Деркоски български села. Село Имрихор

×àñò Ïúðâà. Äåðêîñêè áúëãàðñêè ñåëà

(â-ê “Êîìïàñ”,
áð. 224, 22 ìàé 2001 ã.)

(â-ê “Òðàêèÿ”, áð. 10, 31 ìàé 2001 ã.)

151

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

(â-ê “Ñâîáîäåí áðÿã”, 24-30 ìàðò 1995 ã.)
152

×àñò Ïúðâà. Äåðêîñêè áúëãàðñêè ñåëà

“Îñòàíè”, àâòîð Âåíåòà Âåíêîâà
(“Âåñòíèê çà æåíàòà”, 28 þíè 2010 ã.)
Âåíåòà Âåíêîâà å âíó÷êà íà áåæàíñêîòî ñåìåéñòâî

ßíè Àíäîíîâ Íèêîëîâ è Âåëèêà,
çàñåëåíè â ñåëî Êðàéìîðèå (ñåãà êâàðòàë íà Áóðãàñ)

153

Ïðåñåëíèöè è áåæàíöè îò äåðêîñêèòå
áúëãàðñêè ñåëà è îò Ëîçåíãðàäñêî,

óñòàíîâèëè ñå â Áåëåâî (Ãåáåäæå, Áåëîñëàâ)

Ï ðåç 1893 ã. â ñ. Áåëåâî ñå çàñåëâà Ïàíòåëåé ßíåâ
×èðïàíëèåâ – íàé-ãîëåìèÿò ñèí íà çàìîæíèÿ ßíè
×èðïàíëèåâ îò ñ. Äåëè-Þíóñ. Òîé ïîñåùàâà Íîâà
Áúëãàðèÿ íÿêîëêî ïúòè âúâ âðúçêà ñúñ ñåìåéíèÿ áèçíåñ è ðåøàâà,
÷å å íàé-äîáðå çà äåöàòà ìó äà èçðàñòíàò â òàçè äúðæàâà. Ïîëó÷àâà
ïîëàãàåìîòî ìó ñå íàñëåäñòâî è èçáèðà Áåëåâî, êúäåòî ìîæå äà
ïðîäúëæè äåéíîñòòà ñè çà óëîâ íà ðèáà îò Äåðêîñêîòî åçåðî. Êóïóâà
êúùà è çåìÿ, çàïëàùà êîíöåñèÿ çà óëîâ íà ðèáà è ðàöè â Ãåáåä-
æåíñêîòî è Âàðíåíñêîòî åçåðî, êîéòî óëîâ ïðîäàâà â Ðóìúíèÿ è
Áúëãàðèÿ. Ñëåä íÿêîëêî ãîäèíè îñòàâÿ òàçè äåéíîñò íà ñèíà ñè ßíè
Ïàíòåëååâ, à òîé ñå ïðåñåëâà âúâ Âàðíà è ñå îðèåíòèðà êúì òúðãîâèÿ
ñ æèòî è ìåëíè÷àðñòâî.
Çàïèñâà ìàëêèÿ ñè ñèí Ëàçàð â Îäåñêà ãèìíàçèÿ, êúäåòî ó÷åíè-
êúò ïðîìåíÿ ôàìèëíîòî ñè èìå ×èðïàíëèåâ íà ×åðïàíñêè. Ñëåä
çàâúðøâàíå íà ãèìíàçèÿòà ó÷è â þðèäè÷åñêè ôàêóëòåò â Øâåéöàðèÿ.
Çàâðúùàéêè ñå â Áúëãàðèÿ, çà êðàòêî âðåìå ïðàêòèêóâà êàòî àäâîêàò.
Îðèåíòèðà ñå êúì ðèáàðñòâîòî. Ëàçàð ×åðïàíñêè å åäèí îò îñíîâàòå-
ëèòå è äúëãîãîäèøåí ïðåäñåäàòåë íà ðèáàðñêà êîîïåðàöèÿ “Áúë-
ãàðñêè ðèáîëîâåö” âúâ Âàðíà.
 çàêóïåíàòà çåìÿ îò Ïàíòåëåé ßíåâ â Áåëåâî, ñèíúò ìó ßíè
ñúçäàâà îáðàçöîâà îâîùíà ãðàäèíà. Çàêóïåíàòà êúùà ñå èçïîëçâà
ñëåä ãîäèíè îò àäìèíèñòðàöèÿòà íà Êîîïåðàöèÿ “Çàðÿ”. Ïðåç ñåäåì-
äåñåòòå ãîäèíè íà ÕÕ âåê, îáùèíàòà ÿ çàïëàùà íà âíóêà ìó Áîðèñ
Ëàçàðîâ ×åðïàíñêè (äúëãîãîäèøåí äèðèãåíò íà Âàðíåíñêàòà îïåðà).1

1 Ðàçêàç íà Áîðèñ ×åðïàíñêè (ñîáñòâåí àðõèâ).

154

×àñò Ïúðâà. Äåðêîñêè áúëãàðñêè ñåëà

Äðóã çàñåëíèê â Áåëåâî å Òðåíäàôè` ë îò ñ. Äàÿ-Êàäúí. Òîé íàïóñ-
êà Òóðöèÿ îêîëî 1910 ã., çà äà èçáåãíå çàäúëæèòåëíà âîåííà ñëóæáà
â òóðñêàòà àðìèÿ.2 Äÿäî Òðåíäàô`èë æèâååøå ñúñ ñåìåéñòâîòî ñè
áëèçî äî ìîñòà, ïî êîéòî ìèíàâàøå òÿñíà æï ëèíèÿ, ñâúðçâàùà
êàìåíîëîìíàòà êàðèåðà ñ öåíòðàëíàòà æï ëèíèÿ.

Ñåìåéñòâîòî íà ïëåìåííèêà ìó Àïîñòîë ñúñ ñúïðóãà Êóðòåçà
æèâååøå â åäíà îò áåæàíñêèòå êúùè. Èìàõà äúùåðÿ Ëèëÿíà è ñèí
Ãåîðãè.

Áåæàíñêîòî ñåìåéñòâî íà Õðèñòî Ñòàìàòîâ (îò ñ. Èìðèõîð) è
Êàïêà Õðèñòîâà (îò ñ. Äåðêîñ) êàíäèäàòñòâà çà îçåìëÿâàíå è êúùà
÷ðåç áåæàíñêèÿ çàåì. Õðèñòî ðàáîòè â ðåñòîðàíòà íà õîòåëà. Æèâå-
ÿò íÿêîëêî ãîäèíè â Áåëåâî, ñëåä êîåòî ñå ïðåñåëâàò âúâ Âàðíà. Â
êúùàòà îñòàâà äà æèâåå ìàéêàòà íà Êàïêà – Âàñèëà. Òÿ äúëãè ãî-
äèíè áàáóâà (ðàáîòè êàòî ñàìîóêà àêóøåðêà). Ïðè íåÿ ÷åñòî èäâàõà
âíóöèòå `è Ñòàìàòêà è Õðèñòî (Ðè÷êî).

 íà÷àëîòî íà 1924 ã. â Áåëåâî ñå çàñåëâà áåæàíñêîòî ñåìåéñòâî
Õðèñòî è Àíàñòàñèÿ Ìèõàéëîâè ñ äâåòå ñè äúùåðè Ôîòèíêà è
Èâàíêà. Ñ òÿõ å ñåñòðàòà íà Õðèñòî – Äîíêà è áðàò ìó Èëèÿ Ìèõàé-
ëîâ. Òå íàåìò õîòåëà ñ ðåñòîðàíòà êúì íåãî. Æèâåÿò â ñòàèòå íà õî-
òåëà, à â ðåñòîðàíòà ðàáîòÿò Õðèñòî è Èëèÿ. Êàíäèäàòñòâàò çà îçåì-
ëÿâàíå è êúùà ÷ðåç áåæàíñêèÿ çàåì.

Ïðåç 1925 ã. ïðè òÿõ ïðèñòèãà ïëåìåííèêúò èì Àíàñòàñ Ãåîð-
ãèåâ, êîéòî âïîñëåäñòâèå ðàáîòè â ðåñòîðàíòà è ïîìàãà â êóõíÿòà.

 íà÷àëîòî íà òðèäåñåòòå ãîäèíè áðàòÿ Ìèõàéëîâè ïîëó÷àâàò
äâå ñúñåäíè áåæàíñêè êúùè. Â îáåäèíåíèòå äâîðîâå ïîñòðîÿâàò ïî-
ìåùåíèå çà ïúëíåíå íà ñîäà (ãàçèðàíà âîäà), ëèìîíàäà è áèðà –
ñúçäàâàò ñîäîëèìîíàäåíà ðàáîòèëíèöà.

Ñåìåéñòâîòî íà áåæàíöèòå Ãåîðãè è Ïåíà Òðåíäàôèëîâè îò ñ.
Äåëè-Þíóñ æèâååøå â ìàëêà êúùè÷êà ñðåùó õîòåëà â áëèçîñò äî
æï ëèíèÿòà. Ãåîðãè ðàáîòè â Ñîäîëèìîíàäåíàòà ðàáîòèëíèöà, à
Ïåíà – õèãèåíèñòêà â ó÷èëèùå “Îòåö Ïàèñèé”. Äåöàòà èì óìèðàò
ìàëêè. Ïðè òÿõ æèâååøå ìàéêàòà íà Ïåíà.

2 Ðàçêàç íà Äåñïèíà Íîí÷åâà îò ñ. Äàÿ-Êàäúí (ñîáñòâåí àðõèâ).

155

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

Ìëàäè æåíè-áåæàíêè îò äåðêîñêèòå ñåëà ñúçäàâàò ñåìåéñòâà â
Áåëåâî. Òå ñà:

– Êàòèíà Òðåíäàôèëîâà îò ñ. Äåëè-Þíóñ, ñåñòðà íà Ãåîðãè
Òðåíäàôèëîâ, ñå îìúæâà çà Ãåîðãè Ñàìîêîâñêè. Èìàò äåöà: Òîäîð,
Ïåíêà, Õðèñòî è Äîíêà.

– Íåäåëÿ îò ñ. Äåðêîñ ñå îìúæâà çà Ìèð÷î Ìèòåâ. Èìàò ÷åòè-
ðèìà ñèíîâå: Äèìèòúð, Äîáðè, Êîñòàäèí è Ðóñè Ìèð÷åâè.

– Ñìàðàéäà îò ñ. Òàðôà ñå îìúæâà çà Èâàí Èëèåâ Èâàíîâ îò
Áåëåâî. Èìàò äâàìà ñèíà: Èëèÿ è Ìàðèí. Èëèÿ óìèðà îêîëî 1939
ã., à Ñìàðàéäà ïðåç 1945 ã. Âòîðèÿò ñèí Ìàðèí (ðîäåí 1924 ã.) ñå
æåíè çà Ôðóøèéêà îò Áåëîñëàâ. Ðàáîòè â Êàìåíîëîìíàòà êàðèåðà
è â “Òðàíññòðîé”. Èìàò äâå äåöà: Ñòåôêà è Åëåíà.

 Áåëåâî ñå çàñåëâàò ñëåäíèòå ïðåñåëíèöè è áåæàíöè îò Ëî-
çåíãðàä è îêîëíîñòèòå:

– Ñåìåéñòâî Äèìèòúð è Ðóñà Âîéíîâè ñ äåöàòà: Äåíêà, Ñòàí-
êà, Ñòîÿí, Àòàíàñ è Åðèíà. Òå èäâàò îò Ëîçåíãðàä ñëåä Ïðåîáðà-
æåíñêîòî âúñòàíèå.

– ßíêî Ñòîéêîâ îò Ëîçåíãðàä ñúçäàâà ñåìåéñòâî â Áåëåâî ñ
Ãåðãèíà. Òåõíè ñèíîâå ñà: Ñòàíèñëàâ è Èâàí.

– Ñåìåéñòâîòî íà Êîñòàäèí Æåëÿçêîâ îò Ëîçåíãðàä è Ïðîäà
îò Ïàñïàëîâî. Òåõíèòå äåöà ñà: Èâàí, ßíêà, Ìàðèÿ, Åëåîíîðà è Æå-
ëÿçêî.

Áåæàíöè îò Ëîçåíãðàäñêà îêîëèÿ:
– Ñåìåéñòâîòî íà Òîäîð Ïåòêîâ-Íèêîëîâ (Êàñàïèíà), ðîäåí
1866 ã. è ãúðêèíÿòà Ìàðèãî (ðîäåíà 1879 ã.) îò ñ. Ñêîïî. Òåõíèòå
äåöà ñà: Àðãèðî, Ìèðîïè, Åëåíêà, Àíàñòàñèÿ, Ïàíàéòóëà è Ïåòúð
(ðîäåí â Áúëãàðèÿ). Æèâååõà â åäíà îò áåæàíñêèòå êúùè.
– Ñåìåéñòâîòî íà Ãåîðãè Íåäåâ Àòàíàñîâ (Âàìàäæèÿòà) îò ñ.
Ñêîïî è Äèìèòðà Ãåîðãèåâà (äîáðóäæàíñêà áåæàíêà). Æèâååõà â
áåæàíñêà êúùà. Ñèíîâåòå èì ñà: Æåëüî, Àòàíàñ, Íåäüî è Òðàéêî.
– Ñåìåéñòâîòî íà Æåêî è Äàôèíà Ãåîðãèåâè îò ñ. Óðóìáåãëè.
Äåöàòà èì ñà: Çëàòêà, Ñòàíêà è Ãåîðãè. Æèâååõà â áåæàíñêà êúùà.
– Ìèõàë Æåëÿçêîâ Ìèõàëåâ îò Áóíàðõèñàð. Ïðèñòèãà â Áåëå-
âî îêîëî 1903 ã. Çàíèìàâà ñå ñúñ çåìåäåëèå. Æåíè ñå çà Òîäîðêà îò
ñ. Ñèíäåë (Âàðíåíñêà îêîëèÿ). Äåöàòà èì ñà: Àòàíàñ, Êèöà, ßíêà è
Æåëÿçêî.

156

×àñò Ïúðâà. Äåðêîñêè áúëãàðñêè ñåëà

Ñèíúò Àòàíàñ Ìèõàëåâ (1906-1969 ã.) çàâúðøâà Çåìåäåëñêî
ó÷èëèùå â Àâðåí. Æåíè ñå çà Àòàíàñêà Ñèìåîíîâà îò Áåëåâî. Èìàò
äúùåðÿ Òîäîðêà è ñèí Ìèõàë.

Àòàíàñ Ìèõàëåâ ñå èçÿâÿâà êàòî îáùåñòâåíèê è ðúêîâîäèòåë.
Òîé å êìåò íà Áåëîñëàâ â ãîäèíèòå 1944-1948, ïðåäñåäàòåë íà êîî-
ïåðàöèÿ “Çàðÿ”, äèðåêòîð íà Çàäðóãà (ïðåíîñ-ïðåâîç ñ êàðóöè). Ðú-
êîâîäè ñòðîåæà íà ñãðàäèòå çà Íîâàòà ïîùà è Êóëòóðíèÿ äîì. Êî-
ãàòî ñòðîåæúò íà Êóëòóðíèÿ äîì å ñïðÿí çà 2-3 ãîäèíè ïîðàäè
ëèïñà íà ñðåäñòâà, òîé óðåæäà ñðåùà ñ Ãåîðãè Òðàéêîâ (çàì.-ïðåä-
ñåäàòåë íà Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò), çà äà èçäåéñòâà ôèíàíñèðàíåòî.

Àòàíàñ Ìèõàëåâ ñå ïîëçâàøå ñ ãîëÿì àâòîðèòåò ñðåä æèòåëè-
òå íà Áåëîñëàâ.

157

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

Ãåîðãè Òðåíäàôèëîâ Ïåíà Òðåíäàôèëîâà

Ñåìåéñòâî Äèìèòúð è Ðóñà Âîéíîâè
158

×àñò Ïúðâà. Äåðêîñêè áúëãàðñêè ñåëà

Ñåìåéñòâî Òîäîð Ïåòðîâ Íèêîëîâ (“Êàñàïèíà”) è Ìàðèãî
ñ âíó÷êàòà Ìàðãàðèòà Ïåòðîâà

Äèìèòðà Ãåîðãèåâà – ñúïðóãà íà Æåëüî Ãåîðãèåâ Àòàíàñîâ
Ãåîðãè Í. Àòàíàñîâ (Âàìàäæèÿòà) 159

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

Íà Áàáèíäåí. Àòàíàñ Ìèõàëåâ
Îòëÿâî: Ðóìÿíà (1906-1969)
Êîñòàäèíîâà Ìèõàéëîâà,
ñåäíàëà: Ïåíà Òðåíäàôèëîâà,
îòäÿñíî: Çëàòêà Äåÿíîâà

Áåæàíñêè êúùè â Áåëåâî (Áåëîñëàâ)
160

×àñò Ïúðâà. Äåðêîñêè áúëãàðñêè ñåëà

Ó÷àñòíèöè â ïèåñàòà “Õúøîâå” ïî Èâàí Âàçîâ.
Ëåãíàëèÿò ïðåä ÷åðåøîâîòî òîï÷å: Äèìèòúð Âàòåâ (Ìàêåäîíñêè);

ïúðâè ðåä, îòäÿñíî, äî ÷åðåøîâîòî òîï÷å: Âåëêî Êèðÿêîâ;
âòîðè ðåä, îòäÿñíî, êëåêíàë: Àòàíàñ Ã. Ìèõàéëîâ (Áðú÷êîâ);
òðåòè ðåä îòäÿñíî: Ïåòúð Ñëàâîâ, Ïåòúð Äèìèòðîâ (“Ãüîíà”,

â ðîëÿòà íà Ñòðàíäæàòà), Ïåòúð Äðóìåâ;
÷åòâúðòè ðåä, îòäÿñíî: Çàôèðêà Ãàéäàðîâà, Ñòîÿíêà Êîæóõàðîâà;

ïåòè ðåä, îòäÿñíî: Õðèñòî Ïèíäèêîâ (ïîñòàíîâ÷èê íà ïèåñàòà),
Éîðäàí Äèìèòðîâ (“Ìàëüî”)

161

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

Íà ñúáîðà, íîåìâðè 1928 ã.
Ïúðâèÿò âäÿñíî: Àòàíàñ Ã. Ìèõàéëîâ

Ëåòåí ëàãåð – äåöà â äåòñêàòà ãðàäèíà, ó÷åíèöè â îòäåëåíèÿòà
è â ïðîãèìíàçèÿòà îò äâåòå ó÷èëèùà “Êèðèë è Ìåòîäèé”
è “Îòåö Ïàèñèé”, íà ïëàæà äî åçåðîòî (îê. 1945 ã.)
Îòëÿâî (âòîðà êîëîíà): 1. Ìàðèÿ Èëèåâà Ìèõàéëîâà,

2. Ðàäêà Àíàñòàñîâà Ãåîðãèåâà; òðåòà êîëîíà: 1. Ëþáêà Äåÿíîâà
162

×àñò Ïúðâà. Äåðêîñêè áúëãàðñêè ñåëà

Ëåòåí ëàãåð. (îê. 1945 ã.)
Îòëÿâî íàäÿñíî (ïúðâè ðåä: 4. Ìàðèÿ Èëèåâà;
âòîðè ðåä: 1. Äèìèòúð Àòàíàñîâ, 2. Òîäîðêà Íèêîëîâà,
5. Ìàðèÿ Íåäåë÷åâà; òðåòè ðåä: 4. Ðàäêà Àíàñòàñîâà;
ïîñëåäåí ðåä: ó÷èòåëÿò Ãåîðãèåâ îò ó÷èëèùå “Ñâ. ñâ. Êèðèë è Ìåòîäèé”

Íà Äèêèëèòàø.
(îê. 1940 ã.)

Ïúðâè ðåä: Èëèÿ Ìèõàéëîâ
ñ òðèòå äåöà: îòëÿâî:
Ìàðèÿ Èëèåâà, Ëþáêî

Èëèåâ, Ðàäêà Àíàñòàñîâà;
îòäÿñíî: ìàëêàòà äúùåðÿ

íà íà÷àëíèê æï ãàðà
Áåëåâî; çàä Èëèÿ Ìèõàéëîâ

– Âåñêà Õðèñòîâà
Ìèõàéëîâà; ïîñëåäåí ðåä,
îòëÿâî: ñèíúò íà Àðòóð

Êîðäîí, ñúïðóãàòà íà
íà÷àëíèê æï ãàðà Áåëåâî,

ãîëÿìàòà `è äúùåðÿ
è íà÷àëíèêúò æï ãàðà

Áåëåâî Êúí÷åâ

163

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

Íà÷àëíèê íà Õèìè÷åñêà ëàáîðàòîðèÿ è ëàáîðàíòêè,
êîíòðîëüîðè îò ÎÒÊ, ðàáîòåùè â Ñòúêëàðñêè çàâîä
“Ñòîéêî Èâ. Ïååâ” – ó÷àñòíèöè â Êîíôåðåíöèÿ ïî êà÷åñòâîòî

â ãð. Âàðíà, 5 ôåâðóàðè 1956 ã.
Îòëÿâî íàäÿñíî: èíæ. Âëàäèìèð Ëåñè÷êîâ – íà÷àëíèê íà õèìè÷åñêàòà
ëàáîðàòîðèÿ, Íåäÿëêà Èâàíîâà Àðãèðîâà, Ðàäêà Åí÷åâà Êîëàðîâà, Èâàí

òîäîðîâ Èâàíîâ (“Ãåñåîòî”), Ðàäêà Àíàñòàñîâà, Äèìèòúð Ïàðóøåâ
(Ëàáîðàíòêè è êîíòðîëüîðè – âúçïèòàíèöè

íà Òåõíèêóìà ïî èíäóñòðèàëíà õèìèÿ – ãð. Âàðíà
(ïúðâè, âòîðè è òðåòè âèïóñê)

164

Ïðåñåëíèöè îò äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà –
îñòàâèëè ñâåòëà äèðÿ â ïðîñâåòíîòî
è êóëòóðíî äåëî íà Áúëãàðèÿ

Ïðèñòèãíàëè ïî ðàçëè÷íî âðåìå â Êíÿæåñòâî Áúëãàðèÿ
ïðåñåëíèöèòå ñå âêëþ÷âàò â ñòîïàíñêèÿ è ïîëèòè÷åñ-
êè æèâîò, êàêòî è â êóëòóðíî-ïðîñâåòíîòî äåëî. Íÿêîè
îò òÿõ è äî äíåñ ñà ïðèìåð çà ïàòðèîòèçúì è äîñòîéíñòâî.

Ïàíòåëåé ßíåâ ×èðïàíëèåâ (1857-1919)

Ïàíòåëåé ßíåâ Ïàíòåëåé ßíåâ ×èðïàíëèåâ
×èðïàíëèåâ – íàé-ãîëåìèÿò ñèí íà çàìîæíèÿ
ßíè Èâàíîâ ×èðïàíëèåâ îò ñåëî
Äåëè-Þíóñ, ïîñåùàâà íÿêîëêî ïú-
òè íîâîñúçäàäåíàòà áúëãàðñêà
äúðæàâà âúâ âðúçêà ñúñ ñåìåéíèÿ
áèçíåñ. Õàðåñâà ìó è ðåøàâà, ÷å å
íàé-äîáðå äåöàòà ìó äà èçðàñíàò
â íåÿ. Ñëåä êàòî ïîëó÷àâà ïîëàãà-
ùîòî ìó ñå íàñëåäñòâî, ñå ïðåñåë-
âà ñúñ ñåìåéñòâîòî ñè ïðåç 1893 ã.
â ñ. Ãåáåäæå (ãð. Áåëîñëàâ). Èçáè-
ðà òîâà ñåëèùå çàðàäè âúçìîæ-
íîñòòà äà ïðîäúëæè äåéíîñòòà ñè
â óëîâà íà ðèáà îò Äåðêîñêîòî åçå-
ðî â Ãåáåäæàíñêîòî åçåðî. Íå ñëåä
äúëãî âðåìå ñå ïðåñåëâà âúâ Âàð-
íà è ñå îðèåíòèðà êúì òúðãîâèÿ
ñúñ æèòî è ìåëíè÷àðñòâî. Ñúùåâ-

165

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

ðåìåííî íàåìà Âàðíåíñêîòî è Ãåáåäæàíñêîòî åçåðî çà óëîâ íà ðèáà
è ðàöè, êîèòî ïðîäàâà â Áúëãàðèÿ è Ðóìúíèÿ.

Ïðåñåëâàéêè ñå âúâ Âàðíà Ïàíòåëåé ßíåâ çàïî÷âà äà ïîäïî-
ìàãà ìàòåðèàëíî Âàðíåíñêàòà ìúæêà ãèìíàçèÿ. Ïðåäè ñìúðòòà ñè
ïðàâè äàðåíèå: “Çàâåùàâàì íà Âàðíåíñêàòà ìúæêà ãèìíàçèÿ “Ôåð-
äèíàíä I” 8000 ëâ., êîèòî äà îáðàçóâàò ôîíä íà ìîå èìå è êàòî
äîñòèãíàò äî ðàçìåð ùîòî îò ëèõâèòå èì äà ñå èçäúðæà åäèí
ó÷åíèê, åæåãîäíî ÷ðåç êîíêóðñ äà ñå ïîääúðæà ïî åäèí ó÷åíèê îò
ïðèìåðíèòå äåöà íà áåäíèòå âàðíåíñêè ãðàæäàíè. Òàÿ ñóìà ùå
ñå âíåñå â Áúëãàðñêà íàðîäíà áàíêà – Âàðíåíñêè êëîí – îò íàëè÷-
íèòå ñóìè, êîèòî ùå îñòàíàò â íàñëåäñòâî ñëåä ñìúðòòà ìè è
òîÿ ôîíä ùå èìà çà åôîðèÿ: äèðåêòîð íà Ìúæêàòà ãèìíàçèÿ
êàòî ïðåäñåäàòåë, ãðàäñêèÿ êìåò, äèðåêòîðà íà Íàðîäíàòà áàíêà
– Âàðíåíñêè êëîí è åäèí îò ìîèòå ðîäíèíè, ïîñî÷âàí îò êìåòà
íà ãð. Âàðíà”.1

Äàðåíèåòî å ïðèåòî ïî ðåøåíèå íà ó÷èòåëñêèÿ ñúâåò íà 3 ôåâ-
ðóàðè 1923 ã.; ôîíäúò íîñè èìåòî “Ïàíòåëåé ßíåâ”. Â ãëàâíèÿ êî-
ðèäîð íà ãèìíàçèÿòà å ïîñòàâåí ïîðòðåò íà Ïàíòåëåé ßíåâ íàðåä ñ
ïîðòðåòèòå íà îñòàíàëèòå äàðèòåëè. Çàïî÷âà ïîäïîìàãàíå íà áåä-
íè ó÷åíèöè. Ôîíäúò ñå èçïîëçâà äî 1947 ã.

Ïðåç 1929 ã. ñå ïðàçíóâà 50-ãîäèøåí þáèëåé íà ãèìíàçèÿòà.
Òîãàâà ñå ñúáèðàò áèîãðàôè÷íè äàííè çà äàðèòåëèòå, âíåñåíè â ÄÀ-
Âàðíà. Ïîäãîòâÿ ñå è Þáèëååí ñáîðíèê.

Áèîãðàôèÿòà íà Ïàíòåëåé ßíåâ å íàïèñàíà îò ñúïðóãàòà ìó
Ñòàíêà.2  íåÿ òÿ ïîä÷åðòàâà: “... Çàåäíî ñ äâàìàòà ñè áðàòÿ,3 ïîä-
ïîìîãíàòè îò Åêçàðõèÿòà, âîäèëè ãîëÿìà áîðáà ñ ãðúöêîòî äóõî-
âåíñòâî çà áúëãàðñêè ÷åðêâè è ó÷èëèùà â ðîäíîòî èì ìÿñòî, êîÿòî
ñå ñâúðøâà ñ óñïåõ: âúâ âñè÷êè ñåëà èìà áúëãàðñêè ÷åðêâè è ó÷èëè-
ùà, à â öåíòðàëíîòî ñåëî ×àíàê÷à – ïðîãèìíàçèÿ ñ ïàíñèîí. È îò
Áúëãàðèÿ Ïàíòåëåé ßíåâ íå ïðåñòàâà äà ñå ãðèæè çà áúëãàðñêèòå
ó÷èëèùà â ðîäíèÿ ñè êðàé”.

1 Ñòàòåëîâà, Åë., Â. Òàíêîâà “Ðîäúò Íèêîëîâè”, Ñ., 2004, ñ.78; ÄÀ – Âàðíà, Ô 90Ê,
îï. 1, à.å. 107, ë. 12.
2 Ñîáñòâåí àðõèâ. Ðàçêàç íà Áîðèñ Ë. ×åðïàíñêè – âíóê íà Ïàíòåëåé ßíåâ, äúëãî-
ãîäèøåí äèðèãåíò íà Âàðíåíñêàòà îïåðà.
3 Ïåòúð ßíåâ è Èâàí ßíåâ.

166

×àñò Ïúðâà. Äåðêîñêè áúëãàðñêè ñåëà

Áèîãðàôèÿ íà Ïàíòåëåé ßíåâ,
íàïèñàíà îò ñúïðóãàòà ìó Ñòàíêà
(ÄÀ – Âàðíà, ô. 90Ê, îï. 1, à.å. 107, ë. 12)

167

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

Ãåîðãè Èëèåâ (1881-1961)

Ãåîðãè Èëèåâ (1881-1961) îò ñ. Òàðôà –

àâòîð íà ïúðâèÿ áúëãàðñêè ôàíòàñòè÷åí ðî-

ìàí. Îïðåäåëÿí å êàòî “ðîäîíà÷àëíèê”, “ïè-

îíåð” íà áúëãàðñêàòà íàó÷íà ôàíòàñòèêà.

Ó÷è â Öàðèãðàäñêàòà áúëãàðñêà äóõîâíà

ñåìèíàðèÿ. Ïðåç 1902 ã. å èçêëþ÷åí. Ëè÷íèÿò

ìó äíåâíèê ïîïàäà â ðúöåòå íà ïðåïîäàâàòå-

ëèòå ìó. Â íåãî íÿêîè îò òÿõ ñà îñìèâàíè,

ïðåäëîæåí å çà èçêëþ÷âàíå. Äíåâíèêúò å èçï-

ðàòåí â Åêçàðõèÿòà. Ñëåä êàòî ãî ïðî÷èòà Åê-

çàðõ Éîñèô èñêà ñðåùà ñ Ãåîðãè Èëèåâ. Ïî Ãåîðãè Èëèåâ
âñÿêà âåðîÿòíîñò ñúçèðà ïèñàòåëñêèÿ òàëàíò,

ðàçãîâàðÿ ñ íåãî è ñúâåòâà äà âíèìàâà, çàùîòî ñâåòúò íå å âñå îùå

äîðàñúë, çà äà ïðèåìà ñïîêîéíî êðèòèêè.

Íàçíà÷åí å çà ó÷èòåë â Òàðôà.

Êúì êðàÿ íà 1902 ã. Åêçàðõúò ìó âúçëàãà çàäà÷à äà íàïðàâè

ñòàòèñòèêà íà áúëãàðñêîòî, ãðúöêîòî è òóðñêîòî íàñåëåíèå â îá-

ëàñòòà ìåæäó ×àòàëäæà è Îäðèí. Íî â ãð. Ìàëãàðà å àðåñòóâàí è

âúðíàò â ×àòàëäæà.

Ñëåä Ïðåîáðàæåíñêîòî âúñòàíèå å àðåñòóâàí çà ïîäðèâíà äåé-

íîñò, ïðåñòîÿâà â ÷àòàëäæàíñêèÿ çàòâîð, îòêúäåòî å èçïðàòåí íà

çàòî÷åíèå â ãð. Ñìèðíà (Ìàëà Àçèÿ).  òîçè ãðàä å íàåò êàòî ó÷èòåë

ïî áúëãàðñêè è ôðåíñêè åçèê íà ìàëêèòå äåöà â ñåìåéñòâîòî íà áúë-

ãàðèíà Õðèñòî Äåëèâàí÷åâ. Ïîëó÷àâà õðàíà è ïîäñëîí. Ñ ïîìîùòà

íà ãîëåìèÿ ñèí íà òîâà ñåìåéñòâî ïðåç 1905 ã. óñïÿâà äà ñå êà÷è íà

áúëãàðñêè êîðàá è äà ïðèñòèãíå â Áóðãàñ. Îòïðàâÿ ñå êúì Ñòàðà

Çàãîðà, êúäåòî æèâåå âóé÷î ìó. Çàâúðøâà ãèìíàçèàëíî îáðàçîâà-

íèå. Èçäàâà ñòèõîñáèðêà “Òúæíè íàïåâè”.

Ïðåç 1908 ã. å èçïðàòåí äà ñëåäâà ñòðîèòåëíî èíæåíåðñòâî â

Ãåðìàíèÿ (ãð. Ìþíõåí). Çàâðúùà ñå â Áúëãàðèÿ, ìîáèëèçèðàí å ïî

âðåìå íà Ïúðâàòà ñâåòîâíà âîéíà, ïðåç êîÿòî åäíà ãîäèíà ïðåêàðâà

êàòî ïëåííèê â Èòàëèÿ. Çàâðúùà ñå â Ñòàðà Çàãîðà è ðàáîòè â ñòðî-

åæè íà ìîñòîâå, øîñåòà, âîäîñíàáäèòåëíè ìðåæè. Ïåíñèîíèðà ñå

ïðåç 1941 ã., íî ïðîäúëæàâà äà ðàáîòè.

Íåãîâîòî óâëå÷åíèå å ôàíòàñòèêàòà. Èçäàâà äâà íàó÷íî-ôàí-

òàñòè÷íè ðîìàíà: “Î-Êîðñ” (1930) è “Òåóò ñå áóíòóâà” (1933). Ñëåä

168

×àñò Ïúðâà. Äåðêîñêè áúëãàðñêè ñåëà

òîâà ñå âðúùà êúì ãîäèíèòå íà þíîøåñòâîòî ñè. Èçäàâà ðîìàíà
“Îò âÿòúð îòâÿíè” (1946), êîéòî ïðåñúçäàâà æèâîòà â ðîäíîòî ñåëî.

Ñúòðóäíè÷è â ñïèñàíèÿòà: “Áúëãàðñêà ìèñúë”, “Ëèòåðàòóðåí
ãëàñ”, “Ëèòåðàòóðåí ÷àñ”, “Ëèòåðàòóðíè íîâèíè”. Ó÷àñòâà â ìóçè-
êàëíèÿ è òåàòðàëåí æèâîò íà Ñòàðà Çàãîðà êàòî îïåðåí è òåàòðàëåí
êðèòèê. Óìèðà ïðåç 1961 ã.4

Ïðåç 1981 ã. ñïèñàíèå “Îðáèòà” ïîìåñòâà ñòàòèÿ “100 ãîäèíè
îò ñìúðòòà íà Ãåîðãè Èëèåâ – ðîäîíà÷àëíèê íà áúëãàðñêàòà ôàí-
òàñòèêà” îò Äèìèòúð Éîðäàíîâ.5 Ïðåç 1985 ã. ðîìàíúò “Òåóò ñå
áóíòóâà” ïðåòúðïÿâà âòîðî èçäàíèå ñ ïðåäãîâîð íà Îãíÿí Ñàïàðåâ.
Ïðåç 1997 ã. â ñòàðîçàãîðñêîòî ñïèñàíèå “Ó÷àñòèå” å ïîìåñòåíà ñòà-
òèÿ “Ãåîðãè Èëèåâ – àâòîðúò íà ïúðâèÿ áúëãàðñêè ôàíòàñòè÷åí
ðîìàí” îò Íèêîëèíà Æåëÿçêîâà Ðàøåâà – Ìàéíàëîâñêà. Òÿ å äú-
ùåðÿ íà áëèçêî ñåìåéñòâî íà Ãåîðãè è Ìàðà Èëèåâè è ñêúðáè çà
èç÷åçíàëàòà áèáëèîòåêà: “... áåøå ïîäáðàíà ñ èçòúí÷åí âêóñ – îò
çàãëàâèÿòà è àâòîðèòå íà êíèãèòå ñè ëè÷åøå âèñîêèÿò èíòåëåêò è
êóëòóðà íà ñîáñòâåíèêà. Êíèãèòå ìó “Ñìúðò â íåáåñàòà” è “Ñ êîñ-
ìè÷åñêà ðàêåòà”, ÷èèòî ðúêîïèñè ìè âðú÷è òîé “çà äà ïîëó÷è ïðåä-
âàðèòåëíî åäíî ÷èòàòåëñêî ìíåíèå” – êàêòî èðîíè÷íî ìè áåøå ïî-
ÿñíèë, íå âèäÿõà áÿë ñâÿò.

Íå áåøå çàïàçåí äàæå ãðîáúò ìó. Äîñòîëåïíèÿò íàäãðîáåí êà-
ìúê – ñäúðæàí è èçòúí÷åí... èçäèãíàò ñ ìíîãî ëþáîâ è ïî÷èò îò
âÿðíàòà ìó ñïúòíèöà â æèâîòà – áåøå âàðâàðñêè óíèùîæåí ïðè
çàêðèâàíå íà ñòàðèòå ãðîáèùà â Þãîçàïàäíèÿ êðàé íà Ñòàðà Çàãî-
ðà”.6

4 Áîåâ, Ñò. “Èñòîðèÿ íà ñ. Òàðôà”, Áóðãàñ, 2008, ñ.145.
5 Â. “Îðáèòà”, 18.07.1981 ã., Ñîôèÿ.
6 Ðàøåâà-Ìàéíàëîâñêà, Í., ñï. “Ó÷àñòèå”, áð. 1-2, 1997 ã., ñ. 27, Ñòàðà Çàãîðà.

169

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

Ôàêñèìèëå íà ñòàòèÿòà âúâ â. “Îðáèòà”

Ðîäîíà÷àëíèê íà áúëãàðñêàòà ôàíòàñòèêà7
Íàâúðøèõà ñå 100 ãîäèíè îò ðîæäåíèåòî íà ïúðâèÿ íàø
ïèñàòåë-ôàíòàñò Ãåîðãè Èëèåâ. Ñúâðåìåííèöèòå ìó ñà ãî íàðè-
÷àëè “áúëãàðñêèÿ Æóë Âåðí”, íî äíåñ íåãîâîòî èìå å ïî÷òè íåèç-
âåñòíî íà ëþáèòåëèòå íà íàó÷íîôàíòàñòè÷íà ëèòåðàòóðà. Òî-
âà ñå äúëæè äî ãîëÿìà ñòåïåí íà ôàêòà, ÷å êíèãèòå ñè Ãåîðãè
Èëèåâ å èçäàë ñúñ ñîáñòâåíè ñðåäñòâà â ïå÷àòíèöà “Ñâåòëèíà” â
Ñòàðà Çàãîðà â òèðàæ ñàìî 1000 áðîéêè. Ñåãà ïðîèçâåäåíèÿòà
ìó ñà áèáëèîãðàôñêà ðÿäêîñò.
Ãåîðãè Èëèåâ íàïðàâèë ïúðâèòå ñè ëèòåðàòóðíè îïèòè îùå
êàòî ó÷åíèê â ïðîãèìíàçèÿòà. Ïðîäúëæèë îáðàçîâàíèåòî ñè â
áúëãàðñêàòà äóõîâíà ñåìèíàðèÿ â Öàðèãðàä, îò êîÿòî áèë èçê-
ëþ÷åí ñëåä äâå ãîäèíè çà àíòèðåëèãèîçíè ïðîÿâè. Íî äíåâíèêúò
ìó, ïúëåí ñ íàõîä÷èâè îïèñàíèÿ, íàïðàâèë âïå÷àòëåíèå íà Åê-
çàðõ Éîñèô è ïðåç 1903 ã. Ãåîðãè Èëèåâ áèë íàçíà÷åí çà ó÷èòåë â
ðîäíîòî ñè ñåëî Òàðôà, ×àòàëäæàíñêè îêðúã. Èçáóõíàëî Èëèí-
äåíñêî-Ïðåîáðàæåíñêîòî âúñòàíèå. Ìëàäèÿò ó÷èòåë ó÷àñòâàë
àêòèâíî â íåãî è ñëåä ðàçãðîìà âëàñòèòå ãî èçïðàòèëè íà “âå÷-
íî ïîñåëåíèå” â ãðàä Ñìèðíà (ñåãà Èçìèð) â Ìàëà Àçèÿ. Ñêîðî

7 Âúâ â. “Îðáèòà”, 18.07.1981 ã., Ñîôèÿ.
170

×àñò Ïúðâà. Äåðêîñêè áúëãàðñêè ñåëà

Ãåîðãè Èëèåâ óñïÿë äà èçáÿãà â Áúëãàðèÿ, à ñëåä òîâà ñëåäâàë â
Ìþíõåí.

Íàâÿðíî íåãîâîòî óâëå÷åíèå ïî ôàíòàñòèêàòà âîäè íà÷àëî-
òî ñè èìåííî îò ãîäèíèòå íà ñëåäâàíåòî ìó. Êîãàòî ñëåä âðåìå
ñå óñòàíîâèë â Ñòàðà Çàãîðà, êúäåòî îñòàíàë äî êðàÿ íà æèâî-
òà ñè (1961 ã.), òîé íàïèñàë ñâîèòå ôàíòàñòè÷íè ðîìàíè “Î-
Êîðñ” (1930) è “Òåóò ñå áóíòóâà” (1933). Êíèãèòå íà Ãåîðãè Èëè-
åâ íå ñà ïðîñòî îïèñàíèå íà àâàíòþðèñòè÷íè ïðèêëþ÷åíèÿ, à
ôèëîñîôñêè ðàçìèñúë çà îòãîâîðíîñòòà íà ó÷åíèÿ ïðåä ÷îâå÷åñ-
òâîòî, çà îòíîøåíèÿòà ìåæäó õîðàòà íà áúäåùåòî, çà ïðîãðå-
ñà, çà õóìàíèçìà. Èíòåðåñíî å, ÷å òîé ìîæå áè ïðúâ ñðåä ïèñà-
òåëèòå-ôàíòàñòè ðèñóâà îáðàçà íà æåíàòà-ó÷åí.

Äåéñòâèåòî â äâàòà ðîìàíà íà Ãåîðãè Èëèåâ ñå ðàçâèâà â
äàëå÷íîòî áúäåùå. Åòî çàùî â òÿõ ÷åñòî ñå ñðåùàò ñèëîäåè
(ðîáîòè), çâåçäîâåäè, ëú÷åðàäè, ðàêåòíè îãíèùà è ò.í. Íÿêîè
äîãàäêè íà ïèñàòåëÿ çà áúäåùè îòêðèòèÿ ñà ïîòâúðäåíè îò
ñúâðåìåííàòà íàóêà. Íàïðèìåð â “Î-Êîðñ” ó÷åíèÿò Âèíèõ óñïÿ-
âà äà âçðèâè ðóäà (êíèãàòà å íàïèñàíà 15 ãîäèíè ïðåäè ÷îâå÷åñò-
âîòî äà íàó÷è çà óæàñà íà àòîìíàòà áîìáà), à çà äà âúçáóäè
îòíîâî óãàñíàëîòî ñëúíöå, èçïðàùà êúì íåãî “ëú÷åâè çìèåâèöè”,
íàïîäîáÿâàùè ëàçåðåí ëú÷.

Ãåîðãè Èëèåâ äîæèâÿâà ñáúäâàíåòî íà åäíà îò ñâîèòå ìå÷-
òè – ïúðâèÿò ïîëåò íà ÷îâåê â Êîñìîñà.

 íåãîâèòå ðîìàíè èìà ìíîãî íàèâíîñò – ñðåùàò ñå íåëî-
ãè÷íè îïèñàíèÿ, óñåùà ñå íåïîçíàâàíåòî íà íÿêîè ïðîöåñè. Ìíîãî
íåùà áèõà ïðåäèçâèêàëè ñíèçõîäèòåëíè óñìèâêè ó äíåøíèòå ïî-
÷èòàòåëè è ïîçíàâà÷è íà ôàíòàñòèêàòà.

Âñå ïàê òðÿáâà äà ìó îòäàäåì äúëæèìîòî êàòî ðîäîíà÷àë-
íèê íà òîçè æàíð â áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà. Ñèãóðíî ìíîçèíà
áèõà êóïèëè ñ ðàäîñò åäíî òîì÷å îò ïèñàòåëÿ Ãåîðãè Èëèåâ. Äà
ñå íàäÿâàìå, ÷å íÿêîå èçäàòåëñòâî ùå îòêëèêíå íà òàçè íåîáõî-
äèìîñò.

171

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

Ôàêñèìèëå íà ñòðàíèöàòà îò òåêñòà íà Íèêîëèíà Æåëÿçêîâà Ðàøåâà
çà Ãåîðãè Èëèåâ

172

×àñò Ïúðâà. Äåðêîñêè áúëãàðñêè ñåëà

Ãåîðãè Èëèåâ – àâòîðúò
íà ïúðâèÿ áúëãàðñêè íàó÷íî-ôàíòàñòè÷åí ðîìàí8

Ìèñëÿ, ÷å ùå ìè áúäå òðóäíî äà ðàçêàæà ñïîìåíèòå ñè çà
÷è÷î Ãåîðãè Èëèåâ. Íå çàùîòî òå ñà èçáëåäíåëè â ïàìåòòà ìè,
à çàùîòî ñúçíàâàì, ÷å íå áèõ ìîãëà äà íàïðàâÿ òîâà â ìîäåðíèÿ
äíåñ ñòèë – èçïîëçâàéêè ñëó÷àÿ äà âëîæà â óñòàòà ìó íåèçðå÷å-
íè ïðåäñêàçàíèÿ çà î÷àêâàùîòî ìå áëåñòÿùî áúäåùå â ñâåòà íà
èçêóñòâîòî èëè íà êóëòóðàòà.

Ìîèòå ðàííè ñïîìåíè çà ÷è÷î Ãåîðãè ñà ñïîìåíèòå íà åäíî
äåòå. Äåòå, êîåòî áåçêðàéíî îáè÷àøå è ñå âúçõèùàâàøå îò òîçè
ïðèÿòåë íà áàùà ñè, óìååù äà ðàçêàçâà òàêà óâëåêàòåëíî è èí-
òåðåñíî, ÷å ÷îâåê áè ìîãúë äà ãî ñëóøà ñ ÷àñîâå. Òîâà äåòå ñå
÷óâñòâàøå ùàñòëèâî â ìàëêèÿ äâîð, çàñòëàí ñ ãîëåìè êàìåííè
ïëî÷è, ïîä áëàãîóõàííèòå êëîíè íà ðàçöúôòÿëàòà âèøíà, ñåä-
íàëî íà ìàëêî ñòîë÷å äî êîëÿíîòî íà ÷è÷î Ãåîðãè. Ëþáèìèÿò ìó
êîòàðàê ëåæåøå íà ñêóòà ìè è ìúðêàíåòî ìó ñå ñëèâàøå ñ áðúì-
÷åíåòî íà ï÷åëè÷êèòå è òðàêàíåòî íà ñòàðè÷êàòà ïèøåùà ìà-
øèíà, ïîñòàâåíà íà ïðîñòà äúðâåíà ìàñè÷êà. Íå ìè òåæåøå
ïðèíóäèòåëíîòî ìúë÷àíèå – çíàåõ, ÷å îò âðåìå íà âðåìå ÷è÷î
Ãåîðãè ùå ñâåäå êúì ìåí ïîãëåäà íà çåëåíèòå ñè î÷è è ùå ìè
ïîäõâúðëè íÿêîÿ äóìà – çàêà÷ëèâà è äðóæåëþáíà. À ïîñëå èäâà-
øå ëåëÿ Ìàðà – äðåáíè÷êà è ïîïðåãúðáåíà, õâàùàøå ìå çà ðúêà è
ìå îòâåæäàøå ñúñ ñåáå ñè â ìàëêàòà óþòíà êóõíè÷êà – äà ìå
ïî÷åðïè íåùî è “çà äà íå ïðå÷à íà Êèðèóñ”.

Òàçè ñúðäå÷íà è óìíà æåíà óâàæàâàøå áåçêðàéíî ìíîãî ñúï-
ðóãà ñè è ìó áåøå ïîñâåòèëà èçöÿëî æèâîòà ñè. Îñèãóðÿâàøå ìó
äîìàøåí óþò, îáãðàæäàøå ãî ñ ãðèæè è âíèìàíèå, ñïåñòÿâàéêè
ìó äðåáíèòå æèòåéñêè íåïðèÿòíîñòè, ïîíàñÿøå ñ òúðïåíèå è
äîáðîòà íå ñúâñåì áåçîáèäíèòå ìó ïîíÿêîãà çàáåëåæêè. Íå ÿ ÷óõ
íèêîãà äà ãî íàðå÷å äðóãîÿ÷å, îñâåí “Êèðèóñ”, ò.å. “ãîñïîäèí”,
“ãîñïîäàð” – íåçàâèñèìî îò òîâà äàëè ñå îáðúùàøå íàïðàâî êúì
íåãî èëè ãîâîðåøå çà íåãî ïðåä äðóãè õîðà. È òàçè ãðúöêà äóìà
êðèåøå â ñåáå ñè âñè÷êî – è ëþáîâòà, è óâàæåíèåòî, è ïðåêëîíå-
íèåòî ïðåä íåéíèÿ ñïúòíèê â æèâîòà.

8 Ðàøåâà-Ìàéíàëîâñêà, Í. Æ. “Ïîä ñòàðàòà ëèïà”, ñï. “Ó÷àñòèå”, áð. 1-2, 1997 ã.,
Ñò. Çàãîðà.

173

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

Ñåìåéñòâî Ìàðà è Ãåîðãè Èëèåâè íÿìàõà ñîáñòâåíî æèëè-
ùå – è òàêà ñè îòèäîõà îò òîçè ñâÿò, áåç äà ñå ñäîáèÿò ñ
òàêîâà. Îò ðàííîòî ìè äåòèíñòâî òå æèâååõà ïîä íàåì â åäíà
ñêðîìíà êúùà, ðàçïîëîæåíà áëèçî äî íàøàòà, íà òèõà è ñïîêîé-
íà óëèöà. Íî èçêà÷âàéêè ñå ïî áåëîêàìåííèòå ñòúïàëà è ìèíà-
âàéêè ïðåç âèñîêàòà ñòàðèííà âðàòà ñ öâåòíè ñòúêëà, òóê èä-
âàøå öâåòúò íà ëèòåðàòóðíàòà Ñòàðà Çàãîðà.  ÷èñòè÷êèÿ,
îáçàâåäåí ñúñ ñòàðè ìåáåëè ñàëîí, âîäåõà èíòåëåêòóàëíè ðàçãî-
âîðè è ñïîðîâå ñ äîìàêèíà ïîåòèòå Èâàí Õàäæèõðèñòîâ è Èâàí
Ìèð÷åâ, òóê ãîñòóâàøå – ìàëêî âèñîêîìåðåí è äîñòîëåïåí –
Êèðèë Õðèñòîâ.

Ñåìåéñòâàòà íè áÿõà ìíîãî áëèçêè. Áàùà ìè è ÷è÷î Ãåîðãè
áÿõà ñòàðè ïîçíàòè, ñúó÷åíèöè è åäèíîìèøëåíèöè, ñâúðçâàõà ãè
â òðàéíî ïðèÿòåëñòâî îáùè èíòåðåñè è ðàçáèðàíèÿ. Ëåëÿ Ìàðà
è ìàéêà ìè ñè áÿõà äîïàäíàëè ìíîãî – è äâåòå, Áîã äà ãè ïðîñ-
òè, áÿõà ñúðäå÷íè è ñêðîìíè æåíè. Íàé-“îùåòåíà” â òîâà ñå-
ìåéíî ïðèÿòåëñòâî áÿõ àç, çàùîòî ñåìåéñòâî Èëèåâè íÿìàøå
äåöà. Íî íèêîãà íå ñúì ñå ÷óâñòâàëà èçëèøíà, íèêîãà íå ñúì
ñêó÷àëà ïðè íàøèòå ïî÷òè åæåäíåâíè, èëè åæåâå÷åðíè ñúáèðà-
íèÿ. Åäíàêâî èíòåðåñíè ìè áÿõà è ðàçãîâîðèòå íà æåíèòå, è
òåçè íà ìúæåòå, îò êîèòî – äà ñè ïðèçíàÿ – íå ìîæåõ äà
ðàçáåðà âñè÷êî, çàùîòî ôèëîñîôñêèòå òåìè, íà êîèòî ïîíÿêîãà
ðàçãîâàðÿõà òàòêî è ÷è÷î Ãåîðãè, áÿõà òðóäíîäîñòúïíè çà ìåí.
Íî íèêîãà íå ìå çàáðàâÿõà. ×è÷î Ãåîðãè âèíàãè èìàøå çà ìåí
ïðèãîòâåíà èíòåðåñíà êíèãà èëè íîâ áðîé íà äåòñêî ñïèñàíèå.
Îïèòâàøå ñå äà ìå âúâëå÷å â ðàçãîâîð – ïî âúïðîñè, áëèçêè íà
ìîèòå èíòåðåñè è èíòåëåêòóàëíè âúçìîæíîñòè. Øåãóâàøå ñå ñ
ìåí è ëåëÿ Ìàðà, ðàçêàçâàøå ñ òúíêî ÷óâñòâî çà õóìîð çà ïî-
õîæäåíèÿòà íà êîòàðàêà. Îáè÷àøå ìå ïî ñâîåìó – ñäúðæàíî,
íÿêàê ñè ïåñòåëèâî, áåç ïîêàçíîñò è äåìîíñòðàòèâíà ñúðäå÷-
íîñò. Îáè÷àõ ãî è àç – íà ñúùåâðåìåííî ñå ñòåñíÿâàõ è áîÿõ
ìàëêî îò íåãî. Çàùîòî ÷è÷î Ãåîðãè íå áåøå ëåê ÷îâåê, ðàçáðàõ
òîâà îùå ïî-ÿñíî êîãàòî ïîîòðàñíàõ è çàïî÷íàõ äà ðàçáèðàì ïî-
äîáðå õîðàòà. Òîé áåøå çàòâîðåí, ñäúðæàí, ñúñ ñèëíî ðàçâèòî
÷óâñòâî çà ñîáñòâåíî äîñòîéíñòâî. Åçèêúò ìó áåøå îñòúð, âèíà-
ãè êàçâàøå òîâà, êîåòî ìèñëè, áåç äà ñå ñúîáðàçÿâà ñ õîðñêîòî
ìíåíèå è ñ òîâà êàê ùå âúçïðèåìàò è èçòúëêóâàò äóìèòå ìó.
Êîãàòî ðàçãîâàðÿõ ñ íåãî óñåùàõ êàê çåëåíèòå ìó óìíè î÷è ïðî-

174

×àñò Ïúðâà. Äåðêîñêè áúëãàðñêè ñåëà

íèêâàò è â íàé-ñêðèòèòå êúò÷åòà íà äóøàòà ìè è ñè ìèñëåõ,
÷å ñèãóðíî å íåâúçìîæíî äà ãî èçëúæå ÷îâåê.

Êíèãèòå ìó, êîèòî ìè ïîäàðÿâàøå ñ àâòîãðàô, ïîñðåùàõ ñ
ãîëÿìà ðàäîñò. Äíåñ êíèæíèÿò ïàçàð å ïðåíàñèòåí ñ ïðîèçâåäå-
íèÿ íà íàó÷íàòà ôàíòàñòèêà, íî òîãàâà íàó÷íî-ôàíòàñòè÷íè-
òå êíèãè áÿõà ðÿäêîñò, çàòîâà ïîãëúùàõ ñòðàíèöèòå íà “Î-
Êîðñ” è “Òåóò ñå áóíòóâà” ñ îãðîìåí èíòåðåñ. À ìîæå è çàòîâà,
çàùîòî ñå ãîðäååõ ñ ÷è÷î Ãåîðãè è ñå âúçõèùàâàõ îò êíèãèòå ìó
òàêà, êàêòî è îò íåãî. È äíåñ òåçè êíèãè, ñ ïîñâåùåíèå íà ïúðâà
ñòðàíèöà, çàåìàò ïî÷åòíî ìÿñòî â áèáëèîòåêàòà ìè. Ïàçÿ è
ïîäâúðçàíèòå ãîäèøíèöè íà íÿêîëêî äåòñêè ñïèñàíèÿ è ïîðåäè-
öà êíèãè îò èñòîðè÷åñêà áèáëèîòåêà, çà êîÿòî ìå áå àáîíèðàë
÷è÷î Ãåîðãè.

Ñúæàëÿâàì ìíîãî çà ÷óäåñíàòà ìó áèáëèîòåêà, ÷èÿòî ñúä-
áà å íåèçâåñòíà. Òÿ çàïúëâàøå ìíîãî îò ÷àñîâåòå ìè âå÷åð, äîêà-
òî âúçðàñòíèòå ðàçãîâàðÿõà ïîìåæäó ñè. Òîãàâà ñúáèðàíåòî íà
êíèãè íå áåøå àêò íà ñíîáèçúì, èëè íà ñàìîèçòúêâàíå. Ëè÷íè
áèáëèîòåêè èìàõà ñàìî õîðà, èñêðåíî âëþáåíè â ëèòåðàòóðàòà
è ôèëîñîôèÿòà, òÿñíî ñâúðçàíè ñ òÿõ. Áèáëèîòåêàòà íà Ãåîðãè
Èëèåâ áåøå ïîäáðàíà ñ èçòúí÷åí âêóñ – îò çàãëàâèÿòà è àâòî-
ðèòå íà êíèãèòå ñè ëè÷åøå âèñîêèÿò èíòåëåêò è êóëòóðà íà
ñîáñòâåíèêà. Òîé ìíîãî öåíåøå êíèãèòå ñè è ìàëêî íåîõîòíî ìè
ðàçðåøàâàøå äà ãè ïîëçâàì. Ñ òàêúâ òðåïåò ðàçòâàðÿõ ñòúêëå-
íèòå âðàòè íà øêàôà è ïîñÿãàõ êúì ïîäðåäåíèòå â ñòðîã ðåä
êëàñè÷åñêè òâîðáè. È ìè å òðóäíî äà ñå ïîìèðÿ ñ ìèñúëòà, ÷å
òàçè îãðîìíà öåííîñò íå áåøå ñúõðàíåíà è çàïàçåíà êàòî ìîæå
áè åäèíñòâåíà ïî ðîäà ñè â Ñòàðà Çàãîðà.

Ñúæàëÿâàì, íî íå ñå ÷óäÿ – íèìà äíåñ ó íàñ å çàïàçåí ñïîìå-
íúò çà Ãåîðãè Èëèåâ – ïúðâèÿò áúëãàðñêè ïèñàòåë-ôàíòàñò,
îñíîâîïîëîæíèê íà áúëãàðñêàòà íàó÷íî-ôàíòàñòè÷íà ëèòåðà-
òóðà? Íèìà òîé íå áåøå èçîëèðàí è çàáðàâåí îùå ïðèæèâå?
Êíèãèòå ìó “Ñìúðò â íåáåñàòà” è “Ñ êîñìè÷åñêà ðàêåòà”, ÷èè-
òî ðúêîïèñè ìè âðú÷è òîé “çà äà ïîëó÷è ïðåäâàðèòåëíî åäíî
÷èòàòåëñêî ìíåíèå” – êàêòî ìè áåøå ïîÿñíèë ñ ëåêî èðîíè÷íà
óñìèâêà – íå âèäÿõà áÿë ñâÿò. ßâíî ôàíòàñòèêàòà íå áåøå àê-
òóàëíà â òîçè “ïåðèîä íà ñîöèàëèñòè÷åñêî ñòðîèòåëñòâî”. À è
Ãåîðãè Èëèåâ íå áåøå îò õîðàòà, êîèòî ïðåâèâàò ãðúáíàê è
ïèøàò ïî ïîðú÷êà, “â êðàê ñ âðåìåòî”. Òîé îñòàíà âåðåí íà ñåáå

175

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

ñè è ñè îòèäå îò òîçè ñâÿò îãîð÷åí, íåïðèçíàò, çàáðàâåí... Íå
áåøå çàïàçåí äàæå ãðîáúò ìó. Äîñòîëåïíèÿò íàäãðîáåí ïàìåò-
íèê – ñäúðæàí è èçòúí÷åí êàòî òîçè, ÷èèòî îñòàíêè âåí÷àåøå,
èçäèãíàò ñ ìíîãî ëþáîâ è ïî÷èò îò âÿðíàòà ìó ñïúòíèöà â
æèâîòà – áåøå âàðâàðñêè óíèùîæåí ïðè çàêðèâàíå íà ñòàðèòå
ãðîáèùà â þãîçàïàäíèÿ êðàé íà Ñòàðà Çàãîðà. È íèêîé îò íàñ-
ëåäíèöèòå ìó, èëè êîëåãèòå ìó îò “ëèòåðàòóðíà Ñòàðà Çàãî-
ðà”, “ãðàäúò íà ëèïèòå è ïîåòèòå” – íå ñè ïîìðúäíà ïðúñòà çà
ïðåíàñÿíå è çàïàçâàíå òëåííèòå îñòàíêè íà ñòàðîçàãîðñêèÿ ïè-
ñàòåë Ãåîðãè Èëèåâ, ïîñòàâèë îñíîâè íà íîâî íàïðàâëåíèå â áúë-
ãàðñêàòà ëèòåðàòóðà, íà ÷îâåêà, ÷èÿòî ñêðîìíîñò è áåçêîðèñò-
íîñò áÿõà âñåèçâåñòíè.

Èçîñòàâåíà è çàáðàâåíà îò âñè÷êè ïî÷èíà â ïàíñèîí çà ñòà-
ðè õîðà â Êàçàíëúøêî è ëåëÿ Ìàðà. Äîêàòî áåøå ïî-çäðàâà è
ìîæåøå äà ñå äâèæè, ìàéêà ìè ÿ ïîñåùàâàøå òàì ðåäîâíî,
çàùîòî “æåíèöàòà êîïíåå íÿêîé äàè` îòâîðè âðàòàòà” – êàçâà-
øå òÿ. Óãàñíàëà êàòî ñâåù è ïîãðåáàíà êàòî êó÷å â áåçèìåíåí
ãðîá, çàùîòî íèêîé îò èçâåñòåíèòå çà êîí÷èíàòà è` íàñëåäíèöè
(ñúçíàòåëíî íå óïîòðåáÿâàì äóìàòà “ðîäíèíè”!) íå å íàìåðèë çà
íåîáõîäèìî äà ÿ ïî÷åòå ñ ïðèñúñòâèåòî ñè â ïîñëåäíèÿ è` çåìåí
äåí è äà ïîñòàâè íà ãðîáàè` äúðâåí êðúñò è ñòðúê öâåòÿ. Äàíî äà
å íàìåðèëà íà îíÿ ñâÿò ñâîÿ ñêúï Êèðèóñ, çà äà ìó ñëóæè è òàì
òàêà âÿðíî å ïðåäàíî, êàêòî è ïðèæèâå! Áîã äà ãè ïðîñòè!

Îòâàðÿì ñòðàíèöèòå íà ìàëêèÿ àëáóì è îò èçáëåëèòå ñíèì-
êè ìå ïîãëåæäà ìèíàëîòî. Ãëåäà ìå ñ óìíèòå è ïðîíèöàòåëíè
î÷è íà ÷è÷î Ãåîðãè, ñ äîáðîäóøíàòà óñìèâêà íà ëåëÿ Ìàðà. Òîâà
ìèíàëî å âèíàãè ñ ìåí, ñ ìåí ñà ñêúïèòå ìè ïîêîéíèöè, ñðåä
êîèòî îòðàñíàõ è îò êîèòî ñå ó÷åõ íà ÷îâå÷íîñò è äîñòîéíñò-
âî, íà ëþáîâ êúì êíèãèòå, õîðàòà è æèâîòíèòå.

176

×àñò Ïúðâà. Äåðêîñêè áúëãàðñêè ñåëà

Èç “Îò âÿòúð îòâÿíè”9

***
Çèíåë áå ñâúðøèë ìîëèòâàòà ñè. Ñåäåøå ñ êðúñòîñàíè íîçå
âúðõó ñåäæàäåòî è òåãëåøå áàâíî çúðíàòà îò áðîåíèöàòà ñè,
êàòî ìúðäàøå óñòíè. Âÿòúðúò áåçøóìíî òè÷àøå ïî åçåðíàòà
ïîâúðõíèíà, íàãúâàøå ëåêî âîäàòà, ñòúïâàøå âúðõó íàäèãàùè-
òå ñå âúëíè è ïîñèïâàøå ñ áÿëà ïÿíà âúðõîâåòå èì, ñòèãàøå äî
áðåãà, ïðèòèñêàøå ñ äëàí òðåâàòà, èãðàåøå ñè ñ íÿêîëêî ðåñíè-
öè îò ñåäæàäåòî íà áîãîìîëåöà è êàòî èãðèâî êîòå ïåðêàøå ñ
íåâèäèìà ëàïà ïåïåðóäêèòå îò ïëîäà íà êëåíîâåòå.

***
Íà òðåòèÿ äåí îò äîõàæäàíåòî ñè – ïðåääñòàâèòåëèòå
íà áåÿ ïðèâúðøèõà âñè÷êè ïðîâåðêè, îïðåäåëèõà êîé êàêâî äúë-
æè íà ãîñïîäàðÿ íà çåìÿòà. Çèíåë áåøå ñúáðàë ïúðâåíöèòå:
– Ãîòîâè ëè ñòå âå÷å?
– Å, òî ñå çíàå, ãîòîâè ñìå! – îòâúðíà Õóáåí. – Ïðúâ ïúò ëè
ñå õâàùàìå íà òîâà õîðî!
– Êîëêî êîëÿ èìàòå?
– À ÷å íèå òóê, â Ñàðàäæ, èìàìå äåñåò êîëÿ è îòòàòúê â
×èôëèêà – øåñò, êàæè ãî âñè÷êî øåñòíàäåñåò.
– Ìóðòàâà – îáúðíà ñå Çèíåë êúì ïîìîùíèêà ñè, – êîëêî
÷óâàëà ñ õðàíè íàïúëíèõòå ñíîùè?
– Ñòî è äâàäåñåò ñ ÷èñòî, äâàäåñåò ñ ëèìåö, ñ ðúæ – ïåò-
íàäåñåò è ïåò ñ ëåíåíî ñåìå. Îùå ñíîùè íàòîâàðèõìå âñè÷êî íà
êîëÿòà. Äîáèòúêúò – òåëåòà, êîíå, îâíè è îâöå, ñà íà ëèâàäàòà
êðàé Òàðôåíñêèÿ ïúò.
– Òîãàâà èì êàæè äà çàïðåãíàò. Íåêà ïîòåãëÿò ïî õëàäè-
íà. Äà ïîïúòóâàò ïðåç íîùòà; ïî õëàäèíà ïî-ëåêî å çà äîáèòúêà.
Óòðå êàòî íàïå÷å, äà ïóñíàò äîáèòúêà íà ïî÷èâêà è ïàøà. Äà íå
áúðçàò ìíîãî. Óòðå âå÷åð êàê äà å ñà â Ñòàìáîë.

9 Èëèåâ, Ã. “Îò âÿòúð îòâÿíè”, Ñ., 1946, ñ. 23-25.

177

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

***
Äúëãà îïàøêà îò ñåëÿíè è ñåëÿíêè èçïðàòè êåðâàíà ñ êîëÿ-
òà. Ïðè ìàëêèÿ ñâîäîâ ìîñò, íà ïúòÿ îò Ñàðàäæ çà ×èôëèêà,
êè÷óð ñåëÿíêè ñ äåöàòà ñè áÿõà äîøëè äà èçïðàòÿò êåðâàíà ñ
êîëÿòà, ñòàäàòà îâöå è åäúð äîáèòúê.
Ïîä åäíîçâó÷íàòà ìóçèêà íà ñêúðöàùèòå êîëÿ è îñòðàòà
ðåõà íà áîðîâà ñìîëà, ëåíèâèÿò õîä íà âîëîâå è áèâîëè áå ñëåäâàí
îò âúëíàòà íà çàäóøåí øúïîò: æåíè è äåöà ãëåäàõà ñâîÿòà
êîëà, ñâîÿ äîáèòúê, äåöàòà ïðîòÿãàõà ðúöå êúì íÿêîå øèëå èëè
îáè÷àíî òåëå è ñ ãàëüîâíè äóìè è ñúëçè ãè èçïðàùàõà íà äàëå÷åí
ïúò, çà äà íå ãè âèäÿò âå÷å íèêîãà. Åäíè ñå âúðíàõà îáðàòíî çà
ñåëîòî ñè, à äðóãè ñå ñìåñèõà ñ êàðà÷èòå íà ñòàäàòà è òðúãíà-
õà êúì ×èôëèêà. Èñêàõà ïî-äëúæêî âðåìå äà îñòàíàò áëèçî äî
ñòîêàòà ñè. Òúé ìú÷íî èì áåøå äà ñå ðàçäåëÿò ñ íåÿ.
Ìóðòàçà ÷àêàøå â ×èôëèêà, ãäåòî ùÿõà äà ñå ñëåÿò äâàòà
êåðâàòà è ñòàäàòà îò äâåòå ñåëà, çà äà ãè ñúïðîâîæäà, à Çèíåë
ùåøå äà çàìèíå íà äðóãèÿ äåí.
Êîãà ñúáðàíèòå êîëÿ è ñòàäà îòìèíàõà äúëãèÿ ñâîäîâ ìîñò
íà Äðåíñêàòà ðåêà, ñëúíöåòî áå çàñòàíàëî íèñêî íàä ãîðàòà íà
îòñðåùíèòå âèñî÷èíè, ïî êîèòî ëúêàòóøåøå ïúòÿò. Âèñîêàòà
ñòåíà îò ïðàõ, ÷èèòî íàé-âèñîêè ÷àñòè áÿõà îçàðåíè ÿðêî îò
ñëúí÷åâè ëú÷è, áàâíî ñëåäâàøå êåðâàí è ñòàäà. Èçïðàùà÷èòå íà-
ñÿäàõà âúðõó öåëèíàòà ïðåä ìîñòà. Íÿìàõà ñèëè çà ïî-íàòà-
òúê. Íåùî ñå áåøå îòêúñíàëî îò ñúðöàòà èì. Òå çíàåõà, ÷å òî-
âà, êîåòî îòìèíà êúì Ãðàäà íà öàðåòå, íå å òÿõíî, ÷å òî òðÿá-
âà äà ñå äàäå, íî ñ òåæêà áîëêà ñå ðàçäåëÿõà, çàùîòî áåøå êúñ
îò òåõíèÿ òðóä. Ìúêàòà áèâàøå îùå ïî-ãîëÿìà ïðè ðàçäÿëàòà
ñ äîáèòúêà. Òå áÿõà ñâèêíàëè ñ íåãî, êàêòî ñ ÷ëåíîâå íà ñåìåéñ-
òâîòî.
Âñÿêà ãîäèíà ïî òîâà âðåìå – âñå ñúùàòà ìúêà è âèíàãè,
ùîì îòìèíåõà ïðàòåíèöè íà áåÿ, ñúáèðàõà ñå è îáñúæäàõà êàê
äà êóïÿò èìîòà, êàêòî òîâà áÿõà ñòîðèëè ìíîãî îêîëíè ñåëà.
Êîãà ñå íàäèãíàõà äà ñè îòèâàò, çàïàäíèÿò áðÿã áå ïîñò-
ëàë òúìíàòà øèðîêà èâèöà íà ñÿíêàòà ñè äúëáîêî â åçåðîòî.
×åðíî ìîðå ñå âèæäàøå íàáðàçäåíî ñ áåëè áðàçäè, ìåæäó êîèòî
òóê-òàìå ñå áåëååõà íàêàöàëè ïåïåðóäè – êîðàáè, êîèòî ïëàâà-
õà çà íÿêúäå.

178

×àñò Ïúðâà. Äåðêîñêè áúëãàðñêè ñåëà

Òîäîð Íåéêîâ Òîäîðîâ (1901-1975)

Òîäîð Íåéêîâ Òîäîðîâ (1901-1975) îò ñ. Òàðôà. Ñèí íà ïîñ-
ëåäíèÿ êìåò íà ñåëîòî Íåéêî Òîäîðîâ. Îñíîâíî îáðàçîâàíèå ïîëó-
÷àâà â Ïàíñèîíàò â Öàðèãðàä, ñëåä êîåòî ó÷è â êëàñíîòî ó÷èëèùå
íà ñ. ×àíàê÷à. Ãèìíàçèàëíî îáðàçîâàíèå ïîëó÷àâà â Áóðãàñ, à ñëåä
òîâà çàâúðøâà Ïåäàãîãè÷åñêèÿ èíñòèòóò â Ïëîâäèâ. Ó÷èòåëñòâà â
Áóðãàñ. Ïðåïîäàâàòåë å â Ïúðâà ïðîãèìíàçèÿ (1928-1932) ïî áúë-
ãàðñêè åçèê, èñòîðèÿ è âåðîó÷åíèå. Îò 1932 äî ñðåäàòà íà ÷åòèðèäå-
ñåòòå ãîäèíè å äèðåêòîð íà Îñíîâíî ó÷èëèùå “Áðàòÿ Ìèëàäèíî-
âè”.

Êàòî ïåíñèîíåð çàìåñòâà â îïðåäåëåíè ïåðèîäè ñâîè êîëåãè è
äîñåãúò ñ íåãî îñòàâÿ íåçàáðàâèìè ñïîìåíè â ó÷åíèöèòå ìó.  òîâà
ñå óáåæäàâàìå îò ðàçêàçà íà æóðíàëèñòà Ãåîðãè Ðàéêîâ:

“Ñ Òîäîð Íåéêîâ ñå ñðåùíàõ çà ïúðâè ïúò, êîãàòî áÿõ åäâà
íà 12 ãîäèíè. Ó÷åõ â ó÷èëèùå “Ïåòúð Áåðîí” â Áóðãàñ, êîãàòî
äîéäå äà çàìåñòâà ïî ãåîãðàôèÿ åäèí âúçðàñòåí ÷îâåê – ïîä ñðå-
äåí ðúñò, ñ îïëåøèâÿëà ñèëíî ãëàâà, èçðÿäíî îáëå÷åí. Ãîâîðåøå
ìíîãî óâëåêàòåëíî – êúì ãåîãðàôñêèòå îïèñàíèÿ ïðèòóðÿøå è
ëè÷íè ñïîìåíè, îñîáåíî çà Ñòðàíäæà è Èçòî÷íà Òðàêèÿ. Ïîìíÿ
äîáðå, ÷å â åäèí îò ÷àñîâåòå çàïî÷íà äà ðàçêàçâà çà ñâîåòî ðîäíî
ñåëî Òàðôà. Î÷èòå ìó áëåñíàõà, ðúêîìàõàøå ìíîãî îæèâåíî,
äîðè íå óñåòè êîãà óäàðè ó÷èëèùíèÿ çâúíåö çà ìåæäó÷àñèåòî. Â
êðàÿ íà åäèí äðóã ó÷åáåí ÷àñ çàïî÷íà ñúùî òàêà îæèâåíî äà
ãîâîðè çà ñâîÿ ó÷èòåë Ïåòúð ßíåâ. Íèêîé íå çíàåøå êîé å òîçè
Ïåòúð ßíåâ – ðàçêàçâàøå çà ïîñëîâè÷íîòî ìó ðîäîëþáèå, çà òðà-
ãè÷íàòà ìó êîí÷èíà â ×àòàëäæàíñêî. Àç èçâåäíúæ ñå ñåòèõ, ÷å
÷èòàëèùåòî â ìîåòî ðîäíî ñåëî Êðàéìîðèå íîñè èìåòî íà Ïå-
òúð ßíåâ, ÷å âåäíúæ çàä åäèí ñòàð øêàô â ÷èòàëèùíèòå ïîìå-
ùåíèÿ îòêðèõ åäíà îâåõòÿëà ñíèìêà, ïîñòàâåíà â åëèïñîâèäíî
ïàñïàðòó. Îòèäîõ âåäíàãà ïðè ìîÿ êàëåêî Ëàçàð ßíåâ è ïîïèòàõ
êîé å òîçè ÷îâåê?

– Òîâà å ãîëåìèÿò áúëãàðèí Ïåòúð ßíåâ – îòâúðíà êàëåêî.
Êîãàòî Òîäîð Íåéêîâ çàâúðøâàøå ðàçêàçà ñè çà Ïåòúð ßíåâ
â ÷àñà ïî ãåîãðàôèÿ áðúêíà äúëáîêî â äæîáà ñè è èçâàäè åäíî
ìàëêî íîæ÷å. Áåøå ñ êîêàëåíà äðúæêà, ïîñòàâåíî â êàëúô îò
êîæà.
– Òîâà ìè å ïîäàðúê îò ìîÿ ó÷èòåë Ïåòúð ßíåâ â êðàÿ íà

179

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

åäíà ó÷åáíà ãîäèíà – èçâèñè ãëàñ Òîäîð Íåéêîâ.
Ïîñëå íàïðàâè êðàòêà ïàóçà è íàïúòñòâåíî äîáàâè çà íàñ

ó÷åíèöèòå:
– Áúäåòå è âèå êàòî ìîÿ ó÷èòåë Ïåòúð ßíåâ, áúäåòå ðîäî-

ëþáèâè áúëãàðè êàòî íåãî!
Ïîñëåäíèòå ñè ãîäèíè Òîäîð Íåéêîâ ìíîãî îáè÷àøå äà ñå

ðàçõîæäà ïî ãëàâíàòà óëèöà íà Áóðãàñ – “Àëåêñàíäðîâñêà” – â
îòñå÷êàòà ìåæäó “Òðîéêàòà” è ó÷èëèùå “Áðàòÿ Ìèëàäèíîâè”.
Ìèñëÿ, ÷å òîâà íå áåøå ñëó÷àéíî – òîâà áåøå ïúòÿò íà íåãîâè-
òå çðåëè ó÷èòåëñêè ãîäèíè, êîãàòî å áèë äèðåêòîð íà ó÷èëèùå
“Áðàòÿ Ìèëàäèíîâè”. Ìíîãî ÷åñòî ïî òîçè ïúò ñå ñïèðàõ ïðè
íåãî. À òîé – âèíàãè âíèìàòåëåí, âèíàãè â äîáðî ðàçïîëîæåíèå
íà äóõà, îòíîâî ïîäåìàøå äúëúã ðàçãîâîð çà ðîäíîòî ñåëî Òàð-
ôà, çà ñâîÿ íåçàáðàâèì ó÷èòåë Ïåòúð ßíåâ, çà Èçòî÷íà Òðàêèÿ,
êúäåòî ñà îòøóìåëè ó÷åíè÷åñêèòå ìó ãîäèíè. Íå çàáðàâÿøå äà
ïðèòóðÿ êúì òåçè ðàçãîâîðè ìíîãî èìåíà – âñå íà ñìåëè áîðöè è
âäúõíîâåíè ðîäîëþáöè îò Èçòî÷íà Òðàêèÿ.”10

10 Ëè÷åí àðõèâ. Ñïîìåíè íà Ãåîðãè Ðàéêîâ.
180

Õðîíèêà íà ôàìèëèÿòà Ìèõàë Êîñòîâ Ãåîðãèåâ
è Ôîòèíà Ïåòðîâà Èâàíîâà îò Èìðèõîð

Ïðàäÿäî íè Ìèõàë Êîñòîâ å ðîäåí â Èìðèõîð. Íåãîâè-
ÿò áàùà Êîñòà (Êî÷î) Ãåîðãèåâ ïðèñòèãà â Öàðèãðàä-
ñêî îò ×èðïàí. Ñïîìåíàâà ñå êàòî åäèí îò ïúðâèòå æè-
òåëè íà ñåëîòî. Ïðàáàáà íè Ôîòèíà å ðîäåíà â ñ. Äåëè-Þíóñ. Äÿäî
é ïî áàùèíà ëèíèÿ, íàðè÷àí Èâàí ×èðïàíëèÿòà, ñå çàñåëâà ïðåç
1830 ã. â ñåëîòî.1
Åäíî îò ïðåäàíèÿòà çà òîâà çàñåëâàíå îáÿñíÿâà ïðåäâàðèòåë-
íàòà ïîäãîòîâêà íà áúëãàðñêîòî íàñåëåíèå â ×èðïàíñêèÿ êðàé çà
ïðåñåëâàíå â Ðóñèÿ (Áåñàðàáèÿ) îò áúëãàðè, êîèòî âå÷å æèâåÿò òàì,
ïðèñòèãíàëè ïðåäè íà÷àëîòî íà Ðóñêî-òóðñêàòà âîéíà (1828-1829
ã.): “Ïðåäè Ðóñêî-òóðñêàòà âîéíà â ×èðïàí ïðèñòèãà äÿäî Âëà-
äèêà îò Îäåñà ñ ÷åòèðèìà áðàòÿ: Ãåîðãè, Äèìèòúð, Èâàí è
Ñòåôàí. Òå áèëè åðãåíè, Ñòåôàí áèë ãîäåíèê, íî ïî÷èíàë. Òðè-
ìàòà áðàòÿ ñëåä êðàÿ íà âîéíàòà çàåäíî ñ êåðâàíà íà èçñåëâà-
ùîòî ñå íàñåëåíèå ïîòåãëÿò çà Öàðèãðàä, êúäåòî ùå ÷àêàò ðóñ-
êè êîðàá äà ãè îòâåäå äî Îäåñà. Åäèí îò áðàòÿòà – Èâàí, ðåøà-
âà äà îñòàíå â áëèçîñò äî ñòîëèöàòà íà Îñìàíñêàòà èìïåðèÿ,
êúäåòî ïîëó÷èë ïðåäëîæåíèå çà ðàáîòà â áåéñêè ÷èôëèê.”2
Ñïîðåä âòîðîòî ïðåäàíèå ïðåç 1830 ã. îò ×èðïàí è Ïàíàãþðè-
ùå ïîòåãëÿò êåðâàíè ñ èçñåëíèöè çà Öàðèãðàä. Áèëî ïðåç åñåíòà,
âàëÿëè ïðîëèâíè äúæäîâå. Òå îòñåäíàëè â áëèçêèòå äî ñòîëèöàòà
ãðúöêè ñåëà. Êîðàáúò ñå çàáàâèë è áúëãàðèòå èìàëè âúçìîæíîñò äà
ðàçãëåäàò îêîëíèòå ÷èôëèöè. Çåìÿòà èì õàðåñàëà, íî áèëà èçîñòà-
âåíà, íåîáðàáîòâàíà. Òóðñêèòå âëàñòè íàáëþäàâàëè èçñåëâàíåòî íà

1 Ïîïàÿíîâ, Ã., Áúëãàðè îò Þæíà Ñòðàíäæà è ñúñåäíèòå îáëàñòè, Èçâåñòèÿ íà
Íàðîäíèÿ ìóçåé – Áóðãàñ, ò. I, 1950 ã., Ñ., 1951, ñ. 140.
2 Ïî ñïîìåíè íà Ôîòèíà Ñòàéêîâà îò ñ. Òàÿ-Êàäúí, ïðåñåëåíà â ñ. Òâúðäèöà, Áóð-
ãàñêà îêîëèÿ (ñîáñòâåí àðõèâ).

181

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

ðàáîòíîòî íàñåëåíèå íà èìïåðèÿòà è íàïðàâèëè îïèò äà ãî çàäúð-
æàò – ïðåäëîæèëè ðàáîòà â ÷èôëèöèòå. Ñðåä îòêàçàëèòå ñå îò ïú-
òóâàíå äî Ðóñèÿ áèë è Èâàí ×èðïàíëèÿòà. Òîé ñå çàñåëâà â Äåëè-
Þíóñ.3 Íåãîâàòà ïðàâíó÷êà Ðóñà Ñòàéêîâà – Ëîçîâà îò ñ. Òàÿ-Êà-
äúí, ïðåñåëåíà â Áóðãàñ, å êàçâàëà: “Ñåãà äà îòèäåì â Áîëãðàä, ùå
íàìåðèì íàøè ðîäíèíè îò ÷èðïàíñêî.”4 Äúùåðÿ è` Íàäåæäà Ëîçîâà
äîáàâÿøå, ÷å ìàéêà è` å êàçâàëà: “Íÿêîè îò ïðåäöèòå íè ñà îò ñ.
Ðóïêèòå (×èðïàíñêî)”. Ñúùîòî ïîòâúðäè è Âëàäèñëàâ Ë. Âëàäèñëà-
âîâ îò Ñòàðà Çàãîðà (îôèöåð îò Ñòðîèòåëíè âîéñêè, êîéòî ïðåç 90-
òå ãîäèíè íà ÕÕ âåê æèâååøå â Íåñåáúð). Òîâà å ïðåäèñòîðèÿòà íà
ñåìåéñòâàòà, â êîèòî èçðàñòâàò Ôîòèíà è Ìèõàë.

Ìèõàë èìàë áðàòÿ è ñåñòðè. Çàïàçèëî ñå å èìåòî íà åäíà îò
ñåñòðèòå ìó Ãàíà, ïðåñåëåíà â ñ. Ãàëàòà (Âàðíåíñêà îêîëèÿ). Çà íåÿ
ñå ãîâîðåøå, ÷å áèëà ìíîãî äîáðà ìàòåìàòè÷êà. Òå îñòàâàò ðàíî
ñèðàöè. Ìèõàë ñå æåíè çà ñåñòðàòà íà Ñëàâ÷î Òðîé÷åâ îò Èìðèõîð.
Âïå÷àòëÿâàë áëèçêèòå è` ñúñ ñâîÿòà ðàáîòîñïîñîáíîñò – ìåñåë åä-
íîâðåìåííî äâà õëÿáà. Áðàêúò ìó áèë êðàòúê. Ñúïðóãàòà ìó ñå ðàç-
áîëÿâà è óìèðà.5

Ôîòèíà ñúùî áèëà ìëàäà âäîâèöà. Îò ïúðâèÿ áðàê èìàëà ìàë-
êî ìîìè÷åíöå – Äîíêà. Ñâúðçâà ñå ñ Ìèõàë îêîëî 1878 ã. Íåéíà
ïëåìåííèöà ñëåä ãîäèíè ãè îïèñâàøå: “Êàëåêî Ìèõàë áåøå âèñîê,
ìóðãàâ ìúæ. Íîñåøå ïàíòàëîíè è âèñîêè ÷èçìè. Ëåëÿ – ÷åðíîî÷-
êà, ïúðãàâà æåíà. ×åñòî èäâàõà ó íàñ â Òàÿ-Êàäúí.”6 Ïúðâîòî èì
äåòå Ãåîðãè ñå ðàæäà ïðåç 1880 ã., à âòîðîòî – Õðèñòî – ïðåç 1885
ã. Ñåìåéñòâîòî îáìèñëÿ ïîñòðîÿâàíåòî íà äîì. Äîáðàòà ôèíàíñî-
âà îáåçïå÷åíîñò íà Ôîòèíà ïîçâîëÿâà äà ñå íàïðàâè òîâà, íî Ìèõàë
ðåøèë äà äîáàâè ñðåäñòâà, çà äà ãî íàïðàâÿò ïî-ãîëÿì. Ïëàíóâàëè
äà èìàò ìíîãî äåöà.

Ñëåä íÿêîëêî ãîäèíè ïîñòðîèëè äâóêàòíà êúùà áëèçî äî õàíà
â ñåëîòî. Íà ïàðòåðà èìàëî ïîìåùåíèå, êîåòî èçïîëçâàëè çà áàêàë-
íèöà. Âúòðåøíà ñòúëáà îòâåæäàëà äî âòîðèÿ åòàæ, ðàçäåëåí íà øåñò
ñòàè, ïðåä êîèòî èìàëî øèðîêà òåðàñà. Ìåæäó äâàòà åòàæà, êàòî

3 Ñïîìåíè íà Èëèÿ Ìèõàéëîâ Êîñòîâ îò ñ. Èìðèõîð, ïðåñåëåí â ãð. Áåëîñëàâ, ïî
ðàçêàç íà Ëàçàð ×èðïàíñêè îò Äåëè-Þíóñ (ñîáñòâåí àðõèâ).
4 Ñòàòåëîâà, Åë., Â Òàíêîâà, Ðîäúò Íèêîëîâè, Ñ., 2004, ñ. 502.
5 Ïî ñïîìåíè íà Åâäîêèÿ Ñëàâ÷åâà – Ìèõàéëîâà (ñîáñòâåí àðõèâ).
6 Ïî ðàçêàç íà Ôîòèíà Ñòàéêîâà îò ñ. Òâúðäèöà (ñîáñòâåí àðõèâ).

182

×àñò Ïúðâà. Äåðêîñêè áúëãàðñêè ñåëà

ïðîäúëæåíèå íà âúòðåøíèòå ñòúëáè, áèëî îñòàâåíî ìàëêî ïîìå-
ùåíèå çà èêîíîñòàñ. Èìàëî è áàíÿ. Âõîäúò íà êúùàòà áèë íà óëèöà-
òà, à çàäíàòà è` ÷àñò âëèçàëà â îãðàäåí äâîð, ñ ïëåâíè, õàìáàðè è
äðóãè ñòîïàíñêè ñãðàäè.7 Ñëåä ìíîãî ãîäèíè ëåëÿ Öâåòà ßíåâà îò
Âàðíà ìè îïèñâàøå òàçè êúùà êàòî “ïàëàò”. Ðàçáèðà ñå, òàêà ñà ÿ
âèæäàëè íåéíèòå äåòñêè î÷è. ×è÷î ßíè – áðàò íà áàùà ìè, ïðåç
øåñòäåñåòòå ãîäèíè íà ÕÕ âåê áå îòäåëèë åäíà ñíèìêà îò áúëãàðñ-
êî ñïèñàíèå íà ñòàðà ïëîâäèâñêà êúùà. Ïîä íåÿ áå íàïèñàë: “Òîâà å
íàøàòà êúùà”. Ëè÷åøå, ÷å ïëàíúò íà êúùàòà å çàèìñòâàí îò ãðúö-
êàòà àðõèòåêòóðà. Öàðèãðàäñêèòå áúëãàðñêè ñåëà ñà áèëè çàîáèêî-
ëåíè îò ãðúöêè, ñ êîèòî ñà èìàëè áëèçêè êîíòàêòè.

Ïîìèíúêúò íà ñåìåéñòâîòî ñå îñèãóðÿâà îò äîáèâà íà æèòî,
öàðåâèöà, çàñÿòè â íèâèòå, îò äîìàøíè ïòèöè, ìëÿêî îò îâöå è êðà-
âè. Èìàëè ñà âïðåãàòåí äîáèòúê – áèâîëè è âîëîâå. Òúðãîâèÿòà â
áàêàëëíèöàòà ñúñ ñòîêè îò Öàðèãðàä å áèëà äîïúëíèòåëíî ïåðî
êúì áþäæåòà íà ñåìåéñòâîòî. Íî íàé-äîõîäîíîñíî å ó÷àñòèåòî íà
Ìèõàë â ïðîèçâîäñòâîòî íà äúðâåíè âúãëèùà.

 îïðåäåëåí ïåðèîä Ìèõàë å áèë ìóõòàð (êìåò) íà ñåëîòî. Òî-
ãàâà Ôîòèíà å ðúêîâîäåëà ðàáîòàòà íà ðàòàèòå.

Îêîëî 1890 ã. ñå ðàæäà òðåòî ìîì÷å â ñåìåéñòâîòî – Òðèôîí,
à îêîëî 1893 ã. – äúùåðÿòà Âàñèëêà. Íàé-ìàëêèÿò ñèí Èëèÿ ñå ðàæäà
ïðåç 1901 ã. Â îòãëåæäàíåòî íà ìàëêèòå äåöà å ïîìàãàëà Äîíêà. Òÿ
áèëà ãëóõîíÿìà, íî óìíà.

Ãåîðãè è Õðèñòî ó÷àò â êèëèéíîòî ãðúöêî ó÷èëèùå ñ íàèçóñòÿ-
âàíå íà òåêñòîâå îò öúðêîâíè êíèãè. Êàòî ïîîòðàñíàëè ó÷àñòâàò
êàòî ïåâöè â ïðàçíè÷íè ëèòóðãèè. Çà Òðèôîí è Âàñèëêà â êðàÿ íà
ÕIÕ âåê ó÷èëèùåòî å áèëî ñâåòñêî.

 ñåìåéñòâîòî âå÷åðíî âðåìå íà äåöàòà ñå ðàçêàçâàò äúëãè,
ïîó÷èòåëíè áúëãàðñêè ïðèêàçêè. Ñ òÿõ ïî-êúñíî òå çàíèìàâàõà ñâî-
èòå âíóöè â Áúëãàðèÿ. Íà òåçè ïðèêàçêè îòäåëÿ âíèìàíèå ñåêðåòà-
ðÿò íà Áúëãàðñêàòà åêçàðõèÿ (Àòàíàñ Øîïîâ), ïîñåòèë äåðêîñêèòå
áúëãàðñêè ñåëà ïðåç 1886 ã.

Ãåîðãè è Õðèñòî ïîìàãàò íà áàùà ñè â áàêàëíèöàòà, çåìåäåëè-
åòî è â êþìþðäæèéñòâîòî.

Ïðåç 1904 ã. Ãåîðãè ñå æåíè çà ìîìè÷å ñ èìå Åëåíà. Ïðåç ñú-
ùàòà ãîäèíà ñå ðàæäà ìîì÷å – Èâàí. Îêîëî äâàäåñåò äíè ñëåä ðàæ-

7 Ðàçêàç íà Ôîòèíà Ãåîðãèåâà (ñîáñòâåí àðõèâ).

183

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

äàíåòî ìàéêàòà óìèðà, à äåòåòî å äàäåíî çà êúðìåíå íà ïúðâà áðà-
òîâ÷åäêà íà Ãåîðãè – Ñòàíà Õðèñòîâà – Ïàïðîâà â ñ. Äåëè-Þíóñ,
÷èèòî äåöà óìèðàëè ñêîðî ñëåä ðàæäàíå. Ïîñúâåòâàëè Ñòàíà äà
îòãëåäà ìîì÷åòî, çà äà èìà è ñâîè äåöà. Ñëåä êàòî ïîîòðàñíàë ìàë-
êèÿ, Ãåîðãè îòèâà äà ãî âçåìå, íî òîé íå æåëàåë äà ñå îòäåëÿ îò
Ñòàíà. Êàçàë, ÷å ñå ñòðàõóâà îò äúëãèòå ìó ìóñòàöè.

Íÿêîëêî ìåñåöà ñëåä êàòî çàãóáâà Åëåíà, Ãåîðãè ñå ñúáèðà ñ
ìîìè÷å îò Èìðèõîð – Ìàðèÿ. Òÿ ìó ïðèñòàâà, íî â òîçè àêò ó÷àñò-
âà è áàùà ìó Ìèõàë. Òîé òúðñè ïîìîùòà íà áëèçêè æåíè, êîèòî äà
ïðåäàäàò íà Ìàðèÿ, ÷å ñåìåéñòâîòî ìó ÿ î÷àêâà. Åäíà îò òÿõ å Ðàä-
êà Ñëàâ÷åâà Òðîé÷åâà. Ñëåä êàòî èçñëóøàëà æåíèòå, Ìàðèÿ îñòà-
âèëà ðúêîäåëèåòî ñè è òðúãíàëà êúì êúùàòà íà áúäåùèÿ ñè ñúïðóã.
 òîâà âðåìå “ñâàòîâíè÷êèòå” ïîáúðçàëè äà íàïóñíàò ñåëîòî. Âå-
÷åðòà, êîãàòî ñå âúðíàëè, ÷óëè æèòåëèòå äà êîìåíòèðàò, ÷å Ìàðèÿ
íà äåâåäæè Àíàñòàñ ïðèñòàíàëà íà áàêàëñêèÿ Ãåîðãè.8

Ïðåç 1907 ã. ôàìèëèÿòà ïðåæèâÿâà ãîëÿìî íåùàñòèå – óìèðà
ìàéêàòà Ôîòèíà íà îêîëî ïåòäåñåòãîäèøíà âúçðàñò. Ñêîðî ñëåä
íåÿ óìèðà è Ìèõàë. Ãîëåìèòå ñèíîâå ïîäåëÿò îòãîâîðíîñòòà íà áà-
ùà ñè. Õðèñòî (Ðèíãî) ñå ãðèæè çà çåìåäåëèåòî è æèâîòíèòå, à Ãå-
îðãè íàåìà õàí è áàêàëíèöà â ñ. Òàÿ-Êàäúí. Çà Òðèôîí îñòàâà áà-
êàëíèöàòà â Èìðèõîð, íî íå çàäúëãî. Ìëàäîòóðñêîòî ïðàâèòåëñòâî
èçäàâà çàêîí, ñïîðåä êîéòî ìëàäåæèòå îò âñè÷êè íàðîäíîñòè â Îñ-
ìàíñêàòà èìïåðèÿ ñå çàäúëæàâàò äà ñëóæàò â òóðñêàòà àðìèÿ. Çàêî-
íúò âëèçà â ñèëà îò 1910 ã.9 Â òàçè âðúçêà ìíîãî áúëãàðñêè è ãðúöêè
ìëàäåæè ïðåäâàðèòåëíî íàïóñêàò Òóðöèÿ. Åäíè çàáÿãâàò â Áúëãà-
ðèÿ, à äðóãè – â Ãúðöèÿ. Òðèôîí ñå óñòàíîâÿâà â ãð. Ïèðåÿ, áëèçî
äî Àòèíà. Âàñèëêà ñå îìúæâà çà ãðúê îò ñúñåäíî ãðúöêî ñåëî è íà-
ïóñêà äîìà.

Ïðåç 1911 ã. Õðèñòî ñå ñãîäÿâà çà Àíàñòàñèÿ Ãåîðãèåâà îò Èì-
ðèõîð. Íà ãîäåæà å ïîêàíåí è êìåòà íà Òàÿ Êàäúí – Íîí÷î Íåøåâ,
êîéòî ïðèñòèãà ñ åäèíàäåñåòãîäèøíàòà ñè äúùåðÿ Äåñïà.  íà÷à-
ëîòî íà äåâåòäåñåòòå ãîäèíè íà ÕÕ âåê áàáà Äåñïèíà æèâååøå â
æèëèùíà êîîïåðàöèÿ â Áóðãàñ çàåäíî ñúñ ñåìåéñòâàòà íà òðèòå è`
äåöà. Òÿ ìè îïèñà òîçè ãîäåæ: Ãîñòèòå áèëè ïîêàíåíè â êúùàòà, çà

8 Ðàçêàç íà Åâäîêèÿ Ñëàâ÷åâà – Ìèõàéëîâà (ñîáñòâåí àðõèâ).
9 Âîéíèêîâ, Ä., Áúëãàðèòå â íàé-èçòî÷íàòà ÷àñò íà Áàëêàíñêèÿ ïîëóîñòðîâ – Èç-
òî÷íà Òðàêèÿ, Ñ., 2009, ñ. 243.

184

×àñò Ïúðâà. Äåðêîñêè áúëãàðñêè ñåëà

äà ðàçãëåäàò äàðîâåòå. Âñåêè äàð ïðèòåæàâàë åòèêåò ñ èìåòî íà
òîçè, çà êîãîòî å ïðåäíàçíà÷åí. Ìàëêàòà Äåñïà íå áèëà âèæäàëà
òîâà â Òàÿ Êàäúí. Ïðåä êúùàòà ñå èçâèëî õîðî, íà êîåòî èãðàåëà
ãîäåíèöàòà. Õîðîòî ñå âîäåëî îò íàé-ãîëåìèÿ áðàò Ãåîðãè. Æåíèòå
â Èìðèõîð áèëè îáëå÷åíè êàòî ãúðêèíèòå – ñ áàñìåíè ïîëè è áëó-
çè.  Òàÿ Êàäúí è â ïðàçíè÷íè äíè ñå îáëè÷àëè â íàðîäíè íîñèè.10

Ïðåç 1913 ã. Àíàñòàñèÿ ðàæäà ñèí – Ìèõàèë. Äâåòå ñåìåéñòâà
æèâåÿò çàåäíî â êúùàòà íà ðîäèòåëèòå. Ïðè òÿõ ñà ñåñòðàòà Äîíêà
è íàé-ìàëêèÿò èì áðàò Èëèÿ.

Æèòåëèòå íà Èìðèõîð ïðàçíóâàëè ìíîãî òúðæåñòâåíî öúðêîâ-
íèòå ïðàçíèöè. Ðàçêàçúò íà ñòðèíêà Àíàñòàñèÿ çà Ñèðíè çàãîâåçíè
å ïðåäàäåí îò Ìàðèÿ Àíàñòàñîâà: “ Èìðèõîð ñà ÷åñòâàëè âñè÷êè
õðèñòèÿíñêè ïðàçíèöè. Åäèí îò òÿõ å Ñèðíè çàãîâåçíè – ïðàç-
íèê ñ áîãàòà ðèòóàëíîñò. Íà òîçè äåí ñå ñòðàõóâàëè äà èçëè-
çàò, çàùîòî ïî óëèöèòå êðúñòîñâàëè ìàñêèðàíè õîðà, êîèòî
ðàçìàõâàëè òîÿãè èëè èçäàâàëè ñòðàøíè çâóöè. Âúïðåêè, ÷å ìå å
ïëàøåëî òîâà ñúáèòèå, òî ñå å çàïàìåòèëî â ñúçíàíèåòî ìè.

Íà Çàãîâåçíè ñâèðåëè ãàéäè è íà ìåãäàíà ñå èçâèâàëè õîðà.
Êóìöèòå ãîñòóâàëè íà êóìîâåòå ñ ïîãà÷è, áàíèöè, âèíî è âàðåíè
ÿéöà. Ñëåä âå÷åðÿ æåíèòå õâúðëÿëè æàð â ãðàäèíàòà, çàåäíî ñ
÷åðóïêèòå íà ÿéöàòà, çà äà èçãîðÿò ëîøîòèèòå. Íà áàèðèòå
ãîðåëè áóéíè îãíüîâå. Íà ñóòðèíòà ñå ìèåëè â Àÿçìîòî. Òîãàâà
çàïî÷âàë Âåëèêäåíñêèÿò ïîñò. Âñè÷êè â ñåìåéñòâîòî ïîñòåëè,
çà äà ïîëó÷àò ïðè÷àñòèå íà Âåëèêäåí. Ñåêâàëè ãîäåæè è ñâàòáè.
Õîðàòà çàïî÷âàëè äà ìèñëÿò çà íàáëèæàâàùàòà ñ ïðîëåòòà
êúðñêà ðàáîòà.”

Ëåëÿ Öâåòà ßíåâà îò Âàðíà ìè ðàçêàçà äåòñêèÿ ñè ñïîìåí îò
öúðêîâíàòà ñëóæáà â íîùòà ñðåùó Âúçêðåñåíèå Õðèñòîâî – øåñò-
âèå íà èìðèõîðöè, âêëþ÷èòåëíî è ìàëêè äåöà, îáëå÷åíè â íîâèòå
ñè äðåøêè, ñ ãîëåìè ñâåùè â ðúöå, îêîëî öúðêâàòà. Íà Âåëèêäåí â
ñåëîòî ïðèñòèãàë “ïðàìàòàôòè” ñ ìíîãî øèðîê ïàíòàëîí, ïðåäëà-
ãàë ïëàòîâå. Ñÿäàë íà äúðâåíà ïåéêà è øóìíî ïðèêàíâàë ñåëÿíèòå.
 òîâà âðåìå ìàëêè ìîì÷åíöà, ìåæäó òÿõ è íåéíîòî áðàò÷å, ñå äîá-
ëèæàâàëè äî íåãî è çàáîæäàëè ñ êàðôè÷êè ïàíòàëîíèòå ìó çà ïåé-
êàòà. Íà ïðàçíèêà ïðèñòèãàë è òóð÷èí – îáèêàëÿë ñåëîòî ñ òàâà íà
ãëàâàòà è ïîäâèêâàë: “Õàëâà-à, õàëâà-à!”.

10 Ðàçêàç íà Äåñïèíà Íîí÷åâà, 1993 ã. (ñîáñòâåí àðõèâ).

185

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

Ïðåñåëâàíå íà ñåìåéñòâàòà íà Ãåîðãè è Õðèñòî Ìèõàéëîâè,
ñåñòðà èì Äîíêà è íàé-ìàëêèÿ áðàò Èëèÿ â Áúëãàðèÿ

Ñëåä ïðîãîíâàíåòî íà æèòåëèòå íà Èìðèõîð îò ìóõàäæèðè íà
10 àïðèë 1914 ã., æèâååùèòå â êúùàòà íà Ìèõàë Êîñòîâ íàñëåäíèöè
ïîòåãëÿò çà Öàðèãðàä, à ñëåä òîâà ñ ïàðàõîä – çà Áúëãàðèÿ. Óñòà-
íîâÿâàò ñå â ãð. Âàðíà – êâàðòàë Àñïàðóõîâî, â äâå ñúñåäíè êúùè:
ñåìåéñòâîòî íà Õðèñòî è Àíàñòàñèÿ ñ ìàëêèÿ ñèí Ìèõàèë è Äîíêà,
ñåìåéñòâîòî íà Ãåîðãè è Ìàðèÿ ñ ÷åòèðè äåöà – ßíè (9 ã.), Íåäÿëêà
(îê. 5 ã.), Àíàñòàñ (4 ã.), Ôîòèíà (1 ã.) è òðèíàäåñåòãîäèøíèÿò Èëèÿ.
Ñêîðî óìèðà Íåäÿëêà.

Ïðåç 1915 ã., ñëåä êàòî Áúëãàðèÿ ñå âêëþ÷âà â Ïúðâàòà ñâåòîâ-
íà âîéíà, Ãåîðãè å ìîáèëèçèðàí. Ìàðèÿ îñòàâà ñàìà ñ äåöàòà. Âúâ
Âàðíà å ïðåñåëåíà ìàéêà è` Ñòàíà ñ òðèòå è` ñåñòðè: Åëåíêà, Âàñèëêà
è Ñîôêà Àíàñòàñîâè Ìàíîëîâè, íà ÷èÿòî ïîìîù ìîæå äà ðàç÷èòà.
Ïðåç 1916 ã. òÿ ðàæäà äåòå, êîåòî óìèðà è ïîëó÷àâà ñèëíî âúçïàëå-
íèå, äîâåëî äî íåéíàòà ñìúðò. Çà ïîñëåäíèòå `è äíè ðàçêàçâà ñèíúò
`è ßíè, òîãàâà åäèíàäåñåòãîäèøåí. Ìàéêà ìó ãî ïðåäóïðåäèëà, ÷å
ñè îòèâà îò òîçè ñâÿò è òîé êàòî íàé-ãîëÿì òðÿáâà äà ñå ãðèæè çà
Àíàñòàñ. Çà òðèãîäèøíàòà Ôîòèíà å ðàç÷èòàëà íà ìàéêà ñè è íà
ñåñòðèòå ñè.

Ñëåä íÿêîëêî ìåñåöà Ãåîðãè å îñâîáîäåí îò âîåííà ñëóæáà è
ñå ïðèáèðà ïðè äåöàòà ñè. Èëèÿ å ïðè ñåìåéñòâîòî íà áðàò ñè Õðèñ-
òî.

Ïðåç 1919 ã. Ãåîðãè ñå æåíè çà òðåòè ïúò çà ìíîãî ïî-ìëàäà îò
íåãî æåíà – Ðàäêà. Äî òîâà âðåìå òîé âå÷å å ïîäàë ìîëáà äî òóðñ-
êîòî ïîñîëñòâî äà ìó áúäå ðàçðåøåíî äà ñå çàâúðíå â áàùèíàòà
êúùà ñúñ ñåìåéñòâîòî è áðàò ñè Èëèÿ. Åäíîâðåìåííî ñå îáðúùà çà
ñúäåéñòâèå è êúì ôðåíñêîòî ïîñîëñòâî. Ïîëó÷àâà ðàçðåøåíèå è â
ñúùàòà ãîäèíà ïðèñòèãàò â Èìðèõîð. Â ñåëîòî æèâåÿò îñâåí òóðñ-
êè ïðåñåëíèöè è áúëãàðî-ãðúöêè ñåìåéñòâà – ïàòðèàðøèñòè. Ãå-
îðãè âúçîáíîâÿâà ðàáîòàòà ñè â áàêàëíèöàòà. Îïèòâà ñå äà îáðà-
áîòâà ÷àñò îò íèâèòå, íî ðàáîòíèöè ëèïñâàò. Èëèÿ è ßíè ñå óñòàíî-
âÿâàò â Öàðèãðàä êàòî ïðîäàâà÷è â ðèáåí ìàãàçèí. Èëèÿ ïîñåùàâà
è ãðúöêî ó÷èëèùå.

 Èìðèõîð ñå ðàæäàò äâå ìîì÷åòà – Ñòîÿí (1920 ã.) è Òîäîð
(1922 ã.). Ôîòèíà ïîìàãà çà îòãëåæäàíåòî íà íîâîðîäåíèòå. Ïðåç
1924 ã. Àíàñòàñ å çàâåäåí â Öàðèãðàä ïðè ïîçíàòî ãðúöêî ñåìåéñò-

186

×àñò Ïúðâà. Äåðêîñêè áúëãàðñêè ñåëà

âî – ìëåêàðè, êúäåòî ðàáîòè êàòî ïîìîùíèê – ðàçíàñÿ êóïè ñ êè-
ñåëî ìëÿêî ïî ìàãàçèíèòå. Æèâåå ïðè ñåìåéñòâîòî. Òå íÿìàò äåöà
è ñå ãðèæàò çà íåãî êàòî çà ñâîå. Ïðåç ñúùàòà ãîäèíà Èëèÿ è ßíè
íàïóñêàò Öàðèãðàä è ñå çàâðúùàò âúâ Âàðíà.

Æèâîòúò íà Ãåîðãè â Èìðèõîð ñòàâà òðóäåí – ñðåùó íåãî çà-
ïî÷âà ñèëåí ðåêåò.  áàêàëíèöàòà âëèçàò ìúæå, çàòâàðÿò âðàòàòà è
ãî èçíóäâàò çà ïàðè. Óäîâëåòâîðÿâà íÿêîëêî ïúòè òàêèâà èçíóäâà-
íèÿ, íî ñëåä òîâà – îòêàçâà. Åäíà âå÷åð ïðåç 1925 ã., ïðèáèðàéêè ñå
âêúùè, êóðøóì ìèíàâà ïîêðàé íåãî è ñå çàáèâà â ñòåíàòà íà êúùà-
òà. Ðåøàâà áúðçî äà ïîäãîòâè ñåìåéñòâîòî è äà íàïóñíàò ñåëîòî.
Ïîäãîòâÿò ìíîãî õðàíà çà êó÷åòî Òåðè, êîåòî òðÿáâà äà ïðèêðèâà
ïðåç ïúðâèòå äíè òÿõíîòî îòñúñòâèå. Ïîòåãëÿò ïðåç íîùòà â çàêðè-
òà êàðóöà, íî ïðåäè äà íàïóñíàò Èìðèõîð ÷óâàò ñèëåí êó÷åøêè âîé
– Òåðè å ðàçáðàë, ÷å îñòàâà ñàì. Âñè÷êè â êàðóöàòà ñå ðàç÷óâñòâàò.
Òîçè ìîìåíò íå áå çàáðàâèëà äî ïîñëåäíèòå ñè äíè Ôîòèíà Ãåîð-
ãèåâà.

 Öàðèãðàä îòñÿäàò â ñåìåéñòâîòî íà ïúðâà áðàòîâ÷åäêà íà
Ãåîðãè – Ðóñà è Àíãåë Ëîçîâè. Òå æèâåÿò â ñãðàäà êúì ïðå÷èñòâà-
òåëíà ñòàíöèÿ çà âîäàòà, ïðèñòèãàùà îò Äåðêîñêîòî åçåðî. Àíãåë
Ëîçîâ å òåõíè÷åñêè ðúêîâîäèòåë. Ñòàíöèÿòà å ñîáñòâåíîñò íà ôðåí-
ñêà ôèðìà. Â Öàðèãðàä ïî òîâà âðåìå æèâåå ñåìåéñòâîòî íà ñåñò-
ðàòà íà Ãåîðãè – Âàñèëêà, íàïóñíàëî ãðúöêîòî ñåëî, â áëèçîñò äî
Èìðèõîð, ïðåç 1922 ã.

Ïðåç ñåïòåìâðè 1925 ã. ñ êîðàá ïðèñòèãàò âúâ Âàðíà. Íà ïðèñ-
òàíèùåòî ãè ïîñðåùà ßíè. Ñåìåéñòâîòî íà Õðèñòî Ìèõàéëîâ, Èëèÿ
Ìèõàéëîâ è ñåñòðà èì Äîíêà ñà ïðåñåëåíè â Áåëåâî. Ãåîðãè íàåìà
êâàðòèðà â ãðàäà. Íàé-÷åñòèòå ìó ñðåùè ñà ñ ðîäíèíèòå, ðàáîòåùè
â ðèáàðñêàòà êîîïåðàöèÿ “Áúëãàðñêè ðèáîëîâåö” – Ïåòúð Ñòàéêîâ
è Ëàçàð ×åðïàíñêè.

 êðàÿ íà 1926 ã. è íà÷àëîòî íà 1927 ã. áåæàíöèòå âúâ Âàðíà ñå
ðàçäâèæâàò âúâ âðúçêà ñ áåæàíñêèÿ çàåì. Äðóæåñòâî “Òðàêèÿ” –
Âàðíåíñêè êëîí, ñúáèðà äåêëàðàöèè îò òðàêèéñêèòå áåæàíöè, æå-
ëàåùè äà ïîëçâàò çàåìà. Ãåîðãè îòáåëÿçâà â äåêëàðàöèÿòà, ÷å æå-
ëàå äà áúäå îçåìëåí êàòî ðèáîëîâåö â Ìåñåìâðèÿ. Ñëåä íÿêîëêî
ìåñåöà âå÷å å â òîçè ãðàä ñúñ ñúïðóãàòà Ðàäêà, ñ Ôîòèíà è ìàëêèòå
ìîì÷åòà Ñòîÿí è Òîäîð. Çàïî÷âà ðàáîòà êàòî ðèáîëîâåö è ðèáî-
òúðãîâåö. Ïðîäàâà ïðÿñíà ðèáà è ñóøåíè ïðîëåòíè ñêóìðèè (÷èðî-
çè). Ñëåä ãîäèíà ñå îòêàçâà îò òàçè äåéíîñò è íàåìà õîòåë-ðåñòî-

187

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

ðàíòà “Ðîäîïè” â öåíòúðà íà ñòàðèÿ ãðàä. Â Ìåñåìâðèÿ ïðåç 1929 ã.
ïðèñòèãàò ßíè, çàâúðøèë ðåäîâíàòà âîåííà ñëóæáà è Àíàñòàñ îò
Áåëåâî (Ãåáåäæå), êîèòî ñå âêëþ÷âàò â ðàáîòàòà â ðåñòîðàíòà.

Ñåçîííàòà ðàáîòà â Ìåñåìâðèÿ íå óäîâëåòâîðÿâà ßíè. Ïðåç
1930 ã. òîé ñå ïðåñåëâà â Ñîôèÿ è ïîñòúïâà â ñâåùîëèâíèöàòà êúì
Ñâåòèÿ Ñèíîä. Òàì ðàáîòè íåãîâèÿò ðîäñòâåíèê Èâàí Ñòàéêîâ.

Ïðåç 1934 ã. ßíè ñå æåíè çà Åâäîêèÿ Ñëàâ÷åâà Ïðîé÷åâà îò
Èìðèõîð.  Ñîôèÿ ñå ðàæäàò äåöàòà èì Ñëàâ÷î è Ìàðèÿ. Ñëåä 1945
ã. ñå çàñåëâà â Êóðèëî è ïîñòðîÿâà äîì, â êîéòî æèâåå è ìàéêàòà íà
Åâäîêèÿ – Ðàäêà.

 ïåðèîäà 1930-1934 ã. Àíàñòàñ å â Àòèÿ (äî Ñîçîïîë), êúäåòî
îòáèâà çàäúëæèòåëíà âîåííà ñëóæáà âúâ Âîåííîìîðñêèòå ñèëè. Â
íà÷àëîòî íà 1935 ã. ñå æåíè çà Ðóìÿíà Êîñòàäèíîâà Ïîïñòàìîâà îò
ñåìåéñòâî íà ìàëêîòúðíîâñêè ïðåñåëíèöè ïðåäè Ïðåîáðàæåíñêî-
òî âúñòàíèå â ñ. Âåñåëèå (Áóðãàñêà îáëàñò). Ïðåç ïðîëåòòà íà 1936
ã. ñåìåéñòâîòî ñ ìàëêî äåòå (Ðàäêà) íàïóñêàò Ìåñåìâðèÿ è çàìèíà-
âà çà Áåëåâî (Ãåáåäæå). Òàì ñå ðàæäà âòîðàòà èì äúùåðÿ – Ìàðèÿ.
Æèâåÿò íÿêîëêî ãîäèíè â åäíà îò áåæàíñêèòå êúùè. Àíàñòàñ ðàáî-
òè â ñîäîëèìîíàäåíàòà ðàáîòèëíèöà íà ÷è÷îâöèòå ñè.

Ôîòèíà Ãåîðãèåâà ñå îìúæâà çà ìëàäåæ îò Ìåñåìâðèÿ, ðàáî-
òåù â ðåñòîðàíò “Ðîäîïè” – Íèêîëà Àïîñòîëîâ Äàíàèëîâ. Îêîëî
1940 ã. ñå ðàæäà äúùåðÿ èì Åâäîêèÿ, êîÿòî óìèðà ïðåç 1945 ã. Ïðåç
1951 ã. ñå ðàæäà ñèíúò èì Ãåîðãè, à ïðåç 1955 ã. – äúùåðÿòà Àíòî-
àíåòà. Ïðåç ñúùàòà ãîäèíà ñåìåéñòâîòî çàìèíàâà çà Ìàäàí. Íèêî-
ëà Äàíàèëîâ å íà÷àëíèê “Ìàòåðèàëíî ñíàáäÿâàíå” â Ãåîëîæêà áàçà
– ÌÎÊ “Ãîðóáñêî” – Ìàäàí. Êîãàòî èçðàñòâàò äåöàòà, Ôîòèíà
ðàáîòè êàòî òåëåôîíèñòêà â “Ãåîëîæêà áàçà” – “Ãîðóáñî”. Âðúùàò
ñå â Íåñåáúð ñëåä ïåíñèîíèðàíåòî ñè ïðåç 1976 ã.

Ñòîÿí Ãåîðãèåâ îòáèâà çàäúëæèòåëíàòà ñè âîåííà ñëóæáà, ñëåä
êîåòî ñå ðàçáîëÿâà îò òóáåðêóëîçà.  íà÷àëîòî íà ïåòäåñåòòå ãîäè-
íè ðúêîâîäè Äîáðîâîëíà îðãàíèçàöèÿ çà ñúäåéñòâèå íà îòáðàíà (ÄÎ-
ÑÎ) â Íåñåáúð. Ìåæäó 1960-1961 ã. å â ñàíàòîðèóì, êúäåòî óìèðà
îò èíñóëò. Ñòîÿí áåøå óìåí, èíòåëèãåíòåí è êðàñèâ ìúæ.

Òîäîð Ãåîðãèåâ ðàáîòè êàòî ðèáîëîâåö â ÷àñòíèÿ è äúðæàâ-
íèÿ ñåêòîð. Îò ïúðâèÿ ñè áðàê (ñúïðóãà Åëåíà) èìà ñèí Ãåîðãè, à îò
âòîðèÿ (ñúïðóãà Äèàíà) – ñèí Îëèí. Óìèðà îêîëî 2000 ã.

Ìèõàèë Ãåîðãèåâ ðàáîòè èçâåñòíî âðåìå â ðåñòîðàíò “Ðîäî-
ïè”. Îòáèâà ðåäîâíà âîåííà ñëóæáà â Äîëíè ÷èôëèê (Âàðíåíñêî).

188

×àñò Ïúðâà. Äåðêîñêè áúëãàðñêè ñåëà

Ïî âðåìå íà ñëóæáàòà ñå æåíè çà Âåëè÷êà Àòàíàñîâà è ñå ðàæäà
ñèíúò èì Ãåîðãè. Ñëåä êðàòúê ïðåñòîé â Íåñåáúð ñå óñòàíîâÿâàò â
Ìàäàí, êúäåòî ñå ðàæäà âòîðèÿò èì ñèí – Îãíÿí. Ìèõàèë è Âåëè÷-
êà ðàáîòÿò êàòî îïåðàòîðè íà ïîäåìíè ìàøèíè â ñèñòåìàòà íà “Ãî-
ðóáñî” äî ïåíñèîíèðàíåòî ñè ïðåç 1976 ã. Ñëåä òîâà ñå çàâðúùàò â
Íåñåáúð. Ìèõàèë óìèðà ïðåç 2009 ã.

Ïðåç 1924 ã. Õðèñòî è Èëèÿ Ìèõàéëîâè íàïóñêàò ãð. Âàðíà è ñå
çàñåëâàò â Áåëåâî (Áåëîñëàâ) ñ æåëàíèå äà áúäàò îçåìëåíè òàì.
Õðèñòî è Àíàñòàñèÿ èìàò äâå äúùåðè, ðîäåíè âúâ Âàðíà – Ôîòèí-
êà è Èâàíêà. Ïúðâîòî èì äåòå Ìèõàèë óìèðà ìíîãî ìàëêî. Ñ òÿõ å
Äîíêà. Â Áåëåâî ñå ðàæäà òðåòàòà èì äúùåðÿ – Âåñêà.

Íàåìàò õîòåëà ñ ðåñòîðàíò äî æï ãàðàòà íà ñåëîòî. Íàñòàíÿ-
âàò ñå â ñòàèòå íà õîòåëà, à ðàáîòÿò â ðåñòîðàíòà. Äâàìàòà áðàòÿ ñà
ñðåä áåæàíöèòå, æåëàåùè äà ïîëçâàò áåæàíñêèÿ çàåì çà ïîñòðîÿâà-
íå íà êúùà è îçåìëÿâàíå.

Ïðåç 1927 ã. Èëèÿ ñå æåíè çà Áåðòà Éîõàí – äúùåðÿ íà àâñòðè-
åöà Éîõàí Ìåíöåð îò ãð. Îñèàê (Õúðâàòèÿ), ìàéñòîð-ñòúêëàð â Ñòúê-
ëàðñêàòà ôàáðèêà. Äîêàòî æèâåÿò â õîòåëà â ìëàäîòî ñåìåéñòâî ñå
ðàæäàò äâå äåöà – Ìèõàåëà è Ëþáîìèð, êîèòî óìèðàò ìàëêè.

Àíàñòàñèÿ è Áåðòà ðàáîòÿò â êóõíÿòà íà ðåñòîðàíòà. Äåöàòà ñå
îáãðèæâàò îò Äîíêà. Îò ãîðíèÿ åòàæ ïðåç ïðîöåï ìåæäó äúñêèòå,
ðàçäåëÿùè äâàòà åòàæà, ñå íàáëþäàâàëà êóõíÿòà. Îòòàì Äîíêà ñ
ïî÷óêâàíå ñå îáàæäàëà ïðè íåîáõîäèìîñò.

 ïåðèîäà 1925-1928 ã. Àíàñòàñ Ãåîðãèåâ ðàáîòè â ðåñòîðàí-
òà, êàòî ïîìàãà è â êóõíÿòà. Îñíîâíèòå ïîñåòèòåëè ñà ðèáàðè îò
ñúñåäíèòå ñåëà, ðàáîòåùè â óëîâà íà ðèáà è ðàöè îò Ãåáåäæàíñêîòî
åçåðî. Áëèçî äî õîòåëà ñå íàìèðà ðèáíîòî òúðæèùå, ðúêîâîäåíî îò
òðàêèéñêèÿ áåæàíåö Ãåîðãè Àòàíàñîâ (Âàìàäæèÿòà).

Êîãàòî Õðèñòî è Èëèÿ Ìèõàéëîâè ñå çàñåëâàò â Áåëåâî, çàâàð-
âàò ìíîãîíàöèîíàëíà àòìîñôåðà. Ñîáñòâåíèöèòå íà Ñòúêëàðñêàòà
ôàáðèêà ñà åâðåè, ïðèñòèãíàëè îò Òóðöèÿ, â óïðàâëåíèåòî ðàáîòÿò
è àâñòðèéöè. Ìàéñòîðèòå-ñòúêëàðè ñà àâñòðèéöè, õúðâàòè è ãúðöè.
Ìåæäó ðèáîëîâöèòå â Ãåáåäæàíñêîòî åçåðî îñâåí áúëãàðè èìà è
ðóñíàöè îò ñ. Êàçàøêà ìàõàëà äî Âàðíà è áåëîãâàðäåéöè.

×ðåç ðåñòîðàíòà áðàòÿòà Ìèõàéëîâè ñúçäàâàò ïîçíàíñòâà. Èëèÿ
ó÷àñòâà â êóëòóðíèÿ æèâîò íà ñåëîòî. Òîé å åäèí îò îñíîâàòåëèòå

11 Ãàöèí, Ð., Ñúçíàíèåòî íà Áåëîñëàâ”, Áåëîñëàâ, 2007, ñ. 9.

189

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

íà ìåñòíîòî ÷èòàëèùå.11 Àíàñòàñ ñúùî ñå âêëþ÷âà â ÷èòàëèùíàòà
äåéíîñò, êàòî èãðàå â ïèåñèòå, ïîäãîòâÿíè îò ó÷èòåëÿ Õðèñòî Ïèí-
äèêîâ. Åäíà îò ïèåñèòå å “Õúøîâå” ïî äðàìàòà íà Èâàí Âàçîâ.12

 ïî÷èâíè äíè äâåòå ñåìåéñòâà èçâåæäàëè äåöàòà ñè íà ðàç-
õîäêà.  õîòåëà îñòàâàëè Äîíêà è Àíàñòàñ. Çà äà íå ñêó÷àÿò, òîé
ïðåäëàãàë íà ëåëÿ ñè îáóâêè è ðîêëÿ íà Áåðòà è ÿ êàíåë íà òàíö.
ßâíî ñå å ïîäãîòâÿë çà áúäåùè âå÷åðèíêè. Òÿ îòïðàâÿëà ñíèçõîäè-
òåëíè óñìèâêè êúì òàíöüîðà è ó÷àñòâàëà â òîâà çàáàâëåíèå. Äîíêà
óìèðà îêîëî 1930 ã., äîêàòî æèâåÿò â õîòåëà. Àíàñòàñ ñå ñïðèÿòåëÿ-
âà ñ ìîì÷åòà îò Áåëåâî. Ñ íÿêîè îò òÿõ ïðèÿòåëñòâîòî ìó ñå çàïàçè
äî êðàÿ íà æèâîòà èì.

 íà÷àëîòî íà òðèäåñåòòå ãîäèíè ñà ãîòîâè îñåì áåæàíñêè êú-
ùè â ñåâåðíàòà ÷àñò íà ñåëîòî, çàä êàíàëà, ñâúðçâàù Ãåáåäæàíñêî-
òî è Âàðíåíñêîòî åçåðî. Áðàòÿòà Ìèõàéëîâè ïîëó÷àâàò äâå ñúñåä-
íè êúùè, êàòî îáåäèíÿâàò äâàòà äâîðà. Ïîñòðîÿâàò ñãðàäà ñ ðàáîò-
íî ïîìåùåíèå çà ïúëíåíå íà áóòèëêè ñ ëèìîíàäà, ñîäà (ãàçèðàíà
âîäà) è áèðà. Äî íåÿ ïîäãîòâÿò çèìíèê – çåìëÿíêà çà ñúõðàíåíèå
íà ëåä, ïîñòàâåí ïðåç çèìàòà. Îõëàäåíàòà ñîäà ñå ïîëçâà ìíîãî îò
ðàáîòíèöèòå â Ñòúêëàðñêàòà ôàáðèêà, îñîáåíî îò òåçè, ðàáîòåùè â
ïîìåùåíèÿòà ñ ïåùèòå çà òîïåíå íà ñòúêëîìàñàòà.

 ñúçäàäåíàòà ñîäîëèìîíàäåíà ðàáîòèëíèöà ðàáîòÿò ìúæå îò
áåæàíñêèòå ñåìåéñòâà. Òå ðàçíàñÿò íàïèòêèòå ñ êàðóöè äî îêîëíè-
òå ñåëà. Òàçè äåéíîñò å óïðàâëÿâàíà îò Èëèÿ, à Õðèñòî ñå çàíèìàâà
ñúñ çåìåäåëñêèòå çåìè.

 ïåðèîäà 1933-1941 ã. Èëèÿ ñå ïðîÿâÿâà êàòî åäèí îò äîáðèòå
ðèáîòúðãîâöè â Áåëåâî. Çàêóïåíàòà ðèáà ñå íàòîâàðâà â êîøîâå è ñ
áúðçè âëàêîâå ñå òðàíñïîðòèðà èç ñòðàíàòà.13

 íîâàòà êúùà íà ìëàäîòî ñåìåéñòâî ñå ðàæäàò òðè äåöà –
Ëþáêî, Ìàðèÿ è Áîæèäàð. Äåñåòãîäèøíèÿò Ëþáêî óìèðà ïðåç çè-
ìàòà íà 1942 ã. îò ñêàðëàòèíà. Áîæèäàð óìèðà íà äâå ãîäèíêè è
ïîëîâèíà ïðåç 1945 ã., ñëåä êîåòî ñåìåéñòâîòî ñå ïðåñåëâà âúâ Âàð-
íà. Íî Èëèÿ ïðîäúëæàâà äà ðúêîâîäè ñîäîëèìîíàäåíàòà ðàáîòèë-
íèöà, êîÿòî ïðåç 1948 ã. ïðåìèíàâà êúì ÐÏÊ “Çàðÿ”.14

Àíàñòàñèÿ è Õðèñòî ïðîäúëæàâàò äà æèâåÿò â Áåëîñëàâ äî 1971

12 Ãàöèí, Ð., Ñúçíàíèåòî íà Áåëîñëàâ”, Áåëîñëàâ, 2007, ñ. 18.
13 Êîíñòàíòèíîâ, Àë., Áåëîñëàâ è íåãîâèòå îêîëíîñòè, Âàðíà, 2006, ñ. 211.
14 Âàñèëåâ, Â., Ìîåòî ðîäíî ãíåçäî, Âàðíà, 2006, ñ. 12.

190

×àñò Ïúðâà. Äåðêîñêè áúëãàðñêè ñåëà

ã., ñëåä êîåòî ñå ïðåìåñòâàò âúâ Âàðíà ïðè ñåìåéñòâîòî íà äúùåðÿ
èì Èâàíêà è Äèìèòúð Ïàâëîâè. Ñåìåéñòâîòî íà äúùåðÿ èì Âåñêà
è Áîÿí Áîåâ æèâåå â Ñîôèÿ.

Ïðåç ôåâðóàðè 1971 ã. áàãåð ñå íàñî÷âà êúì áåæàíñêèòå êúùè è
ãè ñðèâà äî îñíîâè, çà äà îñâîáîäè ïëîù çà íîâàòà óäâîåíà æï ëè-
íèÿ Ñîôèÿ-Âàðíà â îòñå÷êàòà Ðàçäåëíà-Ñòðàøèìèðîâî è çà øî-
ñåòî Âàðíà-Äåâíÿ.

 Áåëîñëàâ îñòàâàò Àíàñòàñ è Ðóìÿíà Ìèõàéëîâè (Êîñòîâè).
Ïî òîâà âðåìå òåõíèòå äâå äúùåðè ñà îìúæåíè. Ìàðèÿ æèâåå âúâ
Âàðíà, à Ðàäêà – â Áóðãàñ.

Âàñèëêà Ìèõàéëîâà Êîñòîâà (âäÿñíî)
ñ ãðúöêà ó÷èòåëêà â Èìðèõîð (Öàðèãðàä, îê. 1908 ã.)

191

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

Òðèôîí Ìèõàéëîâ Êîñòîâ Íåäÿëêà Ãåîðãèåâà Ìèõàéëîâà è
(Öàðèãðàä, îê. 1910 ã.) Èëèÿ Ìèõàéëîâ Êîñòîâ (îê. 1914 ã.)

Èëèÿ Ìèõàéëîâ ïî ïúòÿ îò Ãåîðãè Ìèõàéëîâ Êîñòîâ
Öàðèãðàä çà Èìðèõîð (îê. 1923 ã.)

192

×àñò Ïúðâà. Äåðêîñêè áúëãàðñêè ñåëà

Îòëÿâî íàäÿñíî:
Òðèôîí Ìèõàéëîâ Êîñòîâ,
Ãåîðãè Ìèõàéëîâ Êîñòîâ, Êîñòàñ
(ñúïðóã íà Âàñèëêà Ìèõàéëîâà)

(ãð. Ïèðåÿ, îê. 1923 ã.)

193

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

 Ìåñåìâðèÿ. (îê. 1928 ã.)
Îòëÿâî íàäÿñíî: Ðàäêà, Òîäîð, Ãåîðãè Ìèõàéëîâ, Ñòîÿí, Ôîòèíà

 Ìåñåìâðèÿ. Ñóøåíå íà ÷èðîç âúðõó áàäóðè (îê. 1928 ã.)
Âäÿñíî: Ãåîðãè Ìèõàéëîâ

194

×àñò Ïúðâà. Äåðêîñêè áúëãàðñêè ñåëà

 Ìåñåìâðèÿ. Ðåñòîðàíò “Ðîäîïè” (îê. 1929 ã.)
Íà âõîäà: Àíàñòàñ Ãåîðãèåâ

Àíàñòàñ Ìèõàéëîâ – ìîðÿê Â Ìåñåìâðèÿ (îê. 1941 ã.)
(îê. 1930 ã.) Ôîòèíà Ãåîðãèåâà-Äàíàèëîâà

ñ äúùåðÿ ñè Åâäîêèÿ

195

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

 Ìåñåìâðèÿ (îê. 1939 ã.)
Îòëÿâî íàäÿñíî (ïúðâè ðåä): Ìàðèÿ Àíàñòàñîâà, Ìèõàèë Ãåîðãèåâ,

Ðàäêà Àíàñòàñîâà;
âòîðè ðåä: Ñòîÿí Ãåîðãèåâ, Ðóìÿíà Êîñòàäèíîâà-Ìèõàéëîâà,

Íèêîëà Äàíàèëîâ, Ôîòèíà Ãåîðãèåâà-Äàíàèëîâà;
òðåòè ðåä: Òîäîð Ãåîðãèåâ

196

×àñò Ïúðâà. Äåðêîñêè áúëãàðñêè ñåëà

Ñðåùà íà ñåñòðà ñ áðàòÿ ñëåä 50-ãîäèøíà ðàçäÿëà

Åäíà àïðèëñêà âå÷åð íà 1967 ã. äâàìàòà áðàòÿ Õðèñòî è Èëèÿ
íà ïåðîíà íà Âàðíåíñêàòà ãàðà î÷àêâàò âëàê îò Ñîôèÿ. Ñåñòðà èì
Âàñèëêà áå ïðèñòèãíàëà ñúñ ñèíà ñè Òîäîð â Ñîôèÿ îò ñ. Ïåðäèêà
(ñåâåðíî îò ãðàä Ñîëóí).

Ñëåä ïðèñòèãàíåòî íà âëàêà è èçòåãëÿíåòî íà ïîòîêà îò áúð-
çîïðåìèíàâàùè ïúòíèöè, áðàòÿòà îãëåæäàò îñòàíàëèòå íà ïåðîíà
íîâîïðèñòèãíàëè. Ðàçïîçíàâàò ñåñòðà ñè â åäíà íàä ñåäåìäåñåòãî-
äèøíà æåíà, ïðèäðóæåíà îò ìúæ íàä ïåòäåñåò ãîäèíè. Ãîñòèòå îò-
ñÿäàò â êúùàòà íà Èâàíêà Õðèñòîâà è Äèìèòúð Ïàâëîâ. Òå ïðåñòî-
ÿâàò âúâ Âàðíà îêîëî ñåäìèöà.

Åäèí ñëåäîáåä ñå ñúáðàõìå â àïàðòàìåíòà íà ÷è÷î Èëèÿ è
ñòðèíêà Áåðòà. Ëåëÿ Âàñèëêà ìå ðàçïèòâàøå çà ñåìåéñòâîòî ìè, çà
ïðîôåñèÿòà, çà ðàáîòàòà. Ñðàâíè ìå ñ íåéíàòà âíó÷êà è êàçà, ÷å ñâàò-
áàòà `è ñå çàáàâèëà, çàùîòî ðîäèòåëèòå è` íå ñà ïîäãîòâèëè îùå çåñ-
òðàòà. Ðåàãèðàõ: “Íèå â Áúëãàðèÿ íå ñå ñúîáðàçÿâàìå ñ òåçè íå-
ùà!”. Òÿ ìè îòãîâîðè: “íî æåíèòå òóê ðàáîòÿò è âíàñÿò ñðåäñ-
òâà â ñåìåéñòâîòî”.

Îò ðàäèîòî äîëèòàøå òàíöîâà ìóçèêà. ×è÷î Èëèÿ ìå ïîêàíè.
Ëåëÿ Âàñèëêà íè íàáëþäàâàøå è â åäèí ìîìåíò çàïÿ “Æèâ å òîé,
æèâ å”. ×è÷î ìè ïîøåïíà: “Òàÿ ïåñåí áåøå ñâåòàÿ-ñâåòèõ â Èìðè-
õîð” (îòíàñÿ ñå çà âðåìåòî ñëåä Ìëàäîòóðñêèÿ ïðåâðàò, êîãàòî òîé
å áèë 8-9-ãîäèøåí).

Ðàçäåëèõìå ñå. Òîâà áåøå ïúðâîòî è ïîñëåäíî ïîñåùåíèå íà
ëåëÿ Âàñèëêà â Áúëãàðèÿ.

197

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

Ñðåùà íà ñåñòðà è áðàò ñëåä 50-ãîäèøíà ðàçäÿëà.
Îòëÿâî íàäÿñíî: Òîäîð (ñèí íà Âàñèëêà), Àíàñòàñèÿ,

Âàñèëêà Ìèõàéëîâà, Õðèñòî Ìèõàéëîâ;
âòîðè ðåä: Èâàíêà Õðèñòîâà-Ïàâëîâà, Äèìèòúð Ïàâëîâ

(Âàðíà, 1967 ã.)

198

×àñò Ïúðâà. Äåðêîñêè áúëãàðñêè ñåëà

Ïðèëîæåíèå
Ðîäîñëîâíî äúðâî
íà Ìèõàë Ãåîðãèåâ è Ôîòèíà Èâàíîâà

199

Äåðêîñêèòå áúëãàðñêè ñåëà. Ñåëî Èìðèõîð

Èâàí Äèìèòðîâ Ïàïðîâ ñå ïðåñåëâà â Áúëãàðèÿ ñúñ ñåìåéñòâîòî íà Äèìè-
òúð è Ñòàíà Ïàïðîâè. Óñòàíîâÿâàò ñå â ñ. Êàôêà (Êðàéìîðèå). Îæåíâà ñå çà Àíàñ-
òàñèÿ Àíåñòåâà îò Äåëè-Þíóñ. Èìàò òðè äåöà: Äèìèòúð, Çëàòêà è Åëåíà. Èâàí
ðàáîòè êàòî ðèáîëîâåö.

Äèìèòúð ñå æåíè çà Ñòîéêà. Ðàáîòè â Áúëãàðñêè ìîðñêè ôëîò. Èìàò ñèíîâå
Âàíüî è Ðàäîñòèí.

Çëàòêà ñå îìúæâà çà Ìèòþ Ïåíåâ îò Òðîÿí. Èìàò ñèí Ïåíüî.
Åëåíà ñå îìúæâà çà Ñòîÿí Ñïàñîâ îò Ìàêåäîíèÿ. Èìàò ñèíîâå Ñàøî è Èâàí.

200