101 3. Aşağıdaki kelimelerle bu kelimelerin zıt anlamlarını eşleştiriniz. Açıkta kalan kelimenin karşıtını da siz bulunuz. kötü ağır var büyük yaşlı genç küçük siyah ince hafif beyaz kalın iyi 4. Soruları, aşağıdaki metne göre cevaplayınız. Birincilik kürsüsüne kim çıkmış? ........................................................................................................................................................... İstiklâl Marşı’mız nerede çalmaya başlamış? ........................................................................................................................................................... Çocukla babası İstiklâl Marşı’nı nasıl dinlemişler? ........................................................................................................................................................... Biraz sonra millî sporcumuz birincilik kürsüsüne çıktı ve İstiklâl Marşı’mız çalınmaya başladı. Babamla birlikte televizyonun önünde ayağa kalkıp saygıyla millî marşımızı dinledik.
102 5. “15 Temmuz” tarihi size neyi hatırlatıyor? Yazınız. ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................... 6. Aşağıdaki kelime ve kelime gruplarıyla cümleler kurunuz. Seyit Onbaşı ............................................................................................................... ............................................................................................................................................................... cumhuriyet .................................................................................................................. ............................................................................................................................................................... kahraman ..................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... vatansever .................................................................................................................... ...............................................................................................................................................................
BİREY VE TOPLUM EN GÜZEL YARIYIL TATİLİ (DİNLEME METNİ) BEN HER GÜN BİR ŞEY OLACAĞIM SİHİRLİ SÖZCÜKLER KONUKSEVER FARKLI ARKADAŞIM (SERBEST OKUMA METNİ) 103
104 EN GÜZEL YARIYIL TATİLİ “Komşuluk ilişkisi” sözünden ne anlıyorsunuz?
105 1. ETKİNLİK 2. ETKİNLİK Dinlediğiniz hikâyede ne anlatılıyor? Konusunu kısaca yazınız. Dinlediğiniz hikâyedeki olayların oluş sırasına uymayan cümleyi bulup işaretleyiniz. Burcular, yarıyıl tatilinde anneannesine gittiler. Anneannelerinin yaptığı yiyecekler çok güzeldi. Sobanın yanına kurulmuş sofranın başına geçtiler. Öğleye doğru komşular “Hoş geldiniz!” demek için geldiler. Günler çok güzel geçti. Dönüş günü gelmişti. Burcu, ağlamamak için kendini zor tuttu. Metinle ilgili resmi inceleyiniz. Resimde gördüğünüz kişileri ve bulundukları ortamı yorumlayınız. Metni, dikkatinizi yoğunlaştırarak kurallara uygun dinleyiniz. Anlatılanları gözünüzde canlandırmaya çalışınız. Dinlediğiniz hikâyeyi, olayların oluş sırasına göre anlatınız. Konuşan arkadaşlarınızı nezaket kurallarına uyarak dinleyiniz. Konuşanların sözünü kesmeden, söz alarak konuşunuz. Bu hikâyede ................................................................................................................. .................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................
106 3. ETKİNLİK 4. ETKİNLİK Soruları, dinlediğiniz hikâyeye göre cevaplayınız. Dinlediğiniz hikâyeyi siz yazsaydınız ona hangi başlıkları verirdiniz? Hikâyenin konusuna uygun iki başlık yazınız. Başlığın tamamının ya da başlığı oluşturan kelimelerin ilk harfinin büyük yazılacağını hatırlayınız. EN GÜZEL YARIYIL TATİLİ ................................................................................... ................................................................................... Burcular niçin anneannelerine gidiyorlar? ............................................ Burcu, kimlerle oyun oynadı? ...................................................................... Burcu, anneannesinin komşuluk ilişkilerini görünce ne düşündü? ....................................................................... Dönüş günü neler oldu? .......................................................................... ............................................................................................................................................ ........................................................................................................................................... Anneanne nerede oturuyor? ................................................................. Sokakta oyun oynanır mı? ................................................................... Burcular niçin sokakta oynadılar? ................................................... ..................................................................
107 5. ETKİNLİK Komşu çocuklarıyla bahçede hangi oyunlar oynanır? Bu oyunlardan birinin adını ve nasıl oynandığını sırasıyla yazınız. ................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................... Dinlediğiniz hikâyede anlatılan komşuluk ilişkileri hoşunuza gitti mi? Burcuların apartmanında komşular birbirini tanımıyormuş. Sizin komşularınızla ilişkileriniz nasıl? Konu dışına çıkmadan duygu ve düşüncelerinizi anlatınız. Konuşan arkadaşlarınızın beden diliyle verdikleri olumlu ve olumsuz mesajları anlamaya çalışınız. Örneğin “Çok üzgünüm, biz de apartmanda komşularımızı tanımıyoruz.” diyen bir arkadaşınızla “Biz komşularımızla görüşüyoruz. Birlikte çok eğleniyoruz.” diyen arkadaşlarınızın beden diline dikkat ediniz. Her iki ifadeyi, konuşmadan vücut diliyle anlatmayı deneyiniz.
108 6. ETKİNLİK Aşağıdaki tekerlemeyi bir arkadaşınızla karşılıklı okuyup defterinize yazınız. İki komşunun konuşması, konuşma çizgisi (–) ile belirtilmiştir. Sonunda soru işareti (?) olan cümleleri soru sorar gibi okuyunuz. KOMŞU KOMŞU – Komşu komşu! – Hu, hu! – Oğlun geldi mi? – Geldi. – Ne getirdi? – İnci, boncuk. – Kime, kime? – Sana, bana. – Başka kime? – Kara kediye. – Kara kedi nerede? – Ağaca çıktı. – Ağaç nerede? – Balta kesti. – Balta nerede? – Suya düştü. – Su nerede? – İnek içti. – İnek nerede? – Dağa kaçtı. – Dağ nerede? – Yandı, bitti kül oldu. Ev alma komşu al. Komşu komşunun külüne muhtaçtır. Büyüklerinizden bu sözleri duydunuz mu? Komşuluk ilişkilerinin önemini anlatmak için kullanılır. Aynı binada ya da aynı sokakta oturanlar komşudur. Komşular arasında iyi ilişki ve saygı olmalı, birbirini rahatsız etmemelidir. Bilgi Kutusu Tekerlemeyi yazarken sayfa temizliğine dikkat ediniz. Silgiyle, karalamalarla sayfayı kirletmeyiniz. Sayfa kenarlarını kıvırmadan yazmaya çalışınız.
109 BEN HER GÜN BİR ŞEY OLACAĞIM Ecelerin ailesi çok kalabalıktı. O gece yine amcalar, yengeler ve kuzenler bir aradaydı. Sohbetin sonunda söz çocukların büyüyünce ne olacağına geldi. Sırayla her biri bir meslek seçti. Büyük kuzenlerden biri doktor, diğeri mühendis olmak istediğini söyledi. Söz alan üçüncü çocuk: – Ben öğretmen olacağım! Çocuklar öğretmenleri çok severler, dedi. Dördüncüsü: – Kim ne isterse olsun, ama ben şoför olacağım. “Büyüyünce ne olacaksın?” diyenlere ne cevap veriyorsunuz? Metni, okuma kurallarına ve noktalama işaretlerine dikkat ederek okuyunuz. Öğretmeniniz metni arkadaşlarınızla aranızda paylaştırınca konuşmaları canlandırarak okumayı unutmayınız.
110 Beşinci çocuk: – Uçak kullanmak, araba sürmekten daha iyi değil mi? Göklerde ne trafik kuralları ne de virajlar var. Sürebildiğin kadar sür... (...) – Ben uzaya giden kozmonot olacağım. Ay’ a gideceğim! Yıldızlara gideceğim. Oraları inceleyeceğim. İsterseniz sizi de götürürüm, dedi altıncı çocuk. Yedincisi de: (...) – Ben yeryüzünde kalacağım ve televizyoncu olacağım, dedi. Amcalardan biri yeğeninin söylediğini düzeltmeye çalıştı: – Televizyoncu diye, televizyon yapan ya da televizyonları tamir edenlere derler. (...) – Öyleyse televizyonda çalışan gazeteci olacağım, dedi yedinci çocuk. (...) Sonunda sıra, çocukların en küçüğü olan Ece’ ye gelmişti. O da ne olmak istediğini söylemeliydi. Fakat mesleklerden pek haberdar değildi. Sonra ilk defa böyle bir konuyla karşılaşmıştı. Düşündü düşündü, sonra birdenbire: – Ben otobüsçü olacağım, diye parladı.
111 – Böyle bir meslek yok. Eğer otobüsü kullanacak kişi olmak istersen, buna şoför derler. Bu mesleği kardeşlerinden biri seçti. Sen kendine başka bir meslek seç, dedi en küçük amcası. – Hekim olacağım... – Hekim, doktor demektir. Bu mesleği de seçtiler. (...) – Öyleyse dondurmacı olacağım. – Hoppala! Amma da ağır bir meslek seçtin, diyerek kahkahayı kopardı kardeşlerinden biri. Kardeşlerinin kendisiyle alay etmelerine gücenen Ece: – Öyleyse ben hiçbir şey olmayacağım! Bana meslek kalmadı, dedi. Bu kez yengeleri de amcaları da gülmeye başladılar. En yaşlı amcaları: – Ece’ ye fırsat verelim, dedi. Azıcık daha büyüsün. Meslek seçmeye hâlâ çok vakit var. Büyüyünce bize seçtiği mesleği söyler. Olur mu? “Olur.” diyerek öneriyi kabul ettiler. Televizyonda müzikli bir program vardı. Hep birlikte televizyon izlemeye başladılar. Fahri KAYA (Kısaltılmıştır.)
112 1. ETKİNLİK Okuduğunuz hikâyeye göre, Ecelerin ailesinde kimler varmış? .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. Sizin ailenizde kimler var? .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. “Kuzen” kelimesini kimler için kullanırız? Arkadaşlarınızla konuşarak açıklayınız. Konuşurken arkadaşlarınızla göz teması kurunuz. Kuzenleriniz varsa adlarını ve akrabalık ilişkinizi de belirtiniz.
113 3. ETKİNLİK Soruları, okuduğunuz hikâyeye göre cevaplayınız. 2. ETKİNLİK Aşağıdaki kelime haritasına “aile”nin kimlerden oluştuğunu yazınız. Yakın akrabalarımızın da aileden biri olduğunu unutmayınız. AİLE .......................... .......................... babaanne .......................... .......................... .......................... .......................... .......................... .......................... .......................... Uçak kullanmak niçin araba kullanmaktan daha iyiymiş? ..................................................................... ..................................................................... ..................................................................... ..................................................................... ..................................................................... Ece, meslek olarak neleri seçti? ....................................................................... ....................................................................................................................................................... Ece niçin gücendi? .................................................................................................. Ece’ nin kardeşleri nasıl davranmalıydı? ........................................................................................................................................... Uzaya gitmek isteyen çocuk ne olacağını söylüyor? ................................................................ Yeryüzünde kalmak isteyen diğer çocuk ne olmak istiyor? ....................................................................
114 5. ETKİNLİK Aşağıdaki cümlelerde hangi noktalama işaretleri kullanılmış? Örnek cümleleri inceleyiniz. Hazırlık bölümündeki “Büyüyünce ne olacaksınız?” sorusuna ne cevap verdiniz? Niçin bu mesleği seçtiğinizi arkadaşlarınıza açıklayınız. Konuşurken kelimeleri yerinde ve anlamlarına uygun kullanınız. Ecelerin ailesi çok kalabalıktı. O gece yine amcalar, yengeler ve kuzenler bir aradaydı. – Ben öğretmen olacağım! – Uçak, araba kullanmaktan daha iyi değil mi? – Hoppala! 4. ETKİNLİK Hikâyede geçen meslek adlarıyla resimlerini eşleştiriniz. pilot öğretmen gazeteci kozmonot mühendis doktor şoför
115 Biliyor musunuz? Noktalama işaretleri bir yazının nasıl okunacağını, nerelerde duraklanacağını ve sesin nasıl ayarlanıp hangi duyguyla okunacağını belirtir. Aynı trafik polisi ve trafik işaretleri gibi bizi yönlendirir, uyarır. Bilgi Kutusu Hangi cümleler bir konuşmayı belirtiyor? Bunların konuşma cümlesi olduğunu nasıl anladınız? Cümlelerin sonunda niçin farklı noktalama işaretleri kullanılmış olabilir? Daha önce öğrendiklerinizden yararlanarak açıklayınız. Cümle başında ve sonunda kullanılan işaretlerden başka noktalama işareti de var mı? Örnek cümleleri tekrar inceleyiniz. Cümle içinde “amcalar, yengeler” gibi birbiri ardınca sıralanan kelimeleri ayırmak için virgül (,) kullanılır. , Ben varım, ben! • Soru cümlelerinin sonuna soru işareti (?), • Coşku, heyecan, korku, şaşma gibi duyguları belirten kelime ve cümlelerin sonuna ünlem işareti (!), • Soru sormayan, duygu belirtmeyen cümlelerin sonuna da nokta (.) konur. Virgül, sadece cümle içinde kullanılır. Cümle sonuna konulmaz.
116 6. ETKİNLİK Aşağıdaki cümlelerde noktalama işaretleri kullanılmamıştır. Nerede, hangi işaretin kullanılacağını belirleyip renkli kalemle yazınız. . , ? ! – ’ - Yaşasın tatilde halamlara gidiyoruz Alo kimi aramıştınız Arkadaşlar ben de gelebilir miyim Bu oyun üç kişiyle oynanmaz mı Ali Funda Can ve Tuna şiir okuyacaklar Ali nin okuya cağı şiir çok uzun Bugün kalem silgi ve pastel boya aldım. Ayça nın sulu boyasından da alacağım
117 SİHİRLİ SÖZCÜKLER Dünyada dilleri, renkleri farklı pek çok insan yaşar. Ancak, tüm insanlar güzel davranışları severler. Kendilerine nazik davranılmasından hoşlanırlar. Nazik ve kibar olmak için işte size birkaç sihirli sözcük: Sabahleyin karşılaştığınız kişileri “Günaydın.” diyerek selamlayın. Gece yatmaya giderken de “İyi geceler.” demeyi unutmayın. Birinden yardım istediğinizde “Lütfen.” kelimesini kullanırsanız size severek yardım edecektir. Ona “Teşekkür ederim.” demeyi de unutmamalısınız. Hediye verildiği zaman memnun olduğunuzu söyleyin. Hediyeyi beğenmemiş olsanız bile sizi düşündükleri için kibarca teşekkür edin. Size armağan verenlere ne dersiniz? Metni, dudaklarınızı kıpırdatmadan içinizden bir kez okuyunuz. Koyu renkte yazılmış sözlere dikkat ediniz. Okurken anlamını bilmediğiniz kelimeleri belirleyiniz. Sonra da hecelemeden, tekrar ve geri dönüşler yapmadan sesli okuyunuz.
118 Yemek yediğinizde, yemeği çok beğendiğinizi söyleyin. O kişi buna çok memnun olacak, size daha güzel yemekler hazırlayacaktır. (...) İnsanlar konuşurken araya girmek istediğinizde “Affedersiniz.” deyin. O zaman sizi dinleyebilirler. Ağlayarak, bağırarak dikkat çekmeye çalışmak hoş bir davranış değildir. Yanlışlıkla birine çarptığınızda veya istemeden birini incittiğinizde “Özür dilerim.” demelisiniz. O zaman davranışınız hoş görülebilir. (...) Bu sihirli sözcükleri kullanırsanız daha kolay arkadaşlık kurabilir, daha sevilen bir insan olabilirsiniz. Aygören DİRİM (Kısaltılmıştır.)
119 1. ETKİNLİK Aşağıdaki kelime gruplarıyla anlamlarını eşleştiriniz. nazik davranmak birini incitmek hoş görmek memnun etmek dikkat çekmeye çalışmak Bu metinde bir olay mı anlatılıyor? Toplumda uyulması gereken kurallarla ilgili bilgi mi veriliyor? Belirleyiniz. Metinde anlamını bilmediğiniz kelimeler var mı? Varsa o kelimenin içinde geçtiği cümleyi tekrar okuyup anlamını kavramaya çalışınız. Sözlüğünüzden de araştırmayı unutmayınız. Bir kimseyi sevindirmek. Onun mutlu olmasını sağlamak. Başkalarına karşı saygılı, kibar davranmak. Başkalarının farketmesini sağlamak için ilgi toplamaya çalışmak. Kötü söz ve davranışla birini üzmek. Başkalarını memnun etmeye çalışmak. Gücenilecek bir davranışı anlayışla karşılamak, kusur saymamak.
120 2. ETKİNLİK Metinle ilgili resimleri inceleyip aşağıdaki çalışmaları yapınız. Birinci resimdeki kişiler ne yapıyorlar? ................................................................................................................. ................................................................................................................. ................................................................................................................. Bulundukları yer neresi? Bunu, resimdeki hangi ayrıntıdan anladınız? ............................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................... Sizce çocuk nereye gidiyor? ................................................................................ Çocuk, büyüklerine ne söylemiş olabilir? ................................................... ............................................................................................................................................................... Büyükler ona ne söylemişlerdir? ...................................................................... ................................................................................................................................................................ Birinci resimdeki kişi ve varlıkları yazınız. .................................................... ................................................................................................................................................................ İkinci resimdeki olay ne olabilir? .................................................................................................................... .................................................................................................................... .................................................................................................................... Sizce çocuk niçin sevinçli? .......................................... ................................................................................................................................................................ Çocuk ne söylemiş olabilir? ................................................................................. ................................................................................................................................................................ Adam, çocuğa ne söylemiştir? ........................................................................... ................................................................................................................................................................
121 3. ETKİNLİK 4. ETKİNLİK Metinde hangi sözlere “sihirli” deniyor? Yazınız. Hediye paketine yazılmış kelimeleri okuyunuz. Anlamca birbirinin zıttı olan kelimelerin altını aynı renk kalemle çiziniz. Zıt anlamlısı olmayan kelimeler hangileri? ........................................................................................................................................................... Böyle kelimelere ne denildiğini hatırlayınız. Bu sözlere başka neler eklenebilir? Arkadaşlarınızla konuşarak bulunuz. Sınıfça belirlenen sözleri de aşağıya yazınız. ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................... SİHİRLİ SÖZCÜKLER ................................................. ................................................... ................................................ .................................................. ................................................. ..................................................... gece açık var yaz sabah kapalı güzel gündüz duymak kısa çirkin işitmek yok kış hediye akşam armağan uzun gülmek ağlamak Sihirli sözcükleri siz de kullanıyor musunuz? Bu sözleri kullandığınız olaylara günlük yaşantınızdan örnekler veriniz. Yaşadığınız bu olayları arkadaşlarınızla canlandırınız. Konuşurken nezaket kurallarına dikkat ediniz.
122 5. ETKİNLİK Aşağıdaki şiirde geçen sihirli sözleri bulunuz. Okuduğunuz metindekinden farklı olan var mı? Varsa 3. etkinlikte arkadaşlarınızla bulduğunuz sözlerin devamına yazınız. SİHİRLİ SÖZLER Üç sihirli söz bilirim, Üç yumuşak, üç tatlı söz. Onlara önem veririm. Üçü de birbirinden öz. Lütfen sözcüğüdür biri, Yavaştan söylenir. Ne zaman gelirse yeri, Adına nezaket denir. Diğeri rica ederim! İçten gelir söylenişi. Sırası geldikçe derim, Yumuşar işiten kişi. Özür dilerim öteki, Sesin derinden gelsin Başını eğerek de ki: Seni affettirebilsin. Unutma lütfen bunları, Söze başla rica ile. Eğer olmazsa yararı, Yavaşçacık özür dile. Ömer OSMANOV Balkanlarda Türk Çocuk Şiiri Antolojisi Şiiri defterinize yazınız. Yazarken sayfa temizliğine ve sayfa düzenine dikkat ediniz. Satırları aynı hizadan yazmaya çalışınız. Şiiri yazdıktan sonra arkadaşlarınıza okuyunuz. Sınıfça seçilen yazıları panoda sergileyiniz.
123 KONUKSEVER İşte yine gözüm dalıyor Yaşasın konuklar geliyor! Hadi kalk anne, Gülücükleri demle, Pastayı dilimle, Terlikleri hazırla. Çiçek derleyeyim. Baharın kokusunu getireyim. Abla, durma orada! Ortalığı toparla. Temiz havlu çıkarmayı Unutma! Konuk odasına buyur edip Yastık da koyarım arkalarına Kimse gelmezse Kendimizi ağırlarız burada. Sahi, Çilekli miydi şu pasta? Mavisel YENER Evde misafirler için hangi hazırlıklar yapılır? Şiiri, noktalama işaretlerine dikkat ederek, öğretmeninizin okuyuşunu örnek alarak sesli okuyunuz. Sesinizi, şiirdeki duyguyu yansıtacak şekilde ayarlayınız.
124 1. ETKİNLİK Aşağıdaki cümleleri okuyunuz. Koyu yazılan sözler şiirde hangi dizelerde geçiyor? Şiire ve cümlelere göre anlamlarını tahmin ediniz. Yine annemin gözü dalıyor. Bir noktaya dikili dalgın bakıyor. Gözü dalan biri olursa o eve konuk geleceğine inanılır. Kardeşimle birlikte odamızı toparladık. Dağınık bir şey bırakmadık. Annem, kardeşime oyuncaklarını toparlamasını söyledi. Teyzem köyde bizi çok iyi ağırladı. Bizim toplumumuz konuk ağırlamayı çok sever.
125 Siz de aşağıdaki kelimelerle cümleler kurunuz. Anlamını öğrendiğiniz kelime ve kelime gruplarını oluşturduğunuz sözlüğe de yazınız. 2. ETKİNLİK Okuduğunuz şiirde ne anlatılıyor? Konusunu yazınız. konuksever ........................... ................................................................. ................................................................. demlemek ............................. ................................................................. ................................................................. çiçek derlemek .................. ................................................................. ................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. ..................................................................................................................................................
126 3. ETKİNLİK Soruları, şiire göre cevaplayınız. Çocuk, konukların geleceğini nasıl anlıyor? .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... Çocuk, konuklar için annesinden neler yapmasını istiyor? .............. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Ablasından neler yapmasını istiyor? ................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Kendisi ne yapacağını söylüyor? ........................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Kimse gelmezse ne yapmak istiyor? ................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Siz böyle bir eve konuk olmak ister miydiniz? Niçin? ........................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................
127 4. ETKİNLİK 5. ETKİNLİK Noktalı yerleri uygun kelimelerle tamamlayınız. Aşağıdaki mânileri okuyunuz. Misafirlikle ilgili bir dörtlük de siz yazınız. Kelimeler arasında uygun boşluk bırakmaya dikkat ediniz. Konuk yerine ................................................. kelimesini de kullanabiliriz. Şiirin başlığını ................................................. olarak yazsak anlamı değişmez. Konuk odası yerine ................................................. da deriz. Misafircilik oyunu nasıl oynanır? Arkadaşlarınızla aranızda rol dağılımı yaparak konukları ve ev sahibini canlandırınız. Konuklar geldiğinde neler konuşulduğunu hatırlayınız. Hoş geldiniz, Hoş geldiniz. Niye eli boş geldiniz? Davet ettik ne diye, Hani bize hediye? Misafirim nazlandı, Börek diye sızlandı, Bir sini börek yedi, Biraz olsun uslandı. ....................................................................................................... ....................................................................................................... ....................................................................................................... misafir odası misafir misafirperver
128 6. ETKİNLİK Misafirlikle ilgili çok mutlu olduğunuz bir anınızı yazınız. Yazınızda, olayları sırasıyla anlatınız. Olayın yerini ve kimler arasında geçtiğini belirtiniz. Anlattıklarınıza uygun bir de başlık yazınız. Yazınız bitince yazınızı arkadaşlarınıza okuyunuz. .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... ..........................................................................................................................................
129 TUHAF KÖPEK (...) Büyük bir ovada birkaç köpek birlikte yaşıyormuş. Bu köpeklerin renkleri çeşit çeşitmiş. Birisi siyah, birisi beyaz, birisi kahverengiymiş. Bir gün oraya benekli bir köpek gelmiş. Diğer köpekler onu uzaktan görünce şaşkınlıktan bakakalmışlar. Siyah köpek, – Vay, bu nasıl bir köpek? Neden onun postu böyle benek benek, diye havlamış. Diğeri, – Ben hiç böyle köpek görmedim! Bence o hasta, diye atılmış. (...) Benekli köpek söylenenlerden habersiz yanlarına gitmiş. Onlarla tanışıp dost olmak istemiş. Ama diğer köpekler birden havlamaya başlamışlar. Benekli köpek korkarak, – Neden böyle yapıyorsunuz, demiş. Siyah köpek, – Çabuk buradan git! Bizden uzak dur! Bize hastalığın bulaşır, diye hırlamış. (...) Daha sonra hep birlikte havlamaya başlamışlar. Zavallı benekli köpek mecburen oradan uzaklaşmış. Bundan sonra benekli köpek yalnız kalmış. Her gün uzaktan diğer köpekleri seyrediyor, onlarla ovada oynamak istiyormuş. (...) Günler geçmiş. Bir gün ovaya bir koyun sürüsü gelmiş. Sürünün başında da bir çoban köpeği varmış. (...) Çoban köpeği birden üzgün üzgün oturan benekli köpeği fark etmiş. (...) – Neyin var? Neden bu kadar üzgünsün, diye sormuş. Benekli köpek şaşışarak ona bakmış. – Sen neden geldin? Yani neden benden korkmuyorsun, demiş. (...) SERBEST OKUMA METNİ
130 Çoban köpeği, – Neden korkayım ki, deyince benekli köpek ona başına gelenleri anlatmış. Çoban köpeği, – Ben daha önce bir köyde senin gibi bir köpek görmüştüm. Hem görmemiş olsam da ne var ki korkacak. Her köpeğin postu aynı olmaz, demiş. En iyisi sen burada sürüyü bekle, ben de gidip onlarla konuşayım, diyerek diğer köpeklerin yanına gitmiş. (...) Korkacak bir şey olmadığını, pek çok hayvanın birbirinden farklı olduğunu anlatmış. – Kim bilir, demiş. Dünyada bizim bilmediğimiz ne farklı boylarda, renklerde köpekler vardır... Beyaz köpek, – O zaman sadece benekli köpeklerin olduğu bir ovaya gitsek bizi de hasta sanabilirlerdi, diye atılmış. Kahverengi köpek, – Evet, bu ne kadar üzücü olurdu, demiş. (...) Siyah köpek, – Evet, demek ne saçma bir iş yapmışız, demiş. Bir süre sessizce durmuşlar. Hatalarını anlamış ve çok utanmışlar. Koşarak benekli köpeğin yanına gelmişler ve ondan özür dilemişler. Benekli köpek özürlerini kabul etmiş. Artık ondan korkmadıkları için çok mutluymuş. Bundan sonra ovada hep beraber neşe içinde oynamışlar. Müjgan ŞEYHİ Masal Otobüsü Düt Düt (Kısaltılmıştır.)
131 4. TEMA DEĞERLENDİRME ÇALIŞMALARI 1. Aşağıdaki cümlelerde noktalama işaretleri kullanılmamış. Hangi işaretlerin kullanılacağını belirleyip renkli kalemle yazınız. 2. Resimlerde hangi meslekler tanıtılıyor? Adlarını yazınız. 3. Aşağıdaki sihirli sözcüklerle cümleler kurunuz. ............................... ............................... ............................... ............................... lütfen ............................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... özür dilerim ................................................................................................................ ............................................................................................................................................................... günaydın ....................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... teşekkür ederim ......................................................................................................... ............................................................................................................................................................... Anne bugün bize kim geliyor Komşularımız Nesrin Hanım Güler Hanım Figen Hanım ve çocukları geliyorlar. Anneciğim Kaan ile Figen de geliyorlar mı Onlar da Figen in kardeşi Filiz de geliyor Yaşasın ne güzel
132 4. Soruları, aşağıdaki metne göre cevaplayınız. 5. Aşağıdaki şiiri yan tarafta verilen bölüme yazınız. TRAFİK Yaya ya da sürücü Uyalım trafiğe, Kuralları bilince Gerek yok hiç paniğe. Alican, nereye gitmek için izin aldı? .......................................................................................................................................................... Annesi nelere dikkat etmesini istedi? .......................................................................................................................................................... Sizce Alican trafik kurallarına uymasa ne olur? .......................................................................................................................................................... Zamanı doğru kullanmak sözünden ne anlıyorsunuz? .......................................................................................................................................................... ................................................. .......................................................................... .......................................................................... .......................................................................... .......................................................................... “Alican’ ın annesinden izin alması pek de zor olmadı. Arkadaşlarıyla oyun parkına gidebilirdi. Ancak annesi iki şeye dikkat etmesini istemişti. Birincisi trafik kuralları, ikincisi de zamanını doğru kullanmak. Alican ikisini de yapacağına söz verdi.”
BİLİM VE TEKNOLOJİ ÇOCUK MU, ROBOT MU? (DİNLEME METNİ) NAZ’IN BİLGİSAYAR SEVDASI TEKERLEĞİN İCADI BİLGİ ÇAĞI AKLIMDAKİ İCATLAR (SERBEST OKUMA METNİ) 133
134 ÇOCUK MU, ROBOT MU? “Robot” denince aklınıza ne geliyor?
135 1. ETKİNLİK 2. ETKİNLİK Dinleme metniyle ilgili resmi inceleyiniz. Resimde gördüklerinizden yararlanarak konusunu tahmin ediniz. Şiiri dinledikten sonra tahmininizin doğruluğunu değerlendiriniz. Soruları, dinlediğiniz şiire göre cevaplayınız. Robotları kim övüyor? ................................................................................................................ Evdeki robotların hangi özellikleri vurgulanıyor? ................................................................................................................................................. Çocuk, robotlarda olmayan neleri söylüyor? ................................................................................................................................................. Tahmininiz doğru mu? Evet Kısmen Hayır Metni, dikkatinizi dağıtacak hareketler yapmadan, ne anlatıldığını anlamaya çalışarak dinleyiniz. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. ..................................................................................................................................................
136 3. ETKİNLİK 4. ETKİNLİK Şiirdeki çocuk, yengesi robotları övdükçe ne hissetmiş olabilir? Arkadaşlarınızla konuşunuz. Çocuk, hissettiği duyguyu yüzüyle nasıl belirtmiştir? Çizerek gösteriniz. Aşağıdaki cümlede noktalı yeri hangi kelimeyle tamamlayabiliriz? Dinlediğiniz şiirden yararlanarak yazınız. Şiirde hangi makinelere “robot” deniyor? .......................................................................................................................................................... Evlerde otomatik kullanılan başka hangi aletler var? .......................................................................................................................................................... Dizelerde koyu yazılan kelimelerin anlamlarını sözlükten araştırınız. “Ne kadar marifetli şu robotlar.” “Öyle hünerleri var ki...” Konuşan arkadaşlarınızı, sözlerini kesmeden dinleyiniz. Söylemek istedikleriniz varsa söz alarak konuşunuz. Konuşmacıların beden dilini de gözlemleyerek verdiği mesajları anlamaya çalışınız. Çeşitli işler yaptırılabilen otomatik araçlara .................................... denir.
137 5. ETKİNLİK Aşağıdaki karikatürü inceleyiniz. Yorumlayarak arkadaşlarınıza anlatınız. Çocuğun yerinde siz olsanız ne cevap verirdiniz? Kelimeleri değiştirince dizelerin anlamı bozuluyor mu? “Ne kadar hünerli şu robotlar.” “Öyle marifetleri var ki...” “Marifet” ile “hüner” eş anlamlı kelimelerdir. Dinlediğiniz şiirde “yüreği” kelimesi geçiyor. Acaba “yürek” ile aynı anlama gelen başka kelime var mı? Arkadaşlarınızla konuşarak bulunuz. Bu kelimelerle cümleler kurunuz. Oluşturduğunuz sözlüğe yazınız. Anlamlarını öğrendiğiniz eş anlamlı kelimeleri konuşmalarınızda kullanınız. Siz insanlar hemen yoruluyorsunuz. Soğukta üşütüp hastalanıyorsunuz. Karnınız acıkıyor, uykunuz geliyor. Biz robotlar öyle miyiz? Bana ne olu............. Yazılışları farklı, anlamları aynı olan kelimelere eş anlamlı kelimeler denildiğini hatırlayınız.
138 6. ETKİNLİK 7. ETKİNLİK Aşağıdaki soru cümlelerini okuyunuz. Otomatik hareket edebilen bir oyuncak biliyor musunuz? Bu bir araba, uçak, bebek ya da oyuncak robot olabilir. Bu oyuncakla neler oynanır? Oyuncağın nasıl hareket ettirileceğini sırasıyla tarif ediniz. Yazınıza uygun bir de başlık yazınız. Aşağıdaki cümlelerin yazımında bazı yanlışlar var. Bunları düzelterek alt satıra yazınız. Oyun oynaya cakmıyız? ........................................................................................................................................................... Burak bugün okula gelmedimi? ........................................................................................................................................................... Rüya ile Rengin kardeşmi? ........................................................................................................................................................... Cümlelerin sonundaki “mı/misin” nasıl yazılmış? Yüreği var mı? Söyler misin Çocuklar mı, Robotlar mı? ................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ ................................................................................ Soru cümlelerindeki “mı, mi, mısın, misin” gibi ekler ayrı yazılır.
139 NAZ’IN BİLGİSAYAR SEVDASI Günlerden pazardı. Naz, annesi ve babası o gün balkonda kahvaltı ettiler. Kahvaltı sonrası gazete keyfi başladı. Oğuz Bey bir ara Naz’ ın balkonda olmadığını fark etti. (...) – Naz nereye kayboldu? Parka mı gitti? Meltem Hanım başını olumsuz anlamda salladı: – Keşke gitse... Bilgisayarın başında. (...) – Bırak canım, çocuk teknolojinin nimetlerinden yararlansın. Meltem Hanım kocasına hoşnutsuzlukla baktı: – Sana göre abartıyorum yine. Bilgisayarla neler yapılır? Metni, kurallara uygun sessiz okuyunuz. Okurken olayın kimler arasında ve nerede geçtiğini anlamaya çalışınız. Sesli okurken metni dört arkadaş paylaşınız. Birinci arkadaşınız metnin anlatım bölümlerini, diğerleri de anne, baba ve çocuğun konuşmalarını okusun. Sonunda soru işareti olan cümleleri, soru sorar gibi okumayı unutmayınız.
140 Oğuz Bey ayağa kalktı: – Madem kızımız sanal âlemi bu kadar çok seviyor, ben de kulaklarını sanal olarak çekeyim. Babası odasına girdiğinde Naz’ ı arkadaşıyla bilgisayarda konuşurken buldu. – Kiminle konuşuyorsun? – Yan komşumuzun kızı Olcay’la. – Olcay’la birlikte parka inseniz, orada konuşsanız daha iyi olmaz mı? Salıncağa da binersiniz, kaydıraktan kayarsınız. Naz, sen bizi anlamazsın diyen gözlerle babasına baktı: (...) – Bilgisayarımda da oyun var. Hem internette de var. Oğuz Bey, Meltem Hanım’ a hak verdi. Bu, teknolojinin nimetlerinden yararlanmak değildi. Kızının başını okşadı: – Solmaz’ ı anımsıyor musun? Naz anımsıyordu. Üst kat komşularının kızıydı. Geçirdiği bir trafik kazası sonrasında uzun zaman yatağa bağlı kalmıştı. (...)
141 – Onun da bilgisayarı vardı. – Baba pek çok insanın bilgisayarı var artık. Oğuz Bey’ in derdi başkaydı: – Bir gün onu ziyarete gitmiştik. Sen Solmaz’ ın ağladığını söylemiştin. – Evet, ağladığı için çok üzülmüştüm. Bana arkadaşlarını özlediğini söylemişti. – Arkadaşlarıyla bilgisayarda konuşmuyor muydu? – Öyle değil. Onun odası yandaki çocuk parkına bakıyordu. O da parkta oynayamadığı için üzülmüştü. – Bilgisayarında oyun yok muydu? Naz şaşırdı: – Vardır. O yatmaktan sıkılmıştı. Eve hapsolmuştu. – İnsan bilgisayarı varken eve hapsoldum diye üzülür mü? Sen de hapsolmuşsun. Üzülüyor musun?
142 – Ben hapsolmadım. İstersem dışarı çıkarım. (...) Oğuz Bey kızının odasından çıkmaya yöneldi: – Ben gideyim. Nanik’ i yürüyüşe çıkaracağım. Belki annen de bize katılır. Sahile yeni bir dondurmacı açılmış. Görmüş müydün? Naz babasının arkasından bakakaldı. Babasının bu sabah neyi vardı? Nanik’ i sevmediğinden değil, elbette severdi. Babası eve bir köpek yavrusuyla geldiğinde en çok o sevinmişti. Ona Nanik adını veren de Naz’ dı. Dondurma alacaklardı. Onu çağırmıyorlardı. Nasıl olurdu? Hemen babasının arkasından fırladı. – Ben niye gelmiyorum? – Sen bilgisayarınla dondurma yeme oyunu oynarsın. (...) Duydukları Naz’ ın kafasını karıştırmıştı. Babasının sözünü kesti: – Ben de sizinle geleceğim! Hep birlikte dışarı çıktılar. Bilgisayarı Naz’ ın yokluğunu fark etmedi bile. Fişi çekilince yok olan dünyasının karanlığına gömüldü. (...) Sevda YÜKSEL (Kısaltılmıştır.)
143 1. ETKİNLİK 2. ETKİNLİK Okuduğunuz hikâyede ne anlatılıyor? Konusunu yazınız. Noktalı yerleri, yandaki uygun kelimelerle tamamlayınız. “İnternet” ve “bilgisayar” kelimeleriyle cümle kurup yazınız. ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................... Yazdıklarınızı, arkadaşınızın yaptığı etkinlikle karşılaştırınız. Farklılık var mı? Etkinliği değerlendiriniz. Varsa eksiğinizi tamamlayınız. ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ...........................................: Bir işi, önceden verilmiş bir programa göre yapan elektronik araç. Elektronik beyin. ...........................................: Uluslararası bilgi iletişim ağı. internet bilgisayar
144 Aşağıdaki kitle iletişim araçlarıyla adlarını eşleştiriniz. bilgisayar dergi telefon gazete televizyon tablet radyo 3. ETKİNLİK
145 4. ETKİNLİK Soruları, okuduğunuz hikâyeye göre cevaplayınız. Naz, odasında ne yapıyormuş? ................................................................................................................................................... Naz, bilgisayarla uğraşmaktan niçin hoşlanıyormuş? ................................................................................................................................................... Kaza geçiren Solmaz neyi özlemiş? ................................................................................................................................................... “Eve hapsolmak” sözüyle ne anlatılmak istenmiş? ................................................................................................................................................... Naz, ailesiyle dışarıya çıkınca bilgisayara ne olmuş? ................................................................................................................................................... 5. ETKİNLİK Okuduğunuz metne başka hangi başlık verilebilir? İki örnek yazınız. “Teknolojinin nimetlerinden yararlansın.” diyen baba, ne söylemek istiyor? Arkadaşlarınızla konuşarak açıklayınız. Konuşurken arkadaşlarınızla göz teması kurunuz. Konu dışına çıkmadan, söz alarak konuşunuz. NAZ’ IN BİLGİSAYAR SEVDASI .................................................................................. ..................................................................................
146 6. ETKİNLİK Naz’ a, sürekli bilgisayarla uğraşmasının sakıncalarını anlatır mısınız? Yazınız bitince arkadaşlarınıza okuyunuz. Günümüzde bilgisayardan, cep telefonundan ve internetten çok yararlanıyoruz. Örneğin araştırma yapıyoruz. Kodlama öğreniyor, eğitici oyunlar oynayabiliyoruz. İnternetin yararları yanında zararları da vardır. Oyun bağımlılığı yaratabilir. Zararlı sitelere girip tehlikeli durumlarla karşılaşabiliriz. Bu nedenle okulda öğretmenlerin, evde büyüklerin denetiminde interneti kullanmalıyız. Biliyor musunuz? Ekran karşısında fazla zaman geçirmek sağlık açısından da zararlıdır. Bilgisayar ve internet dışında birçok yararlı uğraşlar vardır. Yeteneğimizi keşfetmek için müzik aleti çalabilir, spor ya da resim yapabiliriz. Arkadaşlarımızla oyun bahçelerinde oynayabiliriz. Böylece bilgisayar bağımlısı olmayız. Teknolojiden bilinçli yararlanmalıyız. Bilgi Kutusu .................................................................................. .................................................................................. .................................................................................. .................................................................................. .................................................................................. .................................................................................. ..................................................................................
147 7. ETKİNLİK Okuduğunuz hikâyede geçen soru cümlelerini aşağıya yazınız. Soru eki cümlenin içinde ya da sonunda olabilir. Soru ekini sözcükten ayrı yazmayı unutmayınız. .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... ..........................................................................................................................................
148 Tekerleksiz Bir Hayat Günümüzden binlerce yıl önce kimse tekerleğin ne olduğunu bilmiyordu. Zaten tekerlek olsa bile üzerinde ilerleyebileceği yollar yoktu. Pek çok insan tekerleğin bir işe yaramayacağı ormanlarda ve çöllerde yaşıyordu. Her yere yürüyerek gidiyor ve ağır yükleri taşımak için hayvanlardan faydalanıyorlardı. (...) Tekerlek icat edilmeseydi ulaşım nasıl yapılırdı? Aşağıdaki resimleri inceleyiniz. Metni sessizce okurken anlamını bilmediğiniz kelimeleri belirleyiniz. Bu kelimelerin geçtiği cümleleri tekrar okuyunuz. İlgili resimlere bakarak anlamlarını tahmin ediniz. Sesli okurken noktalama işaretlerine dikkat ediniz. TEKERLEĞİN İCADI Tekerleksiz bir hayat düşünsene... Otomobiller, trenler, bisikletler, otobüsler... Hatta el arabaları bile olmadığı için her şey inanılmaz derecede yavaş olurdu. Ne mutlu ki tekerlekler bundan uzun, çok uzun zaman önce icat edildi.
149 Tekerleğin Gelişimi Pek çok uzman tekerleğin tek bir kişi tarafından icat edilmediğini, yıllar içinde yavaş yavaş geliştiğini düşünüyor. Tekerlekten önce, insanlar nesneleri halatla sürüklüyorlardı. Sonra ağır yüklerin altına ağaç kütükleri koyup sürüklemenin çok daha kolay olduğunu fark ettiler. Kütüklere monte edilmiş kızaklarla işe yarar taşıtlar ürettiler. Kızaklar, yan yana dizilmiş kütüklerin içine oturtuluyordu. Bir sonraki adımda, kütüklerin iç kısmını kesip attılar ve dingili elde ettiler. Tekerlek yavaş yavaş şekilleniyordu.
150 Günümüzde kullanılan şişirilmiş lastikler, mucit Robert Thompson (Rabırt Tomson) tarafından icat edildi. Bu tekerlekler bisiklet ve taşıma araçları için çok daha yumuşak ve rahat bir sürüş sağladı. Anna CLAYBOURNE (Ena Kıleyborn) Çeviren: Gizem ŞAKAR (Kısaltılmıştır.) Ardından insanlar dingili el ve at arabalarına takmayı öğrendiler. Böylece tekerlekler serbestçe dönebiliyordu. Ama çok hızlı gidemiyordu. Bu nedenle bir zaman sonra parmaklıklı tekerlekler icat edildi. (...)