TÜRKÇE 2 Nihat ERDAL DERS KİTABI İLKOKUL Bu kitap, Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 18.04.2019 tarihli ve 8 sayılı (ekli listenin 83’üncü sırasında) kurul kararı ile 2019 - 2020 öğretim yılından itibaren 5 (beş) yıl süre ile ders kitabı olarak kabul edilmiştir. ADA MATBAACILIK YAYINCILIK SANAYİ VE TİCARET LTD. ŞTİ. Ostim OSB Mah. 1578. Cad. No.: 21 Yenimahalle/ANKARA (0 312) 385 54 10 (0 312) 385 54 19
Görsel Tasarımcı Soner GİRGİN ISBN 978-975-6604-71-7 Ankara - 2022 Baskı
3 Mehmet Âkif Ersoy
4 ANDIMIZ Türküm, doğruyum, çalşkanm. İlkem küçüklerimi korumak, büyüklerimi saymak; yurdumu, milletimi Ülküm yükselmek, ileri gitmektir. Ey Büyük Atatürk! Açtğn yolda, gösterdiğin hedefe durmadan yürüyeceğime ant içerim. Varlğm Türk varlğna armağan olsun. Ne mutlu Türküm diyene! özümden çok sevmektir.
5
6
7 ORGANİZASYON ŞEMASI ............................................................................. 11 1. TEMA: ERDEMLER ....................................................................................... 13 ŞENLİKLİ BİR AKŞAM YEMEĞİ (DİNLEME METNİ)............................ 14 GERÇEK ARKADAŞ .......................................................................................... 18 ALÇAK GÖNÜLLÜ OLMAK............................................................................. 27 PAYLAŞ DEDİ BABAM..................................................................................... 33 SEVGİ BİR KUŞTUR (SERBEST OKUMA METNİ)............................... 38 1. TEMA DEĞERLENDİRME ÇALIŞMALARI............................................ 39 2. TEMA: MİLLÎ KÜLTÜRÜMÜZ ................................................................... 41 29 EKİM (DİNLEME METNİ) ......................................................................... 42 ASLI’NIN DÖNÜŞÜ............................................................................................ 47 NASRETTİN HOCA’NIN KÖYÜNDE ............................................................. 56 GÜZEL YURDUM ............................................................................................... 63 ÇOCUKLUĞUMDAKİ BAYRAMLAR (SERBEST OKUMA METNİ)... 67 2. TEMA DEĞERLENDİRME ÇALIŞMALARI.......................................... 69 İÇİNDEKİLER
8 3. TEMA: MİLLÎ MÜCADELE VE ATATÜRK ............................................ 71 İSTİKLÂL MARŞI’MIZ (DİNLEME METNİ)................................................ 72 ATATÜRK’ÜN GÜLTEKİN’E ARMAĞANI..................................................... 77 SEYİT ONBAŞI.................................................................................................... 85 KORKUSUZ KAHRAMANLAR........................................................................ 92 ÜLKEMİ SEVİYORUM (SERBEST OKUMA METNİ)............................. 96 3. TEMA DEĞERLENDİRME ÇALIŞMALARI........................................100 4. TEMA: BİREY VE TOPLUM...................................................................103 EN GÜZEL YARIYIL TATİLİ (DİNLEME METNİ).....................................104 BEN HER GÜN BİR ŞEY OLACAĞIM.......................................................109 SİHİRLİ SÖZCÜKLER.......................................................................................117 KONUKSEVER....................................................................................................123 TUHAF KÖPEK (SERBEST OKUMA METNİ)........................................129 4. TEMA DEĞERLENDİRME ÇALIŞMALARI........................................131 5. TEMA: BİLİM VE TEKNOLOJİ ..............................................................133 ÇOCUK MU ROBOT MU? (DİNLEME METNİ).....................................134 NAZ’IN BİLGİSAYAR SEVDASI....................................................................139
9 TEKERLEĞİN İCADI.........................................................................................148 BİLGİ ÇAĞI.........................................................................................................156 AKLIMDAKİ İCATLAR (SERBEST OKUMA METNİ)............................160 5. TEMA DEĞERLENDİRME ÇALIŞMALARI........................................163 6. TEMA: SAĞLIK VE SPOR ......................................................................165 KAZALARDAN KORUNMA VE İLK YARDIM (DİNLEME METNİ)...166 BİLGE HANGİ SPORU YAPACAK?.............................................................171 KAHVALTININ ÖNEMİ.....................................................................................177 EL VE TIRNAKLAR ..........................................................................................185 FUTBOLCU EFE (SERBEST METİN)........................................................190 6. TEMA DEĞERLENDİRME ÇALIŞMALARI........................................195 7. TEMA: DOĞA VE EVREN.......................................................................197 BEN NE ZAMAN DOĞDUM? (DİNLEME METNİ)...............................198 GÜLİBİK................................................................................................................203 MEVSİMLER ......................................................................................................213 ÜÇ GÜNEŞ..........................................................................................................218 TARZAN (SERBEST OKUMA METNİ).....................................................225 7. TEMA DEĞERLENDİRME ÇALIŞMALARI........................................227
10 8. TEMA: VATANDAŞLIK ..............................................................................229 KIRMIZI DOMATESİN YOLCULUĞU (DİNLEME METNİ)..................230 UFACIK VİDACIK...............................................................................................235 ÖZGÜR OLMAK YA DA OLMAMAK.........................................................243 IŞILTILI REKLAMLAR......................................................................................248 BÖLÜŞMEK KOLAY DEĞİLDİR (SERBEST OKUMA METNİ)..........253 8. TEMA DEĞERLENDİRME ÇALIŞMALARI........................................255 SÖZLÜK ...............................................................................................................257 KAYNAKÇA .........................................................................................................262 GÖRSEL KAYNAKÇA......................................................................................265 TÜRKİYE HARİTASI.........................................................................................266
11 ORGANİZASYON ŞEMASI Dinleme logosu. Konuşma logosu. Okuma logosu. Yazma logosu. Tema kapağı. ŞENLİKLİ BİR AKŞAM YEMEĞİ 2. ETKİNLİK 3. ETKİNLİK ......................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................... ASLI’NIN DÖNÜŞÜ ERDEMLER ŞENLİKLİ BİR AKŞAM YEMEĞİ (DİNLEME METNİ) GERÇEK ARKADAŞ ALÇAK GÖNÜLLÜ OLMAK PAYLAŞ DEDİ BABAM SEVGİ BİR KUŞTUR (SERBEST OKUMA METNİ) Dinleme metni hazırlık sorusu. Metinle ilgili resimler. Okuma metinleri. Her tema başında verilen dinleme metinleriyle ilgili resim. Okuma ve dinleme metinleriyle ilgili etkinlikler.
12 3. ETKİNLİK .................................................................................................................. .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... İşlenen metne bağlı konularla ilgili bilgilerin yer aldığı bölüm. SEVGİ BİR KUŞTUR Her tema sonunda verilen serbest okuma metinleri. Ders kitabında yer alan metinlerin alındığı eserlerle ilgili bilgilerin verildiği bölüm. Ders kitabındaki metinlerde geçen bazı kelime ve kelime gruplarının açıklamalarının verildiği bölüm. 3. TEMA DEĞERLENDİRME ÇALIŞMALARI ..................................................................................................................... ....................................................................................................................... ................................................................................................................................. ................................................................................................................ ............................... ....................... ....................... .......................... Tema sonlarında kazanımları kavramaya yönelik verilen ek etkinlikler.
ERDEMLER ŞENLİKLİ BİR AKŞAM YEMEĞİ (DİNLEME METNİ) GERÇEK ARKADAŞ ALÇAK GÖNÜLLÜ OLMAK PAYLAŞ DEDİ BABAM SEVGİ BİR KUŞTUR (SERBEST OKUMA METNİ) 13
14 ŞENLİKLİ BİR AKŞAM YEMEĞİ Evde, ailenizle hangi işleri yardımlaşarak yapıyorsunuz?
15 1. ETKİNLİK 2. ETKİNLİK Metinle ilgili resmi inceleyiniz. Sizce bu metnin konusu ne olabilir? Soruları, dinlediğiniz hikâyeye göre cevaplayınız. Metni dinledikten sonra aşağıdaki çalışmayı yapınız. ( ) Tahminim doğru ( ) Tahminim yanlış Metni dinlemeye hazır mısınız? Sıranızda rahat oturarak dikkatinizi dinleyeceğiniz metne yoğunlaştırınız. Arkadaşlarınızın ilgisini dağıtacak hareketler yapmayınız. Anlatılanları zihninizde canlandırarak dinleyiniz. .................................................................................. .................................................................................. Hikâyede anlatılan olay nedir? .................................................................... ................................................................................................................................................. Olay nerede yaşanıyor? ........................................................ ........................................................ ........................................................ ........................................................ Hikâyede anlatılanlar kimler arasında geçiyor? ............................ ....................................................................... ....................................................................... .......................................................................
16 Dinlediğiniz hikâyede çocuk masayı nasıl hazırladı? Öğretmeniniz, hikâyenin bu bölümünü tekrarlarken siz de sofra hazırlama canlandırmasını yapınız. Yönergeleri sırasıyla uygulayarak beslenme çantanızdaki tabak, çatal, bardak ve peçeteleri sıranın üzerine yerleştiriniz. 3. ETKİNLİK Aşağıdaki cümleyi okuyunuz. Sizce anne, kızına bunları söylerken hangi duyguları hissetmiştir? İşaretleyiniz. endişe öfke şaşırma sevinç Konuşurken duygularımızı elimizin ve yüzümüzün hareketleriyle yani beden dilimizle belli ederiz. Yaşadığınız sevinçli bir olayı arkadaşlarınıza anlatınız. Konuşurken beden dilini kullanmaya özen gösteriniz. Yavrucuğum neler yaptın sen? Bak sen şuna! Tüh tüh tüh! Aaa, kızartmış bile! Ama canım, ya bir tarafını yaksaydın?
17 4. ETKİNLİK Dinlediğiniz hikâyede abla önce sebzeleri yıkadı. Sonra da koca bir tabak salata hazırladı. Siz de hazırlayabildiğiniz bir yiyecek ya da içeceğin tarifini yazınız. Yönergeleri, yapılış sırasına göre alt alta yazınız. Tarifinize uygun başlık yazmayı unutmayınız. Yazarken kalemi kâğıdın yüzeyine fazla bastırmayınız. Harf ve kelimeler arasında uygun boşluk bırakınız. Yazdıklarınızı gözden geçiriniz. Yazınızda harf hatası, hece eksiği varsa düzeltiniz. ..................................................................... .............................................................................................................................. .............................................................................................................................. .............................................................................................................................. .............................................................................................................................. ..............................................................................................................................
18 GERÇEK ARKADAŞ Bugün en mutlu günüm. Bugün gerçek bir arkadaşım var. Adı Yağmur. Gerçek arkadaş nasıl olur? Sizi anlar. Ona göre davranır. Oyun oynarken, ders çalışırken yanınızdadır. Sizi korur, yardım eder. Bunu gözlerinden anlarsınız. Sizi hiçbir zaman yanıltmaz. Dinlenmeye çıkmıştık. Üç kişi top oynuyorduk. Yağmur, ben ve Murat... “Arkadaşlık nedir?” sorusuna nasıl cevap verirsiniz? Şimdi de metni sesli okuyunuz. Okurken noktalama işaretlerine dikkat ediniz. Satır sonlarındaki nokta (.) ve soru işaretlerinde (?) durarak nefesinizi ayarlayınız. Soru işareti olan cümleleri soru sorar gibi okuyunuz.
19 Okulun bahçesi küçüktü. Biz de bir köşede top tutmaca oynuyorduk. Nasıl olduysa oldu. Murat, topa ayağıyla sertçe vurdu. Top da gitti, bir çocuğun yüzüne çarptı. Ortalık birden karıştı. Çocuk bayılmıştı. Öğretmenlere haber verdiler. Çok korkmuştum. O an dünyam karardı. Öğretmenime, anneme, babama ne diyecektim ben? Bunu kim yaptı? Deniz yaptı.
20 Müdür, yanındaki öğretmenlere baktı. O sırada beklemediğim bir şey oldu. Yağmur, gerçek bir arkadaş olduğunu gösterdi. O an dünyalar benim oldu. Gerçek arkadaş her zaman doğruyu söyler. Yağmur, sevgili arkadaşım! Seni şimdi daha çok seviyorum! Ne olur, hiç değişme. Hep doğrucu ol! Hep arkadaşım olarak kal! Aziz SİVASLIOĞLU Murat yalan söylüyor. Topa vuran kendisidir. Deniz’in hiçbir suçu yok!
21 1. ETKİNLİK 2. ETKİNLİK Aşağıdaki çalışmaları, “İçindekiler” bölümüne göre yapınız. Türkçe ders kitabında kaç tema var? .................................................................................................................................................. “Gerçek Arkadaş” metni hangi temada geçiyor? ................................................................................................................................................. “Gerçek Arkadaş” metninden önce ve sonra gelen metinlerin adını ve bulunduğu sayfa numarasını yazınız. Önce: ........................................................................................ .............................. Sonra: ....................................................................................... .............................. Kitabınızın baş tarafındaki “İçindekiler” bölümünü inceleyiniz. Kitaplarda bu bölümün niçin verildiğini arkadaşlarınızla konuşarak açıklayınız. 7 ORGANİZASYON ŞEMASI ............................................................................. 11 1. TEMA: ERDEMLER ....................................................................................... 13 ŞENLİKLİ BİR AKŞAM YEMEĞİ (DİNLEME METNİ)............................ 14 GERÇEK ARKADAŞ .......................................................................................... 18 ALÇAK GÖNÜLLÜ OLMAK............................................................................. 27 PAYLAŞ DEDİ BABAM..................................................................................... 33 SEVGİ BİR KUŞTUR (SERBEST OKUMA METNİ)............................... 38 1. TEMA DEĞERLENDİRME ÇALIŞMALARI............................................ 39 2. TEMA: MİLLÎ KÜLTÜRÜMÜZ ................................................................... 41 29 EKİM (DİNLEME METNİ) ......................................................................... 42 ASLI’NIN DÖNÜŞÜ............................................................................................ 47 NASRETTİN HOCA’NIN KÖYÜNDE ............................................................. 56 GÜZEL YURDUM ............................................................................................... 63 ÇOCUKLUĞUMDAKİ BAYRAMLAR (SERBEST OKUMA METNİ)... 67 2. TEMA DEĞERLENDİRME ÇALIŞMALARI.......................................... 69 İÇİNDEKİLER
22 Bir metni fısıldamadan, dudakları kıpırdatmadan, sallanmadan ve satırları parmakla takip etmeden okumaya sessiz okuma denir. Böylece metni tanır, kelimeleri doğru okuruz. Bir metnin tonlama, vurgu ve beden dili kullanılarak seslendirilmesine sesli okuma denir. Gerçek Arkadaş Sessiz okumayı hâlâ öğrenemedi.
23 3. ETKİNLİK Aşağıdaki cümlede koyu yazılan kelimenin anlamına dikkat ediniz. “Bugün gerçek bir arkadaşım var.” “Var” yerine hangi kelimeyi yazarsak cümlenin anlamı değişir? “Var” ile “yok” anlamca birbirinin zıttı iki kelimedir. Aşağıdaki balonlarda hangi kelimeler yazıyor? Zıt anlamlı olanları aynı renge boyayınız. Açıkta kalan kelimenin zıt anlamını da siz bulunuz. eğri sert doğru gitti yumuşak geldi ver az çok
24 Okuduğunuz metinde Deniz, başından geçen bir olayı anlatıyor. Siz de arkadaşlarınızla yaşadığınız bir olayı anlatınız. Konuşurken yeni öğrendiğiniz kelimeleri kullanarak söz varlığınızı zenginleştiriniz. 4. ETKİNLİK Okuduğunuz metindeki olayların oluş sırasını hatırlayınız. Aşağıdaki cümlelerde, olayların sırası karışmış. Olayları sırasına uygun kelimelerle eşleştiriniz. Yağmur, sevgili arkadaşım! Seni şimdi daha çok seviyorum! Ne olur hiç değişme. Hep doğrucu ol. Dinlenmeye çıkmıştık. Üç kişi top oynuyorduk. Yağmur, ben ve Murat... Murat, topa ayağıyla sertçe vurdu. Top da gitti, bir çocuğun yüzüne çarptı. önce sonra daha sonra
25 5. ETKİNLİK Soruları cevaplayınız. Murat, topa sertçe vurunca ne oldu? ................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................. Murat, öğretmene bu olayı kimin yaptığını söyledi? ................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................. Olayın sonunda Murat nasıl davranmalıydı? ................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................. Yağmur için aşağıdakilerden hangileri söylenebilir? İşaretleyiniz. ( ) Dürüst ( ) Yalancı ( ) Doğru sözlü ( ) Güvenilir
26 6. ETKİNLİK Karışık olarak verilen kelimelerle cümleler kurunuz. Cümleye büyük harfle başlayınız. Cümlenin sonuna uygun noktalama işareti yazmayı unutmayınız. ? . ? . ? . çocuk korktum çok bayılınca ..................................................................................... ..................................................................................... ..................................................................................... ..................................................................................... ..................................................................................... ..................................................................................... ..................................................................................... ..................................................................................... ..................................................................................... arkadaş gerçek nasıl olur hiçbir gerçek zaman arkadaş sizi yanıltmaz
27 ALÇAK GÖNÜLLÜ OLMAK Nedim’le İbrahim aynı sınıftalardı. Bir gün Nedim, İbrahimlerin evine gitti. Ev çok büyüktü. Bahçesinde havuz bile vardı. İbrahim’in odası da oyuncakları da çok güzeldi. İbrahim daha önce Nedim’e evlerinden ve oyuncaklarından hiç bahsetmemişti. Onlarla övünüp böbürlenmemişti. Çünkü sahip olduklarımız bizi başkalarından üstün hâle getirmez. İşte İbrahim de bunu biliyordu. Böyle davranmaya alçak gönüllülük diyoruz. Alçak gönüllü bir çocuk neler yapar? Kendini öne çıkarmaya çalışmaz. Oyunlarda ve grup çalışmalarında arkadaşlarıyla birlikte hareket eder. Sadece kendi yaptığı resimlerin değil, arkadaşlarının resimlerinin de sınıf panosuna asılmasını ister. Arkadaşları başarılı olduğunda, onların başarılarından memnuniyetle söz edebilir. Onları içtenlikle tebrik eder. İnsanları, sahip oldukları şeylere göre ayırmadan, herkesle diyalog kurmaya çalışır. Gösteriş yapmak iyi bir davranış mıdır? Niçin? Metni, öğretmeninizin okuyuşunu örnek alarak okuyunuz. Kelimeleri doğru seslendiriniz. Söylemekte zorlandığınız kelimeleri ve metnin farklı yazılmış bölümlerini sessiz okuyarak tekrarlayınız.
28 Nuray TÜRKYILMAZ ve diğerleri (Düzenlenmiştir.) Eşyalarıyla gösteriş yapmaz, arkadaşlarına hava atmaz. Yaptığı güzel ve başarılı işlerden dolayı büyüklük taslamaz. Bildiklerini arkadaşlarıyla paylaşmaktan mutluluk duyar. Mesela dama oynamayı öğrendiğinde arkadaşına da öğretebilir. Ya da sevdiği bir kitabı, arkadaşına ödünç verip onun da okumasını sağlayabilir. İnsanlara, değerli olduklarını hissettirir. Hata yaptığı zaman hatasını kabullenip özür diler.
29 1. ETKİNLİK Bir metinde bilmediğiniz kelimeler varsa bu kelimelerin anlamını nasıl öğrenirsiniz? Kelimelerin anlamını böyle bulabilirsiniz. Tahmin ederek, sorarak öğrendiğiniz kelimelerin anlamını sözlükten araştırıp karşılaştırmalısınız. Büyüklerime sorarım. Resminden yararlanırım. Sözlükten araştırırım. Arkadaşlarımla konuşarak bulurum. Geçtiği cümleyi tekrar okur, anlamını tahmin ederim.
30 Sözlükten, aşağıdaki kelimelerin anlamını araştırıp defterinize yazınız. Sözlüklerde kelimeler harf sırasına göre yazılmıştır. Örneğin “böbürlenmek” kelimesini bulmak için, 1. “B” harfiyle başlayan bölümü açınız. 2. Sayfaların üstündeki kılavuz kelimelerden yararlanınız. “bö” hecesiyle başlayan kelimeleri yukarıdan aşağıya doğru okuyup “böbürlenmek” kelimesini bulunuz. 3. Anlamını okuyup cümle içinde kullanınız. dama içtenlik diyalog Kitabınızın sonunda bir “sözlük” bölümü olduğunu biliyor musunuz? Anlamını bilmediğiniz kelimeler için bu bölümden yararlanabilirsiniz. Aradığınız kelimeleri bulamazsanız büyük sözlüklerden araştırınız. Anlamını öğrendiğiniz kelime ve kelime gruplarından bir sözlük oluşturunuz. Bunun için bir defteri harf sırasına göre bölümlere ayırınız. Öğrendiğiniz kelimeleri ilk harflerine göre uygun bölüme yazınız. Böylece kelime dağarcığınızı geliştirirsiniz.
31 2. ETKİNLİK 3. ETKİNLİK Cümleleri, aşağıdaki kelime gruplarından uygun olanıyla tamamlayınız. Okuduğunuz metinde ne anlatılıyor? Metnin konusunu yazınız. Yazdıklarınızı, arkadaşınızın yazdığıyla karşılaştırarak doğruluğunu kontrol ediniz. Arkadaşım, ................................................. demesinler diye yeni ayakkabılarını giymemiş. ................................................. iyi bir davranış değil. Benden kim kalem istese ................................................. . İnsanlar hata yapınca mutlaka ................................................. . ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... büyüklük taslamak gösteriş yapıyor özür dilemelidir ödünç veririm başarılı
32 4. ETKİNLİK Alçak gönüllü bir çocuk, arkadaşları başarılı olunca onları içtenlikle tebrik eder. Siz, uzaktaki bir arkadaşınızın başarısını nasıl tebrik edersiniz? Aşağıdaki örnekleri inceleyiniz. Hangi kelimelerin büyük harflerle başlatıldığına dikkat ediniz. Tebrik kartları bayram, doğum günü gibi özel günleri kutlamak için de yazılır. Kartlar, gönderilecek kişinin adresi yazılı olan zarflara konarak postaya verilir. Banu KARA Şehit Ömer Halisdemir İlkokulu İncek Mahallesi, Posta Cad. No: 15 Gölbaşı/ANKARA Suna YILMAZ 19 Mayıs Mahallesi, Şehit Sedat Eş Sokak No: 17 Kavak/SAMSUN Sevgili Arkadaşım Suna, Okulundaki yüzme takımına seçildiğini duydum. Tebrik ederim. Banu KARA Siz de bir yakınınızın doğum gününü kutlamak için bir tebrik kartı yazınız. Yazarken sayfa temizliğine dikkat ediniz. Arkadaşınızın başarısını telefonla ve bilgisayarla iletişim dışında tebrik kartına yazarak da tebrik edebilirsiniz. Adres yazarken kelimelerin ilk harfleri büyük yazılır.
33 PAYLAŞ DEDİ BABAM Paylaş dedi babam. Ekmeği, suyu, Sevgiyi, dostluğu Kuşlarla ağaçlarla. Paylaş dedi babam. Sevinci, kederi, Mutluluğu Bütün çocuklarla. Selami YILDIRIM Kimlerle, neleri paylaşırsınız?
34 1. ETKİNLİK “Alçak Gönüllü Olmak” metniyle “Paylaş Dedi Babam” adlı metinlerin yazılışlarını inceleyiniz. 27 ALÇAK GÖNÜLLÜ OLMAK Nedim’le İbrahim aynı sınıftalardı. Bir gün Nedim, İbrahimlerin evine gitti. Ev çok büyüktü. Bahçesinde havuz bile vardı. İbrahim’in odası da oyuncakları da çok güzeldi. İbrahim daha önce Nedim’e evlerinden ve oyuncaklarından hiç bahsetmemişti. Onlarla övünüp böbürlenmemişti. Çünkü sahip olduklarımız bizi başkalarından üstün hâle getirmez. İşte İbrahim de bunu biliyordu. Böyle davranmaya alçak gönüllülük diyoruz. Alçak gönüllü bir çocuk neler yapar? Kendini öne çıkarmaya çalışmaz. Oyunlarda ve grup çalışmalarında arkadaşlarıyla birlikte hareket eder. Sadece kendi yaptığı resimlerin değil, arkadaşlarının resimlerinin de sınıf panosuna asılmasını ister. Arkadaşları başarılı olduğunda, onların başarılarından memnuniyetle söz edebilir. Onları içtenlikle tebrik eder. İnsanları, sahip oldukları şeylere göre ayırmadan, herkesle diyalog kurmaya çalışır. Gösteriş yapmak iyi bir davranış mıdır? Niçin? Metni, öğretmeninizin okuyuşunu örnek alarak okuyunuz. Kelimeleri doğru seslendiriniz. Söylemekte zorlandığınız kelimeleri ve metnin farklı yazılmış bölümlerini sessiz okuyarak tekrarlayınız. 33 PAYLAŞ DEDİ BABAM Paylaş dedi babam. Ekmeği, suyu, Sevgiyi, dostluğu Kuşlarla ağaçlarla. Paylaş dedi babam. Sevinci, kederi, Mutluluğu Bütün çocuklarla. Selami YILDIRIM Kimlerle, neleri paylaşırsınız? Şiiri okurken öğretmeninizin okuyuşunu örnek alınız. Sesini nerelerde alçaltıp yükselttiğine, nokta ve virgül olan yerlerde ne kadar durakladığına dikkat ediniz. Şiiri, bölümler hâlinde önce bir arkadaşınız okusun. Sonra da koro hâlinde tekrar ederek bütün sınıf okuyunuz. Şiirle ilgili resmi inceleyiniz. Çocukların ne yaptığını yorumlayarak anlatınız. Konuşurken sesinizi arkadaşlarınızın duyabileceği gibi ayarlayınız. Arkadaşlarınızın sözünü kesmeden, söz alarak konuşunuz.
35 Türkçe ders kitabının “İçindekiler” bölümünden 1. Temada geçen diğer metinleri bulunuz. Türlerine göre aşağıya yazınız. Okuduğunuz metin, dizeler hâlinde yazılmıştır. Böyle yazılan metinlere şiir denir. “Alçak Gönüllü Olmak” metni ise cümleler hâlinde yazılmıştır. Böyle metinlere de düzyazı denir. Şiir türündeki metinler: Düzyazı türündeki metinler: ............................................................................................................................................... ............................................................................................................................................... ............................................................................................................................................... ............................................................................................................................................... ............................................................................................................................................... Paylaş Dedi Babam, Alçak Gönüllü Olmak,
36 2. ETKİNLİK 3. ETKİNLİK Aşağıdaki kelimelerin anlamını sözlükten araştırınız. Bu kelimeleri birer cümlede kullanınız. Anlamını öğrendiğiniz kelimeleri, kendi sözlüğünüze yazmayı unutmayınız. Babası, çocuğa neleri paylaşmasını söylemiş? Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılan kelimelere dikkat ediniz. “Paylaştık” yerine “bölüştük” yazınca cümlenin anlamı değişti mi? “Paylaşmak” ve “bölüşmek” gibi anlamları aynı olan kelimeler eş anlamlıdır. Siz de “kederli” kelimesinin eş anlamlısını bularak noktalı yere yazınız. paylaşmak: ............................................................................................................................... keder: ........................................................................................................................................... Kuşlarla, ağaçlarla Bütün çocuklarla ................................. ................................. ................................. ................................. ................................. ................................. ................................. ................................. Ekmeği paylaştık. Ekmeği bölüştük. Arkadaşım çok kederli. Arkadaşım çok .............................. .
37 4. ETKİNLİK Aşağıya, okuduğunuz şiiri yazınız. Şiirin devamına, paylaşmayla ilgili bir dörtlük de siz yazınız. Kalemi ve silgiyi, kâğıdın yüzeyine fazla bastırmayınız. Karalamalar yapmadan, sayfa temizliğine dikkat ederek yazınız. Şiiri, yazdığınız dörtlükle birlikte arkadaşlarınıza okuyup sınıf panosunda sergileyiniz. ..................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ...........................................................................................
38 SEVGİ BİR KUŞTUR Dün okulda Sevgi nedir, diye Sordu öğretmenimiz. Parmağımı kaldırıp Usulca dedim ki: Sevgi bir kuştur. Öğretmenim, Sevgi bir kuştur. Biz uyuyunca Yüreğimize konan, Uyanınca Maviliklere uçan. Gökhan AKÇİÇEK SERBEST OKUMA METNİ
39 1. TEMA DEĞERLENDİRME ÇALIŞMALARI 1. Noktalı yerleri, aşağıdaki kelimelerden uygun olanıyla tamamlayınız. 2. Çocuklarla özelliklerini eşleştiriniz. “Tatilde arkadaşlarımla oyunlar oynadık. Onlarla vakit geçirmek çok güzeldi. İyi ki ................................. var. İnsan arkadaşsız yapamıyor. Daha doğrusu ................................. yapamıyor. Hep sevdikleriyle, arkadaşlarıyla birlikte olmak ................................. . sevgisiz istiyor arkadaşlarım şimdi Ayşe, hayvanlara iyi davranır. Onlara yiyecek verir, onları sever. Selim, arkadaşlarıyla iyi anlaşır. Her zaman doğruyu söyler. Can, gösteriş yapmaz, övünmez. Arkadaşlarıyla ders araçlarını paylaşır. Pınar, güler yüzlüdür. Okulda öğretmenlerine, arkadaşlarına selam verir. Onların yardımına koşar. Saygılı, yardımlaşmayı, iyilik yapmayı sever. Alçak gönüllü, cömert ve paylaşmayı sever. Kararsız, övünmeyi çok sever. Merhametli, vicdanlı ve hayvanları sever. Dürüst, dostluğa önem verir.
40 3. Aşağıdaki metni okuyunuz. Soruları metne göre cevaplayınız. 4. Aşağıdaki tebrik kartını inceleyiniz. Yapılan yazım yanlışlarını bulup doğrusunu yazınız. Ceren, servise bindi. Sınıf arkadaşı Ozan üzgündü. Belli ki bir sorunu vardı. Ceren: “Neyin var Ozan? Pek iyi görünmüyorsun.” dedi. Ozan cevap vermedi. Ceren, ona yardımcı olmak istiyordu. “Biz arkadaş değil miyiz? Öğretmenimiz de ‘Dertler paylaştıkça azalır, sevinçler paylaşınca çoğalır.’ demiyor mu?” diye üsteledi. Ozan: “Haklısın.” dedi. “Dün elektrikler kesildiği için ödevimi yapamadım, onun için üzgünüm.” Ceren: “Bunda üzülecek ne var? Öğretmenimize söylersin. O da anlayışla karşılayacaktır bunu.” dedi. Ceren, Ozan’ a öğretmenlerinin hangi sözünü hatırlattı? ................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................. Ozan niçin üzgünmüş? ................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................. Canım arkadaşım zeynep, Doğum günün Kutlu olsun. gelemediğim için özür dilerim. Hediyemi, annemle ankara’ ya gelince vereceğim. Betül demir .............................................................. .............................................................. .............................................................. .............................................................. .............................................................. ..............................................................
MİLLÎ KÜLTÜRÜMÜZ 29 EKİM (DİNLEME METNİ) ASLI’NIN DÖNÜŞÜ NASRETTİN HOCA’NIN KÖYÜNDE GÜZEL YURDUM ÇOCUKLUĞUMDAKİ BAYRAMLAR (SERBEST OKUMA METNİ) 41
42 29 EKİM “Cumhuriyet Bayramı” size neler çağrıştırıyor?
43 1. ETKİNLİK 2. ETKİNLİK Dinlediğiniz şiirin konusunu yazınız. Aşağıdaki dizede koyu yazılan kelimenin anlamını bulunuz. “Atatürk vardı dümende.” Deniz taşıtlarındaki dümen ile kara taşıtlarındaki direksiyon arasında nasıl bir benzerlik var? Dümeni ve direksiyonu doğru kullanmak niçin önemlidir? Düşüncelerinizi yazınız. .......................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................... Şiirle ilgili resmi inceleyerek resimde gördüklerinizi yorumlayınız. Dikkatinizi dinleyeceğiniz şiire yoğunlaştırınız. Şiirle birlikte dinleyeceğiniz marşı öğrenip sınıfta söyleyiniz. Okulunuzda Cumhuriyet Bayramı kutlamaları için hangi hazırlıklar yapıldı? İşitilebilir bir ses tonuyla arkadaşlarınıza anlatınız. dümen ........................................................................................................................... ........................................................................................................................... ...........................................................................................................................
44 Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılan kelimelere dikkat ediniz. Göğü öpsün al bayraklar! Göğü öpsün kırmızı bayraklar. “Al” ile “kırmızı” aynı anlamda kullanılır. Böyle kelimelere ne denildiğini hatırlayınız. “Al” ve “kırmızı” kelimelerini kullanarak yeni cümleler oluşturunuz. ............................................................................................................................................... ............................................................................................................................................... ............................................................................................................................................... ............................................................................................................................................... ............................................................................................................................................... ............................................................................................................................................... ............................................................................................................................................... ............................................................................................................................................... al kırmızı Şiirde, Atatürk’ ün dümende olması sözüyle Atatürk’ ün milletimize önderlik etmesi ve doğru kararlar alarak cumhuriyet yönetimini kurması anlatılıyor.
45 4. ETKİNLİK Dinlediğiniz şiirin başlığı, konusuyla uyumlu mu? Bu şiire başka hangi başlık verilebilir? Bir örnek yazınız. Başlığın tamamını ya da kelimelerinin ilk harfini büyük yazmayı unutmayınız. .......................................................................................................................................................... Cumhuriyet Bayramı ve Atatürk’ le ilgili kısa şiirler bulup arkadaşlarınıza okuyunuz. İsterseniz bu şiirlerden birini ezberlemeye çalışınız. 3. ETKİNLİK Soruları, dinlediğiniz şiire göre cevaplayınız. Şiire göre 29 Ekim tarihinin özelliği nedir? .......................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................... Cumhuriyet’ in ilan edilmesinde Atatürk’ ün gösterdiği çaba hangi dizede anlatılmış? Bu dizeyi işaretleyiniz. Göğü öpsün al bayraklar Atatürk vardı dümende Türk milleti sen de övün
46 5. ETKİNLİK Aşağıdaki dizelerde hangi kelimelerin ilk harfi büyük yazılmış? Yirmi dokuz Ekim bugün Cumhuriyet Bayramı var. Aşağıda, yıl içinde kutladığımız millî bayramların adı ve kutlandığı tarih verilmiştir. Okuyup alt satırlara yazınız. 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı 19 Mayıs Atatürk’ ü Anma ve Gençlik ve Spor Bayramı 30 Ağustos Zafer Bayramı Bayram adları ve kutlandığı tarihi belirten ay adları büyük harfle yazılır. ........................................................................................................................................ ........................................................................................................................................ ........................................................................................................................................ ........................................................................................................................................
47 ASLI’NIN DÖNÜŞÜ Amcam Almanya’da çalışıyor. Aslı adında bir kızı var. Benim yaşlarımda. Yarın Türkiye’ye geleceklermiş. Çok sevindik. Annemle babaannem evlerini temizlediler, hazırlık yaptılar. Akşama doğru amcamlar geldi. Aslı’ yla hemen arkadaş olduk. Aslı Almanya’ da doğup büyümüştü. Buraya ilk gelişiydi. Akrabalarını, vatanını ilk kez görüyordu. Her şey ona çok yabancıydı. Bu nedenle de durmadan soruyordu. Ona öğretmenlik yapmak benim de hoşuma gidiyordu. Bir akşam, amcamla babam sohbet ediyorlardı. “Baba,” dedim. “Birkaç gün sonra okul açılacak. Tatilim bitiyor. Biliyorsun, bitirmem gereken bir ödevim var.” Babam abisini görünce her şeyi unutmuştu. “Neydi ödevin?” Metni okumadan önce resimlerini inceleyiniz. Bu metinde ne anlatıldığını tahmin etmeye çalışınız. Metni, noktalama işaretlerine dikkat ederek okuyunuz. Sesli okurken konuşma cümlelerini canlandırınız, kelimeleri doğru söyleyiniz. Sizce hangi eserlere “tarihî eser” denir?
48 “Değerlerimiz. Hani beni gezdirecektin? Yarın evdesin değil mi?” “Evdeyim. Bak bu iyi oldu. Aslı da bizimle gelir. İstanbul’ umuzu şöyle bir gezdirelim ona. Sabah kahvaltısından sonra hemen evden çıkarız. Fotoğraf makinesini almayı unutma.” Babamdan sözü almıştım. Aslı’ yla odama gittik. “Derya, değerlerimiz dediğin ödev nasıl bir şey?” “Ya nasıl anlatsam ki... Şey... Senin için değerli olan nedir?” “Bilgisayarım.” “Başka?” “Oyuncak bebeğim.” “Bu söylediklerin senin için değerli. Bir de ulus olarak sahip olduğumuz değerler vardır. Örneğin Mimar Sinan. Dünyaca ünlü bir mimarımızdır. Onu tanımak için eserini görmeliyim.” Ertesi gün, kahvaltıdan sonra yola çıktık. (...) Babam bize rehberlik yaptı: “Bakın kızlar. Burası Süleymaniye Camisi. Mimar Sinan’ ın muhteşem eseri. Şöyle durun, fotoğrafınızı çekeyim. Sonra içini gezeriz.”
49 Aslı’ yla ben, büyülenmiş gibiydik. Mimar Sinan’ ın eseri gerçekten de çok güzeldi. Aslı sordu: Süleymaniye Camisi’ ni gezdikten sonra Topkapı Sarayı’ na gittik. (...) Aslı gördüğü mimari yapıya bayılmıştı. Tabii ben de. “Fatih Sultan Mehmet kim amca?” “Osmanlı padişahı.” Topkapı Sarayı’ nı da gezdik. Padişahların yaşam tarzlarıyla ilgili bilgi edindik. Çok yorulmuştuk. Üstelik acıkmıştık. Gezimize ara verdik. Oturup bir yerde yemek yedik. Ardından Ayasofya Camisi’ ne gittik. (...) Gülten KARLI (Kısaltılmıştır.) Amcacığım, Mimar Sinan’ın başka eserleri de var mı? Elbette var. Hem de binlerce. “Ustalık eserim.” dediği Selimiye Camisi de Edirne ilimizde. Bu sarayı Fatih Sultan Mehmet, İstanbul’u aldıktan sonra yaptırmış.
50 1. ETKİNLİK Kelime kartlarından yararlanarak metinde geçen tarihî eserleri inceleyiniz. Çevrenizde ya da gittiğiniz farklı şehirlerde tarihî eser gördünüz mü? Sizi çok etkileyen bir tarihî eseri arkadaşlarınıza anlatınız. Konuşmalarınızda yeni öğrendiğiniz kelimeleri kullanmaya özen gösteriniz. Süleymaniye Camisi Ayasofya Camisi Topkapı Sarayı Selimiye Camisi