การประชุมวิชาการ สมาคมนักกำหนดอาหารแห่งประเทศไทยประจำปี 2565 "เส้นทางนักกำหนดอาหารมืออาชีพ"

ปที ี่ 42 ฉบบั ท่ี 1-3 มกราคม-ธันวาคม 2565 วารสารสมาคมนักกำหนดอาหารแหง่ ประเทศไทย 117

118 Vol. 42, No. 1-3 January-December 2022 Journal of Thai Dietetic Association

ปที ี่ 42 ฉบบั ท่ี 1-3 มกราคม-ธันวาคม 2565 วารสารสมาคมนักกำหนดอาหารแหง่ ประเทศไทย 119

120 Vol. 42, No. 1-3 January-December 2022 Journal of Thai Dietetic Association

ปที ี่ 42 ฉบบั ท่ี 1-3 มกราคม-ธันวาคม 2565 วารสารสมาคมนักกำหนดอาหารแหง่ ประเทศไทย 121

122 Vol. 42, No. 1-3 January-December 2022 Journal of Thai Dietetic Association

ปที ี่ 42 ฉบบั ท่ี 1-3 มกราคม-ธันวาคม 2565 วารสารสมาคมนักกำหนดอาหารแหง่ ประเทศไทย 123

124 Vol. 42, No. 1-3 January-December 2022 Journal of Thai Dietetic Association

ปที ี่ 42 ฉบบั ท่ี 1-3 มกราคม-ธันวาคม 2565 วารสารสมาคมนักกำหนดอาหารแหง่ ประเทศไทย 125

126 Vol. 42, No. 1-3 January-December 2022 Journal of Thai Dietetic Association

ปที ี่ 42 ฉบบั ท่ี 1-3 มกราคม-ธันวาคม 2565 วารสารสมาคมนักกำหนดอาหารแหง่ ประเทศไทย 127

128 Vol. 42, No. 1-3 January-December 2022 Journal of Thai Dietetic Association

ปที ี่ 42 ฉบบั ท่ี 1-3 มกราคม-ธันวาคม 2565 วารสารสมาคมนักกำหนดอาหารแหง่ ประเทศไทย 129

130 Vol. 42, No. 1-3 January-December 2022 Journal of Thai Dietetic Association

ร

ปที ่ี 42 ฉบบั ที่ 1-3 มกราคม-ธนั วาคม 2565 วารสารสมาคมนักกำหนดอาหารแหง่ ประเทศไทย 131

132 Vol. 42, No. 1-3 January-December 2022 Journal of Thai Dietetic Association

ปที ี่ 42 ฉบบั ท่ี 1-3 มกราคม-ธันวาคม 2565 วารสารสมาคมนักกำหนดอาหารแหง่ ประเทศไทย 133

134 Vol. 42, No. 1-3 January-December 2022 Journal of Thai Dietetic Association

ปที ี่ 42 ฉบบั ท่ี 1-3 มกราคม-ธันวาคม 2565 วารสารสมาคมนักกำหนดอาหารแหง่ ประเทศไทย 135

136 Vol. 42, No. 1-3 January-December 2022 Journal of Thai Dietetic Association

ปที ี่ 42 ฉบบั ท่ี 1-3 มกราคม-ธันวาคม 2565 วารสารสมาคมนักกำหนดอาหารแหง่ ประเทศไทย 137

138 Vol. 42, No. 1-3 January-December 2022 Journal of Thai Dietetic Association

ปที ี่ 42 ฉบบั ท่ี 1-3 มกราคม-ธันวาคม 2565 วารสารสมาคมนักกำหนดอาหารแหง่ ประเทศไทย 139

140 Vol. 42, No. 1-3 January-December 2022 Journal of Thai Dietetic Association

ปที ี่ 42 ฉบบั ท่ี 1-3 มกราคม-ธันวาคม 2565 วารสารสมาคมนักกำหนดอาหารแหง่ ประเทศไทย 141

142 Vol. 42, No. 1-3 January-December 2022 Journal of Thai Dietetic Association

ปที ี่ 42 ฉบบั ท่ี 1-3 มกราคม-ธันวาคม 2565 วารสารสมาคมนักกำหนดอาหารแหง่ ประเทศไทย 143

144 Vol. 42, No. 1-3 January-December 2022 Journal of Thai Dietetic Association

ปที ี่ 42 ฉบบั ท่ี 1-3 มกราคม-ธันวาคม 2565 วารสารสมาคมนักกำหนดอาหารแหง่ ประเทศไทย 145

146 Vol. 42, No. 1-3 January-December 2022 Journal of Thai Dietetic Association

ปที ี่ 42 ฉบบั ท่ี 1-3 มกราคม-ธันวาคม 2565 วารสารสมาคมนักกำหนดอาหารแหง่ ประเทศไทย 147

148 Vol. 42, No. 1-3 January-December 2022 Journal of Thai Dietetic Association

ปที ี่ 42 ฉบบั ท่ี 1-3 มกราคม-ธันวาคม 2565 วารสารสมาคมนักกำหนดอาหารแหง่ ประเทศไทย 149

150 Vol. 42, No. 1-3 January-December 2022 Journal of Thai Dietetic Association

ปที ี่ 42 ฉบบั ท่ี 1-3 มกราคม-ธันวาคม 2565 วารสารสมาคมนักกำหนดอาหารแหง่ ประเทศไทย 151

152 Vol. 42, No. 1-3 January-December 2022 Journal of Thai Dietetic Association

ปที ี่ 42 ฉบบั ท่ี 1-3 มกราคม-ธันวาคม 2565 วารสารสมาคมนักกำหนดอาหารแหง่ ประเทศไทย 153

154 Vol. 42, No. 1-3 January-December 2022 Journal of Thai Dietetic Association

การเสริมสร้างภาวะโภชนาการด้วยอาหารสตู รครบถว้ นที่มีโพรไบโอติก
The Role of Complete, Balanced Nutrition with Probiotic in
Improving Nutritional Status

แพทยห์ ญงิ ชณติ า อุณหพพิ ฒั พงศ์
หน่วยโภชนวทิ ยาคลนิ กิ แผนกอายกุ รรม โรงพยาบาลขอนแก่น

บทคดั ย่อ

คำนิยามของภาวะทุพโภชนาการคือ การลดลงของการบริโภค หรือการดูดซึมอาหารที่ทำให้
เกิดการเปลี่ยนแปลงของสัดส่วนของร่างกาย ส่งผลให้เกิดการลดของการทำงานทางกายและจิตใจ และ
สง่ ผลตอ่ ผลลพั ธ์ของโรคตามมา (1) ปจั จุบันภาวะทุพโภชนาการเป็นปญั หาทางสาธารณสุขทสี่ ำคัญ ตาม
รายงานขององค์การอนามัยโลกพบผู้ที่มีน้ำหนักน้อยกว่าเกณฑ์ถึง 462 ล้านคนทั่วโลก (2) ผลกระทบ
ของภาวะทุพโภชนาการทำให้เกิดทุพพลภาพ อัตราการเสียชีวิตที่มากขึ้น เพิ่มระยะเวลาการนอน
โรงพยาบาล และลดคุณภาพชีวิต (3) อีกทั้งยังเพิ่มค่าใช้จ่ายระหว่างการนอนโรงพยาบาลถึงร้อยละ 31-
34 เมื่อเทียบกับคนที่ไม่มีภาวะทุพโภชนาการ (4) โดยกลุ่มที่ได้รับผลกระทบส่วนมากจะเป็นกลุ่ม
เปราะบางโดยเฉพาะกลุ่มผู้สูงอายุ โดยประเทศไทยพบผู้สูงอายุที่มภี าวะทุพโภชนาการหรือมีภาวะเส่ยี ง
ที่คลินิกผู้ป่วยนอกถึงร้อยละ 43.8 (5) หรือกล่าวได้ว่าเกือบครึ่งของผู้ป่วยต้องได้รับการดูแลภาวะ
โภชนาการให้เหมาะสมเพื่อลดภาวะแทรกซ้อนต่างๆ นอกจากนี้ในผู้สูงอายุยังพบภาวะมวลกล้ามเนื้อ
น้อย (sarcopenia) ซึ่งเกิดจากภาวะอายุที่มากขึ้น การบริโภคอาหารได้น้อยลงตามอายุ และพบว่า
ความสามารถในการนำสารอาหารที่บริโภคไปสร้างเป็นกล้ามเนื้อได้ลดลดซึ่งทำให้ความต้องการของ
โปรตีนสูงขึ้น (6, 7) การบริโภคอาหารในผู้สูงอายุอาจจะจำกัดด้วยหลายปัจจัย เช่น การรับรู้รสชาติที่
ลดลง การบดเคี้ยวที่ทำได้ยากขึ้นโดยเฉพาะโปรตีน ระบบการขับถ่ายที่เปลี่ยนแปลงไปอาจมีท้องผูกได้
ทั้งหมดนี้ทำให้เกิดภาวะทุพโภชนาการและภาวะกล้ามเนื้อน้อยทั้งสิ้น ดังนั้นการป้องกันและรักษาภาวะ
ดังกล่าวจึงสำคัญนำมาซงึ่ การลดภาวะแทรกซ้อน และการลดค่าใชจ้ ่ายในการรกั ษาโรคหลกั อีกด้วย

การเสริมสร้างภาวะโภชนาการด้วยอาหารทางการแพทย์สูตรครบถ้วนเป็นการรักษาภาวะทุพ
โภชนาการที่จำเป็นในผู้ป่วย โดยสามารถให้รับประทานเสริม หรือให้ผ่านทางสายยางได้ อาหารทาง
การแพทย์สูตรครบถ้วนจะประกอบไปด้วยคาร์โบไฮเดรต โปรตีน ไขมัน และ วิตามินครบตามปริมาณ
สารอาหารที่แนะนำให้บริโภคในแต่ละวันสำหรับคนปกติ (recommended dietary allowances; RDA)
โดยเฉพาะในกรณที ี่ได้พลังงานเกิน 1500 กิโลแคลอรี่ขึ้นไป (8) ความต้องการพลังงานและโปรตีนในคน
ปกติ คือ 25-30 กิโลแคลอรี่ต่อน้ำหนักตัวต่อวัน และ 0.8 -1 กรัมต่อกิโลกรัมต่อน้ำหนักตัวต่อวัน
ตามลำดับ จากการที่ผู้สูงอายุมีความสามารถในนำสารอาหารไปใช้ได้ลดลง ดังนั้นความต้องการ
พลังงานเพิ่มขึ้นเป็นอย่างน้อย 30 กิโลแคลอรี่ต่อน้ำหนักตัวและโปรตีน 1 กรัมต่อน้ำหนักตัวต่อวัน
ตามลำดับ อีกทั้งในกรณีที่มีมวลกล้ามเนื้อน้อยความต้องการโปรตีนจะเพิ่มขึ้นเป็น 1.5 กรัมต่อน้ำหนัก
ตัวต่อวันอีกด้วย จากคำแนะนำของสมาคม The European Society for Clinical Nutrition and

ปีที่ 42 ฉบบั ท่ี 1-3 มกราคม-ธันวาคม 2565 วารสารสมาคมนักกำหนดอาหารแหง่ ประเทศไทย 155

Metabolism (ESPEN) แนะนำให้ผู้สูงอายุที่มีภาวะทุพโภชนาการหรือผู้ที่มีความเสี่ยงควรได้รับอาหาร
ทางการแพทย์ (Oral Nutritional Supplement: ONS) อย่างนอ้ ย 400 กโิ ลแคลอรี่ โดยต้องมีโปรตนี อย่าง
น้อย 30 กรมั ตอ่ วนั รวมถงึ ควรมใี ยอาหารในผลติ ภัณฑ์เพ่อื ชว่ ยในการทำงานของลำไสแ้ ละชว่ ยเรื่องการ
ขับถ่าย (9) นอกจากนี้ยังต้องพิจารณาถึงชนิดของโปรตีนที่มีคุณภาพและร่างกายสามารถนำไปใช้ได้ดี
คือ โปรตีนเวย์ ซึ่งมีค่าประเมินคุณภาพของโปรตีน (Protein Digestibility Amino Acid Score:
PDCAAS) หรือค่าความสามารถในการย่อยโปรตีนสูงสุดเท่ากับ 1.0 หรือ 100 เปอร์เซ็นต์ ช่วยให้
เสริมสร้างกลา้ มเนื้อได้ดกี ว่าโปรตีนชนดิ อ่นื อีกด้วย (10)

ปัจจุบนั เรอื่ งชวี นิเวศจลุ ชีพในลำไส้ (gut microbiome) เปน็ เรื่องทไ่ี ด้รับความสนใจมากขึน้ ใน
ลำไสพ้ บแบคทเี รยี ทอ่ี าศัยอยู่มากกวา่ 400 ชนิด (11) และมีการศึกษาวา่ เมอื่ มีภาวะความไมส่ มดลุ ของ
แบคทีเรยี ในลำไส้ (microbial dysbiosis) จะนำมาซง่ึ การเกดิ โรคในลำไสเ้ อง เชน่ โรคลำไส้แปรปวน
(irritable bowel syndrome) โรคทอ้ งเสยี ท่เี กดิ จากตดิ เช้อื โรค Clostridium Difficile ในลำไส้ (Clostridium
Difficile Associated Diarrhea: CDAD) และ โรคทางกายอย่างอนื่ เช่น โรคอว้ น โรคเบาหวาน โรคภูมิแพ้
(12) หรืออาจจะเพม่ิ ความเสีย่ งการตดิ เชื้อรุนแรงของโควดิ -19 โดยเฉพาะผสู้ งู อายุ (13) ในทาง
การแพทยจ์ ึงเกดิ ความพยายามในการพัฒนาโพรไบโอติก (probiotic) หรือจุลนิ ทรีย์ทีม่ ีชีวิตขน้ึ เมื่อผู้ท่ี
ไดร้ ับในปรมิ าณเหมาะสมจะชว่ ยให้เกดิ ผลดตี อ่ สขุ ภาพ และนำไปสูแ่ นวทางการรักษาโรคแบบใหม่ (14)
กลไกของโพรไบโอตกิ เองออกฤทธทิ์ ีผ่ นงั ลำไส้ โดยการเพ่ิมการเกาะทีผ่ นงั ลำไส้ผา่ นทาง sortase-
dependent proteins (SDPs) สรา้ งเมือกเพอื่ เพิม่ ความแขง็ แรงของเยอื่ บผุ ิว และทำใหเ้ ชื้อโรคเกาะทผี่ นงั
ลำไส้ยากข้นึ อีกท้ังยงั สรา้ งสารต้านเชอ้ื โรค เช่น กรดอนิ ทรยี ์ (acetic acid, lactic acid) และ
bacteriocins และปรับเสรมิ ภูมคิ ุ้มกันผ่านเซลล์ต่างๆ เช่น dendritic cells, T lymphocytes และ B cells
เพื่อสร้างแอนติบอดี้ และอิมมูโนโกลบูลินในการปอ้ งกันการติดเชือ้ และการทำลายสารพิษทเ่ี กิดจาก
แบคทีเรยี กอ่ โรคบางชนิด(15) โดยโพรไบโอตกิ แต่ละชนิดอาจจะมีขอ้ มลู ในแตล่ ะโรคต่างๆกนั เช่น การ
บรโิ ภคโพรไบโอตกิ ชนดิ Lacticaseibacillus paracasei ชว่ ยรักษาโรคทอ้ งเสีย (16) เพ่ิมการตอบสนอง
ของภมู คิ ุ้มกันหลงั ฉีดวคั ซนี (17) หรอื แมแ้ ต่สามารถปอ้ งกนั การเกดิ โรคและลดการอกั เสบจากการตดิ เชื้อ
โควิด-19ในหลอดทดลองไดอ้ ย่างมีนัยสำคัญอีกด้วย (18) และเพอื่ เสริมการทำงานของโพรไบโอติก จึงมี
การพฒั นาซนิ ไบโอติก (synbiotic) นน่ั คอื การนำโพรไบโอติกมาผสานเขา้ กบั พรไี บโอติก (prebiotic) ซง่ึ
เป็นสารท่มี นษุ ย์ไม่สามารถยอ่ ยได้เมื่อผา่ นเขา้ ไปในลำไส้จะไปเปน็ อาหารของโพรไบโอติก เพื่อเสริมการ
ทำงานของโพรไบโอติกอีกที

ดงั น้นั การได้รับอาหารทางการแพทย์สูตรครบถว้ นทม่ี โี พรไบโอตกิ จงึ มคี วามสำคญั ในการ
เสรมิ สรา้ งภาวะโภชนาการทดี่ ี เสริมภมู คิ ุ้มกนั และลดภาวะแทรกซอ้ นจากภาวะทุพโภชนาการได้อกี ดว้ ย

156 Vol. 42, No. 1-3 January-December 2022 Journal of Thai Dietetic Association

เอกสารอ้างอิง

1.Cederholm T, Barazzoni R, Austin P, Ballmer P, Biolo G, Bischoff SC, et al. ESPEN
guidelines on definitions and terminology of clinical nutrition. Clinical Nutrition. 2017;36(1):49-
64.
2.Dukhi N. Global Prevalence of Malnutrition: Evidence from Literature. 2020.
3.Meißner C. Malnutrition: Consequences for Clinical Outcomes in the Context of German
Hospitals. 2017. p. 245-56.
4.Curtis LJ, Bernier P, Jeejeebhoy K, Allard J, Duerksen D, Gramlich L, et al. Costs of hospital
malnutrition. Clinical nutrition (Edinburgh, Scotland). 2017;36(5):1391-6.
5.Chalermsri C, Assantachai P, Pramyothin P, Pengsorn N, Muangpaisan W. Prevalence of and
Factors Associated with Undernutrition in a Geriatric Outpatient Setting: Results from a
Multidimensional Nutritional Assessment. Siriraj Medical Journal. 2018;70(5):413-8.
6.Therakomen V, Petchlorlian A, Lakananurak N. Prevalence and risk factors of primary
sarcopenia in community-dwelling outpatient elderly: a cross-sectional study. Scientific Reports.
2020;10(1):19551.
7.Chapman I, Oberoi A, Giezenaar C, Soenen S. Rational Use of Protein Supplements in the
Elderly-Relevance of Gastrointestinal Mechanisms. Nutrients. 2021;13(4):1227.
8.Sriram K, Lonchyna VA. Micronutrient supplementation in adult nutrition therapy: practical
considerations. JPEN Journal of parenteral and enteral nutrition. 2009;33(5):548-62.
9.Volkert D, Beck AM, Cederholm T, Cruz-Jentoft A, Goisser S, Hooper L, et al. ESPEN
guideline on clinical nutrition and hydration in geriatrics. Clinical nutrition (Edinburgh, Scotland).
2019;38(1):10-47.
10.Almeida CC, Monteiro MLG, Costa-Lima BRCd, Alvares TS, Conte-Junior CA. In vitro
digestibility of commercial whey protein supplements. LWT - Food Science and Technology.
2015;61(1):7-11.
11.Sender R, Fuchs S, Milo R. Revised Estimates for the Number of Human and Bacteria Cells
in the Body. PLoS Biol. 2016;14(8):e1002533-e.
12.Bull MJ, Plummer NT. Part 1: The Human Gut Microbiome in Health and Disease. Integr
Med (Encinitas). 2014;13(6):17-22.
13.Mirashrafi S, Moravejolahkami AR, Balouch Zehi Z, Hojjati Kermani MA, Bahreini-Esfahani
N, Haratian M, et al. The efficacy of probiotics on virus titres and antibody production in virus
diseases: A systematic review on recent evidence for COVID-19 treatment. Clinical Nutrition
ESPEN. 2021;46:1-8.

ปีท่ี 42 ฉบับที่ 1-3 มกราคม-ธนั วาคม 2565 วารสารสมาคมนกั กำหนดอาหารแห่งประเทศไทย 157

14.Brown AC, Valiere A. Probiotics and medical nutrition therapy. Nutrition in clinical care : an
official publication of Tufts University. 2004;7(2):56-68.
15.Javanshir N, Hosseini GNG, Sadeghi M, Esmaeili R, Satarikia F, Ahmadian G, et al.
Evaluation of the Function of Probiotics, Emphasizing the Role of their Binding to the Intestinal
Epithelium in the Stability and their Effects on the Immune System. Biol Proced Online.
2021;23(1):23-.
16.Ren S, Wang C, Chen A, Lv W, Gao R. The Probiotic Lactobacillus paracasei Ameliorates
Diarrhea Cause by Escherichia coli O(8) via Gut Microbiota Modulation(1). Frontiers in nutrition.
2022;9:878808.
17.Bunout D, Barrera G, Hirsch S, Gattas V, de la Maza MP, Haschke F, et al. Effects of a
nutritional supplement on the immune response and cytokine production in free-living Chilean
elderly. JPEN Journal of parenteral and enteral nutrition. 2004;28(5):348-54.
18.Salaris C, Scarpa M, Elli M, Bertolini A, Guglielmetti S, Pregliasco F, et al. Lacticaseibacillus
paracasei DG enhances the lactoferrin anti-SARS-CoV-2 response in Caco-2 cells. Gut
microbes. 2021;13(1):1961970.

158 Vol. 42, No. 1-3 January-December 2022 Journal of Thai Dietetic Association

ปที ี่ 42 ฉบบั ท่ี 1-3 มกราคม-ธันวาคม 2565 วารสารสมาคมนักกำหนดอาหารแหง่ ประเทศไทย 159

160 Vol. 42, No. 1-3 January-December 2022 Journal of Thai Dietetic Association

ปที ี่ 42 ฉบบั ท่ี 1-3 มกราคม-ธันวาคม 2565 วารสารสมาคมนักกำหนดอาหารแหง่ ประเทศไทย 161

162 Vol. 42, No. 1-3 January-December 2022 Journal of Thai Dietetic Association

ปที ี่ 42 ฉบบั ท่ี 1-3 มกราคม-ธันวาคม 2565 วารสารสมาคมนักกำหนดอาหารแหง่ ประเทศไทย 163

164 Vol. 42, No. 1-3 January-December 2022 Journal of Thai Dietetic Association

ปที ี่ 42 ฉบบั ท่ี 1-3 มกราคม-ธันวาคม 2565 วารสารสมาคมนักกำหนดอาหารแหง่ ประเทศไทย 165

166 Vol. 42, No. 1-3 January-December 2022 Journal of Thai Dietetic Association