รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ โครงการนวัตกรรมเพื่อพัฒนาท้องถิ่นตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ระยะที่ 2

359

ทดแทนการใช้กระถาง/ -การสรา้ งเครอื ขา่ ยการมี -การทาเฟอรน์ เิ จอร์ งานชา่ งปกติเป็นงานของ
ถงุ พลาสตกิ สว่ นรว่ มของหน่วยงานใน ผูช้ าย แตท่ ี่กล่มุ วิสาหกิจนมี้ ีแตผ่ ้หู ญิงทา
-หุ่นยนต์ดินสอ การนาเอา พ้ืนท่ีเพือ่ ดแู ลและพฒั นา -การสร้างรายไดเ้ สรมิ ของกล่มุ สตรี จนไดจ้ ดเปน็
เทคโนโลยีมาใช้ดแู ลผู้ปว่ ย คุณภาพชีวติ ของคนใน วิสาหกจิ ชมุ ชน มรี ายไดเ้ สริมจากการทานา
ติดเตียง และสามารถนา ชุมชน -การไมท่ างานตามงบประมาณที่มอี ยู่อย่างจากัด
หุน่ ยนตม์ าให้บริการดูและ -การนาเอาหุ่นยนต์ดนิ สอ ของรพ. สต. หากยังหาโอกาสและเพิ่มทางเลอื ก
สขุ ภาพแบบระยะยาว Long มาแบ่งเบาหนา้ ท่กี ารดแู ล อ่นื ๆ เพื่อการพัฒนาต่อยอด เชน่ กรณีท่ี รพ.
Term Care สร้างคณุ ภาพ ผ้ปู ว่ ยตดิ เตยี งของลูกหลาน สต. หว้ ยงู ได้รับงบประมาณในการอบรม อสม.
ชีวิตทด่ี ใี ห้กับผปู้ ว่ ยติดเตียง ทาให้มเี วลาในการประกอบ ให้เปน็ CG (Care Giver) อยา่ งจากดั รพ.สต.
และผดู้ ูแลผ้ปู ว่ ยไดจ้ ริงและ อาชพี สรา้ งรายไดเ้ พิ่ม จึงจัดใหอ้ สม. ท้งั หมด ไปอบรมกับหน่วยงานใน
ไดผ้ ล -ไม้พาเลทแขง็ กวา่ ไม้อัด แต่ ระดับจังหวัดแทน ทาให้ตาบลหว้ ยงมู ีจานวน
-สร้างมลู คา่ ให้ฟางข้าว จะ อ่อนกวา่ ไมจ่ ริง เหมาะกับ Care Giver มากกวา่ ตาบลอ่นื ๆ
ชว่ ยใหล้ ดการเผาฟางขา้ ว การทาเฟอร์นิเจอร์
เพราะมองว่าเพม่ิ รายได้

11. กจิ กรรม สุนทรียสนทนา “ผังนวัตกรรมสังคม (SIC: social innovation canvas) ปญั หาของ

ชมุ ชน/หมู่บา้ นทต่ี ้องการแกไ้ ข” ของกลุ่มย่อย และการวพิ ากษร์ อบแรกของแตล่ ะกลุ่ม โดย คณุ

ชนาธปิ เลขะกุล

ในช่วงแรก คุณชนาธิป เลขะกุล ได้ทบทวนความรู้จาก Workshop 3 กระบวนการ Design
Thinking ด้วยเครื่องมือ ผังนวัตกรรมสังคม ที่ช่วยทาให้รับรู้ และเข้าใจปัญหา (Pain Points) ท่ีผ่านมา แต่
ละอปท. มีรูปแบบการทาโครงการต่างๆ คล้ายกัน คือ การทาประชาคม สอบถามความต้องการของ
ประชาชน แตบ่ างครัง้ ประชาชนเองยงั ไม่ทราบความต้องการของตนเองจริงๆ เพราะบางปญั หา ประชาชนไม่
สามารถถา่ ยทอดออกมาได้ ฉะนั้นการใช้เคร่ืองมือผงั นวตั กรรมสังคมช่วยทาให้เหน็ ภาพปัญหา เข้าไปสังเกต
พฤติกรรมของคนในชุมชน ฝึกให้เห็นและเข้าใจถึงปัญหาที่ลึก และสร้างการตระหนักให้รู้ว่า สิ่งนี้คือปัญหา
ของทกุ ๆ คน โดย อปท. แต่ละแหง่ ไดล้ องนาความรูจ้ าก Workshop 3 ไปทาผงั นวตั กรรมสังคม และสง่ มา
เพื่อศึกษาเรียนรู้กัน พบว่ามีประเด็นปัญหาท่ีคล้ายกันสามารถจัดกลุ่ม (Theme) ปัญหาได้ 5 กลุ่ม คือ 1.
กลุ่มปัญหาผู้สูงอายุ 2.กลุ่มปัญหาโรคNCD 3.กลุ่มปัญหาขยะ 4.กลุ่มปัญหาการจาหน่ายผลผลิตทางการ
เกษตร 5.กลุ่มปัญหาการพัฒนาผลิตภณั ฑท์ างการเกษตร (แปรรูป) และพัฒนาปัจจยั การผลิต ผ้เู ข้าอบรมจึง
ไดร้ ่วมกันทบทวนผังนวตั กรรมสงั คมใหม่ตามประเด็นปัญหาในแตล่ ะกลมุ่ โดยเริ่มจาก

 ปญั หา (Pain Point)

การเขียนโครงการใดโครงการหนึ่ง ต้องใช้เวลาในการมองปัญหา เพ่ือให้เห็นปัญหาท่ีแท้จริง การท่ี
ประชาชนมาบอกว่า ให้ทาแบบคนนั้น ก็ยังไม่สามารถแก้ไขปัญหาหรือตอบโจทย์ความต้องการของ
ประชาชนไดจ้ รงิ อาจเป็นการให้โดยที่ประชาชนไม่ตอ้ งการจรงิ หรือเกิดประโยชน์บ้างแต่จากัด ไม่ตอบโจทย์

360

ความตอ้ งการอยา่ งแทจ้ ริง เม่ือได้มองเหน็ ปญั หาแล้ว สามารถลงมือทาโดยทันที ไม่ตอ้ งรอให้ทุกอย่างพร้อม
ด้วยการย่ืนมือเข้าไปช่วย เพ่ือได้เห็นปัญหาที่แท้จริงแล้วช่วยแก้ไข ไม่ใช้การย่ืนเงิน (แจกของ) เข้าไปช่วย
ประชาชนจะไมท่ ราบปญั หาทแ่ี ท้จริง ทาให้แก้ปัญหาไม่ตรงจดุ ไมเ่ กิดประโยชน์

 คณุ คา่ เพ่ิม (Value Added)
เม่ือทราบปัญหาและวิเคราะห์สาเหตุของปัญหาได้แล้ว การแก้ปัญหานั้นย่อมมีคุณค่ากับกลุ่มคน
น้ันๆ คุณค่าในที่นี้ไม่ได้หมายถึงคุณค่าของกิจกรรม แต่เป็นคุณค่าที่คนๆนั้น จะได้รับ เช่น การอบรมการ
จัดการขยะ คุณคา่ ของกิจกรรมคือ ปรมิ าณขยะลดลง แต่คุณค่าของคนทเี่ ข้าอบรม คือ พฤตกิ รรมการทิง้ ขยะ
เปลย่ี น มองเหน็ ประโยชนข์ องขยะ อีกทั้งควรพยายามคิดหาคณุ ค่าเพม่ิ ทแี่ ตกต่างจากสง่ิ ท่ีผา่ นมา
 กล่มุ เปา้ หมาย (Target Group)
การทาโครงการควรต้งั กลุ่มเป้าหมายใหช้ ัด ที่ไม่ใชก่ ลมุ่ คนทวั่ ไป ไม่เปิดกว้างมาก ควรเนน้ ไปกลุ่มใด
กลุ่มหน่ึง ทาใหเ้ หน็ เป้าหมายชดั เจน และมีกรอบระยะเวลาในการดาเนินการ
 ตน้ ทนุ /ค่าใช้จ่ายและรายรบั (Cost & Revenue)
เมือ่ มีกลุ่มเป้าหมายชัดเจนและมกี รอบระยะเวลาการดาเนินการ ทาให้สามารถประมาณการต้นทุน
หรือคาดการณ์ต้นทุนได้ ทาให้สามารถควบคุมการใช้จ่ายในโครงการได้เป็นระบบ ต้นทุนมี 2 แบบ ต้นทุน
คงท่ี คือ ต้นทุนที่ต้องใช้จ่ายประจาในทุกๆครั้ง เช่น ค่าน้า ค่าไฟ ค่าเช่าพ้ืนที่ ฯ และต้นทุนแปรผัน คือ
ตน้ ทุนท่ีมีค่าใช้จ่ายไม่คงที่ เปล่ียนแปลงข้ึนลงในทุกๆคร้ัง เช่น ค่าวัสดุอุปกรณ์ ค่าประชาสัมพันธ์ ค่าน้ามัน
เชื้อเพลิง ฯ และต้นทุนท้ังหมดนมี้ ีแหล่งรายได้ แหล่งเงินทนุ มาจากไหน หากเป็นรายไดจ้ ากงบประมาณรัฐ
อาจจะตอ้ งรอตามปงี บประมาณ จะต้องมีรายได้สารอง เพื่อความต่อเนอ่ื งของตวั โครงการ

12. กิจกรรม สุนทรียสนทนา “ผังนวัตกรรมสังคม (SIC: social innovation canvas) ปญั หาของ
ชมุ ชน/หมู่บ้านทต่ี ้องการแกไ้ ข” ของแต่ละอปท. และการวิพากษร์ อบสองของแต่ละอปท. โดย
คุณชนาธปิ เลขะกุล
หลงั จากวิทยากรไดใ้ หผ้ เู้ ขา้ อบรมได้ร่วมกนั ทบทวนผงั นวัตกรรมสังคมที่แต่ละอปท. ส่งมา ในแต่ละ

กลุ่ม ตามหัวข้อต่าง ๆ แล้ว ผู้เข้าอบรมจึงแยกย้ายกลับไปอยู่กับสมาชิกในแต่ละอปท. เพื่อทากระบวนการ
วพิ ากษ์ผังนวัตกรรมสังคมทอี่ ปท. ส่งมา โดยให้สมาชกิ แตล่ ะอปท. ตา่ งทบทวนปญั หาของโครงการท่ีเขยี นมา

361

ว่าเป็นปัญหาท่ีแท้จริงของชุมชนหรือไม่ และโครงการดังกล่าวมีคณุ ค่ามากน้อยเพียงใด เช่น ทาขนมปังโฮล
วีท ทาจากข้าว และธัญพืชในชุมชน โดยไม่ใส่สารกันบูด คุณคา่ คือ ใช้ผลผลิตในชุมชน และปลอดภัยไร้สาร
กนั บดู คณุ คา่ ดังกลา่ วต้องเปน็ คุณค่าของโครงการ ไมใ่ ชค่ ณุ คา่ ของกิจกรรมยอ่ ย และนาความรู้จากกจิ กรรมท่ี
ทดลองทาผังนวัตกรรมสังคมของแต่ละกลุ่มย่อยในช่วงแรกมาปรับผังนวัตกรรมของอปท. และนาเสนอหน้า
เวทีใหญ่ โดยอปท. ท้ัง 16 แห่ง ได้นาเสนอผังนวัตกรรมสังคมท่ีปรับใหม่ภายในเวลา 3 นาที ในลักษณะ
Pitching ดงั น้ี

1. อบต. บางตาหงาย โครงการสร้างสุขสูงวัยกายใจสังคม พบปัญหาผู้สูงอายุท่ีขาดคนดูแล และ
ผู้สูงอายุถูกมองว่าตนเองไร้สมรรถนะ ไร้คุณค่า จึงทากิจกรรมให้ผู้สูงอายุจากติดบ้านมาติดสังคม มาพบปะ
พูดคุยกันเดือนละครั้ง มีการอบรมให้ความรู้เร่ืองการดูแลสุขภาพ และสันทนาการ และชักชวนผู้สูงอายุติด
บ้านท่านอื่น มาร่วมทากิจกรรมร่วมกัน เช่น ร่วมกับเด็กเยาวชนในพื้นท่ี ทาให้ผู้สูงอายุมีคุณค่าและสร้าง
ประโยชน์ตอ่ สงั คม

2. อบต. หนองบัว โครงการการสร้างความรับรู้และเข้าใจโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง ( Non-
Communicable Diseases: NCDs) ในชุมชน พบปญั หาพฤติกรรมการบริโภคท่ีไม่ถูกหลัก ไมม่ ีความรเู้ รื่อง
โภชนาการ ไม่ออกกาลงั กาย และแก้ไขท่ีปลายเหตุ จงึ จัดอบรบประชาชนกล่มุ เสี่ยงในพ้ืนท่ี ด้วยการผลิตสื่อ
ให้ความรู้ ฟื้นฟูการละเลน่ พน้ื บ้าน อาหาร และวฒั นธรรมในพน้ื ท่ีมาเป็นกิจกรรม ทาให้ตระหนักรูแ้ ละเขา้ ใจ
สุขภาพของตน เพอื่ ป้องกนั ลดเวลา และลดค่าใช้จ่ายลง

3. อบต. ท่ามะนาว โครงการจัดการขยะเปียกดว้ ยสองมือเรา พบปญั หาขยะเปียกในชุมชนจานวน
มากและส่งกลิ่นเหม็น ทากิจกรรมการอบรมประชาชนในพ้ืนทที่ าถงั ขยะเปียก (Green Cone) เพ่ือนาไปทา
ใช้เองในครวั เรือน ทาใหล้ ดมลพิษน้าเสยี กลิน่ เหม็นในชุมชน

4. อบต. อู่ตะเภา โครงการตลาดชุมชนเชิงประวัติศาสตร์ ปัญหาคือผลผลิตทางการเกษตรราคา
ตกตา่ เพื่อสรา้ งรายไดใ้ ห้คนในชมุ ชน และส่งเสรมิ เพม่ิ มลู ค่าผลผลติ ทางการเกษตรของเกษตรการในพ้นื ท่ี

5. อบต. เขาดิน โครงการพัฒนาการผลิตปุ๋ยชีวภาพ ปัญหาคือเกษตรกรยังคงใช้ปุ๋ยเคมีใน
การเกษตร และปุ๋ยชีวภาพยังไม่ตอบสนองความต้องการของเกษตรกรได้ตรงจุด เพื่อลดความเส่ียงสาร
ตกค้างในพืชผลและแหล่งน้า ลดปัญหาขยะเปียก ลดการเผาฟางข้าว (การเสื่อมโทรมของดิน) และเพิ่ม
รายไดใ้ ห้เกษตรกร

6. อบต. หนองยาง โครงการผลิตน้ามันจากขยะพลาสติก ปัญหาคือขยะพลาสติกมีมากและกาจัด
ยากใชท้ ุนมาก เพ่ือลดปรมิ าณขยะพลาสติก และสร้างมูลค่าสร้างรายได้

7. อบต. ห้วยคต โครงการบ้านสร้างสุข ปัญหาประชาชนไม่เข้มแข็งเนื่องจากเป็นชุมชนเมืองกึ่ง
ชนบท ส่วนราชการไมต่ ่อเนื่องโยกย้ายบ่อย จึงส่งเสริมการเรียนรู้โดยนาหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
เพ่ือสรา้ งความภูมิคุ้มกัน สร้างความเข้มแข็งให้กบั ประชาชนพงึ่ ตนเองได้ และสร้างผนู้ าแห่งการเปล่ียนแปลง
ใหม้ ศี ักยภาพ ด้วยความร่วมมอื กบั อบจ. ประกวดแปลงเกษตรตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง

362

8. ทต. อดุ มธัญญา โครงการการจัดการขยะอย่างย่ังยืน ปัญหาคือประชาชนไมค่ ดั แยกขยะตงั้ แต่ตน้
ทาง ขาดความรเู้ ร่ืองการจัดการ โดยการสร้างศูนย์การเรยี นร้ใู ห้ความรูส้ รา้ งจิตสานึกและการมีสว่ นร่วม เพ่ือ
ลดปริมาณขยะในชุมชน ประชาชนมจี ิตสานึก และสร้างมลู คา่ รายได้

9. อบต. ประดู่ยืน โครงการปรับปรุงบรรจุภัณฑ์ข้าวอินทรีย์ โดยการสร้างความน่าเช่ือถือ และ
คณุ ประโยชน์ของข้าวชว่ ยป้องกันโรคเบาหวาน เพื่อเพิ่มมลู ค่า และดึงดูดลูกคา้ ท่รี ักสุขภาพ

10. ทต. ห้วยงู โครงการพัฒนาผลิตภัณฑ์แปรรูปจากฟางข้าว เช่น กระถางย่อยสลายได้ กระดาษ
ฟางขา้ ว ปัญหาคือเกษตรกรนิยมเผาฟางข้าวเป็นส่วนมาก เพ่ือลดการเผา เปล่ียนทัศนคตขิ องชาวนาให้เห็น
มลู คา่ ของฟางข้าว

11. อบต. หนองแขม โครงการลดคดั แยกขยะจากครัวเรือน ปัญหาคือปริมาณขยะมีจานวนเพ่ิมข้ึน
โดยสรา้ งศนู ย์เรยี นรกู้ ารคดั แยกขยะครบวงจร เพอื่ ลดปรมิ าณขยะในชมุ ชน สร้างจติ สานึกในการคัดแยกขยะ
ประชาชนมรี ายไดจ้ ากกองทุนสวสั ดิการ

12. อบต. บางขุด โครงการผลติ ปุ๋ยหมกั ปัญหาคอื ในพ้นื ทม่ี กี ารทาการเกษตร และเลย้ี งสตั ว์จานวน
มาก และตน้ ทุนปุ๋ยราคาสูง โดยผลิตปุ๋ยหมักจากฟางขา้ วและมูลสตั ว์ เพื่อนาวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรมา
กอ่ ใหเ้ กดิ ประโยชน์ ลดตน้ ทุนในการทาการเกษตร และสร้างรายไดใ้ ห้กับประชาชน

13. ทต. ทพั ทัน โครงการตลาด 5 ตาลึง ปัญหาคอื ประชาชนในพ้ืนท่ีมีรายได้น้อย โดยการทาตลาด
ชมุ ชน เพ่อื สร้างรายได้ และเพิ่มคณุ ภาพชีวิตประชาชนในพน้ื ที่

14. ทต. หาดทนง โครงการส่งเสริมความรู้ด้านสุขภาพเกี่ยวกับโรค NCDs ในระบบออนไลน์
ปญั หาคือประชาชนมอี ัตราเสีย่ งเปน็ โรค NCDs มีแนวโนม้ เพ่มิ ขึ้น โดยการสรา้ งสอ่ื ใหค้ วามรอู้ อนไลน์ เพอ่ื ให้
ประชาชนรับรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับสุขภาพผ่านเทคโนโลยี เพื่อลดและป้องกันจานวนผู้เกิดโรค NCDs ใน
ชุมชน

15. ทต. สว่างอารมณ์ โครงการศนู ย์สร้างเสริมสุขภาพด้วยสมาร์ทโฟน ปญั หาคือ ประชาชนไมร่ ับรู้
และตื่นตัวสุขภาพของตนเอง เข้ามาออกกาลังกายภายในศูนย์สุขภาพที่อยู่ในสวนสาธารณะชุมชน โดยใช้
เทคโนโลยเี ขา้ มาชว่ ย เพอื่ ลดและปอ้ งกนั ความเสยี่ งตอ่ การเกิดโรค ใหป้ ระชาชนเข้าถงึ ไดง้ ่ายดว้ ยเทคโนโลยี

16. อบต. โก่งธนู โครงการถังขยะเปียกลดโลกรอ้ น พบปัญหาขยะเปียกในชุมชนจานวนมากและส่ง
มลพิษในชุมชน อบรมการทาถัวขยะเปียกในบางชุมชนเพื่อนาร่อง เก็บข้อมูลปริมาณขยะเปียกในแต่ละวัน
เพ่ือการปรบั ปรุง และนามาทาปยุ๋ ชวี ภาพ เพื่อลดปริมาณขยะเปียก ลดมลพษิ สร้างคุณค่าของขยะเปยี ก

เมื่อนาเสนอเสร็จ ให้อปท.กลับไปทบทวนการสร้างผังนวัตกรรมสังคม โดยการลงมือทาจริง ๆ
ทดลองทา ลงพ้ืนท่ีเข้าใจปัญหาชุมชนจริง ๆ และในการพัฒนาและดาเนินโครงการในปัจจุบันต้องอาศัย
ทักษะและวิธีการต่าง ๆ เช่น ทักษะการขาย ทักษะการทาการตลาดออนไลน์ ทักษะการสื่อสารอย่าง
สร้างสรรค์ การจัดเก็บและวิเคราะห์ข้อมูล การออกแบบและพัฒนาคณุ ค่าของชีวิต ความฉลาดทางอารมณ์
สามารถทางานรว่ มกบั ผู้อน่ื ได้ ทักษะการเผชิญกบั ความลม้ เหลว เป็นต้น

363

13. สรุปการเรียนรู้และแนวทางการทางานขน้ั ตอนไป
หลังจากแต่ละอปท. ได้นาเสนอผังนวัตกรรมสังคมของตน โดยมีผู้เข้าอบรมได้ร่วมกันต้ังคาถาม

รว่ มกับวิทยากร และได้รบั คาชแี้ นะจากวิทยากรแลว้ แต่ละอปท. ได้นาความรู้ท่ีได้ไปพัฒนาโครงการของตน
และสามารถนาไปเขียนเป็นข้อเสนอโครงการเพ่ือการสนบั สนนุ งบประมาณจากสานักงานนวัตกรรมแห่งชาติ
ได้ ในส่วนของงานวิจัยนั้น คณะผู้วิจัยได้นาข้อมูลจากการประชมุ ทั้งหมด และจากการเก็บข้อมูลในพ้ืนที่ใน
การประเมินตัวชี้วัดระดับความเป็นเศรษฐกิจพอเพียงของอปท. และนวัตกรรมท่ีเกิดข้ึนในแต่ละอปท. มา
วเิ คราะห์ และคืนข้อมูลดังกล่าวให้แต่ละอปท. ซึ่งนักวิจัยท่ีดแู ลอปท. ในแต่ละจังหวัดจะได้ประสานวันและ
เวลาในการคืนขอ้ มูลอีกครั้ง และจะมีการประชมุ วชิ าการระดับชาติเพ่ือปิดโครงการวิจัยปีท่สี อง ในวันท่ี 27-
29 พฤษภาคม 2563 ณ อบจ. จนั ทบุรี โดยมีหนังสือเชิญจากอธิบดีกรมส่งเสริมการปกครองส่วนท้องถิ่นถึง
แตล่ ะอปท. โดยตรง