201 3. ETKİNLİK 4. ETKİNLİK Soruları, dinlediğiniz metne göre cevaplayınız. Doğum tarihinizi, aşağıdaki örnekteki gibi farklı şekillerde yazınız. Büyük harfin kullanıldığı yere dikkat ediniz. Yumurta nerede duruyormuş? .................................................. ................................................................. ................................................................. Doğum gününü kim unutmuş? ......................................................................... ......................................................................... Abisi ne yapıyormuş? ..................................................................... ..................................................................... ..................................................................... Memo hangi mevsimde, ne zaman doğmuş? ..................................................................... ..................................................................... Babaannesine göre Memo ne zaman doğmuş? ............................................................................................................... ............................................................................................................... Doğum günü tarih belirtilerek söylendiğinde Memo ne hissediyor? ........................................................... ............................................................................................................... 17 Ekim iki bin on 17 Ekim 2010
202 5. ETKİNLİK Aşağıdaki formu, kimlik bilgilerinizi belirterek doldurunuz. Yazdıklarınızı kontrol ediniz. Büyük harfi doğru yerlerde (ad, soyad, adres, okul adı gibi) kullandınız mı? Doğum tarihinizi tam belirttiniz mi? Varsa eksik ve yanlışlarınızı düzeltiniz. KİMLİK FORMU Adı, soyadı: ................................................................................. Doğum yeri: ............................................................................... Doğum tarihi: ........................................................................... Anne adı: ..................................................................................... Baba adı: ...................................................................................... Okulu: ............................................................................................. Sınıfı: ................................................................................................ Numarası: ..................................................................................... Ev adresi: ..................................................................................... ...................................................................................................................
203 GÜLİBİK O, ibiği kan kırmızı, tüyleri kızıllı karalı, gökkuşağı gibi çok renkli bir horozdu. Doğduğu günü, bugünmüş gibi anımsarım. Yazdı. Koyunlara yem verip sulamak için ahıra girmiştim. Asıl amacım yumurtalarının üstüne tünemiş Kınalı’ yı gözetlemekti. Kınalı, Gülibik’ in anasıydı. Kapıda durup ona baktım; başını kaldırıp, “Gurk! Gurk! Gurk!” diye seslendi. (...) Metinle ilgili resimleri inceleyiniz. Okumadan önce 1. etkinliği yapınız. Hangi hayvanların yavrularına civciv denir?
204 Onu kızdırmamaya çalışarak yumurtalara yaklaştım. Saman yığını içindeki yumurtalar çatlamıştı. Uzanıp usulcacık dokundum birine, sıcacıktı. Kınalı, yumurtalara dokunduğumu görünce kanatlarını çırparak saldırdı. Korkup kaçtım ahırdan. İçeriden hâlâ kızgın sesi geliyordu: “Gurk! Gurk! Gurk!”
205 Ertesi gün ilk işim ahıra koşmak oldu. Bir de ne göreyim? Aman Allah’ ım! Kınalı, çevresinde bir sürü civciviyle dolaşıp durmuyor mu ortalıkta! Sevincimden neredeyse uçacaktım! Tutup birini sevecek oldum, sen misin onlara dokunan! Kınalı, olanca gücüyle bağırarak engelledi beni. Gözlerim karanlığa alışınca uzaktan da olsa incelemeye başladım civcivleri. Aman Allah’ ım, ne güzel şeylerdi onlar! Pembecik ayacıkları, beyazlı karalı tüycükleri ile canlı birer yumağa benziyorlardı.
206 Ahırın açık kapısından içeri dolan güneş, Sürmegöz’ ün susuzluğunu aklına getirmiş olacak ki kaba kaba anırmaya başladı. Kınalı, kanatlarını çırpa çırpa onun da üstüne saldırdı. Civcivlerse ilk kez bu kadar gür bir ses duyduklarından olacak korkmuşlardı. Gagacıklarını havaya dikip bağırmaya başladılar. A-iii! A-iii! Cik! Cik! Cik! Cik! Cik! Cik! Cik! Cik! Cik! Cik! Cik! Cik!
207 Civcivler öylece bağıradursunlar, ben parmaklarımın ucuna basa basa yalağa yaklaştım. (...) O da ne? Kırılmış yumurtaların ortasında, çatlak ama kocaman bir yumurtacık durmuyor mu? Haaa, demek ki tembel bir civciv, yumurtasını kıramamış, uyuyakalmıştı içinde. Usulca okşayıp tırnağımla tıklattım yumurtayı. Kıpırdamaz mı! Bir daha tıklattım, içindeki civciv karşılık verdi. Şaşkınlıktan küçük dilimi yutacaktım neredeyse! Ben yumurtayı tıklatıp, okşayıp dururken çok ilginç bir şey oldu: Çatlak yumurta dağılıverdi; önce pembe bir gagacık, sonra da Gülibik çıkmaz mı içinden! Şaşkınlığım bir kat daha arttı. Bir civciv doğmuştu. Çok mutluydum! (...) Çetin ÖNER (Kısaltılmıştır.)
208 1. ETKİNLİK 2. ETKİNLİK Metnin görsellerini incelediniz. Bu metnin konusu ne olabilir? Tahmininizi yazınız. Kelime kartlarını inceleyiniz. Bu kelimelerin anlamını sözlükten de araştırıp birer cümlede kullanınız. Metni okudunuz. Tahmininiz doğru mu? Evet Hayır Metni, dudaklarınızı kıpırdatmadan, satırları gözünüzle takip ederek bir kez okuyunuz. Anlamını bilmediğiniz kelimeleri belirleyiniz. Sesli okurken noktalama işaretlerine dikkat ediniz. Özellikle sonunda ünlem (!) işareti olan cümleleri, duygularını yansıtacak şekilde okuyunuz. Bence bu metinde ...................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ibik saman kuluçka
209 3. ETKİNLİK Soruları, okuduğunuz hikâyeye göre cevaplayınız. Gülibik nasıl bir horozmuş? ............................................................................................................ Çocuk, Gülibik’ in doğduğu günle ilgili neler anımsıyor? .................................................................................................................................................. Kınalı, çocuğu niçin yumurtalardan uzaklaştırıyor olabilir? .................................................................................................................................................. Çocuk, ertesi gün gördüğü civcivleri neye benzetiyor? .................................................................................................................................................. Sürmegöz, niçin anırmaya başlamış? .................................................................................................................................................. ibik ..................................................................................................................................... saman .............................................................................................................................. kuluçka ............................................................................................................................ yalak ................................................................................................................................. ahır ................................................................................................................................... gökkuşağı ....................................................................................................................... yalak ahır gökkuşağı
210 4. ETKİNLİK Metinde hangi hayvanların adı geçiyor? Resimleriyle eşleştirip adı geçmeyen hayvanı “x” ile işaretleyiniz. Bu hayvanlar nasıl ses çıkarır? Sınıfta canlandırınız. koyun eşek civciv tavuk horoz
211 5. ETKİNLİK Aşağıdaki cümlelerde hangi kelimeler arasına virgül konulmalı? Yazınız. Okuduğunuz hikâyede “Gülibik”, “Kınalı” ve “Sürmegöz” adları geçiyor. Bu adlar hangi hayvanlara verilmiş? Cümle içinde niçin büyük harfle başlatılarak yazılmış? Sonundaki ek niçin kesme işareti ( ’ ) ile ayrılmış? Kitabınızın “İçindekiler” bölümünden “Nasrettin Hoca’ nın Köyünde” adlı metni bulup sayfa numarasını öğreniniz. Sonra da o sayfayı açıp 4. etkinliği inceleyiniz. Nasrettin Hoca’ nın eşeğinin adını ve hayvanlara verilen özel adların yazımını hatırlayınız. Ahırda genellikle at inek eşek gibi hayvanlar barınır. Horoz tavuk hindi ördek ve kaz birer kümes hayvanıdır. Eşeklere genellikle “Bozoğlan” “Sürmegöz” “Karakaçan” adları verilir. Koyunların etinden sütünden yününden yararlanırız. Elif Ediz Öykü Buğra ve ben çiftliğe gittik. Sapsarı minicik yumuşacık civcivleri sevdik. Çiftlikte iki inek üç eşek beş tavuk bir horoz vardı.
212 6. ETKİNLİK Size ya da bir yakınınıza ait, sevdiğiniz bir hayvanla ilgili duygu ve düşüncelerinizi yazınız. Başlık olarak bu hayvana verilen adı yazınız. Tuttuğunuz günlüklere evcil hayvanlarla ilgili duygu ve düşüncelerinizi de yazabilirsiniz. ................................................................................ .............................................................................................................................. .............................................................................................................................. .............................................................................................................................. .............................................................................................................................. .............................................................................................................................. .............................................................................................................................. .............................................................................................................................. .............................................................................................................................. .............................................................................................................................. .............................................................................................................................. .............................................................................................................................. ..............................................................................................................................
213 MEVSİMLER Saat tik-tak, tik-tak diye çalışırken zaman geçer. Geçen saatler birbirini izler. Bir, iki, üç, dört, beş... Bir günde yirmi dört saat var. Gece yarısında bir gün biter, yeni gün başlar. Günler de birbirini izler. Pazartesi, salı, çarşamba, perşembe, cuma, cumartesi, pazar. Haftanın günleri bu kadar. Sonra yeni bir hafta başlar. Günler birbirini izler. Aylar birbirini izler. Yıllar da birbirini izler. Çünkü Dünya’ mız durmadan döner. Dünya kendi çevresinde döner, Güneş’ in çevresinde dolanır. Ay da Dünya’ nın çevresinde döner. Aman, aman! Durun biraz. Başım döndü. Dünya’ mız kendi çevresinde bir kere dönünce bir gün geçer. Güneş’ in çevresinde bir kez dolanınca bir yıl geçer. Şu an hangi ayda ve mevsimdeyiz? Metinle ilgili resimlerde neler görüyorsunuz? Metni, noktalama işaretlerine dikkat ederek sessiz ve sesli okuyunuz.
214 Bir yılda on iki ay var. Yeni yıl hangi ayda başlar? Ocak. Peki, hangi ay kısacaktır? Şubat. Sonra hangi ay gelir? Mart. Çocuk Bayramı ne zaman? 23 Nisan. Haydi bakalım, ayları baştan sayalım: Ocak, şubat, mart, nisan, mayıs, haziran, temmuz, ağustos, eylül, ekim, kasım, aralık. Aylar geçerken neler olur, neler... İlkbaharda ağaçlar çiçek açar. Yazın hava çok sıcak olur. Sonbaharda yağmurlar başlar. Kışın kar yağar. İlkbahar, yaz, sonbahar, kış. İşte size dört mevsim. Mevsimler de birbirini izler. ( ... ) Alkan İNAL (Kısaltılmıştır.)
215 1. ETKİNLİK 2. ETKİNLİK Okuduğunuz metnin konusunu yazınız. Aşağıdaki resimli bulmacayı çözünüz. MAYIS SALI 7 2019 .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................
216 3. ETKİNLİK 4. ETKİNLİK Dünya’ nın hareketleri sonucu oluşan zaman dilimlerine ne denir? Soruları, okuduğunuz metne göre cevaplayınız. Bir gün kaç saatten oluşur? ............................................................................................................. Yeni bir gün ne zaman başlar? ................................................................................................................................................ Haftanın günleri neler? ................................................................................................................................................ Bir yılda kaç ay var? ................................................................................................................................................ Ayların adları nelerdir? ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ Dünya, kendi çevresinde bir kez dönünce ........................................... geçer. Dünya, Güneş’ in çevresinde bir kez dolanınca ................................... geçer.
217 5. ETKİNLİK 6. ETKİNLİK Aşağıdaki kelimelerin zıt anlamlılarını bulup noktalı yerlere yazınız. Hangi mevsimi, niçin seversiniz? Duygu ve düşüncelerinizi yazınız. Yazınıza, konusuna uygun bir başlık yazınız. Yazınızı destekleyecek bir resim yapınız. Bu kelimelerden birini, zıt anlamıyla birlikte bir cümlede kullanınız. var ..................... açık ..................... gece ..................... sıcak ..................... yeni ..................... kısa ..................... yaz ..................... gelir ..................... ......................................................................... ......................................................................... ......................................................................... ......................................................................... ......................................................................... ......................................................................... ......................................................................... ......................................................................... ......................................................................... .........................................................................
218 ÜÇ GÜNEŞ Bir portakal Bir portakal daha fırlatıp gökyüzüne Güneş’i üçe çıkarmalıyız kış günlerinde. İşte o zaman ne yakıt derdi, Ne giyim kuşam... Güneşlerden birini de Geceye sakladık mıydı hele Artık paltosuz eldivensiz Kartopu oynarız sabah akşam. Ayla ÇINAROĞLU “Güneş, ısı ve ışık kaynağımızdır.” diyen biri ne söylemek istiyor?
219
220 1. ETKİNLİK Aşağıdaki kelime kartlarını inceleyiniz. Bu kelimelerin anlamlarını sözlükten de araştırınız. Birer cümlede kullanıp yazınız. Şiirdeki noktalama işaretlerine dikkat ediniz. Sonunda nokta ve virgül olmayan dizeleri duraklamadan okuyunuz. Şiirle ilgili resmi inceleyiniz. Sizce çocuk ne düşünüyor olabilir? ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... palto yakıt eldiven
221 2. ETKİNLİK “Güneş” kelimesi size neleri çağrıştırıyor? Kelime haritasına yazarak belirtiniz. sıcak sarı ışık sağlık ..................... ..................... ..................... ..................... ..................... ..................... ..................... ..................... ..................... ..................... ..................... Güneş
222 3. ETKİNLİK Aşağıdaki soruları okuduğunuz şiire göre cevaplayınız. Çocuk, gökyüzüne niçin portakal fırlatmak istiyor? ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ Çocuk, portakalı niçin Güneş’ e benzetiyor? Görselleri boyayarak açıklayınız. ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ Çocuk, hangi mevsimde Güneş’ in üç tane olmasını istiyor? ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ Çocuk, Güneşlerin sayısı artınca hangi sorunların biteceğini düşünüyor? ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ Güneş portakal
223 4. ETKİNLİK Aşağıdaki görselleri inceleyiniz. Güneş’ in doğuşunu, oluş sırasına göre yazınız. ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... .....................................................................................................................................................
224 5. ETKİNLİK Aşağıya, sevdiğiniz bir şiirin dizelerini yazınız. Yazınız bitince kontrol ediniz. Yazınızda harf hatası, hece eksikliği varsa düzeltiniz. ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... .....................................................................................................................................................
225 TARZAN Bir zamanlar bir Tarzan, Memnun mutlu yaşarmış. Yok olunca ormanlar Tarzan ormansız kalmış. Filler, maymunlar, aslanlar, Kaplanlar, gergedanlar... Tüm hayvanlar toplanmış, Tarzancığa yalvarmış: Aman Tarzan, can Tarzan! Derdimize bir çare, Ormanımız olmadan Nasıl yaşarız böyle? Gece gündüz demeden Bir ömür boyu uğraşmış; Fidanlar dikip Tarzancık Bozkırı orman yapmış. SERBEST OKUMA METNİ
226 Yeniden başlamış yaşam Tarzan’ ın ormanında. Hayvanlar huzur bulmuş, Yemyeşil ağaçlarla. Ders olmalı bu öykü, Büyük küçük herkese. Yaşanmaz olur dünya, Ormanlar yeşermezse. Tekin ÖZERTEM
227 7. TEMA DEĞERLENDİRME ÇALIŞMALARI 1. Bugünün tarihini gün, ay, yıl olarak aşağıya yazınız. 2. Aşağıda ayların adı eksik verilmiş. Eksik ayları yazınız. 3. Aşağıdaki ağaç resimleri hangi mevsimi anlatıyor? Adlarını yazınız. 4. Zıt anlamlı kelimeleri eşleştiriniz. .................................. .................................. .................................. .................................. temiz geniş uzun şişman kirli dar yumuşak sert zayıf ............................................................................................................ ocak, şubat, ....................... , nisan, mayıs, ....................... , temmuz, ağustos, ....................... , ekim, ....................... , aralık
228 5. Aşağıdaki bilmecelerde tanıtılan hayvanları bulunuz? Adlarını yazınız. Ot yedim otlandım Su içtim sütlendim Aç Fadime kapıyı Dört ayakla ben geldim. (..................................) Karşıdan baktım bir taş Yürüyor yavaş yavaş Yanına gittim Dört ayak bir baş. (..................................) Gelişi arslan gibi Duruşu kaplan gibi Yayılır samur gibi Sürünür esir gibi (..................................) Uzun kulaklı Top kuyruklu Hızlı mı hızlı Sever havucu. (..................................) Pulları var gelin değil Suda yüzer kayık değil Elde kayar sabun değil Bilemezsen hemen eğil. (..................................)
VATANDAŞLIK KIRMIZI DOMATESİN YOLCULUĞU (DİNLEME METNİ) UFACIK VİDACIK ÖZGÜR OLMAK YA DA OLMAMAK IŞILTILI REKLAMLAR BÖLÜŞMEK KOLAY DEĞİLDİR (SERBEST OKUMA METNİ) 229
230 KIRMIZI DOMATESİN YOLCULUĞU Sebze ve meyveler nerede satılır? Oraya nasıl getirilirler?
231 1. ETKİNLİK 2. ETKİNLİK Sorularla ilgili tahminlerinizi, metni dinlemeye ara verince yazınız. Dinlediğiniz metnin konusunu yazınız. Metni, devamı ve sonucuyla ilgili tahminde bulunacağınız için dikkatinizi yoğunlaştırarak dinleyiniz. ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? Metnin tamamını dinledikten sonra tahminlerinizin doğruluğunu kontrol ediniz. Domatesler olgunlaştıktan sonra sizce ne olmuştur? .................................................................................... ............................................................................................................. Kırmızı Domates arkadaşlarına ne söylemiş olabilir? ......................................................................................... ............................................................................................................. Bu sözleri duyan Kırmızı Domates ne hissetmiş olabilir? ............ ......................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................
232 3. ETKİNLİK Dinlediğiniz metinde hangi sebze ve meyvelerin adları geçiyor? Resimlerinin altına adlarını yazınız. Sözlüğünüzden “sebze” ve “meyve” kelimelerinin anlamlarını araştırıp öğreniniz. Birer cümlede kullanarak aşağıya yazınız. ........................................... ........................................... ........................................... ........................................... ........................................... ........................................... sebze ..................................................................................................................... .................................................................................................................................................... meyve ................................................................................................................... ....................................................................................................................................................
233 4. ETKİNLİK Domatesler, eve gelinceye kadar neler yaşadılar? Görsellerden de yararlanarak sırasıyla yazınız. ..................................................................................................... ..................................................................................................... ..................................................................................................... ..................................................................................................... ..................................................................................................... ..................................................................................................... ..................................................................................................... ..................................................................................................... ..................................................................................................... ..................................................................................................... ..................................................................................................... ..................................................................................................... Dinlediğiniz metni anlatınız. Yeni öğrendiğiniz kelimeleri kullanarak kelime dağarcığınızı geliştiriniz. Nezaket kurallarına uygun konuşmayı alışkanlık hâline getiriniz. Günlük yaşamınızda her konuşmanızda bu kuralları uygulayınız.
234 5. ETKİNLİK 6. ETKİNLİK Dinlediğiniz metne, “Kırmızı Domates’ in Yolculuğu” başlığından başka hangi başlıklar yazılabilir? Önerilerinizi yazınız. Seçilen başlıkların metnin içeriğine uygun olması gerektiğini unutmayınız. Başlıkların tamamını ya da başlığı oluşturan kelimelerin ilk harfini büyük yazınız. Çiftçilerin emeği olmasa, işçiler çalışmasa meyve ve sebze üretimi olur muydu? Yediğiniz meyve ve sebzeleri yetiştiren, bize ulaştıran çiftçilere ve tarım işçilerine ne söylemek isterdiniz? Duygu ve düşüncelerinizi yazıp arkadaşlarınıza okuyunuz. .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................
235 UFACIK VİDACIK Aslı’ nın annesi bu ay çalışmaya başladı. Aslı hiç hoşlanmıyor annesinin çalışmasından. Hele birisi annesinin işini soracak diye çok korkuyor. Annesi bir hastanede temizlik yapıyor çünkü. Aslı’ nın babasının işi de bir başka hastanede. O da hastalara bakıyor. Aslı babasının işiyle övünüyor bile. Sorana yanıtı hazır çünkü: Sağlıkçı. Ama annesinin bir hastaneyi temizlediğini nasıl söyleyecek? Şaka yapıyor gibi yapsa, “Bizim evin temizliğini beğenenler annemi hastaneye öğütlemişler.” dese... Iııh, olmaz ki. Herkes bir yerin nasıl temiz tutulduğunu bilir. Annesi orada çöpleri topluyor, yerleri paspaslıyor. Tuvaletleri yıkıyor, ilaç dökerek mikroplardan arındırıyor. Hastaların yataklarından kirli çarşafları çıkarıp temizlerini seriyor. Yastık yüzlerini değiştiriyor. Çalışanlar görevlerini tam yapmazlarsa ne olur? Metni, okuma kurallarını uygulayarak sesli ve sessiz okuyunuz. Metinde farklı yazı karakteriyle yazılmış bölümlere ve noktalama işaretlerine dikkat ediniz. Kelimeleri doğru söyleyiniz. Konuşma cümlelerini konuşur gibi okuyunuz.
236 Ellerinde lastik eldivenler, sırtında kareli bir gömlek, başında kasket... Kimi zaman yüzünde maske. Sekiz saat oradan oraya koşuyor. Bir de bununla övünmüyor mu? “Başhemşire, hastane atıklarını kırmızı özel torbalara koyduğumu görünce beğendi, gülümsedi. Bizim şefe: ‘ Şerife Hanım çabuk kavradı işi.’ demiş. Beni ameliyathane katına alacaklar galiba...” Aslı, ameliyat yapılan yerin temizliğinin daha zor olduğunu biliyor. Babası annesine anlatırken duydu. Ama hoşlanmıyor işte. Daha doğrusu, eğilin de kulağınıza fısıldayayım: “Utanıyor annesinin işinden...” (...)
237 Aslı’ nın bu durumunu fark eden öğretmeni, rehberlik öğretmeniyle konuştu. Sonra da okulda “Küçük Vida” adlı bir çizgi film gösterildi. Film, küçücük, önemsiz gibi duran vidanın gevşemesiyle sarsılan büyük bir gemiyi anlatıyordu. O vidanın, zor da olsa görevini yapması tüm gemiyi kurtarmıştı. Aslı, filmden çok etkilendi. Öğretmen, filmden anladıklarını yazmalarını istedi. Aslı, o filmden ne anladığını şöyle anlattı: Bir toplumda herkesin bir işi vardır. Bu işlerin önemlisi, önemsizi yoktur. Yapılmayan bir görev, toplumun düzenini aksatır. Küçücük bir vida gereğince sıkıştırılmamışsa geminin batmasına yol açar. Bir temizlikçinin işini aksatması hastanede mikropların üremesine neden olur. Hastaların durumu bu yüzden kötüleşebilir. Benim annem de babam da hastanede çalıştığı için biliyorum. Annem hastanede hem temizlik yapıyor hem de hastane çöplerini ayırıyor. Böylece zehirli atıklar diğer çöplere karışmıyor. Bu görev, yalnız hastanelerin değil, bütün çevrenin sağlığı için önemli. Annemle gurur duyuyorum. Aslı o günden sonra annesinin işinden hiç utanmadı. Sennur SEZER (Düzenlenmiştir.)
238 1. ETKİNLİK Metinle ilgili resimlere göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. Aslı, okulda bir çizgi film izledi ve ondan etkilendi. Siz de izleyip beğendiğiniz bir çizgi filmi, belgeseli ya da çocuk tiyatrosundaki oyunu arkadaşlarınıza anlatınız. Konuşmaya, uygun bir hitapla (Sevgili Arkadaşlar, Değerli Büyüklerim gibi) başlayınız. Konuşmalarınızda beden dilini kullanmaya özen gösteriniz. Birinci resimde çocuk ne yapıyor? ................................................................ Resimdeki tabelada ne yazıyor? ..................................................................... Resimdeki hanım ne yapıyor? ........................................................................... İkinci resimdekiler kim olabilir? ....................................................................... Çocuk, yüzünün ifadesine göre ne hissediyor? ................................. Büyükler, beden diline göre ne yapıyorlar? ............................................................................................................................................... Son resimde çocuk ne yapıyor? ............................................................................................................................................... Çocuğun okuduğu metin size ne hissettirdi? ...................................... ............................................................................................................................................... ...............................................................................................................................................
239 2. ETKİNLİK 3. ETKİNLİK Aşağıdaki olayları oluş sırasına göre eşleştiriniz. Okuduğunuz metinden ne anladınız? Soruları cevaplayarak belirtiniz. Aslı, niçin babasının işiyle övünüyormuş? ......................................................................................................................................................... Aslı’ nın annesi hastanede ne iş yapıyormuş? ......................................................................................................................................................... Öğretmeni Aslı’ nın durumunu fark edince ne yapmış? ......................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................... “Küçük Vida” filminde ne anlatılıyormuş? ......................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................... Aslı’ nın ödevi niçin çok beğenilmiş? ......................................................................................................................................................... 1 2 3 4 Öğretmen, filmden ne anladıklarını yazmalarını istedi. Aslı’ nın annesi bu ay çalışmaya başladı. Aslı hiç hoşlanmıyor annesinin çalışmasından. Başhemşire, hastane atıklarını kırmızı özel torbalara koyduğunu görünce beğendi. Okulda, “Küçük Vida” adlı bir çizgi film gösterildi.
240 4. ETKİNLİK 5. ETKİNLİK Aşağıdaki resimler hangi kelimelerle ilgili olabilir? İlgili kelimeleri resimlerin altına yazınız. Aslı, aşağıdaki sözüyle ne anlatmak istemiş? Yazınız. ........................................... ........................................... ........................................... .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... Yapılmayan bir görev, toplumun düzenini aksatır.
241 6. ETKİNLİK Aslı’ nın annesi hastane atıklarını yandaki kırmızı özel çöp torbalarına koyuyor. Bunların atıldığı yere niçin “DİKKAT” yazıldığını arkadaşlarınızla konuşunuz. Günlük yaşantımızda birçok şekil, sembol ve işaret görürüz. Bu işaretler ne amaçla kullanılır? Gözlemlerinize göre açıklayınız.
242 Evinizde ve okulda hangi maddeleri çöpe, hangilerini geri dönüşüm kutularına atıyorsunuz? Aşağıdaki yönergeleri okuyunuz. Çöp ve atıkları ayrıştırarak belirtilen yerlere atınız. Yandaki işaretin ne olduğunu biliyor musunuz? Bu işaret geri dönüşebilecek cam, kâğıt ve plastik ürünlerin atılacağı yerleri belirtir. Bu atıklar çöplerden ayrı toplanıp yeniden değerlendirilir. Bilgi Kutusu İçtiğiniz süt, ayran şişelerini, cam atıkların toplandığı geri dönüşüm kutusuna atınız. Okunmuş gazeteleri kâğıtların toplandığı geri dönüşüm kutusuna atınız. Meyve kabuklarını çöp kutusuna atınız. Biten pilleri, piller için ayrılmış özel kutulara atınız. Plastik su şişelerini, plastik alışveriş torbalarını geri dönüşüm kutusuna atınız. Süpürülen tozları ve döküntüleri çöp kutusuna atınız.
243 ÖZGÜR OLMAK YA DA OLMAMAK Özgürlük canının istediğini yapabilmek midir? Niçin istediğimi yapamıyorum? (...) Bir şeyi istemek kolay ama yapmak kolay değil. Her istediğimizi yapamıyoruz. Neden? (...) Ödevimi yapabilirim ya da yapmayabilirim. Öğrenmediğim dersin sorularını yapamam. Ödevini yapamamak ile yapmamak arasında fark var. Birinde bilmediğim için yapma şansım yok, ötekinde var. İstersem yapabilirim ama yapmıyorum. Demek ki seçeneğim var. Öyleyse ödev yapıp yapmamakta özgür sayılırım. Ama seçimlerimin sonuçları da var. “Ben özgür biriyim. Okula istediğim saatte gelirim.” diyen bir arkadaşınız sizce doğru mu düşünüyor? Niçin? Metni, önce sessiz okuyunuz. Sonra, anlatım kopukluğu olmayacak şekilde, arkadaşlarınızla paylaşarak sesli okuyunuz. Sesli okurken sesinizi sınıfta duyulabilecek biçimde ayarlayınız.
244 Siz anlattıklarımdan bir şey çıkarabildiniz mi? Benim kafam karıştı. Şimdi vardığım sonuçları gözden geçirelim: 1. Bazı şeyleri yapmak ya da yapmamak zorundayız. 2. Bazılarını seçebiliyoruz ama sonunda istemediğimiz bir durumla karşılaşabiliyoruz... Peki, bir zarara uğramadan yapabileceklerimiz yani özgür olduğumuz bir şeyler yok mu? Özgürlük her zaman istediğini seçmek midir? (...) Dişim ağrıyor. Dişçiye gitmek ya da ağrıdan ağlamak arasında bir seçim yapmam gerekiyor. Hangisi daha kötü? (...) Annem acı kahve içer, çaya tek şeker koyar. Babam kahvesini sütlü, çayını üç şekerli içer. Demek ki seçimlerini yapabiliyorlar. Yani özgürler. Babaannem şeker hastası, şekerli şeyler yemesi yasak. O özgür değil demek ki! Çünkü reçele bayılır ama yiyemez. Sağlık kuralları özgürlüğünü sınırlandırıyor. (...) Pasta seçerken özgür değil miyim? Pasta alacak param varsa ve dişimde çürük yoksa evet. Annem, bana bir şey alacağı zaman seçmeme izin verir ama her şeyi paramıza göre seçmemiz gerekir. O da kendine pahalı şeyleri almaz. Demek ki hiçbir seçim bütünüyle özgür değil. Hep sınırlar içinde seçiyoruz. (...) Nuran DİREK (Kısaltılmıştır.)
245 1. ETKİNLİK Aşağıdaki kelimelerin anlamlarını sözlüğünüzden araştırıp yazınız. Sonra bu kelimelerle cümleler kurunuz. özgür: .......................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................ özgür ............................................................................................................................... ................................................................................................................................................................ seçmek: ....................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................ seçmek .............................................................................................................................. ................................................................................................................................................................ zarar: ........................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................ zarar ................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................ Şu an canınız ne yapmak istiyor? Okulda olduğunuz için istediğinizi yapabilir misiniz? Yapmak istediğinizi hangi durumda gerçekleştirebilirsiniz? Arkadaşlarınızla konuşunuz. Konuşurken “özgür”, “özgürlük”, “özgür olmak” gibi kelimeleri de kullanınız.
246 2. ETKİNLİK 3. ETKİNLİK Soruları cevaplayınız. Aşağıdaki kelimelerin karşıt anlamlarını bulup karşısına yazınız. fayda: ........................ iyi: ................................ yok: ............................. kolay: ......................... soru: .......................... ağlamak: ................. acı: .............................. evet: ........................... pahalı: ...................... “Ödevini yapamamak” sözünden ne anlıyorsunuz? ....................................................................................................................... ....................................................................................................................... Sağlık kuralları özgürlüğümüzü nasıl sınırlıyor? ....................................................................................................................... ....................................................................................................................... “Ödevini yapmamak” ile “ödevini yapamamak” arasında ne fark var? ....................................................................................................................... ....................................................................................................................... Alışverişte her istediğimizi alabiliyor muyuz? Özgürlüğümüzü ne sınırlıyor? ........................................................... ............................................................................................................................ ...........................................................................................................................
247 4. ETKİNLİK 5. ETKİNLİK Aşağıdaki cümlelerde noktalama işaretleri yazılmamış. Noktalama işaretleriyle ilgili öğrendiklerinizi hatırlayınız. Gerekli işaretleri renkli kalemle yazınız. Aşağıya, başlığı “Özgürlük” olan kısa bir şiir yazınız. Başlığı ve dizelerin ilk harfini büyük yazmayı unutmayınız. Kendinizi özgür hissettiğiniz olayları ya da olaylar karşısındaki düşüncelerinizi günlüğünüze yazınız. Günlüğünüze yazdıklarınıza o günün tarihini yazmayı unutmayınız. .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... Bugün okulda kararlaştırdık( ) Ömer Özge Arda Songül Fırat ve ben parka oynamaya gittik( ) Birlikte oynamak istedik ama bir türlü anlaşamadık( ) Arda kaydırağa binmek için bekliyordu( ) Songül salıncağa bindi( ) Fırat kum havuzunda oynayalım dedi( ) Ben durur muyum( ) Ben de istediğimi seçtim( ) Birlikte oynamak istedik ama herkes istediğini yaptı( )
248 IŞILTILI REKLAMLAR Aklımı karıştırıyor Işıltılı reklamlar. İştahımı kabartıyor Çerezle dolu raflar. Soruyorum kendime: Çikolata mı alsam, Yoksa şeker mi? Oyuncak mı alsam, Yoksa hepsini mi? En iyisi... Gereği kadar almalı, Tuzaklara düşmeden. Kendi kendine sormalı, İhtiyaç mı gerçekten? Nursel ÇETİN Eşref KARADAĞ Şiiri, noktalama işaretlerine dikkat ederek okuyunuz. Soru cümlelerinde sesinizi soru sorar gibi ayarlayınız. Gördüğü her şeyi almak isteyen birine ne söylemek isterdiniz?
249 1. ETKİNLİK Resimleri verilen ürünleri inceleyiniz. Bilinçli bir tüketici olarak bunlardan hangilerinin ihtiyaç, hangilerinin istek olduğunu arkadaşlarınızla konuşarak belirleyiniz. İlgili başlık altına adlarını yazınız. İhtiyacımız olan ürünler .................................................................... .................................................................... .................................................................... .................................................................... .................................................................... .................................................................... .................................................................... İsteğimiz olan ürünler .................................................................... .................................................................... .................................................................... .................................................................... .................................................................... .................................................................... ....................................................................
250 2. ETKİNLİK Soruları, okuduğunuz şiire göre cevaplayınız. 1. Işıtılı reklamlar çocuğu nasıl etkiliyor? ............................................................................................................... ............................................................................................................... 2. Aklı karışan çocuk kendine neler soruyor? .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. 3. Çocuk, en iyisinin ne olduğuna karar veriyor? .................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................. 3. ETKİNLİK Aşağıdaki sözcüklerin anlamını sözlükten araştırınız. Birer cümlede kullanıp yazınız. reklam ............................................................................................................................. ............................................................................................................................................................... iştah .................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................... raf ........................................................................................................ .................................................................................................................................. ihtiyaç ............................................................................................................................. ...............................................................................................................................................................