(1)ค ำน ำต ำรำรำยวิชำ กำรจัดกำรนวัตกรรมเพื่อสร้ำงควำมได้เปรียบทำงกำรแข่งขัน รหัสวิชำ IQM3301 ได้ใช้สอนมำแล้วในภำคเรียนที่ 1 ปีกำรศึกษำ 2568 ต ำรำเล่มนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อใช้เป็นแนวทำงในกำรจัดกำรเรียนกำรสอนให้แก่นักศึกษำวิทยำลัยนวัตกรรมและกำรจัดกำร มหำวิทยำลัยรำชภัฏสวนสุนันทำและผู้ที่สนใจ โดยมุ่งหวังให้ผู้ศึกษำได้รับควำมรู้ควำมเข้ำใจเกี่ยวกับนวัตกรรมทำงธุรกิจในรูปแบบต่ำงๆ ทั้งทำงด้ำนเทคโนโลยี ผลิตภัณฑ์ กำรผลิต กระบวนกำรท ำงำน กำรแก้ไขปัญหำกำรน ำเสนอ หรือรูปแบบอื่นๆ รวมถึงกำรน ำเอำนวัตกรรมเข้ำมำใช้ในกระบวนกำรกำรก ำหนดกลยุทธ์ของธุรกิจ เพื่อน ำพำองค์กรไปสู่ควำมได้เปรียบเชิงกำรแข่งขันเนื้อหำของต ำรำเล่มนี้แบ่งออกเป็น 14 บท ประกอบด้วย แนวคิดเกี่ยวกับนวัตกรรม กำรพัฒนำนวัตกรรม องค์กรนวัตกรรม กำรจัดกำรนวัตกรรม นวัตกรรมทำงธุรกิจ กำรบยริหำรเชิงกลยุทธ์ กำรก ำหนดกลยุทธ์ กลยุทธ์ระดับองค์กร กลยุทธ์ระดับธุรกิจ กลยุทธ์ระดับปฏิบัติกำร กำรน ำกลยุทธ์ไปสู่กำรปฏิบัติ กำรควบคุมและประเมินผลกลยุทธ์ กำรสร้ำงควำมได้เปรียบทำงกำรแข่งขัน และคุณธรรมจริยธรรมในกำรบริหำรงำนขอขอบพระคุณผู้ทรงคุณวุฒิทุกท่ำนที่ได้ให้ค ำแนะน ำในกำรเรียบเรียงต ำรำเล่มนี้ และขอขอบคุณผู้บริหำรของมหำวิทยำลัยรำชภัฏสวนสุนันทำที่ให้กำรสนับสนุนกำรผลิตผลงำนทำงวิชำกำร โดยส่งผลให้ต ำรำฉบับนี้ส ำเร็จได้อย่ำงสมบูรณ์ณธกร คุ้มเพชร
(2)
กสารบัญหน้าค ำน ำ.................................................................................................................................................. (1)สำรบัญ............................................................................................................................................... กสำรบัญตำรำง..................................................................................................................................... ชสำรบัญภำพ........................................................................................................................................ ฌบทที่ 1 แนวคิดเกี่ยวกับนวัตกรรม............................................................................................ 11.1 ควำมหมำยของนวัตกรรม............................................................................................. 21.2 ควำมเป็นมำของนวัตกรรม........................................................................................... 51.3 ควำมส ำคัญของนวัตกรรม............................................................................................ 71.4 ทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับนวัตกรรม......................................................................................... 11บทสรุป................................................................................................................................ 12ค ำถำมท้ำยบท..................................................................................................................... 14เอกสำรอ้ำงอิง...................................................................................................................... 15บทที่ 2 การพัฒนานวัตกรรม.................................................................................................... 192.1 ประเภทของนวัตกรรม.................................................................................................. 192.2 ขั้นตอนของนวัตกรรม................................................................................................... 252.3 คุณลักษณะของนวัตกรรม............................................................................................ 272.4 กระบวนกำรสร้ำงสรรค์นวัตกรรม................................................................................. 282.5 หลักกำรพัฒนำนวัตกรรมทำงธุรกิจ.............................................................................. 34บทสรุป................................................................................................................................ 35ค ำถำมท้ำยบท..................................................................................................................... 37เอกสำรอ้ำงอิง...................................................................................................................... 38บทที่ 3 องค์กรนวัตกรรม........................................................................................................... 413.1 ควำมหมำยขององค์กรนวัตกรรม.................................................................................. 413.2 ควำมส ำคัญขององค์กรนวัตกรรม................................................................................. 423.3 แนวคิดเกี่ยวกับองค์กรนวัตกรรม.................................................................................. 443.4 คุณลักษณะขององค์กำรนวัตกรรม............................................................................... 453.5 องค์ประกอบขององค์กรนวัตกรรม............................................................................... 50บทสรุป................................................................................................................................ 65ค ำถำมท้ำยบท..................................................................................................................... 67เอกสำรอ้ำงอิง...................................................................................................................... 68
ขสารบัญ (ต่อ) หน้าบทที่ 4 การจัดการนวัตกรรม.................................................................................................... 714.1 ควำมหมำยของกำรจัดกำรนวัตกรรม............................................................................ 714.2 แนวคิดเกี่ยวกับกำรจัดกำรนวัตกรรม............................................................................ 754.3 กระบวนกำรจัดกำรนวัตกรรม...................................................................................... 794.4 องค์ประกอบของกำรจัดกำรนวัตกรรม......................................................................... 82บทสรุป................................................................................................................................ 84ค ำถำมท้ำยบท..................................................................................................................... 86เอกสำรอ้ำงอิง...................................................................................................................... 87บทที่ 5 นวัตกรรมทางธุรกิจ...................................................................................................... 915.1 แนวคิดเกี่ยวกับนวัตกรรมทำงธุรกิจ.............................................................................. 915.2 นวัตกรรมที่เกิดจำกรูปแบบทำงธุรกิจ........................................................................... 925.3 ควำมหมำยของนวัตกรรมทำงธุรกิจ.............................................................................. 925.4 องค์ประกอบของนวัตกรรมทำงธุรกิจ........................................................................... 935.5 รูปแบบของนวัตกรรมทำงธุรกิจ.................................................................................... 945.6 ควำมสำมำรถด้ำนนวัตกรรม......................................................................................... 995.7 กำรแพร่กระจำยนวัตกรรมและกำรยอมรับนวัตกรรม.................................................. 1015.8 องค์ประกอบของกำรยอมรับนวัตกรรม........................................................................ 1025.9 กำรสร้ำงสรรค์นวัตกรรมจำกกำรปฏิบัติงำน................................................................. 103บทสรุป................................................................................................................................ 104ค ำถำมท้ำยบท..................................................................................................................... 105เอกสำรอ้ำงอิง...................................................................................................................... 106บทที่ 6 การบริหารเชิงกลยุทธ์.................................................................................................... 1116.1 ประวัติควำมเป็นมำของกำรบริหำรเชิงกลยุทธ์............................................................. 1116.2 ควำมหมำยของกำรบริหำรเชิงกลยุทธ์.......................................................................... 113
คสารบัญ (ต่อ)หน้า6.3 ควำมส ำคัญของกำรบริหำรเชิงกลยุทธ์.......................................................................... 1156.4 ประโยชน์ของกำรบริหำรเชิงกลยุทธ์............................................................................. 1166.5 กระบวนกำรบริหำรเชิงกลยุทธ์..................................................................................... 1196.6 กำรวำงแผนเชิงกลยุทธ์................................................................................................. 125บทสรุป................................................................................................................................ 127ค ำถำมท้ำยบท..................................................................................................................... 129เอกสำรอ้ำงอิง...................................................................................................................... 130บทที่ 7 การก าหนดกลยุทธ์........................................................................................................ 1337.1 ควำมหมำยของกำรก ำหนดกลยุทธ์............................................................................... 1337.2 กำรก ำหนดกลยุทธ์โดยกำรวิเครำะห์จุดแข็ง จุดอ่อน โอกำส และภำวะคุกคำม........... 1347.3 กำรจัดท ำแมททริกซ์สรุปผลกำรวิเครำะห์ปัจจัยเชิงกลยุทธ์ (SFAS.............................. 1387.4 กำรทบทวนพันธกิจและเป้ำประสงค์เชิงกลยุทธ์........................................................... 1437.5 กำรสร้ำงทำงเลือกเชิงกลยุทธ์....................................................................................... 1457.6 ตัวอย่ำงกรณีศึกษำ....................................................................................................... 1477.7 กำรก ำหนดกลยุทธ์ตำมตัวแบบ..................................................................................... 1497.8 ข้อจ ำกัดในกำรก ำหนดกลยุทธ์...................................................................................... 152บทสรุป................................................................................................................................ 153ค ำถำมท้ำยบท..................................................................................................................... 155เอกสำรอ้ำงอิง...................................................................................................................... 156บทที่ 8 กลยุทธ์ระดับองค์การ..................................................................................................... 1598.1 ควำมหมำยของกลยุทธ์ระดับองค์กำร........................................................................... 1598.2 กลยุทธ์กำรเจริญเติบโต................................................................................................. 1618.3 กลยุทธ์กำรรักษำเสถียรภำพ หรือกลยุทธ์คงที่.............................................................. 1738.4 กลยุทธ์กำรตัดทอน....................................................................................................... 1798.5 กลยุทธ์ผสมผสำน......................................................................................................... 188บทสรุป................................................................................................................................ 189ค ำถำมท้ำยบท..................................................................................................................... 191เอกสำรอ้ำงอิง...................................................................................................................... 192บทที่ 9 กลยุทธ์ระดับธุรกิจ......................................................................................................... 1959.1 ควำมหมำยของกลยุทธ์ระดับธุรกิจ............................................................................... 195
งสารบัญ (ต่อ)หน้า9.2 ต ำแหน่งกลยุทธ์............................................................................................................ 1969.3 กลยุทธ์กำรแข่งขันทั่วไปของพอร์เตอร์.......................................................................... 1979.4 กลยุทธ์ควำมเป็นผู้น่ำด้ำนต้นทุน.................................................................................. 1989.5 กลยุทธ์กำรสร้ำงควำมแตกต่ำง..................................................................................... 2049.6 กลยุทธ์กำรมุ่งเน้นตลำดเป้ำหมำยโดยเฉพำะ................................................................ 2119.7 แนวทำงเพื่อให้กิจกำรบรรลุทั้งกลยุทธ์ต้นทุนต ่ำและกลยุทธ์สร้ำงควำมแตกต่ำง.......... 213บทสรุป................................................................................................................................ 215ค ำถำมท้ำยบท..................................................................................................................... 217เอกสำรอ้ำงอิง...................................................................................................................... 218บทที่ 10 กลยุทธ์ระดับปฏิบัติการ............................................................................................... 21910.1 ควำมหมำยของกลยุทธ์ระดับปฏิบัติกำร..................................................................... 21910.2 กลยุทธ์กำรผลิตและกำรด ำเนินงำน............................................................................ 22010.3 กลยุทธ์กำรตลำด........................................................................................................ 22210.4 กลยุทธ์ด้ำนกำรเงิน..................................................................................................... 23010.5 กลยุทธ์กำรจัดกำรทรัพยำกรมนุษย์............................................................................ 23310.6 กลยุทธ์ด้ำนกำรวิจัยและพัฒนำ.................................................................................. 237บทสรุป................................................................................................................................ 240ค ำถำมท้ำยบท..................................................................................................................... 243เอกสำรอ้ำงอิง...................................................................................................................... 244บทที่ 11 การน ากลยุทธ์ไปสู่การปฏิบัติ....................................................................................... 24711.1 ควำมหมำยของกำรน ำกลยุทธ์ไปสู่กำรปฏิบัติ............................................................. 24811.2 ควำมส ำคัญในกำรน ำกลยุทธ์ไปสู่กำรปฏิบัติ............................................................... 24911.3 หลักกำรน ำกลยุทธ์ไปสู่กำรปฏิบัติ.............................................................................. 25011.4 ปัจจัยที่ท ำให้กำรน ำกลยุทธ์ไปปฏิบัติใช้ให้เกิดผลส ำเร็จ............................................. 25411.5 สำเหตุที่องค์กำรล้มเหลวในกำรน ำแผนกลยุทธ์ไปปฏิบัติ............................................ 25611.6 ปัจจัยที่มีผลกระทบต่อควำมส ำเร็จในกำรน ำกลยุทธ์ไปสู่กำรปฏิบัติ........................... 25711.7. กำรน ำกลยุทธ์ไปปฏิบัติผ่ำนแผนที่ยุทธศำสตร์.......................................................... 27111.8. กำรน ำกลยุทธ์ไปปฏิบัติภำยใต้ควำมสอดคล้องโดย 7-S Mckinsey.......................... 276บทสรุป……………………………………………………………………....................……………................ 279ค ำถำมท้ำยบท..................................................................................................................... 280เอกสำรอ้ำงอิง...................................................................................................................... 281
จสารบัญ (ต่อ)หน้าบทที่ 12 การควบคุมและการประเมินผลกลยุทธ์....................................................................... 28312.1 ควำมหมำยของกำรควบคุมและกำรประเมินผลกลยุทธ์............................................. 28312.2 วัตถุประสงค์ในกำรควบคุมและกำรประเมินผลกลยุทธ์.............................................. 28412.3 กระบวนกำรควบคุมและกำรประเมินผลกลยุทธ์........................................................ 28512.4 กำรควบคุมกลยุทธ์แบบดั้งเดิมและกำรควบคุมกลยุทธ์สมัยใหม่................................. 28812.5 ขั้นตอนของกำรควบคุมและประเมินผล..................................................................... 29312.6 ระดับของกำรควบคุม................................................................................................. 29412.7 กำรควบคุมและประเมินผลกลยุทธ์ตำมแนวทำง Balanced Scorecard.................. 29610.8 กรณีศึกษำกำรประเมินประสิทธิภำพองค์กร โดยใช้เทคนิคกำรบริหำรแบบสมดุล กรณีศึกษำ สถำนีรถไฟท่ำนำแล้ง สปป. ลำว....................................................................... 312บทสรุป……………………………………………………………………....................……………................ 320ค ำถำมท้ำยบท..................................................................................................................... 322เอกสำรอ้ำงอิง...................................................................................................................... 323บทที่ 13 การสร้างความได้เปรียบทางการแข่งขัน..................................................................... 32513.1 ควำมหมำยของควำมได้เปรียบทำงกำรแข่งขัน........................................................... 32613.2 แนวคิดกำรสร้ำงควำมได้เปรียบทำงกำรแข่งขัน......................................................... 32813.3 ควำมส ำคัญของกำรสร้ำงควำมได้เปรียบในกำรแข่งขัน.............................................. 33113.4 องค์ประกอบของควำมได้เปรียบทำงกำรแข่งขัน........................................................ 332บทสรุป……………………………………………………………………....................……………................ 337ค ำถำมท้ำยบท..................................................................................................................... 339เอกสำรอ้ำงอิง...................................................................................................................... 340บทที่ 14 คุณธรรมจริยธรรมในการบริหารงาน.......................................................................... 34314.1 ควำมหมำยของคุณธรรมจริยธรรม............................................................................. 34314.2 ควำมส ำคัญของคุณธรรมจริยธรรม............................................................................. 34514.3 แนวปฏิบัติในเรื่องจริยธรรมของผู้บริหำร................................................................... 34714.4 ผู้บริหำรกับหน้ำที่กำรจัดกำร...................................................................................... 34814.5 คุณสมบัติของผู้บริหำรที่ตี........................................................................................... 34814.6 หลักทำงจริยธรรมหรือจรรยำบรรณหลักของผู้บริหำร............................................. 34914.7 ข้อพึงปฏิบัติทำงจริยธรรมของผู้บริหำร...................................................................... 350
ฉสารบัญ (ต่อ)หน้า14.8 ปัจจัยที่มีผลต่อจริยธรรมของผู้บริหำร........................................................................ 35114.9 ควำมรันผิดชอบของนักธุรกิจ...................................................................................... 35214.10 กำรสร้ำงควำมสัมพันธ์ระหว่ำงผู้บริหำรกับผู้ใต้บังคับบัญชำ..................................... 35214.11 ผู้บริหำรที่ตีนั้นต้องกล้ำที่จะเปลี่ยนแปลงตัวเอง (Change Agent).......................... 353บทสรุป……………………………………………………………………....................……………. 354ค ำถำมท้ำยบท..................................................................................................................... 356เอกสำรอ้ำงอิง...................................................................................................................... 357บรรณานุกรม............................................................................................................................. 359ดัชนี........................................................................................................................................... 373
ชสารบัญตารางตารางที่ หน้า7.1 กำรวิเครำะห์โอกำสในกำรด ำเนินธุรกิจด้วย SWOT Analysis............................. 1377.2 ตำรำงสรุปกำรวิเครำะห์ปัจจัยภำยนอก (EFAS) บริษัท Sportica........................ 1407.3 สรุปกำรวิเครำะห์ปัจจัยภำยใน (IFAS) บริษัท Sportica....................................... 1417.4 สรุปกำรวิเครำะห์ปัจจัยกลยุทธ์ (SFAS) บริษัท Sportica..................................... 1427.5 ก ำหนดทำงเลือกกลยุทธ์โดยใช้ TOWS Matrix.................................................... 1487.6 แสดงรูปแบบและปัญหำของกิจกำรที่ม่กลุ่มธุรกิจไม่สมดุล................................... 1518.1 ยอดขำยของผู้น ำธุรกิจร้ำนอำหำรจำนด่วน........................................................... 16210.1 อัตรำส่วนทำงกำรเงินที่ส ำคัญ................................................................................ 23210.2 ปัจจัยที่ท ำให้เกิดองค์กำรแห่งกำรเรียนรู้............................................................... 23610.3 กลยุทธ์กำรวิจัยและพัฒนำและข้อได้เปรียบทำงกำรแข่งขัน.................................. 23812.1 มุมมอง 4 ด้ำน Balanced Scorecard................................................................. 30412.2 แสดงปริมำณผู้โดยสำรที่มำใช้บริกำรรถไฟ (หนองคำย-ท่ำนำแล้ง-หนองคำย) ปี 2555 – 2559.................................................................................................................. 31312.3 ระดับควำมคำดหวังและควำมพึงพอใจของผู้โดยสำรที่มีต่อเกณฑ์คุณภำพกำรบริกำรของสถำนีรถไฟท่ำนำแล้ง ใน 5 ด้ำน..................................................................... 316
ซ
ฌสารบัญภาพ ภาพที่ หน้า1.1 สมกำรนวัตกรรม................................................................................................. 31.2 ควำมส ำคัญของนวัตกรรมต่อองค์กร................................................................... 81.3 กำรเรียนรู้โดยทีมเพื่อสร้ำงนวัตกรรม.................................................................. 102.1 กระบวนกำรคิดเชิงออกแบบ............................................................................... 322.2 กระบวนกำรนวัตกรรม........................................................................................ 334.1 โมเดลกำรจัดกำรนวัตกรรมของทิดด์และเบสเซนท์............................................. 765.1 เมทริกซ์ของนวัตกรรม (Innovation Matrix)..................................................... 977.1 SWOT Analysis................................................................................................. 1367.2 TOWS Matrix..................................................................................................... 1467.3 BCG Matrix........................................................................................................ 1508.1 กำรขยำยกิจกำรตำมแนวดิ่งในลักษณะถอยไปด้ำนหลังและในลักษณะก้ำวไปข้ำงหน้ำตำมเครือข่ำยกำรสร้ำงคุณค่ำอุตสำหกรรม................................................... 1688.2 กลยุทธ์ทำงเลือกส ำหรับบริษัทที่ต้องกำรกระจำยธุรกิจ....................................... 1719.1 กลยุทธ์ระดับธุรกิจ............................................................................................... 1969.2 แสดงกลยุทธ์กำรแข่งขันของหน่วยธุรกิจ............................................................. 1989.3 กำรประเมินโอกำสควำมเป็นผู้น่ำด้ำนต้นทุนของธุรกิจ........................................ 2009.4 กำรประเมินโอกำสของควำมแตกต่ำงของธุรกิจ.................................................. 2069.5 กำรได้เปรียบทำงกำรแข่งขันจำกกำรสร้ำงควำมแตกต่ำงในผลิตภัณฑ์................ 2089.6 แสดงกำรเชื่อมโยงงำนโดยใช้เทคโนโลยีสำรสนเทศเป็นเครื่องมือ....................... 21410.1 สรุปภำพรวมกำรท ำแผนกำรตลำด.................................................................... 22510.2 กำรวำงแผนกลยุทธ์ทำงกำรตลำด..................................................................... 22610.3 ส่วนประสมทำงกำรตลำด (4p’s)...................................................................... 22710.4 กำรวำงแผนด้ำนทรัพยำกรมนุษย์...................................................................... 23411.1 ควำมสัมพันธ์และควำมส ำคัญของกำรวำงแผนกลยุทธ์และกำรน ำแผนกลยุทธ์ไปปฏิบัติ..................................................................................................................... 24911.2 ขั้นตอนกำรน ำกลยุทธ์ไปปฏิบัติ......................................................................... 25411.3 โครงสร้ำงองค์กรตำมหน้ำที่............................................................................... 25711.4 โครงสร้ำงองค์กรแบบหน้ำที่ในกำรด ำเนินกลยุทธ์กำรเป็นผู้น ำด้ำนต้นทุน........ 25811.5 โครงสร้ำงองค์กรแบบหน้ำที่ในกำรด ำเนินกลยุทธ์กำรสร้ำงควำมแตกต่ำง........ 25911.6 โครงสร้ำงแบบแบ่งตำมฝ่ำยงำน........................................................................ 26011.7 โครงสร้ำงองค์กรแบบหน่วยธุรกิจเชิงกลยุทธ์.................................................... 261
ญสารบัญภาพ (ต่อ) ภาพที่ หน้า11.8 โครงสร้ำงองค์กรแบบเมทริกซ์........................................................................... 26211.9 โครงสร้ำงองค์แบบเครือข่ำย............................................................................. 26311.10 กิจกรรม 3 ประกำรที่เกี่ยวกับควำมเป็นผู้น ำเชิงกลยุทธ์................................. 26611.11 ตัวอย่ำงภำพแผนที่ยุทธศำสตร์....................................................................... 27211.12 ตัวอย่ำงแผนที่ยุทธศำสตร์ของบริษัทผลิตสินค้ำ.............................................. 27311.13 กำรแปลงวิสัยทัศน์สู่กำรปฏิบัติด้วยแผนที่ยุทธศำสตร์.................................... 27511.14 แสดงองค์ประกอบ 7’s Framework หรือ 7- s Mckinsey........................... 27411.15 องค์กรที่ประสบควำมส ำเร็จ กรณี 7- S Mckinsey สอดคล้องกัน.................. 27811.16 กำรไม่บรรลุเป้ำหมำยขององค์กร.................................................................... 27812.1 แสดงควำมสัมพันธ์ของกำรควบคุมเชิงกลยุทธ์กับงำนบริหำรกลยุทธ์ด้ำนต่ำงๆและสภำพแวดล้อมภำยนอกองค์กำร......................................................................... 28512.2 แสดงปริมำณผู้โดยสำรที่มำใช้บริกำรรถไฟ....................................................... 28612.3 กระบวนกำรจัดกำรเชิงกลยุทธ์แบบดั้งเดิม........................................................ 28812.4 ตัวแบบกระบวนกำรควบคุมกลยุทธ์.................................................................. 29012.5 แสดงระดับกำรควบคุม...................................................................................... 29412.6 กรอบแนวคิด Balanced Scorecard framework.......................................... 30012.7 ตัวอย่ำงของแผนที่กลยุทธ์................................................................................. 30112.8 แสดงกำรจัดกำรกลยุทธ์ด้วย 4 กระบวนกำร.................................................... 30612.9 กรอบแนวคิดกำรวิจัย........................................................................................ 314
บทที่ 1แนวคิดเกี่ยวกับนวัตกรรมการด าเนินธุรกิจในปัจจุบัน ผู้ประกอบการและองค์กรธุรกิจต่างมุ่งแสวงหาโอกาสในการเพิ่มมูลค่าให้กับผลิตภัณฑ์และบริการของตน ไม่ว่าจะเป็นการสร้างความได้เปรียบเหนือคู่แข่งขันในตลาดเดิมเพื่อเพิ่มยอดขาย หรือการพัฒนาผลิตภัณฑ์และบริการใหม่เพื่อตอบสนองต่อความต้องการและความคาดหวังของลูกค้าเป้าหมายทั้งในปัจจุบันและอนาคตอันใกล้ โดย “นวัตกรรม” ได้ถูกยกให้เป็นค าตอบเชิงกลยุทธ์ที่ส าคัญ ซึ่งองค์กรส่วนใหญ่คาดหวังว่าจะเป็นความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีที่รวดเร็ว นวัตกรรมคือความสามารถในการใช้ความรู้ ความคิดสร้างสรรค์ ทักษะ และประสบการณ์ทางเทคโนโลยีและการจัดการ มาพัฒนาให้เกิดสิ่งใหม่ที่สามารถสร้างความส าเร็จหรือผลกระทบเชิงบวกต่อองค์กร น าไปสู่การยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขัน และสร้างความยั่งยืนให้องค์กรเติบโตต่อไปได้ (ส านักงานนวัตกรรมแห่งชาติ, 2562)นวัตกรรม (Innovation) เป็นแนวความคิด เป็นแบบแผนพฤติกรรมหรือวิธีการ เป็นสิ่งใหม่ที่แตกต่างไปจากสิ่งที่มีอยู่เดิม นวัตกรรมครอบคลุมสิ่งต่าง ๆ มีทั้งสิ่งประดิษฐ์และสิ่งที่ไม่สามารถสังเกตเห็น เช่น ความเชื่อ ความคิด ซึ่งเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นภายในจิตใจของบุคคล ที่ส่งผลต่อกลุ่มคนและชุมชน นวัตกรรมต้องเป็นสิ่งใหม่ ซึ่งอาจจะใหม่ทั้งหมดหรือใหม่บางส่วนก็ได้ นวัตกรรมอย่างหนึ่งแม้จะถูกน าไปใช้ในสังคมหนึ่งแล้วก็ตาม แต่ถ้าน ามาใช้อีกสังคมหนึ่ง ซึ่งยังไม่เคยใช้มาก่อนก็ถือว่าเป็นนวัตกรรมส าหรับสังคมนั้นได้ การน านวัตกรรมมาใช้ในองค์กร ต้องค านึงถึงบริบทแวดล้อมที่แตกต่าง สถานการณ์ที่ไม่เหมือนกัน อาจจะไม่ได้ผลหรืออาจจะเกิดปัญหาขึ้นมา การจัดการจัดการนวัตกรรมด้วยการปรับปรุงพัฒนาประยุกต์ต่อยอดและมียุทธศาสตร์ในการใช้นวัตกรรมอย่างเหมาะสมผสมผสานกับภูมิปัญญาที่พัฒนาเป็นนวัตกรรม จึงมีความส าคัญอย่างมาก แนวคิดทฤษฎีที่เกี่ยวกับกระบวนการเรียนรู้และพัฒนานวัตกรรม เป็นสิ่งที่ต้องสร้างให้เกิดขึ้นในส านึกของผู้น าและสมาชิกในองค์กร นักวิชาการกล่าวถึงแนวความคิดเกี่ยวกับนวัตกรรมไว้หลากหลาย ดังนี้ Porter (1985) กล่าวถึงนวัตกรรมว่า เป็นเครื่องมือส าคัญต่อการขับเคลื่อนการให้บริการภาครัฐที่มีประสิทธิภาพและประสิทธิผลสอดคล้องกับแนวคิดการบริหารภาครัฐแนวใหม่ (New public management) ที่เน้นการบริการที่เป็นกระบวนการใหม่ (Service Processes) ซึ่งเป็นกระบวนการมีการเปลี่ยนแปลงหรือก ารพัฒน าอย่ างต่อเนื่อง ( Continuous change or improvement) ที่มุ่งเน้นการแก้ปัญหาทางสังคมHult, Hurley & Kmight (2004: 112) กล่าวถึงนวัตกรรมว่า เป็นการสร้างความได้เปรียบในเชิงการแข่งขัน ส่วน Roger et. others (2002: 230) กล่าวถึง นวัตกรรมว่า เป็นความคิดใหม่ ซึ่งถูกค้นพบหรือมีการใช้เป็นครั้งแรก เป็นการรับรู้ถึงความใหม่ของความคิดที่เกิดขึ้น นวัตกรรมมีความเกี่ยวข้องกับทุกคนหากสามารถเข้าใจและเข้าถึงนวัตกรรมได้ก่อน ก็จะสามารถเข้าใกล้ความส าเร็จได้เช่นเดียวกัน สอดคล้องกับ Morton (1998 : 97) กล่าวถึงนวัตกรรมว่าเป็นการท าให้เกิดขึ้นใหม่อีกครั้ง (Renewal) ทั้งนี้นวัตกรรมยังแก้ไข หรือการประดิษฐ์ความคิดใหม่ๆ ซึ่งจะได้รับการน าไปพัฒนา
2และปรับปรุงอย่างต่อเนื่องเพื่อที่จะมาตอบสนองความต้องการของลูกค้า (Frankie, 1990: 123) ส่วน Drucker (2002: 113) กล่าวว่า นวัตกรรมเป็นเครื่องมือส าคัญของผู้ประกอบการในการสร้างศักยภาพทางการแข่งขันในเชิงธุรกิจและความมั่งคั่ง เพื่อแสวงหาผลประโยชน์และโอกาสจากการเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ เพื่อสร้างธุรกิจและบริการที่แตกต่างจากคู่แข่ง โดยใช้ทรัพยากรที่มีอยู่หรือจากการสร้างขึ้นใหม่Dees (2007) กล่าวถึงนวัตกรรมว่า ถูกน าไปใช้ในฐานะการเปลี่ยนแปลงที่น าไปสู่ผลิตภัณฑ์ใหม่ บริการใหม่หรือกระบวนการใหม่ ที่สร้างพฤติกรรมใหม่ด้วยวิธีการใหม่ เพื่อแก้ปัญหาสังคมที่เรียกว่านวัตกรรมสังคม เป็นแนวคิดข้อเสนอต่อการด าเนินงานขององค์กรไม่แสวงหาก าไร ทั้งมูลนิธิต่าง ๆ ตลอดจนองค์กรเอกชนที่มีอยู่เดิมให้ปรับเปลี่ยนบทบาทตนเอง มุ่งแก้ปัญหาสังคมด้วยวิธีแบบธุรกิจ มีลักษณะองค์กรผสมผสานระหว่างมุ่งประสิทธิภาพ สร้างนวัตกรรมและใช้ทรัพยากรเพื่อเพิ่มคุณค่าศูนย์นวัตกรรมเพื่อพัฒนาระบบราชการ (2561 : 14) กล่าวถึงนวัตกรรมว่า เป็นแนวคิด วิธีและรูปแบบใหม่ๆ ในการพัฒนาองค์กร การด าเนินงานและการให้บริการ อันเป็นผลมาจากการสร้างพัฒนา เพิ่มพูน ต่อยอด หรือประยุกต์ใช้องค์ความรู้ และแนวปฏิบัติต่าง ๆ ซึ่งจะส่งผลให้เกิดการพัฒนาที่มีประสิทธิภาพ เพิ่มประสิทธิผล และคุณภาพของการปฏิบัติงานภาครัฐที่ครอบคลุม ทั้งการบริการ การบริหาร นวัตกรรมทางความคิด และเชิงนโยบาย โดยใช้กระบวนการคิดเชิงออกแบบ (Design thinking) มีความสอดคล้องกับ “ศาสตร์พระราซา” หลักการทรงงานของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร คือ เข้าใจ เข้าถึง พัฒนา เพื่อเปิดพื้นที่ให้กับประชาชนและหน่วยงานจากทุกภาคส่วนเข้ามามีส่วนร่วมในการคิด ออกแบบ สร้างสรรค์ และร่วมทดลองการบริการแบบใหม่ของภาครัฐธนพล ก่อฐานะ (2563) กล่าวว่านวัตกรรม (Innovation) จะเป็นสินค้าใหม่ (Product) มีประโยชน์และมีตลาดรองรับ และนอกจากนี้ยังได้มีการศึกษายังพบว่า นวัตกรรมเป็นปัจจัยที่มีผลต่อการด าเนินงานขององค์กรทั้งภาครัฐและเอกชน ท าให้องค์กรมีผลการด าเนินงานที่สูงขึ้น (Sitthisomjin, J., Somprach, K., and Phuseeorn, S., 2018)จากข้อมูลข้างต้น สรุปแนวคิดของนวัตกรรมได้ว่า เป็นเครื่องมือสร้างการเปลี่ยนแปลง เช่น ผลิตภัณฑ์ใหม่ การบริการใหม่ กระบวนการและพฤติกรรมใหม่ อีกทั้งช่วยแก้ปัญหาทางสังคมร่วมพัฒนาองค์การ เป็นการประยุกต์ความรู้และแนวปฏิบัติ พร้อมทั้งแสวงหาโอกาสและประโยชน์จากการเปลี่ยนแปลง1.1 ความหมายของนวัตกรรมนวัตกรรม (Innovation) มาจากรากศัพท์ในภาษาละตินค าว่า Nova ซึ่งแปลว่าใหม่ Kajorncheppun - ngam, K.& Makhasiranon (2012) ระบุว่านวัตกรรมเป็นศัพท์บัญญัติของคณะ กรรมการพิจารณาศัพท์วิชาการศึกษากระทรวงศึกษาธิการ ซึ่งแต่เดิมใช้ค าว่า “นวกรรม” เป็นค าที่มาจากภาษาอังกฤษว่า “Innovation” มีรากศัพท์มาจากภาษาละตินว่า “Innovare” แปลตามรูปศัพท์
3ได้ว่า ท าใหม่ เปลี่ยนแปลงโดยน าสิ่งใหม่ๆเข้ามา ทั้งนี้ Trott (2017) ได้กล่าวถึง นวัตกรรมเพิ่มเติมในลักษณะของสมการดังภาพที่ 1.1 ต่อไปนี้ภาพที่1.1 สมการนวัตกรรมที่มา : Trott., (2017)ซึ่งแนวความคิดทางทฤษฎีเป็นความคิดใหม่ที่เป็นจุดเริ่มต้นส าหรับนวัตกรรม เป็นความคิดใหม่ด้วยตัวของมันเอง ในขณะที่ต้องมีความน่าสนใจแต่ยังไม่ใช่ทั้งการประดิษฐ์คิดค้นและนวัตกรรม มันเป็นเพียงแนวคิด ความคิดหรือการรวบรวมความคิด กระบวนการของการแปลงความคิดทางสติปัญญาไปสู่สิ่งประดิษฐ์ที่จับต้องได้ (ปกติจะอยู่ในรูปผลิตภัณฑ์หรือกระบวนการ) สิ่งนี้เรียกว่า“การประดิษฐ์คิดค้น”นวัตกรรมขึ้นอยู่กับการประดิษฐ์คิดค้นแต่การประดิษฐ์คิดค้นจ าเป็นต้องควบคุมและใช้ประโยชน์ไปสู่กิจกรรมเชิงพาณิชย์ก่อนที่จะส่งผลให้เกิดการเติบโตแก่องค์การต่อไป ในส่วนของนิยามความหมายของนวัตกรรมนั้น นักวิชาการชาวไทยและนักวิชาการชาวต่างประเทศหรือองค์การในต่างประเทศได้ให้ความหมายของนวัตกรรมไว้ โดยมีรายละเอียด ดังนี้พลอยใส กล่อมจิต. (2557) ได้ให้ความหมายของนวัตกรรมว่า หมายถึง การสร้างเทคโนโลยีใหม่ๆ การสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์ หรือการบริการรูปแบบใหม่ที่มีความส าคัญอย่างมากในปัจจุบัน เช่น โทรศัพท์มือถือ การติดต่อสื่อสารทางอินเทอร์เน็ต การตลาดหรือการท าธุรกรรมทางอินเทอร์เน็ต เป็นต้น ในทางการจัดการการสร้างนวัตกรรมช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการบริหารงานในองค์กรธุรกิจTidd, J. & Bessant, J. (2014) ได้ให้ความหมายของนวัตกรรมว่า หมายถึง กระบวนการสร้างมูลค่าจากความคิดDavid Smith, (2015) ได้อ้างไว้ในหนังสือ “การศึกษาเรื่องนวัตกรรม (Exploring Innovation)” ที่เขียนขึ้นในปี ค.ศ. 2015 ว่า “นวัตกรรม คือ สิ่งประดิษฐ์ใหม่ที่มีการน าเสนอออกสู่ตลาดในเชิงพาณิชย์ และท าให้เกิดการยอมรับอย่างแพร่หลาย” กระบวนการทั้งหมดที่เกิดขึ้นจะเรียกโดยรวมได้ว่าเป็นกระบวนการสร้างนวัตกรรมAnning-Dorson, T. (2017). กล่าวว่า นวัตกรรมน าไปสู่ความส าเร็จและสร้างความยั่งยืนทางธุรกิจ
4Jens-Uwe Meyer, (2020) กล่าวว่า นวัตกรรม หมายถึง กระบวนการปรับปรุงผลิตภัณฑ์หรือบริการให้ทันสมัยอย่างต่อเนื่อง โดยใช้กระบวนการใหม่ การแนะน าเทคนิคใหม่หรือการสร้างแนวคิดที่ประสบความส าเร็จเพื่อสร้างมูลค่าใหม่Joan Butters (2021) กล่าวว่า นวัตกรรม หมายถึง การเปลี่ยนแปลงแนวคิด วิธีการ อุปกรณ์ ที่สร้างมิติใหม่โดยมีเป้าหมายเพื่อปรับปรุงประสิทธิภาพ ประสิทธิผล หรือความได้เปรียบในการแข่งขันถนอมพร เลาหจรัสแสง (2560) กล่าวว่า นวัตกรรมหมายถึง แนวคิด วิธีการปฏิบัติ หรือสิ่งประดิษฐ์ใหม่ที่ยังไม่เคยมีการใช้มาก่อนหรือเป็นการดัดแปลงจากของเดิมที่มีอยู่แล้ว ให้ทันสมัยและน ามาใช้ให้เกิดผลดียิ่งขึ้นวรากร ศิริสิทธิ์ (2562) กล่าวว่า นวัตกรรมหมายถึง สิ่งต่าง ๆ ทั้งที่เป็นแนวคิด วิธีการปฏิบัติ รวมถึงสิ่งประดิษฐ์และผลิตภัณฑ์ ตลอดจนกระบวนการอันเกิดจากการใช้ความรู้หรือเทคนิคใหม่ๆเพื่อให้เกิดผลิตภัณฑ์ใหม่หรือปรับปรุงผลิตภัณฑ์หรือสิ่งเดิมที่ดีกว่าเดิม เพิ่มมูลค่าให้กับผลิตภัณฑ์ในการตอบสนองความต้องการหรือการพัฒนาคุณภาพชีวิตให้ดีขึ้นสมบัติ นามบุรี (2562) นวัตกรรมหมายถึง ความคิดและกระบวนการใหม่ ๆ ที่ไม่เคยมีมาก่อนหรือการพัฒนาดัดแปลงจากของเดิมให้ดีขึ้นและเมื่อน ามาใช้สามารถทาให้งานมีประสิทธิภาพมากขึ้นศศิมา สุขสว่าง (2563) กล่าวว่า นวัตกรรม หมายถึง การใช้ความคิดสร้างสรรค์เพื่อพัฒนาหรือประดิษฐ์สิ่งใหม่ๆ เช่น บริการ ผลิตภัณฑ์ หรือกระบวนการใหม่ๆ ที่มีคุณค่าและมีประโยชน์ต่อเศรษฐกิจและสังคม สามารถขยายผลต่อได้เชิงพาณิชย์หรือขายได้ขวัญชนก พุทธจันทร์ (2563) กล่าวว่า นวัตกรรม หมายถึง การคิดค้นหรือการกระท าใหม่ๆเพื่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในทางที่ดีขึ้นส านักงานนวัตกรรมแห่งชาติ(องค์การมหาชน) (2563) นวัตกรรม คือ “สิ่งใหม่ที่เกิดจากการใช้ความรู้และความคิดสร้างสรรค์ที่มีประโยชน์ต่อเศรษฐกิจและสังคม” นวัตกรรมจึงเป็นกระบวนการที่เกิดจากการน าความรู้และความคิดสร้างสรรค์มาผนวกกับความสามารถในการจัดการ เพื่อสร้างให้เกิดเป็นธุรกิจนวัตกรรมหรือธุรกิจใหม่ อันจะน าไปสู่การลงทุนใหม่ที่ส่งผลต่อการเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศภิญญาพัชญ์ นาคภิบาล (2563) นวัตกรรม หมายถึง แนวคิด วิธีการ รูปแบบใหม่ในการด าเนินงาน และการให้บริการ เป็นผลมาจากการสร้าง เพิ่มพูน ต่อยอด หรือประยุกต์ความรู้เป็นเครื่องมือสร้างสรรค์สิ่งใหม่ที่เกิดขึ้นเพื่อประโยชน์ทางสังคมและเศรษฐกิจ ได้แก่ นวัตกรรมผลิตภัณฑ์ และการบริการ นวัตกรรมกระบวนการ และนวัตกรรมการตลาดสุรอรรถ ศุภจัตุรัส (2564) กล่าวว่า นวัตกรรม หมายถึง สิ่งประดิษฐ์ใหม่ๆ ที่น ามาใช้ในเชิงพาณิชย์อย่างต่อเนื่อง เพื่อให้เกิดคุณค่าและประโยชน์อมรรัตน์ บุญอยู่ (2564) นวัตกรรม คือ “สินค้า บริการ และกระบวนการท างานใหม่ ซึ่งสิ่งนั้นไม่จ าเป็นต้องเป็นสิ่งใหม่เพียงอย่างเดียว แต่เป็นการพัฒนาปรับปรุงให้ดีขึ้น มีประโยชน์ต่อหน่วยงาน องค์กร สังคมและประเทศชาติ
5ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย (2564) กล่าวว่า นวัตกรรม หมายถึง สิ่งใหม่ที่เกิดจากการใช้ความรู้และความคิดสร้างสรรค์ที่มีประโยชน์ต่อเศรษฐกิจและสังคมธนพล ก่อฐานะ (2564) นวัตกรรม (Innovation) คือสิ่งที่เกิดขึ้นมาใหม่คู่มือการท างานใหม่ที่สะดวกสบายการเพิ่มขั้นตอนหรือลดขั้นตอนใหม่ให้เกิดประสิทธิภาพและประสิทธิผลมากขึ้นการมีเครือข่ายใหม่ลูกค้าใหม่เพื่อนใหม่ช่วยขยายโอกาสให้มากขึ้นการช่วยเหลือสนับสนุนซึ่งกันและกันระหว่างเราและเพื่อนร่วมงานเกิดเป็นผู้ค้าที่ดีเพิ่มมากขึ้นสิ่งเหล่านี้จะกลายเป็นนวัตกรรมที่เกิดขึ้นในองค์กรของเราย่อมส่งผลและน าองค์กรไปสู่ความมั่นคงอย่างแน่นอนอาคีรา ราชเวียง และคณะ (2564) นวัตกรรมหมายถึง การน าความคิดใหม่ๆ วิธีการปฏิบัติ ใหม่ ๆ หรือสิ่งประดิษฐ์ใหม่ ๆ หรืออาจจะได้รับการปรับปรุงจากสิ่งดั้งเดิมให้ดีขึ้นและเหมาะสมกับสถานการณ์ โดยสิ่งเหล่านี้ได้รับการทดลองพิสูจน์และพัฒนาเป็นขั้นเป็นตอนและเป็นระบบจนเชื่อถือได้ว่าให้ผลที่ดีกว่าเดิม น ามาปรับปรุงเปลี่ยนแปลงแนวปฏิบัติเป็นผลท าให้ประสิทธิภาพสูงขึ้นสิทธินนท์ ปานนิมิตจิตสมาน, ภคมน โภคะธีระกุล, ฐิติมา โห้ลายอง และเชาวฤทธิ์ เชาว์แสงรัตน์ (2565) นวัตกรรม หมายถึง กระบวนการประดิษฐ์คิดค้น ปรับปรุงพัฒนาผลิตภัณฑ์หรือการให้บริการ โดยเป็นทั้งในมิติทางกระบวนการ วัตถุ และความคิดใหม่เพื่อประโยชน์ในเชิงเศรษฐกิจและสังคมสุบรรณ เอี่ยมวิจารณ์ (2565) นวัตกรรม หมายถึง การท าสิ่งใหม่ ๆ ทั้งผลิตภัณฑ์ใหม่ คุณสมบัติใหม่ของผลิตภัณฑ์เดิมกระบวนการผลิตใหม่ การเปิดตลาดใหม่ การเปลี่ยนแปลงองค์กรใหม่ และการพัฒนาแหล่งวัตถุดิบหรือปัจจัยน าเข้าใหม่เข้ามาเปลี่ยนแปลงเพิ่มเติมวิธีการที่ท าอยู่เดิมเพื่อให้ใช้ได้ผลดียิ่งขึ้น มีประสิทธิภาพสูงขึ้น โดยนวัตกรรมจะส่งผลให้การแก้ไขปัญหาในการท างานอย่างมีความแตกต่างและมีความเป็นเลิศและท าให้องค์กรมีความสามารถในการแข่งขันได้อย่างต่อเนื่องจากนิยามความหมายของนักวิชาการสามารถสรุปได้ว่า นวัตกรรม คือ กระบวนการที่เกิดจากการน าความคิดสร้างสรรค์ ความรู้ การบริหารจัดการ ที่ก่อเกิดสิ่งประดิษฐ์และวิธีการใหม่ๆ ที่มีประสิทธิภาพ มีประโยชน์ต่อเศรษฐกิจและสังคม ตลอดจนธุรกิจใหม่และวิธีการจัดการใหม่ๆ 1.2 ความเป็นมาของนวัตกรรมนวัตกรรมมีที่มาจากการประดิษฐ์คิดค้นทางเทคนิค (Technical Invention) ความคิดริเริ่ม สร้างสรรค์ (Creativity Idea) ตลอดจนความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี (Technological Advances) ซึ่งส่งผลให้เกิดการพัฒนาทั้งในภาคอุตสาหกรรมการผลิตและภาคบริการ ตลอดจนการพัฒนาทางสังคมรวมทั้งพฤติกรรมการใช้ชีวิตของคนในสังคมที่เปลี่ยนแปลงไปตามเทคโนโลยีและการเกิดขึ้นของนวัตกรรม นวัตกรรมเป็นสิ่งส าคัญซึ่งจะช่วยองค์กรประสบความส าเร็จในการสร้างการเติบโตอย่างยั่งยืน และสามารถส่งมอบคุณค่าให้แก่ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียอย่างต่อเนื่อง การจะท าให้บรรลุเป้าหมายด้านนวัตกรรมได้นั้น องค์กรมีความจ าเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องเข้าใจความเป็นมาพื้นฐานของนวัตกรรมเพื่อให้สามารถส่งเสริมและน าไปประยุกต์ใช้ได้อย่างถูกต้องต่อไป ส าหรับประเทศไทย “นวัตกรรม” ได้เริ่มต้นเป็นรูปเป็นร่างครั้งแรกตั้งแต่ พ.ศ 2528 โดยกระทรวงวิทยาศาสตร์เทคโนโลยีและพลังงาน (ชื่อในขณะนั้น) ได้จัดตั้ง “เงินทุนหมุนเวียนเพื่อการ
6วิจัยและพัฒนาเทคโนโลยี” โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นทุนในการส่งเสริมและสนับสนุนหน่วยงานของรัฐวิสาหกิจและเอกชน ในการท าวิจัยและพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในภาคอุตสาหกรรม ต่อมาในปี พ.ศ 2543 ได้มีมติคณะรัฐมนตรีจัดตั้ง “กองทุนพัฒนานวัตกรรม” เพื่อสนับสนุนโครงการต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนานวัตกรรมทั้งของภาครัฐและเอกชน โดยได้เริ่มด าเนินการตั้งแต่วันที่ 1 ตุลาคมพ.ศ 2544 และในวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ 2546 กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ได้มีค าสั่งจัดตั้ง “ส านักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (สนช)” ขึ้นโดยให้อยู่ภายใต้การก ากับดูแลของคณะกรรมการนวัตกรรมแห่งชาติ โดยให้เป็นหน่วยงานในก ากับของกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มีระบบบริหารงานที่เป็นอิสระจากระบบราชการและได้วางกรอบนโยบายให้เป็นส านักงานที่มีขนาดเล็กมาก เพื่อให้มีความคล่องตัวและมีประสิทธิภาพสูง ต่อมาเมื่อวันที่ 2 กันยายน พ.ศ 2552 ได้มีการประกาศพระราชกฤษฎีกาจัดตั้ง “ส านักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน) [สนช]”ขึ้น จึงท าให้ สนช. มีการปรับเปลี่ยนรูปแบบขององค์กรไปสู่การเป็นองค์การมหาชนตามกฎหมายว่าด้วยองค์การ โดย สนช. ได้สร้างแนวทางในการด าเนินงานเพื่อพัฒนาโครงการนวัตกรรมในรูปแบบต่าง ๆ ซึ่งมีเป้าหมายในการเปลี่ยนห่วงโซ่อุปทาน (supply chain) เป็นห่วงโซ่มูลค่า (Value chain) บนฐานความได้เปรียบในการแข่งขันของประเทศและมีพันธกิจหลัก ดังต่อไปนี้ (สุชาติ ไตรภพสกุล และชาคริต พิชญางกูร, 2564)1) ยกระดับความสามารถด้านเทคโนโลยีและนวัตกรรม เฉพาะในสาขาอุตสาหกรรมยุทธศาสตร์ของประเทศ โดยการวิเคราะห์และประเมินสถานภาพของอุตสาหกรรมและศักยภาพของนวัตกรรมตลอดจนการแสวงหาและพัฒนานวัตกรรมเชิงยุทธศาสตร์ทั้งในระดับประเทศและนานาชาติ2) เชื่อมโยงเครือข่ายวิสาหกิจอย่างมีบูรณาการ โดยให้การสนับสนุนทั้งทางด้านวิชาการและการเงินและเป็นหุ้นส่วนพันธมิตรในการด าเนินงานทั้งในระดับนโยบายและปฏิบัติท่านจะน าไปสู่การสร้างให้เกิดระบบนวัตกรรมแห่งชาติขึ้นโดยเร็ว3) สนับสนุนด้านวิชาการและการเงิน เพื่อช่วยการพัฒนาโครงการในระยะหลังการวิจัยและพัฒนาหรือการต่อยอดจากงานวิจัยและสิ่งประดิษฐ์สู่เชิงพาณิชย์ ได้แก่ การสนับสนุนการจัดท าต้นแบบโรงงานน าร่อง การทดสอบในกระบวนการผลิตจริง การวิเคราะห์และประเมินทางการตลาดและการจัดท าแผนธุรกิจ เป็นต้น4) สนับสนุนการยกระดับทักษะความสามารถด้านเทคนิคและการบริหารจัดการ ได้แก่ การจัดจ้างผู้เชี่ยวชาญการจัดการประชุมและสัมมนาและการพัฒนาความใฝ่รู้5) ส่งเสริมเพื่อสร้างความตื่นตัวด้านนวัตกรรมและเทคโนโลยี เพื่อให้เกิดวัฒนธรรมนวัตกรรมทั้งในระดับอุตสาหกรรม ระดับองค์กร และระดับประชาชนทั่วไป6) บริหารเงินทุนหมุนเวียนเพื่อการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยี ตามระเบียบกระทรวง วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีว่าด้วยเงินทุนหมุนเวียน เพื่อการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยี พ.ศ 2546
71.3 ความส าคัญของนวัตกรรมจากแผนยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี (พ.ศ. 2561-2580) ที่มีจุดมุ่งหมายเพื่อให้ประเทศไทยบรรลุวิสัยทัศน์“ประเทศไทยมีความมั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืน เป็นประเทศพัฒนาแล้ว ด้วยการพัฒนาตาม หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง” เพื่อความสุขของคนไทยทุกคน โดยใช้โมเดลประเทศไทย 4.0 เน้นการขับเคลื่อนประเทศไทยด้วยนวัตกรรม ทั้งนี้สถาบันการศึกษานับเป็นส่วนหนึ่งของนโยบายดังกล่าวที่รัฐบาลให้ความส าคัญ (ยุทธศาสตร์ชาติ พ.ศ. 2561 - 2580) นวัตกรรมเกิดขึ้นจากความคิดสร้างสรรค์ ความมุ่งมั่น และพัฒนาอย่างต่อเนื่องของบุคคลในการท าสิ่งต่าง ๆด้วยวิธีใหม่ ๆ หรือการเปลี่ยนแปลงทางความคิด การผลิต หรือ องค์กร ไม่ว่าการเปลี่ยนแปลงนั้น จะเกิดขึ้นจากการปฏิวัติการเปลี่ยนแปลงหรือการพัฒนาต่อยอด (อนันต์ มณีรัตน์, 2559) ปัจจัยส าคัญที่สรรค์สร้างให้เกิดนวัตกรรม คือ คนหรือบุคคลผนวกด้วยปัญญาความรู้และทักษะความ สามารถของแต่ละบุคคล ซึ่งเป็นกุญแจส าคัญของการสร้างประสิทธิภาพของการท างาน และขับเคลื่อนองค์กรให้เติบโตอย่างมั่นคง (สนั่น เถาชารี , 2551) กล่าวว่า ความพยายามสร้างนวัตกรรมเป็นการคิดและท าความคิดให้เกิดผลเชิงประจักษ์เป็นพฤติกรรมสร้างนวัตกรรมของบุคคล ซึ่งแบ่งเป็น 3 มิติ คือ การสร้างความคิด การสนับสนุนความคิด และการท าให้ความคิดเป็นจริง (ประเวช และศจีมาจ, 2561) ทั้งนี้นวัตกรรมที่สร้างขึ้นจะมีคุณภาพอย่างไร สามารถสะท้อนได้จากนวัตกรรมนั้นสร้างความพึงพอใจตามวัตถุประสงค์ที่ผู้ผลิตผลงานตั้งไว้ รวมถึงมีการบอกต่อหรือมีผู้น าไปปฏิบัติจากแนวคิดที่ว่าตราบใดที่มนุษย์ยังไม่หยุดคิดค้น และสร้างสรรค์สิ่งใหม่ๆ นวัตกรรมก็ยังคงพัฒนาอย่างต่อเนื่อง นอกจากเราจะมีสินค้าและบริการที่มีคุณภาพมากขึ้นแล้ว เรายังจะได้ประโยชน์จากการเกิดใหม่ของนวัตกรรมด้านต่าง ๆ ที่มีต่อชีวิตประจ าวัน หลายนวัตกรรมสามารถช่วยแก้ปัญหาในชีวิตได้อย่างง่ายดาย อีกทั้งเมื ่อน ามาประยุกต์ใช้ในด้านต่าง ๆ อย่างเหมาะสม สามารถเพิ่มมูลค่าให้ผลิตภัณฑ์ สินค้า และบริการได้มากขึ้นด้วยเช่นกัน.สมบัติ นามบุรี (2562) ได้กล่าวถึงความส าคัญของ“นวัตกรรม” หรือ “Innovation” ไว้ดังนี้ 1. เนื่องจากสภาพแวดล้อมทางสังคม เศรษฐกิจและธุรกิจ มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว องค์การต่าง ๆ จึงจ าเป็นต้องคิดค้น เพื่อสรรค์สร้างสินค้าและบริการในรูปแบบใหม่ ๆเพื่อตอบสนองความพึงพอใจของลูกค้าและรูปแบบการด าเนินชีวิตที่มีการเปลี่ยนแปลงไปเรื่อย ๆ2. Innovation มีความส าคัญกับองค์กรและมนุษย์ทุกคนบนโลก คือ ข้อจ ากัดของ ทรัพยากรต่าง ๆ ที่มีในโลก ซึ่งลดน้อยลงไปเรื่อย ๆ และก าลังจะหมดไป จึงส่งผลให้ธุรกิจต่าง ๆโดยเฉพาะธุรกิจที่ต้องพึ่งพาทรัพยากรธรรมชาติต้องพยายามแสวงหาวิธีที่จะท าให้ธุรกิจของตนเองอยู่รอดได้อย่างยั่งยืน ส าหรับ Innovation ในบริบทขององค์กรหรือกิจการ สามารถแยกมุมมองในการคิดสร้างสรรค์ Innovation ใหม่ ๆ ได้ 4 ประเภทด้วยกัน 1) Customer Oriented Innovation จะเป็นนวัตกรรมที่คิดขึ้นมาเพื่อรองรับและตอบสนองความต้องการใหม่ ๆ ของลูกค้าโดยเฉพาะ เช่น การที่ผู้ผลิตรองเท้า Nike สร้างระบบให้ลูกค้าสามารถออกแบบรองเท้าได้เอง และสั่งซื้อได้ทางเว็บไซต์ เป็นต้น
82) Product Innovation จะเป็นการพัฒนาและน าเสนอผลิตภัณฑ์ใหม่ ไม่ว่าจะเป็นการพัฒนาด้านเทคโนโลยีหรือวิธีการใช้ รวมไปถึงการปรับปรุงผลิตภัณฑ์เดิมที่มีอยู่แล้วให้มีคุณภาพและประสิทธิภาพดียิ่งขึ้น เช่น โทรศัพท์มือถือ ที่ทุกวันนี้ใช้ได้อเนกประสงค์ทุกอย่าง ไม่ว่าจะเป็นถ่ายรูป ดูหนัง ฟังเพลง ดูเว็บไซต์และอื่น ๆ อีกมากมาย จนลืมฟังก์ชันหลักว่าโทรศัพท์นั้นใช้เพื่อการโทรพูดคุยระหว่างการสื่อสาร3) Process Innovation การสร้างสรรค์พัฒนาหรือสร้างการเปลี่ยนแปลงที่ส าคัญใน กระบวนการท างาน ไม่ว่าจะเป็นกระบวนการผลิต การส่งมอบ ขั้นตอนหน้าที่รับผิดชอบ ลักษณะงาน การสร้างสรรค์และพัฒนากระบวนการต่าง ๆ เหล่านี้ จะต้องเป็นการเพิ่มประสิทธิภาพและประสิทธิผลสูงขึ้นอย่างเห็นได้ชัด และสามารถสร้างต าแหน่งสินค้าใหม่ ๆ (Product Positioning) ทางการตลาดให้แก่สินค้าและบริการ4) Strategic Innovation จะเป็นนวัตกรรมที่เกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนยุทธศาสตร์ หรือวิธีด าเนินธุรกิจแบบใหม่ ๆ ทั้งระบบ ตัวอย่างเช่น การเกิดขึ้นของ E-Commerce กล่าวคือ ปัจจุบันการสั่งซื้อสินค้าไม่จ าเป็นต้องรู้ต าแหน่งที่ตั้ง การสามารถท าการซื้อขายแลกเปลี่ยนผ่านระบบ ECommerce บนเครือข่ายได้อย่างสะดวกสบาย นอกจากนี้แล้วความส าคัญของนวัตกรรมในปัจจุบันทุกองค์กรต่างมุ่งพัฒนาไปสู่การเป็นองค์กรนวัตกรรม ที่มีนวัตกรรมเป็นขีดความสามารถหลักขององค์กร เนื่องจากนวัตกรรมสามารถสร้างความได้เปรียบให้กับองค์กรได้ในสภาวการณ์ปัจจุบันและอนาคต ที่ต้องเผชิญกับความท้าทายในการเปลี่ยนแปลงรูปแบบการสร้างมูลค่าและการด าเนินการ ความก้าวหน้าของโลกยุคโลกาภิวัตน์ ปัญหาในระบบเศรษฐกิจ การเปลี่ยนแปลงกระบวนทัศน์ทางวิทยาศาสตร์ และการแข่งขันระดับโลกที่มีสินค้าและบริการที่มีความคล้ายคลึงกัน การสร้างความได้เปรียบทางการแข่งขัน องค์กรจะรักษาศักยภาพในการแข่งขันโดยอาศัยผลของนวัตกรรมซึ่งมีความส าคัญต่อองค์กร (เสน่ห์ จุ้ยโต, 2558) ดังนี้ภาพที่ 1.2 ความส าคัญของนวัตกรรมต่อองค์กรที่มา : เสน่ห์ จุ้ยโต. 2558
91. สู่ความเป็นเลิศของบุคคล (Individual Excellence) ความคิดของบุคคลก่อให้เกิดนวัตกรรมใหม่ๆ เกิดขึ้นได้ ด้วยเทคโนโลยีที่ทันสมัยด้วยพลังความคิด นวัตกรรมด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มักเกิดจากบุคคล (Individual) ถ้าได้มีการส่งเสริมการเรียนรู้และศึกษาอบรมให้คนมีกระบวนการคิดที่ถูกต้องเป็นการคิดแบบวิจารณญาณ (Critical Thinking) และคิดแบบริเริ่มสร้างสรรค์ (Creative Thinking) จะท าให้ได้นวัตกรรมใหม่ขึ้นได้2. สู่ความเป็นเลิศของทีมงาน (Teamwork Excellence) ในการท างานร่วมกันในองค์กร บริษัทหรือส่วนงานต่าง ๆ ไม่ค่อยมีการพบปะพูดคุยและมุ่งเน้นการท างานให้เสร็จตามหน้าที่ของตนเองเท่านั้น มีผลท าให้การท างานขาดการประสาน ขาดความร่วมมือ และเกิดความล้มเหลวในส่วนงาน เพราะในความเป็นจริงแล้วงานบริหารและองค์กรต้องเกี่ยวข้องสัมพันธ์กัน ยิ่งมีการพูดคุยกันมากเท่าใดก็จะก่อให้เกิดการเรียนรู้มากขึ้นเท่านั้น การพัฒนาการเรียนรู้ด้วยกลุ่มและทีมงาน (TeamLearning) จึงเป็นสิ่งที่ส าคัญในหลาย ๆ เรื่องของนวัตกรรมไม่สามารถบอกได้ว่าเป็นของใคร แต่ สามารถบอกได้ว่าเป็นของกลุ่มใด ทีมงาน หรือแผนกใด การส่งเสริมให้ทีมงานมีการคิดจึงเป็นสิ่งที่จะต้องกระท าเพื่อให้เกิดความคิดใหม่ (Rethinking) ความคิดที่แตกต่าง (Differentiation) เพื่อน าไปสู่นวัตกรรมใหม่ในการท างาน อาทิ2.1 การใช้กระบวนการกลุ่ม หรือกลุ่มสัมพันธ์ (Group Dynamic) 2.2 การใช้การระดมความคิด (Brain Storming) 2.3 การกระจายอ านาจให้ทีมงาน (Empowerment) 2.4 การรวมพลังสร้างสรรค์ด้วยกระบวนการเอไอซี (Appreciation InfluenceControl)2.5 การใช้กลุ่มคุณภาพงาน (Q.C.C.)2.6 การประชุมเชิงปฏิบัติการ (Workshop) 2.7 การออกแบบงาน (Job Design) เป็นต้นการส่งเสริมให้เกิดการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมหรือแบบทีมงานเป็นสิ่งจ าเป็นและส าคัญ เพราะบางครั้งเราไม่สามารถคิดด้วยตนเองได้ เมื่อมีกลุ่มเกิดขึ้นก็มีการพูด การฟัง การคิด การถาม การตอบ การเขียน และการปฏิบัติ ดังนั้นทีมแห่งการเรียนรู้จึงเกิดขึ้น ดังภาพที่ 1.3
10ภาพที่ 1.3 การเรียนรู้โดยทีมเพื่อสร้างนวัตกรรมที่มา : เสน่ห์ จุ้ยโต. 25583. สู่ความเป็นเลิศขององค์กร (Organization Excellence) การสร้างองค์กรที่ดีก็เป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่จะท าให้เกิดนวัตกรรมขึ้น ทฤษฎีองค์กรสมัยใหม่ก่อให้เกิดนวัตกรรม มีดังนี้3.1 องค์กรแห่งการเรียนรู้ (Learning Organization) เมื่อใดมีการเรียนรู้ เมื่อนั้นย่อมมีนวัตกรรม3.2 องค์กรอัจฉริยะ (Intelligent Organization) เมื่อใดมีสติปัญญาความรู้ เมื่อนั้นย่อมมีนวัตกรรม3.3 องค์กรเชิงกลยุทธ์ (Strategic Organization) เมื่อใดมีวิสัยทัศน์และกลยุทธ์ เมื่อนั้นย่อมมีนวัตกรรม3.4 องค์กร 3 ไอ (Triple I Organization) เมื่อใดมีข้อมูลข่าวสาร สติปัญญา ความคิด เมื่อนั้นย่อมมีนวัตกรรม3.5 องค์กรวิจัยและพัฒนา (Research and Development Organization) เมื่อใดมีวิจัยและพัฒนา เมื่อนั้นย่อมมีนวัตกรรมเครือเจริญโภคภัณฑ์ (2563) เชื่อว่านวัตกรรมจะเป็นเครื่องมือส าคัญที่จะท าให้เราก้าวทันการเปลี่ยนแปลงในระดับโลกหรือ Mega Trend จึงก าหนดและด าเนินการตามกรอบการบริหาร จัดการด้านนวัตกรรมของเครือเจริญโภคภัณฑ์ ประกอบด้วยการสร้างแพลตฟอร์ม (Platform) การพัฒนาบุคลากรและวัฒนธรรมองค์กร (People) การพัฒนากระบวนการ (Process) ได้แก่ นวัตกรรม แบบเปิดและการบริหารจัดการทรัพย์สินทางปัญญา (Pipeline) ซึ่งพื้นฐานส าคัญคือการน าเทคโนโลยี
11ดิจิทัลเพื่อพลิกโฉมองค์กร เพื่อให้เกิดการขับเคลื่อนนวัตกรรมอย่างเป็นระบบ และมีการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง มุ่งสู่การเป็นองค์กรนวัตกรรมทั่วทั้งองค์กรสอดคล้องกับแนวคิดของ Leyla Djuraeva (2021) ที่กล่าวว่า ปัจจุบันสภาพแวดล้อมทางตลาดส าหรับธุรกิจได้รับอิทธิพลจากการพัฒนาด้านดิจิทัล ส่งผลให้นวัตกรรมมีความส าคัญต่อธุรกิจที่เติบโตขึ้นอย่างรวดเร็วธุรกิจเริ่มเปลี่ยนจากวิธีการเดิม ๆ ในการสร้างความได้เปรียบในการแข่งขันมีการพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ นวัตกรรมจึงมีอิทธิพลต่อกิจกรรมทางธุรกิจเป็นอย่างยิ่ง เช่นเดียวกับ Howard Schultz (2021) ที่กล่าวว่านวัตกรรมมีความส าคัญ ดังนี้1.นวัตกรรมท าให้ธุรกิจเติบโต การเติบโตของธุรกิจ หมายถึง การเพิ่มผลก าไร นวัตกรรมที่ประสบความส าเร็จช่วยให้เพิ่มมูลค่าให้กับธุรกิจเพื่อให้สามารถเพิ่มผลก าไรได้2.นวัตกรรมช่วยให้อยู่เหนือคู่แข่ง ด้วยโลกาภิวัตน์และตลาดที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ท าให้มีธุรกิจที่แข่งขันกันมากขึ้นกว่าที่เคยเป็นมา การคิดเชิงนวัตกรรมสามารถช่วยให้คาดการณ์ตลาดและทันต่อความต้องการของลูกค้าได้3.นวัตกรรมช่วยให้ใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีใหม่ๆโดยเฉพาะอย่างยิ่งปัญญาประดิษฐ์ก าลังพัฒนาเร็วกว่าที่เคย ซึ่งหมายความว่าอาจมีเทคโนโลยีใหม่ที่มีประสิทธิภาพมากขึ้นในการสร้างผลิตภัณฑ์ที่ดีขึ้น เพื่อน าเสนอบริการเพื่อท าการตลาดธุรกิจหรือเพื่อติดตามประสิทธิภาพด้วยการวิเคราะห์ด้วยการใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีใหม่เหล่านี้จากแนวคิดดังกล่าวแสดงให้เห็นว่านวัตกรรมมีความส าคัญและจ าเป็นอย่างยิ่งที่ต้องน ามาใช้ในการพัฒนาคน องค์การ หน่วยงาน รวมถึงความก้าวไกลของประเทศชาติ นวัตกรรมเป็นสิ่งที่คิดขึ้นมาเพื่อรองรับและตอบสนองความต้องการใหม่ ๆ ของลูกค้าโดยเฉพาะ เป็นการพัฒนาและน าเสนอผลิตภัณฑ์ใหม่ ไม่ว่าจะเป็นการพัฒนาด้านเทคโนโลยีหรือวิธีการใช้ รวมไปถึงการปรับปรุงผลิตภัณฑ์เดิมที่มีอยู่แล้วให้มีคุณภาพและประสิทธิภาพดียิ่งขึ้น การสร้างสรรค์พัฒนาหรือสร้างการเปลี่ยนแปลงที่ส าคัญในกระบวนการท างาน ไม่ว่าจะเป็นกระบวนการผลิต การส่งมอบ ขั้นตอนหน้าที่รับผิดชอบ ลักษณะงาน และเป็นนวัตกรรมที่เกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนยุทธศาสตร์หรือวิธีด าเนินธุรกิจแบบใหม่ ๆ ทั้งระบบ ซึ่งนวัตกรรมจะเกิดขึ้นได้ด้วยการศึกษาแนวคิด ทฤษฎี และน าสู่การปฏิบัติ1.4 ทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับนวัตกรรมมีนักวิชาการที่กล่าวถึงทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับนวัตกรรม มีดังนี้ 1. ทฤษฎีการพัฒนาเศรษฐกิจ (The Theory of Economic Development) โดยเน้นการสร้างสรรค์ การวิจัย และการพัฒนาทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี อันน าไปสู่การได้มาซึ่งนวัตกรรมทางเทคโนโลยี (Technological innovation) เพื่อประโยชน์ในเชิงพาณิชย์เป็นหลัก จึงเกิดมีนักธุรกิจบางส่วนพยายามจะลอกเลียนแบบเทคโนโลยีของผู้อื่นหรือดัดแปลงพัฒนาต่อยอด ก็ท าให้เกิดนวัตกรรมใหม่ๆ ตลอดเวลา จึงเกิดเป็นวงจรเช่นนี้เรื่อยไป จนกระทั่งถึงจุดที่ความสามารถในการผูกขาดหมดไป ณ จุดนี้สิ่งต่าง ๆ จะวนกลับมาเป็นวัฏจักร เรียกว่าการท าลายที่สร้างสรรค์ (Creative Destruction) เมื่อมีความคิดสิ่งใหม่ๆ ท าลายสิ่งทีมีอยู่เดิมโดยมีเป้าหมายเพื่อสร้างก าไรเพิ่มขึ้นให้กับองค์กร หรือเพื่อท าให้ความเป็นอยู่ของมนุษย์ดีขึ้นกว่าเดิม (Schumpeter, J. A. 1934).
12 2.ทฤษฎีการท าลายที่สร้างสรรค์ (Creative Destruction) Joseph Schumpeter, (1934: 102) กล่าวว่า ผู้ประกอบการต่างต้องหาทางใช้นวัตกรรมเทคโนโลยีในกระบวนการผลิตสินค้า บริการหรือนวัตกรรมที่เป็นสินค้าใหม่ เพื่อสร้างประโยชน์เชิงธุรกิจให้กับองค์กร โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากนวัตกรรมนั้นสามารถท าให้องค์กรมีก าไรจากการเป็นผู้ผูกขาด ได้เปรียบในการแข่งขัน แต่ก็ยังมีนักลงทุนบางคนที่พยายามจะลอกเลียนแบบเทคโนโลยีของผู้อื่น หรือดัดแปลงพัฒนาต่อยอดก็ท าให้เกิดนวัตกรรมใหม่ๆ ตลอดเวลาเช่นกัน 3.ทฤษฎีการแพร่กระจาย นวัตกรรมและเทคโนโลยีเป็นผลมาจากกระบวนการที่เหมาะสม ซี่งการยอมรับนวัตกรรมเป็นกระบวนการ ชี้ชัดถึงความจ าเป็นในการควบคุมแต่ละขั้นตอนของกระบวนการนี้ ดังนั้นสาระส าคัญของกระบวนการ คือ การระบุทางเลือกซี่งน าไปสู่การแก้ไขปัญหาและการพัฒนาที่สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลง (Yezersky, G. 2008). ส่วนการสร้างความคิดผลิตภัณฑ์หรือบริการใหม่ๆ เป็นเรื่องที่ดีส าหรับลูกค้า แต่ก็ยากและท้าทายส าหรับผู้ผลิตหรือนักการตลาด ดังนั้นนวัตกรรมหรือนวัตกรรมผลิตภัณฑ์หรือบริการจะไร้ประโยชน์และไร้ผลจนกว่าจะมีกระจายอย่างเหมาะสมกับผู้ใช้ ขั้นสุดท้ายการแพร่กระจายเพียงอย่างเดียวจึงไม่ส าคัญ กล่าวคือ จนกว่าผลิตภัณฑ์หรือบริการใหม่จะถูกน ามาใช้ และยอมรับโดยผู้ใช้เพื่อการแพร่กระจายต่อไป (Wani, T. A., & Ali, S. W. 2015). 4.ทฤษฎีการยอมรับนวัตกรรมและเทคโนโลยี Agarwal and Parasad (1998 : 112) ได้ก าหนดปัจจัยส่วนบุคคลกับนวัตกรรมอันเป็นผลแห่งความเต็มใจของแต่ละบุคคลที่จะลองใช้เทคโนโลยีสารสนเทศใหม่ๆ สามารถจัดการได้ว่านวัตกรรมกับปัจจัยส่วนบุคคลมีอิทธิพลต่อการรับรู้ประโยชน์ มีบทบาทส าคัญในการก าหนดผลลัพธ์ของการยอมรับเทคโนโลยีของผู้ใช้ ความคิดริเริ่มส่วนบุคคลได้รับการตรวจสอบไม่เพียงแต่ในงานวิจัยการแพร่กระจายนวัตกรรม แต่ยังรวมถึงเขตข้อมูลระบบสารสนเทศ กล่าวได้ว่า การน าเทคโนโลยีสารสนเทศไปใช้ สามารถส่งเสริมการเปลี่ยนแปลงกลยุทธ์กลวิธีกระบวนการและโครงสร้างภายในองค์กร ซึ่งอาจน าไปสู่นวัตกรรมด้านการบริหาร จากมุมมองทางทฤษฎีในการศึกษาเกี่ยวกับการยอมรับเทคโนโลยี จะพบว่ามีกระบวนการหรือขั้นตอนต่างๆ ที่ก าหนด แผนการที่แตกต่างกันเกี่ยวกับการตัดสินใจที่ถูกเชื่อมโยงให้เทคโนโลยีบรรลุผลส าเร็จได้ ด้วยเหตุนี้เทคโนโลยีจึงต้องเริ่มต้นจากการพัฒนาและน าเทคโนโลยีใหม่ที่มีเป้าประสงค์ในการมุ่งปรับปรุงกระบวนการภายในให้เกิดการบริการที่ดีขึ้นและสามารถแข่งขันในกลุ่มอุตสาหกรรมเดียวกันได้อย่างยั่งยืนบทสรุปนวัตกรรมเป็นสิ่งใหม่ที่เกิดจากความคิดสร้างสรรค์ ความรู้ และการจัดการ ซึ่งอาจปรากฏในรูปแบบของสิ่งประดิษฐ์ กระบวนการ วิธีการ หรือแม้แต่แนวคิดและความเชื่อที่ส่งผลต่อบุคคลและสังคม นวัตกรรมไม่จ าเป็นต้องใหม่ทั้งหมด แต่อาจเป็นการปรับปรุงหรือประยุกต์สิ่งที่มีอยู่เดิมให้เหมาะสมกับบริบทใหม่ ๆ ก็ได้ การน านวัตกรรมมาใช้ในองค์กรจึงต้องพิจารณาสภาพแวดล้อมและสถานการณ์ที่แตกต่าง เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดและลดปัญหาที่อาจตามมา
13นวัตกรรมมีบทบาทส าคัญในการสร้างการเปลี่ยนแปลง ทั้งในด้านผลิตภัณฑ์ การบริการ กระบวนการท างาน และพฤติกรรมของคนในสังคม อีกทั้งยังช่วยแก้ปัญหาทางเศรษฐกิจและสังคม พร้อมทั้งสร้างโอกาสใหม่ ๆ ให้แก่องค์กรและประเทศชาติ การพัฒนานวัตกรรมจึงเป็นการผสมผสานระหว่างการคิดค้นทางเทคนิค ความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ และความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี ซึ่งน าไปสู่การเติบโตอย่างยั่งยืนและการส่งมอบคุณค่าแก่ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียอย่างต่อเนื่อง ทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับนวัตกรรมได้ชี้ให้เห็นถึงความส าคัญของการสร้างสรรค์และการท าลายที่สร้างสรรค์ (Creative Destruction) การแพร่กระจายและการยอมรับนวัตกรรม ซึ่งล้วนเป็นกระบวนการที่ท าให้นวัตกรรมสามารถเกิดขึ้นและได้รับการยอมรับในสังคมและองค์กร การเข้าใจทฤษฎีเหล่านี้ช่วยให้ผู้น าและสมาชิกในองค์กรสามารถน าไปประยุกต์ใช้ได้อย่างเหมาะสม และสร้างการเปลี่ยนแปลงเชิงบวกที่ยั่งยืนกล่าวโดยสรุป นวัตกรรมคือพลังขับเคลื่อนส าคัญที่ช่วยให้องค์กรและสังคมสามารถปรับตัว พัฒนา และแข่งขันได้ในโลกที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว การสร้างและการจัดการนวัตกรรมอย่างมียุทธศาสตร์จึงเป็นหัวใจส าคัญของการพัฒนาเศรษฐกิจ สังคม และคุณภาพชีวิตของมนุษย์ในระยะยาว
14ค าถามท้ายบท1.จงอธิบายความหมายของค าว่า \"นวัตกรรม\" (Innovation) พร้อมทั้งวิเคราะห์ข้อแตกต่างที่ส าคัญระหว่าง \"นวัตกรรม\" (Innovation) และ \"สิ่งประดิษฐ์\" (Invention) โดยยกตัวอย่างประกอบให้ชัดเจน2.จงอธิบายวิวัฒนาการของแนวคิดด้านนวัตกรรมจากอดีตจนถึงปัจจุบัน (เช่น จากยุคปฏิวัติอุตสาหกรรมสู่ยุคดิจิทัล) ว่ามีการเปลี่ยนแปลงจุดเน้น (Focus) อย่างไรบ้าง3.ค ากล่าวที่ว่า \"นวัตกรรมไม่ใช่เรื่องของเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว\" ท่านเห็นด้วยหรือไม่ จงอธิบายและยกตัวอย่างประเภทของนวัตกรรมที่ไม่ใช่ด้านเทคโนโลยี (Non-technological Innovation) มาประกอบ4.จงวิเคราะห์ความส าคัญของนวัตกรรมที่มีต่อการพัฒนาเศรษฐกิจระดับมหภาค (Macroeconomics) ว่านวัตกรรมช่วยขับเคลื่อนการเติบโตของประเทศ (GDP) ได้อย่างไร5.ในยุคที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว (Disruption) นวัตกรรมมีความส าคัญต่อความอยู่รอดและความได้เปรียบทางการแข่งขันขององค์กรธุรกิจอย่างไร จงอธิบาย6.จงอภิปรายบทบาทของนวัตกรรมต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตและสังคม (Social Innovation) พร้อมยกตัวอย่างนวัตกรรมที่ช่วยแก้ปัญหาสังคมหรือสิ่งแวดล้อมในปัจจุบัน7.จงอธิบายทฤษฎี\"การท าลายล้างอย่างสร้างสรรค์\" (Creative Destruction) ของ Joseph Schumpeter และวิเคราะห์ว่าทฤษฎีนี้อธิบายปรากฏการณ์ทางธุรกิจในยุคปัจจุบันได้อย่างไร8.จงอธิบายทฤษฎี \"การแพร่กระจายของนวัตกรรม\" (Diffusion of Innovations) ของ Everett M. Rogers โดยเฉพาะในส่วนของกลุ่มผู้ยอมรับนวัตกรรม ทั้ง 5 กลุ่ม9.จงวิเคราะห์แนวคิดเรื่อง \"นวัตกรรมแบบเปิด\" (Open Innovation) ของ Henry Chesbrough ว่ามีความแตกต่างจากนวัตกรรมแบบปิด (Closed Innovation) อย่างไร และมีข้อดีข้อเสียอย่างไรต่อองค์กร10.จงอธิบายความหมายของ \"นวัตกรรมขัดตาทัพ\" หรือ \"นวัตกรรมเปลี่ยนโลก\" (Disruptive Innovation) ตามแนวคิดของ Clayton Christensen และยกตัวอย่างกรณีศึกษาที่แสดงให้เห็นถึงผลกระทบของนวัตกรรมลักษณะนี้
15เอกสารอ้างอิงกาญจนา ขจรชีพพันธุ์งาม และ วนิดา มฆะศิรานนท์. (2555). การจัดการนวัตกรรมและเทคโนโลยี. พิษณุโลก: โฟกัสพริ้นติ้ง.ขวัญชนก พุทธจันทร์. (2563). สภาพและแนวทางการบริหารงานวิชาการตามแนวคิดโรงเรียนนวัตกรรม ของสถานศึกษาในสังกัดส านักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 18วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต. ชลบุรี: มหาวิทยาลัยบูรพา.ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย. (2564). ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับนวัตกรรมส าหรับองค์กร (Innovation 101). สืบค้นจาก https://www.set.or.thถนอมพร เลาหจรัสแสง. (2560). การเรียนรู้ในยุคสมัยดิจิทัล: Digital Learning. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.ธนพล ก่อฐานะ. (2563). การปรับกระบวนคิดในยุคดิจิตอล. กรุงเทพฯ: ลีโอซ่า.ธนพล ก่อฐานะ. (2564). การบริหารจัดการนวัตกรรมและเทคโนโลยีเปลี่ยนโลก. กรุงเทพฯ: ลีโอซ่า.พลอยใส กล่อมจิต. (2557). ปัจจัยที่มีผลต่อการยอมรับนวัตกรรมและเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อการจัดการส าหรับบุคลากรสายสนับสนุน มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี(การค้นคว้าอิสระปริญญามหาบัณฑิต). ปทุมธานี: มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี.ภิญญาพัชญ์ นาคภิบาล. (2563). นวัตกรรมการบริหารสถานศึกษาเพื่อความเป็นเลิศ. นครราชสีมา: มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา.ยุทธศาสตร์ชาติ พ.ศ. 2561–2580. (2561). แผนยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี (พ.ศ. 2561–2580). กรุงเทพฯ: ส านักนายกรัฐมนตรี.วรากร ศิริสิทธิ์. (2562). กลยุทธ์การจัดการนวัตกรรมที่มีผลต่อความได้เปรียบทางการแข่งขันของผู้ประกอบการธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) ในเขตกรุงเทพมหานคร (การค้นคว้าอิสระปริญญามหาบัณฑิต). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย.ศศิมา สุขสว่าง. (2563). นวัตกรรม (Innovation) คืออะไร: ความหมาย ประเภท ความส าคัญและตัวอย่าง. สืบค้นจาก https://www.sasimasuk.com/16568395/innovation-meaningสมบัติ นามบุรี. (2562). นวัตกรรมและการบริหารจัดการ. ยะลา: คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา.ส านักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน). (2563). สุดยอดนวัตกรรมไทย: Innovation Thailand. กรุงเทพฯ: ส านักงานนวัตกรรมแห่งชาติ.สืบค้นจาก https://www.nia.or.th/about-innovationส านักงานนวัตกรรมแห่งชาติ. (2562). รายงานประจ าปี 2562. กรุงเทพฯ: ส านักงานนวัตกรรมแห่งชาติ.สิทธินนท์ ปานนิมิตจิตสมาน, ภคมน โภคะธีระกุล, ฐิติมา โห้ลายอง, และ เชาวฤทธิ์ เชาว์แสงรัตน์.(2565). การพัฒนานวัตกรรมผลิตภัณฑ์ชุมชนเพื่อยกระดับเศรษฐกิจฐานราก.วารสารวิชาการรับใช้สังคม มทร.ล้านนา, 5(1), 12-25.
16สุชาติ ไตรภพสกุล และชาคริต พิชญางกูร. (2564). แนวทางการด าเนินงานเพื่อพัฒนาโครงการนวัตกรรม: การเปลี่ยนห่วงโซ่อุปทานเป็นห่วงโซ่มูลค่า. กรุงเทพฯ: ส านักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (สนช.).สุบรรณ เอี่ยมวิจารณ์. (2565). นวัตกรรมและการจัดการความรู้เพื่อการพัฒนาองค์กร. กรุงเทพฯ.สุบรรณ เอี่ยมวิจารณ์. (2565). หลักการจัดการและพฤติกรรมองค์การ. ขอนแก่น: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยขอนแก่น.สุรอรรถ ศุภจัตุรัส. (2564). นวัตกรรม: ทางรอดของธุรกิจในยุค New Normal. สืบค้นจากhttps://www.nia.or.thเสน่ห์ จุ้ยโต. (2558). นวัตกรรมกับการสร้างความได้เปรียบในการแข่งขันขององค์กร. กรุงเทพฯ: ส านักพิมพ์มหาวิทยาลัยรามค าแหง.อมรรัตน์ บุญอยู่. (2564). นวัตกรรมการบริหารงานวิชาการในสถานศึกษายุคดิจิทัล. วารสาร มจร นครทรรศน์, 8(3), 15-28.อาคีรา ราชเวียง, และคณะ. (2564). การพัฒนารูปแบบนวัตกรรมการบริหารจัดการสถานศึกษา.วารสารวิชาการสถาบันวิทยาการจัดการแห่งแปซิฟิค, 7(2), 234-245.Agarwal, R., & Prasad, J. (1998). A conceptual and operational definition of personal innovativeness in the domain of information technology. Information Systems Research, 9(2), 204–215. https://doi.org/10.1287/isre.9.2.204Anning-Dorson, T. (2017). Innovation and organizational development: The role of organizational leadership and structure. African Journal of Economic and Management Studies, 8(3), 337–351.Butters, J. (2021). Innovation in practice. London: Routledge.Butters, J. (2021). Innovation in the workplace. X5 Management. https://www.x5management.com/innovation-in-the-workplace/ (หมายเหตุ: Joan Butters เป็น CEO ของ X5 Management ข้อมูลนี้มาจากบทความบนเว็บไซต์ขององค์กรครับ)Dees, J. G. (2007). The Meaning of Social Entrepreneurship. Stanford University: Draft Report.Djuraeva, L. R. (2021). The role of innovation in business development. Academic Research in Educational Sciences, 2(4), 173–177.Drucker, P. F. (2002). Innovation and Entrepreneurship. New York: Harper Business.Frankie, J. (1990). Innovation and Customer Needs. Boston: McGraw-Hill.Hult, G. T. M., Hurley, R. F., & Knight, G. A. (2004). Innovativeness: Its antecedents and impact on business performance. Industrial Marketing Management, 33(5), 429–438.
17Meyer, J.-U. (2020). What is innovation? Definition and explanation. Innolytics AG. https://innolytics-innovation.com/what-is-innovation/ Morton, A. (1998). Innovation and Renewal. London: Routledge.Porter, M. E. (1985). Competitive Advantage: Creating and Sustaining Superior Performance. New York: Free Press.Rogers, E. M. (2002). Diffusion of Innovations (5th ed.). New York: Free Press.Schultz, H. (2021). Innovation and leadership. Starbucks Stories. https://stories.starbucks.comSchumpeter, J. A. (1934). The Theory of Economic Development: An Inquiry into Profits, Capital, Credit, Interest, and the Business Cycle. Cambridge, MA: Harvard University Press.Schumpeter, J. A. (1934). The theory of economic development: An inquiry into profits, capital, credit, interest, and the business cycle. Cambridge, MA: Harvard University Press. Sitthisomjin, J., Somprach, K., & Phuseeorn, S. (2018). The effects of innovation management on school performance of secondary schools in Thailand. Kasetsart Journal of Social Sciences, 39(1), 1–6. https://doi.org/10.1016/j.kjss.2018.02.007Smith, D. (2015). Exploring innovation (3rd ed.). London: McGraw-Hill Education.Tidd, J., & Bessant, J. (2014). Managing innovation: Integrating technological, market and organizational change (5th ed.). Chichester: John Wiley & Sons.Trott, P. (2017). Innovation management and new product development (6th ed.). Harlow, England: Pearson.Wani, T. A., & Ali, S. W. (2015). Innovation diffusion theory. Journal of General Management Research, 3(2), 101–118.Wani, T. A., & Ali, S. W. (2015). Innovation Diffusion Theory: Review & Scope in the Study of Adoption of Smartphones in India. International Journal of Business and Management Invention, 4(9), 102–111.Yezersky, G. (2008). Systematic Innovation: Theory and Practice. Mansfield, MA: Zinati Publishing.Yezersky, G. (2008). The general theory of innovation. Southfield, MI: Institute of Professional Innovators.
18
19บทที่ 2การพัฒนานวัตกรรมประเภทและลักษณะนวัตกรรมมีหลากหลายลักษณะ สามารถจ าแนกออกเป็นหลากหลายรูปแบบและหลากหลายมุมมอง ประกอบด้วย ประเภทของนวัตกรรม ขั้นตอนของนวัตกรรม คุณลักษณะของนวัตกรรม ชนิดของนวัตกรรม และกระบวนการสร้างสรรค์นวัตกรรม ซี่งมีรายละเอียด ดังนี้2.1 ประเภทของนวัตกรรม (Types of Innovation)นวัตกรรม (Innovation) เป็นปัจจัยในการขับเคลื่อนความเจริญเติบโตของเศรษฐกิจที่ ส าคัญ หากต้องการเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ จ าเป็นต้องมีการสร้างความพร้อมในการรองรับเทคโนโลยีที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ประเภทของนวัตกรรมถูกแบ่งออกเป็น 3 ประเภท (Gopaiakrishnan and Demapour, 1997) คือ นวัตกรรมสินค้าหรือนวัตกรรมกระบวนการ (Product innovation or Process Innovation) นวัตกรรมแบบก้าวกระโดดหรือนวัตกรรมแบบค่อยเป็นค่อยไป (Radical Innovation or Incremental Innovation) และนวัตกรรมเชิงเทคนิคหรือนวัตกรรมเชิงบริหาร (Technical Innovation or Adminnistrative Innovation)องค์กรที่มุ่งเน้นด้านนวัตกรรมควรสนับสนุนการพัฒนาสมรรถนะในทุกมุมมองขององค์การผลการศึกษาที่ผ่านมาจ านวนมากให้ความส าคัญกับความแตกต่างของประเภทนวัตกรรมสินค้านวัตกรรมกระบวนการ และนวัตกรรมเชิงบริหาร (Tushman and O Reilly,1997) Duss (1992) ได้เชื่อมโยงแนวคิดของ Schumpeter (1911) ในการเสนอมุมมองด้านนวัตกรรมว่า นวัตกรรมเป็นการเพิ่มขึ้นที่มีประโยชน์ต่อประสิทธิภาพทางเศรษฐกิจโดยการรวมทรัพยากรใหม่ๆ และบางครั้งเกิดขึ้นในการพัฒนาเทคโนโลยีวิธีการองค์การและตลาดการแบ่งประเภทของนวัตกรรมได้มีหน่วยงานและนักวิชาการ แบ่งประเภทของนวัตกรรมในลักษณะที่แตกต่างกันออกไป ดังนี้ออสบอรีน และบราวส์ (Osbone & Brown, 2013: 5) ได้จัดประเภทนวัตกรรม ตามลักษณะการเปลี่ยนแปลงหรือการพัฒนา สามารถแบ่งได้ 4 ประเภท คือ1. นวัตกรรมแบบใหม่สุด (Radical innovation) เป็นการเปลี่ยนทั้งระบบ เช่น การเปลี่ยนจากระบบขนส่งล้อ (ถนน) และราง (รถไฟ) มาเป็นขนส่งรางเบา (รถไฟฟ้า)2. นวัตกรรมที่เปลี่ยนแปลงรูปแบบ (Architectural innovation) เป็นการเปลี่ยนแปลงด้วยการเอาส่วนประกอบต่าง ๆ มาเชื่อมโยงกันใหม่ เช่น ผลิตกัณฑ์ iPad การเอาเพลงจ านวนมากมาใส่ใน Hard disk ของคอมพิวเตอร์ ท าให้ผู้ฟังสามารถฟังเพลงได้มากกว่าเดิมหลายร้อยเท่า หรือการปรับปรุงทางเท้าให้มีทางจักรยาน และปลูกต้นไม้แบบประหยัดพื้นที่อันเป็นการใช้ประโยชน์จากพื้นที่เพิ่มขึ้น เป็นต้น
203. นวัตกรรมแบบส่วนเพิ่มหรือค่อยเป็นค่อยไป (incremental innovation) จากการที่ทักษะและความสามารถของบุคลากรที่มีความช านาญหรือเพิ่มหรือพัฒนาขึ้นมา ท าให้สามารถ เปลี่ยนแปลงการท างานหรือการให้บริการที่สนองตอบความต้องการผู้รับบริการมากยิ่งขึ้น4. การเปลี่ยนแปลง/พัฒนาผลิตภัณฑ์/การบริการโดยใช้ทักษะและความสามารถเดิม แต่เกิดจากการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในองค์กร (Organizational learning) โดยไม่ได้มีผลิตภัณฑ์หรือบริการใหม่ หากเป็นการปรับปรุงการผลิต/ท างานในวงรอบการผลิต/ท างานรอบใหม่หรือการให้บริการครั้งใหม่ เป็นต้นKelsey Miller (2017) กล่าวว่า ประเภทของนวัตกรรมที่ส าคัญแบ่งออกได้เป็น 3 ประเภท ได้แก่ 1) นวัตกรรมผลิตภัณฑ์ 2) นวัตกรรมกระบวนการ และ 3) นวัตกรรมรูปแบบธุรกิจ โดยมี รายละเอียด ดังนี้ 1. นวัตกรรมผลิตภัณฑ์ เป็นการพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่หรือการปรับปรุงผลิตภัณฑ์ที่มีอยู่ ให้ตอบสนองกับความต้องการและแก้ปัญหาที่เกิดขึ้น 2. นวัตกรรมกระบวนการ เป็นการปรับปรุงกระบวนการที่เกี่ยวข้องในการสร้าง ส่งมอบ และสนับสนุนผลิตภัณฑ์หรือบริการบางครั้งนวัตกรรมประเภทนี้มักถูกมองข้าม เนื่องจากไม่ได้สร้างความต้องการหรือยอดขายเพิ่มขึ้นโดยตรงหรือวัดผลได้เสมอไป 3. นวัตกรรมรูปแบบธุรกิจ เป็นการน าผลิตภัณฑ์หรือบริการออกสู่ตลาดโดยมีหัวใจ ส าคัญที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการเปลี่ยนแปลงมูลค่าที่จะมอบให้กับลูกค้าและวิธีที่มูลค่านั้นจะถูกส่งต่อเพื่อสร้างผลก าไรDaniel Zapel (2018) แบ่งประเภทของนวัตกรรมไว้ 4 ประเภทด้วยกัน คือ 1. นวัตกรรมผลิตภัณฑ์ (Product Innovation) คือ ผลิตภัณฑ์ที่เป็นทั้งรูปธรรมและ นามธรรม เกี่ยวข้องกับทั้งผลิตภัณฑ์ที่เป็นวัสดุและเกิดจากความต้องการของกลุ่มลูกค้า2. นวัตกรรมการบริการ (Service Innovation) เปรียบเสมือนนวัตกรรมของผลิตภัณฑ์ ที่น าเสนอต่อผู้บริโภคโดยตรง เพื่ออ านวยความสะดวกและเพิ่มประสิทธิภาพในการเข้าถึง 3. นวัตกรรมรูปแบบธุรกิจ (Business Model Innovation) คือ รูปแบบธุรกิจเป็นวิธีที่องค์กรท างานและสร้างรายได้ นวัตกรรมรูปแบบธุรกิจรวมถึงการจัดการนวัตกรรมในด้านกลยุทธ์ การตลาดห่วงโซ่อุปทานการสร้างมูลค่าการก าหนดราคาหรือโครงสร้างต้นทุน 4. นวัตกรรมกระบวนการและเทคโนโลยี (Process and technology Innovation) คือ ขั้นตอนของการจัดการนวัตกรรมที่มีกระบวนการและการน าเทคโนโลยีมาใช้ในการสร้างและแสดงผลส านักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (2554) กล่าวว่า นวัตกรรมในองค์กร สามารถแบ่งได้เป็น 4 ประเภท (4Ps of Innovation) ดังนี้ 1. นวัตกรรมผลิตภัณฑ์ (Product innovation) เพื่อการเปลี่ยนแปลงสินค้าและบริการ 2. นวัตกรรมกระบวนการ (Process innovation) เพื่อการเปลี่ยนแปลงด้านกระบวนการ การผลิต การท างาน และการส่งมอบ 3. ต าแหน่งนวัตกรรม (Position innovation) เพื่อการเปลี่ยนแปลงที่เกี่ยวข้องกับรูปแบบในการน าเสนอ หรือการวางต าแหน่งของสินค้าและบริการ
214. กระบวนทัศน์นวัตกรรม (Paradigm innovation) เพื่อการเปลี่ยนแปลงที่เกี่ยวข้องกับกรอบความคิด (Mental model) และกระบวนทัศน์ (Paradigm) ที่องค์กรต้องการเป็นจิติมา วรรณศรี (2562) ได้จ าแนกประเภทของนวัตกรรมไว้ 5 ประเภท ดังนี้ 1. นวัตกรรมผลิตภัณฑ์ (Product Innovation) คือ ผลิตภัณฑ์ใหม่ที่แตกต่างจากเดิม โดยในทางการศึกษานวัตกรรม ประเภทผลิตภัณฑ์สามารถพบได้จากสื่อการสอน ชุดการสอน หรือ โปรแกรมส าเร็จรูป 2. นวัตกรรมการบริการ (Services Innovation) คือ นวัตกรรมใหม่ในลักษณะของ นามธรรมหรือรูปธรรมที่สร้างขึ้นเพื่ออ านวยความสะดวก และเพิ่มประสิทธิภาพให้แก่องค์กรทางการศึกษา หมายถึง การบริการแก่นักเรียน ครู เช่น ระบบการลงทะเบียน หรือระบบออนไลน์ ที่มีส่วนในการจัดการได้ดียิ่งขึ้น 3. นวัตกรรมกระบวนการ (Process Innovation) คือ แนวทางการด าเนินงานอย่างเป็นขั้นตอนตั้งแต่เริ่มจนสิ้นสุด เพื่อให้การบริหารงานบรรลุตามเป้าหมายที่ตั้งไว้ในทางการศึกษา หมายถึง กระบวนการที่เกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและคุณภาพของการจัดการศึกษา เช่น กระบวนการอบรมพัฒนาบุคลากร เป็นต้น 4. นวัตกรรมวิธีการ คือ นวัตกรรมใหม่ที่เป็นเทคนิควิธีการท างานเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ และประสิทธิผลการท างานขององค์กรในทางการศึกษา หมายถึง วิธีการสอน วิธีการพัฒนาบุคลากร รูปแบบการจัดการศึกษาต่าง ๆ เป็นต้น5. นวัตกรรมต าแหน่งทางการตลาด (Position Innovation) คือ นวัตกรรมที่พัฒนา ปรับปรุงสิ่งเดิมให้เหมาะสมกับความต้องการของผู้บริโภคตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย (2564) ได้แบ่งนวัตกรรมออกเป็น 4 ประเภท ดังนี้1. นวัตกรรมที่เกิดจากการปรับปรุงหรือเปลี่ยนแปลงจากสิ่งที่เป็นปัจจุบัน (IncrementalInnovation) เช่น การเปลี่ยนกระบวนการหรือการลดขั้นตอนที่ไม่จ าเป็นซึ่งผลลัพธ์ที่ได้จะช่วยลดเวลา ลดต้นทุน หรือในบางกรณีอาจสามารถสร้างตลาดใหม่ได้2. นวัตกรรมที่เกิดขึ้นใหม่และสามารถสร้างผลกระทบ (Breakthrough Innovation)ผลกระทบต่อธุรกิจ เช่น การเกิดขึ้นของสมาร์ทโฟน (Smartphone) ที่ส่งผลต่อยอดขายโทรศัพท์ มือถือแบบเดิมและยอดรายได้จากบริการส่งข้อความ (Message) ที่ลดลง 3. นวัตกรรมที่เกิดจากการปรับปรุงกระบวนการภายในจนเกิดเป็นรูปแบบใหม่ของการด าเนินธุรกิจ (Business Model Innovation) เช่น ผู้ผลิตคอมพิวเตอร์รายหนึ่งได้สร้างรูปแบบการผลิตแบบ “Build-to-order” ที่ลูกค้าสามารถก าหนด specification ของคอมพิวเตอร์ที่ต้องการได้เอง ท าให้บริษัทสามารถลดต้นทุนการขายผ่านร้านค้าปลีก4. นวัตกรรมที่เปลี่ยนแปลงธุรกิจเดิมอย่างสิ้นเชิง (New Venture Innovation) ซึ่งต้องมีทั้งการปรับทักษะ การท าธุรกิจและการเข้าสู่ตลาดใหม่ เช่น ผู้ผลิตปากกาลูกลื่นชื่อดังในอดีตที่โดนผลกระทบ (disrupt) ท าให้ธุรกิจต้องปรับตัวโดยเข้าสู่อุตสาหกรรมผลิตไฟแช็กและมีดโกนหนวดแทนเพื่อรักษาระดับรายได้ของบริษัทศศิมา สุขสว่าง (2563) กล่าวว่า นวัตกรรมแบ่งได้เป็น 10 ประเภท ดังนี้
221. นวัตกรรมโมเดลธุรกิจแบบใหม่ ( Profit Model) เป็นการสร้างรูปแบบการท ารูปแบบโมเดลธุรกิจเพื่อให้มีรายได้เพิ่มขึ้นหรือขายสินค้าได้แพงขึ้น เพื่อสร้างก าไรมากขึ้น หรือเป็นวิธีการที่องค์กรจะเปลี่ยนมูลค่าของบริการให้เป็นก าไร2. นวัตกรรมจากการสร้างเครือข่าย (Network Values) เป็นการสร้างความร่วมมือเพื่อให้เกิดมูลค่าหรือสร้างคุณค่าใหม่ๆ โดยการท างานร่วมหรือสร้างเครือข่ายกับคนอื่น ๆ เช่น Third Party,Vender, Cluster เป็นต้น3. นวัตกรรมจากการปรับเปลี่ยนรูปแบบโครงสร้างองค์กร (Structure) เป็นรูปแบบการบริหารบุคลากรใหม่ๆ และกระบวนตัดสินใจในโครงสร้างองค์กร4. นวัตกรรมในการพัฒนากระบวนการ (Process) เช่น การผลิตและบริการแบบใหม่ๆ5. นวัตกรรมการพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ๆ ให้มีประสิทธิภาพ (Product Performance) เพื่อให้สินค้ามีคุณสมบัติ ความสามารถของการบริการ หรือผลิตภัณฑ์ที่แปลกใหม่แตกต่างไปจากเดิม6. นวัตกรรมที่ได้จากกระบวนการพัฒนาระบบ (Product System) เพื่อปรับปรุงกระบวนการผลิตและวิธีที่สร้างมูลค่าเพิ่มโดยการเพิ่มส่วนเสริมบริการเสริมให้กับผลิตภัณฑ์และบริการ7. นวัตกรรมการให้บริการ (Service) เป็นการให้บริการในรูปแบบใหม่ๆให้สอดคล้องกับความต้องการของกลุ่มเป้าหมาย8. นวัตกรรมในการสร้างช่องทางใหม่ๆ (Channel) เพื่อการส่งมอบผลิตภัณฑ์หรือบริการให้ถึงมือผู้บริโภคหรือติดต่อกับลูกค้า9. นวัตกรรมในการสร้างตราสินค้าและภาพลักษณ์ (Brand) เพื่อให้มีความน่าจดจ าในแง่ดีให้มีคุณค่า 10. นวัตกรรมในการสร้างรูปแบบการติดต่อลูกค้า (Customer Experience) ให้มีประสบการณ์ ที่จะท าให้ผู้บริโภคจดจ าบริการหรือผลิตภัณฑ์ได้สุกัญญา แช่มช้อย (2565, น. 13) กล่าวว่า นวัตกรรมสามารถจ าแนกออกได้เป็น 7 ลักษณะ ดังนี้ 1) นวัตกรรมผลิตภัณฑ์ (Product) 2) นวัตกรรมประสบการณ์ของลูกค้า (Customer Experience) 3) นวัตกรรมวิธีการแก้ไข (Solution) 4) นวัตกรรมระบบ (System) 5) นวัตกรรม กระบวนการ (Process) 6) นวัตกรรมรูปแบบธุรกิจ (Business Model) และ 7) นวัตกรรมรูปแบบ การบริหาร (Managerial Model)Zapfl, D. (2024). กล่าวว่า นวัตกรรมแบ่งได้เป็น 7 ประเภท ดังนี้1. นวัตกรรมผลิตภัณฑ์ เกี่ยวข้องกับผลิตภัณฑ์ที่เป็นวัสดุและบริการที่จับต้องไม่ได้ เช่น การให้บริการที่ตอบสนองความต้องการของลูกค้า และลูกค้าจะได้มาเองด้วยนวัตกรรมผลิตภัณฑ์บริษัทได้รับเงินและพยายามสร้างความแตกต่างจากคู่แข่ง2. นวัตกรรมการบริการ เปรียบเสมือนนวัตกรรมผลิตภัณฑ์เมื่อต้องขายตรงไปยังลูกค้า การให้ค าปรึกษาด้านประกันภัยหรือการจัดการ แม้ว่าจะไม่มีการขายบริการอย่างจริงจัง เช่น ในกรณีของบริษัทผู้ผลิตแต่ละบริษัทยังคงให้บริการแก่ลูกค้าของตน เช่น ในด้านโลจิสติกส์ การร้องเรียน ค าแนะน าในการขาย ฯลฯ แม้ว่าจะไม่ได้ขายอย่างจริงจังก็ตาม แต่เป็นการสร้างความแตกต่างและให้
23ลูกค้ามีความกระตือรือร้นในการซื้อสินค้า3. นวัตกรรมรูปแบบธุรกิจ เป็นวิธีที่การบริหารจัดการที่สร้างรายได้ครอบคลุมนวัตกรรมในด้านกลยุทธ์การตลาด ห่วงโซ่อุปทาน การสร้างมูลค่า การก าหนดราคาหรือโครงสร้างต้นทุน4. นวัตกรรมกระบวนการและเทคโนโลยี เช่น การสร้างผลิตภัณฑ์และบริการเทคโนโลยีสารสนเทศ การปรับปรุงคุณภาพหรือรูปแบบการประหยัดต้นทุนซึ่งมักจะควบคู่ไปกับนวัตกรรมกระบวนการและเทคโนโลยี5. นวัตกรรมองค์กรส่งผลต่อกระบวนการและโครงสร้างองค์กร สิ่งเหล่านี้อาจเป็นนวัตกรรมกระบวนการขององค์กรหรือนวัตกรรมการจัดการ เป็นเครื่องมือใหม่ส าหรับวัดความพึงพอใจของลูกค้าหรือเพิ่มประสิทธิภาพกระบวนการจัดส่งสินค้าเพื่อลดต้นทุน6. นวัตกรรมทางสังคม เป็นนวัตกรรมที่ผลประโยชน์อยู่กับสังคมและวัตถุประสงค์ไม่ใช่ผลก าไรเป็นหลัก ตัวอย่าง ได้แก่ นวัตกรรมด้านการศึกษา การลดความยากจน โอกาสที่เท่าเทียมกันและสุขภาพ 7.นวัตกรรมด้านสิ่งแวดล้อม ช่วยในการปรับปรุงสิ่งแวดล้อม ผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม การมีส่วนร่วมในการรักษาสิ่งแวดล้อม หรือการหลีกเลี่ยงการปล่อยมลพิษGopalakrishnan & Damanpour. (1997) ; Smith. (2015); Bessant & Tidd. (2007) และ Schilling. (2008) กล่าวว่าการจ าแนกประเภทของนวัตกรรม แบ่งได้หลายประเภทตามลักษณะขอบเขตและวัตถุประสงค์ของการน าไปใช้ การจ าแนกที่พบบ่อยและมีการน าไปใช้ประโยชน์ในเชิงการวิจัย และการจัดการนวัตกรรมค่อนข้างมากก็จะประกอบด้วย 3 ลักษณะ คือ 1.การจ าแนกตามเป้าหมายของนวัตกรรม (The Target of Innovation) แบ่งเป็น นวัตกรรมผลิตภัณฑ์ (Product Innovation) และนวัตกรรมกระบวนการ (Process Innovation) 2.การจ าแนกตามระดับของการเปลี่ยนแปลง (The Degree of Change) จะแบ่ง นวัตกรรมออกเป็น 2 ประเภทใหญ่ คือ นวัตกรรมในลักษณะเฉียบพลัน (Radical Innovation) และ นวัตกรรมในลักษณะค่อยเป็นค่อยไป (Incremental Innovation) 3.การจ าแนกตามขอบเขตของผลกระทบ (The Area of Impact) จ าแนกได้ 2 ประเภท คือ นวัตกรรมทางเทคโนโลยี (Technological Innovation) และนวัตกรรมทางการบริหาร (Administrative Innovation)ไทเกอร์. (2562) กล่าวว่านวัตกรรมสามารถแยกได้เป็น 3 ประเภท ได้แก่ Product Innovation (นวัตกรรมผลิตภัณฑ์) Process Innovation (นวัตกรรมการด าเนินงาน) และ Business Innovation (นวัตกรรมธุรกิจ) ความแตกต่างของนวัตกรรม 3 ประเภทนี้ก็คือเป้าหมายของการใช้นวัตกรรมเพื่อเปลี่ยนแปลงพัฒนาหรือสร้างส่วนต่าง ๆ ของธุรกิจProduct Innovation หรือ นวัตกรรมผลิตภัณฑ์ คือนวัตกรรมเพื่อทราบผลิตภัณฑ์ขึ้นมาใหม่ และพัฒนาผลิตภัณฑ์เก่าให้ดีกว่าเดิม นวัตกรรมผลิตภัณฑ์เป็นนวัตกรรมที่คนส่วนมากคิดถึงเวลาพูดถึง “การสร้างนวัตกรรม” โดยนวัตกรรมส่วนนี้รวมถึงทั้ง ผลิตภัณฑ์ที่จับต้องได้และผลิตภัณฑ์ที่จับต้องไม่ได้อย่างการบริการด้วย
24Process Innovation หรือ นวัตกรรมการด าเนินงาน คือนวัตกรรมที่ใช้ในการพัฒนาการ ด าเนินงาน หรือการออกแบบการด าเนินงานขึ้นมาใหม่ นวัตกรรมการด าเนินงานอาจจะเป็นนวัตกรรมที่ดูน่าเบื่อในสายตาหลายคน อย่างไรก็ตามนวัตกรรมด้านการด าเนินงานก็เป็นสิ่งอ านวยให้องค์กรสามารถพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ได้ง่ายขึ้น ยกตัวอย่าง เช่น การที่โรงงานหันมาพัฒนาเป็นระบบ Lean Manufacturing หรือการที่บริษัทซอฟต์แวร์เปลี่ยนมาใช้กระบวนการท างานแบบ Agile Business Innovation หรือ นวัตกรรมธุรกิจ คือนวัตกรรมที่ใช้เพื่อเปลี่ยนแปลงตลาดหรือ อุตสาหกรรมขนาดกว้าง อาจจะเกิดขึ้นจากการปรับกระบวนการท างานของธุรกิจที่มีอยู่แล้ว หรือจากธุรกิจใหม่ นวัตกรรมธุรกิจ คือผลลัพธ์ที่เกิดจากนวัตกรรมทางผลิตภัณฑ์หรือนวัตกรรมการด าเนินการ เพราะสุดท้ายแล้ว ผลิตภัณฑ์ใหม่และกระบวนการท างานที่พัฒนาแล้ว ก็จะท าให้องค์กรสามารถตอบโจทย์ความต้องการของตลาดได้ดีขึ้น ยกตัวอย่างเช่น application อย่าง Uber หรือ Grab ที่เริ่มจากการสร้าง “ผลิตภัณฑ์ใหม่” จนติดตลาดและเปลี่ยนแปลงอุตสาหกรรมจนกลายเป็นนวัตกรรมทางธุรกิจในที่สุด (แต่เนื่องจากว่าสองบริษัทนี้ยังไม่สามารถท าก าไรได้ นักลงทุนส่วนมากก็เลยลังเลที่จะ เรียกบริษัทเหล่านี้ว่าเป็นนวัตกรรม)ประเภทของนวัตกรรม 3 อย่างนี้ ยังสามารถรวมกับลักษณะของนวัตกรรมได้ เช่น อาจจะเป็นนวัตกรรมผลิตภัณฑ์แบบสร้างมาอย่างสิ้นเชิง (Radical Product Innovation) หรือนวัตกรรมการด าเนินงานแบบค่อยเป็นค่อยไป (Incremental Process Innovation)Tidd, Bessant, & Pavitt (2005, pp.12-13) ได้เสนอว่านวัตกรรมในองค์กรแบ่งเป็น 4ประเภท ดังนี้ 1. นวัตกรรมด้านผลิตภัณฑ์ (Product Innovation) เพื่อการเปลี่ยนแปลงด้านสินค้าและ บริการ 2. นวัตกรรมด้านกระบวนการ (Process Innovation) เพื่อการเปลี่ยนแปลงด้าน กระบวนการผลิต การท างานและการส่งมอบ 3. นวัตกรรมด้านต าแหน่งผลิตภัณฑ์ (Position Innovation) เพื่อการเปลี่ยนแปลงที่ เกี่ยวข้องกับรูปแบบในการน าเสนอ หรือการวางต าแหน่งของสินค้าและบริการ 4. นวัตกรรมด้านกระบวนทัศน์ (Paradigm Innovation) เพื่อการเปลี่ยนแปลงที่เกี่ยวข้อง กับกรอบความคิด (Mental model) และกระบวนทัศน์ (Paradigm) ที่องค์กรต้องการจะเป็นกรมส่งเสริมอุตสาหกรรม (2563) แบ่งนวัตกรรมออกเป็น 3 ประเภทใหญ่ ๆ คือ 1. นวัตกรรมผลิตภัณฑ์ (Product Innovation) คือ ผลิตภัณฑ์ที่ถูกผลิตขึ้นในเชิงพาณิชย์ที่ได้ปรับปรุงให้ดีขึ้นหรือเป็นสิ่งใหม่ในตลาด นวัตกรรมนี้อาจจะเป็นของใหม่ต่อโลกต่อประเทศ องค์กรหรือแม้แต่ตัวเราเอง 2. นวัตกรรมในขบวนการผลิตหรือการด าเนินงาน (Process Innovation) เป็นการเปลี่ยนแนวทางหรือวิธีการผลิตสินค้าหรือการให้บริการในรูปแบบที่แตกต่างออกไปจากเดิม3. นวัตกรรมทางธุรกิจ (Business Innovation)การที่นวัตกรรมทางธุรกิจจะประสบความส าเร็จและยั่งยืนได้ ธุรกิจต้องค้นหา “นวัตกรรมธุรกิจ” ออกสู่ตลาดอย่างต่อเนื่อง นวัตกรรมมิใช่เพียงแค่ความคิดสร้างสรรค์ความคิดใหม่ ๆ แต่ต้อง
25เป็นความคิดใหม่ ๆ ที่สามารถขายได้ หรือ การท าให้ความคิดใหม่ ๆ มีมูลค่าเชิงพาณิชย์แหล่งที่ส าคัญที่สุดของการเกิดนวัตกรรมอยู่ที่ “ลูกค้าหรือตลาดการแข่งขัน” เพราะจะแสดงถึงความต้องการของผู้บริโภค ความมีผลิตภัณฑ์ใหม่ที่คู่แข่งน าหน้าเข้ามาสู่ตลาดอย่างต่อเนื่อง เราจะสร้างอัตราเร่งสู่นวัตกรรมใหม่ของธุรกิจไทย โดย1. ต้องมีความก้าวหน้าในองค์ความรู้และเทคโนโลยี ในลักษณะ “วัฒนธรรมการเรียนแบบรับรู้” ซึ่งในต่างประเทศมีการพัฒนาต่อยอดความรู้และเทคโนโลยีขั้นสูงอย่างต่อเนื่อง จากการสร้างพื้นฐานมาอย่างยาวนาน โดยเฉพาะสถาบันการศึกษาและธุรกิจเอกชนที่เป็นบริษัทระดับโลก2. การสร้างนวัตกรรมใหม่ ๆ ของธุรกิจแยกเป็น2.1 นวัตกรรมผลิตภัณฑ์ เป็นการใช้เทคโนโลยีขั้นสูงหรือความรู้ใหม่เพื่อผลิตสินค้าหรือผลิตภัณฑ์ออกมาสู่ตลาด2.2 นวัตกรรมกระบวนการทางธุรกิจ ที่สามารถใส่หรือสร้างนวัตกรรมใหม่ ๆ เพื่อให้ธุรกิจมีความแตกต่างเหนือคู่แข่งขัน2.3 นวัตกรรมธุรกิจ - ความรู้ คือการที่ธุรกิจมุ่งสนใจในนวัตกรรมผลิตภัณฑ์และนวัตกรรมกระบวนการมาอย่างยาวนาน จึงเกิดความคิดใหม่ที่จะแสวงหานวัตกรรมใหม่ทางธุรกิจ เช่น นวัตกรรมการตลาด นวัตกรรมการจัดการ เพราะเป็นสิ่งที่ครอบคลุมประเด็นนวัตกรรมใหม่ ๆ ที่เกิดขึ้น3. การเพิ่มอัตราเร่งสู่นวัตกรรมใหม่ ๆ โดย3.1 เร่งการเรียนรู้ ความรู้ใหม่ เทคโนโลยีใหม่ จากทุกแห่งทั่วทุกที่จากทุกมุมโลก3.2 ธุรกิจคงต้องทบทวนความคิดใหม่ว่า การเป็นองค์กรแห่งการเรียนรู้นั้นเป็นการศึกษาและเรียนรู้แบบ “วัฒนธรรมการเรียนรู้แบบการรับรู้” ไม่ใช่ “วัฒนธรรมการเรียนรู้แบบการผลิตภาพหรือการเรียนรู้แบบนวัตกรรมและผลิตภาพ”3.3 ธุรกิจต้องเรียนรู้และเข้าใจทั้งนวัตกรรมผลิตภัณฑ์ นวัตกรรมกระบวนการและนวัตกรรมธุรกิจ-ความรู้การเป็นองค์กรแบบใหม่ที่เรียกว่า “องค์กรนวัตกรรมและผลิตภาพ” จะท าให้ธุรกิจเป็น “ธุรกิจแห่งนวัตกรรม” ที่มีนวัตกรรมใหม่ ๆ เกิดขึ้นได้อย่างยั่งยืนกล่าวโดยสรุป การแบ่งประเภทของนวัตกรรมขึ้นอยู่กับบริบทความจ าเป็นของแต่ละองค์กรและวัตถุประสงค์ของการน าไปใช้ที่แตกต่างกัน ดังนั้น ในองค์กรหนึ่งอาจมีการจัดล าดับความส าคัญของนวัตกรรมที่นามาใช้แตกต่างกัน ขึ้นอยู่กับความจ าเป็น ความพร้อมของปัจจัยทางด้านการบริหารและความต้องการของลูกค้าเป็นหลักนั่นเอง (สิทธินนท์ ปานนิมิตจิตสมาน, ภคมน โภคะธีระกุล,ฐิติมา โห้ลายอง และเชาวฤทธิ์ เชาว์แสงรัตน์ 2565)2.2 ขั้นตอนของนวัตกรรม (Stages of Innovation)ในการตรวจสอบขั้นตอนของกระบวนการนวัตกรรมนักวิชาการส่วนใหญ่ให้ความสนใจว่าวัฒนธรรมองค์การมีผลกระทบอย่างไรต่อนวัตกรรมและผลการด าเนินงานและการเรียนรู้ขององค์การเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นก่อนวัฒนธรรมองค์การอย่างไรซึ่งขั้นตอนของนวัตกรรมสามารถแบ่งออกเป็นกลุ่มกว้างๆได้ 2 ขั้นตอน คือ การสร้างนวัตกรรม (Generation) และการน ามาใช้ (Adoption)
26ขั้นตอนการสร้างนวัตกรรม รวมถึงการสร้างความคิดและการแก้ปัญหาส าหรับสินค้าหรือกระบวนการ ขั้นตอนการน ามาใช้เป็นการหามาได้และ/หรือการน านวัตกรรมมาใช้ประโยชน์ในขณะที่ Zaltman et al. (1973) แนะน าว่าขั้นตอนที่แตกต่างกันของกระบวนการนวัตกรรมมี 2 ขั้นตอนคือการเริ่มต้น (Initiation) และการน ามาใช้ (Implementation) ซึ่งความส าคัญของขั้นตอนการเริ่มต้นคือ วัฒนธรรมในการเปิดใจรับนวัตกรรมการเปิดใจรวมถึงการที่สมาชิกขององค์กรตั้งใจน านวัตกรรมมาใช้หรือมีการต่อต้านหรือไม่ Van de Van (1986) ให้ความคิดเห็นเพิ่มเติมในประเด็นนี้ว่าการจัดการความตั้งใจในการเริ่มต้นและการน านวัตกรรมองค์กรมาใช้ท าเพื่อให้เกิดการตระหนักถึงความต้องการในการสร้างความคิดและวิธีปฏิบัติใหม่ภายในองค์การอย่างไรก็ตาม Hurley and Hult (1998) เสนอว่านวัตกรรมควรแบ่งเป็น 2 ขั้นตอนคือการสร้างสรรค์นวัตกรรม (Innovativeness) และความสามารถในการสร้างสรรค์นวัตกรรม (Capacity to Innovate)1.การสร้างสรรค์นวัตกรรมเป็นความเข้าใจในการเปิดรับความคิดใหม่ซึ่งเป็นมุมมองด้านวัฒนธรรมองค์กรที่วัดจากการมุ่งเน้นขององค์การที่มีต่อนวัตกรรม ทั้งนี้ปัจจัยที่เกิดขึ้นก่อนการสร้างสรรค์นวัตกรรม เช่น การมุ่งเน้นการเรียนรู้ การตัดสินใจแบบมีส่วนร่วม การสนับสนุนและความร่วมมือกัน และการแลกเปลี่ยนอ านาจ2.ในขณะที่ความสามารถในการสร้างสรรค์นวัตกรรมถือเป็นผลลัพธ์ขององค์การถูกใช้ครั้งแรกโดย Burns and Stalker (1961) เป็นความสามารถขององค์การในการน าความคิด กระบวนการและสินค้าใหม่มาใช้หรือท าให้ประสบความส าเร็จ ค าจ ากัดความนี้เน้นย้ าสิ่งที่ Rogers (1983) อ้างถึงมุมมองก่อนการแพร่กระจายของนวัตกรรมซึ่งเป็นขั้นตอนก่อนการผลิตหรือการน านวัตกรรมมาใช้โดยองค์การ ความสามารถในการสร้างสรรค์มีความสัมพันธ์กับสิ่งที่ Cohen and Levinthai (1990) เรียกว่าความสามารถในการดูดซับ (Absorptive Capacity) ความสามารถนี้ถูกวัดโดยจ านวนของนวัตกรรมที่องค์การสามารถน ามาใช้หรือท าให้ประสบความส าเร็จการสร้างสรรค์นวัตกรรมเมื่อรวมกับทรัพยากรและลักษณะอื่น ๆ ขององค์การจะสร้างความสามารถในการสร้างสรรค์หรือผลลัพธ์ด้านนวัตกรรมที่เหนือกว่าองค์การที่มีความสามารถในการสร้างสรรค์ที่สูงขึ้น จะมีความสามารถในการพัฒนาความได้เปรียบในการแข่งขันและเพิ่มระดับผลการด าเนินงานขององค์การ (Hurley and Hult, 1998)นวัตกรรมเป็นทั้งสินค้าหรือผลลัพธ์ในรูปของความคิดวิธีการหรือเครื่องมือใหม่และเป็นกระบวนการของการแนะน าสิ่งใหม่ซึ่งเกิดจากพฤติกรรมของพนักงานโดยทั่วไปนักวิชาการให้ความส าคัญต่อนวัตกรรมในมุมมองของความใหม่ และการศึกษาที่มีการวิเคราะห์ในระดับองค์การซึ่งการวิจัยในระดับองค์การจะน าเสนอข้อมูลเกี่ยวกับบทบาทของนวัตกรรมในการจัดการองค์การ เช่นการปรับตัวต่อสภาพแวดล้อมความสามารถในการจัดสรรทรัพยากร เพื่อสร้างโปรแกรมหรือกิจกรรมนวัตกรรมและผลลัพธ์จากความมีประสิทธิผลขององค์การในภาพรวม โดยแบ่งเป็นการศึกษาในรูปแบบของแนวคิดด้านผลลัพธ์หรือกระบวนการ
273 การศึกษาแนวคิดด้านผลลัพธ์จะค้นหาลักษณะทางพฤติกรรม โครงสร้าง และบริบทเฉพาะที่ท าให้องค์การนวัตกรรมแตกต่างจากองค์การที่ไม่มีนวัตกรรมโดยปกติใช้เพื่อตัดสินประสิทธิผลที่สัมพันธ์กัน ในลักษณะขององค์การในแต่ละกลุ่มเพื่ออธิบายนวัตกรรมองค์การ4 การศึกษาแนวคิดด้านกระบวนการจะค้นหา เพื่ออธิบายระดับของเหตุการณ์ที่กว้างขึ้นและให้ความส าคัญกับล าดับขั้นตอนของกระบวนการนวัตกรรม2.3 คุณลักษณะของนวัตกรรมคุณลักษณะของนวัตกรรมตามแนวคิดของ Rogers (1995) เน้นความเชื่อว่าการเปลี่ยนแปลงสังคมและวัฒนธรรม เกิดขึ้นจากการแพร่กระจายของสิ่งใหม่ๆ จากสังคมหนึ่งไปยังอีกสังคมหนึ่งและสังคมนั้นรับเข้าไปใช้สิ่งใหม่ๆ นี้คือ นวัตกรรม ซึ่งเป็นทั้งความรู้ ความคิด เทคนิควิธีการและเทคโนโลยีใหม่ๆ นวัตกรรมที่จะแพร่กระจายและเป็นที่ยอมรับของคนในสังคมนั้นโดยทั่วไปประกอบด้วยส่วนส าคัญ 2 ส่วน คือ ส่วนที่เป็นความคิดและส่วนที่เป็นวัตถุ นวัตกรรมใดจะถูกยอมรับหรือไม่นั้น นอกจากจะเกี่ยวกับตัวผู้รับ ระบบสังคม และการรับรู้การสื่อสาร แล้วตัวของนวัตกรรมเองก็มีความส าคัญ Roger (2003) ได้แยกคุณลักษณะของนวัตกรรมได้5 ประการ ดังนี้ 1) คุณลักษณะประโยชน์เชิงเปรียบเทียบ (Relative Advantage) คือ การรับรู้ว่านวัตกรรมดีกว่ามีประโยชน์กว่าวิธีการปฏิบัติเดิม ๆ เช่น สะดวกกว่า รวดเร็วกว่า มีผลตอบแทนที่ดีกว่าอื่น ๆ เป็นต้น ในส่วนที่ดีกว่าถ้าเห็นว่ามีประโยชน์มากกว่าเสียประโยชน์ก็จะทำให้การยอมรับนวัตกรรมมีแนวโน้มในการยอมรับมากขึ้น2) คุณลักษณะที่เข้ากันได้ (Compatibility) คือ การที่ผู้รับนวัตกรรมรู้สึกหรือคิดว่าเข้ากันได้หรือไปด้วยกันได้กับค่านิยมที่เป็นอยู่เดิม ถ้านวัตกรรมใดมีลักษณะสอดคล้องกับความคิดเดิม ๆ ก็จะทำให้การยอมรับมีแนวโน้มสูงข ้น จากประสบการณ์ในอดีตตลอดจนความต้องการของผู้รับความคิดใหม่ๆ การเข้าก ันได ้ของนวัตกรรมก ับสิ่งต่าง ๆ ท าให้ผู้ยอมรับรู้สึกมันใจและไม่ต้องเสี่ยงภ ัยมาก ทำให้เกิดความรู้สึกที่มีความหมายมากขึ้น 3) คุณลักษณะความยุ่งยากซับซ้อน (Complexity) ถ้านวัตกรรมที่น ามาใช้มีความยุ่งยาก สลับซับซ้อนมาก การยอมรับก็จะน้อยลงโดยเฉพาะถ้าบุคลากรที่นำนวตักรรมเหล่านั้นมาใช้มีความยุ่งยากก็ยิ่งทำให้เกิดการต่อต้าน ดังนั้นการน านวัตกรรมมาใช้จึงมีความสัมพ ันธ์ในทางตรงกันข้ามก ับการยอมรับ ถ ้านว ัตกรรมมีความซับซ้อนมาก อัตราการยอมรับจะลดลง แต่ถ้านวัตกรรมมีความซ ับซ ้อนน ้อย อ ัตราการยอมรับก็จะเพิ่มข ้นตรงก ันข ้าม4) คุณลักษณะสามารถทดลองใช้ได้ (Trainability) โดยการน าเอานวัตกรรมส่วนย่อย ๆ ไปทดลองใช้โดยใช้ระยะเวลาไม่มากนัก ซึ่งอาจจะแบ่งเป็นส่วนเล็ก ๆ เมื่อนำไปทดลองและประสบความสำเร็จตามที่ต้องการก็จะทำให้เกิดการยอมรับมากขึ้นในนว ัตกรรมนั้น ๆ
285) คุณลักษณะสามารถสังเกตได้ (Observability) คือผลของนวัตกรรมเป็นสิ่งที่มองเห็นได้หมายความว่า ถ้านวัตกรรมท าให้เกิดการมองเห็นได้ก็จะท าให้การยอมรับมีน้ าหนักมากขึ้น ซึ่งอาจมองไม่ถึงด้านรูปธรรมในที่นี้เนตร์พัณณา ยาวิราช (2565) กล่าวว่า คุณลักษณะของนวัตกรรมภายในองค์กร หมายถึง สิ่งต่อไปนี้- นวัตกรรม Innovation หมายถึง การเปลี่ยนแปลงที่ส าคัญเพื่อปรับปรุงผลผลิตบริการหรือกระบวนการหรือประสิทธิภาพการท างานรวมทั้งสร้างมูลค่าเพิ่มให้แก่ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย- นวัตกรรม หมายถึง ผลิตภัณฑ์ หรือ กระบวนการ หรือ ขั้นตอนที่จับต้องได้ภายในองค์กรส าหรับความคิดใหม่อาจเป็นเพียงจุดเริ่มต้นของนวัตกรรมแต่ไม่อาจเรียกว่าเป็นนวัตกรรมได้- นวัตกรรมจะต้องมีความใหม่ในระดับกลุ่มฝ่ายหรือองค์กรในขณะที่บางครั้งอาจจะไม่จ าเป็นต้องใหม่ในระดับบุคคลที่สร้างนวัตกรรมนั้น - นวัตกรรมต้องมาจากความตั้งใจที่ต้องการให้เกิดขึ้น มากกว่าการเกิดขึ้นโดยไม่ได้ตั้งใจ - นวัตกรรมจะต้องไม่ใช่การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นเป็นประจ า - นวัตกรรมจะต้องมีเป้าหมายเพื่อสร้างผลก าไรให้แก่องค์การ หรือก่อให้เกิดประโยชน์ให้แก่สังคมในวงกว้างส่ง ผลดีต่อสาธารณะและเกิดการประยุกต์ใช้ภายในองค์การ2.4 กระบวนการสร้างสรรค์นวัตกรรมกระบวนการสร้างหรือการพัฒนานวัตกรรมนั้นเป็นการพัฒนาความคิดสร้างสรรค์อย่างเป็นระบบ เพื่อให้ความคิดเหล่านั้นพัฒนาเป็นนวัตกรรม การพัฒนานวัตกรรมมักมีการเริ่มต้นจากปัญหาภายในองค์กร และเกิดการคิดค้นหาวิธีการใหม่ ๆ มาช่วยในการแก้ไขปัญหา การสร้างหรือพัฒนานวัตกรรมแบ่งออกเป็น 5 ขั้นตอน (เกียรติพงษ์ อุดมธนะธีร ะ, 2561) ดังต่อไปนี้1) การรับรู้ถึงโอกาส การศึกษารวบรวมเอกสาร แนวคิด หลักการ เพื่อค้นหาปัญหา ส ารวจว่ามีพัฒนาเรื่องที่สนใจไว้ว่าอย่างไร มีใครที่เคยประสบปัญหาเรื่องนี้มาก่อนหรือไม่ คนที่มีปัญหานี้เขามีแนวทางในการแก้ไขปัญหาอย่างไร เพื่อหากรอบแนวคิดหรือแนวทางที่จะน ามาแก้ปัญหาของตนเองต่อไป อาจท าได้โดยการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ การแสวงหาแนวคิด หลักการ การศึกษาเอกสารงานวิจัย และประสบการณ์ของผู้เกี่ยวข้อง2) การพัฒนาแนวคิด คือการเลือกกรอบแนวคิดมาท าการวางแผนสร้างนวัตกรรม โดยพิจารณาเลือกจากลักษณะของนวัตกรรมการเรียนรู้ที่ดี เช่น มีการเรียนรู้ที่ตรงกับความต้องการและความจ าเป็น น่าเชื่อถือ และเป็นไปได้สูงที่จะสามารถแก้ปัญหาและพัฒนาต่อยอดได้ มีแนวคิดหรือหลักการทางวิชาการรองรับจนน่าเชื่อถือ สามารถน าไปใช้ได้จริง ใช้ง่าย สะดวกต่อการใช้และการพัฒนาต่อไป และมีผลการพิสูจน์ว่าใช้ได้ในสถานการณ์จริงสามารถแก้ปัญหาได้อย่างน่าพอใจ 3) การแก้ไขปัญหา คือ การสร้างหรือพัฒนานวัตกรรมเพื่อให้สามารถน ามาแก้ไขปัญหาที่มีจะสร้างและด าเนินการตามขั้นตอน เช่น วิเคราะห์จุดประสงค์ ก าหนดและออกแบบ ลงมือท า ตรวจสอบคุณภาพ ทดลองใช้ระยะสั้นเพื่อปรับปรุง และน าไปใช้เพื่อแก้ปัญหาหรือการพัฒนาการเรียนรู้
294) การพัฒนาต้นแบบ คือ การหาประสิทธิภาพของนวัตกรรมเพื่อพิสูจน์ว่านวัตกรรมที่สร้างมานั้น สามารถน ามาใช้ได้ผลตามที่ต้องการหรือไม่ มีการท าได้หลายวิธี เช่น การตรวจสอบโดยผู้เชี่ยวชาญ การบรรยายคุณภาพ การหาประสิทฺธิภาพของนวัตกรรม และการประเมินผล5) การแก้ไขจุดบกพร่อง คือ การปรับปรุงนวัตกรรมที่สร้างขึ้น น าความคิดเห็นหรือข้อเสนอแนะมาปรับปรุงนวัตกรรมให้มีคุณภาพเหมาะสมที่จะน าไปใช้ได้มากขึ้น หาค าประสิทธิภาพโดยการให้ผู้เชี่ยวชาญช่วยตรวจ และการบรรยายคุณภาพก่อนการทดลองใช้และหลังการทดลองใช้กับผู้เรียนกลุ่มเล็ก จะท าให้ได้ข้อมูลที่ชัดเจนและเป็นรายละเอียดที่จะปรับปรุงนวัตกรรมได้ง่ายขึ้นนวัตกรรมเปรียบเสมือนกระบวนการส าคัญของธุรกิจที่จะต้องมีการท าสิ่งใหม่ๆการปรับปรุงของเดิมให้ดีขึ้นเพื่อความอยู่รอดและเจริญเติบโตของธุรกิจกระบวนการดังกล่าวประกอบด้วย1 การค้นหา (Search) หมายถึงการพิจารณาสภาพแวดล้อมทั้งภายในและภายนอกองค์การ เพื่อวิเคราะห์หาโอกาสที่เอื้ออ านวยต่อการริเริ่มสิ่งใหม่ๆ2 การคัดเลือก (Select) หมายถึงการคัดเลือกว่าสิ่งใดที่พัฒนาแล้วมีความเป็นไปได้มีความคุ้มค่าและเหมาะสมที่สุด3 การน าไปปฏิบัติ (Implementation) หมายถึงการวางแผนด าเนินการพัฒนาสิ่งใหม่ๆที่น าไปสู่ความส าเร็จมีการน าไปปฏิบัติอย่างมีแผนการได้แก่3.1 การแสวงหาแหล่งความรู้ในนวัตกรรมนั้น ๆ การวิจัยและพัฒนาการส ารวจทางการตลาดการถ่ายโอนเทคโนโลยีการสร้างพันธมิตรทางธุรกิจการสร้างความร่วมมือ3.2 การด าเนินการการบริหารจัดการเพื่อให้เกิดผลลัพธ์การแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นให้ส าเร็จลุล่วงไปด้วยดี3.3 การน าผลิตภัณฑ์สู่ตลาด (Launching) การน าผลิตภัณฑ์เผยแพร่ออกสู่สาธารณะชนให้เป็นที่รับรู้ถึงความส าเร็จในการพัฒนา3.4 การรักษาไว้อย่างยั่งยืน (Sustainable) หมายถึงการด าเนินการอย่างยั่งยืนในระยะยาวการต่อยอดพัฒนาไปยังรุ่นสู่รุ่น (Renovation)4 การเรียนรู้ (Learning) หมายถึงการเรียนรู้ความก้าวหน้าต่าง ๆ วัฏจักรของสินค้าต่าง ๆที่ต้องมีรากฐานความรู้เพื่อการพัฒนาต่อไปส่วน Harvard Business School, Sherwood และ วุฒิพงษ์ ภักดีเหลา ได้กล่าวว่ากระบวนการนวัตกรรม คือ ขั้นตอนหรือกระบวนการที่ท าให้นวัตกรรมเกิดขึ้นในองค์กร โดยกระบวนการนวัตกรรมประกอบด้วย 5 ขั้นตอน (Harvard Business School, 2003, pp. xi–xii; Sherwood, 2001, p. 10) ดังต่อไปนี้1. การสร้างความคิดใหม่ (Idea Generation) – การเกิดขึ้นของความคิดใหม่ ๆ2. การรับรู้ถึงสิ่งที่เป็นโอกาส (Opportunity Recognition) – การวิเคราะห์เพื่อหาโอกาสทางธุรกิจ หรือที่เรียกว่า “โอกาสทางธุรกิจ”3. การประเมินความคิด (Idea Evaluation) – การคัดเลือกความคิดที่มีความก้าวหน้าและมีศักยภาพ
304. การพัฒนาความคิด (Development) – การปรับเปลี่ยนความคิดจากแนวคิดไปสู่แนวทางการท างานที่เป็นรูปธรรม5. ก า รใช้ป ระโยชน์ในเชิงพ าณิชย์ ( Commercialization) – ก า รน าค ว ามคิดไปสู่กระบวนการผลิตหรือการปฏิบัติจริงในองค์กรในการพัฒนานวัตกรรมขององค์การต่าง ๆมักให้ความส าคัญกับการจัดการนวัตกรรม ในตัวผลิตภัณฑ์ที่เป็นเทคโนโลยีใหม่ ตอบสนองความต้องการได้มากขึ้น เกิดจากการพัฒนาทางเทคโนโลยีใหม่ซึ่งเป็นกระบวนการของแนวคิดทางด้านกลยุทธ์ธุรกิจ (Startegic concept) ในการสร้างสิ่งใหม่มาทดแทนสิ่งเก่าในทางตรงกันข้ามการบริการไม่สามารถมองเห็นได้เช่นเดียวกับผลิตภัณฑ์ แต่ก็เป็นรูปแบบการจัดการนวัตกรรม เช่น การประกัน ธุรกิจประกัน การให้บริการทางการเงิน หน่วยงานมีการพัฒนารูปแบบของบริการใหม่ๆที่สร้างตลาดใหม่ มาตอบสนองลูกค้ากลุ่มใหม่หรือนวัตกรรมในสินค้าที่ได้พัฒนาขึ้นมาใหม่ สามารถให้บริการควบคู่กันไปได้เป็นอย่างดี เรียกว่าระบบการให้บริการที่สนับสนุนและส่งเสริมการจ าหน่ายผลิตภัณฑ์ใหม่ที่สร้างขึ้นมาใหม่ควบคู่กันไป หลายหน่วยงานไม่สามารถท าเองได้ทั้งหมด องค์การมีการใช้การจ้างหน่วยงานภายนอก outsourcing ช่วยเหลือด้านบริการเรียกว่าเป็นกระบวนการทางธุรกิจที่ส าคัญ เช่น ด้านไอทีศูนย์สารสนเทศ ด้านการจัดการทรัพยากรมนุษย์ ท าให้เกิดการประหยัดและคล่องตัวมากกว่าการจ้างหน่วยงานภายนอกเป็นการช่วยในด้านการให้บริการลูกค้าได้ดีกว่าDavid Kelley (2015) ได้กล่าวถึง กระบวนการสร้างสรรค์นวัตกรรมผ่านกระบวนการคิดเชิงออกแบบหรือ Design Thinking ไว้ว่า ประกอบด้วย การท างาน 5 ขั้นตอน ได้แก่ 1. การท าความเข้าใจกลุ่มเป้าหมายอย่างลึกซึ้ง (Empathize) หมายถึง การใช้ชุด เครื่องมือที่เอื้อในการท าความเข้าใจความรู้สึกนึกคิด ทัศคติ ค่านิยมและความเชื่อ ปัจจัยการตัดสินใจ และปัญหาความต้องการที่ยังไม่ได้รับการตอบสนองของกลุ่มเป้าหมาย (Unmet Needs) โดยขั้นตอนนี้ มีความส าคัญในการระบุโอกาสในการสร้างนวัตกรรม การสร้างกรอบโจทย์ที่มุ่งตอบปัญหาที่ยังไม่ได้ รับการสนอง ซึ่งจะน าไปสู่การสร้างนวัตกรรมที่มีคุณค่าอย่างแท้จริง 2. การตั้งกรอบโจทย์ (Define) หมายถึง ขั้นตอนในการวิเคราะห์ข้อมูลเพื่อระบุโอกาส ในการพัฒนานวัตกรรม ซึ่งต่อเนื่องมาจากขั้นตอนการสร้างความเข้าใจกลุ่มเป้าหมาย (Empathize) โดยจะน าข้อมูลที่ได้ท าความเข้าใจกลุ่มเป้าหมายอย่างลึกซึ้ง (Insights) รวมถึงบริบทที่เกี่ยวข้อง มาวิเคราะห์เพื่อสรุปประเด็นส าคัญและเป้าหมายของการออกแบบ เพื่อให้ได้กรอบโจทย์ที่ชัดเจน มีคุณค่า มีความหมาย ท้าทายและครอบคลุมหลายมุมมอง ควรจะท าการวิเคราะห์ร่วมกันเป็นทีม เพื่อหามุมมอง (Point of View) ที่พิเศษเป็นลักษณะเฉพาะ จากนั้นน าประเด็นข้อมูลและผลที่น่าสนใจ ทั้งหมดที่ได้จากการท าความเข้าใจกลุ่มเป้าหมายมาจัดล าดับความส าคัญ โดยเลือกจากมุมมอง ที่สามารถตอบสนองคุณค่า ความต้องการของกลุ่มเป้าหมายอย่างแท้จริง 3. การสร้างความคิด (Ideate) หมายถึง การสังเคราะห์ค าตอบหรือทางเลือกใหม่ ๆ ที่หลากหลาย ประกอบไปด้วยการคิดสร้างสรรค์แบบหนึ่งเดียว ซึ่งมุ่งเน้นการสร้างความคิดอันแตกต่าง หลายหลายให้ได้เป็นจ านวนมาก และการคิดสร้างสรรค์แบบเอกนัย ซึ่งมุ่งเน้นการคิดบูรณาการที่ดี เข้าด้วยกัน ท าให้ได้ค าตอบหรือทางเลือกใหม่ที่มีคุณภาพและสมบูรณ์ขึ้น พร้อมส าหรับการคัดกรอง
31หรือคัดสรร เพื่อน าไปขึ้นต้นแบบเพื่อทดสอบและพัฒนาในขั้นตอนถัดไปของกระบวนการคิดเชิงออกแบบ สามารถสร้างความคิดใหม่ได้โดยการระดมสมองร่วมกับการใช้เครื่องมือและกรอบแนวคิดแบบต่าง ๆ มากมายที่ช่วยกระตุ้นให้ทีมสามารถหาค าตอบในมุมที่แตกต่าง เช่น การถามว่าท าไม และอย่างไร ใช้การวิเคราะห์คุณค่ากระตุ้นความคิด4. การสร้างต้นแบบ (Prototype) หมายถึง การถ่ายทอดความคิดให้เป็นรูปเป็นร่าง อย่างง่ายสุด ถูกสุด เร็วสุด ให้เป็นต้นแบบไปทดสอบกับกลุ่มเป้าหมายผู้ใช้งานรูปแบบ และวิธีการในการพัฒนาต้นแบบมีหลายเทคนิคและหลายระดับ ในช่วงแรกของการพัฒนาแนวคิดควรสร้างต้นแบบ (Conceptual Prototype) อย่างง่าย ๆ ที่สร้างขึ้นได้อย่างรวดเร็วขึ้นมาก่อน เช่น ท าจาก post-it กระดาษ Lego การแสดงบทบาทสมมุติ (Role Play) หรือการเล่าเรื่อง (Scenario) เพื่อที่จะสามารถเรียนรู้จากประสบการณ์ผู้ใช้ อันจะก่อให้เกิดความเข้าใจที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้นได้ ทั้งนี้จะเลือกท าต้นแบบชนิดใดนั้นก็ขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์และระยะเวลาขั้นตอนของโครงการ และสามารถผสมผสานรูปแบบได้ตามความเหมาะสม 5. การทดสอบ (Test) หมายถึง กระบวนการทดสอบเพื่อพัฒนาและปรับแก้แนวคิดให้ดีขึ้น การทดสอบกับผู้ใช้งานเป็นพื้นฐานที่ส าคัญของการออกแบบโดยมีมนุษย์เป็นจุดศูนย์กลาง (Humancentered Design) โดยจะท าควบคู่ไปกับการสร้างต้นแบบ ซึ่งจะช่วยให้เข้าใจผู้ใช้ได้มากขึ้น และเป็นโอกาสที่จะช่วยให้พัฒนาสินค้าหรือบริการให้ตอบโจทย์ผู้ใช้ทั้งด้านคุณค่า การใช้งาน และความชอบUnited Kingdom Design Council (2017) ได้กล่าวถึง กระบวนการสร้างสรรค์นวัตกรรม ผ่านกระบวนการออกแบบ Double Diamond Design Process สามารถแบ่งออกได้เป็น 4 ขั้นตอน ได้แก่ 1) การค้นคว้าหาข้อมูล (Discover) หมายถึง การค้นหาปัญหาส าคัญที่จะแก้ไขในบริบทที่นัก ออกแบบและผู้มีส่วนได้เสียเห็นพ้องต้องกัน 2) การวิเคราะห์เพื่อสรุป (Define) หมายถึง ขั้นตอน ท าความเข้าใจและตีความปัญหาอย่างลึกซึ้ง รวมถึงการวางแผน โครงการ 3) การพัฒนาแนวคิด (Develop) หมายถึง ขั้นตอนในการใช้ความคิดสร้างสรรค์และมุมมองจากหลากหลายด้านมาสร้าง ไอเดียหลากหลายไอเดีย พัฒนาให้ภาพและทดสอบไอเดียต่าง ๆ และ 4) การพัฒนาเพื่อส่งมอบ (Deliver) หมายถึง ขั้นส่งมอบเป็นขั้นตอนในการทดสอบช่วงสุดท้ายก่อนที่จะน าเอานวัตกรรม ออกสู่ตลาดหรือน าเอาไปใช้จริง ไปรมา อิศรเสนา ณ อยุธยา (2560, น. 23) กล่าวถึง ระยะในการด าเนินการใช้กระบวนการคิดเชิงออกแบบไว้ 3 ระยะหลัก ได้แก่ 1) ระยะที่ 1 เข้าใจปัญหา (Understand) เป็นระยะการใช้ เวลาท าความเข้าใจปัญหาอย่างลึกซึ้ง (empathy) และก าหนดประเด็นและทิศทางในการแก้ปัญหา ที่ชัดเจน (define) ถูกต้อง ตรงประเด็น 2) ระยะที่ 2 พัฒนาไอเดีย (Create) เป็นระยะที่สร้างไอเดีย (ideate) หรือการต่อยอดจากหลากหลายมุมมอง (idea generation) เพื่อน าไปสู่การสร้างสรรค์นวัตกรรมที่แปลกใหม่ และตอบโจทย์การแก้ไขปัญหา
323) ระยะที่ 3 ส่งมอบนวัตกรรม (Deliver) เป็นระยะเปลี่ยนไอเดียเป็นนวัตกรรมต้นแบบ (Prototype) และท าการทดสอบ (test) กับกลุ่มเป้าหมาย ปรับปรุงแก้ไข จนสามารถน าไปใช้ได้จริง ดังแสดงในรูปภาพภาพที่ 2.1 กระบวนการคิดเชิงออกแบบที่มา: ไปรมา อิศรเสนา ณ อยุธยา, 2560)Thomas Baumann (2016, p. 250) กล่าวว่า การสร้างสรรค์นวัตกรรมเป็นกระบวนการ ใช้ทรัพยากรทั้งภายในและภายนอกองค์กร ในการวางแผนด าเนินการให้เป็นไปตามวัตถุประสงค์ของการสร้างนวัตกรรม โดยมีกระบวนการ ดังนี้ 1. การวางแผน (Planning) หมายถึง การด าเนินการเกี่ยวกับการวิเคราะห์สภาพขององค์กรในด้านทรัพยากรและความพร้อมเพื่อประเมินความพร้อมในการด าเนินการ 2. การออกแบบและการส่งมอบ (Design & Delivery) หมายถึง การน าข้อมูลความพร้อม ขององค์กรไม่ว่าจะเป็นข้อมูลสารสนเทศ ข้อมูลด้านทรัพยากรต่าง ๆ จากขั้นตอนที่ 1 มารวบรวม และออกแบบวางแผนกลยุทธ์ หรือแนวทางในการด าเนินงานเพื่อส่งมอบไปยังขั้นตอนต่อไป 3. การปรับปรุงและสนับสนุน (Re-design and support) หมายถึง การน าแบบนวัตกรรม ในขั้นตอนที่ 2 มาทดลองใช้ในกลุ่มเป้าหมาย 4. การพัฒนาโครงสร้างและการบริหาร (Develop new Administration structure) หมายถึง การพัฒนาโครงสร้างของการบริหารจัดการให้ตอบสนองต่อนวัตกรรมที่สร้างขึ้น โดยเน้นให้มีความยืดหยุ่น ทันต่อการเปลี่ยนแปลงและทุกคนในองค์กรสามารถเข้าถึงได้ 5. การประเมินผลและสะท้อนข้อมูลป้อนกลับ (Evaluation: Measurement and Feedback) หมายถึง การก าหนดหลักเกณฑ์การประเมินความส าเร็จของนวัตกรรมในด้านต่าง ๆ เช่น ด้านภาพรวมของนวัตกรรม ด้านการจัดสรรเวลา หรือด้านการใช้ทรัพยากรในองค์กรRobert Cooper (2019) กล่าวถึง กระบวนการนวัตกรรมที่เป็นเทคนิคการจัดการ โดยแบ่งออกเป็นหลายขั้นตอน ในแต่ละขั้นตอนจะถูกคั่นด้วย “ประตู” (Stage Gate process) ที่จะเป็นการ
33ช่วยตัดสินใจในการด าเนินการในขั้นตอนต่อไปได้หรือไม่ การน ากระบวนการ Stage gate นี้จะเป็นการสร้างการพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ การเปลี่ยนแปลงกระบวนการหรือการปรับปรุง แบ่งออกเป็น 6ขั้นตอน ดังนี้ 1. การค้นพบ (Discovery) หมายถึง ขั้นตอนการเตรียมการเบื้องต้น เป็นการก าหนด โครงการที่องค์กรต้องการและสามารถด าเนินการได้ สามารถท าการระดมความคิดร่วมกันกับทุกฝ่าย ในองค์กรได้ในขั้นตอนนี้2. ขั้นที่ 1 การก าหนดขอบเขต (Scoping) หมายถึง การประเมินผลิตภัณฑ์และปัจจัยที่เกี่ยวข้อง จุดแข็งและจุดอ่อนของผลิตภัณฑ์ 3. ขั้นที่ 2 แนวคิดแผนนวัตกรรม (Business plan concept) หมายถึง การออกแบบ การพัฒนาแนวคิดและมีความส าคัญ ก่อนที่จะเริ่มพัฒนานวัตกรรม โดยมีขั้นตอนย่อย ดังนี้ 3.1 การวิเคราะห์นวัตกรรม หมายถึง เป็นการตอบค าถามเกี่ยวกับนวัตกรรมที่สร้างขึ้น ว่ามีประโยชน์อย่างไรและเงื่อนไขและหน้าที่ใดที่ต้องปฏิบัติตาม ข้อมูลนี้สามารถเรียกค้นได้โดยใช้ การสัมภาษณ์และแบบส ารวจ เรายังดูสภาพแวดล้อมและการแข่งขันด้วย 3.2 การสร้างแผน หมายถึง การอธิบายและก าหนดคุณสมบัติของนวัตกรรม 3.3 การสร้างแผนโครงการ หมายถึง การก าหนดบทบาทหน้าที่และการด าเนินการ ของกระบวนการสร้างนวัตกรรม 3.4 ทบทวนความเป็นไปได้ หมายถึง การประเมินโอกาสความส าเร็จของนวัตกรรม 4. ขั้นที่ 3 การพัฒนา (Development) หมายถึง การท างานร่วมกันเป็นทีมที่หลากหลาย 5. ขั้นที่ 4 การทดสอบและตรวจสอบ (Testing and Validation) 6. ขั้นที่ 5 การเปิดตัวและการน าไปใช้ (Launch and Implementation) ดังภาพที่ 2.2ภาพที่ 2.2 กระบวนการนวัตกรรมที่มา: Robert Cooper, 2019
342.5 หลักการพัฒนานวัตกรรมทางธุรกิจนักวิชาการได้กล่าวถึงหลักการพัฒนานวัตกรรมทางธุรกิจไว้ ดังนี้ 1.องค์ประกอบการจัดการและพัฒนาองค์กรไปสู่องค์กรแห่งนวัตกรรมธุรกิจในประเทศไทย จะสามารถพัฒนาตัวเองไปสู่ธุรกิจแห่งนวัตกรรมได้ จะต้องเริ่มจากการที่ผู้บริหารธุรกิจ มีความมุ่งมั่นที่จะส่งเสริมธุรกิจให้เป็นธุรกิจแห่งนวัตกรรมธุรกิจ ที่ได้รับการยอมรับว่าเป็นธุรกิจที่มีนวัตกรรมสูง มีองค์ประกอบ 5 ด้าน คือ ภาวะผู้น า (Leadership) การวางแผน (Planned) สารสนเทศ (Information) คน (People) และกระบวนการ (Processes) (ดนัย เทียนพุฒ, 2550 : 12-15)2. กระบวนการพัฒนานวัตกรรม การพัฒนานวัตกรรมนั้นต้องมีกระบวนการในการพัฒนาความคิดสร้างสรรค์อย่างเป็นระบบ เพื่อให้ความคิดเหล่านั้นพัฒนาเป็นนวัตกรรม ส่วนใหญ่แล้วการพัฒนานวัตกรรมมักเริ่มต้นจากปัญหาภายในองค์กร และการคิดคันหาวิธีการใหม่ๆ มาช่วยในการแก้ไขปัญหา (ฟองค า ดิลกสกลชัย, 2549 : 40) จะเห็นได้ว่าในการพัฒนานวัตกรรมนั้นต้องอาศัยความร่วมมือจากบุคลากร และปัจจัยองค์กรที่เกี่ยวข้อง โดยเริ่มจากการที่ผู้บริหารเห็นความส าคัญของการพัฒนานวัตกรรมให้การสนับสนุนด้านทรัพยากรต่าง ๆ การให้เวลาและโอกาสในการพัฒนานวัตกรรม รวมถึงการสื่อสารที่มีประสิทธิภาพ เพื่อให้บุคลากรเกิดความเข้าใจ และเกิดการท างานไปในแนวทางเดียวกันในการพัฒนานวัตกรรมหรือการสร้างบรรยากาศแห่งความคิดสร้างสรรค์ เพื่อส่งเสริมให้เกิดการพัฒนานวัตกรรมในองค์กร การทดลองใช้นวัตกรรม จนกระทั่งเกิดการแพร่กระจายและการยอมรับน านวัตกรรมไปใช้ด้วย3. กลยุทธ์ในการพัฒนานวัตกรรม การที่องค์กรจะสามารถก้าวไปสู่ผู้น าด้านนวัตกรรมจะมีกลยุทธ์ในการด าเนินงาน มีหลายประการ ดังนี้ (วิไลวรรณ ศรีอักษรม 2557 : 115-116)1) นวัตกรรมต้องถูกผลักดันมาจากผู้บริหารระดับสูง บริษัทชั้นน าด้านนวัตกรรมกล่าวว่า วิสัยทัศน์ทางด้านนวัตกรรมให้เกิดขึ้นโดยเฉพาะการพัฒนาสินค้าและบริการใหม่ๆให้เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง ซึ่งบริษัททีแอนด์ดีมีการมุ่งเน้นอย่างเด่นชัดมากและมีการผลักดันทุก ๆ จุด ในกิจการในการสร้างสรรค์นวัตกรรมให้เกิดขึ้น โดยเฉพาะการพัฒนาสินค้าและบริการใหม่ๆ ให้เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยอย่างน้อยสินค้าของตนจะต้องมีการพัฒนาและสร้างสรรค์สิ่งแปลกใหม่อย่างน้อยปีละครั้ง เช่น ผ้าอ้อมเด็กที่สามารถดึงเปิดทางด้านบน ยาสีฟันกลิ่นชินนามอน เป็นต้น2) การส่งเสริมการพัฒนานวัตกรรม คือ การมีความชัดเจนว่านวัตกรรมจะมีการมุ่งเน้นไปทางด้านใดบ้าง เพื่อที่จะกระตุ้นให้พนักงานมีความตื่นตัวในการสร้างสรรค์สิ่งใหม่ๆ มากขึ้น ดังเช่น ซัมซุงอิเล็กทรอนิกส์ ยักษ์ใหญ่จากเกาหลีใต้ ที่มีการก าหนดกลยุทธ์อย่างชัดเจนว่าจะมีการมุ่งเน้นนวัตกรรมไปที่การออกแบบ ดังนั้นสินค้ารุ่นใหม่ๆ ของซัมซุงจะมีการพัฒนาอย่างเด่นชัด ทางด้านรูปลักษณ์การดีไซน์ที่โดดเด่นล้ าสมัย และมีการจัดสรรทรัพยากรมหาศาลเพื่อที่จะทุ่มเทให้เกิดนวัตกรรมด้านนั้น ๆ ให้ได้ การกระท าดังกล่าวท าให้เกิดความชัดเจนต่อผู้ปฏิบัติงานและเป็นทิศทางที่เด่นชัดต่อกิจการด้วย3) การสนับสนุนและสร้างแรงจูงใจ ถือเป็นปัจจัยที่มีความส าคัญในการกระตุ้นนวัตกรรมในกิจการให้กับบุคลากรของกิจการ ในการสร้างสรรค์สิ่งใหม่ๆ ให้เกิดขึ้น โดยการเชื่อมโยงระหว่างความส าเร็จของการพัฒนาสินค้าและบริการดังกล่าว กับผลตอบแทนที่บุคลากรจะได้รับโดยตรง ซึ่ง
35อาจจะอยู่ในรูปของโบนัส เงินรางวัล ที่คิดจากเปอร์เซ็นต์ของยอดขายสินค้าใหม่ที่ท าได้ หรือที่นิยมมากก็คือ การให้สิทธิในการซื้อหุ้นบางส่วนของกิจการด้วย4. ก้าวสู่ความเป็นผู้น าด้วยองค์กรนวัตกรรม องค์กรนวัตกรรมเป็นองค์กรที่เป็นต้นก าเนิดของนวัตกรรม หรือเป็นองค์กรที่สนับสนุน การน านวัตกรรมของบุคลากรภายในองค์กร นวัตกรรมจะสร้างสรรค์โดยใช้ปัจจัยหลากหลาย ซึ่งมีองค์ประกอบที่ส าคัญดังนี้ (วิไลวรรณ ศรีอักษร,2557)1) ความมุ่งมั่นและทุ่มเทของผู้บริหาร ทิศทางของผู้บริหารควรชัดเจน2) โครงสร้างองค์กรต้องมีความยืดหยุ่น เหมาะสมที่จะกระตุ้นให้เกิดนวัตกรรมภายในองค์กร แต่ไม่ควรเป็นโครงสร้างมีลักษณะที่หลวมเกินไป3) บุคลากรภายในองค์กร ต้องมุ่งเน้นการท างานร่วมกันเป็นทีมมากกว่าปัจเจกบุคคล4) ต้องพัฒนาบุคลากร เนื่องจากบุคลากรจะเป็นผู้ที่สามารถคิดค้นสิ่งใหม่ๆ ฉะนั้นบุคลากรจะต้องมีความรู้ และทักษะที่เหมาะสม5) จะต้องให้ความส าคัญกับบรรยากาศ และสภาวะแวดล้อมในการท างาน6) ต้องเชื่อมโยงกับปัจจัยภายนอกองค์กร เนื่องจากหลายครั้งที่นวัตกรรมที่ส าคัญภายในองค์กรไม่ได้เกิดขึ้นจากภายใน แต่เป็นการสามารถเชื่อมโยงแนวคิดต่าง ๆ จากภายนอกเข้ามารวมกัน7) มุ่งเน้นในด้านนวัตกรรมเป็นส าคัญโดยมุ่งเน้นในด้านผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสภาวะแวดล้อมภายนอกที่จะส่งผลต่อองค์กร8) องค์กรจะต้องมีเครื่องมือ กิจกรรม และแผนงานต่าง ๆ ที่ช่วยกระตุ้นให้เกิดนวัตกรรมภายในองค์กร5. กลยุทธ์ในการสร้างนวัตกรรมในองค์การ (วิไลวรรณ ศรีอักษร, 2557 : 120-121) สร้างให้บุคลากรมีแนวคิดแบบ Pro-active คือ คิดทางบวก ภายใต้การพึ่งพาตนเอง ต้องคิดว่าท าได้ตามเป้าหมายที่ตั้งไว้คือ1) มีเป้าหมายชัดเจนเพื่อท างานให้องค์กร โดยต้องค้นหาจุดเด่นให้พบ2) ลงมือปฏิบัติจริง โดยหัวหน้าองค์กรต้องท าตัวเป็นตัวอย่างที่ดีให้เห็น แล้วพนักงานจะปฏิบัติตาม3) คิดแบบชนะ-ชนะ คือ ทุกภาคส่วนควรได้รับประโยซน้4) ควรเอาใจเขามาใส่ใจเรา ต้องเข้าใจคนอื่นก่อนเสมอ ก่อนที่จะให้คนอื่นมาเข้าใจเรา5) ผสานความแตกต่าง ทุกคนย่อมมีความคิดที่แตกด่างกัน ต้องท าให้พนักงาน และเจ้าหน้าที่มีความคิดเห็นไปในทิศทางเดียวกันบทสรุปการพัฒนานวัตกรรมเป็นกระบวนการที่มีความส าคัญต่อการปรับตัวและการสร้างความได้เปรียบในการแข่งขันขององค์กร โดยลักษณะของนวัตกรรมที่แต่ละองค์กรเลือกใช้นั้นขึ้นอยู่กับบริบท ความจ าเป็น และวัตถุประสงค์ที่แตกต่างกัน องค์กรหนึ่งอาจให้ความส าคัญกับนวัตกรรมบางประเภทมากกว่าอีกองค์กร ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับความพร้อมด้านการบริหารและความต้องการของลูกค้าเป็นหลัก กระบวนการสร้างนวัตกรรมเริ่มจากการสร้างความคิดและการแก้ปัญหา ซึ่งสามารถน าไปสู่การ
36พัฒนาสินค้าหรือกระบวนการใหม่ ๆ โดยมีขั้นตอนส าคัญสองประการคือการเริ่มต้นและการน าไปใช้ ความส าคัญของการเริ่มต้นอยู่ที่วัฒนธรรมการเปิดใจรับสิ่งใหม่ สมาชิกในองค์กรต้องมีเจตนารมณ์ที่จะน านวัตกรรมมาใช้ มิใช่ต่อต้าน เพราะการจัดการความตั้งใจในช่วงนี้จะช่วยสร้างการตระหนักถึงความจ าเป็นในการคิดค้นแนวทางใหม่ ๆ ภายในองค์กร นวัตกรรมจึงเป็นสิ่งใหม่ที่แพร่กระจายจากสังคมหนึ่งไปสู่อีกสังคมหนึ่ง และได้รับการยอมรับในฐานะองค์ความรู้ เทคนิค วิธีการ หรือเทคโนโลยีใหม่ ๆ การยอมรับนวัตกรรมจึงขึ้นอยู่กับทั้งตัวผู้รับ ระบบสังคม การสื่อสาร และคุณลักษณะของนวัตกรรมเอง ซึ่งหากนวัตกรรมมีความเหมาะสมและตอบสนองต่อความต้องการ ก็จะสามารถแพร่กระจายและได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวาง ในเชิงการจัดการ กระบวนการพัฒนานวัตกรรมมักถูกแบ่งออกเป็นหลายขั้นตอน โดยมี “ประตู” หรือ Stage Gate คั่นระหว่างแต่ละขั้นตอน เพื่อใช้ตัดสินใจว่านวัตกรรมควรด าเนินต่อไปหรือไม่ วิธีการนี้ช่วยให้การพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่หรือการปรับปรุงกระบวนการมีความเป็นระบบและลดความเสี่ยงการพัฒนานวัตกรรมทางธุรกิจจ าเป็นต้องอาศัยองค์ประกอบส าคัญหลายด้าน โดยเฉพาะภาวะผู้น า การวางแผน สารสนเทศ บุคลากร และกระบวนการ ผู้บริหารต้องมีความมุ่งมั่นที่จะผลักดันองค์กรให้เป็นธุรกิจแห่งนวัตกรรม พร้อมสนับสนุนทรัพยากร เวลา และโอกาสให้บุคลากรได้ทดลองและสร้างสรรค์สิ่งใหม่ ๆ กระบวนการพัฒนานวัตกรรมจึงต้องอาศัยความร่วมมือจากบุคลากรทุกระดับ รวมถึงการสื่อสารที่มีประสิทธิภาพเพื่อสร้างความเข้าใจร่วมกันและบรรยากาศที่เอื้อต่อความคิดสร้างสรรค์ กลยุทธ์ที่องค์กรใช้ในการพัฒนานวัตกรรมก็มีความส าคัญ เช่น การผลักดันจากผู้บริหารระดับสูงที่สร้างวิสัยทัศน์และพัฒนาสินค้าใหม่อย่างต่อเนื่อง การก าหนดทิศทางที่ชัดเจนเพื่อให้บุคลากรมีแนวทางในการสร้างสรรค์ และการสร้างแรงจูงใจที่เชื่อมโยงความส าเร็จของนวัตกรรมกับผลตอบแทนที่บุคลากรได้รับโดยตรง องค์กรที่เป็นนวัตกรรมจึงไม่เพียงแต่เป็นต้นก าเนิดของสิ่งใหม่ แต่ยังเป็นผู้สนับสนุนให้บุคลากรภายในได้สร้างสรรค์นวัตกรรม โดยมีองค์ประกอบส าคัญ เช่น ความมุ่งมั่นของผู้บริหาร โครงสร้างที่ยืดหยุ่น การท างานเป็นทีม การพัฒนาบุคลากร บรรยากาศการท างานที่เอื้อต่อความคิดสร้างสรรค์ และการเชื่อมโยงกับปัจจัยภายนอกเพื่อผสานแนวคิดใหม่ ๆ เข้ามาเสริมศักยภาพขององค์กร ทั้งหมดนี้ต้องด าเนินไปภายใต้แนวคิดเชิงรุกหรือ Pro-active ที่บุคลากรมีเป้าหมายชัดเจน ลงมือปฏิบัติจริง ยึดหลักชนะ-ชนะ เข้าใจผู้อื่น และผสานความแตกต่างให้กลายเป็นพลังร่วมกัน เมื่อองค์ประกอบเหล่านี้เชื่อมโยงกันอย่างต่อเนื่อง องค์กรก็จะสามารถสร้างนวัตกรรมที่มีคุณค่าและยั่งยืน พร้อมก้าวสู่ความเป็นผู้น าในสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ.