè ñ ãåìèè. Íàøèòå ñà äîøëè ñ ïàðàõîä – êàçàëà áàáà èì.
Äÿäî Àëåêñè íå õàðåñâàë Áóðãàñ è èñêàë äà æèâåå â ãîëÿì ãðàä èëè
áëèçî äî íåãî. Çàòîâà èçáðàëè Âàðíà.

Æèâêà Ìàíîëîâà. Ñåëîòî `è ñå êàçâàëî Èìðèõîð. Íàìèðàëî ñå
íà 20 êì îò Öàðèãðàä. Áàùà `è Ìàíîë Ãåîðãèåâ Êàðàäæîâ èìàë 12
êàìèëè è ñ òÿõ ïðåâîçâàë âúãëèùà äî Öàðèãðàä, êúäåòî ãè ïðîäà-
âàë. Êóïóâàë èì “éåìèøè” (ïëîäîâå). Ñåëîòî áèëî õóáàâî è ãîëÿ-
ìî. Æèâååëè ïîâå÷å áúëãàðè, ïî-ìàëêî ãúðöè è ñúâñåì ìàëêî òóð-
öè. Êìåò íà ñåëîòî áèë ÷è÷î `è Äèìèòúð Ãåîðãèåâ Êàðàäæîâ. Áàùà

271

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

è` áèë æåíåí îùå â ñåëî. È òîé áèë ñ îáðàçîâàíèå è ñå ïîëçâàë ñ
àâòîðèòåò. Æåíà ìó ñå êàçâàëà Ìàðèÿ. Èìàëè ãîëÿìà õóáàâà êúùà,
êîÿòî áèëà íà 2 êàòà. Â äîëíèÿ åòàæ áèë îáîðúò çà æèâîòíèòå, à â
ãîðíèÿ æèâååëî ñåìåéñòâîòî. Èìàëè íèâè, ëèâàäè è ãîðè.

 Áúëãàðèÿ äîøëè ñ ïàðàõîä îò Öàðèãðàä, íàñòàíèëè ãè â Àê-
âàðèóìà, à ïîñëå èçëåçëè íà êâàðòèðà â ãðúöêàòà ìàõàëà. Æåíèòå
õîäåëè äà ïåðàò â êúùèòå íà ãúðêèíè è áúëãàðêè, à ìúæåòå áèëè
êþìþðäæèè, à ïîñëå âîéíèöè. Áàáà Ôîòè æèâÿëà íàé-íàïðåä ïðè
÷è÷î Ìàíîë, à êîãàòî òîé ïî÷èíàë ïðåç 1929 ã. ñå ïðåìåñòèëà ïðè
÷è÷î Èëèÿ. È ïðåç ñúùàòà 1929 ã. óìèðà è òÿ.

Ñèéêà Äèìîâà è Çëàòêà Ëàìáîâà. Òå çíàÿò, ÷å å èìàëî äâå
ñåëà ñ åäíî è ñúùî èìå. Íàøåòî ñå íàìèðàëî â ãîðàòà. Ðîäèòåëèòå
èì áèëè îò ãîëåìèÿ ðîä íà ÷îðáàäæè Äèìî.  Áúëãàðèÿ èçãîíåíèòå
òðàêèéöè ñà ïðèñòèãàëè ïî ðàçëè÷íî âðåìå. Òåõíèòå äîøëè ñ ïàðà-
õîä. Æèâåëè ó ñåñòðàòà íà Ëàìáî, Ôîòèíà îìúæåíà çà Ãåîðãè â
Áåæàíñêèÿ êâàðòàë, íà óë. “Áàó÷åð”. Ïîñëå ïàê ñå âúðíàëè â ñåëîòî,
íî ïðåç 1921 ã. îòïúòóâàëè îêîí÷àòåëíî. Ïðîñòèëè ñå ñ Òóðöèÿ êà-
òî çàõâúðëèëè ôåñîâåòå ñè. “Ìîðåòî ïî÷åðâåíÿëî îò ôåñîâå” – êàç-
âàëè ðîäèòåëèòå èì. Âúâ Âàðíà ñå óñòàíîâèëè â ãðúöêàòà ìàõàëà.
Æèâÿëè è âúâ âèëà, êîÿòî ñå íàìèðàëà â Ìîðñêàòà ãðàäèíà è áèëà
íà öàð Ôåðäèíàíä. Òàì îòïîñëå ñå ïîìåùàâàëî ðàäèî Âàðíà. Áàùà
èì çàâúðøèë ïðîãèìíàçèÿ â ó-ùå “Êëèìåíò” ñëåä êàòî åäíà ãîäèíà
ó÷èë â ñåëñêîòî ãðúöêî ó÷èëèùå. “Äåöàòà íè ùå ó÷àò áúëãàðñêè” –
êàçâàë óâåðåíî òîé.

Áðàòúò íà Çëàòêà, Äèìèòúð Ëàìáîâ, äàäå öåííè ñâåäåíèÿ çà
÷è÷î ñè Ãåîðãè Èâàíîâ, êîéòî ñå óñòàíîâèë â Îáçîð, èìàë îáðàçöî-
âî ãëåäàíî ëîçå è ðàáîòèë çàåäíî ñ ïðåäïðèåìà÷à Ïðàìàòàðîâ êà-
òî ïðèåë è ôàìèëíîòî ìó èìå. Ãåîðãè âëàäååë 11 åçèêà, óñâîÿâàíè
ïî âðåìå íà áóðíî èçâúðâåíèÿ æèòåéñêè ïúò. Â þíîøåñêàòà ñè âúç-
ðàñò òðúãâàë çà ÑÀÙ, íî â Óíãàðèÿ ãî çàâàðâà Ïúðâàòà ñâåòîâíà
âîéíà, ìîáèëèçèðàò ãî, çàìèíàâà íà ôðîíòà, ïëåíÿâàò ãî è ãî ïðåï-
ðàùàò îò ëàãåð â ëàãåð. Áèë å âúâ Ôðàíöèÿ è â îùå äðóãè ñòðàíè.
Èíòåðåñ ïðåäèçâèêà è ðàçêàçúò ìó, êàê ñà æèâåëè â ïúëíî ðàçáèðà-
òåëñòâî è âçàèìîïîìîù ñúñ ñåìåéñòâîòî íà òóð÷èí, ðîäåí â Öà-
ðèãðàä è çàñåëåí âúâ âàðíåíñêèÿ êâàðòàë Àñïàðóõîâî. Êàçâàëè ìó
Êðà÷óí. Çà ñåáå ñè êàçà, ÷å å áèë áðèãàäèð íà çíàòíèòå òúêà÷êè Ìà-

272

×àñò Âòîðà. Èìðèõîð – ðîäíîòî ìÿñòî íà ïðåäöèòå íè

ðóñÿ Òîäîðîâà è Çëàòêà Ìàðèíîâà âúâ âàðíåíñêàòà ïàìó÷íà ôàá-
ðèêà “Ïúðâè ìàé”, à ïîñëå ñòàâà êàäúð íà Áúëãàðñêè ìîðñêè ôëîò.
(ÁÌÔ). Çà áàùà ñè Ëàìáî Çëàòêà è Äèìèòúð êàçàõà, ÷å óñâîÿâàë
çàíàÿòà øèâà÷, à ÷è÷î èì Äèìî – äúðâîäåëñòâî. È äâàìàòà áðàòÿ
ñòàâàëè óäàðíèöè è ñíèìêèòå èì áèëè íà ïî÷åòíîòî òàáëî.

Ìàðèÿ Öîíåâà. Îò çàïèñêèòå, êîèòî å îñòàâèëà íàó÷èõìå, ÷å
Ãåîðãè Ìàíîëîâ å ñèí íà Àòàíàñ Äåâåäæèåâ (äåâå = êàìèëà, Êàìè-
ëàðîâè), êîéòî å åäèí îò ïúðâèòå çàñåëíèöè íà ñåëîòî íè. Ðîäñòâå-
íèòå âðúçêè, êîèòî òÿ ðàçêðèâà, íè ïîìîãíàõà äà óñòàíîâèì êàðòè-
íàòà íà çàñåëâàíåòî è äà íàó÷èì èìåíàòà íà ïúðâèòå çàñåëíèöè è
ìåñòàòà, îò êîèòî èäâàò òå.

Çà äðóãà èçäúíêà íà Äåâåäæèåâèÿ ðîä íè èíôîðìèðà Åëåíêà
Äèìîâà, êîÿòî å îò ðîäà íà Ìèòüî Äåâåäæèåâ, ÷èéòî ðîä å ïðåèìó-
ùåñòâåíî çàñåëåí â Ãàëàòà, äíåñ êâàðòàë íà Âàðíà. Îò êíèãèòå, êî-
èòî ïðî÷åòîõìå è îò ðàçãîâîðèòå, êîèòî âîäèõìå, ñè èçÿñíèõìå, ÷å
ðîäîâå ñ òîâà ôàìèëíî èìå å èìàëî íå ñàìî â íàøåòî ñåëî, à â
ìíîãî äðóãè áúëãàðñêè ñåëà â Òðàêèÿ. À äíåñ òàçè ôàìèëèÿ å ìíîãî
ðàçïðîñòðàíåíà è â Áúëãàðèÿ.

Çà òîçè ðîä íè èíôîðìèðà ñúùî è Åëåíêà Òîäîðîâà Ñèäåðîâà.
Îò ñïîìåíèòå, ñïîäåëåíè îò áàáà `è Ìàðèÿ, ñåñòðà íà áàáà è` Åëåíà,
íà êîÿòî å êðúñòåíà, íàó÷àâàìå çà Ãåîðãè Ìàíîëîâ Äåâåäæèåâ, êîé-
òî ïðåç Áàëêàíñêàòà âîéíà ñíàáäÿâàë áúëãàðñêèòå âîéíèöè ñ îðú-
æèå è ñëåä êàòî áèë àðåñòóâàí è ìàëòðåòèðàí, ïî÷èíàë îùå â çàò-
âîðà â Èñòàíáóë.

Ãåîðãè Äèìîâ – ðàçêàçâà çà ßíêî Ñëàâîâ, êîéòî áèë ñâåùåíèê
â ñåëîòî, à ïîñëå ñ÷åòîâîäèòåë âúâ âàðíåíñêàòà ôàáðèêà “Òåêñòèë”
íà Àñåí Íèêîëîâ. È çà ñâîÿ, èçïúëíåí ñ ìíîãî ïúòóâàíèÿ æèâîò, è
òîçè íà äúùåðÿ ñè Ìàðèÿíà íè ðàçêàçà Àòàíàñ Íèêîëîâ (Íàñêî) –
12-ãîäèøåí. Èçâåñòíî ìó å, ÷å ðîäúò èì çàïî÷âà îò Íèêîëà Ðàäåâ,
êîéòî ïðåç 1914 ã. áèë êìåò íà ñåëîòî è îòïðàâèë ïèñìî ñ ìîëáà äà
ìó èçïðàòÿò ó÷åáíèöè çà ó÷èëèùåòî è ñâåùåíè êíèãè çà ÷åðêâàòà.
Âúâ Âàðíà äîøúë ïî-êúñíî è ïî÷èíàë òóê ïðåç 1931 ã. Èíòåðåñåí
åïèçîä å, ÷å ïðè áÿãñòâîòî ñè îò ñåëîòî ïðåç 1914 ã. ñåìåéñòâîòî
çàáðàâèëî â ëþëêàòà ìîì÷åòî ñè Ãåîðãè (1913-1986) è ëåëÿ ìó ãî
çàíåñëà ñëåä òîâà íà ïàðàõîäà.

273

Ôàêòèòå, äîêîëêîòî ñà íè èçâåñòíè

Õðèñòèíà ÑÒÎÅÂÀ

Îáùà ñïðàâêà çà íàïóñíàëèòå ñ. Èìðèõîð ïî ãîäèíè
è ðàçñåëâàíåòî èì – áðîé è ñîöèàëíà õàðàêòåðèñòèêà

Âñáîðíèêà “Êîðåíè îò Òðàêèÿ” ñà ñïîìåíàòè ñëåäíèòå
ôàìèëèè îò Èìðèõîð, êîèòî ñà äîøëè âúâ Âàðíà: Àëåê-
ñèåâè, Àïîñòîëîâè, Àðíàóäîâè, Êàðàäæîâè, Ìàâðîäèå-
âè, Ïîïëàçàðîâè, Òàøêîâè, Õàñîâè, Õðèñòîâè, ßíåâè è äðóãè – îá-
ùî 20 ôàìèëèè.
Íàïóñíàëè Âàðíà:
5 ñåìåéñòâà çàìèíàâàò çà Êðèâíÿ
13 ñåìåéñòâà â Êðèâèíè
3 – çà Áÿëà
6 – çà Àñïàðóõîâî è íÿêîëêî â Ãàëàòà.

Ðîäîâå, çà êîèòî èìàìå ñâåäåíèÿ1

Âèäíî îò íàïðàâåíàòà ñïðàâêà (òàáë. 1) å, ÷å îáùèÿò áðîé íà
ðîäåíèòå â ñ. Èìðèõîð, ïðåñåëåíèòå âúâ Âàðíà è Âàðíåíñêî çàåäíî
ñ ïîòîìñòâîòî èì å 1487 äóøè.  äåéñòâèòåëíîñò òå ñà ïîâå÷å îò
1500 äóøè, òúé êàòî â òàçè ñâîäêà íå ñà âêëþ÷åíè íÿêîëêî ðîäà, çà
êîèòî íÿìàìå ïúëíè ñâåäåíèÿ. Òîâà ñà: Àðíàóäîâè (Ãåîðãè, Àíäîí,
Ãèíêà, Ìàðèàíà), Àòàíàñîâè (Øèäåð, Çþìáþëà, Îëãà), Ïîïëàçàðî-
âè (Ñîôêà, Äèìèòúð, Ôîòèíêà è Ãåîðãè), ßíè è Äèìèòúð, êîèòî
áèëè áðàòÿ íà âêëþ÷åíèòå â ñâîäêàòà Ôèëèï è Ãëèãîð Íèêîëîâè.
Ðîäúò íà Àíàñòàñ Ìàíîëîâ õ Ñòàíà, îò êîéòî èìà ñåìåéñòâà â Ñî-

1 Âèæ ïðèëîæåíèå ¹1.

274

×àñò Âòîðà. Èìðèõîð – ðîäíîòî ìÿñòî íà ïðåäöèòå íè
Òàáëèöà 1. Áðîé íà ÷ëåíîâåòå íà ôàìèëèèòå äî ñåäìî ïîêîëåíèå

ñëåä èçñåëâàíåòî èì âúâ Âàðíà

ôèÿ, Áóðãàñ, Íåñåáúð, Äîëíè ×èôëèê, Âàðíà... â îáùàòà ñâîäêà å
îïèñàí íà ïîñëåäíèÿ ðåä. Ïîëó÷èõìå ñâåäåíèÿ è çà ñëåäíèòå èìðî-
õîðöè: Àòàíàñ Ãåîðãèåâ, ðîäåí ïðåç 1875 ã. è ïðèñòèãíàë â Áúëãà-
ðèÿ ïðåç ìàé 1914 ã., Ñèìî Ãåîðãèåâ, ðîäåí ïðåç 1868 ã. è ïðèñòèã-
íàë ïðåç þëè 1913 ã., ßíè Òàøåâ, ðîäåí ïðåç 1865 ã., Àíàñòàñ Ãåîð-
ãèåâ, ðîäåí ïðåç 1871 ã. è ïðèñòèãíàë ïðåç ìàé 1914 ã., Ôèëèï Êîñ-
òàäèíîâ (íÿìà äðóãè äàííè), Êîñòà Ìàâðîäèåâ, ðîäåí ïðåç 1888 ã.,
Àíàñòàñ Àòàíàñîâ Ìàâðîäèåâ, ðîäåí 1873 ã., Àòàíàñ Íèêîëîâ, ðî-
äåí ïðåç 1879 ã. è ïðèñòèãíàë ïðåç îêòîìâðè 1926 ã., Àíàñòàñ Àòà-
íàñîâ, ðîäåí ïðåç 1887 ã. è ïðèñòèãíàë ïðåç àïðèë 1914 ã., Êîñòà
Àíàñòàñîâ, ðîäåí ïðåç 1882 ã. Ñâåäåíèÿòà ñå ñúäúðæàò â óäîñòîâå-
ðåíèÿ (ïóáëèêóâàìå ãè îòäåëíî), èçäàäåíè îò Âàðíåíñêîòî Êóëòóð-
íî Áëàãîòâîðèòåëíî äðóæåñòâî “Òðàêèÿ”, êîèòî äà èì ïîñëóæàò ïðåä

275

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

Âàðíåíñêàòà îêîëèéñêà êîìèñèÿ çà íàñòàíÿâàíå íà áåæàíöèòå. Ïóá-
ëèêóâàìå è ìîëáàòà íà Ôèëèï Êîñòàäèíîâ, æåíåí çà Ñîôèÿ, ïîäà-
äåíà íà 15.12.1923 ã. çà èçäàâàíå íà óäîñòîâåðåíèå, êîåòî äà ìó ïîñ-
ëóæè çà âïèñâàíå â ðåãèñòðèòå íà Âàðíåíñêàòà îáùèíà êàòî ãðàæ-
äàíèí íà Âàðíà. Ïîðú÷èòåëè ñà èìðèõîðöèòå Íèêîëà Àòàíàñîâ è
Õðèñòî Òîìîâ. Îò îáùèÿ áðîé êúì 1500 äóøè 295 ñà ðîäåíèòå â
òðàêèéñêîòî íè ñåëî Èìðèõîð è çàñåëåíè âúâ Âàðíà. Ìíîãî öåíåí
äîêóìåíò å ñïèñúêúò íà ïðèñúñòâàùèòå òðàêèéöè íà ðåäîâíî ó÷ðå-
äèòåëíî ñúáðàíèå íà Êóëòóðíî-ïðîñâåòíî äðóæåñòâî “Òðàêèÿ”, êú-
äåòî ñðåùó 17 äóøè îò âñè÷êî 40 äóøè å èçïèñàíî, ÷å ñà ðîäîì îò ñ.
Åìðèõîðêüîé, ×àòàëäæàíñêî. Æàëêî, ÷å â ñïèñúêà íà ÷ëåíîâåòå íà
òðàêèéñêàòà îðãàíèçàöèÿ â ñ. Ãåáåø (äíåñ Êðèâèíè) íå å îòáåëÿçà-
íî êîé êúäå ñå å ðîäèë, íî èìåíàòà ïîäñêàçâàò, ÷å è òàì ñà âïèñàíè
èìðèõîðöè.

Ñúîòíîøåíèåòî ìåæäó ìúæåòå è æåíèòå å ñ ëåê ïðåâåñ êúì
ìúæåòå. Îò ïðåáðîåíè 760 äóøè 322 ñà æåíè, à 389 ñà ìúæå. Áåç
óòî÷íåíèå íà ïîëà ñà âïèñàíè 49 äóøè. Ïðèìåðè: Ñåìåéñòâî Ðàäå-
âè èìàò 15 ðîäåíè äåöà, íî 12 îò òÿõ ñà ïî÷èíàëè â ñåëî, êîãàòî
ïðåç 1912 ã. âúðëóâà õîëåðà. Ñåìåéñòâî Òîìîâè å èìàëî 11 äåöà, íî
â Áúëãàðèÿ ïðèñòèãàò ñ 5 äåöà: 4 ìîì÷åòà è 1 ìîìè÷å.

Îò èç÷èñëåíè 1037 äóøè 375 ñà ñåìåéíè, 170 íåñåìåéíè (ïðå-
äèìíî ìëàäåæè), à 117 ñà èëè ðàíî ïî÷èíàëè èëè îùå äåöà. Ïðèñ-
òèãíàëèòå âúâ Âàðíà, ðîäåíè â ñåëîòî íè, ñà ïðåäèìíî õîðà îò I-âî
è II-ðî ïîêîëåíèÿ. Ñúãëàñíî íàøèòå èç÷èñëåíèÿ òå ñà êúì 250 äó-
øè, êàòî ïîâå÷å îò òÿõ ñà îñòàíàëè âúâ Âàðíà, à äðóãè ñà ñå çàñåëè-
ëè â ñúñåäíèòå ñåëà Ãàëàòà è Ñåéñåìåñ, äíåøíèòå æèëèùíè êâàð-
òàëè Àñïàðóõîâî è Ãàëàòà.

***
Ñâîäêàòà å íàïðàâåíà ïðåç 2011 ã., íî íÿêîè èçìåíåíèÿ ñå íà-
íåñåíè ïî-êúñíî. Íå ñà âêëþ÷åíè äàííè îò Ñòàìàòîâèÿ è íÿêîè äðóãè
ðîäîâå. Âúç îñíîâà íà ãîðåèçëîæåíîòî ìîæåì äà íàïðàâèì ñëåä-
íèòå èçâîäè:
Äúëãîëåòèåòî å õàðàêòåðíî çà èìðîõîðñêèòå ðîäîâå: 6 ñòîëåò-
íèêà + 2, íà êîèòî íå å äîñòèãíàëà ãîäèíà, çà äà ñòàíàò ñòîëåòíèöè.
Íàé-ìíîãî ñà äîæèâåëè îò 80 äî 90 ãîäèíè (56) è ñðåä òÿõ íàé-
ãîëÿì å áðîÿò íà âñå îùå æèâèòå (20), ñëåäâàíè îò 70 äî 80 ãîäèíè
(46 + 3, íà êîèòî íå å äîñòèãíàëà 1 ãîäèíà), êàòî 4 ñà æèâè, à îò 90

276

×àñò Âòîðà. Èìðèõîð – ðîäíîòî ìÿñòî íà ïðåäöèòå íè

äî 100 ãîäèíè ñà æèâåëè 13 äóøè, êàòî 1 îò òÿõ å îùå æèâ. Íàé-
êðèòè÷íàòà âúçðàñò, ïðåç êîÿòî èìðèõîðöè ñà íàïóñêàëè òîçè Áîæè
ñâÿò å îò 70 äî 80 ãîäèíè. Òóê ñà îòáåëÿçàíè ñàìî 4 æèâè ïîòîìöè.
Ïðàâè âïå÷àòëåíèå, ÷å äîñòà ñåìåéíè äâîéêè æèâåÿò ïðèáëèçèòåë-
íî åäíàêúâ áðîé ãîäèíè. Ðàçâèòèåòî íà ðîäîâåòå ïîêàçâà ñëåäíîòî:
ïúðâî ïîêîëåíèå ñà èçâåñòíèòå íè ïúðâè 40 çàñåëíèöè â ñåëîòî,
äàëè íà÷àëîòî íà 19 ðîäà, âêëþ÷åíè â ñâîäêàòà. Âòîðîòî ïîêîëå-
íèå îáõâàùà 195 äóøè, ðîäåíè è çàäîìåíè â Èìðèõîð íàøè ïðåä-
öè. Òå ñà áèëè íàñèëñòâåíî èçãîíåíè è ñà ïðèñòèãíàëè âúâ Âàðíà
çàåäíî ñ äåöàòà ñè, ÷àñò îò êîèòî ñå ÷èñëÿò êúì òðåòîòî ïîêîëåíèå,
êîåòî â íàøàòà ñâîäêà íàáðîÿâà 383 äóøè â ò.÷. 143 ñúïðóæåñêè
äâîéêè. Êàêòî âå÷å ïèñàõìå àêàäåìèê Ë. Ìèëåòè÷ ñúîáùàâà çà 105
èçñåëåíè ñåìåéñòâà ñ 337 äóøè, íî êàòî âçåìåì ïðåäâèä, ÷å ñåëîòî,
ïî ñâåäåíèÿ íà êðàåâåäà ïîï Àÿíîâ, å èìàëî 170 áúëãàðñêè êúùè, à
íàøàòà íåïúëíà ñâîäêà ñúîáùàâà çà 383 äóøè, ïðèåìàìå, ÷å òå ñà
áèëè îùå ïîâå÷å. Ïðèðàñòúò ìåæäó ïîêîëåíèÿòà äîòóê âúçëèçà íà
188 ìåæäó âòîðîòî è òðåòîòî ïîêîëåíèÿ, à â IV ïîêîëåíèÿ ñà ñå
ðîäèëè 27 äåöà ïî-ìàëêî, ò.å ïðèðàñòúò å îòðèöàòåëåí. Ðîäîâåòå,
÷èåòî íà÷àëî ñúâïàäà ñ íà÷àëîòî íà ÕIÕ âåê, âêëþ÷âàò ðîäåíèòå
ìåæäó 1913-1920 ãîäèíè. Îáÿñíåíèåòî å, ÷å òîçè ïåðèîä å è íàé-
òðóäíèÿò â æèâîòà íà áåæàíöèòå. Ïðè ìèòàðñòâàòà èì ñà ïî÷èíàëè
ïî ïúòèùàòà íÿêîè âúçðàñòíè, à ìíîãî äåöà ñà áèëè èçîñòàâåíè, çà
äà íå èçäàäàò ñ ïëà÷à ñè áÿãàùèòå. È â ñëåäâàùèòå ïîêîëåíèÿ ïðè-
ðàñòúò å îòðèöàòåëåí, íî ïðè÷èíèòå âå÷å ñà îò äðóãî åñòåñòâî: ïî-
ãîëåìèÿò ñòðåìåæ êúì áëàãîñúñòîÿíèå, ïî-ãîëåìè èçèñêâàíèÿ êúì
æèâîòà íà ïîäðàñòâàùèòå, ïî-ãîëåìè àìáèöèè çà ðåàëèçàöèÿ.

Ïðè ïðèñòèãàíåòî ñè â Áúëãàðèÿ ðîäîâåòå ñðåùàò çàòðóäíå-
íèÿ ïðè íàñòàíÿâàíåòî ñè: â îáùåñòâåíè ïîñòðîéêè ïî íÿêîëêî ñå-
ìåéñòâà â åäíà ñòàÿ, ïðè ðîäíèíè, êúäåòî óñëîâèÿòà ñúùî íå ñà
ïîäõîäÿùè çà ñàìîñòîÿòåëåí æèâîò íà îòäåëíèòå áðà÷íè äâîéêè.
Íà ñëåäâàùàòà ãîäèíà Áúëãàðèÿ ñå âêëþ÷âà â Ïúðâàòà ñâåòîâíà
âîéíà, ìúæåòå ñà ìîáèëèçèðàíè, íÿêîè îòèâàò äîáðîâîëöè íà ôðîí-
òà. Âñè÷êè ñà îáõâàíàòè îò ïàòðèîòè÷íî âúîäóøåâëåíèå, íî çà áåç-
äîìíèòå áåæàíöè íàñòúïâàò ÷åðíè äíè. Æåíèòå ïðåâèâàò ãðúá ïî
áîãàòàøêèòå êúùè íà ãðàäà, çà äà íàõðàíÿò ãëàäíèòå ãúðëà íà äå-
öàòà ñè. Ñëåä 4 ãîäèíè ìúæåòå ïàê ñå âðúùàò îò âîéíàòà ïîáåäèòå-
ëè-ïîáåäåíè. Åäíè îêè÷åíè ñ îðäåíè, Õðèñòî Òîìîâ – èíâàëèä, à
Äèìèòúð Ñòàìàòîâ å èçæèâÿë ïëåííè÷åñêàòà íåâîëÿ.

277

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

Ìåæäó ìíîãîòî ïðîáëåìè íà ñìàçàíà è èçòåðçàíà Áúëãàðèÿ íà
ïúðâî ìÿñòî ñå îòêðîÿâà áåæàíñêèÿò. Ïðàâèòåëñòâîòî íà Àëåêñàí-
äúð Ñòàìáîëèéñêè ðåøàâà òîçè âúïðîñ, êàòî îòïóñêà íà ïðîêóäå-
íèòå çàåì çà ñòðîåæ íà æèëèùà. Òàêà âúâ Âàðíà èçíèêâà Áåæàíñêè-
ÿò êâàðòàë. Æåëàåùèòå äà îòèäàò íà ñåëî ïîëó÷àâàò çåìÿ: 5 ñåìåéñ-
òâà îòèâàò â ñåëî Êðèâíÿ, 3 – â Áÿëà, íÿêîëêî â Ãàëàòà, 6 ñåìåéñò-
âà èçáèðàò êâ. “Àñïàðóõîâî”, à 13 ñå óñòàíîâÿâàò â ñ. Êðèâèíè. Çà-
ïî÷âà ñòðîåæ íà áåæàíñêè êúùè – îòíà÷àëî ïîëçâàò êèðïè÷, à ïîñ-
ëå òóõëè êàòî ðàçøèðÿâàò èëè íàäñòðîÿâàò æèëèùàòà ñè. Õîðàòà
ñà êàòî áðàòÿ. Áåæàíñêàòà íåâîëÿ ãè å ñäóøèëà. Ïîìàãàò ñè âçàèì-
íî è òîâà ñòîïëÿ äóøèòå èì. Ìîìè÷åòàòà íàìèðàò ðàáîòà âúâ ôàá-
ðèêà “Òåêñòèë” íà Àñåí Íèêîëîâ, à ìîì÷åòàòà ó÷àò çàíàÿò.

Âúç îñíîâà íà äàííèòå, êîèòî óñïÿõìå äà ñúáåðåì çà ïðåñåëå-
íèòå âúâ Âàðíà ðîäîâå è ïîòîìöèòå èì, ñúñòàâèõìå ñëåäíàòà ñâîä-
êà ïî âúçðàñòè.2

Îò ðîäåíèòå â Èìðèõîð òðàêèéöè, ïðèñòèãíàëè è óñòàíîâèëè
ñå äà æèâåÿò âúâ Âàðíà êàòî áåæàíöè 516 ñà ñåìåéíè äâîéêè, êîåòî
ïðàâè îêîëî 1032 äóøè. Ïî ðàçëè÷íè ïðè÷èíè íåñåìåéíè îñòàâàò
îêîëî 455 äóøè (ïî÷èíàëè ñà êàòî ìëàäè, îùå ñà â ìëàäåí÷åñêà
âúçðàñò èëè ïî âîëÿòà íà ñúäáàòà). Ñåìåéñòâàòà ñà îáðåìåíåíè ñ
ìíîãî ãðèæè, ñâúðçàíè ñ áèòîâîòî èì óñòðîéâàíå. Ñðàâíèòåëíî óñ-
ïîêîÿâàíå íàñòúïâà ïðåç 30-òå ãîäèíè, êîãàòî ñ âçàèìíè óñèëèÿ è
ïîäïîìîãíàòè îò äúðæàâàòà, ñåìåéñòâàòà ñè ïîñòðîÿâàò êúùè, çà-
êóïóâàò êàðóöè, ôàéòîíè, ñåëñêî-ñòîïàíñêè èíâåíòàð... Òîãàâà ñå
óòàëîæâàò, êîåòî å ïðåäïîñòàâêà çà ïîäîáðÿâàíå íà åñòåñòâåíèÿ ïðè-
ðàñò. Íàé-ìíîãî íîâîðîäåíè, 739, èìà ïðè III è IV ïîêîëåíèÿ. Ïðåç
ñëåäâàùèòå ãîäèíè ñå ðàæäàò âñå ïî-ìàëêî äåöà. Ìåæäó IV è V
ïîêîëåíèÿ ñà ñå ðîäèëè 110 äåöà ïî-ìàëêî, à ìåæäó V è VI îòðèöà-
òåëíèÿò ïðèðàñò å 164 äóøè. Ïî âðåìå íà Âòîðàòà ñâåòîâíà âîéíà,
êîãàòî ìúæåòå, ïîòîìöè íà èìðèõîðöè ñà íà ôðîíòà, áðîÿò íà íî-
âîðîäåíèòå ñïàäà íà 57, à ðîäåíèòå ïðåç 1990-2000 ã. ñà ñàìî 26!
Òóê ïðè÷èíèòå ñà äðóãè. Çàòîâà ïúê ðîäåíèòå ïðåç ïåðèîäà 2000-
2011 ñà 44, êàòî 10 îò òÿõ ñà ïîä 5 ãîäèíè. Íàé-ìàëêèÿò ïîòîìúê å
íà 8 ìåñåöà.

Îò íàïðàâåíàòà ñïðàâêà çà 62 ñåìåéñòâà, ïî íåïúëíè äàííè çà
ïðåñåëåíè âúâ Âàðíà îò Èìðîõîð, ñå âèæäà, ÷å 45 ñà ìíîãîäåòíè.

2 Âèæ: Ïðèëîæåíèå ¹2.

278

×àñò Âòîðà. Èìðèõîð – ðîäíîòî ìÿñòî íà ïðåäöèòå íè

Îò òÿõ 22 ñåìåéñòâà èìàò ïî òðè äåöà, à 23 ñà ñ ïî 4 è ïîâå÷å îò 4
äåöà. Ñ íàé-ìíîãî ðîäåíè äåöà å ñåìåéñòâîòî íà Íèêîëà Ðàäåâ,
æåíåí çà Ñîôèÿ, êúäåòî ñà ñå ðîäèëè 15 äåöà, íî 12 ñà ïî÷èíàëè,
êîãàòî ïðåç 1912 ã. âúðëóâàëà õîëåðà. Ñëåäâàò ãè Ìàðèÿ è Òîìà,
êîèòî â Èìðèõîð èìàëè 11 ðîäåíè äåöà, íî â Áúëãàðèÿ ïðèñòèãíà-
ëè 5 è ñà ñúçäàëè òóê ñåìåéñòâà. Ñ ïîâå÷å äåöà å ñåìåéñòâîòî íà
ßíè Äèìîâ è Ðóñà Äåâåäæèåâà, êîèòî èìàò 7 ðîäåíè äåöà, íî çà 6
îò òÿõ å èçâåñòíî, ÷å ñà ñúçäàëè ñåìåéñòâà â Áúëãàðèÿ. Íàé-ãîëåìè-
ÿò èì ñèí Ìèìèêî ñúñ ñúïðóãàòà ñè Ìàðèÿ èìàò 4 ðîäåíè äåöà, íî
3 îò òÿõ ñà ïî÷èíàëè ñúâñåì ìàëêè è îñòàâà ñàìî åäíà äúùåðÿ, íà
êîÿòî äàâàò èìåòî Æèâêà, òà äà æèâåå äúëãî. Ñåãà òÿ å íà 81 ãîäèíè
è ñå ðàäâà íà ïðàâíó÷å. Äúùåðÿòà íà ßíè è Ðóñà – Åëåíêà ñúñ ñúï-
ðóãà ñè Äèìèòúð èìàò 5 ðîäåíè äåöà, îò êîèòî 4 ñúçäàâàò ñåìåéñò-
âà âúâ Âàðíà (ïåòîòî äåòå óìèðà ïåëåíà÷å è ñå íàëàãà ìàéêà ìó äà
êúðìè ñåñòðèíîòî ñè íîâîðîäåíî äåòå, òúé êàòî ìàéêà ìó óìèðà
ïðè ðàæäàíå). Ñúñ 7 äåöà å è ñåìåéñòâîòî íà Ñòàìàò Èâàíîâ è Ñòî-
ÿíêà Äåâåäæèåâà, êîèòî îò Èìðèõîð èäâàò âúâ Âàðíà è òóê ñå çàäî-
ìÿâàò. Îò òåõíèòå äåöà ìíîãîäåòíè ñåìåéñòâà èìàò Âàñèë Ñòàìà-
òîâ è Ñîôêà Ãåí÷åâà, êàêòî è Àíãåëèíà è Åôòèì Ëóêîâ. Åäíàòà îò
äúùåðèòå íà Âàñèë è Ñîôêà – Ñòîÿíêà, äíåñ å íà 86 ãîäèíè è ñå
ðàäâà íà 3 âíóêà è 4 ïðàâíóêà, íàé-ìàëêèÿò îò êîèòî å íà 8 ìåñåöà.
À äåöàòà íà Àïîñòîë ñà òðè ìîì÷åòà. Åäèíèÿò îò òÿõ å áàùà íà òðè
äåöà îò V ïîêîëåíèå è äÿäî íà îùå òðè îò VI ïîêîëåíèå. Ñúñ 7 äåöà
å è ñåìåéñòâîòî íà Ãåîðãè Ìàíîëîâ è Ôîòèíà, êîèòî ïðèñòèãàò âúâ
Âàðíà ñëåä ðåîêóïàöèÿòà íà ñåëîòî ïðåç 1914 ã. è ñúçäàâàò ñåìåéñ-
òâà. Åäíà îò òåõíèòå âíó÷êè, Æèâêà áå íà 87 ãîäèíè è ñå ðàäâàøå íà
3 âíóêà è íà 4 ïðàâíóêà.

Ñ ïî 6 äåöà ñà ñåìåéñòâàòà íà Åëåíà Ãåîðãèåâà è Ìàíîë Äåâå-
äæèåâ, íà Ìàìàòà è Ïàïóòî, à ñ 5 ñà íà Ôîòèíà è Àïîñòîë, íà Åëåí-
êà è Äèìèòúð Õðèñòîâè, íà Ñóëòàíà è Èâàí Ïåòêîâè, êàêòî è íà
ñåìåéñòâà Êîñòîâè, Òðàé÷åâè, íà Çîÿ è Êîñòà Ìàíîëîâè... Ïî-ãî-
ëÿì å áðîÿò íà ñåìåéñòâàòà ñ ïî 4 äåöà – 10, à íàé-ãîëÿì ñ ïî òðè
äåöà – 24.

Èçâîäè: Íàøèòå ïðåäöè, êîèòî ñà è åäíè îò ïúðâèòå çàñåëíè-
öè â òðàêèéñêîòî ñåëî Èìðèõîð ñà áèëè ìíîãî îòãîâîðíè õîðà. Íàé-
ìíîãîäåòíè ñà ñåìåéñòâàòà îò ðîäà íà Äåâåäæèåâè. Îò èçâåñòíèòå
íè ñèí Ìàíîë (1827) è äúùåðÿ Ìàðèÿ (1832) íà Àòàíàñ Äåâåäæèåâ

279

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

(îêîëî 1805) ïðåêè ïîòîìöè ïðè II ïîêîëåíèå ñà 6, ïðè III ïîêîëå-
íèå ñòàâàò 26, ïðè IV – 41, ïðè V – 45, ïðè VI – 44, à ïðè VII – 28,
êîåòî ïðàâè 203 äóøè. Êàòî ïðèáàâèì êúì òÿõ è ñúïðóçèòå, êîèòî
ñà ïîâå÷å îò 97 (äàííèòå íè íå ñà ñúâñåì ïúëíè) òîâà ñà ïîâå÷å îò
300 äóøè.3

Íàé-âúçðàñòíè ñà ïúðâèòå çàñåëíèöè, à íàé-ìëàäèòå ñà âíóöè-
òå è ïðàâíóöèòå. Ïîèìåííî òîâà å äÿäî Êî÷î Ãåîðãèåâ è Äåâåäæè
Àòàíàñîëó, êîåòî ùå ðå÷å êàìèëàðÿò îò Àòàíàñîâöè, ò.å. îò ðîäà íà
Àòàíàñîâèòå. Íàé-âúçðàñòíèòå, èçâåñòíè íàì, ùå äà ñà áèëè Ìàìà-
òà è Ïàïóòî (1832 è 1826), ÷èåòî ïúðâî äåòå ßíè Äèìîâ ñå å ðîäèëî
ïðåç 1855 ã. èëè Äÿäî Ñòîÿí îò Êîòåë, ÷èåòî ïúðâî äåòå Õðèñòî
Ñòîÿíîâ å ðîäåíî ïðåç 1852 ã. Äÿäî Ñòîÿí îò Êîòåë âåðîÿòíî å
óçíàë çà íàëè÷èåòî íà òðàêèéñêè ñåëà îò ó÷àñòíèöèòå â îòðÿäà íà
Ãåîðãè Ìàìàð÷åâ ïî âðåìå íà Ðóñêî-òóðñêàòà âîéíà ïðåç 1828 ã.
Âúçðàñòåí ùå äà å áèë è äÿäî Õðèñòî Äèìèòðîâ (ðîäåí 1854), ÷èé-
òî áðàò å ßíêî Äèìèòðîâ, çà êîãîòî çíàåì, ÷å å æåíåí çà Íåäÿëêà
Ãåîðãèåâà (âèêàõà `è áàáà Äåëè). Íåãîâàòà äúùåðÿ Åëåíêà å îìúæå-
íà çà Ãåîðãè Ìàíîëîâ Äåâåäæèåâ, êîéòî å îò ðîäà íà Äåâåäæè Àòà-
íàñîëó, çà êîãîòî ïèøå Ïåòúð ï. Àÿíîâ. Êàëèíà, ìàéêàòà íà Ìàðèÿ
Öîíåâà, å íåãîâà âíó÷êà. Èìàìå ñìúòåí ñïîìåí çà äðóã ßíêî, áðàò
íà äÿäî Õðèñòî, çà êîéòî íÿìàìå ñâåäåíèÿ íèòî êîãà å ðîäåí, íèòî
êàê å ïðåìèíàë æèâîòúò ìó.4

3 Ïîñî÷åíèòå äàííè ñå îòíàñÿò êúì 2011-2012 ã.
4 ×åñòî ñðåùàíè ëè÷íè èìåíà è íà ôàìèëèè: âèæ Ïðèëîæåíèå ¹3.
×ðåç ÷åñòî ñðåùàíèòå èìåíà ñå ïîñòàðàõìå äà îòêðèåì ðîäñòâåíèòå âðúçêè. Èç-
õîæäàõìå îò áèòóâàùàòà îò ñòàðè âðåìåíà òðàäèöèÿ äà ñå êðúùàâà ïúðâîòî äåòå,
àêî å ìîì÷å íà ñâåêúðà, à àêî å ìîìè÷å – íà ñâåêúðâàòà. Íî íå ðÿäêî èìåòî òðÿá-
âàëî äà îïðåäåëè êðúñòíèêúò. Êàêâî óñòàíîâèõìå: ÷åñòî ñðåùàíè èìåíà â èçâåñò-
íèòå îò ïî-ñòàðè ãîäèíè ðîäîâå ñà áèëè: Àòàíàñ, Ãåîðãè, Ôîòèíà, Àïîñòîë, Ìà-
íîë, Ìàðèÿ (Ìàðãî), Ñîôêà, Ñòàìàò, Ñëàâè (Ñëàâ÷î), íî â ñâîäêàòà îò ïî-íîâî
âðåìå ïðåîáëàäàâàò èìåíàòà íà Ãåîðãè, Ìàðèÿ, Õðèñòî, Èâàí, Åëåíêà...

280

×àñò Âòîðà. Èìðèõîð – ðîäíîòî ìÿñòî íà ïðåäöèòå íè

Îáðàçîâàíèå

Ãîëÿìà ÷àñò îò ïî-ñòàðèòå ïîêîëåíèÿ èìðèõîðöè ñà îñòàíàëè
íåãðàìîòíè, òúé êàòî íå æåëàåëè äà ïîñåùàâàò ãðúöêî ó÷èëèùå.
Áúëãàðñêî ó÷èëèùå îòêðèëè â Öàðèãðàä, íî ïîðàäè èêîíîìè÷åñêè
ïðè÷èíè, ïúê è çàðàäè âúçãëåäèòå ïî îòíîøåíèå íà æåíèòå, ìàëêî
áèëè òåçè, êîèòî ñà ñå èçó÷èëè. Áúëãàðñêî ó÷èëèùå â ñåëîòî ñà îò-
êðèëè ñðàâíèòåëíî ïî-êúñíî. Ñ ïî-ãîëÿìà ñòåïåí íà îáðàçîâàíèå,
ñúãëàñíî âúçìîæíîñòèòå, ïðåäîñòàâÿíè îò âðåìåòî, ñà áèëè Äèìè-
òúð Ñòàìàòîâ îò ðîäà íà ÷îðáàäæè Äèìî, ïîëèãëîò, ßíêî Ñëàâîâ,
êîéòî ñïîðåä íåãîâ âíóê áèë ñâåùåíèê â ñåëîòî, à âúâ Âàðíà ðàáî-
òèë êàòî ñ÷åòîâîäèòåë â òúêà÷íàòà ôàáðèêà íà Àñåí Íèêîëîâ. Çà
íåãî âíóêúò ìó Ãåîðãè Äèìîâ êàçâà îùå, ÷å èìàë äâå âèñøè îáðà-
çîâàíèÿ. Äîïóñêàìå, ÷å êàòî ñâåùåííèê å çàâúðøèë Ñåìèíàðèÿòà
íà îñòðîâ Õàëêè, à â Áúëãàðèÿ å ïðèäîáèë êâàëèôèêàöèÿ êàòî ñ÷å-
òîâîäèòåë. Áèë å 30-ãîäèøåí, êîãàòî ïðèñòèãàò âúâ Âàðíà. Äðóãèÿò
ßíêî îò ðîäà íà Ìàâðîäèåâè, ðîäåí îêîëî 1850 ã. ñúùî ñå áèë èçó-
÷èë â Öàðèãðàä, íî íå ðàçïîëàãàìå ñ ïîâå÷å ñâåäåíèÿ êîãà è êúäå å
ó÷èë. Ñúñ ñðåäíî îáðàçîâàíèå, ïîëó÷åíî â ñ. Èìðèõîð áèë è Ìàíîë
Ãåîðãèåâ. È òåçè, êîèòî ñà áèëè êìåòîâå â ñåëîòî êàòî Äèìèòúð
Ãåîðãèåâ Ìàíîëîâ, ðîäåí ïðåç 1873 ã., Àëåêñàíäúð Ãåîðãèåâ Àð-
õîíäèåâ, ðîäåí îêîëî 1860 ã., Èâàí Ïåòêîâ, ðîäåí 1860 ã., Íèêîëà
Ðàäåâ, êìåò ïðåç 1914 ã. ùå äà ñà èìàëè íÿêàêâà ñòåïåí íà îáðàçî-
âàíèå.

Ïî-êúñíî, âå÷å â Áúëãàðèÿ, äîáèâàò ïðîôåñèîíàëíî îáðàçîâà-
íèå. Æåíèòå ñòàâàò øèâà÷êè, ïëåòà÷êè, øàïêàðêè, òúêà÷êè, ñåçîííè
ðàáîòíè÷êè... Òðàêèéñêîòî äðóæåñòâî, â ïúðâèòå ãîäèíè è ñëåä òî-
âà, èì ïîìàãà äà äîáèÿò êâàëèôèêàöèÿ êàòî îðãàíèçèðà êóðñîâå
èëè ÷ðåç ìàõëåíñêè óäîñòîâåðåíèÿ èì ïðåäîñòàâÿ âúçìîæíîñò äà
ñå âêëþ÷àò â ñòîïàíñêèÿ æèâîò íà ãðàäà. Äðóãè ñå îðèåíòèðàò êúì
ïðîôèëèðàíèòå ãèìíàçèè: Òúðãîâñêà, Ìúæêà: Ïúðâà è Âòîðà, Äå-
âè÷åñêà. Íÿêîè ïîñåùàâàò Âå÷åðíàòà ãèìíàçèÿ. Åäíà áóäíà ïîòîì-
êà îò ×îðáàäæèäèìîâèÿ ðîä ïðèçíàâà, ÷å íÿìàëà âðåìå äà ó÷è. Îá-
ðàáîòâàëà ëîçÿ, áðîäèðàëà è çàâúðøèëà âå÷åðíà ãèìíàçèÿ. Çàïàçè-
ëà å äîáúð ñïîìåí çà äèðåêòîðà Äðàãíåâ. Ïðèçíàòåëíà ìó å. Ðàäâà
ñå íà äèïëîìàòà ñè è êîëêî öåííà å òÿ çà íåÿ ãîâîðè ôàêòúò, ÷å ÿ
ïîñòàâèëà ïðè äðåõèòå ñè çà ñìúðò, çà äà íå ÿ çàáðàâÿò è äà è` ÿ
ñëîæàò â ïîñëåäíèÿ `è ÷àñ.

281

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

Îñâåí îñíîâíî, ïðîãèìíàçèàëíî è ãèìíàçèàëíî îáðàçîâàíèå
ìíîãî îò ïî-ìëàäèòå ñå íàñî÷âàò êúì òåõíèêóìèòå, çà äà óñâîÿâàò
òåõíè÷åñêè ïðîôåñèè êàòî åëåêòðîòåõíèöè, ìàøèííè òåõíèöè, ïðîã-
ðàìèñòè, ôèíàíñèñòè, áàíêîâè ñëóæèòåëè... Èðèíêà Ñòîÿíîâà Êú-
íåâà áå äàíú÷åí èíêàñàòîð, ñúïðóãúò è` Êúíüî, êàêòî è ñèíúò èì
Ëþáîìèð, áÿõà ðúêîâîäèòåëè è ñëóæèòåëè â Ãîðñêî ñòîïàíñòâî.
Çàì. äèðåêòîð íà ãîðñêî ñòîïàíñòâî â Ãàáðîâî áå è Èâàí Õàëà÷åâ,
ñúïðóãúò íà ßíêà Àëåêñèåâà.

Êàòî æèòåëè íà ìîðñêè ãðàä íÿêîè îò ïîòîìöèòå çàâúðøâàò
Ìîðñêîòî ó÷èëèùå è ñòàâàò íàâèãàòîðè, ïîìîùíèê-êàïèòàíè, êà-
ïèòàíè äàëå÷íî ïëàâàíå. Òàêèâà ñà: Áîðèñëàâ Ãåîðãèåâ, Áëàãîâåñò
Ñòîÿíîâ, Îãíÿí Ìèòîâ... Íèêîëà Ñòîÿíîâ Ãåîðãèåâ å è àâòîð íà
êíèãè ñ ìîðñêà òåìàòèêà è å áèë ðúêîâîäèòåë â ìîðñêèÿ ñåêòîð íà
èçïúëíèòåëíàòà âëàñò. Ãåîðãè Èâàíîâ, êîéòî âëàäååë 11 åçèêà è äðó-
ãè îò òåõíèÿ ðîä ñà ñâúðçàëè æèçíåíèÿ ñè ïúò ñ ìîðñêè ïðîôåñèè.
Ïî ïúòÿ íà áàùèòå òðúãâàò è ñèíîâåòå, è ðîäñòâåíèöèòå.

 åäèí îò íàé-ñòàðèòå âàðíåíñêè èíñòèòóòè, ÂÈÍÑ, äíåñ Èêî-
íîìè÷åñêè óíèâåðñèòåò, ñå ó÷àò ìíîãî îò ïîòîìöèòå, êîèòî âå÷å ñà
â àêòèâíà ðàáîòîñïîñîáíà âúçðàñò è äåéíî ñå âêëþ÷âàò â óïðàâëå-
íèåòî è ñòðîèòåëñòâîòî íà íàðîäíîòî ñòîïàíñòâî.

Äðóãè ñà çàâúðøèëè Ìàøèííî-åëåêòðîòåõíè÷åñêèÿ óíèâåðñè-
òåò è ïðèäîáèëè êâàëèôèêàöèÿ íà èíæåíåðè. È Ìåäèöèíñêèÿò óíè-
âåðñèòåò èìà ñâîè âúçïèòàíèöè ñðåä ïîòîìöèòå íà èìðîõîðöè. Êà-
òî ó÷èòåëè è ïðåïîäàâàòåëè â ó÷èëèùàòà íà ãðàäà èëè â Ïîëóâèñ-
øèòå è âèñøè ó÷åáíè çàâåäåíèÿ ñúñ ñòåïåí ìàãèñòðè ñå òðóäÿò íÿ-
êîè îò ïî-ìëàäèòå èçäúíêè íà òðàêèéñêèòå íè ðîäîâå, ïîòîìöè íà
èìðîõîðöè.

Õàáèëèòèðàí ïðåïîäàâàòåë, ïðîôåñîð â Ñâîáîäíèÿ óíèâåðñè-
òåò “×åðíîðèçåö Õðàáúð” å Ðîñåí Ðàäîåâ, à ñúïðóãàòà ìó Àíòîàíå-
òà Ðàäîåâà å äîöåíò â ñúùèÿ óíèâåðñèòåò. Ñèëâèÿ Ìàðèíîâà å ïðî-
êóðîð, à ñåñòðà è` Ìèãëåíà å îäèòîð. È äâåòå ñà ïðàâíó÷êè íà Êîñòà
Àíàñòàñîâ. Ìàéêà èì å ôèëîëîã, à ëåëÿ èì àïòåêàðêà. Äÿíêî Äîá-
ðåâ è ñèíà ìó Ìèòêî ñà áèçíåñìåíè, äîêàçàëè ñåáå ñè ñ ðàçøèðÿâà-
íåòî íà ïðîñïåðèðàù áèçíåñ. Ãåîðãè Äèìîâ – ñèíúò íà Ñîôêà è
Äèìî, å â åêèïà, ñòðîèë Ñïîðòíàòà çàëà â ãð. Âàðíà è ïî-êúñíî ïî
ñúùèÿ ïðîåêò å ñòðîèë â Ëîãîñ, Íèãåðèÿ; äúùåðÿ ìó Ñîôèÿ å þðèñò.

Ñðåä õîðàòà íà èçêóñòâîòî èìà áàëåðèíà, ñ òâîð÷åñêè ïðîôå-
ñèè ñà äåöàòà íà Ñòåôàíêà Áîÿäæèåâà è äåöàòà íà Âàñèëêà Âàí÷åâà,

282

×àñò Âòîðà. Èìðèõîð – ðîäíîòî ìÿñòî íà ïðåäöèòå íè

íà Ìàðèàíà Øàëäúðîâà ñúùî. Â ÑÀÙ ñå òðóäè êàòî æóðíàëèñò è
ïñèõîëîã Èííà Áîðèñëàâîâà (1987), à ìàãèñòðàòóðà ïî èñòîðèÿ íà
èçêóñòâàòà çàâúðøè Èííà Ñòîåâà â Ñîðáîíàòà, ìàãèñòðàòóðà ïî åâ-
ðîïåèñòèêà çàùèòè Õðèñòèíà Ä. Ñòîåâà – ìëàäøè. Äðóãè ñå èçÿâÿ-
âàò êàòî ïðåâîäà÷è, åêñêóðçîâîäè, êðàåâåäè, ïèñàòåëè, æóðíàëèñ-
òè, àäâîêàòè. Ñïîìåíàâàíèÿò ìíîãîêðàòíî Äèìèòúð Ñòàìàòîâ ïðåç
1922 ã. ïîåë ïî ñâîÿ èíèöèàòèâà çàäúëæåíèåòî äà èçäàâà âåñòíèê íà
Òðàêèéñêîòî ìëàäåæêî äðóæåñòâî. Îò ðîäà íà Âàñèëà è Ãåîðãè Àëåê-
ñèåâè, îò êîéòî ðàçïîëàãàìå ñúñ ñâåäåíèÿ çà 26 äóøè – 12 ñà ñ
âèñøå îáðàçîâàíèå, 1 ó÷èòåëêà ñ ïîëóâèñøå, 5 ñúñ ñðåäíî, 1 ñúñ
îñíîâíî, 3 ñà â ïðåäó÷èëèùíà âúçðàñò, à çà 4 íÿìàìå ñâåäåíèÿ, çà-
ùîòî ñà ñå ðîäèëè è æèâåëè â ñ. Èìðèõîð. Îò âèñøèñòèòå 6 ñà èí-
æåíåðè (åëåêòðî, àâòî, ëåñîâúä, õèìèê, ñòðîèòåëåí è êîìïþòúðåí),
3 ñà ó÷èòåëè (ìàòåìàòèêà, õèìèÿ è èêîíîìèêà), 2 – âåòåðèíàðíè
äîêòîðè è 1 êàïèòàí íà òúðãîâñêè êîðàáè.

Ñëåä 9 ñåïòåìâðè 1944 ã. íà ñëóæáà â ìèëèöèÿòà è â Äúðæàâíà
ñèãóðíîñò ïîñòúïèõà íÿêîëêî îò ïîòîìöèòå íà èìðèõîðñêè ðîäîâå.
Òàì ðàáîòèõà Äèìèòúð Ñòîÿíîâ, Ìàíîë Àòàíàñîâ, Àíäîí è Íèêî-
ëàé Õðèñòîâè... Ñèíúò íà Àòàíàñ Äèìîâ è Ñòàíêà, Ïåòúð Àòàíà-
ñîâ, äîñòèãà äî ÷èí ïîëêîâíèê, ïðåïîäàâàòåë å è çà íåãî êàçâàò, ÷å
å “äóøà ÷îâåê”.

Ïèñàõìå, ÷å ïî-âúçðàñòíèòå, ðîäåíè â Èìðèõîð íàøè ïðåäöè,
ñà îñòàíàëè íåãðàìîòíè. Íî è çà òÿõ êàçâàõà, ÷å ñà ïðèðîäíî èíòå-
ëèãåíòíè, çàùîòî ïðåäàâàõà îò ïîêîëåíèå íà ïîêîëåíèå ñåíòåíöèè,
ïî÷åðïåíè îò ñúêðîâèùíèöàòà íà íàðîäíàòà ìúäðîñò, êîèòî íèå
çàïîìíèõìå è ñå ñòàðàåõìå äà ïðèëàãàìå â æèâîòà, êàòî ñëåäâàõìå
ïðèìåðà íà ïðåäöèòå...

Ñåíòåíöèèòå – èçðàç íà íàðîäíàòà ìúäðîñò5

Âúçïèòàâàõà íè è ÷ðåç ïåñíèòå, êîèòî ÷åñòî ïååõà; èçãîâàðÿõà
êàòî ñêîðîïîãîâîðêè äåòñêè çàëúãàëêè; âúçïèòàâàõà ÷ðåç ëè÷íèÿ
ñè ïðèìåð è ÷ðåç ìúäðèòå ñúâåòè. Èñêàõà äà áúäåì äîáðè, ÷åñòíè
õîðà. Íî íèòî òå, íèòî íèå ïî-êúñíî ñè ïðåäñòàâÿõìå, ÷å ùå äîéäå

5 Âèæ: Ïðèëîæåíèå ¹4.

283

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

âðåìå, êîãàòî ìåæäó ïîíÿòèÿòà äîáðè è ÷åñòíè îò åäíà ñòðàíà è
áóäàëè (áåçõèòðîñòíè) îò äðóãà, ùå ñå ïîñòàâÿ çíàê íà ðàâåíñòâî.
Íî òîâà âðåìå äîéäå.

***
Ñ èíòåðåñ ïðîñëåäèõìå îò êàêâè áîëåñòè ñà ñòðàäàëè íàøèòå
ïðåäöè è êàê òîâà ñå å îòðàçÿâàëî íà ñëåäâàùèòå ïîêîëåíèÿ. Ñòèã-
íàõìå äî èçâîäà, ÷å íÿêîè îò áîëåñòèòå ñà áèëè íàñëåäñòâåíè, à
äðóãè – íå. Ñëåïîòàòà íà Õðèñòî Òîìîâ íàïðèìåð å ñëåäñòâèå îò
ó÷àñòèåòî ìó â Ïúðâàòà ñâåòîâíà âîéíà. Ïàðàëèçèðàíè ñà áèëè íÿ-
êîëêî äóøè êàòî ïîñëåäèöà îò ïàäàíå, íî ïðåãúðáåíè ñà áèëè è â
ðåçóëòàò îò èçâúðøâàíàòà ðàáîòà, íî è íàñëåäñòâåíè. Äèìèòúð
Õðèñòîâ, íàïðèìåð, áåøå ãúðáàâ, êàìáóð, êàêòî ìó êàçâàõà. Íàé-
ãîëÿìàòà ìó äúùåðÿ áåøå øèâà÷êà, íàé-ìàëêàòà ïèøåøå è ÷åòåøå
ìíîãî, íî íàâÿðíî è ãåíúò äîïðèíåñå çà ïðåãúðáâàíåòî èì. Äðóãè-
òå ìó äúùåðè áÿõà èçïðàâåíè – òàêàâà ñòðîéíà áåøå ìàéêà èì. Çîÿ
Àíàñòàñîâà ñòðàäà îò “ïàðêèíñîí”. Îò ñòàð÷åñêà äåìåíöèÿ ñòðàäà-
õà íÿêîëêî äóøè îò ïîòîìöèòå íà ðîäîâåòå íè. Ó íÿêîè ñå ïðîÿâè
ñêëîííîñò êúì ñàìîóáèéñòâî áèëî òî ÷ðåç îáåñâàíå, ÷ðåç ñêà÷àíå
îò âèñî÷èíà, ïðåðÿçâàíå íà âåíèòå. Íå ìàëêî îò æåíèòå ñòðàäàõà îò
çàáîëÿâàíèÿ íà ñòàâèòå: ÷óâñòâàõà çàòðóäíåíèÿ è òúðïÿõà áîëêè ïðè
âúðâåíå. Çúáèòå, äîðè è êîãàòî ñè ïîñòàâÿõà çúáíè ïðîòåçè, òîðìî-
çèõà íîñèòåëèòå èì: òå èëè íå ñâèêâàõà ñ òÿõ, èëè ìíîãî óïîðèòî
òðÿáâàøå äà ïðåîäîëÿâàò çàòðóäíåíèÿòà. Çàáîëÿâàíèÿ êàòî ñúðäå÷-
íî-ñúäîâè, àñòìà, òèêîâå íà óñòàòà è íà ðúöåòå, ñúáèðàíå íà âîäà è
îòêàç îò æèâîòà, íàïèêàâàíå, êîåòî ñå å ïðåäàâàëî îò ïîêîëåíèå íà
ïîêîëåíèå è ñà áåçïîêîÿëè ïîòîìñòâîòî äî ñòåïåí, êîÿòî å ïðåäèç-
âèêâàëà îïèò çà îòðàâÿíå. Íÿêîè ñòàíàõà æåðòâà íà æúëòàòà ãîñ-
òåíêà – òóáåðêóëîçàòà, à äðóãè ïðåòúðïÿõà îïåðàöèè îò ðàê íà ãúð-
äàòà èëè áèâàõà îáëú÷âàíè ïîðàäè ïîÿâèë ñå ðàê íà êîæàòà.

Èçâîäè: Âúïðåêè èçáðîåíèòå ìíîæåñòâî çàáîëÿâàíèÿ îáùî âçå-
òî ðîäîâåòå áèâàõà óñòîé÷èâè è äîæèâÿâàõà äî ïðåêëîííà âúçðàñò.
Îò ïî÷èíàëèòå íàé-ìíîãî ñà áèëè â ðàííà äåòñêà âúçðàñò, äîðè
êàòî ïåëåíà÷åòà, à ïî-âúçðàñòíèòå, âúïðåêè ÷å ñà ïðåäïî÷èòàëè íà-
ðîäíàòà ìåäèöèíà ñà äîæèâÿâàëè äî 80, 90, à íÿêîëêî äóøè è äî
100 è íàä 100 ãîäèíè.

284

×àñò Âòîðà. Èìðèõîð – ðîäíîòî ìÿñòî íà ïðåäöèòå íè

***
Çàñëóãà íà íîâèòå ïîêîëåíèÿ îò ðîäîâåòå íè å, ÷å èç÷èñòèõìå
íàøèÿ, áúëãàðñêèÿ åçèê, îò òóðñêèòå è ãðúöêèòå äóìè, ñ êîèòî ñè
ñëóæèõà äîøëèòå îò ñåëîòî íè ïîêîëåíèÿ. Òàêà èçïúëíèõìå çàðú-
êàòà íà Ëþáåí Êàðàâåëîâ, êîéòî îùå â îíåçè ãîäèíè âìåíÿâàøå â
äúëã íà ïîêîëåíèÿòà: “Íàé-ïúðâàòà íàøà îáÿçàíîñò – ïèøå òîé
– å äà èçó÷èìå âñè÷êèòå áúëãàðñêè ìåñòíè íàðå÷èÿ, äà íàïðàâèì
áúëãàðñêè ðå÷íèê è äà îïèøåì äóõúò íà íàøèÿ åçèê, ïà ïîñëå äà
ñå çàâçåìåìå äà èç÷èñòèì ÷óæäèòå áîêëóöè, ò.å. òóðñêèòå, ãðúö-
êèòå, ðóñêèòå è ÷åðêîâíîñëàâÿíñêèòå äóìè è äà ãè çàìåíèìå ñ
áúëãàðñêè, êàêòî ãè å ó÷óâàë íàðîäúò îò òîëêîâà ãîäèíè.” (Ñúá-
ðàíè ñú÷èíåíèÿ, ò. 6, ñ. 150). Îò ñâîèòå ðîäèòåëè ñìå çàïîìíèëè
ìíîãî äóìè è èçðàçè, íî ãè ïîëçâàìå ñàìî êàòî ñðåäñòâî çà ïðåäà-
âàíå àòìîñôåðàòà íà åïîõàòà, çà êîÿòî ïèøåì â õóäîæåñòâåíèòå ñè
òâîðáè, èëè ñ óìèëåíèå ãè èçðè÷àìå ñàìî êàòî ñïîìåí îò âðåìåòî,
êîãàòî ðîäèòåëèòå íè è ïðåäöèòå íè âúîáùå ñà ãè ïîëçâàëè.
Çà ÷èñòîòàòà íà åçèêà, â êîéòî ñå âãðàæäà “æèâèÿò åçèê íà
âñè÷êèòå áúëãàðñêè îêîëèè â Áúëãàðèÿ, Òðàêèÿ è Ìàêåäîíèÿ” (Ë.
Êàðàâåëîâ, öèòèðàíîòî ïðîèçâåäåíèå) çàñëóãà èìàò ïðåäèìíî òðå-
òîòî è ÷åòâúðòî ïîêîëåíèÿ, êîèòî èçáÿãâàò óïîòðåáàòà íà òóðñêè è
ãðúöêè äóìè è ó êîèòî ñå çàáåëÿçâà ñòðåìåæ çà ïðî÷èñòâàíå íà åçè-
êà. Äíåñ òóðñêè è ãðúöêè äóìè ðÿäêî ñå ñðåùàò, íî ðóñèçìè è îñî-
áåíî àíãëèéñêèòå è íåìñêè, êàêòî è ôðåíñêè ÷óæäèöè, ñå óïîòðåáÿ-
âàò ÷åñòî.6

***
Âïå÷àòëÿâàùî å ó÷àñòèåòî íà èìðèõîðöè â áîðáèòå çà îñâî-
áîæäåíèåòî íà Òðàêèÿ. Îùå â Èìðèõîð ñå î÷åðòàâàò íÿêîëêî ôà-
ìèëèè, êîèòî íå èñêàò äà ñå ïðèìåðÿò ñ ðîáñêàòà ñè ó÷àñò. Ïîòîì-
öèòå íà Ìèí÷îîëó è íà Áàëàáàíîâè ñà â ïúðâèòå ðåäèöè íà áîðáà-
òà. Äâàìà îò ðîäà ñà óáèòè îùå â Èìðèõîð. Íå îñòàâàò áåçó÷àñòíè
Ìèìèêî ßíåâ, Äèìèòúð Õðèñòîâ, Ìàðèÿ Òîìîâà, êîèòî â ðîäíîòî
ñåëî ñå ïðîÿâÿâàò êàòî õîðà ñ ðåâîëþöèîíåí äóõ è ïîïàäàò â çàòâî-
ðà. Ñ ïðèñòèãàíåòî ñè âúâ Âàðíà, îùå íå óðåäèëè æèòèåòî-áèòèåòî
ñè, ìíîãî îò ìúæåòå îòèâàò íà ôðîíòà â îáÿâåíàòà Ïúðâà ñâåòîâíà
âîéíà. Äèìèòúð Õðèñòîâ ÷åñòî â ñïîìåíèòå ñè ñå âðúùàøå êúì

6 Òóðñêè è ãðúöêè äóìè â ãîâîðà íà ïðåäöèòå íè: âèæ: Ïðèëîæåíèå ¹5.

285

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

ãîäèíèòå, êîãàòî å âîþâàë ïîä êîìàíäâàíåòî íà ãåíåðàë Ðàäêî Äè-
ìèòðèåâ è ðàçêàçâàøå, êàê ñå å íàëîæèëî íà ãðúá äà ãî íîñè, çà äà
ñïàñè æèâîòà ìó, çà êîåòî áèë óäîñòîåí ñ îðäåí çà õðàáðîñò. Ìèìè-
êî ßíåâ ïúê ðàçêàçâàøå, êàê â ãîðíèÿ åòàæ íà ôóðíàòà, êúäåòî ðà-
áîòåë è ìåñåëè òåñòîòî çà çàêóñêèòå, ñå óêðèâàë Äèìèòúð Êîíäîâ
– êìåò íà Âàðíåíñêàòà êîìóíà. Òîâà áåçäåéñòâèå íå çàäîâîëÿâàëî
áîð÷åñêèÿ ìó äóõ è, âúïðåêè ïðåäóïðåæäåíèÿòà, ÷å èìà áëîêàäà,
Êîíäîâ íàïóñíàë óêðèòèåòî ñè è áèë ïîäëî çàñòðåëÿí îò âðàãîâåòå
ñè. Ñâèäåòåë íà òîâà óáèéñòâî ñòàíàëà è Àíàñòàñèÿ Òîìîâà, ÷èèòî
äåöà Çþìáþëêà è Àòàíàñ Íèêîëîâè âúâ Âàðíà ñå âêëþ÷âàò íàé-
àêòèâíî â áîðáàòà çà íàðîäíà ñâîáîäà. È Ìàíîë Àòàíàñîâ, Àíäîí
è Íèêîëàé Õðèñòîâè áèëè ñúäåíè çà ìàðêñèñòêî-ëåíèíñêà ïðîñâå-
òà ñðåä ó÷àùèòå ñå. Öâåòà Àëåêñèåâà è Ñèéêà Òîìîâà âçåìàò ó÷àñ-
òèå â ñòà÷êèòå íà æåíèòå-ñîöèàëèñòêè. Çà äà ïîñðåùíàò ïîëèòè-
÷åñêèòå çàòâîðíèöè, ïðè îòâàðÿíå âðàòèòå íà çàòâîðà íà 8 ñåïòåì-
âðè 1944 ã. îòèâàò òðàêèéöè îò Áåæàíñêèÿ êâàðòàë, ìåæäó êîèòî è
Åëåíêà ßíåâà îò Èìðèõîð. Äèìèòúð Õðèñòîâ, îðãàíèçèðàí ñîöèà-
ëèñò, ïîñåùàâà çàåäíî ñ äðóãè äðóãàðè ñêàçêèòå íà âúçäúðæàòåëíî-
òî äðóæåñòâî, êúäåòî êîìóíèñòúò Õðèñòî Ïåòðîâ ðàçêðèâà ñìèñú-
ëà íà áîðáàòà è ãè ïðèâëè÷à êúì ïî-àêòèâíè äåéñòâèÿ. Äèìèòúð
Àòàíàñîâ – Éîãàòà, ñ íåñêðèâàíà ðàäîñò ïîñðåùà ñúâåòñêàòà àð-
ìèÿ è ïàðòèçàíèòå.

***
Íå ñà ÷óæäè èìðèõîðöè è íà îðãàíèçèðàíîòî òðàêèéñêî äâè-
æåíèå. Ïî-âúçðàñòíèòå ÷ëåíóâàò â Êóëòóðíî-ïðîñâåòíî äðóæåñòâî
“Òðàêèÿ”, à ìëàäèòå – â Ìëàäåæêîòî òðàêèéñêî äðóæåñòâî “Åê-
çàðõ Àíòèì I”. Ïðè ó÷ðåäÿâàíåòî íà òðàêèéñêî äðóæåñòâî âúâ Âàðíà
ïðåç 1919 ã. áîëøèíñòâîòî îò ïðèñúñòâàùèòå íà ñúáðàíèåòî ñà èì-
ðîõîðöè (îò âñè÷êî 40 ïðèñúñòâàùè – 17 äóøè ñà ðîäåíè â Èìðè-
õîð.) È ïðåç 1922 ã. â êîíòðîëíàòà êîìèñèÿ íà Ìëàäåæêîòî òðà-
êèéñêî äðóæåñòâî å âêëþ÷åí Èëèÿ Êàðàäæîâ, à Äèìèòúð Ñòàìà-
òîâ, êàêòî âå÷å ïèñàõìå, ïîåìà çàäúëæåíèåòî äà ðåäàêòèðà âåñòíè-
êà, êîéòî äðóæåñòâîòî ñå ãîòâè äà èçäàâà. Äâåòå äðóæåñòâà ïîääúð-
æàò òðàêèéñêèÿ èì äóõ. Óðåæäàò ñå áåñåäè, ñåäÿíêè, åêñêóðçèè, êî-
ëåäóâàíå, ëàçàðóâàíå. Òîâà ñïëîòÿâà ìëàäèòå õîðà. Ïðè ñòðîåæà íà
Òðàêèéñêèÿ äîì áåæàíöèòå îò êâàðòàëà, âúïðåêè îñêúäèöàòà, â êî-
ÿòî æèâåÿò, ó÷àñòâóâàò ñ òðóä è ïàðè÷íè ñðåäñòâà. Òðèìàòà áðàòÿ

286

×àñò Âòîðà. Èìðèõîð – ðîäíîòî ìÿñòî íà ïðåäöèòå íè

Àòàíàñ, Äèìèòúð è Ñòîÿí Õðèñòîâè, ðîäåíè â Èìðîõîð, ïðåâîçâàò
ñ êàðóöèòå ñè áåçâúçìåçäíî ñòðîèòåëåí ìàòåðèàë.

Èçãíàíèöèòå îò Èìðèõîð íå îñòàâàò ÷óæäè è íà ïîëèòè÷åñêèÿ
æèâîò â ñòðàíàòà.  ãðàäà ìíîçèíñòâîòî ïîäêðåïÿò Ðàáîòíè÷åñêà-
òà ïàðòèÿ – òÿ îáåùàâà íàé-ìíîãî äîáðèíè; â ñåëàòà áåæàíöèòå
ñòàâàò ÷ëåíîâå íà ÁÇÍÑ. Èìðèõîðöèòå ßíè Òàøêîâ è Àòàíàñ Òàñ-
êîâ ñà èçáðàíè â ðúêîâîäíèòå îðãàíè íà Ðàáîòíè÷åñêàòà ïàðòèÿ â
ãðàäà, à Ãåîðãè ßíåâ å äååí ó÷àñòíèê â ñúïðîòèâàòà ïðåç 40-òå ãî-
äèíè. Êàçâàõà ìó Êîìèòàòà. Öâåòà ßíåâà è Àíàñòàñèÿ Òîìîâà ïúê
ñ ãîðäîñò ðàçêàçâàõà çà ó÷àñòèåòî ñè â ñòà÷êèòå íà ðàáîòíèöèòå îò
ãðàäñêèòå ôàáðèêè. Ìëàäèÿò æåëåçíè÷àð Ãåîðãè Àëåêñàíäðîâ ó÷àñ-
òâóâà â Òðàíñïîðòíàòà ñòà÷êà è å óâîëíåí îò ðàáîòà. Òðàêèéñêàòà
îðãàíèçàöèÿ çàùèòàâà èíòåðåñèòå íà âúçðàñòíèòå è äîñòàâÿ ðàäîñò
íà ìëàäèòå. Íåçàáðàâèì ñïîìåí îñòàâÿò ïèåñèòå, èçíåñåíè ïîä ðú-
êîâîäñòâîòî íà Èâàíêà Äðàãíåâà è íà äðóãè æåíè òðàêèéêè, êàêòî è
êîëåäíèòå åëõè, êîãàòî âñÿêî äåòå ïîëó÷àâà ïîäàðúê îò äîáðèòå
ëåëÿ Ïîëÿ è ëåëÿ Ìàðà – ÷ëåíêè íà ðúêîâîäñòâîòî.

Ìëàäåæèòå èçãðàæäàò ñâîÿ ñïîðòíà ñåêöèÿ. Èìàò êëóá â áèâ-
øàòà êðú÷ìà íà ðîäåíèÿ â ñ. Èìðèõîð Ãëèãîð Íèêîëîâ, êîéòî èì å
ïðåäîñòàâÿ áåçïëàòíî. Ñ íÿêîëêî òðóäîâè äíè ìëàäèòå òðàêèéöè
ïðåâðúùàò òàçè ñòàðà êðú÷ìà â óþòåí êúò çà èíòåðåñíè èçÿâè. Ïîä
ðúêîâîäñòâîòî íà Õðèñòî Àïîñòîëîâ, Ìèõàèë Æåëÿçêîâ, Äèìèòúð
Àòàíàñîâ, Äèìèòúð Ñòîÿíîâ è äðóãè àêòèâèñòè, çàêèïÿâà òðàêèéñ-
êè îðãàíèçàöèîíåí æèâîò – äðóãàðñêè ñðåùè, áåñåäè, ÷åñòâàíå íà
áåëåæèòè äàòè, ñúáèòèÿ è ëè÷íîñòè, àêòèâíà ñïîðòíà äåéíîñò. Äðó-
æåñòâî “Òðàêèÿ” êóïóâà ñïîðòíè ñúîðúæåíèÿ è åêèïè çà ìëàäèòå,
ìàñà çà ïèíã-ïîíã, øàõ. Èçãðàæäà ñå ìëàäåæêè ôóòáîëåí îòáîð “Òðà-
êèÿ”, êîéòî ó÷àñòâà âúâ ôóòáîëíè ïúðâåíñòâà. Ñôîðìèðàíà å ìëà-
äåæêà òåàòðàëíà òðóïà, êîÿòî èçíàñÿ ïèåñèòå: “Ëåâñêè”, “Õàí Òà-
òàð”, “Ïàðèæêèòå áåäíè” è äðóãè. Àêòèâèñòèòå, ïîòîìöè íà èì-
ðîõîðöè: Ðóñêà è Õðèñòî Àïîñòîëîâè, Çþìáþëêà è Àòàíàñ Íèêî-
ëîâè, Ðóñêà è Èðèíêà Äèìèòðîâè, Äèìèòúð Àòàíàñîâ, Îëãà è Äÿêî
Äèìîâè, Æèâêà Ìàíîëîâà, Íèêîëèíêà è Ìàðèÿ Êàðàäæîâè, Ìà-
ðèéêà Àòàíàñîâà è äðóãè ó÷àñòâàò, êàêòî â ïèåñèòå, òàêà è â òàíöî-
âèÿ ñúñòàâ, è â õîðà íà äðóæåñòâî “Òðàêèÿ”. Íà Áúäíè âå÷åð êîëå-
äàðñêè õîð îáèêàëÿ òðàêèéñêèòå ñåìåéñòâà è âíàñÿ ðàäîñò è âúëíå-
íèå â òåõíèÿ ñèâ æèâîò. Â ñïîðòà ìëàäåæèòå òðàêèéöè äàâàò íà
ãðàäà øàìïèîíè ïî êîëîåçäåíå (Õðèñòî Àïîñòîëîâ), à äðóãè, êàòî

287

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

Èëèÿ Àïîñòîëîâ è Êðàñèìèð Âåíêîâ (Äæàíè) âïèñâàò èìåòî ñè â
ñïîðòíàòà èñòîðèÿ íà Âàðíà êàòî ïúðâîêëàñíè ôóòáîëèñòè íå ñàìî
íà ãðàäà, íî è íà ñòðàíàòà. À îùå îò ïúðâèòå ãîäèíè æèâîò íà çàñå-
ëåíîòî ñ. Èìðèõîð ñå å çàïàçèë ñïîìåíúò, ÷å Äèìî Èâàíîâ áèë ïåõ-
ëèâàíèí. Áîðåë ñå ïî ñâàòáèòå è âñå òîé ïå÷åëèë áèòêèòå. Âåäíúæ
îñòàâèë æåíà ñè äà êîñè, à òîé îòèøúë äà ñå áîðè, ïàê ïîáåäèë è çà
íàãðàäà ìó äàëè àãíå è êúðïà. Îòêàçàë ñå îò áîðáàòà, êîãàòî ïðè
åäèí ñëó÷àé ïðúñòúò íà ïðîòèâíèêà îñòàíàë â ðúêàòà ìó.

Îáè÷òà êúì ðîäíà Òðàêèÿ ñå ïðåäàâà îò ñòàðèòå íà ìëàäèòå,
êîèòî ÿ ïðèåìàò êàòî ñêúïîöåíåí äàð. Èíòåðåñúò êúì èñòîðèÿòà è
êúì ðîäîâàòà ïàìåò èìà îùå åäíî èçìåðåíèå. Òîé ñúáóæäà áëàãî-
ðîäíèÿ ñòðåìåæ ó ïîòîìñòâîòî äà íå èçîñòàâà îò ðîäà ñè è äàâà
èìïóëñ çà ïî-àêòèâíî âêëþ÷âàíå â áîðáèòå íà íàðîäà. Ñðåä ïúðâè-
òå çàñåëíèöè â ñ. Èìðèõîð ñà ïîòîìöè íà èçâåñòíèÿ â íàöèîíàëíî
îñâîáîäèòåëíîòî äâèæåíèå íà íàðîäà íè ðîä íà Ìèí÷îâè÷ Ïàíòå-
ëåé. Òîâà å ïúðâîòî èçâåñòíî ïîêîëåíèå íà âàðíåíñêèÿ ðîä Òîìî-
âè. Ïî÷åòíèÿò ãðàæäàíèí íà Âàðíà Àòàíàñ Íèêîëîâ â ñïðàâêàòà çà
ðîäà ñè îòáåëÿçâà, ÷å “ïðåñåëåíàòà â ñ. Èìðèõîð Ìàðèÿ (1855-
1941) îò ïúðâîòî èçâåñòíî ïîêîëåíèå íà ðîäà èì å áèëà ïðåñåë-
íè÷êà îò Âåëèêî Òúðíîâî.” Êàêòî âå÷å ïèñàõìå, ðîäúò èì Ìèí÷î-
óëàð ïðèñòèãíàë â ñåëîòî ñëåä Âåë÷îâàòà çàâåðà, êîãàòî ïðåç 1835
ã. áèë íàïðàâåí îïèò äà ñå îðãàíèçèðà âúñòàíèå â Òúðíîâñêî. Ãëàâ-
íè èíèöèàòîðè è îðãàíèçàòîðè áèëè êàïèòàí Ãåîðãè Ìàìàð÷åâ îò
Êîòåë è Âåë÷î Àòàíàñîâ – Äæàìäæèÿòà îò Âåëèêî Òúðíîâî. Ãåîð-
ãè Ìàìàð÷åâ îðãàíèçèðàë îò Êîòåë îòðÿä, êîéòî ñå ñðàæàâàë â Ðóñ-
êî-òóðñêàòà âîéíà ïðåç 1828-1929 ã. è ñ òîâà ïðèâëÿêúë áúëãàðè äà
ñå ïðåñåëâàò â Öàðèãðàäñêî. Â åíöèêëîïåäèÿòà “Áúëãàðñêàòà âúç-
ðîæäåíñêà èíòåëèãåíöèÿ” (Ñ. 1988, ñ. 420) Ìèí÷îâè÷ Ïàíòåëåé
(1834-1898) å ïðåäñòàâåí òàêà: “Ðîäåí â Òúðíîâî. Ñëåäâà ìåäèöè-
íà â Àòèíà è Ïàðèæ. Äèïëîìèðà ñå âúâ Âîåííîìåäèöèíñêîòî
ó÷èëèùå â Öàðèãðàä (1856).  ïðîäúëæåíèå íà 30 ãîäèíè å âîåíåí
ëåêàð â òóðñêàòà ôëîòà, êàòî ñòèãà äî ÷èí ïîëêîâíèê... Ñëåä
çàïî÷âàíå íà ÐÒΠñå ïîñòàâÿ íà ðàçïîëîæåíèå íà ðóñêîòî êî-
ìàíäâàíå... Ñëåä Îñâîáîæäåíèåòî ñå óñòàíîâÿâà â Ñîôèÿ”. Îïè-
ñàíè ñà îùå ìíîãî íåãîâè çàñëóãè, êîèòî ãî ïðàâÿò äîñòîåí ïðèìåð
– ñòèìóë çà ñëåäâàíå íà íåãîâèÿ ïðèíîñ â íàöèîíàëíàòà èñòîðèÿ.
Ðîäúò íà äÿäî ìó Òîìà (1848 – ïî÷èíàë íåèçâåñòíî êîãà) “áèë îò
Áàëàáàíîâèòå è äîøúë îò Ñîôèéñêî”. Â öèòèðàíàòà åíöèêëîïå-

288

×àñò Âòîðà. Èìðèõîð – ðîäíîòî ìÿñòî íà ïðåäöèòå íè

äèÿ çà Ìàðêî Áàëàáàíîâ (1837-1921) å íàïèñàíî, ÷å å ðîäåí â Êëè-
ñóðà â ñåìåéñòâîòî íà àáàäæèÿ. “Ó÷è â êèëèéíî ó÷èëèùå â ðîäíî-
òî ñè ñåëî, ÷èðàêóâà â Ñìèðíà (äíåøåí Èçìèð, Òóðöèÿ), îòêúäå-
òî ñ ïðåïîðúêàòà íà ìåñòíèÿ âëàäèêà ïðîäúëæàâà îáðàçîâàíè-
åòî ñè â Áîãîñëîâñêîòî ó÷èëèùå íà îñòðîâ Õàëêè. Ñëåäâà ïðàâî â
Àòèíà è ìåäèöèíà â Ïàðèæ (1863). Èçâåñòíî âðåìå ñëóøà ëåê-
öèè ïî ôèëîñîôèÿ è åñòåñòâåíè íàóêè â Õàéäåëáåðã (1868). Îòíî-
âî ñå âðúùà â Ïàðèæ, êúäåòî çàâúðøâà ïðàâî... Îò 1870 ã. ñå
óñòàíîâÿâà â Öàðèãðàä êàòî àäâîêàò è æóðíàëèñò. Äåïóòàò â
Öúðêîâíî-íàðîäíèÿ ñúáîð (1871). Ðåäàêòîð íà ñï. “×èòàëèùå”
(1870-1875), íà â. “Âåê” è íåãîâîòî ïðîäúëæåíèå “ÕIÕ âåê” (1874-
1876). Ñëåä ïîòóøàâàíå íà Àïðèëñêîòî âúñòàíèå îò 5 àâãóñò
1876 äî 1 ÿíóàðè 1877 ã. Ìàðêî Áàëàáàíîâ, çàåäíî ñ Äðàãàí Öàí-
êîâ, å èçïðàòåí îò öàðèãðàäñêèòå áúëãàðè äà îáèêîëè åâðîïåéñ-
êèòå ñòîëèöè, çà äà ñå çàïîçíàå åâðîïåéñêàòà îáùåñòâåíîñò ñ
ïîëèòè÷åñêàòà îáñòàíîâêà â Áúëãàðèÿ è äà ñå òúðñè ñúäåéñò-
âèå è çàñòúïíè÷åñòâî îò ïðàâèòåëñòâàòà è îáùåñòâåíîñòòà â
ïîëçà íà áúëãàðñêèÿ íàðîä. Ïî âðåìå íà Ðóñêî-òóðñêàòà îñâîáî-
äèòåëíà âîéíà å íà ðàçïîëîæåíèå íà ðóñêèòå âîéñêè â Ñâèùîâ”.

×åòåì àâòîðñêàòà êíèãà íà Ì. Áàëàáàíîâ “Ñòðàíèöà îò ïî-
ëèòè÷åñêîòî íè âúçðàæäàíå” (Ñ., 1904) – êàêâà òè ñòðàíèöà –
öåëè 483 ñòðàíèöè! – è òðúïíåì îò óäîâîëñòâèå è èçíåíàäà. Òàêîâà
÷åòèâî, êîåòî íè âðúùà ãîäèíè íàçàä, êîãàòî ñå ïîäãîòâÿ âúçêðúñ-
âàíåòî íà áúëãàðñêàòà äúðæàâà, íàïèñàíî òàêà óâëåêàòåëíî, íà òà-
êúâ èçÿùåí áúëãàðñêè åçèê, èñêðåíî è ïðàâäèâî, ÷å íè îáõâàùà æàë
çà ñåáå ñè è çà äðóãèòå, êîèòî ïîíÿêîãà ñè ìèñëèì, ÷å “ñòàðîòî” å
íåùî âåõòî, âå÷å íåíóæíî, ÷å ïðåäöèòå íè ñà áèëè íåäîòàì èçó÷åíè,
÷å íÿìà êàêâî äíåñ äà íè íàó÷àò è ñå âêîï÷âàìå â êîìïþòðèòå, â
íàñòîÿùåòî, êàòî íåäîîöåíÿâàìå, ÷å èìåííî â÷åðàøíèÿò äåí å ïîä-
ãîòâÿë äíåøíèÿ è ÷å òîçè äíåøåí äåí ùå ðàæäà äíèòå íà áúäåùåòî.

Êîðåñïîíäåíöèÿòà, êîÿòî Ìàðêî Áàëàáàíîâ âîäè ñ èäåîëîãà
íà íàöèîíàëíî-îñâîáîäèòåëíîòî äâèæåíèå â Áúëãàðèÿ Ãåîðãè Ñ.
Ðàêîâñêè è îñîáåíî ïèñìîòî îò 1 þíè 1863 ã., íàïèñàíî îò Àòèíà
íè íàâåäå íà ìèñúëòà äà ïîòúðñèì äàëè Ðàêîâñêè ïðÿêî èëè êîñâå-
íî íå å áèë ñâúðçàí ñ ðîäíîòî ñåëî íà ïðåäöèòå íè. Òàêà ñå ðîäè
ñòàòèÿòà “Ãåîðãè Ñ. Ðàêîâñêè è ñåëî Èìðèõîð”, êîÿòî ïîìåñòâàìå
êàòî îòäåëíà ãëàâà.

Íå çíàåì êàê ñðîäÿâàíåòî íà Ìèí÷îâè÷îâè è Áàëàáàíîâè ñå å

289

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

îòðàçèëî íà äðóãè ïîòîìöè, íî çà Àíàñòàñèÿ, äúùåðÿòà íà Ìàðèÿ è
Òîìà ñúñ ñèãóðíîñò òâúðäèì, ÷å ñúçíàíèåòî çà ïðèíàäëåæíîñò êúì
áåëåæèòèòå, çàñëóæèëè ðîäîâå è áëàãîòâîðíîòî òÿõíî âëèÿíèå ñå
ïðîÿâÿâàò â ïîñòúïêèòå `è. Îùå â ñåëî Èìðèõîð, 9-ãîäèøíàòà Àíàñ-
òàñèÿ (Ñèéêà) å ñúïðè÷àñòíà ñ áóíòà íà æåíèòå, îðãàíèçèðàí îò ìàé-
êà è` Ìàðèÿ è îò Êàëÿ ñðåùó ñâîåâîëèÿòà íà ãúðêà, êîéòî çàãðàáèë
ãîðàòà, ñîáñòâåíîñò íà áúëãàðèòå. Æåíèòå, ÷èèòî ìúæå áèëè â ãî-
ðàòà èëè â çàòâîðà, ãðàáíàëè ïóøêèòå, âïðåãíàëè êàðóöèòå, â êîèòî
íàðåäèëè äåöàòà ñè è èçëåçëè äà ïàçÿò ãîðàòà ñè. Ãúðêúò èçâèêàë
òóðñêè àñêåð, àðåñòóâàëè æåíèòå, çàêàðàëè ãè â çàòâîðà, à Ñèéêà
îòèøëà ñ òÿõ äà ïàçè è çàíèìàâà äåöàòà. Áîð÷åñêèÿò äóõ íà Âåë÷î-
âàòà çàâåðà âúçêðúñíàë ó íåÿ, çà äà îñìèñëÿ è ïî-íàòàòúøíèÿ è`
æèâîò. Âå÷å âúâ Âàðíà, Àíàñòàñèÿ, çàåäíî ñ èìðèõîðêàòà Öâåòà ßíå-
âà ó÷àñòâàò â ñòà÷êèòå íà æåíèòå ñîöèàëèñòêè ïðåç 1919 ã. Íåéíèÿò
äîì ãîäèíè íàðåä ñëóæèë çà òàéíà êâàðòèðà íà íåëåãàëíèòå äåéöè
íà ÁÊÏ Ëàìáî Òåîëîâ, Íåíî Íåíîâ, Âàñèë Äèìîâ, Éîíêî Ïàíîâ,
Ìèõàèë Ãåîðãèåâ, Íèêîëà Êîôàðäæèåâ, Ñòîéêî Ïååâ, Ãåîðãè Ïåò-
ëåøåâ, Êîñòà Ïàðàñêåâîâ...

Îò íåéíèÿ äîì, â êîéòî æèâåå è ìàéêà `è Ìàðèÿ, ïðåç 1941 ã. ñå
îòñêóáâà îò ïèïàëàòà íà ïîëèöèÿòà äúùåðÿ `è Çþìáþëêà, çà äà ñòà-
íå ïàðòèçàíêà â îòðÿä “Âàñèë Ëåâñêè”, êîéòî äåéñòâà â Êîäæà Áàë-
êàí. Ñëåä Äåâåòè ñåïòåìâðè 1944 ã. âå÷å å â öåíòúðà íà ïîëèòè÷åñ-
êèÿ æèâîò â Áóðãàñêà îáëàñò íå ñàìî çàùîòî å ñúïðóãà íà Âàñèë
Áîãäàíîâ, Ïúðâè ñåêðåòàð íà Îáëàñòíèÿ êîìèòåò íà ÁÊÏ, íî çàùî-
òî å óáåäåí ñòðîèòåë íà íîâîòî, çà êîåòî å áèëà ãîòîâà äà æåðòâà
æèâîòà ñè. Çàåäíî ñúñ ñúïðóãà ñè, ïîñëàíèê íà ÍÐÁ â Óíãàðèÿ, äîñ-
òîéíî ïðåäñòàâÿõà íàøàòà ñòðàíà.

Äðóãèÿò ñèí íà Àíàñòàñèÿ, Àòàíàñ Íèêîëîâ, 20-ãîäèøåí å îñú-
äåí íà 15 ãîäèíè çàòâîð çà ïîëèòè÷åñêà äåéíîñò. Ñëåä 9 ñåïòåìâðè
å ÷ëåí íà Ãðàäñêèÿ è Îáëàñòíèÿ êîìèòåòè íà ÁÊÏ, ïðåäñåäàòåë íà
Ãðàäñêèÿ íàðîäåí ñúâåò (êìåò íà Âàðíà), êîíñóë íà ÍÐÁ â Áðàòèñ-
ëàâà, ñòîëèöàòà íà Ñëîâàêèÿ, ïðåäñåäàòåë å íà Âàðíåíñêîòî òðà-
êèéñêî äðóæåñòâî, íà êîåòî äàâà èìåòî Êàïèòàí Ïåòêî Âîéâîäà.
Òîé, îò 2004 ã. å ïî÷åòåí ãðàæäàíèí íà Âàðíà. Òèõ è ñêðîìåí ïî
õàðàêòåð, ñòàâà òâúðä è ïîñëåäîâàòåëåí â áîðáàòà ñè ñ íåðåäíîñòè-
òå. Íåãîâèòå àâòîðñêè êíèãè “Åäèí êìåò ðàçêàçâà” (Â. 2001), “Çàä
ñòåíèòå êàìåííè, ñòóäåíè” (Â. 2002) è “Åäíî ïîêîëåíèå ñè îòè-
âà” (Ñïîìåíè, Â. 2004) ñà ãåðîè÷íà ëåòîïèñ íà åäíî ïúëíî ñ äðàìà-

290

×àñò Âòîðà. Èìðèõîð – ðîäíîòî ìÿñòî íà ïðåäöèòå íè

òèçúì è ãåðîèçúì âðåìå. Íåãîâàòà èçïîâåä “Íå ñå ïîêàéâàì” å ñâè-
äåòåëñòâî çà òîâà, ÷å â æèëèòå ìó òå÷å êðúâòà íà ïðåäöèòå ìó.

È òðåòèÿò ñèí, Ãåîðãè, èçâåñòåí ñ ïðîçâèùåòî Âàðíàòà, îùå
ìàëúê å áèò è ìàëòðåòèðàí â ïîëèöèÿòà. Òîé äîêóìåíòèðà ÷ðåç ìíî-
ãî ñíèìêè èñòîðè÷åñêèòå ñúáèòèÿ âúâ Âàðíà, ñâúðçàíè ñ îòâàðÿíå
âðàòèòå íà çàòâîðà, îò êúäåòî èçëèçà íà ñâîáîäà è áðàò ìó Àòàíàñ,
ïîñðåùàíåòî íà ïàðòèçàíèòå, ñðåä êîèòî å è ñåñòðà ìó Çþìáþëêà è
ïîñðåùàíåòî íà ñúâåòñêàòà àðìèÿ. Êàòî ïèëîò ñëóæè áåçîòêàçíî, à
ïîñëå çàìèíàâà çà Ìàëòà, çà äà îñíîâå ïúòíè÷åñêî áþðî “Áàëêàí”,
íî ñúäáàòà ðåøàâà òàêà, ÷å òîé çàâèíàãè îñòàâà òàì, êàòî ñå ðàçäå-
ëÿ ñ æèâîòà íå íàâúðøèë è 80 ãîäèíè.

Åñòåñòâåíî, ÷å íå ñàìî ñåìåéñòâî Àíàñòàñèÿ è Íèêîëà Àòàíà-
ñîâè èçïèòâàò áëàãîòâîðíîòî âëèÿíèå íà ðîäñòâåíàòà ñðåäà. Â ñáîð-
íèêà “Êîðåíè îò Òðàêèÿ” (Â. 1996) å îòêðîåí ïðèíîñúò è íà äðóãè
84 ðîäà, ñðåä êîèòî íÿêîè ñà îò ñ. Èìðèõîð. Ïîçíàâàíåòî íà ãåíå-
òè÷íàòà âðúçêà ñ ðîäîñëîâíîòî äúðâî ñå ïðîÿâÿâà è â äðóãè íàñî-
êè. Â åäèí îò èìðèõîðñêèòå ðîäîâå òðè ñåìåéñòâà îñòàâàò áåçäåò-
íè, à â äðóãè äâå ñå ðàæäàò áëèçíàöè. Äîðè â åäíî ñåìåéñòâî æåíà-
òà 4 ïúòè ðàæäà áëèçíàöè. È ñëåä ãîäèíè, ÷ðåç ìåòîäà Èíâèòðî, â
áåçäåòíî ñåìåéñòâî ñå ðàæäàò ïàê áëèçíàöè.

***
Óâëå÷åíèåòî êúì èçó÷àâàíå íà ÷óæäè åçèöè è ñïîñîáíîñòòà äà
ñå óñâîÿâàò å ïîêàçàíî îùå îò æèâóùèòå â íàøåòî òðàêèéñêî ñåëî.
Äèìèòúð Ñòàìàòîâ, ßíêî Ñëàâîâ è ßíêî Äèìèòðîâ, êàêòî è Ãåîð-
ãè Èâàíîâ ñà âëàäååëè ïî íÿêîëêî ÷óæäè åçèöè. À çà Ïàíäî Äèìîâ
ñå òâúðäè, ÷å ïîëçâàë ãîâîðèìî 7-8 åçèêà. È ñðåä çàñåëåíèòå â Áúë-
ãàðèÿ èìðîõîðöè òàçè òåíäåíöèÿ ïðîäúëæàâà. Ïúòóâàùèòå ïî êî-
ðàáèòå Ãåîðãè Äèìîâ Ãåîðãèåâ è äúùåðÿ ìó Ìàðèàíà Ãåîðãèåâà
âëàäåÿò íÿêîëêî åçèêà. Ìíîãî îò ïîòîìöèòå íà íàøè ðîäîâå çàâúð-
øâàò äíåñ åçèêîâè ãèìíàçèè è îòèâàò äà ñëåäâàò â äðóãè ñòðàíè,
êàòî òàì ñúùî èçó÷àâàò ÷óæäè åçèöè.
 Áåæàíñêèÿ êâàðòàë òðàêèéöèòå æèâååõà êàòî íåùî öÿëî è
åäèííî, ñÿêàø ñà îòäåëíî ñåëèùå ñúñ ñâîé äóõ è àòìîñôåðà. Ïðåç
ïúðâèòå ãîäèíè îò çàñåëâàíåòî èì, êâàðòàëúò îùå íå áå áëàãîóñò-
ðîåí, íî ñå ïîñòðîÿâà åäíîåòàæíà ñãðàäà çà ó÷èëèùå, êîåòî íîñè
èìåòî íà òðàêèåöà Ñòåôàí Êàðàäæà. Îñâåí ó÷åáíèòå ñòàè, òóê ñå
ïîìåùàâàò áèáëèîòåêà, à â ìàçàòà – òðàïåçàðèÿ çà áåäíèòå äåöà è

291

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

êâàðòàëíà áàíÿ.  ãèìíàñòè÷åñêèÿ ñàëîí íà ó÷èëèùåòî ñå èçíàñÿò
ïèåñèòå, êîèòî ó÷åíèöèòå èëè îðãàíèçàöèèòå ïîäãîòâÿò, ïðîâåæ-
äàò ñå áåñåäè, ñêàçêè, êàêòî ãè íàðè÷àò, è äðóãè êóëòóðíî-ïðîñâåò-
íè èçÿâè. Êîãàòî êâàðòàëúò ñå åëåêòðèôèöèðà è âîäîñíàáäÿâà ñå
çàìèñëÿ ïîñòðîÿâàíåòî íà îòäåëíà ñòðàäà çà ÷èòàëèùå, íà êîåòî
äàâàò èìåòî “Îòåö Ïàèñèé”. Êâàðòàëúò ïðîìåíÿ îáëèêà ñè: îçå-
ëåíÿâà ñå, èçãðàæäàò ñå îáùåñòâåíè ãðàäèíêè, ÿñëè è äåòñêè ãðàäè-
íè, íàäñòðîÿâàò ñå ó÷èëèùåòî è ÷èòàëèùåòî.  òîçè ñúçèäàòåëåí
òðóä äîáðîâîëíî ñå âêëþ÷âà è íàñåëåíèåòî êàòî ñå ñàìîîáëàãà è
êàòî ïðàâè âíîñêè îò ñêðîìíèòå ñè äîõîäè. Ñúãëàñíî ïî-êúñíî ïðè-
åòèÿò ãðàäîóñòðîéñòâåí ïëàí, íèçêèòå áåæàíñêè êúùè îòñòúïâàò
ìÿñòî íà âèñîêîòî ñòðîèòåëñòâî. Èçðàñòâà íîâèÿò êâàðòàë “Ïðè-
ìîðñêè”, â êîéòî æèâåÿò âå÷å øåñòîòî è ñåäìî ïîêîëåíèÿ íà òðà-
êèéöè, â òîâà ÷èñëî è íà èìðîõîðöè. À äíåñ è ëîçÿòà, êîèòî ñà çàêó-
ïóâàíè îò ïðåäöèòå íè êàòî áåæàíöè, ñà âå÷å äâîðíè ìåñòà, îïðåäå-
ëåíè çà áúäåùî ñòðîèòåëñòâî.

Çàñëóãà çà áëàãîóñòðîÿâàíåòî íà êâàðòàëà, èìàò è òðàêèéöèòå,
êîèòî íàðîäúò èçáèðà çà ïðåäñåäàòåëè íà ãðàäñêèòå íàðîäíè ñúâå-
òè, êàêòî ïðåäè ñà ñå íàðè÷àëè êìåòîâåòå, ïúê è ñåãà ñå íàðè÷àò
êìåòîâå: Íèêîëàé Áîÿäæèåâ, Àòàíàñ Íèêîëîâ, Õðèñòî Òîøêîâ. Â
àäìèíèñòðàöèÿòà íà ìåñòíîòî óïðàâëåíèå ó÷àñòâàò èìðîõîðöè èëè
ñðîäåíè ñ òÿõ õîðà.

 Áåæàíñêèÿ êâàðòàë ïîòîìöèòå íà èìðèõîðöè ñà àêòèâíè è â
êóëòóðíî-ïðîñâåòíàòà äåéíîñò íà ìåñòíîòî ÷èòàëèùå “Îòåö Ïàè-
ñèé”. Òóê ñ ãîëÿìî æåëàíèå è ñ îðãàíèçàöèîíåí çàìàõ ïðåäè ñà ðà-
áîòåëè Äèìèòúð Àòàíàñîâ – Éîãàòà, Äèìèòúð Ñòîÿíîâ è ñúïðóãà-
òà ìó Ïåíêà Ñòàìàòîâà, êîÿòî îðãàíèçèðà æåíèòå äà ó÷àñòâàò â ñå-
äåíêèòå, äà ïåÿò â ìåñòíèÿ äàìñêè õîð “Ñðåáúðíà âúëíà”, ÷èéòî
ðúêîâîäèòåë å Íàäåæäà Ëÿïîâà, â ÷åñòâàíåòî íà áåëåæèòè äàòè.
Òàêà ñå ïîääúðæà òðàäèöèÿòà íà ïúðâèòå îðãàíèçàòîðè-èìðîõîð-
öè íà òðàêèéñêîòî äâèæåíèå â Áúëãàðèÿ, íà îñíîâàòåëèòå íà âàð-
íåíñêèÿ êëîí îò Îáùîíàðîäíèÿ êîìèòåò “Âàñèë Ëåâñêè”, íà äðó-
æèíêèòå íà Ëîâíîðèáàðñêèÿ ñúþç...

È äíåñ Âàðíåíñêîòî òðàêèéñêî äðóæåñòâî “Êàïèòàí Ïåòêî
Âîéâîäà” èìà êëóá â ñòàðèÿ Áåæàíñêè êâàðòàë, êîéòî âå÷å íîñè èìå-
òî íà Àëåêñàíäúð Ñòàìáîëèéñêè. Íåóìîðèì äúëãîãîäèøåí ïðåä-
ñåäàòåë íà êëóáà áå ïîòîìúêúò íà èìðèõîðöè – èñòîðèÿòà íà òðà-
êèéñêèÿ æèâîò â êâàðòàëà – Äèìèòúð Ñòîÿíîâ. Ñåãà ÷ëåíñêèÿò ñúñ-

292

×àñò Âòîðà. Èìðèõîð – ðîäíîòî ìÿñòî íà ïðåäöèòå íè

òàâ íà êëóáà ñ ïðåäñåäàòåë Êóíêà Ðàéíîâà å îò îêîëî 100 äóøè,
ïðåäèìíî âúçðàñòíè õîðà, êîèòî æèâåÿò ñúñ ñâîÿòà íåçàáðàâèìà
Òðàêèÿ. Ïî ñåëàòà è ìàëêèòå ãðàäîâå íà Âàðíåíñêà îáëàñò èìà èçã-
ðàäåíè Òðàêèéñêè äðóæåñòâà. Ìëàäèòå îñòàâàò íàñòðàíè, íî ñ èí-
òåðåñ ñëóøàò ðàçêàçèòå çà äàëå÷íèòå “èçãóáåíè îãíèùà”. Òðàêèéñ-
êèÿò äóõ â êâàðòàëà íà áåæàíöèòå âñå îùå æèâåå. Ïðèìåðúò íà äå-
äèòå çàäúëæàâà. À ïðåäñìúðòíèÿò çàâåò íà ïðîñëàâåíèÿ òðàêèéñêè
âîéâîäà Ãåîðãè Êîíäîëîâ, çàãèíàë ïðåç 1903 ã. áåøå: “ Ïðîêëåòè
ùå áúäåòå, àêî íå ïðîäúëæèòå áîðáàòà”.

293

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

Îò ñòàðèòå ñåìåéíè àëáóìè

Äèìèòúð ßíåâ Àëåêñèåâ Ðîäåíèÿò â Èìðèõîð ïðåç 1911 ã.
(1905-1975) â ðîäíà Òðàêèÿ. Êîñòà Àëåêñàíäðîâ ñúñ ñúïðóãàòà
Äàëè íå ñå ðàçäåëÿ ñ ðîäíèÿ êðàé,
ñè Öâåòà, òúùàòà Ìàðèÿ
ñ Áîñôîðà? è äúùåðÿòà Ìàðèàíà

294

×àñò Âòîðà. Èìðèõîð – ðîäíîòî ìÿñòî íà ïðåäöèòå íè

Âàñèëêà Êèðÿêîâà Ñòîãîäèøíàòà
(1899-1987) Åëåíêà ßíåâà Äèìîâà
ñ âíó÷êàòà ñè
(1886-1991)
Âàñèëêà Ôèëèïîâà Àòàíàñîâà ñ ïðàâíó÷êàòà ñè
(1955) Èííà Ðàäîñëàâîâà Ñòîåâà

(1982)

295

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

Àòàíàñ Õðèñòîâ Ñòîÿíîâ (1891-1951)
ñúñ ñúïðóãàòà ñè Àíàñòàñèÿ (1896-1986)

è äåöàòà ñè Ìàíîë (1921-1979),
Ìàðèéêà (1927-2001)
è Åâäîêèÿ (1923-2010)

296

×àñò Âòîðà. Èìðèõîð – ðîäíîòî ìÿñòî íà ïðåäöèòå íè

Ñíèìêàòà, êîÿòî ðàçêðè ðîäñòâîòî
íà ñåìåéñòâà ßíåâè è Òîìîâè.

Ïîñëåäíà ñíèìêà íà Ìàðèÿ ßíåâà (1895-1917)
ñúñ ñåòðèòå ñè Åëåíêà (1886-1991), Ëàìáðèíà è Íàäåæäà.
Áåáåòî, êîåòî äúðæè â ñêóòà ñè å ñèíúò `è Àïîñòîë Òîìîâ,

ðîäåí ïðåç 1917 ã., ñëåä êîåòî òÿ óìèðà.
Äúëáîêà ñêðúá çà ñìúðòòà íà ìàéêàòà,
îñòàâèëà íåâðúñòíàòà ñè ðîæáà íà ãðèæèòå íà áàùàòà è íà ðîäà

297

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

Êîñòà Àíàñòàñîâ Ìàíîëîâ (1882-1970) (âíóê íà Àíàñòàñ Äåâåäæèåâ)
è ñúïðóãàòà ìó Çîÿ (1889-1954)

Ñòàìàòêà Êîñòîâà (1921-1992) (ïúðâîòî äåòå íà Çîÿ è Êîñòà, ñ êîÿòî
ïðèñòèãàò â Áúëãàðèÿ) è ñúïðóãúò è` Äîáðè Äÿíêîâ (1921)

298

×àñò Âòîðà. Èìðèõîð – ðîäíîòî ìÿñòî íà ïðåäöèòå íè

Áàð÷åòî íà õèæà “Ìàðèí Òåïå“.
(Ñúäúðæàòåë å Êîñòà Àíàñòàñîâ)

Àïîñòîë Òîìîâ (1917-1995)
ñúñ ñèíà ñè Ãåîðãè Àïîñòîëîâ (1944)

299

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

Ëåëÿ Ñîôêà è ñâàêî Äèìî âúâ ôóðíàòà èì â ñ. Ðàêîâåö (Ãðîçäüîâî)
è â êîìïàíèÿòà íà áåæàíñêè ñåìåéñòâà (ñí. äîëó)

(ëåëÿ Ñîôêà è ñâàêî Äèìî – ïîñëåäíèòå âäÿñíî, ïðàâè)

300