51 Aşağıdaki kelimelerin anlamlarını sözlükten araştırıp yazınız. rehber: ..................................................................................................................................... muhteşem: ............................................................................................................................. 2. ETKİNLİK Okuduğunuz hikâyedeki kişi ve varlıkları sınıfça belirleyip aşağıya yazınız. Bulunduğunuz şehre gelen turistler hangi tarihî yerleri geziyorlar? Yaşadığınız yerde doğal güzelliği olan nereler var? Siz de büyüklerinizle birlikte ilinizdeki tarihî ve turistik yerleri geziniz. Buraların fotoğrafını ya da videosunu çekip sınıfta arkadaşlarınıza izletiniz. Ailece gezdiğiniz yerlerdeki kültürel mirasımız olan eserlerin fotoğraflarını çekmeyi alışkanlık hâline getiriniz. Video çekerken bulunduğunuz yerle ilgili bilgi veriniz. Hikâyede geçen kişiler: ............................ ..................................................................................... ..................................................................................... Hikâyedeki diğer varlıklar: .................... ..................................................................................... .....................................................................................
52 Biliyor musunuz? Mimar Sinan dünyanın önemli mimarlarındandır. Bin dört yüz seksen dokuz yılında Kayseri ’ de doğmuştur. Yaşamı boyunca birçok cami, köprü, hamam ve saray yapmıştır. Pek çok eseri günümüzde de kullanılmaktadır. 3. ETKİNLİK Soruları, okuduğunuz metne göre cevaplayınız. Aslı, niçin Türkiye’ yi tanımıyordu? ................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................... Derya, hangi ödevi yapacaktı? ........................................................................... ................................................................................................................................................................ Derya, Aslı’ ya ulusça sahip olduğumuz hangi değerin adını söyledi? ................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Mimar Sinan’ ın yaptığı camilerin adları nedir? ...................................... ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Bilgi Kutusu
53 4. ETKİNLİK Aşağıdaki haritadan, hikâyede adı geçen illeri bulup işaretleyiniz. Haritadan, yaşadığınız ili de buldunuz mu? Bulunduğunuz ili de farklı renkte bir kalemle işaretleyiniz. Hikâyede iki ülke adı geçiyor. Bu ülkelerin adını, birer cümlede kullanarak aşağıya yazınız. ........................................................................................................................................ ........................................................................................................................................ ........................................................................................................................................ ........................................................................................................................................
54 5. ETKİNLİK Okuduğunuz hikâyede kişilerin, yer ve yapı adlarının ilk harfleri nasıl yazılmış? Bu adların aldığı ek nasıl yazılmış? İnceleyiniz. Okuduğunuz hikâyede Derya, Aslı ile gezdiği yerleri, neler yaptıklarını anlattı. Böyle günü gününe yaşanılanların yazılmasıyla günlükler oluşturulur. Siz de bir “Günlük Defteri” tutarak o gün sizi etkileyen olayları, düşüncelerinizi yazınız. Günlük yazarken o günün tarihini belirtmeyi unutmayınız. Aslı, Mimar Sinan, Fatih Sultan Mehmet gibi insanlara verilen adlar, Topkapı Sarayı, Süleymaniye Camisi gibi yapılara verilen adlar, Türkiye, Edirne gibi ülke ve şehirlere verilen adlar birer özel addır. Özel adlar büyük harfle başlar. Sonundaki ekler de kesme işareti (’) ile ayrılarak yazılır.
55 Aşağıdaki cümlelerde yapılan yazım hatalarını bulunuz. Alt satıra doğrusunu yazınız. Yaz tatilinde arkadaşım Mehmet’ in elazığ’ daki köyüne gittik. ........................................................................................................................................ ........................................................................................................................................ ........................................................................................................................................ Sinemada, Keloğlanın Eşeği adlı filmi izlemeye gittik. Ben de okan kadar güldüm. ........................................................................................................................................ ........................................................................................................................................ ........................................................................................................................................ İstanbul’ da bir de sultan ahmet camisi var. Gördünüz mü? ........................................................................................................................................ ........................................................................................................................................ ........................................................................................................................................
56 NASRETTİN HOCA’NIN KÖYÜNDE Ankara’ dan Eskişehir’ e yolunuz düşerse, Sivrihisar’ a varmadan yol üzerinde bir benzinlik görürsünüz. Benzinliğin önünde bir Nasrettin Hoca heykeli var. Hoca, “Bozoğlan” adlı eşeğinin üzerinde karşı yamaçlardaki bir köyü seyrediyor. Burada Nasrettin Hoca heykelinin ne işi var, diyemezsiniz. Az ötedeki bayırın altında Nasrettin Hoca’ nın doğup büyüdüğü Hortu köyü var. Şimdiki adıyla Nasrettin Hoca köyü. Ankara-Eskişehir yoluna dikine inen, dar bir yoldan Hortu’ ya gidilir. Uzak değil, birkaç kilometre ötede. (...) Metnin başlığı size neler çağrıştırıyor? Nasrettin Hoca’ yla ilgili bu metni bir kez sessiz okuyunuz. Sonra da noktalama işaretlerine dikkat ederek sesli okuyunuz. Hortu, Sivrihisar, herkes gibi kelimeleri doğru telaffuz ediniz.
57 Hortu’ da herkes bir Nasrettin Hoca torunudur. Herkes, Nasrettin Hoca’ dan bildiğiniz ya da bilmediğiniz fıkralar anlatır. Size Hoca’ nın doğduğu evi, okuduğu medreseyi, imamlık ettiği camiyi gösterirlerse şaşmayınız. (...) Nasrettin Hoca’ yı ölümsüzlüğe ulaştıran güç, toplumun ortaklaşa umutları, dertleriydi. Nasrettin Hoca fıkralarında bunları dile getiriyordu. (...) Alışverişten dönerken kendisine düdük ısmarlayan çocuklara verdiği cevabı hepiniz bilirsiniz: “Parayı veren, düdüğü çalar!” Bu söz ticaret hayatının değişmeyen kuralı değil midir? (...)
58 Ne diyorduk evet, Nasrettin Hoca’ nın köyü Hortu’ da yüzler güleç. Köyün bir ucundaki kerpiç bir evin Nasrettin Hoca’ ya ait olduğunu ısrarla söylerler. Belki doğru, belki yanlış. Ne var ki bu ev olmazsa, şu evde Nasrettin Hoca doğmuştur. Bu sokaklarda oynamış, toza bulanmıştır. (...) Bir gün yolunuz Ankara’ dan Eskişehir’ e düşerse, Sivrihisar’ a varmadan yolun sağında, küçük bir Anadolu köyü göreceksiniz. Hortu köyü. Küçük bir Anadolu köyü ama ne büyük, ne haşmetli köy böyle. Kolay mı bir Nasrettin Hoca yetiştirebilmek... Mehmet ÖNDER (Kısaltılmıştır.)
59 1. ETKİNLİK Aşağıdaki kelimelerle anlamlarını eşleştiriniz. Yamaç Kerpiç Güleç Medrese Duvar örmek için kurutulmuş saman ve balçık karışımı, ilkel tuğla. Geçmiş dönemlerdeki eğitim kurumu, okul. Heykel gibi şeylerin üzerine oturtulduğu ayaklık. Dağın veya tepenin herhangi bir yanı. Her zaman gülümseyen.
60 2. ETKİNLİK Metnin resimlerini inceleyiniz. Resimler, metindeki hangi anlatımları destekliyor? Anlatınız. Yandaki resimde trafik levhası nereyi gösteriyor? Aşağıdaki işaret, belli taşıt araçlarının park yerini belirtir. Bu işaretin anlamını arkadaşlarınızla konuşarak açıklayınız. ......................................................................................................... Okuduğunuz metinden neler öğrendiniz? Sırasıyla arkadaşlarınıza anlatınız. Bu metin bir şiir mi, düz yazı mı? Hatırlayınız. Günlük yaşantımızda karşılaştığımız birçok şekil, sembol ve işaret vardır. Trafik levha ve işaretleri de bunlardan biridir.
61 3. ETKİNLİK Metinde, Nasrettin Hoca’ nın hangi fıkrası hatırlatılmış? Resimlerden yararlanarak anlatınız. Konuşmalarınıza, “Sevgili Arkadaşlar” gibi ifadelerle başlayınız. Beden dilini kullanarak, dinleyicilerle göz teması kurarak konuşunuz.
62 4. ETKİNLİK 5. ETKİNLİK Aşağıdaki cümleyi okuyunuz. Aşağıdaki kelimelerle cümleler oluşturunuz. Bu cümleleri satırlara yazınız. ......................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................... Bu cümlede “Bozoğlan” kelimesi niçin büyük harfle başlatılmıştır? “Bozoğlan” neye verilen addır? Metinde başka hangi özel adlar geçiyor? İlgili başlık altına yazınız. ters almış Hoca veren binmiş parayı düdük çocuğa eşeğine Hoca Nasrettin Hoca, “Bozoğlan” adlı eşeğinin üzerinde karşı yamaçlardaki bir köyü seyrediyor. Hayvanlara verilen “Bozoğlan”, “Pamuk”, “Sarıkız” gibi adlar birer özel addır. Cümle içinde ilk harfi büyük yazılır. İnsan adı ..................................................................... ..................................................................... Yerleşim yeri adı ..................................................................... .....................................................................
63 GÜZEL YURDUM Hiçbir yere benzemez Bizim güzel yurdumuz. Dağları çiçek kokan Şirin Anadolu’ muz. Yemyeşil ovaları, Buzdan pınarları var. Dolaş bir gör yurdumu Ne hoş toprakları var. Bir tas suyu şifadır, Tertemizdir havası, Yurdumuzda gezenin Kalır mı hiç tasası? Melahat UĞURKAN “Yurdumu çok seviyorum. Çünkü...” Bu cümleyi nasıl tamamlarsınız?
64 1. ETKİNLİK 2. ETKİNLİK Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılan kelimelerin anlamını tahmin ediniz. Bu kelimelerle birer cümle de siz kurunuz. Anlamını öğrendiğiniz kelimeleri oluşturduğunuz sözlüğe yazınız. Okuduğunuz şiirin başlığını yazınız. ........................................................................................................................................................... Bu başlık “Güzel Vatanım” olarak yazılsa anlamı değişir mi? şifa .................................................................................................................................. tasa ................................................................................................................................ Öğretmeniniz şiiri örnek olarak okurken kitabınızdan takip ediniz. Sesini nerelerde alçaltıp yükselttiğine, hangi sözcükleri daha belirgin söylediğine ve nerelerde, ne kadar durakladığına dikkat ediniz. Siz de öğretmeninizin okuyuşunu örnek alarak sesli okuyunuz. Bir tas suyu şifadır. Dedemin hastalığı geçti, şifa buldu. Kaplıca suları bazı hastalıklar için şifadır. Kalır mı hiç tasası? Babaannem, torunları için tasalanır. Arkadaşım okula gelmeyince meraklanıp tasalandım. “Yurt” ile “vatan” eş anlamlı iki kelimedir.
65 Aşağıdaki kelimelerden hangileri eş anlamlıdır? Bu kelimelerin olduğu çiçekleri aynı renge boyayınız. düş yaşam rüya isim hayat ad 3. ETKİNLİK 4. ETKİNLİK Okuduğunuz şiirde ne anlatılıyor? Konusunu yazınız. Soruları şiire göre cevaplayınız. Güzel yurdumuz niçin hiçbir yere benzemezmiş? ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................... Yurdumuzu gezenin tasası niçin kalmıyormuş? ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................... “Buzdan pınarları var.” dizesine göre yurdumuzun suları nasılmış? ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ...........................................................................................................................................
66 5. ETKİNLİK Aşağıya, yurt sevgisini anlatan kısa bir şiir yazınız. Şiire, konusuna uygun bir başlık seçiniz. Yazarken sayfanın tamamını kullanınız. Kenarlardaki boşluklara şiirle ilgili resimler yaparak yazdıklarınızı destekleyiniz. Bitince arkadaşlarınıza okuyunuz, şiirinizi sınıfta sergileyiniz. ................................................................... ....................................................................................................... ....................................................................................................... ....................................................................................................... ....................................................................................................... ....................................................................................................... ....................................................................................................... ....................................................................................................... .......................................................................................................
67 ÇOCUKLUĞUMDAKİ BAYRAMLAR Bayram öncesi annem bizi terziye götürürdü. Kardeşlerimle bana bayramlık elbise diktirirdi. Babam da bayram tebriği için kartlar hazırlardı. Bayram arifesinde doğduğum için Kurban Bayramı ’nı, Ramazan Bayramı ’ndan birazcık daha fazla severdim. Perşembe günleri banyo günümüzdü. Arife günleri de tepeden tırnağa yıkanırdık. Babam Kur’ an okurdu sessizce. Bayramlarda güneş doğmadan kalkardık. Uyandığımızda babam, bayram namazına gitmiş olurdu. O döner dönmez bayramlaşma SERBEST OKUMA METNİ
68 töreni başlardı evde. Önce babamızın elini öper bayram harçlıklarımızı alırdık. Sonra annemizin, ninemizin ellerini öperdik. Derken ilk misafirler gelirdi. Kahvelerini içer, şekerlerini alıp giderlerdi. (...) Ben, Şükrü ağabeyin yolunu gözlerdim hep. Bayram yerine o götürürdü beni. Orada atlıkarıncaya biner, Karagöz oyunu seyrederdik. Sonra da sinemada film izlerdik. (...) Ertesi günkü bayram gezmelerine annemle babam beni de götürürlerdi. Akraba ve tanıdıklarımıza giderdik. (...) Ülkü TAMER (Düzenlenmiştir.)
69 2. TEMA DEĞERLENDİRME ÇALIŞMALARI 1. Aşağıdaki kelimelerle cümle kurup yazınız. 2. Aşağıdaki cümleleri okuyunuz. Hangi kelimelerin aldığı ek kesme işareti ( ’ ) ile ayrılarak yazılmalı? Renkli kalemle ayırınız. 3. Yıl içinde kutladığımız bayramlardan hangileri yazılmamış? Verilmeyen bayramların adını yazınız. DİNÎ BAYRAMLAR 1. Ramazan Bayramı 2. ................................................................... MİLLÎ BAYRAMLAR 1. ................................................................... 2. 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı 3. 19 Mayıs Atatürk’ ü Anma ve 4. ................................................................... Gençlik ve Spor Bayramı bayrak ............................................................................................................................. cumhuriyet ................................................................................................................... vatan ................................................................................................................................ Arkadaşıma İstanbuldan hediye gelmiş. Nasrettin Hocanın doğum yerini biliyor musun? Cumhuriyet Bayramında şiir okudum. Dedemle Dolmabahçe Sarayını gezdik.
70 4. Aşağıdaki şiire hangi başlıklar verilebilir? Yazınız. ........................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................... 5. Kelimelerin karşısına eş anlamlılarını bulup yazınız. 6. Aşağıdaki kelimelerle cümleler oluşturunuz. gemi misafir görev millet yurt ulus ............................................. konuk ............................................. vatan ............................................. vapur ......................................... tarihî bizim ziyaret güreş aile korumalıyız eserleri sporumuzdur büyüklerimizi geleneksel etmeliyiz yurdumuzdaki Ufuklarımda bir bayrak dalgalanır; Varlığı candan aziz. Ona can, kan vererek kazanılmış, Şu dünya cenneti ülkemiz. Ahmet EFE
MİLLÎ MÜCADELE VE ATATÜRK İSTİKLÂL MARŞI’MIZ (DİNLEME METNİ) ATATÜRK’ÜN GÜLTEKİN’E ARMAĞANI SEYİT ONBAŞI KORKUSUZ KAHRAMANLAR ÜLKEMİ SEVİYORUM (SERBEST OKUMA METNİ) 71
72 İSTİKLÂL MARŞI’MIZ İstiklâl Marşı’nı nasıl dinliyorsunuz?
73 1. ETKİNLİK 2. ETKİNLİK Metinle ilgili resmi inceleyiniz. Dinleyeceğiniz metnin konusunu tahmin edip yazınız. Dinlediğiniz metne, konusuna uygun farklı iki başlık yazınız. Metni dinlediniz. Tahmininiz doğru mu? ( ) ( ) Metni, dikkatinizi yoğunlaştırarak iki kez dinleyiniz. Metinde geçen şehirlerin adını defterinize yazınız. Bu şehirlerin yerini sınıfınızdaki haritadan bulunuz. ......................................................... ................................................................................. .................................................................................. ....................................................... .................................................................................................................... ....................................................................................................................
74 3. ETKİNLİK 4. ETKİNLİK “İstiklâl” kelimesinin anlamını sözlüğünüzden araştırıp kelimeyi cümlede kullanınız. ........................................................................................................................................................... Soruları, dinlediğiniz metne göre cevaplayınız. 1. Can ile Canan misafirlerine niçin İstiklâl Marşı’nı okuyorlar? .................................................................................................................................................. 2. Millî Mücadele niçin başlatılmış? .................................................................................................................................................. 3. Meclis’te ne için yarışma düzenlenmiş? .................................................................................................................................................. 4. Bu yarışmayı kim kazanmış? .................................................................................................................................................. 5. Günümüzde İstiklâl Marşı nerelerde okunuyor? .................................................................................................................................................. Dinlediğiniz metinden neler öğrendiniz? Arkadaşlarınıza anlatınız. Konuşurken “Millî Mücadele, muhteşem, istiklâl” gibi yeni öğrendiğiniz kelimeleri de kullanınız. Konuşan arkadaşlarınızı dinlerken beden diliyle ne anlattıklarına dikkat ediniz. İstiklâl Marşı’nı duyduğunuz zaman yerinizde hareket etmeden saygıyla dinleyiniz.
75 5. ETKİNLİK Can ile Canan İstiklâl Marşı’nı ezberlemişler. Siz de İstiklâl Marşı’nın ikinci dörtlüğünü aşağıdaki satırlara yazınız. Sonra da ezberlemeye çalışınız. Yazdıklarınızı gözden geçiriniz. Yazdıklarınızda varsa harf ve hece hatalarını düzeltiniz. Televizyonda ya da sinemada Millî Mücadele konulu filmler izleyiniz. Filmde gördüklerinizi, olayların sırasını bozmadan arkadaşlarınıza anlatınız. İSTİKLÂL MARŞI Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak; Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak. O benim milletimin yıldızıdır, parlayacak; O benimdir, o benim milletimindir ancak. ...................................................................................................................... ...................................................................................................................... ...................................................................................................................... ......................................................................................................................
76 6. ETKİNLİK İstiklâl Marşı bayram törenlerinde de okunuyor. Bu bayramların adını hatırladınız mı? Kitabınızın 44’üncü sayfasını açıp millî bayramlarımızın adını ve kutlandığı tarihlerin yazımını inceleyiniz. Yıl içinde kutladığımız dinî bayramlarımızı da hatırlayınız. Dinî ve millî bayram adlarıyla cümleler kurup aşağıya yazınız. Bayram adlarının özel ad olduğunu, baş harflerinin büyük yazılacağını unutmayınız. ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ...........................................................................................................................................
77 ATATÜRK’ÜN GÜLTEKİN’E ARMAĞANI Kurtuluş Savaşı günleriydi. Ankara’ da İzmir’in işgalini kınamak amacıyla “İzmir Gecesi” düzenlenmişti. Bu gecede şiir okuyan Gültekin o günle ilgili anısını şöyle anlattı: Kurtuluş Savaşı öncesi memleketimizin birçok yeri işgal edilmişti. Büyük milletimiz düşmanları yurttan kovmak için canla başla çalışıyordu. Kadın, erkek, büyük, küçük herkes bu işe kendini vermişti. Ben bu günlerde altı yaşında bir çocuktum. Bir müsamere hazırlanıyordu. Müsamerede bir şiir okuyacaktım. “Kurtuluş Savaşı” sözünden ne anlıyorsunuz? Metni, dudaklarınızı kıpırdatmadan, satırları gözünüzle izleyerek okuyunuz. Sesli okurken de nokta olan yerlerde durup nefesinizi ayarlayınız. “müsamere, ısrar” gibi kelimeleri doğru seslendiriniz. Konuşma cümlelerini konuşur gibi okumayı unutmayınız. Metinler türlerine uygun okunur. Şiir ile düzyazının okunuşları farklıdır.
78 Beklenen gün geldi. Halk yavaş yavaş salonu doldurmaya başladı. Atatürk de gelmişti. Müsamere başladı. Ben, ilk defa sahneye çıkıyordum. (...) Bu arada perde açıldı. Az ışıklı bir boşluğa doğru yürüdüm, şiirime başladım. (...) Okurken birkaç yerde alkış koptu. Ben de fazla heyecanlanarak şiirin arkasını unuttum. Selam verdim, çekildim. Fakat alkışın arkası kesilmedi, tekrar çıkmam gerekiyordu. Bu sefer şiiri bütün olarak okudum, bitirdim. (...) Biraz sonra yanıma, kim olduklarını pek anlayamadığım birkaç kişi geldi: “Seni Gazi istiyor, gel” dediler. Yürüdük, Gazi’ nin yanına geldik. Bu, Mustafa Kemal Paşa ile ilk karşılaşmamızdı. Hafif bir gülümseyişle saçlarımı okşadı. İsmimi ve şiiri kimin öğrettiğini sordu. Sonra cebinden güzel bir saat çıkararak bana uzattı. Saati elime aldım, baktım ve kendilerine geri verdim. “Çok güzel saat, buyurunuz.” dedim. “Onu sana veriyorum, al.” dedi. Ben de çocukluğumun bütün saflığıyla: “Alamam, annem darılır.” cevabını verdim. Bunun üzerine Gazi: “Babasını çağırın.” dedi. Babam geldi, saati almam için ısrar ettiler. (...) İş böylesine hâlledildi. Şimdi saati gözüm gibi saklıyorum. Saatin kapağında Gazi ’nin kendi el yazısıyla yazdığı bir yazı vardı. Bu hediye gerçekten saklanmaya değer bir hatıradır. Cemil SÖNMEZ (Düzenlenmiştir.)
79 Metni okudunuz. “Atatürk’ün Gültekin’e Armağanı” adlı metin bilgi mi veriyor, bir olayı mı anlatıyor? Gültekin çocukken yaşadığı bir olayı anlatıyor. Geçmişte yaşanmış ve iz bırakmış bu tür hatıralar birer anıdır. Büyüklerinizden bir çocukluk anılarını anlatmalarını isteyiniz. Siz de arkadaşlarınıza bir anınızı anlatınız. 1. ETKİNLİK Okuduğunuz hikâyeyle ilgili fotoğrafı inceleyiniz. Hikâyede olaylar kimler arasında geçiyor? ................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Fotoğrafta Atatürk ve yanındakiler neler hissediyor olabilir? Beden dillerine göre yazınız. .................................................................................................. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Müsamere ne amaçla düzenleniyor? ........................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ...............................................................................................................................................................
80 2. ETKİNLİK Okuduğunuz metindeki olaylarla oluş sırasını eşleştiriniz. 1 2 3 Gültekin şiir okurken heyecanlanınca ne oluyor? .................................. ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Gültekin Atatürk’ün verdiği hediyeyi neden ona geri veriyor? .... ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Gültekin Atatürk’ün verdiği saati nasıl saklıyor? ................................... ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Biraz sonra yanıma, kim olduklarını pek anlayamadığım birkaç kişi geldi: “Seni Gazi istiyor, gel.” dediler. Yürüdük. Saatin kapağında Gazi’nin kendi el yazısıyla yazdığı bir yazı vardı. Bu hediye gerçekten saklanmaya değer bir hatıradır. Ben bu günlerde altı yaşında bir çocuktum. Bir müsamere hazırlanıyordu.
81 3. ETKİNLİK “Müsamere” kelimesinin anlamını sözlüğünüzden araştırınız. Bu sözcüğü cümlede kullanarak aşağıya yazınız. Hikâyeyi, olay sırasını bozmadan arkadaşlarınıza anlatınız. Konuşurken sesinizi sınıfta duyulabilecek şekilde ayarlayınız. Arkadaşlarınızın gözlerine bakarak, duygularınızı beden dilinizle belirterek konuşunuz. Yeni öğrendiğiniz kelimeleri kullanmaya özen gösteriniz. Gültekin, Atatürk’ün verdiği saati almıyor. “Annem darılır.” diyerek ne söylemek istiyor? Arkadaşlarınızla konuşarak açıklayınız. müsamere: .................................................................................................................. .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... Mustafa Kemal bin sekiz yüz seksen bir yılında Selanik’te doğdu. Harp Akademisini bitirip subay oldu. O yıllarda Osmanlı Devleti birçok cephede savaşıyordu. Anadolu işgal edilmişti. Türk milleti Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde Millî Mücadele’yi başlattı. Yurdumuz düşmanlardan kurtarıldı. Padişahlıktan cumhuriyet yönetimine geçildi. Atatürk, ilk cumhurbaşkanı seçildi. Yurdu kalkındırmak için çok çalıştı. 10 Kasım bin dokuz yüz otuz sekiz yılında hayata gözlerini yumdu. Şimdi Ankara’da Anıtkabir’de yatmaktadır. Bilgi Kutusu
82 4. ETKİNLİK Aşağıdaki cümleleri okuyunuz. Zıt anlamlı kelimelerin altını çiziniz. Bu kelimeleri uygun görsellerin altına yazınız. Milletimiz düşmanları yurttan kovmak için canla başla çalışıyordu. Kadın, erkek, büyük, küçük herkes bu işe kendini vermişti. Yukarıdaki cümlede “yurt” kelimesinin yerine başka hangi kelime yazılabilir? ........................................................................................................................................................... “Güzel Yurdum” adlı şiirin başlığını “Güzel Vatanım” olarak yazınca anlamı değişmiş miydi? Hatırlayınız. Yaşıtlarımızla ve bizden büyüklerle konuşurken farklı şekillerde iletişim kurulur. Büyüklerle özellikle aile dışındakilerle konuşurken “siz” diye hitap edilir. Ancak akranlarımıza ve yakınlarımıza “sen” denilebilir. .................................... - ................................... ................................ - ...............................
83 5. ETKİNLİK Okuduğunuz metinde satır sonuna sığmayan kelimeler nasıl yazılmış? Hece bölerken hangi işaret kullanılmış? Örnekleri inceleyiniz. Aşağıdaki kelimelerin hecelerini kısa çizgiyle ayırarak yazınız. Aşağıda, karışık olarak verilen kelimeleri “zıt anlamlı” ve “eş anlamlı” olarak ayırınız. müsamere mü-sa-me-re okudum .................................. heyecan .................................. saat .................................. iyi öykü iri kapalı cevap açık hikâye kelime kötü yanıt ufak sözcük Zıt anlamlılar ..................................................................... ..................................................................... ..................................................................... Eş anlamlılar ..................................................................... ..................................................................... ..................................................................... Satır sonuna sığmayan kelimeler uygun hecesinden kısa çizgi (-) ile bölünerek alt satıra yazılır. Selam verdim, çekildim. Selam verdim, çekildim.
84 6. ETKİNLİK Aşağıya, okuduğunuz hikâyeden seçtiğiniz bir bölümü kitabınıza bakarak yazınız. Yazarken harfler, kelimeler ve cümleler arasında uygun boşluk bırakınız. Satır sonuna sığmayan kelimeleri hecelerinden uygun biçimde ayırarak yazmayı unutmayınız. .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... ..........................................................................................................................................
85 SEYİT ONBAŞI Ben, Seyit Onbaşı. (...) Benim hikâyemi öğrenmek ister misin? Balıkesir’in Havran İlçesi’ nin Çamlık Köyü’nde doğdum. (...) Köyümde hayvan güderdim. Ayrıca aileme yardım eder, birlikte zeytin toplardık. Mert, çalışkan ve cesur bir çocuktum. Köyde kendi ürettiğimiz doğal gıdalarla beslendiğim için çok sağlıklı ve güçlü oldum. (...) Çanakkale Savaşı ve Seyit Onbaşı adlarıyla ilgili neler biliyorsunuz? Metni önce sessiz okuyunuz. Sonra bölümler hâlinde dört ya da beş arkadaş paylaşarak okuyunuz. Arkadaşlarınızın okumasını takip ediniz. Metinde geçen yer adlarının nerede olduğunu büyüklerinize sorunuz.
86 Köyümüzde mutlu ve huzurlu bir hayat yaşıyorduk. Ne yazık ki bu huzurlu günler çok sürmedi. Bazı kötü kalpli insanlar, Birinci Dünya Savaşı’ nı çıkardı. Bizim vatanımıza da göz diktiler. Vatanımız elden giderse özgürlüğümüzü, onurumuzu da kaybedecektik. Bu durumda vatanımızı ve masum halkımızı korumak için askere yazıldım. Balkanlarda büyük acılar yaşanıyordu. Halk, canını kurtarmak için göç ediyordu. Balkanlarda halkımıza kötülük edenlerle savaştım. Güçlü, iri bir vücudum olduğu için, arkadaşlarım bana “Koca Seyit” derlerdi. Osmanlı Devleti, savaşlarda gücünü kaybetmişti. Bunu fırsat bilen dünyanın en güçlü orduları Anadolu topraklarını işgal etmek istiyorlardı. İlk hedefleri, Çanakkale Boğazı’ nı geçip İstanbul’ u almaktı. (...) Sonunda savaş başladı. Gemilerden gülleler yağıyordu. Top ateşi öyle dehşetliydi ki dumandan, gemiler görünmüyordu. (...)
87 Biz de tabyamızdaki eski toplarımızla karşılık veriyorduk. Gemilerden atılan bir top mermisi savunduğumuz tabyaya düştü. Arkadaşlarımın çoğu şehit oldu. Bu duruma çok üzüldüm. Toplardan yalnızca bir tanesi sağlam kalmıştı, onun da vinci bozuktu. (...) Yerdeki iki yüz on beş kilogram olan mermiyi ellerimle kavradım. Gözümün önüne; şirin köyüm, aziz vatanım, şehit olmuş arkadaşlarım geliyordu. O dev gibi mermiyi kaldırmaktan başka bir şey düşünmüyordum. Kendime inancım tamdı. Kararlılık ve inanç gücüyle, mermiyi bir defada kaldırdım. (...) Mermiyi topa yerleştirmek için basamakları çıktım. Ağırlığı hissetmiyordum artık! Tek düşüncem vardı; o da hedefi vurmak!.. Mermiyi topa sürdüm, ateşledim ve gemiyi vurmayı başardım. (...) Kocaman savaş gemisi su almaya başladı ve yavaş yavaş denize gömüldü. Bu olay Çanakkale Savaşı’ nın sembolü oldu. (...) Suat TURGUT (Kısaltılmıştır.)
88 1. ETKİNLİK 2. ETKİNLİK Seyit Onbaşı çocukluğuyla ilgili neler anlattı? Resimden de yararlanarak sırasıyla yazınız. Benim hikâyemi öğrenmek ister misin? .............................................................................. .............................................................................. .............................................................................. .............................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. Okuduğunuz metnin konusunu yazınız. Seyit Onbaşı’nın yaptığı gibi siz de kendinizi arkadaşlarınıza tanıtınız. Konuşmanıza, “Sevgili Arkadaşlarım” gibi uygun ifadelerle başlayınız. ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ...........................................................................................................................................
89 3. ETKİNLİK Aşağıdaki kelime kartlarını inceleyiniz. Kelimelerle anlamlarını eşleştiriniz. tabya vinç top gülle Büyük ateşli silah. Yuvarlak biçimli çok ağır top mermisi. Birçok savaş gemisi ya da uçağın bir arada bulunması. Bir bölgeyi savunmak için yapılan ve silahla güçlendirilen yapı. Ağır yük kaldırmaya ve taşımaya yarayan araç.
90 5. ETKİNLİK 4. ETKİNLİK Seyit Onbaşı, top mermisini ateşlemek için neler yapmış? Metinden bu bölümü tekrar okuyunuz. Olayları, oluş sırasına göre yazınız. Soruları metne göre cevaplayınız. Seyit Onbaşı nerede doğmuş? .................................................................................................................................................. Seyit Onbaşı’nın köyünde hangi ürün yetişiyormuş? .................................................................................................................................................. Seyit Onbaşı niçin askere yazılmış? .................................................................................................................................................. Arkadaşları Seyit Onbaşı’ya niçin “Koca Seyit” diyormuş? .................................................................................................................................................. Düşmanlar niçin Çanakkale Boğazı’nı geçmek istiyormuş? .................................................................................................................................................. Seyit Onbaşı ağır mermiyi niçin tek başına kaldırmış? .................................................................................................................................................. Seyit Onbaşı mermiyi ateşleyince ne olmuş? .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. ..................................................................................................................................................
91 Biliyor musunuz? Seyit Onbaşı’nın adı bir havalimanına verilmiştir. Bu havalimanı, doğduğu yere çok yakın olan Edremit Körfezi’ndeki “Koca Seyit Havalimanı”dır. Bilgi Kutusu 6. ETKİNLİK Çanakkale Savaşı’nı anlatan aşağıdaki türküyü sınıfça söyleyiniz. Türkünün sözlerini defterinize yazınız. ÇANAKKALE TÜRKÜSÜ (...) Çanakkale içinde aynalı çarşı Ana ben gidiyom düşmana karşı Of gençliğim eyvah! Çanakkale içinde bir uzun selvi Kimimiz nişanlı, kimimiz evli Of gençliğim eyvah! (...) Anonim
92 KORKUSUZ KAHRAMANLAR O karanlık gecede Haberi alır almaz Vedalaşıp herkesle Meydanlara koştular Korkusuz kahramanlar. O gün ölüm bile Korkutamadı onları Yaşlısıyla genciyle Açtılar bütün yolları Korkusuz kahramanlar. Ay yıldızlı bayrakla Göğsündeki imanla Dimdik durarak düşmana Dünyaya bir ders verdiler Korkusuz kahramanlar. Bayraklar ellerinde Tekbirler dillerinde Allah, vatan uğruna Şehit, gazi oldular Korkusuz kahramanlar. Ömer GÜÇLÜ Şiiri önce sessiz, sonra sesli okuyunuz. Okurken kelimeleri doğru söyleyiniz. Arkadaşlarınız okurken siz de şiiri takip ederek dinleyiniz. “Kahraman” diye kimlere denir?
93 1. ETKİNLİK Aşağıdaki resmi inceleyiniz. Resimde neler görüyorsunuz? 15 Temmuz gecesiyle ilgili neler biliyorsunuz? Arkadaşlarınıza anlatınız. Okuduğunuz şiir, 15 Temmuz gecesi yaşananları anlatıyor. O gece devletimizi ele geçirmek isteyenlere karşı büyük bir mücadele verilmiştir. Milletimiz, bu mücadelede büyük kahramanlıklar göstermiştir. Bilgi Kutusu Konuşan arkadaşlarınızın sözünü kesmeden dinleyiniz. Söz almadan konuşmayınız.
94 2. ETKİNLİK 3. ETKİNLİK “Gazi” ve “şehit” kelimelerinin anlamlarını sözlükten araştırınız. Anlamını öğrendiğiniz kelimelerle cümleler kurunuz. Şehitlerimize, gazilerimize vatan sevgileri ve fedakârlıkları için minnet duyarız. Aşağıya, içinde “şehit” ve “gazi” kelimelerinin geçtiği bir teşekkür yazısı yazınız. Soruları şiire göre cevaplayınız. Korkusuz kahramanlar, o karanlık gecede neyin haberini almış olabilirler? ........................................................................................................................................................... Meydanlara koşanlar neler yapmışlar? ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................... Korkusuz kahramanlar ne uğruna şehit ve gazi olmuşlar? ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... ...........................................................................................................................................
95 4. ETKİNLİK 5. ETKİNLİK Aşağıdaki dizelerde hangi kelimeler zıt anlamlıdır? Renkli kalemle çizerek belirtiniz. Aşağıya, okuduğunuz şiirin ilk iki bölümünü yazınız. Hangi kelimeler zıt anlamlıdır? Eşleştiriniz. gece genç aldılar düşman gündüz verdiler dost ........................................................................ ................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................... Yaşlısıyla genciyle Açtılar bütün yolları
96 ÜLKEMİ SEVİYORUM Altı arkadaş kendi aramızda “Sevgi Çemberi” adlı çok yararlı bir oyun icat ettik. Her hafta birimizin evinde toplanıp seçtiğimiz konu üstüne konuşuyoruz. O haftaki konumuz ülke sevgisiydi. İsmail, ülke sevgisiyle ilgili bir anısını anlattı. Geçen yaz, ailece sahil bölgelerini kapsayan uzun bir tatile çıkmıştık. Gezimizin son durağı Çanakkale’ ydi. Araba vapurunda tanıştığımız yaşlı bir amca, bize Şehitler Abidesi’ ni gezdirdi. Sorduğumuz her soruya sabırla cevap veriyordu. Bir ara yol kenarında, bir insan heykeline rastladık. Meraklanmıştım: “Amca, bu kimin heykeli?” diye sordum. Yaşlı adam derin bir iç geçirdikten sonra, “Bu heykel, başka canları yaşatmak için kendi canını feda eden bir kahramana aittir.” dedi. SERBEST OKUMA METNİ
97 Sonra hikâyeyi anlattı. Heykel, bir orman müdürüne aitmiş. Bölgede çıkan büyük bir orman yangınını söndürmeye çalışırken alevler çevresini sarmış ve kurtulamamış. (...) Yaşlı amca, öyküyü bitirdikten sonra bana dönüp: “Bu bir sevgi işidir evlat.” dedi. “Bir şeyi çok seversen onun uğruna mücadele edebilirsin.” (...)
98 Bir süre sonra çevresinde anıtların yer aldığı bir tepeye ulaştık. Tepenin eteklerinde, yeşillikler içine kurulmuş kocaman bir şehitlik vardı. Yaşlı amca: “İşte burası Bomba Sırtı.” dedi. “Çanakkale savaşlarının en yoğun çarpışmaları burada yaşandı. Burası, bu toprağı vatan yapan şehitlerimize aittir. (...)” Yaşlı amca, bunları anlatırken duygulanmıştı. Ellerini açıp şehitlerimiz için dua etti. Biz de onunla birlikte “amin” dedik. (...)
99 Babamın kolundan tutup: “Baba, insanlar niçin savaşırlar?” diye sordum. “Kendilerine ait olan toprağı korumak için.” dedi babam. “Peki, kendimize ait olan toprak hangisidir? Bir toprak nasıl kendimize ait olur?” “Emek verip geliştirdiğimiz, üzerinde kendi uygarlığımızı kurduğumuz topraklar bizimdir oğlum...” O gün vatan sevgisi ve fedakârlıkla ilgili çok şey öğrenmiştim. Ne mutlu bize ki üç tarafı denizlerle çevrili cennet gibi bir ülkemiz var. Bayrağımız özgürce dalgalanıyor. Doğrusu, ülkemi çok seviyorum.” Üzeyir GÜNDÜZ (Kısaltılmıştır.)
100 3. TEMA DEĞERLENDİRME ÇALIŞMALARI 1. Noktalı yerleri, yandaki kelime ve kelime gruplarından uygun olanıyla tamamlayınız. 2. Aşağıdaki kelimeleri hecelerine ayırarak yazınız. Hece sayısı en çok olan kelimeyi renkli kalemle çizerek belirtiniz. Çanakkale ..................................................................................................................... fedakârlık ....................................................................................................................... kentli ................................................................................................................................. vatanseverlik ................................................................................................................ Atatürk, bin sekiz yüz seksen bir yılında .................................’te doğdu. Harp Akademisini bitirip ............................... oldu. O yıllarda yurdumuz ..................................... edilmişti. Milletimiz, Atatürk’ün önderliğinde ....................... .......................’yi başlattı. Savaş kazanıldıktan sonra ................................. ilan edildi. ................................. ilk cumhurbaşkanı seçildi. Atatürk, ................................. bin dokuz yüz otuz sekiz yılında öldü. Şimdi ..........................’daki Anıtkabir’de yatmaktadır. Ankara Millî Mücadele Atatürk Selanik işgal subay cumhuriyet 10 Kasım vatan